Skip to main content

Full text of "Commentarii in Sacram Scripturam"

See other formats 


> 


V  *  ♦ 


*WK 


3t 


'  -  >m 


2> 


Yj*. 


1   '     J 


•v.* 


Digitized  by  the  Internet  Archive 

in  2011  with  funding  from 

University  of  Toronto 


http://www.archive.org/details/commentariiinsac10lapi 


CORNELIUS  A  LAPIDE. 


COMMENTARn 

IN  SACRAM  SCRIPTURAM. 


LUCDUM,  EX   TVPJS  PRLACUDET   LESNE. 


R.    P.   C. 


cmmiiiLtMiiE 

E    SOCIETATE  JESU, 

8.    SCRIPTUR/E  OI.IM   LOVANII,    1'OSTEA   ROM.E   PBOFE8SOBJ8, 

COIHBNTARII 

IN  SACRAM  SCRIPTURAM. 


tomus  x, 


COMPLECTENS     C  O  M  M  E  N  T  A  R I A 

IN  ACTA  APOSTOLORUM,  EPISTOLAS  CANONICAS 

ET  APOCALYPSIN, 

INDICIBUS  NECESSARIIS  ILLUSTRATA. 

EDITIORECENS, 

A  OCAIirLllMMIS  WENDIS  ,  QflllLS  CjETER.C  SCATEIIANT  ,  DILICEXTISSllli:  F.XPLRGATA  ET  CASTICATA  , 

ET 

ILLUSTRISSIMO  DD.  A.  R.  DEVIE,  EPISCOPO  BELLICENSI , 

DEDICATA. 


APUD    PELAGAUD    ET    LESNE, 

88.    DD.    TAP.E   RIBI.IOTVPOGRAPnOS. 


M.D.CCC.XL. 


NOV  3     1945 

I  2  9  9  3 


CHRONOTAXIS 

ACTUUM  APOSTOLORUM , 

EPISTOLARUM  CANONICARUM 

ET  APOCALYPSEOS , 

ADEOQUE    TOTIUS   PRIMI    A    CIIRISTO    CHRISTIANI    S/ECULI  ,    IN  OMNIBUS    CONSENTIENS 
ANNALIBUS    CARDINALIS    BARONIl   PAUCIS    EXCEPTIS. 


Anno  a  nativitate  Chrisli  7>h.  Tiberii  imperii  18. 

'NNO  Christi  2>h.  per  tres  men- 
?ses  inchoato,  qui  fuit  annus 
fmundi  39S4.  a  diluvio  2327. 
>ab  Abraham  2035.  ab  exitu 
jHebracorum  ex  /Egypto  1530. 
a  templo  Salomonis  1051.  ab 
llsaiaet  Prophetis  800.  Olym- 
|piadis  202.  annus  quartus,  a 
ltoma  condita  785.  ii  captivi- 
tate  Babylonica  625.  a  Cyro  565.  ab  initio  70. 
hebdomadum  Danielis  487.  puta  in  medio  70.  et 
ultimae  hebdomachc,  uli  prophetavit  Daniel  ca- 
pite  9.  26.  ab  annis  Gr.ecorurn,  sive  Seleucida- 
rum  Shh.  a  Machabseis  199.  fVide  tabulam  Chro- 
nologicam  quam  praefixi  Pentateucho)  hoc  in- 
quam  anno  aetatis  suae  3/i.  Christus  Dominus, 
Princeps  Pontificum,  Ecclesiaj  Hierarcha,  rc- 
demptor  et  salvator  orbis,  sacerdos  secundum 
ordinem  Melchisedec,  explelurus  vota  et  pro- 
missa  Patriarcharum,  legis  umbras  et  figuras, 
ac  viticinia  Propbetarum,  perfecit  munus  suaj 
Icgationis  et  oeconomiaj  in  carne,  ac  redemptio- 
nis  nostraj  sibi  ii  Patre  demandatum  :  quare  pro 
nobis  passus  est  alrocissima  lormenta,  et  cru- 
cilixusinter  lalrones  quasi  latro,  niortuus  est, 
ul  nobis  vitam  daret  die  25.  Marlii :  quo  pariier 
die  ante  oh.  annos  obrumbanie  Spiritu  sancto 
conceptus  et  incarnalus  erat  in  inlemerato  Pca- 
tae  Virginis  utero,  Ut  habct  communior  Docto- 
rum  sententia  :  consequenler  resurrexit  die  27. 
Martii  :  ascendit  in  coelum  post  40.  dies,  die 
quinta  Maii  :  misit  Spirilum  sanctum  iu  speeic 
linguarum  ignearum  die  quinquagesima,  pula 
in  Pentecoste,  die  15.  Maii,  uti  oslendam  Ac- 
tor.  1. 12. 

Paulo  post  ascensionem  Christi  ante  Pentecos- 
ten  ;  agente  S.  Petro  Matthias  sorie  suffcctus  est 
inlocum  etapostolatum  Judoe  proditoris. 

Accepto  Spiritu  sancto  in  Pcntccoslc,  illico 
Pctrus  praedicans  convertittria  niillia  hominum, 
Aclor.  2.  l\l.  qui  omncs  vcndcbanl  posscssiones 
suas  ,  etprctia  earum  ponebanl  ad  pcdcsApos- 
tolorum,  perduranlcs  unanimiler  in  tcmplo,  ct 
frangenies  circadomos  paiKMn,  sumebant  cibum 
ciim  exnllalionc.  Paulo  post  Pctrus  ad  portam 
tcnipli  spcciosam  sanans  claudum,  indecpie  con- 
< 'ionans  ad  popuhmi,  convcrtit  qoinque  lionii- 
num  millia  :  quocircaa  Pontilicibus  incarcera- 
tus,  lihore  respondct,  oporlere  magis  obedire 
Deo  quam  hominiluis,  Actor.  3.  et^.Inde  cap.  5. 
AnaniametSapphiiam  sulfiirautcs  de  prelioagri 
sui,  morlepunit.  Mox  ilerum  cum  c.ctciis  Apos- 

CORXEL.    &    I.AP1DE.      TOU.    X. 


tolis  incarceratur,  sed  abangelo  Jiberalus,  jube- 
tur  concionari  in  lemplo  :  qua  de  causa  amagi>- 
tratu  reduclus  ad  concilium,  examinatus  et  in- 
crepitus,  idem  quod  prius  intrepide  respondet? 
agilcausam  ejus  Gamaliel.  Ipse  etceteri  Apostoli 
fiagellati,  ibant  gaudentes  a  conspectu  concilii , 
quoniam  cligniltabiti  sunt  pro  nomineJesu  conlu- 
liam  pati. 

Eodem  anno  paulo  postPentecosten,  obmur- 
mur  Graecorum  contra  Hebraeos,  Apostoli  crea- 
runt  seplem  Diaconos  :  inter  quos  praecipnos,  et 
quasi  archidiacor.us  eminuitS.  Stephanus,  qui 
ardenler  et  assidue  disputans  contra  Judaeos, 
eosqueconvincens.tandemabeislapidibusobru- 
tus ,  glorioso  martyrio  coronatur  die  26.  Decem- 
bris,  Actor.  6.  ct  7. 

Eodem  anno  seqnenti  die,  puta  27.  Decem- 
bris,S.  Jacobns  fraler  Domini  creatur  primus 
Episcopus  Hierosolymorum.  Iia  illico  mirifice 
post  Christi  ascensum  et  missionem  Spiritus 
sancli  crevit  Ecrlcsia,  cum  Christus  ascendcns 
tantum  relicpicritduodccim  Apostolos,72.  Disci- 
pulos,  ct  quingentos  Christianos,  1.  Corinth.  15. 6. 

Anno  Chrisli  35.  Tiberiilmp.  19. 

Ob  Stcphanum  Juda?i  insanientes,  persecut 
sunt  c.etcros  Christi.''nos:liincilIiomnesdispci> 
suntperregionesJudceseelSamaria?,  praelerApos 
tolos.  Quocirca  Philippus  Diaconus  Samariaj 
pra-dicans,  eam  converlit.  Lnde  Petrus  el  Johan- 
nes  eo  profecli  sunt,  ut  baplizatos  a  Philijipo 
Sacramento  Confirmationis  communirent.  lbi 
S.  Pelrus  primum  certamen  habuit  cum  Simonc 
Mago.  Philippnsab  angclo  raplus,  converlit  Eu- 
nuchum  Candacis  reginae  /Elhiopum,  qui  deindc 
in  yEihiopia  lidem  Chiisli  propagavit.  Ccnscnl 
mulli  cum  Cardinale  Baronio,  in  eadcm  perse- 
cutione  Jucheos  iOvasisse  amicissimos  Cliristi, 
nimirum  S.  Magdalenam,  Hartam,  Lazarum, 
Maximinum,  Marcellain,  et  Josephum  ab  Ari- 
maihia,  eosqiie  nayi  sine  velis  et  remis  impo- 
suisse,  ul  in  alto  vi  vcnlorum  et  lltictuum  mcr- 
gerentur  ;  sed  Dci  duclu  navis  salvis  omnibus 
Massiliam  appulit,  ubi  Christi  fidem  dissc-mina- 
runt;  ac  tandcm  Magdalcna  in  praiuptunimon- 
lcm  secessil,  uhi  pcenilcnlia?,  lacrymis  ct  con- 
tcmplationi  vac.ins,  pcr  30.  annos  vitam  cgit 
ange  licam  atcpie  ab  angclis  qnoliclie  rapta  in 
altiim,  angelicis  liynmis  pasta  ,  cibum  omneni 
humaniiin  Iaslicli\  il. 

Anno  Cluisli  ?6.  r<uili  Apostoli  1. 
Tibrrit  Imp.  20. 

Die  25.  Januarii  Sanltis  comcrstis.  factus  est 


GHRONOTAXIS  ACTLUM 
Paulus.  Spiransenim  minarum etVoaedls  inChris- 
tianov,  caelitus  prostratrusin  lerram,  Christo  se 
dedit.  Lnde  missus  ad  Ananiam,  abcoestbap- 
tizatus.  Asaniae  enim  dixerat  Detis  :  Vaselcctio- 
nis  est  milii  islc ,  ut  porlct  nomcn  meum  coram 
gentlbus  ,  et  rcgibus,  et  ftlius  fsrael.  Paulus  mox 
Damasci  incipit  prsedicare  Chri  stum.  Indeabiit 
in  Arabiam :  cx  qua  rcdiit  Damascum,  Galat.  1. 17. 

AnnoChristill.  Pauli  2.  Tibcrii  lmp.  21. 

S.  Petrus  visioni  lcnlei,  in  quo  erant  omnia 
quadrupedia  ct  serpentia  terrae,  audiensque; 
Surge,  Vetre ,  occide  et  manduca,  cognovit  Gcnli- 
les  admittendosadEcclesiam,  cisquepraedican- 
dumesse  Evangclium.  Quare  vocatus  a  Corne- 
lio  Centurione,  eum  cum  familia  insiruxit,  ct 
baptizavit,  iiaque  ostium  fidei  publice  Genlibus 
patefecit.  Unde  eodem  anno  cathedram  suam 
posuit  Anliochiae ,  in  caque  sedit  septem  annos. 
Quocirca  patcfacto  jam  Gentibus  Evangelio, 
codem  anno  S.  Jacobus  profectus  estin  Hispa- 
jiiam  ;  ceterique  Apostoli  in  suas  provincias 
cvangelizatum  juxta  Christi  pracceptum  abie- 
runt.  Ante  separationem  et  discessum  compo- 
suerunt  Symbolum,  quod  ab  iis  Apostolorum 
vocatur,  quasi  communcm  fulei  tesseram.  Ba- 
ronius  divisionem  eldiscessionem  Apostolorum 
consignat  anno  Christi  Uk.  Verum  causas  cur 
citiusea  ponenda  videatur,  recensui  Actor.  12. 1. 

Anno  Christi  38.  Pauti  3.  Tiberii  Imp.  22. 

Pilatus,  Deo  ulciscente  necem  Christi,  a  Vi- 
tcllio  Syrieepraesideexauctoratus,etin  ordinem 
redactus  Romam  missus  fuit,  ut  coram  Impe- 
ratore  objecta  sibi  crimina  dilueret :  ubi  mortuo 
Tiberio,  a  Caio  Imper.  perpetuo  exilio  Viennse 
Galliae  reclusus ,  tantisque  ibi  irrogante  Caio  lan- 
guoribus  coarctatus  est,  ut  sua  se  manu  trans- 
verberavit.  Ita  Euseb.  Ado  et  Cassiod.  in  Chro- 
nico  ,  ac  Josephus  lib.  18.  c.  5.  Paulo  ante  Cai- 
phas  pontifex,  qui  Christum  ad  necem  postularat, 
vitae  pertaesus  pariler  mortem  sibi  consciverat, 
testeClemenle  lib.  8.  Constit.  cap.  1.  SedelAnnas 
socer  Caiphae,  male  periit,  teste  Nicephoro 
lib.  2.  c.  10.  Tiberius  voluil  Christum  inlerdeos 
referre,  sed  repugnante  senatu,  per  edictum 
accusatoribus  Chrislianorum  comminatus  est 
mortem.  Ita  Tertull.  in  Apolog.  et  ex  eo  Euseb. 
in  Chron. 

Anno  Cliristi  39.  Pauli  U.  Caii  Caligula;  Imp.  1. 

Morilur  Tiberius  Coesar  xvn.  Calcndas  Apri- 
lis,  anno  aetatis  78.  Successit  ei  Caius  Caligula, 
qui  Herodem  Agrippam  in  vincula  i\  Tiberia  con- 
jeclum  liberavit,  eumque  profcrrea  catena  a 
Tiberio  ei  injecta,  ornavit  aurea  ejusdem  pon- 
deris ,  ac  regcm  Judaeae  constiluit.  Tiberio  hoc 
cpitaphium  Poelanupcr  posuit: 

Ilic  I.ivia;  filius,  Augusti  privignus. 

Malris  mores  tenuit,   non  vilrici. 

Acuto  in  pessimis  ingenio,  ohluso  in  optimif, 

Dextram  forlunam,  siuislram  virtutrm  habuit. 

Triumpliator  aliorum  sxpe,  nunquam  sui. 

Rcpugnante  vitrico,   matre  propugnante 

Acl  Imperium  ab  csilio  venil,  in  exilium  missurus  Imperium. 

Tam  sccplri  amans  cum  non  haberct,  quam  amens  cumhabuii. 

Paulus  elapsis  tribus  annis  ab  abitu  suo  in  Ara- 
biam  Damasci  praedicans,  quaesilus  ad  vincula 
a  Judaeis  et  Areta  rege,  sporla  per  murum  de- 


APOSTOLORUM  ,  ETC. 

missns  cffugit,  abiitque  Hierosolymam,  ul  vide* 

retPetrum,  Galat.  1.  v»  18 et  2.  Corinth.  11.  32. 

Anno  CliristiUO.  Paulib.  Caiilmp.  2. 

Hcrodcs  Agrippa  Roma  prolicisccns  in  Ju- 
deam  per  Alcxandriam,  ibi  a  civibus  eodem 
modo  iliusus  cst,  quo  Chrislus  a  Judaeis  .  quo- 
runi  rcx  crat  Agiippa ,  illusus  fuerat.  Eodem 
anno  lI(>rodes  Anlipas  patruus  Agrippae,  qui 
Cbristum  veste  alba  indutum  spreverat,  ab 
Agrippa  nepotc  accusalus  apud  Caium  Caesa- 
rem ,  tctrarchia  cl  forlunis  suis  spoliatur,  ac 
ctim  impia  Herodiade  uxorc  sua,  perpetuo  exi- 
lio  damnatur  apud  Lugdunum  Galliae  urbem  : 
ubi  utcrque  mmrore  contabescens  interiit,  quia 
Johannem  Baptistam  occiderat,  et  Christum 
illuserat. 

Anno  Cliristi  &1.  Pauh  6.  Caii  Imp.  3. 

Hoc  anno  ,  si  credimus  Euscbio  in  Chronico, 
quem  sequitur  Baron.  S.  Matthoeus  scripsil 
Evangclium  hcbraice,  quod  ad  Indos  abiturus 
descriptum  sccum  detulil  V.  Barlholomseus  Apos- 
lolusillisque  rcliquil,  aitEuseb.  1.  5.  Hislor.  c.  10. 
ct  S.  Hicron.  lib.  dcScrip.  Eccles.  inPanteno  ca- 
put36.  llludquoque  manu  sua  descripsilS.  Bar- 
nabas  :  unde  illud  cum  corpore  ejus  inventum 
est'temporis  Zenonis  Imp.  Testatur  S.  Hieron. 
Evangelium  Hebraicum  S.  Matthaei,  suo  oevo 
cxstitissc  in  Bibliothcca  S.  Pamphili  Martyris, 
sequc  illud  descripsisse.  Ita  ipse  lib.  dc  Viris 
illuslr.  in  Matthaeo.  Idem  Evangelium  Hieroso- 
lymis  editum,  a  Jacobo  fratre  Domini  exposi- 
tum  fuisse,  lestatur  Athanasius  in  Synop.  Ve- 
rum  quod  de  hoc  anno  asserilur,  mirum 
videtur,  unumMattheeum  eousquehaesisseHie- 
rosolymis ,  cum  celeri  Apostoli  inde  in  suaspro- 
vincias  discesserint  anno  Christi  37.  Quare  verius 
videtur,  eodem  discessisse  et  Malthaeum  com- 
posito  prius  Evangelio.  Nam  illud  secum  detulit 
Barlholomaeus  ad  Indos.  Quin  et  S.  Matthaeum 
praecipientibus  Apostolis  scripsisse  Evangelium 
testatur  Epiphan.  haeresi  51.  Denique  communis 
Doctorum  sententia  est,  Matthaeum  scripsisse 
Evangelium  antequam  Apostoli  discederent  in 
suas  provincias,  quod  factum  esse  dixi  anno 
Christi  37.  Ergo  tunc  pariter  scripsit  Matthaeus 
Evangelium. 

Anno  Christi  42.  Pauli  7.  Caii  Imp.  h. 

Coepil  fames  in  tolo  orbe,  praedicta  ab  Agabo 
Propheta,  diuquc  duravit.  Actor  11.  28. 

Sub  idcm  icmpus  Barnabas  et  Paulus  evange- 
lizant  Anliochiae  per  annum  iniegrum,  docent- 
que  turbam  multam,  ita  ut  Antiochiae  primum 
discipulicognominati  sint  Christiani,  Act.  11.  26. 

Caius  Caesar  persecutus  est  Judaeos  justo  Dei 
judicio,  eo  quod  illi  pcrsequerentur  Christum 
et  Apostolos.  Unde  statuam  suam  poni  voluit  in 
lcmplo  Hicrosolymitano,  et  in  ea  a  Judaeis  ado- 
rari.  Quare  a  Judeeis  missus  est  Philo  cum  sociis 
adCaium,  qui  id  dcprecaretur,  sed  Caiusadeos 
ringendo  conversus  :  Vosne,  inquit,  illi  diis  invisi, 
qui  me  omnium  confessione  Deinr.  dectaralum  soti 
aspernamini  ?  Vide  Philonem  in  Legalione  ad 
CaiumetJosephumlS.  Antiq.  c.  12. 

Anno  Christi  l\?>.  Pauli  8.  Claudii  Imp.  1. 

Hoc  anno  Thadseus  missus  Edessam  ad  Aba- 
garum,  cum  cum  regno  convelit. 

Eodcm  Caius  Coesar  a  militibus  Praetorianis 


CHr.ONOTAXIS  ACTUUVI 

occisus  estanno  impcrii  quarlo,  cetatis  29.  Suc- 
ccssit  ei  Claudius  Drusi  Ncronis  lilius,  ctLivice 
Auguslee  nepos,  qui  Agrippam  in  regno  confir- 
mavit.  eique  adjecit  Samariam  et  cscteram  Ju- 
dceam. 

Anno  Chrisli  l\k.  Pauti  9.  Ctaudiilmp.  2. 

S.  Jacobus  cxHispania  rcdicns  Hierosolymam, 
occisus  est  Ab  Herode  Agrippa  circa  Pascha.  Ab 
eodem  incarceratus  cstS.  Petrus,  scd  ab  angelo 
lincratiis,  Evangelizando  pcragrat  Ccesarcam, 
lierytum,  Sidonem,  Tripolim,  Bybltim,  Ortbo- 
siani  ,  Antandrum,  Balanaas,  Laodiceam,  Cap- 
padociam,  aliasque  urbes  etprovincias,  ubique 
Ecclcsias ,  Sacerdotes  et  Episcopos  constituens, 
tandemque  liomam  ingrediiur. 

Paulus  ilurus  Evangelizalum  Genlibus,  rapi- 
tur  in  tertium  coelum,  auditque  arcana  verba, 
quce  non  Iicet  bomini  loqui,  2.  Corintb.  12.  2. 

Anno  Chrisli  kb.   Pclri  Ponlificis  Ilomani  1. 
Pault  10.  Claudii  Imp.  3. 

S.  Petrus  Romce  catbcdram  constiluit  die  18. 
Januarii.fundatque  Romanam  Ecclesiam.  Antio- 
chiae  post  S.  Petrum  primus  Episcopus  creatur 
Evodius.  Ua  Eusebius  in  Cbron. 

Eodem  anno  Paulus  mittitur  Evangelizatum 
Genlibus.  Quocirca  jussu  Spiritus  sancti  ordina- 
lus  Episcopus,  quasi  Apostolus  ab  Antiocbena 
Ecclesia  missus,  cum  Barnaba  proliciscitur, 
obilque  Evangelizando  Gciilcs  eircumquaque. 

Ilcrodcs  Agrippa,  ulciscente  Uco  necein 
S.  Jacobi  et  incarcerationem  S.  Petri,  audiens 
acclamationes  populi,  Dci  voccs  ct  nov  hominis , 
eisque  tacile  applaudens,  percussus  abangelo, 
consumplus  i\  vcnnibus  interiit,  Aclor.  12.  23» 

Eodem  S.  Petrus  Romce  scribit  primam  Epis- 
toKm  ad  fideles  dispersos  in  Ponto,  Galatia, 
Cappadocia,  Asia  et  Bithynia. 

Eodem  S.  Marcus  Rom.c  scripsit  Evangelium 
et  mox  profeclus  esl  Alexandriam,  ibique  Evan- 
geliuin  prajdicavit,  el  Alexandrinam  Ecclesiam 
erexit,  rcxitque  quasi  Episcopus  mira  sapienlia 
cl  sanctilale. 

Anno  Christikb.Pclril.  Pauli  11,  Claudii 

Imp.  l\. 

Paulus  ct  Barnabas  cum  pcragrassent  Seleu- 
i ■iam,  indeque  Cyprum  navigassent,  ac  vcni- 
scnl  Salaininam,  iinivcrsamque  insulam  peram- 
bulasccnl,  Papluun  dcni(|ue  venienlcs,  Scrgium 
Paulum  Proconsulein  ad  Chrislum  convcrlunt, 
cxccecando  Elymam  magum  Evangelio  resis- 
icntcm,  cujus  occasione  nomen  Sauli  in  Pauli 
coininutalum  est.  lnde  perrcxerunt  Pergen 
1'aniphylkc  et  Anliochiam  Pisidkc;  sed  a  Judceis 
expulsi  convcrtunlse  ad  Genlcs,  abeuntquclco- 
nmm,  Actor.  13.  k.  el  seq. 

Anno  Christi  kl.  Pctri  3.   Puuli  12.  Ctaudii 
Imp,  5. 

Iconii  Paulus  prcedicando  convertit  mullos 
JiuUeos  cl  Gentilcs,  ac  inler  eos  S.  Theclam, 
quam  miris  clogiifi  Palres  cclchrant.  Quocirca 
inullo  teniporc,  ail  f.ucas,  ibidcm  commoralus 
cst,  doncc  concitalQ  a  Judaeis  luniultu,  ab  eis 
lapidalus  confugil  hi  I.ycaodiam,  Aclor.  lk.  1. 
et  scq. 

Anno  Christi  kS.  rnri  !\.  Pauti  13.  Claudii 

Ivip  G. 
1'aulus  pcvvcnit  I.ystram  ,  uhi  claudum  mi- 


APOSTOLOP.C.U  ,  ETC. 

racul  osanavit :  quocirca  U  lurhis  acclamalus 
estDeus,  puta  Mercurius,  et  Barnabas  jupilei  , 
cumque  eis  sacrificare  vellent,  totis  virihus 
restiterunt  :  mox  h  Judoeis  concilata  seditione 
lapidatus,  et  pene  occisus  Paulus,  perrexitDer- 
ben.  Indc  rclcgens  iler,  revisit  et  confirmavit 
lidclcs  in  Lystra,  Iconio,  Anliochia  Pisidiae,  a< 
i:\angclizaiis  transiit  Pisidiam,  Pamphiliam,  et 
Atlaliam,  Actor.  ik.  G.  el  seq. 

Anno  Christi  k9.  Petri  5.  Pauli  lk.  Claudii. 
Imp.  7. 

Paulus  post  quinquennium  in  hac  sua  perc- 
grinationc  et  apostolatu  positum  ,  cum  Barnaha 
rediit  Antiochiam,  ibiqne  biennium  commora- 
lur  ;  Actor.  ik.  ult. 

Anno  Chrisli  50.  Pclri  G.  Pauli  15.  Ctaudii 
Imp.  8. 

Paulus  Antiochiie  docet ;  Pelrus  Romae,  indc- 
que  per  urbes  et  provincias  totius  orbis  qua- 
quaversum  miltit  Episcopos  et  Apostolos,  qui 
Evangelium  propagent,  ac  Ecelesias  ubique  fun- 
dent  ct  regant. 

Anno  Ckrisli  51.  Petri  7.  Pauti  1G.  Ctaudii 
lmp.  9. 

Claudius  Imp.  Roma  expellit  Judasos  :  quocii  - 
ca  S.  Pelrus  Dei  consilio  urbe  cxcedens,  redit 
in  Jerusalem.  Orlacnim  controversia  Anliochice 
de  servanda  a  Christianis  lcge  Mosis,  Paulus  el 
Barnabas  missi  sunt  Hierosoljmam  ad  Aposto- 
los  ,  ut  ejus  dccisionem  pelercnt.  Eodem  ergo 
anno  cclebratum  est  primum  Concilium  Hiero- 
solymae,  cui  preesedit  S.  Petrus,  inlerfueruni 
S.  Johannes  ,  Jacobus  ,  Paulus,  et  Barnabas,  in 
quo  ventilata  diu  qincslionc,  tandcm  Petru» 
cam  dccidit,  priinusquc  lulit  scnlentiam,  edi 
cendo  lcgalia  C.hrisiianis  non  esse  servanda  : 
cnjus  senlcntiam  confirm  avit,  illico  S.  Jacohus, 
co2tcrique  onmes.  Senlentiam  hanc  Antiochiam 
defcrunt  Paulus,  Barnabas,  Silas  dt  Judas. 

Pauhis  separatur  ix  Barnaba  :  hic  enim  cum 
Johanne  Marco  pergil  in  Cyprum,  Paulus  vero 
cum  Sila  pcrambulat  Syriamet  Ciliciam  ,  confir- 
mans  Lcclcsias.  Pervcnil  autcni  iu  Derben  et 
Lystram  ,  uhi  circumcidens  Timolhcum,  eiun 
comilem  suee  percgrinalionis  ct  preedicalionis 
assumpsit.  Transeunles  autcm,  ait  Lucas 
Act.  16.  G.  Phrygiain  et  Galatise  regionem,  ve- 
titi  sunt  ii  Spirilu  sanclo  loipii  verlnun  in  Asia. 
Cuin  venisscnt  aiilcui  in  Mysiain,  dcscenderunt 
Troadem,  ubi  Paulo  visio  ostensa  cst.  Vir.Vla- 
cedo  quidem  erat  slans  cl  deprecans  cuiii,  ct 
diccns  ;  Trunsii  its  in  Maccdoniam  adjuva  nos. 
Quare  i\  Troadc  navigavil  inSamolhraciain,  inclc 
Nea|M)lini,  inde  Philippos,  ubi  Lydiaui  puipu- 
rariam  converlil,  cl  dannonem  Pythoncm  e 
puella  cjccit  :  quare  ab  hcris  puelke  (nueslum 
facicnlihus  cx  oraculis  Pythonis ,  accusaius  Pau- 
lus  llagcllalur,  61  ifl  carceicm  conjicilur,  uhi 
media  nocte  eo  cuin  Sila  orante  et  laudante 
Dettni ,  iminisso  a  Deotcrrce  motu  oslia  carccris 
pandunlur,  el  vincula  oinnium  dissiliunt.  Quo 
visp  custos  carccris  in  Chiislum  nvdiilit,  Patt- 
lique  ct  Sila?  plagas  lavil.  Magislratus  audiens  a 
Paulo,  cnm  cssccivcm  Romauum,  vcniampre- 
catur,  cumquc  liberum  dimillit. 

Egrcssi  PaulUS  ct  Silas  IMiilippis,  nil  I.ucas 
Aclor.  10.  1.  cuin  pcrainhiihisscnt  Atnphfpolihl 
ct  Appollouiuu),  vcncruut  Thcssalonicam,    uhi 


BS 
495 


r.  1 


h  CimONOTAXIS  ACTUUM 

niiiltos  convcrtcrunt;  et  mulicres  nobiles  non 
pauCas.  Unde  concitarunt  seditionem  Judaei,  ct 
Paulo  non  invenlo  Jasonem  pertraxerunt  ad  tri- 
bunal,  qui  data  satisfactione  liber  abiit.  Paulus 
1 1  Silas  noclu  a  fratribus  dimissi  sunt  Bcroeam, 
cujus  incolae  avide  suscepcrunt  Evangelium  ; 
sed  Juda.'isPaulum  insectantibus.  ipse  a  fralri- 
bus  deductus  est  Atbcnas. 

Hoc  anno  tres  simul  soles  apparuerunt,  sta- 
timque  simul  in  eumdem  orbcm  coierunt,  ait 
Euseb.  in  Cbron. 

Anno  Christi  52.  Petri  8.  Pauli  17.  Ctauciii 
Imp.  10. 

Paulus  Athenis  in  Areopago  praedicans  con- 
vertit  Dionysium  Areopagitam,  et  insignem 
matronam  Damarin,  Act.  17.  16.  Opinantur 
multi  tunc  quoque  fuisse  conversum  S.  Hiero- 
tlieum ,  quem  passim  in  suis  libris  celebrat  et 
sequitur  S.  Dionysius,  eumque  vocat  divinum 
nuum  magistrum. 

Eodem  anno  Paulus  Athenis  profectus  Corin- 
thum,  mulios  ibi  convertit,  ac  inter  eos  Cris- 
pum  principem  Synagogrc.  Quare  oraculo  Dei 
monitus  diutius  ibi  evangelizavit.  Ibidem  post 
adventum  Silae  et  Timotbei,  scripsit  priorem 
epistolamad  Thessalonicenses.  Act.  18. 1.  etseq. 

Eodem  anno,  inquit  Baron.  Agrippina  Ger- 
manici,fratris  Claudii  Imp.  filia,  quam  postin- 
leritum  Messalime  Claudius  in  uxorem  accepe- 
rat  Augustce  titulo  augetur,  ejusque  filius  Domi- 
tius  ab  eodem  Imperatore  adoptatus  in  familiam 
Claudiam,  Nero  Claudius  est  appellatus.  Hic  est 
Nero,  qui  Claudio  quasi  patri  adoptivo,  in  im- 
perium  successit :  quo  etiam  anno  Agrippina, 
in  oppidum  Ubiorum,  in  quo  illa,  agente  ibi- 
dem  cum  exercitu  Germanico  patre,  genita 
erat,  coloniam  duci  jussit,  cui  nomen  hincest 
inditum,  ut  ex  ipsiusnomine  Colonia  Agrippina 
sit  dicta.  Porto  Agrippina  fuit  filia  Germanici, 
qui  fuit  filius  Drusi  Germanici,  fratris  Tiberii 
Imp.  ex  Livia  matre,  uxore  Augusti  Imp. 

A nno  Christi  53.  Petri  9.  Pauli  18.  Claudii 
Imp.  11. 

Corinthi  secundum  annum  egit  Paulus.  Ibi- 
dem  scripsit  Epistolam  secundam  ad  Thessalo- 
nicenses.  Ibidem  Judaei  tumultuanles  protraxe- 
runtPaulum  ad  tribunal  Gallionis,quifuitfrater 
Senecae  Philosophi,  et  prseceptoris  Neronis  Imp. 
Gallio  eos  repressit  et  abegit ;  unde  Judaei  furen- 
tes  Sosthenem  Archisynagogum,  quasi  Paulo 
Taventem  coram  Gallione  verberarunt;  et  nihil 
horum  Gallioni  curae  erat.  Addit  S.  Chrysost.  ab 
iisdem  verberatum  et  Paulum.  Paulus  post  tu- 
multum  multo  adhuc  tempore  remansit  Corin- 
thi  tandem  abiturus  in  Syriam,  ex  volo  totundit 
caput  in  Cenchris,  qui  crat  portus  Corinthi, 
Actor.  18. 11.  etseq. 

Anno  Christi  ok.  Petri  10.  Pauli  19.   Claudii. 
Imp.  12. 

Paulus  navigans  in  Syriam  permarelcarium, 
quod  cst  pars  maris  ./Egaei ,  appulit  Ephesum  : 
ubi  parum  moratus,  relicto  Aquila  et  Priscilla, 
solvit  Caesaream,  inde  Hierosolymam  ;  ubi  Ec- 
clesiam  primigeniam,  et  caeterarum  matricem 
salutavU  :  mox  reversus  Antiochiani,  peranibu- 
lavilexordineGalaticamregionemet  Phrygiam, 
c.onfirmansomnes  discipulos,  Actor.  18.  19. 


APOSTOLOuUN.  ,  ETC. 

Apollo  vir  eloquens  et  potcns  in  Scripturis 
Ephesi  instructus  ab  Aquila  et  Priscilla,  pcrgit 
Corintbum ,  ubi  fideles  confirmat,  valideque 
Judaeos  revincit,  Actor.  18.  2ft. 

Eodem  anno,  inquit  Euseb.  in  Chronico,  qui 
fuit  Olympiadis  207.  annusA.  Pbilippus  Aposto- 
lus  apud  Hierapolim  Asiaecivitatem  ,  dum  Evan- 
gelium  populo  annuntiaret,  cruci  affixus  lapidi- 
bus  o|)primilur.  Occubuit  ergo  20.  anno  a 
passione  Christi  sub  Claudio,  secundum  Eusc- 
bium  ejusque  asseclas  :  licet  Hippolytus  tract. 
de  72.  discipulis,  asserat  cum  passum  sub  Do- 
mitiano  Imp. 

Anno  Christi  55.  Petri  11.  Pauli  20.  Claudii 
Imp.  13. 

Paulus  peregratis  superioribus  partibus  Asiae 
venit  Ephesum  ,  ibique  per  tres  annos,  putaper 
biennium  et  tres  menses,  residet  et  praedicat, 
Act.  19.  1.  et  c.  20.  31.  Ephesi  Paulus  fuit  objec- 
tus  bestiis ,  1.  Corinlh.  15.  32.  lbidem  virtutes 
non  quaslibet  faciebat  Deus  per  manum  Pauli, 
ita  ut  etiam  super  languidos  deferrentur  a  cor- 
pore  ejus  sudaria  et  semicinclia  ,  et  recedebant 
ab  eis  languores,  et  spiritus  nequam  egredia- 
bantur ,  Act.  19.  12. 

Anno  Christib6.  Petri  12.  Pauli1i,Claudii 
lmp.  \k 

Paulus  secundum  annum  agit  et  praedicat 
Ephesi.  Occasione  Judaeorum  exorcistarum  in 
quos  insiliit  daemon  ,  magna  facta  est  Ephesio- 
rum  ad  Cbristum  et  Paulum  accessio. 

Multi  credentes  veniebant  confitentes  et  an- 
nunciantes  actus  suos. 

Mulii  qui  curiosa fuerant  sectati,  contulerunt 
libros  et  combusserunt,  Act.  19. 13.  et  seq. 

Eodem  anno  die  13.  Octobris  moritur  Claudius 
Imp.  annum  agens  aetatis  6k.  Imperii  13.  cum 
octo  mensibus.  Ita  Sueton.  in  Vita  Claudii 
cap.  kh.  et  Dio  libr.  60.  Sic  igitur  defuncto, 
Agrippinae  uxoris  dolo  veneno  illi  propinato, 
successitinimperium  Nero  filius  Agrippinae,  an- 
num  agens  aetatis  18.  tenuitque  annis  13.  men- 
sibus7.  excluso  Britannico  puero  germano 
Claudii  Imp.  ex  Messalina  uxore  filio,  ideoque 
legitimo  imperii  haerede,  quem  proinde  paulo 
post  Nero  veneno  sustulit.  Ita  Joseph  20.  An- 
tiq.  5.  porro  Nero  ex  Sabinis  oriundus  ,  hngua 
Sabina  idem  est  quod  fortis  ac  strenuus,  inquit 
Suetonius  in  Tiberio  c.  1.  et  Gelius  I.  13.  c.  21. 
Nero,  inquit ,  sive  Nerienes  verbum  Sabinum  est, 
quo  significatur  virtus  et  fortitudo.  Ilaque  ex 
Claudiis,quos  cx  Sabinis  oriundos  accepimus,  qui 
erat  egregia  ac  prcestanti  forlitudine,  Nero  ap- 
pellatus  est.  Sabini  autem  id  nomen  a  Graicis  ac- 
cepisse  videntur,  quiavincula  et  firmamenta  mem- 
brorum  vc3;a  dicunt  :  unde  nos  quoque  latine  ner- 
vos  appellamus.  Servius  Claudius  vero,  Nerio 
interfrrelalur  quasi  Neirio,  id  est,  sine  ira,  placi- 
dus,  milis,  tranquillus  ;  qualis  initio  Imperii  fuit 
Nero. 

Anno  Christi  57.  Petri  13.  Pauli  22.  Neronis  1. 

Sublato  jam  per  mortem  Claudii  edicto  de  Ju- 
daeis  Roma  abigendis ,  Paulus  tertium  annum 
Ephesi  agenscogitatRomam  :  sed  prius  Ecclesias 
Achaiaeet  Macedoniae  visitare,  ac  Hierosolymam 
reverti  decernit.  Epheso  ergo  propediem  abitu- 
rus,  scribitpriorem  Epistolam  ad  Corinthios. 


CIIRONOTAXIS  ACTUU.M 

Opifices  argentarii  Dianae,  conciumte  Demi- 
trio,  movent  seditionem  contra  Paulum  vocife- 
rantes  :  Magna  Duina  Ephesiorum.  Sedat  eam 
Alexander.  Mox  Paulus  vocatis  discipulis,  exhor- 
talus  eos  valedixit,  ac  relicto  ibidem  Tim.,  quem 
et  primum  constituit  Epliesi  Episcopum  ,  profec- 
lus  est  in  Macedoniam.  Aclor  19,  23.  per  Mino- 
rem  ergo  Asiam  iter  facicns  venit  Troadem  ur- 
bem  ,  quae  adjacet  Hellesponlo,  ubi  quierens  Ti- 
tum ,  cum  non  invenisset ,  transmisso  freto  abiit 
in  Macedoniam  ,2.  Corinth.  2.  12. 

Ex  Macedonia  ad  Timotheum  quem  Ephesi 
reliquerat,  hoc  anno  scripsitpriorem  Epislolam, 
qua  eum  instruit  in  munere  pastorali. 

Paulus  obitis  et  confirmalis  Macedoniae  Ec- 
clesiis  ,  per  jEgoeum  mare  Cycladas  adnavigans 
pervenit  Cretam  ,  ibique  reliquit  et  creavit  Epis- 
copum  Titum ,  discipulum  charissimum ,  epist. 
ad  Titum  cap.  1.  5. 

Anno  Christi  58.  Petri  ll\.  Pauli  23.  Neronis  2. 

Hoc  anno  gesta  sunt  omnia  quae  narrat  Lucas 
c.  20.  Aclor.  et  deinceps  usque  ad  c.  28.  et  ul  Pau- 
lus  enim  peragrans  Graeciam  ,  venit  Nicopolim  , 
ibique  statuit  hiemare  :  unde  ex  Creta  eo  vocat 
Titum  scribens  ad  eum  Epistolam,  adTitum  c.  3. 
12.  Nicopoli  quoque  videtur  scripsisse  Paulus 
Ep-istolam  secundam  ad  Corinthios  :  moxipse  vi- 
detur  adiisse  Corinthum ,  ibique  in  portu  Cen- 
chrensi  scripsisse  Epislolam  ad  Romanos.  Inde 
perrexil  Philippos  in  Macedoniam ,  mox  Troa- 
dem ,  ubi  a  morle  suscitavil  Eulychum  :  inde  as- 
son,  Mitylenen,  Chium,  Samum,  Miletum;  quo 
convocans  majores  natu  Ephesi.eis  longa  exhor- 
latione  ultimum  valedicil.  Actor.  20.  Milelo  navi- 
gat  Coum,  Rhodum,Pataram,  Tyrum.Ptolemai- 
dem ,  Coesaream ,  ubi  Agabus  ei  vincula  Hieroso- 
lymitana  proedicit :  ac  tandem  eodcm  anno  sub 
Pentecosten,  uti  statucrat,  pervenit  Uierosoly- 
mam  ;  ubi  suadente  Jacobo  purificans  se  in  tem- 
plo,  a  Judoeis  capituretpene  occiditur;sederipit 
eum  Tribunus;  a  quo  potestate  loquendi  facta  , 
populum  alloquitur,  Act.  21.  et  22. 1'opulus  au- 
diens  a  Paulo,  ipsum  relictis  Judaeismissumesse 
adGentes,  occlamat.poscitque  eum  ad  mortem. 
Quare  Tribunus  eum  flagellari  imperat,  sed  Pau- 
lus  dicens  secivemRomanumJlagellissceximit, 
Act.  22.  Moxinconcilium  adduclus  Paulus,  posi- 
tusque  inter  Pharisoios  et  Sadducoeos,  dicens  se 
Pharisaeum,el  deresurreclionemortuorumjudi- 
cari ,  dissidentibus  inler  se  judicibus,  judicium 
evadit.  Tendunl  illi  insidias  Judaci,  quas  per  ju- 
dicium  sui  nepotis  Paulus  evadit.  Quare  Tribu- 
nus  eum  vinclum  mittit  Caesaream  ad  Felicem 
Praesidem ,  Acl.  23.  ibi  eum  accusat  Terlullus 
orator,  defcndit  se  Paulus ;  ac  Rursum  coram 
Felice  disputans  de  justiiia  ,  castitale  el  judicio, 
eum  pcrcellit.  Felici  succedit  Portius  Festns. 
Act.  24.  Cum  Fcstus  vellet  Paulum  Ilierosolymis 
coram  Judo-Ms  judicare,  Paulus  Caesarem  appcl- 
lans,  Romam  millilur ,  cum  prius  causam  suam 
egisset  coram  Agrippa  rege,  Act.  25.  et  20.  Pau- 
lus  ergo  cum  Centurione  navigat  Sidonem,  inde 
Cyprum,  indeLystriam,  actandem  naufragium 
patitur.  Apparet  ei  Christus  ,  omnesque  in  navi 
salvos  evasuros  pollicetur  :  onmes  ergo  salvi 
perveniunt  Melilam  ,  actor.  27. 

Eodem  anno  paulo  post  Pauli  adventum  Hie- 
rosolymam  ,  B.  Virgo  agens  annum  oetalis  72.  ex 
Jcrusalcm  terrestri  abiit adcoelcstcm,  cum trium- 


APOSTOLORU.U,  ETC.  5 

pho  ab  angelis  deducta  in,  p  aradisum.  Vide  dicta 
Actor.  21.  17. 

Eodcm  anno  S.  Lucam  scripsissc  EvangHiuin 
censet  Baron.  sed  autcrius  itl  a  luca  sciiplum 
e^se ,  ostendam  Actor.  c.  1G.  10. 

Anno  Christi  59.    Petri  15.  Pauli  11*.  I\'ei'onis  3. 

Paulus  vinctus  ex  Melita  navigat  Syracusas  , 
inde  Rhegium  ,  inde  Puleolos  ,  inde  pedeslri  ili- 
nere  Romam  ingredilur  die  G.  Julii.  Hospilatus 
est  in  dorno  conducta,  quae  postea  conversa  est 
ineccIesiamS.  Mariae  in  Via  lata.  Posterodiecon- 
vocatis  Judaeis  sui  suaeque  fidei  ralionem  reddi- 
dit  :  ex  quibus  aliqui  credid  erunt ,  alii  non  cre- 
diderunt.  Mansit  Romae  cumcustodientesemiliie 
biennium;  suscipiensomnes  libereque  praedicans 
Christum;  esto  ob  Ncronis  inetum,  omnes  sui 
eum  deseruissent.  Aslilit  enim  illi  Ciiristus  euiu  - 
que  confortavit,  ut  per  eum  praedicalio  imple- 
relur ,  et  audirent  omnes  gentes ;  quin  et  eripuit 
eum  de  ore  leonis  ,  puta  Neronis,  2.  Timot  h. 
1G.  et  17.  Roma  scripsit  Paulus  Epistolam  ad 
Philippenses,  per  Epaphroditum  eorum  Epis- 
copum  :  item  Epistolam  ad  Ephesios,  quam 
misit  per  Tychicum. 

Anno  Christi  60.  Petri  16.  Pauli  25.  Reronis  h. 

Paulus  agens  secundum  annum  Romae  in  vin- 
culis ,  scripsit  Epislolam  ad  Colossenses  :  et 
Epistolam  ad  Philemonem  ,  rogans  eum  ut  One- 
simam  servum  fugitivum  ingraliam,  domum- 
que  recipiat.  Fecit  id  Philemon  qui  et  Onesimum 
liberlale  donavit,  qui  virtutibus  excrescens, 
post  Timotheum  creatus  est  Episcopus  Ephe- 
siorum.  In  hac  Epistola  v.  23.  meminit  Epaphrae 
concapiivi  sui ,  Marci ,  Aristarchi ,  Dema?  et 
Lucre  ,  eosque  quasi  adjulores  suos  in  Evangelii 
piopagatione  commendat.  Eodem  anno  scripsit 
Paulus  Epistolam  ad  Hebraos. 

Anno  Christi  61.  Pelri  17.  Pauli  26.  Keronis  5. 

Paulus  bicnnio  in  vinculis  exaclo  a  Nerone  di- 
niissus ,  varias  provincias  cvangelizando  pera- 
gravit,  ac  nominatim  Hispanias  :  ubi  inter  alios 
Xanlippem  et  Polyxenam  ad  Chrislum  convertit. 

Hoc  anno  Ronue  S.  Lucas  liniens  Acta  Apos- 
lolorum  (ubi  et  imagines  B.  Virginis  ac  Cbristi 
Domini  depinxit,  quas  hodie  ibidem  veneramur. 
reversus  in  Graeciam  ,  evangelizando  obiit  Dal- 
matiam,  Galliam ,  Italiam,  Macedoniam,  Ly- 
biam ,  etc. ,  ac  landem,  caelebs  ad  annum 
atatis  8h.  Patras  urbem  Achaiae  adiens,  ibidem 
Aposlolatum  suuin  nobili  marlyrio  conclusit. 
Eodem  anno  Nero  matrem  suani  Agrippinam  oc- 
cidit,  juslo  Dei  judicio ,  utpote  quae  Claudium 
lmp.  maiiium  suum  veneno  sustulerat,  ut  filius 
suus  Nero  ei  in  imperio  ,  succederet  :  quae  ergo 
marilum  occidit  propler  filium  ,  a  filio  ipso  oc- 
cisa  est.  Justa  enim  et  congrua  numinis  vindicta. 
lilius  malricida,  factus  est  matris  suae  mariti- 
cida^  carnifcx ,  et  necis  vilrici  sui  ullior  :  hanc 
illi  graliam  non  pro  nativitatc  solum  rcfcrena  , 
verum  etiam  quod  cjus  arlibus  ad  imperium  pro- 
vectus  fuissct ,  ait  Joseph  20.  Anliq.  5. 

Anno  Christi  62.  Pctri  18.  Pauli  27.  Neronis  6. 

Festus  Judaeae  Praeses ,  qui  S.  Paulum  vinctum 
Romam  miserat ,  obiit  :  cui  auccessor  a  Nerone 
designatur  Albinus.  lta  Euseb  in  Chronico. 

Agrippa  Rcx  pontificatu  deposuiUosephum  . 


(3  CimONOTAXIS  ACTUUM 

ci(|iio  surrogavitAnanum,  Ananisenioris  liliuin, 
ila  Joseph.  20.  Antiq.  8. 

Roma  variis  prodigiis  concussa  fuit  :  nam  ol) 
ortimi  reccnlis  comelac ,  ct  ob  fulmen  illapsiun 
iu  Dieosam  Neronis,  quasi  certior  recklita  esset 
de  ejui  morte ,  omnia  studia  convertit  in  Rubel- 
litmi  Plaulum,  quod  ex  Julia  gente  per  malrem 
originem  ducerct,  qoi  Nerouis  jussu  solum  ver- 
i.  ii  ,  et  iu  Asiam  proficisci  coactus  est.  lta  Corn. 
Tacitus  lib.  1/j. 

Laodicea  urbs  Asiae  illuslris,  cujus  meminil 
Apostolus  epist.  nd  Colossens.  terroe  motu  col- 
lapsa  prosternitur  :  sed  a  civibus ,  utpote  opu- 
lentissimis  ,  brevi  in  inlegrum  resliluilur. 

Hoc  anuo  Christi  62.  S.  Andreas  crucilixus  est 
Palris  Achaise,  ait  Onupbrius  in  Cbronico. 

Anno  Cliristi  63.  Pelri  19.  Pauli  28.  Ncronis  7. 

Hoc  anno,  ait  Euseb,  in  Cbron.  S.  Hieron.  lib. 
de  scrip.  Eccles.  iu  Jacobo,  Baronius  et  aliis, 
S.  Jacobus  fraler  Domini ,  et  Hierosolymorum 
primus  Episcopus,  qui  Canonicam  scripsit  epis- 
toiam  ,  Cbristumconstanterprsedicans,  ii  Judaeis 
i:  pinna  templi  dejicitur,  et  fullonis  vecte  pei- 
cussus  ,  orans  pro  suis  interfectoribus  glorio- 
sum  obit  martyrium,  cum  29.  annis  sanctissimc 
illam  rexisset  Ecclesiam.  Ejus  necem  mox  ulcis- 
cenle  numine,  coepit  Judaea  variis  casibus  et 
prodigiis,  ulliini  excidiis  praenuncii  exagitari. 
Quocirca  Josepbus  ,  licet  Judeeus  ,  quem  citat 
Euscb.  lib.  2.  cap.  22.  ct  Origcn.  lib.  1.  contra 
Cclsum  ,  excidium  Uierosolymae  et  Judseae  pcr 
Titum  ,  asscribit  neci  bujus  Jacobi  ,  qui  ob  in- 
signcm  sanctimoniam  et  morum  Cbristi  simili- 
tudinem  ,  cognominatus  est  justus  ,  et  fraler 
Domini.  S.  Jacobo  in  Episcopatu  Hierosolymi- 
tano  successit  Simeon  filius  Cleophae ,  Cbrisli 
propinquus,qui  usque  ad  annum  aetatis  129  sancte 
Hierosolymitanam  gubernavit  Ecclesiam  ,  alquc 
sub  Trajanocruci  affixus,  supra  vires  et  selatem 
constanler  martyrium  pro  Cbristo,  sui  causa 
crucifixo,  subiit,  cujus  diem  nalalem  celebrat 
Ecclesia  die  18.  Februarii. 

Eodem  anno.S.  Barnabam  in  Cypro  occisum , 
tradit  L.  Dexter  et  Onuphrius  in  Cbronico. 

Anno  Clirisli  GU.  Petri  20.  Pauli  29.  Neronis  8. 

S.  Marcus  Evangelista  Alexandriae  Martyr  oc- 
cubuit.  cum  cnim  a  S.  Petro  Roma ,  ubi  Evan- 
gelium  scripserat,  Alexandriam  Evangelii  causa 
amandalus  esset,  ibidem  Ecclesiam  conslituit 
lanta  doctrincc  ct  vila2  continentia,  ut  omnes 
sectatores  Christi  ad  sui  exemplum  cogeret.  Es- 
senos  enim  quasi  primo  Religiosos  et  viros  An- 
gelicos ,  quos  mire  celebrant  Philo  ,  Eusebius, 
S.  Hier.  et  alii,  inslituit.  Quocirca  Gentiles  qua- 
dam  die  Dominica  cum  Missam  celebraret,  in 
eum  irruenles,  fune  in  collum  injeclo  raptantes 
eum  per  saxa,  carncs  ejus  dilacerarunt :  undc 
pene  spiritum  reddilurus,  in  carcerem  detru- 
sus,  apparente  sibi  Domino  una  cum  angclis, 
ad  fulurum  certamen  instauralur.  Mane  autem 
facto  rursum  6  cerere  cductus ,  et  pcr  scabra 
loca  raptatus,  agens  Deo  gratias,  discensque 
ln  manus  luas  commendo  spirilum  meum  ,  impol- 
lutumeum  Deo  reddidit,  sepultusqueesl  hono- 
rifice  a  discipulis  suis.  Ita  Menologium  Graeco- 
corum,  Beda  cl  Ado  in  martyrol.  die  25.  Aprilis. 

Eodcm  anno  Nero  Octaviam  uxorem  et  soro- 
rem  { ntpote  filiam  Claudii  Imper.  qui  duxerat 
Agrippinam  matrem  Ncronis ,  idcoque  eum  in 


APOSTOLORUM,  ETC. 

filium  adoptarat )  calumniis  circumventam  in 
insulam  relcgatam  ,  mori  landem  balnei  vaporc 
compulit.  Ita  Tacitus  iib.  15. 

Eodesn  anno  Simou  ct  Judas  Aposloli  occisi 
suntin  Perside,  ait  Onupbrius  in  Chronico,  sed 
id  negat  Baron.  et  alii  :  de  qua  re  dicam  proac- 
mio  in  epist.  S.  Judae. 

Anno  Christi  65.  Pctri  21.  Patdi  30.  Neronis  9. 

Hoc  anno,  qui  fuit  quartus,  ante  bellum  Ju- 
daicum,  et  octavus  ante  Hier.  obsidionem,  Jesus 
quidam  (suo  nomine  et  vatacinio  Jesum  Chris- 
lum,  ob  cujusnecemexscindendaerat  Judaea,  n •- 
praesentans )  Anani  lilius  plebeius  ,  et  rusticus ,  a 
Deo  instinctus  clades  urbi  imminentes  proedixii. 
Repenteenimclamarecocpit :  Vox  ab  Orienle,vox 
ab  Occidente,  vox  d  ijuatuor  ventis  ,  vox  in  Hier.  ct 
templum  :  vox  in  omnem  liunc  poputum.  Quocirca 
a  Magistratu  acriter  Ilagellatus  non  veniam  pra> 
calusest,  nec  illacrimavit ,  sed  quotidie  velut 
orationem  quamdam  meditans  :  Veh,  vehlliero- 
solymis,  vociferabatur,  idque  per  annos  septem, 
el  quinque  menses  conlinuos,  donec  supra  mu- 
rum  consistens  :  Vek ,  vch  civitali ,  templo  po> 
puio ,  ac  mihi,  maxima  voce  clamilans,  lapidc, 
lormento  nomanorum  misso  ,  ictus  interiit.  Ita 
Joseph,  lib.  7.  Belli  c.  12. 

Hoc  anno  Persius  Volaterranus ,  Satyricus 
Poeta  moritur.  Ila  Euseb.  in  Chron. 

Anno  Christi  66.  Petri  22.  Pauli  31.  ISeronis  10. 

Roma  horribili  incendio  conflagravit ,  cujus 
causam  Nero  per  calumniam  conjecit  in  Chris- 
lianos,  eoquc  nomine  illos  ssevissimis,  iisdem- 
quc  diversis  mortis  generibus  enecavit,  ulfera- 
rum  tcrgis  conlecli ,  laniatu  canum  interirent ,  aul 
crucibus  afjixi ,  aut  (lammandi ,  atque  ubi  dcfccis- 
set  dies ,  in  usum  nocturni  luminis  urerentur ,  ait 
Tacilus  lib.  15.  Fuerunt  Ine  Martyrum  prinhtiae, 
eorum  catalogo  in  Marlyrol.  Romano  asscripttc 
die  2G.  Junii. 

Hoc  anno  occisum  S.  Matlhiam  Apostolorum 
tradit  L.  Dcxter  et  Onupbrius  in  Chronico.  Ad- 
dit  Dexter  :  ilelena  Adabienorum  regina,  Chris- 
tiana  florct  llierosolymis ,  praidicalione  Aposto- 
lorum  conversa. 

Anno  Christi  67.  Petri  23.  Pauli  32.  JScronis  11. 

Nero  primam  in  Christianos  persecutionem 
publico  edicto  inslituit,  eamque  usque  ad  linem 
Imperii  et  vitae  prorogavit.  Quocirca  in  ea  jam 
ante  incboata ,  permulti  e  Christianis  illustre 
obiere  martyrium ,  qui  sparsim  in  Martyrol. 
Rom.  recensentur,  uti  S.  Bernabas,  S.  Andreas, 
S.  Jacobus  fraler  Domini,  ceterique  Apostoli, 
licet  diversis  annis  et  locis.  Item  complures  ex 
ipsius  Neronis  familia  ,  quorum  menimil  Paulus 
Philipp.  h.  22.  inter  quos  eminuit  Torpes  et  EveN 
lius,  qui  Martyrologio  I\om.  ascripti  die  11. 
et  17.  Maii.  lnsuper  S.  Processus  et  Martinianus 
cuslodescarceris,  Herodion  ,  Olympias,  ac  reli- 
giosissimae  feminae  Basilissaet  Anastasia,  Apos- 
tolorum  discipuloe,  quo;  Marlyribus  associaue 
lcguntur  in  Marlyr.  die  15  Aprilij,  quo  suis  opi- 
bus  alebant,  et  sepeliebant.  S.  Lucina  et  Perpe- 
tuabaplizataaS.  Petro.dequibusin  Martyr,  die30. 
Junii.  Romae  Neroplurcs  Senatoresetprimarios  , 
eo  quod  in  necem  suam  conjurassent,  interfecit, 
ac  inter  eos  Senecam  praeceptorem  suum  ,  et 
Lucanum  Poetam  Senecae  nepotem  ,  atque  Plau- 
lum  Lateranum  Consulem  designatum,  qui  pa- 


CIir.ONOTAMS  Af.TTUM 

Intium  habebal in  Ccclio  monle,  quod  poslea  a 
Constantinolmp.  in  templumSalvatorisconver- 
sum,  ab  eo  denominatum  est  Basilica  Latera- 
nensis ,  uti  testatur  S.  Hieron.  epist.  30.  ad 
Oceanum.  Secuta  est  mors  Poppaeae  Sabimc  Au- 
gustae  ,  quam  licet  amalissimam  ,  Nero  ira  per- 
citus  ictu  calcis  percussam  occidit.  Ita  Tacitus, 
Dio ,  et  alii. 

Anno  Christi  68.  Petri  24.  Pauli  33.  Neronis  12. 

S.  Petrus  et  Paulus  Romam  redierunt ,  et  col- 
labentem  pene  Ecclesiani  ob  Neronis  persecu- 
lioncm  ,  insiaurarunt. 

S.  Petrus  secundam  scripsit  Epistolam ,  in  qua 
signifieat  cx  revelatione  sibi  constare,  velocem 
fore  depositionem  tabernaculi  sui. 

Paulo  post  Judas  scripsit  suam  Epistolam  Ca- 
nonicam.  Nam  in  illa  alludit  in  muliis  ad  secun- 
dam  Petri  Epislolam. 

Simon  Magnus  suis  magicis  artibus  Romanos, 
et  praesertim  Neronem  dementans,  ab  iis  divi- 
nos  honores  est  consecutus.  Cerlant  contra  eum 
S.  Petrus  et  Paulus  ,  eumque  tandem  volare  co- 
nanlem  ex  alto  prcecipitant.  Nam  cum  Simon  a 
daemonibus  in  aera  raperetur,  precibus  S.  Petri 
prosiratus  ,  fracta  coxendice  et  cruribus,  paulo 
post  infcliccm  animamexhalavit.  Quocirca  Nero 
indignans  suas  magiaj  delicias  sibi  ablatas,  S.  Pe- 
trum  et  Paulum  carceri  mancipat  Mamertino, 
praesertimquia  Paulusquoquepellicem  a  Nerone 
abstraxeral,  el  ad  Christum  traduxerat.  E  car- 
ccre  Paulus  scribit  Epislolam  secundam  ad  Ti- 
motheum,  vocans  eum  ad  se,  ut  instantis  suae 
moriis  et  martyrii  sit  spectator. 

Eodcm  anno  Appollonius  Tyanaeus  Simoni 
Mago  succedens  Romam  venit,  contra  quem 
Apostoli  ct  Christiani  pari  modo  certarunt. 

Eodern  prodigia  excidium  Hierosolymae  porten- 
dentia  apparuerunt ,  nimirum  die  octava  Apri- 
lis  hora  nona  nocturna,  circa  aram  et  templum 
tanlum  lumen  effulsit  per  mediam  horam ,  ut 
clarissimus  dies  putaretur.  Bos  cum  ad  hostiam 
ducerciur,  agnum  in  medio  templi  peperit. 
Orientalis  templi  porta  aenea  et  gravissima  clau- 
sa,  sponte  aperta  est  hora  noctis  sexta.  Die  21. 
Maii  in  aere  visi  sunt  currus  ferrei,  etarmatae 
acics  urbi  circumfuls*.  In  Pentecoste  audita  est 
vox  in  templo  :  Migremus  hinc.  Ita  Josephus  1.  7. 
Belli  cap.  12. 

Eodem  anno  mense  Maio  ,  Neroni  et  Romanis 
rcbellare  coeperunt  Judoei,  ortumque  cst  bellum 
Judaicum,  ob  Cestii  Flori  procuratoris  Judaeac 
avariliam  et  tyrannidem.  Ita  Josephus  lib.  2. 
Belli  cap.  13.  Christianiergo  juxta  Christimoni- 
tum  Hierosolyma  excedentes ,  in  urbem  Pellam 
se  contulere. 

Anno  Christi  69.  Petri  25.  Pauli  34.  ISeronis  13. 

Hoc  anno  ab incarnatione Christi 69.  ab  ejus pas- 
sioneet  morte  36.  S.  Petrus  etPaulus  die  29.  Junii 
c  carcere  Mamertino  (  ubi  Processum  et  Marti- 
nianum  custodes  suos  ,  cum  aliis  47.  ad  Chris- 
tumconverterant,  etmiraculosa  aqua  e  carcere 
subilo  scaturiente  baptizarant)  educti  gloriosum 
obiere  martyrium.  S.  Petrus  in  Vaticano  cruci- 
Jixus  est,  capitc  dcorsum  vergente  :  id  enim 
ipse  petierat,  ne  Christo  crucifixo  videretur  as- 
similari  et  ocquari.  Paulus  vero  ad  aquas  Salvias 
capite  truncatus,  c  cervice  recisa  pro  sanguine 
lac  manavit  :  caput  vero  terno  saltu  tres  fonles 


APOSTOLOfilM,  FTC.  7 

( licuit ,  qui  elianintim  visunlur ,  muUisque  sunt 
Siiluti. 

S.  Linus  in  pontificatu  S.  Pelro  succedit ,  sc- 
(!cU|uc  annos  undecim. 

Vespasianus  cum  exercilu  missus  a  Ncronc 
conlra  Judceos  ,  gravissimis  cladibus  eos  affccit, 
quas  recenset  Josephus  lib.  3.  Belli  c.  4. 

Jerusalem  civibus  mtituo  inlcr  se  digladinnti- 
hus,  ac  praesertimZclotis  in  civcs  grassantibus, 
maximis  stragibus  afficilur,  quas  recenset  Jo- 
scphus  lib.  5.  Belli  c.  1. 

Anno  Christi  70.  Lini  1.  Ncronis  14. 

Nero  anno  necdum  elapso  a  nece  ApostoJo- 
rum,  in  sanguinis  Apostolici  uliionem,  a  Senatu 
damnatus,  eo  quod  eumdcm  universum  interfi- 
ccre  deslinasset ,  fugicns  ex  urbe  in  speluncam, 
pavidus  sibi  manus  intulit,  quem  ajgre  moricn- 
icm  unus  ex  lihcrtis ,  Epaphroditus,  confecit 
die  10.  Junii  (eadem  die  ,  qua  ante  decem  annos 
Octaviam  uxorcm  interfecerat)  agens  suas  aetalis 
annum  32.  Imperii  \k.  atque  in  eo  omnis  Au- 
gusti  familius,  et  stirps  regia  extincla  cst.  Ita  Suc- 
ton.  in  Nerone  c.  43.  et  seq. 

Neroni  successit  Servius  Sulpilius  Galba,  a 
mililibus  ,  quibus  pra-erat,  acclamatus  Impera- 
tor,  tenuilque  per  menses  septem. 

Floret  Plutarchus  Philosophus  et  M.  Fabius 
Quinlillianus  Orator.  lla  Euseb.  in  Chron. 

Josephus  Judaeus  Historicus,  dux  belli  Judaeo- 
rum,  cum  a  Romanis  interficicndus  esset,  Ves- 
pasiano  praenunciat  mortem  Neronis ,  eumque 
in  imperium  illi  successurum  ,  cujus  rei  causa 
vitam  dono  accipit.  lta  Euseb.  in  Chron. 

Anno  Christi  71.  Lini  2.  Ottonis.  1. 

Galba  Imp.  occiditur  a  miliiibus,  ab  eisque 
cidem  surrogatur  M.  Silvius  Olho  ,  qui  cum  im- 
pcrasset  menses  tres,  rebellanlc  Vitellio  mortem 
sibi  conscivit :  Impcriurn  ergo  capessit  Vilellius , 
lenetque  per  menses  octo. 

Vespasianus  interea  multas  Judaeae  urbes  sibi 
ac  Romanis  subigit.  Unde  multi  opinati  sunt 
ipsum  esse  Messiam,  utpote  cui  rcgnum  Juda  n 
Prophelis  promissum  erat.  Quocirca  opera  et 
pr.esiigiis  Apollonii  Tyanaei  visus  est  coecum 
illuminare  ,  et  aegro  manum  restituere.  Ita  ex 
Tacito  lib.  1.  cap.  4.  el  Suct.  in  Vcspasiano  c.  7. 
Baron.  qui  h;cc  mendacia  ab  adulatoribus  con- 
ficta  esse  convincit 

Eodem  anno  Evodio  cx  humanis  sublato,  ei- 
dem  in  cathedra  Antiochcna  succedit  S.  Ignatius, 
qui  post  annos  fere  40.  sub  Trajano ,  anno 
Christi  110  Romae  leonibus  objeclus,  glorioso 
martyrio  est  coronalus,  cum  primusipse  Antio- 
chiae  chorum  psalmodiae,  quo  allernis  canerent, 
instituisset ;  eo  quod  angelos  SS.  Trinilatem  eo 
ritu  laudantes  vidisset ,  et  audisset. 

Anno  Christi  72.  Lini  3.  Vcspasiani  1. 

Vespasianus  a  militibus  suis  creatus  Impera- 
lor ,  Romani  navigans,  ibidem  Capitolium  bello 
civili  concrcmatum  restituit,  ac  Titum  lilium  ad 
conficicndum  bellum  Judaicum  dcstinat.  Titus 
ergo  Hierosolymam  obsidel  in  Paschate,  cum 
undequaque  eo  Judaci  ad  fesium  confluxissent, 
utomncs  ab  eo  concluderentur ,  et  mactarentur, 
vel  caperentur  :  sicul  ipsi  eodem  fcsto  anle  an- 
nos  38.  ibidem  Christum  crucifixcrant.  Jn  ultio- 
nem  ergo  sanguinis  Christi,  utriusque  Jacobi 
Apostoli ,  etS.  Stephani,  ac  vinculorum.  SS.  Pe- 


g  CURONOTAXIS  ACTUU 

iri  ct  Pauli ,  atque  perseculionis  et  expilationis 
Chrisiianorum,  Jeruaalem  Romanis  capta,  ct 
cum  tcmplo  incensa,  funditus  eversa  est,  utiei 
pnedixerat  Christus  Lucac  19.  43.  E  Judaeis  toio 
l)ello  occisa  sunt  undecies  centena  millia,  capta 
97.  ait  Joseph.  1.  7.  Belli  c.  17. 

Anno  Christi  73.  Lini  4.  Vcspasiani  2. 

Titus  de  Judaea  subacta  Romae  triumphavit. 
Extat  etiamnum  Romae  arcus  ejus  triumphalis, 
in  quo  candelabrum  templi ,  quod  in  iriumphum 
duxit,  expictum  cernilur.  Judaeis  in  VEgypto  tu- 
multuantibus,  mandat  Vespasianus  demoliri  eo- 
rumtemplum,  Heliopoli  ante  333.  annos  aedili- 
catum  ab  Onia  pontifice,  indeque  vocatum 
Onion.  Per  h«BC  tempora  S.  Bartholomaeus,  qui 
et  Nathanael ,  Apostolus  apud  Persas  Christum 
praedicans,  excoriatus  capite  pleclilur,  ait  Onu- 
phrius  in  Chronico. 

Anno  Christi  74.  Lini  5.  Vespasiani  3. 

Ebion  et  Cherinthus  haeresiarchae  negantes 
Christi  divinitalem,  suashacreses  spargunt.  Con- 
futat  eos  S.  Johoannes  Apostolus  ,  tam  factis  , 
quam  verbis  :  ideoque  nec  balneum  eorum  in- 
gredi  sustinuit,  dicens  :  Fratrcs ,  egrediamur 
hinc ,  ne  cadat  batneum  ,  et  pereamus  cum  Ebione, 
qui  intus  est  in  balneo ,  propter  ipsius  impietatem. 
Jta  Epiphan.  hteresi  30.  licet  Irenaeus  lib.  3.  c.  4. 
Euseb.  lib.  3.  22.  et  Theodor.  1.  2.  Haeret.  fabul. 
id  non  Ebioni,  sed  Cherintho  asscribant. 

Eodem  anno  S.  Martialis  Episcopus  Lemovi- 
censis,  et  Galliarum  Apostolus,  eo  amandalus 
Roma  a  S.  Petro,  cum  Lemovicences ,  Tolosa- 
nos  ,  Burdigalenses,  Cadurcenses  ,  Aquitanos  , 
aliosque  ad  Christum  convertisset,  diem  clausit 
extremum ,  abiitque  in  ccelum.  Innocentius 
Pont.  extrav.  de  sacra  unctione ,  in  fine.  Scribit 
S.  Marlialem  baculo  sibi  a  S.  Petro  Romae  dato, 
mortuum  ad.  vitam  revocasse. 

Anno  Christilh.  Lini  6.  Vespasiani  4. 

S.  Apollinaris  a  S.  Petro  Ravennam  missus, 
cum  29.  annos  illi  sedi  praefuisset,  et  continuum 
pene  marlyrium  perpessus  esset,  varie  tortus 
Martyr  in  co;lum  evolavit,  Successit  ei  in  Epis- 
copatu  Aderilus  ,  et  post  eum  Eleucadius,  olim 
Platonicus  philosophus. 

Philosophi  orbem  circumeunt,  utinstar  Christi 
discipulos  post  sc  trahant.  Tales  fuere  Appollo- 
nius  Tyanaeus,  Euphrates  ,  Dcmetrius  ,  Muso- 
nius,  Damis  Pythagoreus  ,  Epictetus  Stoicus , 
Lucianus  Epicureus,  Diogcnes  junior ,  qui  ob 
maledicentiamaVespasianocapitemulctatttscst, 
Verum  hos  omncs obtri vit  et sepelivit  S.  Johannes 
Aposlolus ,  Ecclesise  columna  et  Patriarcha ,  cum 
suis  sociis  et  asseclis,  ct  Dionysio  Areopagita, 
Ignatio,  Herma,  Polycarpo,  Clemenle,  etc.  , 
quibus  proindeDeus  viiam  longaevamconcessit, 
ct  in  multos  annos  prorogavit. 

Eodem  anno  occisum  csse  S.  Thomam  apud 
Indos  asserit  Onuphrius  in  Chronico. 

Anno  ChristilC).  77.  78.  79.  80.  Linil.  8.  9.  10.  11. 
Vespasiani  5.  6.  7.  8.  9. 

Anno  Chrisii  77.  templum  Pacis  augustissime 
«Tdificatum ,  dedicatum  est,  in  eoque  ornamenia 
r  toio  orfee  quaesita,  scd  praeseriim  e  templo 
Uiuosolyniiiano  sublata,  sunl  reposila.  lla  Jo- 


U  APOSTOLORUM,  ETC. 

seph.  lib.  1.  Belli  24.  Titulus  templi  erat  :  Paci 
ceterna. 

Anno  Christi  80.  Linus  Pontifex  cum  sedisset 
annos  11.  jussu  Saturni  Consulari  martyrio  co- 
ronatur  die  23.  Septembris.  Succedit  ei  Cletus. 

Anno  Christi  81.  Cleti  1.  Vespasiani  10.  Titi  1. 

Vespasianus  agens  annum  aelatis  69.  Imperii 
decitnum,  moritur  :  succedil  ei  filius  Titus  , 
orbis  deliciae,  qui  urbis  luxum  et  luxuriam  cas- 
tigavit.  Unde  de  eo  Martialis  1.  6.  epig.  9. 

Plusquc  tibi  debet  Roma ,  pudica  quod  est. 

Adeo  vero  beneficus  fuit,  ut,  cum  semel  supcr 
coenam  recordaretur ,  se  eo  die  nemini  benefi- 
cium  conlulisse  ,  cxclamarit ,  Amici  dicm  perdi- 
di  :  iis  qui  in  necem  suam  conjurarunt,  peper- 
cerit,  dicens  :  Perilurum  se  potius ,  quam  pcrdi- 
turum,  et :  Principes  fato  dari.  Ita  Sueton  in  Tilo 
c.  11,  Dior.  c.  8.  et  9. 

Anno  Christi  82.  et  83.  Cleti  2.  et  3.  Titi  2.  et  3. 

Urbs  Roma  immisso  divinitus  incendio,  tribus 
totidemque  noctibus  conllagravit.  Ita  Dio  in  Tito. 
Titus  Amphitheatrum  Romae  aedificat,  el  in  dc- 
dicatione  ejus  quinque  millia  ferarum  occidit. 
Ila  Euseb.  in  Chron.  Hoc  solum  cum  Panlhco , 
ex  veteris  Romae  magnificentia*  reliquum  ,  in 
urbe  etiamnum  spectamus. 

Anno  Christi  83.  Tilus  Imper.  veneno  a  fratrc 
Domitiano  ( ut  fama  fuit)  sublatus  est  annum 
agens  aetatis  61.  Imperiilertium.  Succeditei  Do- 
mitianus  natura  sacvus  ,  ingenio  ferox  et  vafer. 
Ita  Sueton.  Dio  et  alii  in  Tito  et  Domiliano. 

Anno  Christi  84.  85.  86.  87.  88.  89.  90.  91.  Cleti  ft; 
5.  6.  7.  8.  9.  10.  11.  Domitiani  1.  2.  3.  U.  5.  6. 

7.  8. 

Josephus  Judaeus  Historicus,  Romae  in  honorc 
cst  apud  Domilianum,  uti  fuerat  apudTitum  et 
Vespasianum. 

Anno  Christi  86.  Titus  a  Senatu  inter  deos  re- 
fertur.  Ila  Euseb.  in  Chron. 

Domitianus  philosophos  urbe  exegit ,  ac  inter 
alios  Musonium  ,  Dionem  Chrysostomum,  Epic- 
tetum  Stoicum,  et  Peregrinum  ,  nonnullos  vero 
occidit,  ut  Rusticum  Arulenum,  et  Maternum 
Sophistam.  Ita  Euseb.  in  Chron.  et  Dio  in  Do- 
mitiano. 

Domitianus  delubrum  Jovis  Capitolini  concre- 
matum,  ingenti  sumptu  restauravit.  Ita  Sueton. 
et  Dio  in  Domit. 

Anno  Christi  87.  Anianus,  cumpost.  S.  Mar- 
cum  22.  annos  praefuisset  Ecclcsiae  Alexandri- 
nae,  eterris  in  coelum  abiit.  Ila  Euseb.  1.  3.  c.  12. 

Anno  Chrisli  88.  Domitianus  sanxi ,  ut  dein- 
ceps  anni  numerarentur  per  agones  Capilolinos  ; 
sicque  ab  hoc  anno  primusagonalis  cocptus  est 
numerari.  Agonalis  instar  Olympiadis  quatuor 
continebat  annos.  Ita  Censorinus  dc  die  nalali 
cap.  14. 

Anno  Christi  89.  Domitianus  jussit  Octobrem 
mensem  ,  Domitianum  vocari ;  se  vero  Deum  et 
Dominumappellari.  Undeillud:  Ediclum  Domini 
Deiquenostri.  Ita  Sueton.  in  Domitian.  c.  13.  ldem 
quolidie  secretam  quietem  caplabat,  in  qua  nihil 
aliutl  curabat,  nisimuscas  praeacuto  slylo  confi- 
gere.  Ita  Euscb.  In  Chron. 

Apollonius  Tyanaeus  Romae  a  Domitiano  in- 
carceratus,permagiamiuvisibilisfaclu?evanuif, 


CHRONOTAXIS  ACTUCM  APOSTOLORCM  ,  ETC. 


ct  Pntcolis  improvisus  apparuit,  indeque  Ephe- 
sum  concessil,  ubi  cum  Joannecertavit. 

AnnoChristi92.  Cteti.  12.  Domitiani  9. 

S.  Johannes  Apostolus  Epheso  Romam  ,  ad 
Domitianum  Imp.  reus  impietatis,  a  Proconsule 
Asia:  vinctus  mittilur:  ubi  ante  portamLatinam 
in  ferventis  olei  dolium  missus,  integer  et  illae- 
sus  exivit ,  teste  Tertul.  lib.  dePraescript.  c.  26. 
Quare  a  Domitiano  relegaturin  iusulam  Path- 
mos.Apocal.  1.  9.  ExstatRomae  martyrii  S.  Joban- 
nis  locus  ecclesia  illustratus,  ac  dies  in  tabulas 
Ecclesiasticas  relalus  est  6.  Maii. 

Domitianus,  ait  Euseb.  lib.  6.  c.  13.  alteram  post 
Neronem  in  Cbristianos  movet  persecutionem. 
Erat  enim  crudelis  admodum  :  undea  Genlilibus 
vocatus  est  allerNero.  Audi  Juvenal.  sat.  h. 

Cum  jam  semianimum  laceraret  Flavius  orbem 
Ultimus,  et  calvo  serviret  Iloma  Neroni  : 

SubDomitiano  ergo,  sequentibus  ejus  annis  mul- 
tipassisuntMartyres.interquosillustrioresfuere 
S.  Eutropius  Episcopus  Santonensis,  in  Gallias  a 
S.  Clemente  missus,  ascriptus  Martyrol.  die  30. 
Aprilis,  Lucianus  Episcopus  Rellovacensis  die  8. 
Januarii,  ac  Maximianuset  Julianuspresbyteri  : 
Carnoti  vero  Ceraunus  28.  Maii,  item  Nicasius 
Episcopus  Rotomagensis  :  Quirinus  Presbyter  , 
Scabiculus  Diaconus,  Patientia  virgo ;  item  S.  Ro- 
multts,  Felusanus  in  Tuscia  Episcopus,  illuc  u 
S.  Petro  missus  ,  Ptolemacus  Episcopus  Tusca- 
niae,  Eugenius  Toletanus  Episcopus,  Mancius 
civis  Romanus  Eborae,  etalii. 

Anno  Christi  93.  Ctem.  1.  Domiliani  10. 

Cletus  Ponlifex  cum  sedisset  annis  12.  marly- 
riocoronatur.  Succedit  ei  S.  Clemcns. 

S.  Johannes  in  Pathmos  omnes  insulae  acco- 
las  ad  Cbristi  fidem  et  pietatem  instituit,  ait  OE- 
cumen ,  proocmio  in  Apocal. 

Sub  boc  tempus  Antipas  martyrium  subiit 
Pergami  in  Asia ,  de  quo  dixi  Apocal.  2. 13. 

AnnoChristidh.  Clemcnt.  2.  Domitiani.  11.      • 

Acilius  Glabrio  superiori  anno  Consul  Romae 
cum  aliis  martyrio  afficitur.  Ita  Dioin  Domit. 

Anno  Christi  95.  Clement.  3.  Domiliani  12. 

S.  Clemens  scripsitepistolam  ad  Corintbiosde 
pace  etconcordia,  quam  celebrat  Euseb.  lib.  3. 
c.  12.  Plures  aliasscripsit,  atque  Constituiiones 
Apostolicas. 

Anno  Christi  96.  Clement  h.  Domitiani  13. 

IIoc  anno  Josepbus  Ilistoricus,  ut  ipsetestalur 
in  finc  lib.  20.  Romce  finitcommentarium  deAn- 
tiquitatibus  Judaicis  in  viginli  libros  distrihu- 
tum,  iu  quo  videns  Jerusalem  eum  templo  et 
judaismo  eversam  ;  videns  pariler  Vcspasianum 
defecisse,  cuivaticinalustribuerat,  quodCbrisio 
&  Propbetis  pncnunciatum  erat  ,  imperium  ; 
jamque  tempus  Messiae  praleriisse ,  Ipsc,  licel 
Judaeus,  convictus  tamcn  rei  evidenlia,  luculen- 
tum  Jesu  nostro  crucilixo  perhibuit  testrmo- 
nium.quod  ipse  sit  Messiam,  sive Christus.  Sic 
enim  de  eo  scribit  l.  18.  Antiq.  c.  h.  Eodcm  lem- 
porefuit  Jcsus  ,  vir  sapiens  ;  si  tamm  virum  ritm 
fusest  diccre.  Erat  cnim  mirabilium  opcrum  pa- 
trator ,  ct  doctor  eorum  qui  Ubenter  vera  susci- 
piunt,  plurlmosquc  tam  de  Judais,  quum  de  GtOt- 
COKNELIUS   A   LAPinE.      TOM.    X. 


ris  seclatores  habuit.  Christus  hic  crat  :  quem  ac- 
cusalum  a  noslraz  gentis  principibus  ,  Pilatuscum 
addixisset  cruci  ,  nihilhominus  non  dcstiterunt 
eum  diligere ,  qui  ab  initio  ca>perant  Apparuil 
cnim  tertia  die  vivus ,  ita  ut  divinitus  de  eo  vales 
hoc,  et  alia  mulla  miranda  praidixerant ,  et  usque 
hodie  Christianorum  genus  ab  hoc  dominatum  non 
dcficit.  Hunc  locum  ex  Josepbi  translatione  He- 
braea  ,  ab  ipsis  facta  ,  sustulerunt  Judiei,  sed 
Josephus  scripsil  graecc  :  exemplaria  autem 
Gneca  et  Latina  ita  habent,  ut  retuli.  lla  Romaj 
cuidam  Rabbino  id  objicienti,  respondi. 

Anno  Christi  97.  Ctementis.  5.  Domiliani  lq. 

Hoc  anno  S.  Joannes  a  Domitianorelegatus  in 
Palhmosjbi  per  exilium  pro  Cbristo,  meruitah 
eo  accipere  Apocalypsin,  sive  revelationem  eo- 
rum  quee  fulura  erant  in  Ecclesia  el  orbe,  prae- 
sertim  in  fine  mundi,  ut  iis  fideles  a  fide  metu 
perseculionum  ,  vel  blandiloquenlia  Ebionis  , 
Cherinti ,  aliorumque  haereticorum  aberrantes , 
aut  vacillantes,  in  eadem-confirmaret ,  robora- 
retque  eos,  eorumque  posteros,  ad  instantes 
reliquas  octo  generales  Ecclcsia?  persecutiones, 
a  totidem  Imperatoribus  concitandas,  constanli 
animosustinendas.  Ipse  enim  ex  omnibus  Apos- 
tolis  solus  superstes  el  grandaevus  ,  quasi  fide- 
lium  omnium  paler  et  patriarcha,  molem  Eccle- 
siae,  veluti  Christi  familiaesibi  abeocommissae, 
sua  auctoritate,  sapienlia  et  sanclitate  quasi  At- 
lassustentabat.  Ilalren.l.  5.  in  fine,  Baron  el  alii. 

S.  DionysiusAreopagitascripsitEpistolam,quaj 
numero  est  decima.  ad  S.  Johannem  in  Paihmos, 
significans  sibi  a  Deo  revelatum  esse  quod  bre- 
vi  ab  exilio  liberandus  foret,  lumque  sese  invicem 
essent  visuri  et  fruituri.  Ita  factum  mox  postmor- 
tem  Domitiani,  quae  anno  sequenti  contigit. 

Domilianus  eos  qui  de  genere  erant  David 
interfici  praecepit,  ut  nullus  Judaeorum  regno 
reliquus  foret ,  ilaque  Messioe  expectalionem  eis 
criperet.  Ita  Euseb.  inCbron.  et  alii. 

Anno  Christi  98.  Clement.  6.  Domitiani  15. 

Flavius  ClemensConsul.  Rom.  cognatusDomi- 
tiani  (cujtis  sororem  Flaviam  Domilillam  babe- 
bat  uxorem)  et  S.  Clemenlis  Ponlificis,  a  Domi- 
tiano,  eo  quod  religionem  Christianam  coleret , 
occiditur ,  cum  antea  ejus  filios  successores  Im- 
perti  destinasset ,  alterumque  Vespasianum  , 
alterum  Domitianum  appellasset.  Ita  Sueton.  In 
Domitiano  cap.  15.  Eadcm  dc  causa  sceviit  in 
Clcmentis  uxorem  ct  neplem,  utramque  srilicet 
Flaviam  Domitillam  ,  aliosque  ejus  Domesticos 
Christianos.  Hoc  ergo  anno  Flaviam  Domitillam 
juniorem,  Flavii  Clemcntis  Consulis  ex  sorore 
Plautilla  ncptcm,  ininsulam  Pontiam  relegavit: 
ila  Euseb.  libr.  3.  IU.  Haec  est  illa  Domitilla 
celebris  virgo  et  Mailyr,  cujus  matcr  Plautilla  a 
S.  Petro  instante  martyrio  conversa  el  baptizata, 
liliam  bauc  Domitillani  tradidit  Cbrislianis  vir- 
tulihiis  iinbucndam  S.  Clemcnti ,  qui  eandem  , 
cum  virginitatem  snam  Deo  incitantibus  eam 
S.  Nereo  et  Achilleo  eunuchis,  vovissct  ,  sacro 
velamine  consecravit.  Quare  Aurelianum  s|ion- 
sum  respuens,  in  Pontiam  rclegatur  ,  quo  eam 
secuti  sunt  N<m-cus,  ci  Acbillcus  :  qni  inde  abs- 
tracti  ct  Tasracinam  missi,  ibi  post  varia  tor- 
menta  capite  mulctati  sunl.  Fiavia  vcro  posl 
longam  exilium,  landetn  snb  Trajano  gloriosum 
obiit  martyrium.  Ita  habent  Acta  SS.  Nerei  et 
Achillei. 


«0  CIIRONOTAXIS  ACTUUM 

HOC  aono  Domitiaiius  ol>  ciiulcliuitos  ,  pr;e- 
aertkl)  in  Christianos  excitatas,  a  conjuratis,  ac 
nominalim  a  SlcphanoS.  Flavice  Doinilillae  pro- 
euralore ,  confossus  occubtt  ,  annum  ictatis 
agcns  /i5.  imperii  15.  quare  staluae  cjus  omncs 
arcusquc  ilico  cvcrsi  fuerc,  nomcn  cliam  e  saxis 
cradi  jussiiin.  Ita  Dio  in  Domit.  et  Suelon.  c.  17. 
OvidilhancDoinilianinecemApolloniusTyanseus 
Bpbesi  existens,  per  magiam,  rcvclante  doe- 
inonc.  Nam  concionans  adpopulum,  torvis  ocu- 
lisin  terram  aspicicns,  dixit:  Percute  tyrannum; 
ac  postea  tabellarii  Roma  venientes  nuntiarunt, 
eodem  tempore  occisum  esseDomitianum.  Ita 
Pbilostr.  lib.  8.  Vilae  Apollonii. 

Domitiano  successit  Nerva  Cocceius  lam  se- 
natus consensu ,  quam  militum,  imperaviique 
annum  unum,  quem  mire  laudant  Historici;qui 
omnes  exules  in  palriam  reduxit,  vetuitquc 
quempiam  religionis  causa  accusari.  Ita  Dio  in 
Nerva.  Quare  S.  Johannes  Aposlolus  tunc  ex 
Pathmos,  ubi  exulabat,  Ephesumest  reversus, 
atque  Asise  Ecclesias  gubernavit.  Ita  Euseb.  lib. 
3.  cap.  15.  qui  et  cap.  17.  recenset  mirum  cha- 
ritatis  S.  Johannis  exemplum  in  juvene,  olim  dis- 
cipulo  suo,  a  latrociniis  revocando,  cum  dice- 
ret  Episcopo,  cui  eum  commendarat :  Age  Epis- 
rope,  depositumnobis  redde,  quod  egoet  Christus 
Ecclesia  teste,  quam  gubernas,  tibi  commisimus. 
Adolescentemrepeto  ,   antmam  frairis. 

Tunc  quoque  S.  Jobannes  certans  cum  Apol- 
lonio  Tyanaeo  thaiunaturgo  ,  mortuum  suscita- 
vit ;  aliaque  complura  miraculain  fidei  et  fide- 
lium  confumationem  patravit.  Ita  Euseb.  1.  5. 
17.  Sozomen.  lib.  7.  c.  2G.  Baron.  ct  nlii.  Quin  et 
L.  Dexter  inChronicoanno  Christi  100.  Stacteus, 
inquit,  Zolici ,  vel  Getutici  filius  ;  qui  Zoticus 
Kphesi  negotiorum  causa  morabatur  :  mortuus 
Stacteus  d  Johanne  ad  vitam  revocatur.  Converti- 
tur  Zoticus  et  Symphorosa  cum  fdiis  ad  fidem,  qui 
reversi  ad  Italiam  passi  sunt.  Hrec  ille  de  cujus 
lide  dicam  in  fine  Chronotaxis. 

Dionysius  Areopagita  Athenarum  Episcopus 
adit  S.  Johannem  ex  Pathmos  reducem  ,  ejus- 
que,ut  videlur  ,  consilio  Romam  ad  Clemen- 
tem  Pontificem  se  contulil,  a  quo  cum  Rustico 
et  Eleutherio  in  Gallias  missus  est,  ut  Martiali , 
Eutropio,  Luciano,  aliisquea  S.  Petro  eo  missis, 
etjamvita  martyrioque  perfunctis  in  Evangelii 
pracdicationesuccederet :  qui  mullis  conversis, 
tandem  sub  Hadriano  Imp.  Apostolatum  illustri 
martyrio  decoravit.  Porro  Dionysio  in  Athe- 
niensi  Episcopatu  successit  Publius ,  Publio 
Quadratus.  Ita  Euseb.  1.  U.  22.  et  S.  Hieron.  1. 
de  Script.  Eccl.  in  Quadrato. 

Anno  Chrisli  99.  Clementis  7.  Nerva  1. 

S.  Johannes  postreditum  exPalhmos,  coactns 
ab  Asiae  Episcopis  et  multarum  Ecclesiarum  le- 
galionibus,  post  indictum  publicum  jejunium 
ct  supplicationes,  scripsit  Evangelium,  et  quasi 
lilius  tonitrui  illud  prooemium  e  coelo  veniens 
eructavit  :  In  principio  erat  Verbum ,  et  Verbum 
eral  apud  Deum,  et  Deus  erat  verbum,  ait  S.  Hie- 
ronym.  praefat.  in  Evangel.S.  Matthaei.  Addit  Mc 
traphrastes,  quem  sequilur  Baronius.  S.  Johan- 
nem  scripturuin  Evangelium,  quasi  allerum 
Mosem,  legem  novam  coelitus  accepturum  ,  as- 
cendisse  in  verlicem  montis  ,  et  elevatis  mani- 
bus  menlem  a  sensibus  abslraxisse  :  Tuncque 
horrenda  tonitrua ,  inquit ,  terrores  ct  fulgura, 
his  simitia,  nua  antea  Mosi  l«gem  recipienti  con- 


APOSTOLORUM  ,  ETC. 

tigerant ,  facla  sunt.  Ad  extrcinum  tonilrua  invo- 
cem  exprimuntur,  atque  rcsonant ,  In  principio 
cral  Verbum.  Porro  graece  scripsit  Evangelium, 
conlra  Ebionem  el  Cherintum  ,  tunc  grassantes, 
qni  docebant  Chrislum  esse  mciuni  liomiuem  , 
ct  ante  Mariam  non  fuisse.  Quocirca  tolus  cst 
iu  divinilate  Christi  astruenda  ,  atque  gesla 
Chrisli  ante  incarcerationem  Johannis  BaptisUe, 
a  cjeteris  Evangelislis  praetermissa,  supplet  et 
persequilur.  Ita  S.  Hieronym.  libr.  de  Scriptor. 
Kccles.  ln  Johan.  cap.  9. 

Scripsit  pariter  S.  Johannes  tres  Epistolas  Ca- 
nonicas,  e  quibus  duas  priores  contraBasilidem 
ct  alios  Christi  carncm  negantes  ,  docentesque 
non  veram,  sed  phantasticam  fuisse  Christi  in- 
carnationem,  passionem,  mortem,  etc.  ,  exara- 
vil.  Unde  haeresim  hanc  elidens  ita  orditur  : 
Quod  fuil  ab  initio,  quod  audivimus,  quod  vidimtts 
oculis  nostris,  quod perspeximus,  et  manus  nostra? 
conlrectaverunt  deverbovitce:  et  vita  manifestala 
esl ,  et  vidimtts,  et  tcstamur.  Quocirca  S.  Hie- 
ron.  Epist.  85.  ad  Evagrium  :  Clangit ,  inquit , 
tuba  filius  tonitrui,  quemJesus  qmavit  plurimum, 
(jtti  de  pectore  Salvaloris  doctrinarum  (luentapo- 
tavit  :  Presbyter  electaDominaet  fttiis  ejus,  quos 
diligo  in  veritale.  Porro  sicut  doclrinarum  ,  sic 
ct  ignis  ac  f^rnniarum  fluenta  e  Christi  pectorc 
l>oi.avit  :  unde  lotus  spirat  amoris,charitatisque 
ignes  et  incendia. 

Eodem  anno  Apollonius  Thyanaeus  magus  , 
occultam  oppetens  mortem  (  quo  immortalis 
crederetur  in  coelum  esse  translatus)  incerto 
exilu  dicm  clausit  extremum.  Ita  Philostr.  1.  8. 

Nerva  videns  se  senio  fatiscentem,  utconsule- 
ret  imperio  ,  preeteritis  sibi  sanguine  junctis  , 
M.  Ulpinum  Trajanum  Hispanum  adoptavit  in 
filium  ac  Caesarem  nominavit.  Ita  Dio  et  Plinius 
in  Panegyr.  Trajani. 

Anno  Christi  100.  Clementis  8.  NervcB  2. 
Trajani  1. 

Nerva  agens  annum  aetatis  65.  ait  Dio :  senio 
cl  morbis  consumptus  ,  magno  omnium  Iuclu 
diemobiitdie  27.  Januarii.  Successilei  Trajanus 
agens  Agrippinae,  quem  anno  praecedente  in  fi- 
lium  sibi  Nerva  adoptarat.  Decreto  senatus  Ner- 
va  inter  deos  refertur.  Ita  Euseb.  in  Chron. 

Annohoc  saeculari  mire  crevitet  floruitChristi 
Ecclesia:  deorumfana,  delubra,  oracula,  ara^ 
velut  fulmine  icta  collabebantur. 

Plinius  Secundus  Praefeclus  Bithyniae  scripsit 
ad  Trajanum,  quid  de  Christianis  fieri  vellet  ? 
nihil  aliud  se  de  sacriseorumcomperisse,  quam 
quod  antelucaniscoetibus  hymnos  Chrislocane- 
rent.  Rescripsit  Trajanus:  Eos  inquirendos  non 
esse,  obtatos  vero  puniri  opportere,  co3tusque  et 
sodalitates ,  quas  haterias  vocant ,  prohiberi.  Ita 
Plinius  lib.  10.  epist.  7.  9. 

Trajanus  Clemeniem  Pontificem  in  Tauricam 
Chersonesum  jussit  deportari  :  ubi  Christianos 
ad  marmora  secanda  damnatos  mire  consolatus 
cst,  praesertim  cum  suis  precibus  fontem  ,  ad 
lcvandam  aquarum  penuriam,  indicante  locuin 
Agno  elicuit :  quo  miraculo  mireibidem  propa- 
rrata  esl  Christi  fidcs  ct  religio. 

Flavia  Domitilla  una  cum  Euphrosyna  et 
Theodora,  cum  a  Christiana  religione  divelli 
nullatenus  possent,  incenso  cubiculomartyrium 
consummarunt.  Persecutio  in  Christianos  effer- 
buit.  Erat  enim  Trajanus  magnus  deorumcultor. 
vinolentus,  et  masculorum  concubitor  :  atque 


CHRONOTAXIS  ACTITM 

inlcr  alios  Iladrianusconsobrini  filiusqui  in  im- 
perio  ei  successit,  ejuspojderaslia;  inscrvivit. 

Anno  Chrisli  101.  Clemenlis  9.  Trajani  2. 

S.  Johannes  Apostolus  et  Evangelista  ,  Aposto- 
lornm  ullimus,  corumquc  quasi  Mathusalem  , 
Ephcsi  moriturannum  agcns97.  et  juxta  urbem 
sepultus  est,  cum  prius  omnes  fidelesad  chari- 
tatcm  fraternam  crebroet  impense  esset  cxbor- 
tatus,  adeoque  dum  pr;e  senio  non  posset  in 
plura  vocem  verba  contexere  ,  illud  tantum  per 
singulas  solebat  proferre  collectas  :  Filioli  alte- 
rutrumdiligite,  cumque  discipuli  tatdio  alTecti 
quod  semper  idem  audirent,  rogarent;  cur 
scmper  eadem  loqueretur?  dignam  respondit 
Johanne  sententiam  :  Quia  prxceptum  Domini 
est ,  et ,  si  solum  fiat,  sufficit ,  uti  refert  S.  Hier. 
in  epist.  ad  Galat.  lib.  3.  c.  6.  Plura  vide  apud 
Daron. 

S.  Johanni  in  Episcopatu  Ephesino  succcssit 
Onesimus  Pauli  discipulus,  vir  eximiaecharita- 
lis.  S.  Johannis  audilores  insignes  fuerunl,  Pa- 
pias  Episcopus  Hieropolitanus ,  Ignalius  Antio- 
chenus ,  et  Polycarpus  Smyrnaeus.  Paulo  post 
S.  Johannem  nimirum  anno  sequenti ,  qui  fuit 
Chrisli  102.  S.  Clemens  S.  Johanni  amicissimus, 
jussu  Trajani  anchora  ad  collum  appensa  pro- 
jeclus  in  mare  ,  martyrii  lauream  obtinuit. 
Orante  vero  populo  relrocessit  mare  ad  tria  ferC 
milliaria,  quo  ingressi  Christiani,  invenerunt 
in  figuramtempli  marmorei  habitaculum  a  Deo 
paratum,  ct  illic  situm  corpus  S.  Clementis  cum 
anchora.  Singulis  deinde  annis  simili  modo  ,  in 
die  transitus  illius  retrocessit  mare.  Contigit- 
que  semel  incuria  parentum  puerum  quemdam 
illic  relinqui,  qui  anno  verlente  vivus  repertus 
est,  ila  habent  vita  et  acta  S.  Clementis. 

Nota.  Anle  annos  fere  1200.  revo  S.  Hieronymi 
et  Augustini,  FI.  Lucius  Dexler,  filius  S.  Pa- 
tiani,  postcaEpiscopi  Barcinonensis,  Pr.-efectus 
pi;ctorio  Orieutis  sub  Theodosio  Imp.  Hispanus 


APOSTGLORIM,  LTC.  11 

et  Hispanorum  encomiastcs,  scripsit  Chroni- 
cum  a  natali  Chrisli  usque  ad  annum  Christj 
430.  quo  mortuus  est  S.  Auguslinus,  illudquc 
dedicavit  S.  Hieronymo  (eteojam  vita  functo, 
Paulo  Orosio)  uli  ipse  testalur  lib.  de  Script. 
Eccles.  in  fine,  quem  librum  S.  Hieronymus 
vicissim  eidem  L.  Dextro  inscripsit.  Quaesivit 
illud  Cardin.  Baronius  ,  sed  non  reperit  :  post 
mortem  ejus  inventum  esl  in  Bibliotheca  Barci- 
noncnsi,eo  olim  translatum  ex  Bibliotheca  Ful- 
densi,  uti  ferunt,  typisque  cditum  estin  Hispa- 
nia  Ceesaraugustae  anno  Domini  1619.  cum  ap- 
pendicibus  Maximi  ,  Braulionis  et  Haelecee , 
Episcoporum  Caesaraugustanorum,  qui  illud  al- 
ternatim  et  successive  usque  ad  sua  tcmpora 
continuarunt  et  prorogarunt.  Multi  viri  docti , 
praeserlim  Hispani,  illud  avide  arripiunt,  cilaul- 
que.  Nonnulli  tamen  eruditi ,  quibus  acris  cst 
crisis  ;  spurium  censent,  vel  certc  aliorum  la- 
ciniis  assutum  el  vitiatum  :  tum  quia  varia  ejus 
circumferuntur  exemplaria,  quae  inter  se  eva- 
riant  et  dissonant  :  tum  quia  stylus  rudior  , 
Dextri  stylum  non  requat:  tum  quia  paradoxis 
et  parachronismis  inspersum  vidctur:tum  quia 
ubi  ,  quando,  et  a  quo  post  tot  seecula  primo  re- 
perlum  sit,  ignoratur.  SaneFuId.-e  illud  studiose 
perquisivi ,  nec  inveni.  Nolim  ego  in  hac  lite 
sedere  arbiter,  nec  tanii  auctoris  judicium  mihi 
vendicare,  ut  fidem  illi  derogem,  vel  arrogem. 
Audio  esse  in  Hispania  qui  illud  recusuri.  et  li- 
maluri,  eique  fidemarrogaturi  sint.  Subinde, 
sed  parce,  illud  citabo,  praesertim  ubi  verisi- 
miliora  et  rariora  narrans ,  aliorum  gravium 
Auctorum  testimonio  fulcitur  et  roboratur. 

Denique  totam  seriem  peregrinationis  S.  Pauli 
ordinarunt,  et  ad  amussim  conscripserunt  mulli, 
ut  Orontius  Finaeus,  Petrus  Appianus  ,  Marcus 
Jordanus,  Arias  Montanus,  et  alii;eamque  in 
tabula  Chorographica  spectandam  exhibet  Orte- 
lius  in  Thcatro  pag.  114.  Aclum  ergo  non 
agam. 


»&^>Q§Q*&S*CXf2s=> 


EFFIGIES 


SANCTI PAULI 

SIVE  IDEA  VITyE  APOSTOLICiE. 


1 


a  nctus  Paulus.ceterique  Apos- 
toli  adeo  virtulibus  omnibus 
excelluerunt,  adeoque  singu- 
las  conlinue  per  actus  heroi- 
cos  exercuerunt ,  ut  a  Deo 
cunctis   fidelibus  per  omnia 
saecula  ,  posiii  sint  in  perfec- 
tione  earum  exemplar  et  spe- 
culum  ,  quod  omnes  pro  viri- 
bus  cemulari  satagant.  Nam  ut  sa>pe    inculcat 
S.  Chrysost.  in  homiliis  octo  de  laud.  S.  Pauli , 
Paulus  eandem  nobiscum  habuit  naturam,idem 
oorpus  ,  eamdem  animam ,  ac  proinde  quod  ille 
effecit,  et  nos  efficere  possumus   per  graliam 
Christi,  quam  Deus  uti  Paulo  elargitus  est,  ita 
et  singulis  fidelibus  eam  postulantibus,  eique 
strenuecollaborantibus  liberaliter  offert  et  im- 
pertitur  ,  eamque  majorem  semper  etmajorem 
pro  merito  oralionis  et  operationis.   Auxit  ille 
mirifice  Dei  gratiam  per  quotidianos  pro  fide  la- 
boreset  agones  ,  nos  quoque  simili  ratione  eam- 
dem  miris  quotidie  per  opera  praeclara ,    prae- 
sertim  heroica,  incrementis  augere  possumus. 
Fuerunt  Apostoti  prcecones  Christi,  ptigilesverita- 
tis  athletce  Dei ,  organaSpiritus  sancti ,  religionis 
prcesides,  Ecclesice  principes,  sanctilatis  antisti- 
tes  :  nostrarum  partium  esteos  sequi  contento 
passu,  aclicet  is  eis  sit  impar,  cum  tamenju- 
giter  agglomerando  ,  quos  eminus  sequimur  , 
tandem  cominus  si  non  assequemur,  certe  in- 
sequemur.  Huc  nos  invitant  eoVum  cerlamina , 
c.oronae  ,  trophaea,  huc  tituli  et  elogia,  quibus 
eos  condecorant  et  celebranl  Patres  ad  unum 
omnes.  Accipe  pauca  e  multis  selecta.  S.  Chry- 
sost.  homil.  1.  de  laudibus  S.  Pauli  :  Nihit  pror- 
sus,  inquit ,  erraverit ,  «7««  pratum  insigue  quod- 
dam  virtutum,   et  paradisum  spiritualem   Pauli 
animum   nuncupaverit  :  tam  mira  enim  gratia 
floruit ,  tamque  huic  gratice  congruente  vitce  per- 
fectione  resplenduit :  quoniam  enim  vas  electionis 
effectus  est ,  et   bene  seipsum  emendare  curavit, 
largissime  in  eum  Spiritus  S.  munus  effusum  cst. 
Quce  autem  lingua  inveniatur  laudibus  ejus  cequa- 
lis ,  cum  omnia  quce  sunt  in   hominibus  bona  una 
anima  possidebat ,  et  ea  cuncta  plene  ac  cumutate, 
quce  non  solum  hominum'  sunt ,  sed  quod  amplius 
est ,  angelorum  ?  Rursum  ,  Paulus  cozli  civis ,  Ec- 
clesiarum  columna ,  angelus  terrestris ,  cccleslis 
homo.  Sicut  cnim  missum  in  igne  ferrum ,  totum 
profeclo  ignis  efficitur ,  sil  Paulus  charitate  suc- 
ccnsustolus  cffeclus  est  charitas.  Idem  suavius  et 
uberius  in  S.  Matth.  c.  10.  Misit ,  inquit,  Chris- 
tus  Aposlolos  quasi  sol  radios  suos ,  quasi  rosa 
suavitates  odoris  sui ,  quasi  ignis  scintiltas  suas 
dispersit,  ut  sicut  sot  in  radiis  apparet  ,  sicut  rosa 
in  odoribus  suis  sentitur ,  sicut  ignis  in  scintillis 
suis  aspicitur  ,  sic  in  illorum  virtutibus  Christi po- 
tentia  agnoscatur.  Quis  enim   videns  discipulos 
bene  instructos ,  non  scientiam  magistri  coUau- 
r/e*?.Breviter,  sed  nervose,  S.  August.  in  serm. 
1.  de  Apost.  Petro  et  Paulo,  Paulus ,  ait,  dum 
ttrget  gladiis  sanclos ,  fidei  suscipit  jugum  et  ma- 


gister  factus  est  Gentium  ,  forma  Martyrum,  for- 
mido  dcemonum ,  indultor  criminum  ,  fonsque  vir- 
lutum.  Idcm  :  Dedil ,  ait,  Dominus  Apostolis  po- 
testatem  supcr  naturam,  ut  eam  curarent  super 
dcemones,  ut  eos  everterent :  super  elementa ,  ut 
ipsa  immutarent  :  super  mortem,  ut  eam  contem- 
nerent :  super  angelos ,  ut  corpus  Domini  conse- 
crarent.  Haec  eliam  potestas  data  esteorum  suc- 
cessoribus ,  secundum  illud  Apocal.  11.  6.  lli 
habent  potestatem  claudendi  coclum  ,  et  conver- 
tendi  aquam  in  sanguinem. 

Porro  aeque  heroica  et  admirabilis  fuit  eorum 
mors,  ac  fuerat  vita.  Audi  S.  August.  serm.  jam 
citato  :  Nullatenus  ,  ait ,  potest  explicari ,  quibus 
modis  interfectio  Apostotorum  preliosa  pensetur. 
Moriuntur  abjecli  ,  et  orbis  terrarum  capiunt 
principatum.  Moriuntur  terrence  dignitatis  extra- 
nei  ,  et  eorum  opificio  ccetum  reseratur  et  claudi- 
tur.  Idem.  serm.  5.  de  dedic.  Ecclesiaj  :  Per  U- 
los  ergo  est  salus  confirmata  credentium ;  quia 
videmus  eos  veritatem ,  quam  annuntiarunt  prce- 
dicando  ,  conftrmasse  moriendo  :  rcbus  ,  non  ser- 
monibus  declarantes ,  quantum  sit  bonum  ittud 
spe  certum ,  in  retribulione  gtoriosum,  in  posses- 
sione  jucundum,  pro  quo  lux  negligitur,  gladius 
non  timetur ,  anima  incunctanter  afficilur.  Idem 
lib.  1.  cle  civit.  c.  32.  Scipionem  preefert  diis  Ro- 
manornm  :  Tolerabilius  ,  inquit,  divinos  honores 
deferretis  illi  Scipioni ,  quam  deos  ejusmodi  cote- 
retis.  Neque  enim  erant  ittidii  suo  pontifici  melio- 
res.  Et  Tertull.  in  Apolog.  c.  11.  dicitsatius  fuisse 
deos  fieri,  sapientiae  Socratem  ,  justitiae  Aristi- 
dem  ;  militiae  Themistoclem,  eloquentiae  Cice- 
ronem,  felicitatis  Syllam,opum  Crassum  ,  su- 
blimitatis  Pompeium ,  gravitatis  Catonem  ,  hi 
enim  diis  ipsis  praestabant  hisce  rebus.  Quid 
jam  dicemus  de  Apostolis  ?  hi  enim  non  unius 
gentis  ,  sed  omnium,  non  unius  virtutis  ,  sed 
universarum  fuerunt  culmina,  imo  fulmina.  Hi 
ergo  Cbrislianis  non  humani,  sed  divini  fuere 
Pontifices  ,  Scipiones,  Socrates,  Aristides  ,  The- 
mistocles ,  Cicerones,  Pompeii ,  Catones.  Illis 
enim  vere  compelit  illud  psal.  81.  6.  Ego  dixi, 
Dii  eslis ,  et  filii  Excetsi  omnes.  Et  illnd  psal. 
138.  17.  Mihi  autemnimis  honorificali  sunt  amici 
tui  Deus,  nimis  conforlalus  est  principatus  eorum. 
Et  illud  psal.  18.  1.  Coeli  enarrant  gloriam  Dei , 
et  opera  manuum  ejus  annuntiat  firmamentum.  Jn 
omnem  terram  exivil  sonus  eorum,et  infines  or- 
bis  terrce  verba  eorum,  Ecctesia ,  inquit  S.  Ber- 
nord.  serm.  27.  in  Cant.  habet  ccelos  suos  homines 
spirilualesvitaet  opinione  conspicuos ,  fide  puros, 
spe  firmos,  lcetos  charitate ,  contemptatione  sus- 
pensos.  Et  hipluentes  pluviam  verbi  salutaris  ,  to- 
nant  increpationibus  ,  coruscant  miracutis.  Hi 
enarrant  gtoriam  Dei. 

Jam  particulatim  Pauli  et  Apostolorum  mores 
depingamus  ,  ut  eos  melius  contemplari,  admi- 
rariet  oemulari  possimus.  Distinguam  eos  or- 
diniset  memoriae  causa  in  tria  capita.  Primum, 
erit  de  iis  ,  qui  Deum  concernunt;  Secundum  , 
de  iis  qui  seipsum ;  Tertium ,  de  iis  qui  proxi- 


SIVE  IDEA  VIT>E 

nium  spectant.  Paulum  prae  ccteris  ex  Luca 
pingo.  Namcum  S.  Chrysost.  hom.ll.  in  Genes. 
Flagro  amore  hujus  viri,  ct  propterea  continuo 
versatur  in  ore  meo,  el  quasi  in  archetypum  ali- 
quod  exemplar ,  ila  in  illius  animam  respiciens  , 
obslupesco  in  hoc  viro  miram  affectionum  calca- 
tionem,  fortitudinis  excellcntiam ,  amoris  in  Deum 
fervorem:  et  arbitror  quod  unus  homo  omnes  vir- 
tutes  congregarit,  et  perfecerit.  Idem  hom.  25. 
ad  populum  :  Paulus,  inquit,  Apostolus ,  Gen- 
tium  doctor ,  elc.  Christum  in  se  habens  loquen- 
tcm,  lcrreslris  angclus  et  ccclestis  homo,  reccpla- 
culum  Spirilus  sancti,  qui  in  corpore  corruptibiti 
paradisum  habitavit :  zeio  inconiparabilis  ,  chari- 
late  magnus  ,  Ecclesiarum  Dei  sollicitus  curator  , 
orator  pietalis,  imbecillium  dcductor,  credentium 
pronubus,  Judceorum  redargutio,  nostri  omnium 
sagena,  post  mortifuationnn  doctor,  et  post  mc  - 
lem  prctco ,  qui  nobis  demonslravit  qncuwdo  in 
ccelos  asccndere  oporteat.  Quocirca  Paulus  per 
excellentiara  et  antonomasiam  vocatur  Aposto- 
lus,  Ait  S.  August.  quietlih.  \U.  de  Civit.  c.  9. 
Jnvenimus,  ait ,  doctorem  Gentium  in  fide  et  veri- 
tate ,  qui  et  ptus  omnibus  suis  coapostolis  labora- 
vit,  et  pluribus  epbtolis  populos  Dei  instruxit :  il- 
lum,  inquam,  verum  athlctam  Christi,  doctum  ab 
illo ,  unctum  de  illo,  crucifixum  cum  ilto ,  glo- 
riosum  in  illo,  in  theatro  hujus  mundi,  cui  specta- 
cutum  faclusest,et  angetis,  et  hominibus,  lcgitime 
magno  agone  certamen  et  palmam  supernce  voca- 
tionis  in  antcriora  sectantem,  etc.  Quare  quod 
S  Gregor,  Nazianz.  orat.  20.  delaudibus  S.  Atha- 
nasii  dicturus ,  ita  orditur :  Athanasium  laudans, 
virtutemlaudabo.  Idemenimest  illum  dicere,  quod 
virtutem  laudibus  efferre:  quoniam  virtutes  om- 
nes  in  unum  collectas  tenebat,  et  etiamnum  tenet : 
virlutem  autem  laudans,  Deum  laudabo ,  a  quo 
virtus  hominibus  est.  Idem  potius  de  Paulo  di- 
cam',:  Paulum  laudans,  apostolatum  laudabo, 
imo  Deum,  qui  Pauli  et  apostolalus  est  auctor. 
Nam  ut  ait  S.  Leo  serm.  1.  de  S.  Petro  et  Paulo : 
De  illis  Ecclesice  apicibus,  imo  oculis ,  qui  omnem 
toquendi  superant  facultatem,  nihit  divcrsum,nihil 
debemus  senlire  discretum :  quia  illos  et  electio 
pares,  et  labor  simites,  et  finis  fecit  tequales. 

CAPUT  PRIMUM. 

DE  PAULI  MORIBUS  ET  VIRTUTIBUS  DEUM 
CONCERNENTIBUS. 

Prima  dos  et  virtus,  Singularis  Dei  electio  et  vo- 
catio  :  ejusque  humitlima  agnitio ,  gratiarurfi 
actio  et  admiratio. 

Primo,  Paulus  singulari  Dei  gratia  ab  aeterno 
praedestinatusest,  non  tantum  ad  fidem  et  sanc- 
litatem,  sed  etiam  ad  Apostolatum,  eumqueexi- 
mium  ut  nimirum  prae  cseteris  Apostolis  fieret 
admirabilis  Evangelii  pracco,  et  doctor  Gentium 
ubilihet  degentium.  Ita  ipse  ad  Ephes.  1.  11. 
agens  de  praedestinatione  Christi  omnia  instau- 
rantis  :  In  quo,  ait ,  et  nos  sorte  vocati  sumus  se- 
cundum  propopositum  ejus,  qui  operatur  omnia 
secundum  consilium  voluntatis  sua? ,  ut  simus  in 
laudem  glorice  ejus  nos,  qui  ante  speravimus  in 
Christo.  Et  Actor.  9.  15.  de  eo  Deus  ait  Ananioe  : 
Vas  electionis  (ah  aeterno  a  me  electum,  et  e  tot 
hominum  millionibus  selectum^)  estmihi  iste,  ut 
portet  nomen  meum  coram  gentibus ,  etregibus, 
et  fUiis  Israel.  Hic  verum  est  illud:  Non  volentis, 
neque  currentis  ,  sed  miserentis  est  Dei,  Rom.  9. 
Rom.  16.  Porro  Apostoli  orbem  commoverunt 


APOSTOLlC£. 


13 


amore.Prophetse  vcro  lerrore.  PropheUe enim 

terrent,  Aposloli  suadent :  Deus  enim  nunc  virgn 
ulilur  ,  nunc  flagello.  Virga,  ut  corrigat ,  fla- 
gello ,  ut  suadeat.  Recta  illic  ,  hic  inflexa  prcea <-p- 
tio ,  qua  peccaloris  conscientiavelut  lcnto  verbere 
flageltatur.  Atii  sunt  enim  tcrrores  //rophetici  , 
alio3  apostolica?  suasiones:  in  utroque  tamen  unius 
verbi  est  disciplina,  ait  S.  Ambros.  lib.  9.  in  Lucoe 
q.  19.  infine  capitis.  Idem  1.  7.  Eos,  inquit,?m- 
sit  ad  seminandum  fidem ,  quinon  cogcrent,  sed 
doccrent  ;  nec  vim  polestatis  exercerent ,  sed  doc- 
trinam  humililatis  attollcrent. 

Secundo,  Paulus  eadem  Dei  gratia,iniemporr 
ab  eo  vocatus  est  ad  gratiam  simul  et  ad  Ap  >s- 
tolatum  uno  eodemqueinstanti:  quse  gratia  fuit 
cximia,  tum  in  se,  lum  ex  hoc  capite,  quod  ipse 
vocatus  sit  in  ipso  ardorc  pciseCTitionij  ,  cum 
sciliccl  ftuirarcl  uTin?5  ct  caedes  in  Clnisfinnos. 
Tunc  enim  subito  irradiante  Deo,  ex  lupo  CaG- 
tus  est  ovis  ex  Saulo  Paulus  ,  ex  persecutore 
praedicator,  Actor.  9.  6.  imo  mox  ah  occiso  et 
lapidato  a  se  Slephano  conversus  ,  illico  illi  in 
prajdicalione  successit.  ISam  postquam  situit  os 
Stephani,  nwx  sonuit  tuba  Pauti,  ait,  S.  Chrysost. 
homil.  deconvers.  S.  Pauli.  Hajcfuitejus  ante- 
cedens  ,  et  quasi  in  actu  primo  vocatio  ad  Apos- 
tolatum  :  consequens  enim  ,  et  quasi  in  actu 
secundo  fuit  ea ,  qua  Antiochiae  consecratus 
Episcopus,  proxime  missus  est  evangelizatum 
Gentibus,  Actor.  13.  2.  dicente  Spiritu  sanclo  , 
Segregate  mihi  Saulum  et  Barnabam  in  opus ,  ad 
quod  assumpsi  eos.  Porro  Paulus  abundatiorem 
caeteris  Apostolis  accepit  gratiam.utDeusmagis 
ostenderet  suum  esse  quod  dat,  non  hominis  : 
sicut  Medicus  excellentiam  arlis  suce  ostendit  in 
a>gro  desperato,  ait  S.  Augustin.  in  psalm.  130. 
Unde  etcaeteros  Apostolos  Christus  vocavit  ver- 
bo,  Paulum  vero  prosternendo  et  cascando  coe- 
gitadfidem,  aitidem  Aug.  ep.  50.  adBonifacium. 

Tertio,  Paulus  huic  Dei  vocationi  illico  plane 
pleneque  obedivit,  dicens :  Domine  quid  mevis 
faccrc?  Actor.  9.  6.  Unde  baptizatus  continuo  i?i 
Synagogis  pr&dicabat  Jesum,  quoniam  hic  est 
filius  Dei.  Ibidem  v.  20.  Et  ad  Galat.  1.  15.  Cum 
autem  placuit  ei  qui  me  segregavit  ex  utero  ma- 
tris  meoe,el  vocavit  per  gratiamsuam,  ut  revela- 
ret  filium  suum  in  me ,  conlinuo  non  acquievi 
carniet  sanguini,  etc.  Quare  ilico  sepro  Christo 
periculo  vitae  exposuit;  Judaeis  in  ipsum  quasi 
apostatam  frendentibus  ,  ultro  sese  evangeli- 
zando  objiciens.  Paulus  'enim  acri  fuit  ingenio 
et  ardenti  indole,  ac  natura  igneus  ,  ut  patet 
Actor.  9.  1.  Unde  accedente  et  naturam  infor- 
mante  Dei  gratia  factus  est  organum  Dei  elec- 
tum,  efficax  eteximium  quareS.  Bernard.  serm. 
de  conversione  S.  Pauli  :  Conversus  Pautus  ,  in- 
quit  ,  conversionis  ministcr  faclus  cst  universo 
mundo ,  etc. ,  et  ne  adhuc  quidcm  cessat  ab  homi- 
num  conversione  :  dico  autem  excmplo  ,  oratione , 
doctrina. 

Quarto,  Paulus  ubique  hanc  Dei  in  se  gratiam 
admiratur,  et  mira  animi  demissione,  gratitu- 
dine  et  exultatione  celebrat  et  depra^dicat.  Undc 
Epistolas  ita  fere  orditur  :  Paulus  vocalus  Apos- 
toius,  non  ab  hominibus  ,  neque  per  hominem  ,  sed 
per  Jesum  Christum.  Et  mihi,  mquit  ,  omniutn 
Sanctorutn  minimo  data  est  gratia  hac,  in  Genli- 
bus  evangelizare  invesligabites  divitias  Christi,  et 
illuminare  omnes ,  quwsit  dispensatio  sacramcnti 
absconditia  scecutis  in  Deo,  qui  omnia  creavit, 
Ephes.  3.  v.  8. 


16 

Quinto,  Paulus  hac  Dci  vocationc  dcmanda- 
lam  sibi  Evangelii  praedicationeminielligens,ad 
cani  se  onligari  censuit,  adeo  ut  si  eam  neglige- 
ret,  grave  peccatuni  admitteret.  Hoc  est  enim 
quod  ait  1.  Corinth.  9.  1G.  Nam  si  evangeliza- 
vrro,  non  est  mihi  gloria;  neccssitas  enim  miki 
incumbil :  vw  enim  milii  cst  si  non  evangetiza- 
vero,  Et :  Dcus  posuit  in  nobis  verbum  reconcitia- 
tionis.  Pro  Christo  ergo  tcgatione  fungimur ,  tam- 
qttum  Deo  exhorlante  per  nos.  Obsecramus  pro 
Chris(o,reconciliamini  Deo.  2.  Cor.  5.  20.  Paulum 
imitentur,  qui  se  a  Deo  ad  statum  Apostolicum 
vocari  sentiunt,  utDeo  vocanti  aiacriter  obe- 
diant,  strenueque  cooperenlur.  Nam  ,  ut  ait 
S.  Basil.  in  c.  1.  Isaiae :  Nisi  in  fundamento  Aposto- 
torum  perseveremus,  aidiftcantes  pretiosa  et  ho- 
nore  digna  ,  quasi  nullo  subnixi  fundamento  , 
praicipites  ibirnus ,  fietque  ruinanobis  non  exigua. 

Secunda  dos  et  virlus  est  Missio  iegitima. 

Primo,  Paulus  immediatea  Christo  revelatio- 
ncm  edoctus  est  ,  didicitque  Evangelium,  ut 
ipse  disertc  asserit  Galat.  1.  12.  Hinc  nonnulli 
(inostici  docebant,  ex  Apostolis  solum  Paulum 
cognovissc  veritalem,  eo  qnod  per  revelationem 
manifeslatum  ei  esset  mysterium  ,  quos  refutat 
Irenaeus  lib.  3.  c.  13. 

Secundo,  Paulus  proximc  iturus  evangeliza- 
tum  Gentibus,  raptus  est  in  tertium  ccelum 
annoChristi  kk.  aconversione  sua  nono,  ibique 
audivit  arcana  verba  quse  non  licet  homini  lo- 
qui,  2.  Corinth.  12.  2.  utqnasi  alter  Moses  a  Deo 
mitli ,  et  quasi  e  coelo  ccelestis  Gentium  doctor 
prodire  videretur.  LndeS.  Bernard.  serm.  23.  in 
Cant.  Thomas,  inquit,  in  latere  ,  Joanncs  in 
pectore,  Petrus  in  sinu  Patris ,  Paulus  in  tertio 
ralo  secreti  hujus  gratiam  sunt  assecuti.  Thomas 
in  solido  ftdei,  Jonnvcs  in  lato  charitatis,  Paulus 
in  intirno  sapicnlia?,  J\ii  us  in  luce  veritatis.  Et 
S.  Ambros.  in  Psalm.  kl.  Vide,  ait,  Vatdumcum 
pcrsequeretur  Ecciesiam  Dei  ,  latus  Aquitonis 
fuisse.  Vide  nunc  cum  legiturin  Ecclesia,  montem 
esse  spectdatorium  (Sion)  per  quem  Chrisli  glo- 
riam  cognoscimtts  et  videmus. 

Tertio  ,  nihilominus  instinctu  Dei  contulit 
suum  Evangelium  et  doctrinam  cum  S.  Petro 


aliisque  Apostolis,  ut  illi  eam  probarenl,  eique 
veritati  tcsiimonium  apud  fideles  darent.  Con- 
tuli,  inquit ,  cum  illis  Evangelium  quod  prasdico 
in  Genttbus,  etc.  ne  forte  invacuum  currerem  aut 
cucurrissem ,  Galat.  2.  2.  Et  v.  9.  Cum  cognovis- 
sem  gratiam  quce  data  est  mihi ,  Jacobus  ,  et  Ce- 
phas,  et  Joannes,  qui  videbantur  coiumnoe  esse , 
dederunt  rnihidextras  socictatis ,  ut  nos  in  Gentes, 
ipsi  autem  in  circuincisionern. 

Quarto,  Paulus,  ctsi  a  Deo  electus  Aposto- 
lus,  tamen  auctoratus  fuit  ab  Ecclesia.  Unde 
jussu  Spiritus  sancti  ab  ejus  primoribus  conse- 
cratus  est  Episcopus  ,  missusque  praedicatum 
Gentibus  ,  Actor.  13.  2.  Ordoenim  hierarchicus 
a  Deo  institutus  id  poscit,  ut  homines  inferio- 
res  ab  hominibus  superioribus  regantur  et  mil- 
lantur,  ne  fraus  et  dolus  subesse  possit.  Sic 
enim  pseudoprophetae  ethaeretici  mentiuntur  se 
mitti  a  Deo,  cum  mittantur  a  diabolo,  ideoque 
omnem  Pontificum  Ecclesiae  missionem  et  di- 
rectionem  respuunt,  de  quibus  jurc  qucritur 
Dominus  per  Jeremiam  c.  23.  21.  dicens  :  Non 
mittebam  Prophelas  ,  et  ipsi  currebant :  non  lo- 
cjuebar  cd  eos  ,  et  ipsi  prophetabant. 

Quinto,  Paulus  in  dubiis  et  controversiis  dc 


EFFIGIES  SANCTI  PAULI  , 

servandis  legalibus,  adiil  S.  Pctrum  et  Aposto- 
los  ,  corumque  sententiam  secutus  ,  camdem 
toti  Ecclesioe  Anliochenae  capessendam  scrvan- 
damqueproposuit,  Actor.  15.  Ita  S.  Hieron.  Ueet 
Doctor  Ecclesise,  tom.  2.  epist.  57.  ad  Damasum 
Pontificem ,  ab  eo  petit  decisionem  quaestionis  : 
An  in  Deo  dicendae  sint  tres  hypostases ,  an  una  ? 
A  pastore ,  inquit ,  preesidium  ovis  flagito.  Cum 
successore  piscatoris  et  disciptdo  crucis  loquor.' 
Ego  nullum  primum  ,  nisi  Christum  scquens  ,  bea- 
litudini  tua> ,  id  est  cathedrce  Petri ,  communione 
consocior.  Super  illam  petram  adificatam  Eccle- 
siam  scio ,  etc.  Quicumque  tecum  non  colligit , 
spargit  :  hoc  est,qui  Chrisli  non  cst ,  Antichrisli. 

Tertia  dos  et  virtus  fuit ,  Prcestans  potensque 
fides  ,  eliam  ad  patrandum  miracula. 

Primo,  Paulus  fide  excelluit.  Nam  quasi  doc* 
tor  eam  ubique  preedicavit,  et  propugnavit  conr 
tra  Judaeos,  philosophos  ,  oratores,  magos,  re- 
ges  et  tyrannos.  Praeclare  S.  Chrysost.  in  c.  20. 
S.  Matthaei,  explicans  illud  :  At  illi  rnagis  cta- 
rnabant :  Talis  ,  inquit,  esl  natura  fidei  ,  quanto 
magis  vetatur ,  tanto  magis  accenditur.  Virttts 
fidei  in  periculis  secura  est ,  in  securitate  pericti- 
talur.  Quid  enim  sic  laxat  vigorem  fidei ,  sicut 
tonga  tranquiiiitas?  Idemin  c.  25.  S.  Matthaei.  Fi- 
des,  inquit,  tampas  est ;  quia  sicut  lampas  illuminat 
domum;  ita  ftdes  animam.  Idem  in  illud  Symboli, 
Credo  in  Deum  :  Fides,  ait ,  lumen  est  animce ,  os- 
tium  vilaj ,  fundamentum  salutis  a;ternx. 

Secundo,  Paulus  raptus  in  tertium  ccelum  , 
viditmysteria  quoa  fidecredimus,  2.  Corinth.  12. 
2.  Quin  S.  August.  1.  13.  de  Trinit.  c.  2.  docet, 
fidem  nostram  suo  modo  et  videre  et  videri,  in 
suis  scilicet  operibus  et  effectis.  Sie  rursum  per 
opera  heroica  ingentem  suam  fidem  toti  orbi 
conspicuam  exliibuit  Paulus.  Sapienter  S.  Ber- 
nard.  serm.  1k.  in  Cant.  Mors  fuiei ,  inquit,  est 
separatio  charitatis.  Credis  in  Christum  ?  fac 
Christi  opera  ,  ut  vivat  futes  tua.  Fidem  tuam  di- 
lcctio  uuimct,  actio  prauct.  Non  inruroet  terrenum 
opus ,  quem  fides  cazlesliain  erigit.  Ct  S.  Ambr. 
serm.  1.  Fides  Christiana ,  inquit ,  quasi  granum 
sinapis ,  prima  fronte  videlur  esse  parva,  vilis , 
tcnuis ,  non  ostendens  potentiam  suam  :  at  ubi 
divcrsis  tentatipnibus  teri  cceperit ,  statirn  vigorem 
suum  prodit ,  acrimoniam  indicat ,  catorem  Do- 
minicce  credutitatis  aspirat ,  et  tanto  divini  ignis 
ardore  jactatur  ,  ut  et  ipsa  ferveat,  et  participan- 
lem  sibi  ardere  compettat. 

Tertio  ,  Paulus  fidem  suam,  Prophetarum  et 
Apostolorum  celebrat  passiru,  acpraesertimtoto 
c.  11.  ad  Hebr.  Fides,  inquit,  est  substantia  rerum 
sperandarum  ,  argumentum  non  apparentium. 
Vidc  caetera  quae  sequuntur. 

Quarto,  Paulus  pro  fide  immensos  labores  , 
ilinera,  pericula  ,  verbera  ,  carceres,  ac  tandem 
mortem  et  martyrium  constanter  sustinuit.  Ce- 
lebrat  S.  August.  serm.  120.  deTemp.  fidem  boni 
latronis,  quod  in  cruce  confessus  sit  Christum: 
Solus  ,  inquit,  testis  est  majestatis,  qui  socius  pro- 
batur  dotoris.  Major  fuit  fides  Pauli,  qui  non  tan- 
lum  cum  Christo,  sed  et  pro  Christo  tot  tanta- 
que  passus  est.  Praeclare  S.  '.Cyprian.  tract.  dc 
Mortalitate:  Ad  omnia,  inquit,  te  paratum  facere 
limor  Dei,  et  fides  debet.  Sit  licet  rei  famitiaris 
amissio ,  sit  de  infestantibus  morbis  assidua  mem- 
brorum  ,  et  cruenta  vexatio;  sit  d,e  uxoreet  liberis 
tristis  avtdsio  :  non  sint  tibi  scandata  ista,sed 
prtrrlia;  nec  dcbidlcnt  aut  frangant  Chrisliani  fi- 


SlVE  IDFA  VIT/E 

r/<?m,  5^  polias  ostendant  in  cotluctatcone  rirtu- 
tcm;  curn  conlcmnenda  sit  omnis  injuria  malorum 
prcrscnlium,  fiducia  bonorum  futurorum.  Nisi  prcv- 
cesscrit  pugna ,  non  polest  esse  victoria  :  cumfue- 
rit  in  congrcssione  pugncv  victoria ,  lunc  datur 
vincentibus  corona.  Gubernator  in  lempestale  dig- 
noscitur ,  in  acie  milcs  probalur.  Arbor  quct  utta 
radice  fundala  est ,  vcntis  incumbentibus  non  mo- 
vetur.  Sic  et  Apostolus  Paulus  post  naufragia,  post 
flagella,  post  carnis  et  corporis  mulla  et  gravia 
formenta,  nonvexari,  sed  cmendari  se  dicit  ad- 
versis ;  ut  dum  gravius  affligitur,  verius  proba- 
relur.  Idem  1.  h.  epist.  6.  ad  Thibaritanos  :  Gau- 
dere  nos ,  inquit ,  ct  cxultare  voluit  in  perscculio- 
nibus  Dominus ;  quia  quando  persecutiones  fiunt , 
tunc  danlur  coronce  fidei ,  tunc  probantur  milites 
Dci,  tunc  Marlyribus  patent  cceli.  Et  inferius  : 
lloc  enim  est  robur  virlutis  ct  fidei  credere  et  scirc 
quod  Deus  a  morte  prccsente  tiberare  possit,  ct  ta- 
mcn  mortcm  non  limere,  nec  cedere  ,  ut  probari 
fortius  fides  possit.  Idem  lib.  1.  epist.  3.  ad  Cor- 
nelium  :  Manere  ,  inquit ,  apud/ios  debet,  frater 
charissime ,  fidei  robur  immobile ,  el  stabilis  alque 
inconcussa  virtus  contra  omnes  incursus  alque  im- 
petusobtatrantium  ftuctuum ,  vetut  petrce  objacen- 
tis  fortitudine  etmolc  debet  obsistere. 

Quinto,  Paulus  babuit  fidem  miraculorum, 
qua  plurima  supra  naturam,  omnemque  viin 
Creatam  angelorum  el  daeinonum,  miraculapa- 
travit,  ac  mortuos  suscitavit,  adeo  ut  super  lan- 
guidos  deferrcntur  a  corpore  ejus  suclaria  et  semi- 
cinclia,  et  recedebant  ab  eis  (anguores ,  el  spiritus 
nequam  egrediebantur,  aitLucasAct.  19.  12.  Undc 
S.  Aug.  1.  Quaest.  novi  Testamenti  q.  &2.  docet 
Apostolostripliciter  recepisseSpiritum  sanctum. 
Primo,  ut  fideles,  per  gratiam  sanctificanlem  ; 
Secundo,  ut  Episcopos,  ad  conferendum  aliis 
Spiritum  sanctum  in  Sacramento  Confirmationis 
et  Ordinis;  Tertio,  ut  tbaumaturgos  ;  in  signis 
ac  miraculis  faciendis'ad  ftdei  incrementum.  Semina 
enim  sunt  fidei ,  virtules  per  Apostolos  faclcv. 

Quarla  virtus  fuit ,  Invicta  in  Deum  spes  et 
confidenlia. 

Primo,Paulus  in  spem  contra  spem  credidit 
ct  speravit,  dum  supra  vires  humanas,  supra 
naturam  multa  conatus  est,  Deiqtie  invocatione 
et  ope  perfecit.  Nam  ut  ipse  ait  Rom.  8.  2U.  Spes 
quct  videtur,  non  est  spes.  Nam  quod  videt  quis , 
quidsperat?  Et  v.  26.  Ipse  spiritus  postulat  pro 
nobis  gemitibus  inenarrabilibus. 

Secundo,  Paulushac  spe  superavit  omnia  na- 
turaenon  tanturn  difficilia,  sed  et  impossibilia. 
Nam  ut  ipse  ait  Rom.  8.  31.  Si  Deus  pronobis,  quis 
contra  nos?  De  talibus  vere  S.  Bernard.  serm.  32. 
in  Cant.  Magna,  ait,  auclent,  quoniam  magni 
sttnt ;  et  quce  audent ,  obtinent.  Magna  siquidem 
ftdes  magna  meretur,  ct  quatenus  in  bonis  Domini 
ftducice  pedem  poiTcxeris ,  eatenus  possidebis.  Is- 
tiusmodi  magnis  spiritibusmagnus  occurrit  spon- 
sus ,  et  magnificabit  facere  cum  cis.  Idem  serm.  3. 
de  Annuntiat.  Dom.  Sola ,  ail,  spes  apud  te  (Do- 
mine)  miserationis  obtinel  tocum,  nec  oleum  mi- 
sericordict ,  nisi  in  vase  fiducict  ponis. 

Tertio,  Paulushac  spe  gloriabatur  inpersccu- 
tionibus  :  Gloriamur,  inquit,  in  tributationibus , 
scientes  quod  (ribtttatio  patientiam  operatur,  pa- 
tientia  uutem  probationrm  ,  probatio  vcro  spem  : 
spes  autem  non  confundit ,  Rom.  5.  3. 

Quarto,  Paulus  non  tantum  sibi ,  sed  et  suis 
fidelibusin  quibusvis  affliciionibus  spcravit,  ct 


APOSTOLIC.E.  15 

sperando  obtinuitDei  opem,  robur  et  victori am. 
llancenim  spem  afllans  Corinthiis  ep.  2.  c.  1.  & 
Quce,  inquit ,  operatur  tolerantiam  earumtkui 
passionum,  quas  et  nos  patimur,  ut  spes  noslra 
firrna  sit  pro  vobis,  scientes  quod  sicut  socii 
passionum  cstis ,  sic  erilis  et  consotadonis.  Prae- 
clare  S.  Cyprian.  deExhortat.  Marlyr.  Inpersecu- 
tionibus,  ait,  nemo  cogitet ,  qttod  periculum  dia- 
bolus  importet ,  sed  consideret  quod  auxiliumDeus 
importel ;  nec  mentem  tabefactet  bumana  infesta- 
tio ,  sed  corroboret  ftdem  divina  protectio ;  quando 
unusquisque  secundum  divina  promissa,  et  fidei 
sucemerita,  tantum  accipiat  deDeiope,  quanttun 
sic  creclat  accipere;  nec  sic  quod  omnipotens  prces- 
tarenonpossil,nisiaccipientisftdescaducadefecerit. 

Quinlo,  Paulus  conlinua  experientia  opis  di- 
vinae  edoctus,  securus  eratin  qualibet  difficul- 
tate,  de  prospero  rei  exitu  et  evenlu.  Ipsi, 
inquit,  in  nobismetipsis  responsum  mortis  habut- 
mus,  utnon  simus  fidentes  in  nobis ,  sedin  Deo,  qui 
suscitat  mortuos ,  qui  de  tantis  periculis  nos  eri- 
puit  et  eruit :  in  quemspcramus ,  qttoniam  et  adhuc 
cripiet,  2.  Cor.  1.  9.  Paulum  seculus  S.  Cypria- 
nus  scribens  ad  Demetrianum  judicem,  et  Chris- 
tianorum  hostem  \Viget,  ait,  apud  nos  spci  ro- 
bur,  et  ftrmitas  ftdei,  et  inter  ipsas  scecuti  tabentis 
ruinas  er-ecta  mens  est ,  et  immobilis  virlus,  et 
nunquam  non  lceta  palientia,  et  de  Deo  suo  sem- 
per  anima  secura,  sicut  per  Prophetam  Spiritus 
sanctus  toquitur  et  hortatur,  spei  ac  fidei  nostrcv 
jtrmitatem  ccelestivoce  corroborans  :  Ego  aulem 
in  Dornino  gaudebo ,  et  exultabo  in  Deo  satutari 
meo.Exuttanl  semper  in  Domino  Chrislianiet  lajtan- 
tur  et  gaudent  in  Deo  suo,  etmala  atque  adversa 
mundi  fortiter  toterant ,  dumdonaet  prospera  fu- 
tura  prospectant.  Ita  fecerunt  Sancti,  ut  Job 
c.  13.  15.  Etiamsi,  inquit,  occiderit  me ,  in  ipso 
sperabo.  Jeremiasc.  17.  7.  Benedictus  vir  quicon- 
ftdil  in  Domino ,  et  erit  Dominus  ftducia  ejus.  El 
Thren.  3.  26.  Pars  mea  Dominus,  dixit  anima  rnea : 
propterea  exspectabo  eum.  Bonus  est  Dominus 
sprrantibus  in  itlum,  animce  quctrenti  illum. 
VidePaulum  de  hac  spei,  quasi  anchorae,  forti- 
tudine  disserentem  Hebr.  6.  17.  et  cap.  10.  23. 
et  35.  et  sequent.  Vere  Psaltes  psalm.  31.  10. 
Sperantem  in  Dornino  misericordia  circumdabit 
Et  S.  Aug.  in  psal.  3.  Vita  vere  morlalis  ,  spes  est 
vitctimmortalis.  Et  S.  Bernard.  serm.9.  in  psalm. 
Qui  habilat.  Si  insurgant  adversum  nie  pra?lia  ,  si 
sctviat  mundus,  si  fremat  malignus  ,  si  ipsa  caro 
adversus  spiritum  concupiscat ,  in  te  ego  sperabo. 

Sexto,  Paulushac  spe  audacter  insiliit  in  quae- 
vis  vita^  discrimina.  Ita  in  tumultu  Epbesino 
contra  se  concitato ,  insilire  voluit  in  theatrum  , 
cum  tamen  scirelse  unum  caputquesunm  peli, 
Actor.  19.  30.  Ita  profectus  est  Hierosolymam, 
Prophetis  ubique  praedicentibus,  eum  ibi  forc 
vinciendum  :  quibus  ipse  respondit  :  Quid  facitis 
flentes,  et  affligentes  cor  rneum?  Ego  enim  non 
solum  alligari ,  sed  et  mori  paratus  smn  proplcr 
nomen  Domini  Jcsu,  Actor.  21.  13.  Quocirca  hac 
spe  omnia  sua  et  suorum  pericula  superavit. 
Unde  in  naufragio  apparuilei  angelus,  spondens 
non  tantum  ipsi,  sed  et  omnibus  vectoribus 
propter  ipsum  liberalioncm  et  salutem  :  Nc  ti- 
mcas ,  inquit,  Paule,  Casari  te  oportct  assistere  : 
et  ecce  donavit  tibi  Deus  omnes  qui  navigant  tc- 
cum,  Actor.  27.  23. 

Septimo,  Paulns  certa  spe  pr.TCipiebatgloriam 
et  coronam  coelestem  :  Scio  cnim ,  inquil,  ctti 
credidi    ct  certus  sum,  qttia  potcns  cst  depositum 


16 


EFFICIES  SANCTl  PAULI 


meum  srrvare  in  illum  dicm ,  2.  Timoth.  1.  12.  Et 
C.  h.  7.  Ilonttm  ccrtamcn  ccrtavi ,  cursttm  consttm- 
maci ,  jtd'  in  tt  rravi.  In  rcliiftto  rcposita  cst  milti 
coronajustitia' ,  quamreddet  mihi Dominus  in  illa 
dic  juslus  judcx. 

Quinta  fuit ,  Eximius  DeiCltristique  amor. 

Prinio,  Paulns  ardcbat  amorc  Dei  et  Christi  : 
umlr  aicbat  Etom.  5.  5.  Charitas  Dei  di/fusa  est  in 
cordibits  noslris ,  per  Si>iritum  sanctum,  quidatus 
cst  nobis.  Praclare  Origen.  liom.  2.  in  Cant.  in- 
lerprete  S.  Hieron.  tom.  3.  Vtdncrata  charilate 
ego  sttm.  (Juam  pulcltrum  est ,  quam  decorum  d 
(liaritate  vulntts  accipere!  Alius  jaculum  carnei 
ainoris  excipit ,  alius  terreno  cupidine  vulneralus 
est ;  tu  nuda  membra  tua,  et  prcebe  tejaculo  eleclo, 
jaculo  formoso  :  siquidem  Deus  sagiltarius  est. 
Posuit  me,  inquit,  ut  sagittam  electam.  Quam 
beatum  est  hoc  jaculo  vulnerari! 

Secundo',  Paulusoplabat  mori,  utsuo  Christo 
frueretur  :  Coarctor,  inquit,  e  duobus  desiderium 
habens  dissolvi,  ct  esse  cum  Christo,  Philip.  1.  23. 
Et  :  Infclixego  homo,  quis  ine  liberabit  de  corpore 
mortis  hujus?  Rom.  7.  2ft.  Pauluf  ergo  erat  co- 
lumba  gemens  et  suspirans  in  ccelum,testeS.  Aug. 
inps.  5/j.  dicebat cnmSponsa:  Fulcite^nefloribus, 
stipaleme  malis  ;  quia  amore  langueo,  Cant.  2.  5. 

Tertio,  Paulus  provocabat  hostes,  serumnas, 
pericula,  diabolos,  totumqueinfernum  etmun- 
dum,  quasi  adduellumpro  amore  Christi  :  Qais, 
ait,  nos  separabit  d  charilate  Christi?  tribulatio? 
an  angustia?  an  fames?  an  nuditas?  an  pericu- 
Ittm?  an  persecutio?  an  gladius?  sicut  scriptttm 
est.  Quia  propter  te  mortiftcamitr  tota  die ,  o3sti- 
mati  sumus  sicut  oves  occisionis.  Sed  in  his  omni- 
bus  superamus  propter  eum  qui  dilexit  nos.  Certtts 
sttm  enim  quia  nequemors  ,  neque  vila,  neque  an- 
geli ,  neque  principatus ,  neque  virtutes,  neque 
instantia,  neque  futura ,  neque  fortitudo ,  nequc 
altitudo,  neque  profundum,  neque  crealura  alia 
poterit  nos  separare  d  charitate  Dei,  qua;  est  in 
Christo  Jesu  Domino  nostro ,  Rom.  8.  35. 

Quarto,  ex  tam  incenso  Dei  amore  manabat 
ardens  amor  in.  proximos ,  adeo  ut  totum  orbem 
ad  Christumconvertere  satageret,  de  quo  plura 
inferius.  Vere  S.  Hieron.  epist.  \l\.  ad  Celantiam  , 
Crandem,  inquit,  vim  obtinet  veradilectio  :  et  qui 
perfecteamatur,  totamsibi  amantis  vindicat  volun- 
tatem.  Nihil  est  imperiositts  charilate.  Nos  si  vere 
Christum  diligimus,si  ejus  nos  redemptos  sanguine 
recordamur,  nihil  magis  velle ,  nifiil  omni.no  debe- 
mus  agere,  quam  quod  illum  velte  cognoscimus. 

Quinto  Paulus  adeo  Chiistum  amabat,  ut  in 
eumtransformatus  videretur.  Amorisenimeffec- 
lus  ,  imo  apcx,  est  intima  unio,  excessus,  rap- 
insque  in  amatum  :  anima  enim  magis  est  ubi 
amat,  quam  ubi  animal.  Hoc  sonant  ilhe  Pauli 
vnces:  Mihi  vivere  Christus  esl ,  etmori  lucruni. 
Philip.  1.  21.  Chrislo  confixus  sum  cruci.  Vivo 
fgo,jam  non  ego ,  vivit  vero  in  me  Christus.  Quod 
autem  nunc  vivo  in  carne ,  in  fide  vivo  fdii  Dei,  qui 
dilexit  me ,  ct  tradidit  semetipsum  pro  me.  Ga- 
lat.  2.  20.  Etc.  6.  1Z|.  Mihi autem  absit  gloriarinisi 
in  cruce  Domini  nosfri  Jesu  Christi,  per  quem 
mihi  mundus  crucifixus  est,  et  ego  mundo.  Et 
v.  7.  Decostero  nemo  mihimolestus  sit :  Ego  enim 
sligmata  Domini  Jesu  in  corpore  meo  porto. 
Christus  ergo  vidcbaturesse  mens  ,  anima,  vita, 
et  spiritus  S.  Pauli,  qui  per  eum  loquebatur, 
operabatur,  patiebatur.  An ,  inquit,  experimcn- 
lum  qttarilis  cjus,  qui  in  me  loqttitttr  Christus? 


2.  Corinth.  13.  3.  Hinc  S.  Hieron.  Pammachio 
hanc  vitffl  et  amoris  normam  pra>scribit :  Chris- 
ttts  omnia,  ul  qui  omnia  proptcr  Christum  dimise- 
rit ,  unum  inveniat  pro  omnibus,  et  libera  possit 
voce  proclamare :  Pars  mea  Dominus.  Denique 
Paulus  Christo  confixus  cruci,  clavis  non  ferri , 
sedamoris,in  ipso  vivebat  vitam  amatoriam, 
ut  ait  S.  Dionys.  cap.  U.  de  Divin.  nomin.  quia 
Christus  in  eo  vivebat  tanquam  principium , 
regula  et  finis  omnium  ejus  cogitationum ,  desi- 
deriorum,  sermonum  et  operum.  Et  hoc  est 
quod  ait  :  Mihi  vivere  Christus  est.  q.  d.  Vita  mea 
est  Christus,  cogitatio  mea  cst  Christus,  desidc- 
rium  meum  est  Christusjamor  meus  est  Chris- 
tusjmeum  velle,  meum  loqui,  meum  operari 
estChristus;  aliud  non  volo,  aliud  non  sapio, 
aliud  non  ago,  aliud  non  cogito  et  loquor  quam 
Christum. 

Scxto,  Paulus  et  Apostoli  quasi  amore  Dei 
cbrii,  eum  ubique  eructabant  celebrantes  mag- 
nalia  Dei,  Actor.  2.  13.  videibidicta:  Sive  enim, 
inquit,  mente  excedimus ,  Deo  :  sive  sobrii  sumus, 
vobis.  Charitas  enim  Christi  urget  nos,  etc,  ul  et 
qui  vivunt  jam  non  sibi  vivant,  sed  ei  qui  pro  ipsis 
mortuus  est  et  resurrexit.  2.  Cor.  5.  13.  Hincpas- 
sim  eum  afflat  aliisque  afflat:  Implemini ,  inquit, 
Spiritu  sanclo  ,  loquenles  vobismetipsis  in  psalmis , 
et  hymnis  ,  et  canticis  spirituatibus,  cantantes  el 
psallentes  in  cordibus  vestris  Domino,  gratias 
agentes  semper  pro  omnibus  in  nomine  Domini 
Jesu  Christi,  Deo  et  Patri,  Ephes.  5.  19. 

Septimo,  nomen  Jesu  erat  Paulo  in  deliciis, 
ac  mel  in  ore,  melos  in  aure,  jubilus  in  corde. 
Unde  illud  in  paucis  suis  parvisque  cpistolis  ite- 
ral  ducenties  decies  novies,  Christi  vero  qua- 
dringenlies  et  semel.  Non  est ,  inquit  Chrysost. 
1.  3.  de  Sacerdotio,  qui  Paulo  vehementius  Chris- 
tum  dilexeril ;  nemo  qui  apud  Dettm  gratiosior 
quam  Paulus  fuerit.  Hincvicissim  Jcsus  eum  ita 
suis  consolationibus  mulcebat,  ut  voluptales 
carnis  et  mundi  sperneret,  imo  deteslaretur  ut 
stercora.  Dicebat  ergo  cum  Sponsa  :  Anima  mea 
liquefacta  est ,  ut  dilectus  locutus  est.  Cant.  5.  Et : 
Dilectus  meus  mihi,  et  ego  illi ,  qui  pascitur  inter 
lilia  donec  aspiret  dies,  et  inclinentur  umbray.  Sic 
legimus  de  S.  Ephrem,  eum  ita  abundasse  dul- 
cedine  divina  .,  ut  exclamaret :  Contine  Domine 
undas  dulcedinis  tuce ,  quia  sustinere  non  valeo. 
EtS.  Xav.  Indorum  Aposl. :  Satis  est  Domine,  salis 
est.  Et  B.  Aloisius  Gonzaga.  Recede  dmeDominc. 

Sexta  fuit ,  Profunda  Dei  reverentia  et  religio. 

Primo ,  Paulus  ubique  Deum  prae  oculis  ha- 
bens,  venerabatur,  cogitans  se  in  divino  ejus 
conspectu  angelorurnque  omnium  versari  , 
agere  et  loqui.  Spectaculum,  inquit,  facti  sumus 
mundo,  ct  angelis ,  et  hominibus ,  1.  Cor.  U.  9.  Ita 
S.  Bernardus  cum  Deo  in  nube  versabatur  et 
habitabat.  Sic  et  S.  Benedictus ,  qui  proinde 
erectis  in  ccelum  manibus  moriens  stetit ,  ct 
ultimum  spiritum  inter  verba  orationis  efllavit , 
ait  S.  Greg.  1.  2.  Dial.  37. 

Secundo,  Paulus  profunda  cordis  corporisque 
demissione  Deum  colebat,  et  adorabat  :  Habe- 
mus ,  inquit,  gratiam ,  perquam  serviamus  pla- 
centes  Deo  cum  metu,  et  reverentia.  Elenim  Deus 
noster  ignis  consumens  est ,  Hebr.  12.  28.  Et  : 
Hujus  rei  gratia  fleclo  genua  mea  ad  Palrem  Do- 
mini  noslri  Jesu  Christi ,  ex  quo  omnis  paternilas 
incozlisel  in  terranominatur,  utdet  vobis secundum 
divitias  gloritv  sua?,  virlule  corroborari  per  Spiri- 


SlVIi  IDEA  VIT/E 

tum  ejus  in  interiorem hontinem ,  Ephes.  3.  \U.  Et : 
Orabo  spiritu,  orabo  et  mentc  :  psatlam  spiritu , 
psallam  el  mcnte ,  1.  Cor.  \U.  15. 

Tertio,  Paulus  Deum  crebro  invocabat,  et 
Chrifttianoram  orationes  posccbat,  ut  Deus  (ide- 
lium  el  inlidclitim,  quibus  picedicabat,  mentes 
illnminaret.  Gratias,  inquit,  ago  Deo  meo,  in 
omni  memoria  vestri ,  semper  in  eunctis  orationi- 
Ous  meis  pro  omnibus  vobis,  cum  gaudio  depreca- 
tionem  faciens,  Phil.  1.  3.  Bt  :  De  ca?tero  fratres 
orale  pro  nobis,  utsermo  Deicurrat  et  clarificetur , 
sicut  elapudvos,  ct  ut  liberemur  ab  imporlunis  et 
malis  hominibus,  2.  Thessal.  3.  1.  Et  :  Orationi 
instate,  etc.  orantes  simul  et  pro  nobis ,  ut  Deus 
aperiat  nobis  ostium  sermonis  ad  loquendum  mys- 
terium  Christi ,  Colos.  U.  v.  3.  Idem  scribitEphe- 
siisc.  6.  v.  18.  etl9. 

Quarto,  Paulus ,  ait  S.  Cbysost.  hom.  1.  de 
ejus  laudibus,  Semetipsum  Deo  per  singulos  dics 
rtnmolabtil :  quam  Iwstiam  dupliciter  offerebat , 
iii iii  quotidie  moriens  ,  tum  corpori  suomortifica- 
tionem  sine  intermissione  circumfei-cns.  Nam  et  ad 
pcricttlajugiter  parabatur,  consummans  voluntalc 
marlyrium;  etnaluram  in  se  mortifuando  carnis, 
niliil  minus  quarn  immolatoi  hostia;  Deo  muntts  im- 
ptdiat,  imo  etiam  multo  amplius.  Proplcr  qttod 
dicebat  :  Ego  enim  immolor,  sanguinem  utique 
suuni  immolationem  vocans.,  ISeque  vero  his  lan- 
tttm  sacrificiis  contentus  fuit ,  scd  quiaseipsum  con- 
secraverat  Deo ,  etiam  orbem  univcrsum  sludttit 
offerrc. 

Quinto,  Paulus  Deum ,  S.  Trinitatem,  ejusquo 
opera  et  consilia  obstupescit,  et  obmutescit  :  O 
altitudo ,  inquit,  divitiarum  sapientice  et  scientia? 
Dei,  quam  incomprehensibilia  sunt  judiciaejus ,  ct 
invcstigabilesvia  ejus!  Quisenim  cognovit  sensum 
Domini?  aut  quis  consiliarius  ejtts  fttil?  aul  quis 
priordedit  ilti ,  et  retribuetur  ei?  Quoniam  ex ipso, 
et  peripsum,  et  in  ipsosunt  omnia  :  ipsi  gloriain 
smcula.  Amen ,  I\om.  11.  33.  prsesertim  vero  ad- 
miratur  mysterium  redempiionis,  incarnatio- 
nis,  passionis  et  crucis  Cbristi,  ac  vocationis 
Genlium  et  reprobalionis  Judceorum,  illiidquc 
profundescrutaturetmagniloqiiecircumscribit, 
vocansillud  mysterium  tcmporibus  ajternis  laci- 
tum,  quod  nunc  patefactttm  est  per  scripturas 
Prophetarum ,  secnndum  pr&ccptum  ceternum  Dei 
ad  obcditionem  ftdei ,  Boman.  16,  '25.  Qttod  ocutus 
non  vidit ,  nec  auris  atulivit,  nec  in  cor  hominis 
ascendit,  1.  Cor.  2.  9.  Rursum  idem  Wcsk  inves- 
tigabiles  divilias  Christi dispensationcm sacramenti 
absconditi  a  sccculis  in  Deo ,  multifvrmcm  sapien- 
tiam  Dei  :  ut  possitis,  inquit,  comprehendere cum 
onmibus  Sanclis ,  qux  sit  latitudo ,  ct  longitudo ,  et 
sublimitas ,  ct  profttndttm,  scire  eliam  supcremi- 
nentcm  scicnlia:  charitalem  Chrisli,  ul  impleamini 
in  omncm  ptcnitudincm  Dci,  Epbcs.  3.  v.  8.  et  18. 

.•icptima  virtus  fuit ,  Plena  voluntatis  sua;  cum  di- 
rina  conformitas  ct  in  eam  rcsignatio. 

Primo,  Paulusper  omnia  se  suosque  confor- 
mahat  voluntati  divinse  :  Ut  probctis,  inquit,  quw 
sit  votunlas  Dei  bona  ,  et  bcncplacens ,  et  perfecta. 
Homan.  12.  2.  Hinc  rectissimain  in  omnibus  ac- 
tionibus  babcbat  intentioncm ,  intcndcns  per 
omnia  soli  Deo  placere  :  unde  hoininum  judieia, 
laudes  et  vituperia  nibili  faciebat;  neque  se  ul- 
lius  amorevel  odio,  blandiiiis  autminis,  ajusto 
et  recto  abduci  sinebat;  sed  ubique  sinceius 
crat,  rcctus,  eonstans.  innnobilis  et  impertur- 
babilis,  quasi  in  Deo  defixus,  ideoque  supcrior 

C0H3SL.    A   I..VP1DE.      TOM.    X. 


APOSTOUC.E.  17 

rebus  universis,  tam  prosperis,  quam  adversis: 
Mlhi ,  inquit,  pro  minimo  cst,  ut  a  vobis  judici  r, 
aul  ab  humano  die;  scd  ncque  mcipsum  jtulico. 
Mhil  enim  mihi  conscius  sum;  scd  non  in  hoc 
juslificatus  sum  :  qui  autem  judicat  me,  Domi- 
ntts  est.  Ilaqtte  nolite  anle  tempus  judicarc  , 
quoadusquc  veniat  Dominus ,  qui  et  iltuminabit 
abscondila  tenebrarum ,  et  manifcstabit  consiliu 
cordium  :  el  litnc  laus  cril  unlcuique  d  Deo ,  1.  Co- 
rintb.  U.  3.  Hinc  rursum  Paulus  m  omnibus ,  sive 
adv crsis ,  sive  prosperis  Deo  agebat  gratias ,  Co- 
loss.  3.  17.  ejusque  providentiam  laudabat,  di- 
cens  cum  Psalle  :  Benedicam  Dominum  in  omni 
tcinporc  Idem  S.  Hieron.  prsescribilPammachio: 
Sanus  sum,  inquit,  gratiasrcfcro  crealori :  lai>~ 
gueo ,  el  in  hoc  laudo  Domini  voluntatcm.  Qttando 
enim  inftrmor,  tttnc  forlior  sum ,  ct  virttts  spirittts 
in  carnis  infirmitate  perftcitur.  Ita  S.  Servulus 
pauper  et  paralyticus  ,  ait  S.  Cregor.  U.  Dial.  16. 
Stttdebat  sempcr  in  dolore  gralias  agere ,  hymnis 
Deo  ct  latidibus  ,  diebus  ac  noctibtts  vacarc.  Unde 
moriens  suis  psallentibus  ait  :  Tacelc,  nunquid 
non  auditis  qttantoi  resonent  laudes  in  caio?  qui- 
bus  intendens  animam  Deo  reddidit,  cum  mira 
quam  spirabat  odoris  fragrantia. 

Secundo,  Paulus  Dei  voluntatem  ubique  exc- 
eiittis  est,  quasi  angelus  tetreslris.  Lnde  eum 
angelis comparat  S.  Cbrysost.  hom.  1.  de  laud. 
S.  Pauli :  de  iisenim  scriptum  est  psalm.  103.  U. 
et  Hebr.  1.  7.  Qui  facit  angetos  suos  spiritus ,  et 
ministros  sttos  flammam  ignis.  Et  psalm.  102.  20. 
Polentes  virtute,  facientes  verbum  illius.  Paulus 
enftn  prseeepta  Dei  non  tantum  implevit,  sed  et 
superavit,  addens  consilia  Evangelica;  ut,  quod 
sine  sumptu  gratis  evangelizaret.  Quee  est ,  in- 
quit,  mcrccs  mca?  Ut  Evangctittm  prcedicans,  sinc 
sumptu  ponam  Evangelium ,  1.  Cor.  9.  18.  Pauttir, 
inquil  f.hrysost.  hom.  1.  de  laud.  S.  Pauli,  velut 
ignis  ac  spiritus  totttm  tcrrarttm  pcrcurrit  orbem, 
percurrendoqitc  purgavil.  Et  hoc  omnino  mira- 
bilc  :  quia  talis  versabatur  in  tcrris ,  et  mortuli 
adhuc  carne  circuindalus  cum  incorporalium  potes- 
latum  virtule  ccrtabat.  Qttanta  crgo  sumtts  con- 
demnatione  digni,  cum  ttno  homine  bona  omnia  in 
se  congregante ,  ne  minimam  quidem  eorum  par- 
lem  slttdcamus  imitari?  Ihec  assidue  mente  vol- 
vcntes ,  et  nos  ipsos  inculpabiles  praibeamus ,  et  ad 
illius  zelttm  studeamus  accedere,  ut  ad  eadem  bona 
pervcnire  mcreamur. 

Terlio,  Paulus  in  omnibus  faciebat  id  quod 
perfeclius  est ,  el  Deo  gralius.  Id  se  facturam 
vovit  B.  Theresia,  multo  magis  Paulus.  Hinc 
evangelizans  lahorabat  manibtis,  ne  cui  esscl 
oncri.  Hiuc  vixii  in  perpetua  pauperlale,  casti- 
late,  et  obedienlia  inslar  Bcligiosi,  imo  quasi 
dux  et  patriarcha  Religiosorum.  De  quo  mox 
plura. 

Quarlo,  Paulus  inentem  per  orationem  et  con- 
templationem  habebat  conjunctam  cum  Deo, 
non  tanlum  per  diem,  sed  etiam  per  noctem. 
Unde  Philippusin  carccrcm  conjectus cumSila , 
media  nocte  orans  laudansque  Deum,  terra? 
motu  carecrcin  conenssit.  ostiaque  omnia  rese- 
ravit,  Actor.  16.  36.  Ita  S.  Jaeobus  frater  Domini, 
ut  habct  cjus  Vita.  callosa  habebat  genua,  ex 
erebra  longaqnc  genullcxionc  ifi  oratione.  Ila 
S.  Paula  invitans  S.  Maroellana  in  Bcthlchem, 
cpist.  17.  apucl  S.  Dieron.  Ecce ,  inquit,  in  hoc 
parvo  tcrrcr  foraminc  cirlortnn  condilor  naltts  est? 
Ctim  pcr  Silo  et  Bcthcl  ad  noslram  sptlmicam  rc- 
dicrimus.  canantts  jugilcr,  crcbro  flebimtts ,  inde 


o 

iinenter  orabimus  t 

m  communc  dicemus  :  lnvcni  qucmquiesivit  anima 
mra,  tcncbo  cum ,  et  non  dimillam  ilium.  Et : 
tjucmadmodtim  dtsidcrat  cervus  ad  fontes  aqua- 
rum  ,  ila  dcsiderat  anima  mea  ad  te  Deus. 

Quitito,  Paulus  ingenlein  liabebatzehimhono- 
ris  divitii  propagandi  :  Ita  ut  ab  Jerusalem  pcr 
ctrcuilum  usque  ad  lllyricum  repteverim ,  inquit 
ipse,  Evangcli um  Chrisli ,  Rom.  15.  19.  Hoczelo 
opposuit  se  S.  Petro,  suo  et  caelerorum  Aposlo- 
lorutn  principi,  eunique  libere  coram  oninibus 
redarguit,  dicens  :  5/  lucumJudceussis,  gcntili- 
lcr  vivis,  et  non  judaice;  quomodo  Genles  cogis 
judaizare?  Galat.  2.  \(\.  Quocirca  vere  Nazianz. 
orat.  25.  ISonne ,  inquit,  Apostoli  peregrini  fue- 
runt?  nonne  muitarum  nationum  atque  urbiutn 
liospiles?  in  quas  divisi  sunt ,  ut  Evangelium  qua- 
quaversum  curreret ,  ne  quidquam  triplicis  luminis 
(S.  Trinitutis)  expers  esset ,  ac  veritalis  luce  mi- 
nime  perfusum ,  adeo  ut  iis  etiam  qui  in  tenebris 
et  umbra  mortis  sedebant ,  ignorantia?  caligo  dis- 
cuterelur. 


DE    UOBIBUS     ET 


BFFIGIES  SANCTI  PAUUI, 

ct  vulnerala  jaculo  Salvaloris     leonis  frcqucnter  incurrcns,  cl  pugnans  advcrsus 

lcntationes  innumeras ,  omni  erat  lapidc  lolerau- 
lior  :  qui  non  d  tribus  aut  quatuor  amicis,  sed  d 
cunclis  infidclibus ,  d  falsis  etiam  fratribus  oppro- 
bria  suslinebat ,  conspulatus  ab  omnibus  atquc  ma- 
lcdiclus.  Et  posl  pauca  :  Sed  vcrmes  et  vulnera 
savos  ac  intolcrabiles  S.  Job  dolores  inferebant  : 
( t  ega  fateor.  Verum  si  pcr  lam  tnuttos  annos 
1'atili  verbcra,  et  cumjugi  fame  ctiam  nuditatem, 
catcnas ,  carcerem,  insidius ,  periculaque  conside- 
res  ,  qiue  d  domesticis ,  ab  extraneis;  d  tyrannis , 
d  toto  postremo  paticbatur  orbe  :  addaS  ctiam  his 
profccto  amariora ,  idest ,  pro  eis  qui  labcbantur, 
dolores,  solticitudinem  quampro  Ecclesiis ,  ustio- 
nem  quum  pro  scandalizatis  singulis  perferebal , 
vidcbis  quum  erat  omni  saxo  durior  anima  ista 
perpctiens  ct  ferrum  atque  adamantem  superans. 

Tertio,  tres  sunt  gradus  palientiae,  Priiuus, 
pati,  palienter;  Secundus,  libenter;  Tertius, 
exultanter,  in  eoque  gloriari ,  ac  passiones  et 
perseculiones  ambire.  His  otnnibus  excelluit 
Paulus  :  gloriabatur  enim  in  tribulationibus  , 
Roni.  5.  3.  in  iisque  Deo  gratias  agebat.  S.  Fran- 
ciscus  Xaveriusin  acerrimis  persecutionibus  et 
tribulationibus,  ila  consolationibus  divinisexu- 
berabat,  ut  eas  non  capiens  dicerel :  Satis  est 
Domine ,  satis  est;  de  laboribus  vero  et  persecu- 
tionibus  diceret,  posceretque  :  Amplius  Dominc, 
amplius.  Dlon  me  liberes  hac  cruce,  nisi  gravioretn 
immitlas.  Ita  habet  ejus  vita ,  et  Acta  canoniza- 
tionis.  Hoc  didicerat,  hoc  hauserat  ii  S.  Paulo , 
et  S.  Jacobo,  qui  ait  c.  1.  2.  Omne  gaudiumexis- 
timate  fratrcs  mei ,  cumin  tentationes  varias  in- 
cidcritis ,  scientes  quod  probatio  fideiveslrce  patien- 
tiam  operatur,  palientia  autem  opus  perfectum 
habet.  lta  Paulus  in  vinculisexultat  :Ego,  inquit, 
vinctus  in  Domino ,  Ephes.  3.  1.  hocque  titulo 
magis  gloriatur  quam  diademate  coronatus,  ail 
Chrysost,  Vide  ibi  dicta.  Hinc  et  S.  Petrus  ep.  1. 
c.  k.  13.  Communicantes,  inquit,  Christi  passio- 
riibus  gaudctc,  ut  el  in  revelatione  glorice  ejus 
gaudeatis  exultanles. 

Quarto,  Paulus  a  Deo  eleclus  Aposlolus,  si- 
mul  auctoraius  fuit  dux  passionum  et  patientiae, 
ut  disceremusApostoli  insigne  esse  omnigenam 
patienliam  :  Vas  ,  inquit,  electionis  est  mihi  istc, 
ut  portet  nomen  meum  coram  Gentibus.  Causam 
subdit  :  Egoenim  ostendam  ilti ,  quanto  oporteat 
eum  pro  nomine  meo  pati,  Actor.  9.  15.  Vide  ibi 
dicta.   Hinc  Paulus  1.  Corinth.  U.  11.  Usque  in 


CAPUT  SECUNDUM. 

S.  Pauli  cibca 


VIRTVTIBUS 
SEIPSUM. 


Primavirtus,  Patientia. 

Primo,  Paulus  admirabilis,  adamantinae,  et 
amplissimae  fuit  patientiee.  Eam  enim  quasifun- 
damentum  vitee  Apostolicae  in  anima  sua  collo- 
cavit.  Quocirca  ipse  perfectum  virum  Apostoli- 
cum  depingens  2.  Corinth.  6.  U.  In  omnibus,  ait, 
cxhibeamus  nosmetipsos  sicut  Dei  ministros  in 
multa  patientia,  in  tribulationibus ,  in  necessita- 
tibus,iti  angustiis,  in  ptagis ,  in  carccribus ,  in 
sedilionibus,  intaboribus,  invigiids,  injejuniis, 
incastitate,  inscientia,  in  longanimitate ,  in  sua- 
vitate  :  in  Spiritu  sancto,  in  charitale  non  flcta,  in 
verbo  veritatis ,  in  virtute  Dei ,  per  artna  juslitias 
a  dextris  et  d  sinistris,  per  gtoriam  et  ignobilita- 
tcm,  per  infamiatn  ct  bonam  famam  :  ut  seducto- 
res ,  et  veraces  :  sicut  qui  ignoli ,  et  cogniti :  quasi 
morientes ,  et  ecce  vivimus  :  ut  castigati,  ctnon 
mortificati  :  quasi  tristes ,  semper  autem  gauden~ 
tes  :  sicut  egentes ,  tnultos  autem  tocupletantes  : 
tanquam  nihit  habentes  ,  et  otnnia  possidentes. 
I  nde  S.  Hieron.  ad  Nepotianum  :  Per  bonam  fa- 
matn,  inquit,  etmalam,  d  dexlris  et  a  sinistris 
Christi  mites  graditur,  nec  laude  extollitur,  nec 
vituperatione  frangitur  :  non  divitiis  tumet,  non 
rontrahitur  pauperlale  :  et  lceta  contemnit  et  tris- 
lia  :  per  dietn  sol  non  urit  eutn,  neque  luna  per 
noctetn.  Talis  exemplo  Pauli  fuit  S.  Alhanasius 
qui  per/jG.  annos  toto  orbe  fugitans,  Arrianorum 
persecutiones  invicto  animi  robore  sustinuit, 
cui  proinde  merito  hoc  dat  elogium  S.  Gregor. 
Nazianz.  orat.  20.  Athanasius  fuit  percutientibus 
adamas,  diffidentibus  magnes. 

Secundo,  Paulus  hanc  palientiam  pcr  totam 
\itam  ubilibet  exercuit,  et  exercendo  quasi  in 
immensumauxit.  Quocirca  S.  Chrysost.  hom.  1. 
de  laud.  S.  Pauli,  eum  praefert  S.  Job  :  Qui,  in- 
quit,  est  athleta  mirabilis ,  et  qui  Paulum  ipsum 
vetut  ex  adverso  possit  aspicere ,  ob  patientiam 
puritatemque  vita,  ob  testimonium  Dei  propter 
itlam  cutn  diaboio  fortissimam  pugnam,  propter 
victoriam  qua  pugnam  secuta  esl  :  at  Paulus  non 
mensibus  tantum,  sed  annis  plurimis  in  agone 
perdurans,  tam  clarus  emicuit,non  terrce  gleba 
saniem  carniseradens,  sed  in  ipsius  inlcUigibiUs  os 


hanc  horam,  mquit,  et  esurimus,  et  sitimus  ,  et 
nudi  sumus ,  et  colaphis  c&dimur,  et  instabiies  su- 
tnus,  et  laboramus  operantes  manibus  nostris  : 
maledicimur,  et  benedicimus  :  persecutionem  pati- 
mur,  et  sustinemus  :  biasphemamur,  et  obsecra- 
mus.  Et  epist.  2.  c.  12.  \1.Signa,  ait,  Apostolatus 
mei  facta  sunt  supervos  in  omni  patientia,  in  sig- 
nis,  et  prodigiis,  etvirtutibus.  Particulatim  vero 
suos  agones  recensens,  in  iisquequasi  trophaeis 
triumphans  c.  11.  23.  In  taboribus,  inquit,  plu- 
rimis  in  carceribus  abundantius ,  in  ptagis  supra 
modum ,  in  morlibus  frequenter.  A  Judceis  quin- 
quies  quadragenas  una  tninus  accepi.  Ter  virgis 
casus  stim,  semel  lapidatus  sutn,  ter  naufragium 
feci,  nocte  et  die  in  profundo  maris  fui ,  initineribus 
scepe,  periculis  fluminum,  periculis  lalronum ,  pe- 
ricutis  ex  gencre ,  pericutis  ex  gentibus,  periculis 
in  civitate ,  pericutis  in  solitudine ,  periculis  in 
mari,  periculis  in  falsis  fratribus  :  in  labore  et 
arumna ,  in  vigiliis  multis ,  in  fame  et  siti ,  in  jeju- 
niis  muttis,  in  frigore  etnuditate :  prater  illaqiue 


SIVE  IDEA  VIT.E 

exlriniecas  sunt ,  instantia  mca  quotidiana,  solli- 
atialo  omnium  Ecclcsiarum ,  olc. 

Quinto,  Paulus  mira  paiientia  sustinuit  suos 
lernulos,  invidos,  detractores ,  calumniatores. 
\  ide  2.  Cor.  c.  10.  etll.  Et  Philip.  1.  17.  Quidam, 
inquit,  ex  contentione  Christum  annunciant ,  non 
sincere,  existimantes  pressuram  se  suscitare  vin- 
culis  mcis.  Quid  enim  :  dum  omni  modo ,  sive  per 
occasionem ,  siveper  veritatem  Cliristus  annuncie- 
tur,  et  hoc  gaudeo ,  sed  et  gaudebo,  etc,  quia  in 
nullo  confundar,  sed  in  omni  fiducia  sicut  semper 
cl  nuncmagnificabitur  Christus  in  corpore  meo , 
sive  pcrvilum,  sive  per  morlcm.  Et  :  In  omnibus 
tribulalionem  patimur,  scd  non  angustiamur  : 
aporiamar ,  scd  non  deslituimur  :  persccutionem 
patimur,  sed  non  derelinquimur  :  dcjicimur,  scd 
nun  pcrimus,  2.  Cor.  U.  8.  Vcre  S.  Greg.  hom.  35. 
in  Evang.  Paticntia,  ait,  est  martyrium  occutta 
cogitutionc. 

Sexto,  Paulus  plurimas  non  lantum  infirmita- 
toscl  angustias  corporis,  sed  et  aniini,  adeoquc 
graves,  et  continuas  carnis  tentaliones  heroice 
Mistinuil  ct  superavit :  Ne  magnitudo  ,  inquit, 
rcvclalionum  cxtollat  me ,  datus  est  mihi  sti- 
mulus  carnis  mea; ,  angclus  Satana? ,  qui  me 
colapldzet.  Proptcr  quod  tcr  Dominum  rogavi, 
ut  discederet  d  me ,  et  dixit  mihi  :  Sufficit 
tibi  gralia  mea  :  nam  virtus  in  infirmitate 
perficilur.  Libentcr  igitur  gloriaborin  inftrmitati- 
bus  mcis,  in  conlumeliis ,  in  necessitatibus,  in 
pcrscculionibus ,  in  angusliis  pro  Christo.  Cum 
enim  infirmor,  lunc  potcns  sum,  2.  Corint.  12.  7. 

Secunda  virtus ,  pcenitentia  et  jugis  mortificatio' 

Primo,  Paulus  suiim  infidelitatis,  et  perse- 
cutionis  Christianorumpcccalum,  licetex  igno- 
rantia  commissum,  jugiter  deilevit,  et  publice 
sacpc  confessus  cst  magno  doloris  scnsu,  quein 
suis  scriptis  ad  omnes  posteros  omniaque  sae- 
cul.a  transmisit.  Ego,  inquit,  sum  minimus  Apos- 
tutorum ':  qui  non  sum  dignus  vocari  Apostoius 
quoniam  persecutus  sum  Ecclesiam  Dei  ,  1. 
1.  Corinlh.  15.  9.  Et  :  Fidelis  sermo  ct  omni  ac- 
rcplione  dignus,  quod  Chrislus  Jcsus  venit  in  hunc 
mundum  peccalorcs  salvos  facere,  quorum  primus 
(non  tempore,  sed  malignitate,  ail  S.  August.  in 
titul.  psalm.  70. )  ego  sum  :  sed  idcomisericordiam 
conseculus  sum,  ut  inme primo  ostenderet  Christus 
Jesus  omncm  patienliam,  ad  informationem  eorum 
qui  credituri  sunt  illiinvitam  ceternam.  1.  Timoth. 
l.  15.  Sic  S.  Petrus  singulis  noclihus  ad  galli 
ca.nt.um  procidcirs  in  genua  petcnsque  veniam, 
dcllchat  peccatum  ncgationis  Chrisli  uberrimis 
lacrymis,  adeo  ut  oculi  jugitcr  ruberent,  quasi 
sanguine  rcspersi,  ct  in  gcnis  canalis,  lacrymis 
quasi  excavatus  appareret,  uti  testatur  ouulalus 
itslis,  cjusque  discipulus  S.  Clcmcns ,  ct  ex  eo 
Mccphor.  I.  2.  c.  37.  Sic  S.  Ilieron.  epist.  5. 
ad  Florentium  :  Ego ,  inquit,  cunctis  pecca- 
lorum  sordibus  inquinutus ,  diebus  ac  noclibus 
oppcrior  cum  trcfnore  reddcrc  novissimum  qua- 
dranlcm  :  scd  tamcn  quia  Dominus  solvit 
compeditos ,  ct  supcr  humilem  el  tremcntem  vc.rba 
suarequiescil  ,  forsitanct  mihi  in  scpttlchro  scelc- 
rum  mcorttmjacciiti  dicat  :  llieronymc  vcni  foras. 

Secundo,  Paulus,  ul  pro  hoc  pcccato  satisfa- 
«eret,  longe  magis  inhiavit  propagalioni  fidci , 
quam  priiiscjus  pcrsccutioni  studucrat,  ideoque 
omncs  homincs  ,  omncsquc  Gcnles,  imnicusis 
laboribus  ad  Cbnstum  traducere  contendchai. 

Tcrtio,  Pauli  vita  non  fuitaliud,  quam  conti- 


APOSTOLIC.E.  !D 

nua  paticntia  et  pocnitentia,  cui  volunlarias 
j)03nas  a  se  sponle  susccptas  addidit  :  Castigo  , 
inquit ,  corpus  meum  el  in  servitulem  redigo  ,  ne 
forte  cum  aliis  pradicaverim ,  ipse  rcfrrobus  cfji- 
ciar ,  1.  Cor.  9.  27.  Causam  dat  S.  Hicron.  ad 
l.iistoch.  de  virgin.  cuslod.  Magnis,  ait,  inimico- 
rum  circumdamur  agminibus,  hostium  ptena  sunt 
omnia  :  caro  fragilis ,  et  cinis  futura  post  modi- 
cum,  pugnant  sola  cum  pturibus ,  cum  autcm 
fucrit  dissoluta  et  vencrit  princeps  hojus  mundi,  cl 
invenerit  in  ea  nihil,  tunc  secura  audies  per  Pro- 
phetam  :  JSon  timebis  a  limore  noctumo.  Et  infc - 
rius  :  Si  Apostolus  post  nuditatem,jejunia,  fames 
carcerem,  flagelta,  supplicia,  exclamat :  Infelix 
cgo  homo,  quis  me  libcrabit  de  corpore  mortis 
hujus?  tu  te  ptttas  securam  esse  dcbcre? 

Quarlo,  Paulus  jugitcrstuduitoiunigenremor- 
lificationi  carnis,  scnsuum  ct  affectuum.  Setnper, 
inquit,  mortificalionem  Jesu  in  corpore  noslru 
circumferentcs ,  ut  ct  vita  Jcsu  manifestetur  in 
corporibus  noslris.  Scmper  enim  nos  qui  vivimus , 
in  mortem  tradimur  propter  Jesum,  ut  et  vila 
Jesu  manifestetur  in  carne  nostra  mortati.  Ergo 
mors  in  nobis  operatur,  vita  autem  in  vobis ,  2. 
Corinth.  k.  10.  Causam  duplicem  suhdit.  Priorem 
v.  16.  Licet  is  quiforis  est  noslcr  homo  corrumpa- 
tur  :  tamen  is  qui  intus  est  renovatur  de  die  in 
diem.  Secundam  v.  17.  Id  enim  qttod  in  prasenti 
est  momentaneum  et  leve  tribulalionis  nostra, 
super  modum  in  sublimitate  aternum  gloria?  pon- 
dus  operatur  in  nobis,  non  contemplanlibus  nobis 
qua  videntur,  sed  quo3  non  videntur.  Qux  enim 
videntur,  temporalia  sunt ;  qux  autem  non  viden- 
tur ,  wterna  sunt. 

Quinto,  Paulus  hanc  morlificationem  fidelihus 
cominendat.  Qui,  inquit,  sunt  Christi  carnem 
suam  cruciftxerunt  cum  vitiis  et  concupiscentii*, 
Galat.  5.  2Z|.  Si  enim  secundum  carncm  vixcrilis  , 
moricmini  :  si  autem  spirilu  facta  carnis  viorlift- 
caverilis,  vivetis,  Rom.  8.  13. 

Tertia  virtus,  Ilumititas. 

Primo,  Paulus  se  aestiinahat  et  vocahat,  non 
tantum  minimum  Apostolorum  ct  Sanctorum 
oinnium,  Ephes.  3.  8.  sed  ct  pcccatorum  om- 
nium  primum  ct  maximum.  1.  Timoth.  1.  l.'j. 
Ilinc  suis  non  mandat,  scd  supplicat :  Obsecro , 
inquit,  vos  cgo  vinclus  in  Domino ,  at  digne  ambu- 
lctis  vocalione  qua  vocati  estis ,  cum  omni  humili- 
tate  elmansucludine ,  Ephcs.  U.  1.  Idcm  Rusticum 
docct  S.  Hicron.  cpist.  l\.  Servias,  inquit,  fralri- 
bus,  hospitum  pedes  lavcs,  passus  injuriam  taceas, 
pra-posituin  monasLer.ii  linuas  ul  dominum,  diligas 
ut  /Niicniciu.  Crcdis  tibi  salularc  quidquid  illi 
l>ra;ceperit  ,  nec  de  majorum  scnlcntia  judices, 
cujus  officii  cst  obcdirc  ct  imptere  qua;  jussa  sunt, 
diccnte  Moyse  :  Audi  Israel  et  lace.  El  infcrius  : 
\c  ad  scribendum  cilo  prosilias,  multo  tcmpore 
disce  quod  doccas  :  ne  crcdas  lattdatoribus  tuis  , 
imo  irrisoribus  aulcm  nc  libcnlcr  accommodes  , 
qui  cttm  te  aduitionibtis  fovcrint ,  ct  quodam  modo 
impotem  mcntis  cffcccrint,si  subilo  respexcris,  aut 
ciconiariun  dcprchcndrs  post  te  colla  curvari,  aut 
manu  attrirulas  agitari  asini,  aut  wstuantcrncanis 
protendi  lingttani. 

Sccun.lo,  Paulus  inia  luimiliiatc  suhjccit  se 
non  tantuin  Deo  et  angclis,  scd  ct  omnihus  lio- 
niinihus,  coruni  quasi  sciviim  ct  maucipium  sc 
cllicicns.  Facttts  sttni,  inquit,  iufirinis  infirmus, 
ttt  inftrmos  lucrifacerem  :  ouinibus  omnia  factus 
sttm,  oninium  infirmitalcs,  animi  anguslias,  op- 


2')  EFFIGIES  SANCTI  PAULI 

probria,  vcrbora  liumilitcrexeepi  et  loleravi;  ut 
.  niiits  [acerem  sulvos ,  1.  Corinih.  (J-  --•  Hinccsto 
esset  Apostolus  et  Episcopus,  subdilos  lamen 
noii  tam  imperandOj  quamobsecrandoetmons- 
Lrando  regit,  docensmagis  exemplo  quam  verbo, 
juxta  illud  S.  Petri  epist  1.  c.  5.  2.  Pascitc  qui  in 
voOis  cst  gregem  Dci,  providentes  non  coacte,  scd 
spontanee  secunduni  Deum  :  neque  turpls  lucri 

ratia,  scd  volunlarie  :  neque  ut  dominantes  in 
cl(iis,scd  fonna  facti  gregis  cx  animo.  Sapienter 
S.  Hier.  ad  Paulinum  :  Quantumcumque,  ait,  te 
drjeccris,  Christo  humilior  non  cris.  Et  epist.  7. 
scribens  de  monasterio  S.  Pauke  in  Dethleem  : 
Uumilitatis  inter  omnes ,  ait,  hic  contcntio  est . 
Quicumque  novissimus  fueril,  hicprimus  reputatur. 
Et  in  vila  S.  Paulse  :  Paula  cum  frequenlibas  V ir- 
ginum  choris  cingerctur,  ct  vesle,  et  voce,  et  ha- 
Oitu,  et  incessuminima  omnium  erat. 

Tertio,  Paulus  nihil  virtutis  et  tantorum  me- 
ritorum  sibi,  sed  totuin  Deo  ejusque  gratia: 
asscripsit.  Gratia,  inquit,  Dci  sum  id  quod  sum, 
1.  Corinlh.  15.10.  et  c.  h.  7.  Quis  te  discernit? 
Quid  autem  habes  quod  non  accepisti?  Si  autem 
accepisti ,  quid  gloriaris  quasi  non  acceperis.  Et 
c.  4.  26.  Videte  vocationem  vestram  fratres,  quia 
non  mulli  sapientes  sccundum  carnem,  non  mulli 
potentes,  non  multi  nobiles,  sed  qucp,  stulta  sunt 
mundi  elegit  Deus,  ut  confundat  sapientes  ;  et  in- 
firma  mundi  eiegit  Deus ,  ut  confundat  fortia;  et 
(gnobilia  clegit  Deus  et  ea  qua3  non  sunt,  ut 
ea  quce  sunt  destrueret,  ut  non  gtorietur  omnis 
caro  in  conspectu  ejus.  Praeclare  S.  Hieron.  ad 
Eustoch.  dc  custodia  virg.  Nolo,  inquit,  tibi  su- 
perbiam  venire  de  proposito  sed  timorem.  Onusta 
incedis  auro ;  latro  tibi  vitandus  est  :  stadium  est 
liatc  vita  mortalibus  :  hic  contcndimus ,  ut  alibi 
coronemur.  ISemo  inter  serpentes  ct  scorpioncs 
securus  ingreditur.  Et  inebriatus  est,  inquit  Do- 
minus ,  gtadius  meus  in  cceto,  et  tu  pacem  arbitra- 
ris  in  terra ,  qua:  tribulos  generat ,  et  spinas  quas 
serpens  comedit? 

Quarto,  Paulus  in  omnibus  non  suam,  sed 
Cbristi  gloriam  quaesivit.  An  qua;ro,  inquit,  hp- 
minibus  placere  ?  Si  adhuc  hominibus  place- 
rem  ,  Christi  servus  non  essem  ,  ad  Galat. 
1.  10.  Et  :  Loquimur  non  quasi  hominibus 
placentes,  sed  Deo  qui  probat  corda  nostra,  etc, 
nec  quwrentes  ab  hominibus  gioriam,  neque  a  vo- 
i>is,  neque  ab  aiiis.  ldem  docet  Corinthios  epist  1. 
10.  31.  Sive  manducatis ,  sive  bibilis,  sive  aiiud 
quid  facitis,  omnia  in  gloriam  Dei  facitc.  Et  Ro- 
manos  :  Nemo,  ait,  noslrum  sibi  vivit ,  et  nemo 
sibi  moritur.  Sive  enim  vivimus,  Domino  vivimus ; 
sive  morimur ,  Domino  morimur,  Rom.  \h.  7. 
Vere  Nazianz.  epist.  hZ.  vel  juxta  aliam  editio- 
nem  30.  ad  Greg.  Nyssenum  ,  Ingloriam  vocat 
gloriam  ,  et  d&monum  pessimam  ambitionem. 
Gloriosa  enim  gloria,  et  angelorum  optima,  est 
humilitas,  qua  quis  non  suam,  sed  Dei  gloriam 
quaerit.  Haec  est  tegitima  ambitio,  ut  idem  ail 
orat  33.  animi  nimirum  morumque  modestia  et 
nioderatio.  Porro  qualis  et  quanta  debeat  esse 
Apostoli  et  praedicatoris  humilitas,  aureis  sen- 
tentiis  et  documentis  depingit  S.  Gregor.  lib.  23. 
Moral.  c.  1.  in  fine :  Sanctce ,  inquit,  Ecctesia- 
pradicator  in  cunctis  qua  dicit,  solerti  cura  sc  ins- 
picit  :  ne  in  eo  quod  recta  praidicat,  vitio  se  eta- 
tionis  extollal. ;  ne  vita  a  lingua  discordet ;  ne  pa- 
cem  quam  in  Ecclesia  annunciat ,  in  seipso  dum 
bene  dicit,  et  malevivit,  amittat.  Sed  studet  sum- 
mopere  contra  maledicos  rumores  adversantium, 


ct.defcndere  toquendo  quoJ  vivit,  ct  oinarc  vivendo 
(pioddicit.  Nec  in  his  omntbus  sua7ii,  scd  auctoris 
gloriam  aucer.il  :  atque  omncm  supientia:  gra- 
liam,  ipuun  ut  loquerelur  accepit,  non  suis  se  as- 
timat  mcritis,  sed  eorum  intercessioniOus  ,  pro 
quiOus  loquitur  accepisse.  Sicque  dum  sc  infrade- 
jicil,  superest;  quia  sua;  nimirum  mugis  mercedi 
proficit ,  eo  quod  Oona  qua  exercere  prKvalet, 
alienis  vicritis  reddk.  lndignum  se  omniOus  judi- 
cat,  cliaiu  cum  dignius  cunctis  vival.  Scit  enhn 
quod  bona  quaj  inuotescunt  hominibus,  sine  peri- 
culo  csscvix  possunt.  Et  quamvis  sapienlcm  se  esse 
scnliat,  vellet  tamen  esse  sapiens  non  videri,  atquc 
hoc  sibi  omnimodo  quod  loqucndo  proditur,  pcrti- 
mescit;  ct  si  liceal  tacere  appetit,  dum  esse  rnultis 
tudus  silentium  cernil  ;  eosque  se  feliciorespulat. 
(/uos  inlra  sanctam  Ecclesiam  locus  inferior  per 
siientium  occultat :  et  tamen  ut  sanctam  Ecclesiam 
defendat,  quia  ad  loquendum  vi  rharitdtis  impelli- 
tur,  ex  necessitate  quidcm  officium  loculionis  sus- 
cipit,  sed  cx  magno  desiderio,  otium  taciturnitatis 
quarit.  Hoc  servat  volo,  illud  cxercct  ministcrio. 
Ilanc  autem  dicendi  formulam,  arrogantes  igno- 
rant.  Ncque  cnim  loquuntur  quia  causa?  eveniunt, 
sed  causas  evenire  appelunt  ut  loquantur.  Quorum 
nunc  Iletiu  speciem  signat ,  qui  in  locutione  sua 
immensa  se  vitio  elalionis  exaltat. 

Quinto,  Paulus  omnium  etiam  vilissimorum 
exactam  gerebat  curam  :  undemultis  sermoni- 
bus  servos  et  ancillas,  quin  et  anus  instruit,  acl 
Titum  2.  1.  et  seq.  Ephes.  6.  5.  Coloss.  3.  22. 
imo  propier  Oncsimum  servum  fugitivum  , 
scripsit  totam  Epistolam  ad  ejus  herum  Phile- 
monem,  ut  illum  ei  reconsiliet.  Vide  ibidem  dicta 
in  argumenlo.  Ila  S.  Paulinus  Nolaj  Episcopus, 
se  in  servum  pro  filio  \iduae  redimendo  Vanda- 
lis  tradidit,  caque  re  meruit  omnes  cives  suos 
e  scrvitute,  eadem  liberare,  cujus  proinde  hu- 
mililatem  et  charitatem  celebrat  S.  August. 
S.  Gregor.  totaque  Ecclesia,  quasi  vivumChristi, 
qui  pro  nohis  ex  Domino  omnium  factus  est 
omnium  servus,  exemplum  et  speculum. 

Sexto,  Paulus  palam  praedicat  sua  peccata, 
scilicet  quod  fuerit  infidelis,  persecutor  Eccle- 
siae,  et  blasphemus :  suasque  infirmitates  et  len- 
tationes,  ut  stimulum  carnis,  2.  Corint.  12.  7.  et 
motus  concupiscentiae  Roman.  7.  8.  et  sequent. 
occultat  vero  suas  visiones,  virtutes  et  charis- 
mata,  nec  nisi  coactus  illa  prodil,  uti  raptum  in 
tertium  coelum.  Factus  sum,  inquit,  insipiens  vos 
me  coegistis,  2.  Cor.  12. 11.  Eo  ulique  major,  quo 
minor  esse  cupiebat;  eo  celebrior,  quo  occul- 
tior  :  Deus  enim  ejus  sapientiam  ,  virtutes  et 
magnitudinem  toli  mundo  patefecit.  Nimirum 
vera  animi  magnitudo  est  humilitas,  qua  quis 
magnitudinem  suam  abscondit  instar  Verbi  in- 
carnati,  quod  sein  carnecelavit,  imo  eamdem 
ignorat.  Vera  magnitudo  est  in  magnis  esse  et 
exhibere  se  parvum,  magna  despicere,  parva 
ambire ;  ut,  esto  sis  egregius,  nolis  tamen  esse 
singularis  ,  sed  sis  velut  unus  e  coeterorum 
grege,  hic  enim  magnis  omnibus  major  estet 
celsior.  Vera  magnitudo  est,  magna  omnia  Deo 
arrogare,  non  sibi ;  ac  nihil  magnum  aestimare, 
nisi  quod  aeternum  est  et  immensum.  Deum  in- 
quam,  qui  est  ipsa  rerum  omnium  immensa 
magnitudo  et  celsitudo.  Hoc  est  quod  monet 
Eccl.  c.  3.  20.  Quanto  magnus  es,  humilia  te  in 
omnibus,  et  coram  Deo  invenies  gratiam.  Unde 
S.  August.  de  Virginit.  c.  31.  Mensura  humilitatis, 
inquit,  cuique  ex  menstira  ipsius  magnitudinis 


SIVE  iDEA  VIT. 

data  est,  cui  esl  pcriculosa  superbia,  qttoa  amplius 
amplioribus  ins idiatur. 

Quarta  virtus,  Magnanimilas  et  animi  celsitudo- 
Primo,  Paulus  uli  in  se  rebusque  suis  fuit  hu- 
millimus ,  ita  in  iis  quae  ad  Cbristum  Deique 
gloriam  perlinent,  aniino  fuit  erecto  et  celsis- 
siino.  Unde  officium  et  apostolatum  suum  exal- 
tat  :  In  quo,  inquit,  ego  posilus  sum  prcedicator, 
cl  Apostolus,  et  doctor  (ientium,  2.  Tim.  1.  11. 
Et  :  Quandiu  quidem  ego  sum  Gentium  Apos- 
tolus,  ministerium  meum  lionorificabo,  Rom.  11. 
13.  Vide  cap.  3.  epist.  2.  ad  Coiint.  quo  toto  mi- 
nisterium  aposlolatus,  prse  ministerio  Mosis  et 
Aaronis  exaltat. 

Secundo,  Paulus  bonores,  opes,  gloriam,  om- 
niaque  tcrrae  bona  pedibus  calcabat.  Qtue  mihi, 
inquit  Philip.  3.  7.  fuerunt  lucra,  lia?c  arbitratus 
sum  propler  Christum  detrimenta.  Verum  lamen 
existimo  omnia  detrimentum  esse  proptcr  eminen- 
tem  scientiam  Jesu  Christi,  proptcr  qttem  omnia 
dctrimenlum  feci,  et  arbitror  ul  stercora,  quae  et 
vilitate,  et  sordibus ,  et  foetore  odiosa  sunt. 
Halio  est,  quia  in  coelomente  habitans,  celsior 
erat  terra,  omniaque  terrena  sub  se  despiciens, 
vilipendebat.  Idem  se  relicio  saeculo  fecisse  in 
monasterio  scrihit  S.  Gregor.  I.  1.  epist.  5.  Nikit, 
inquit,  in  hoc  mundo  appetens,  nil  perlimescens , 
videbar  mihi  in  quodavi  rcrum  vertice  stare,  ita 
ut  inme  pene  impletum  crederem,  quod  pollicente 
Domino  ex  Propheta  (Isaia  c.  58.  Ui.)  didicissem : 
SustoUam  te  super  alliludines  terrce.  Super  enim 
ipsam  altitudinem  terrce  sustollitur,  qui  et  ipsa, 
quee  alta  ct  gloriosa  prxsentis  videntur  sacttli , 
per  mentis  despectum  calcat.  Et,  ut  idem  ail  31. 
Moral.  c.  19.  altitudines  terrce  sunt  Lucra  rcrum, 
blandimenta  subditorum,  divitiarum  abundantia  , 
honor  et  subtimitas  dignitaturn,  quce  quisquis  per 
ima  adhuc  desideria  incedit ,  co  ipso  aitaaistimat, 
quo  magna  putat.  At  si  semel  cor  in  coelestibus 
ftgitttr  ,  mox  quam  abjecta  sint  cernitur,  qu&  alta 
videbantur.  Unde  tales  sunt  aquiiae,  de  quibus 
Job  c.  39.  27.  Nunquid  ad  prceceptum  tuum  eleva- 
bitur  aquila ,  et  in  arduis  ponet  nidttm  suum  ? 
Sancti  enim  nidum  suum  habent  in  ccelo.  di- 
cuntque  cum  Paulo  :  Noslra  conversatio  in  cvclis 
cst.  Nam,  ut  ait  S.  Chrysost.  hom.  15.  ad  pop. 
Sicut  si  quis  e  summo  altissimi  montis  verlice 
deorsum  prospiciat,  omnia  ei  pusilla  videntur, 
:ic  non  solum  homines  et  arborcs,  sed  eliam  ur- 
bcs  integrae  et  magni  exercilus  formicarum  ins- 
tar  super  terram  ire  videntur ;  sic  qui  animo 
crecto  in  superna,  transcendens  nubes ,  in  coebs 
consistit,  ibique  sedem  figit,  illiomniahumana, 
omnis  polentia,  gloria,  opes,  ita  minuta  et  exi- 
gua  apparent,  ut  ne  digna  quidem  judicet,  qui- 
bus  hanc  immortalis  animinobilitatemapplicet. 
Hinc  Primo,  omnibus  est  admirationi ;  Secundo, 
si  quem  babet  inimicum,  ab  ejus  telis  et  insidiis 
lutus  est,  utpote  extra ,  imo  supra  omnem  leli 
jactum  positus;  Tertio  ,  inferiora  ista,  tanquam 
a  se  tanto  intervallo  remota,  quaedam  vix  videt, 
quacdam  ne  videt  quidem.  Hinc 

Tertio ,  Paulus  quasi  terra  major ,  ejusque 
turbinibus  celsior,  jugiter  in  adversis,  icque  ac 
prospcris  ,  summa  animi  pace  ct  tranquillitate 
liuebalur.  Quid  enini  in  eum  humana  mutabi- 
lilas  possit,  qui  omnibus  quae  mutationi  obnoxia 
Mint,  rclictis,  omnes  ejus  aditus  interclusit? 
«Hiocirca  quasi  supra  ventorum  flatus  in  Olympo 
positus ,  immobilis  sempcr  tnanens  ,  omnibus- 


E  APOSTOLIC/E.  21 

que  eventibus  superior ,  jugi  mcntis  gereniute 
gaudeJjat.  VereS.  Cyprian.  iract.  de  Orat.  Domio. 
(Jui,  inquit,  renuntiavit  jam  saiculo,  major  est 
honoribus  cjus  et  regno ;  et  ideo  qui  se  Deo  ct 
Christo  dedicat,  non  terrena,  sed  coelestia  regna 
dcsiderat.  Et  S.  Gregor.  1.  5.  Moral.  c.  2>k.  Mag- 
nus  est,  ait,  qui  aterna  concttpiscit.  Huc  accedit 
S.  Hieron.  in  Tbrenos  1.  1.  c.  3.  Is  vere  et  non  ex 
parte  magnus  est,  qui  et  ineremo  squulorem  soli- 
ludinis  ,  et  in  ccenobio  inftrmitales  fralrum  cequali 
magnanimitate  sustentat. 

Quarto,  Paulus  libere  praedicabat  philosophis, 
regibus,  tyrannis,  quasi  omnibus  superior  om- 
nii;mquemagister :  quareintrcpideeos  monebat, 
arguebat,  casligahat.  Nam,  utaitS.  Gregor.  1.  7. 
Moral.  15.  Sancti  velut  in  magni  verlice  montis 
sili,  prcesentis  vilaz  gaudia  plene  despiciunt,  seque 
ipsos  per  spiritttalem  celsitudinem  transcendentes , 
subjecta  sibimet  intus  vident,  qucecumque  per  car- 
naiem  gloriam  foris  lument.  Unde  et  nuUis  contra 
virttttum  potestatibus  parcunt,  sed  quos  attolli  per 
elalionem  conspiciunt ,  per  spiritus  auctoritatem 
premunt.  Ita  Paulus  coram  Felice  praeside  ani- 
mose  disserens  de  justitia ,  castitate  et  futuro 
judicio,  eumdem  perculil  et  tremefccit,  Actor. 
2&.  25.  Ita  in  vinculis  Christum ,  propter  quem 
vinctuserat,  audacter  praedicabat  Festo  praesidi 
et  judici,  qui  proinde  exclamans,  ait :  Insanis 
Paule,  multai  Utterce  te  ad  insaniam  redigunt.  Cui 
Paulus  :  Non  insanio  optimo  Feste,  sed  veritatis  et 
sobrietatis  verba  loquor.  Et  Agrippaeregi  dicenti  : 
Inmodico suadesme Cltristianum  fteri;  respondit : 
Opto  apttd  Deum  et  in  modico  et  in  magno ,  non 
tantum  te ,  sed  etiam  omnes  qui  audiunt  hodie 
fteri  tales  ,  et  qttalis  et  ego  sum,  exceptis  vincttlis 
his,  Actor.  26.  v.  2ft.  et  29.  Sic  Athenienses  Se- 
pbos,  et  Areopagitas  libere  vocavit  superstitiosos, 
Actor.  17.  22.  Sic  Actor.  16.  37.  magistratusPhi- 
lippenses  per  custodem  Paulum  carcere  eximi 
jubentes,  magnanime  injustitiae  arguit,  dicens  : 
Caisos  nos  pttblice  indemnatos  homines  Romanos, 
miserunt  in  carcerem,  et  nunc  oculte  nos  ejiciunt  ? 
Non  ita;  sed  veniant,  et  ipsinos  ejiciant.  Timtte- 
runtque  audito  quod  Bomani  essent  et  venienles 
deprecati  sunt  eos.  Quanta  Pauli  celsitudo  ,  qui 
judices  sibi  fecit  supplices  ?  Ita  ad  Anamiam 
pontificem  inique  jubpntem  se  percuti  :  Percu- 
ttat,  inquit,  te  Deus  paries  dealbate.  Et  tu  scdens 
judicasme  secundum  legem,  et  contra  leges  jubes 
me  percuti?  Aclor.  23.  3.  In  rcpentinis  enim  et 
improvisis  periculis  maxime  apparet  fortitudi- 
nis  habitus,  ait  Arist.  3.  Ethic.  8. 

Quiuto  eadem  magnanimitate  Paulus  magis 
et  daemonibus  erat  formidabilis  ,  eosque  placte- 
bal  et  expellebat.  Ita  Elymam  magum  averten- 
tem  Sergium  Paulutn  proconsulem  a  fide,  per- 
culit,  dicens  :  O  plene  omni  dolo  et  omni  fallacia, 
ftli  diaboli,  inimice  omnis  justitice,  non  desinis 
subvertere  vias  Domini  rectas?  Et  nuncecce  ma- 
nus  Domini  super  te,  et  eris  ca?cus,  Actor.  13^  10. 
Ita  daemoncm  Pytbonem ,  licet  se  laudantem  c 
puella  expulit,  Actor.  16.  18.  Ita  ejus  sudaria 
fugabant  spiritus  imtnundos,  Actor.  19.  12. 

Sexto,  Paulus  bac  animi  cclsitudine  contemp- 
sit  omnes  Neronis  et  tyrannorum  minas,  vin- 
cula  ,  eculeos,  ignes,  gladios,  bestias  et  cruces. 
Patdus  occidi  potest  ,  supa-ari  non  potest ,  ait 
S.  Gregor  31.  Moral.  15.  Auree  S.  Chrysost. 
hom.  2.  de  laudibus  S.  Pauli,  eum  non  tantum 
tyrannis  et  dcetnonibus,  sed  et  augelis  superio- 
rcm  facit.  IIujus  rei  studio,  inquit,  non  tantuvi 


«>«> 


F.FFIC-IES  s 


arbcs,  gentes  ,  excrcitus,  provincias,  pecunius,  po- 
frstutes  velut  arcnam  vilia  repulavil;  sed  et  pro 
Chrisli  dulccdim;  non  angelorum ,  non  archarige- 
torum  admiratus  est  dignitatcm ,  nec  quidquam 
simile  concupivit.  Quod  enhn  majus  erat  omnibus, 
Christi  amorc  fruebutur  :  cum  hoc  beatiorem  se 
t  unctis  putabat,  sine  hoc  autevi  neque  dominatio- 
num,  neque  principatuum  socius  esse  cupiebct  : 
scd  cum  hac  dilcctione magis  esse  exlremus  optubu t, 
imo  etiam  ex  numcro  punitoruvi,  quam  sine  hac 
intrr  summos,  et  honore  sublhnari.  Causam  as- 
signat,  aitqne  :  Pcrfrtti  enim  cliaritate  Christi , 
hoc  illi  vita  crat,  hoc  mundus,  hoc angeli,  hoc  pra'- 
scntia,  hoc  futura,  hoc  regnum,  hoc promissiojtoc 
bona  vidcbantur  innumera.  Prceter  lictc  vero  nihil 
in  tristium  parte  poncbat.  Ilorum  enim  qaa>.  hic 
habentur  nihii  aspcrum,  nihiletiam  suave  reputa- 
bat,  sic  despiciebat  universa  qtut  cernimus ,  ut 
solet  berba  jam  putrcfacta  contemni.  Tyrannos 
vero  ipsos,  ac  poputos  spirantes  furorem,  velut 
(juosdam  culices  a:stimabat  :  morteni  vero,  ct  cru- 
riatus,  et  mille  supplicia  quasi  luduvi  putabat  csse 
puerorum  ,  dummodo  propter  Clu-istum  aliquid 
sustinerel.  Tunc  enim  amplectebalur  libenter  ,  et 
decorabatur  vinctus  catena  magis,  quam  diadc- 
mate  coronatus.  Etenim  coarctatus  carcere  habi- 
tabat  cxlum,  ac  libentius  verbera  excipicbat  et 
vulnera,  quavi  alii  bravia  diripiunt :  dolores  non 
minus  quam  praviia  diligebat,  cuvi  ipsos  utique 
dotores  loco  duccret  prxmioruvi  :  propterea  enim 
itlos  et  gratiam  noviinabat.  Quocirca  Paulus 
Uomse  in  primis  vinculis,  multos  ex  aula  Nero- 
nis  convertit,  de  quibus  Philip.  l\.  22.  Salutant  , 
inquit,  vosomnes  Sancti,  maximc  qtti  de  Ca>saris 
dovio  sunt  :  e  quibns  plures  martyrio  laurcati 
sunt,  ut  dixi  in  Chronotaxi  anno  Christi  67.  In 
secundis  vero  vinculis  pellicem  Neronis  convcr- 
tit,  et  ab  eoabstraxit,  adeoque  martyrii  palmam 
tulit,  ut  dicam  inferius. 

Septimo,  Paulus  adeo  fuit  magnanimus,  ut 
non  fugeret,  sed  sciens  et  prudens  ambiret  et 
adiret  certissima  vitse  pericula  ,  vincula,tor- 
menta  et  marlyria.  Ita  certus  ex  continuo  Dei 
oraculo,  se  a  Judceis  vinciendum,  et,  ne  Deus 
impediret,  occidendum,  si  Hierosolymam  per- 
geret,  eo  tamen  intrepidus  alacerque  invitis 
suis  sociis,  coeterisque  Christianis  perrexit,  di- 
cens  :  Quidfacitisflenles,  et  affligenles  cormeum? 
F.go  enim  non  solum  alligari,  secl  et  tnori  in  Jeru- 
salevi  paratus  suvi  propter  nomen  Doviini  Jesu  , 
Actor.  21.  13. 

hursum  Paulusmagnanime  excussit  pulverem 
pedumin  faciem  Judaeorum,  repellentium  Evan- 
gclium  Anliochioe  Pisidiae,  ut  tam  impia  terra 
non  solum  se  dispulveraret,  sed  et  prorsus  ex- 
pulverarct,  Aclor.  13.  51. 

Octavo,  Paulus  jubet  Christianos  omnes  esse 
;:enerosos  et  magnanimos,  quasi  qui  duellum 
inituri  sint  cum  diabolo,  imo  cum  toto  daemo- 
num  cxercitu ,  omnibusque  inferni  viribus. 
l\onest  nobis,  inquit,  colluctatio  adversus  carnem 
ct  sanguinem,  sedadversus  principcs  et  potcslates, 
adversusmundirectores  tenebrartnn  harum,  con- 
traspiritualia  nequilice  in  cccleslibus  :  proptereu 
accipite  armaturam  Dei.  Unde  mox  eis  arma  sug- 
gcrit,  et  panopliam  a  capite  ad  talos,  nimirum 
pio  scuto  lidem  ,  pro  galea  spem,  pro  gladio 
verbum  Dei,  pro  lorica  justitiam,  pro  cingulo 
veritatem,  pro  ocreis  praBparationem  ad  Evan- 
gelium  loto  orbe  circumferendum  ,  Ephes.  (i. 
v    12.  13.   \h.  Ilos  Pauli  animos   induil  noster 


ANCTI  PAT7LI, 

Edmundus  Campianus,  nobilis  nd<-i  athleta  . 
AnglLae  Apostolus  et  Martyr,  quando  evidentia 
causae,  el  lidei  cerliludine  conlisus  ,  omnes  iu 
Anglia  Calvini  doctores  provocavit  ad  disputa- 
lionem  :  cujus  provocaiionis  rationes  oecem 
edens ,  eas  concludit  exhortando  omnes,  ut 
salvi  esse  velint,  verilatem  fulgenlem  oculis  ex- 
cipiant,  illecebras  Lulheranas  despiciant.  At 
quajuam  hie?  inquil  :  Aurum,  gloriat,  deliciai 
Vencris:  contemnite.  Quid  enim  aliud  ista  sunt , 
nisi  terrartnn  itia,  canorus  aer,  popina  vermiuvi, 
bella  slerquilinia? spernite,  Chrislus  divesest,  qui 
vos  alet.  liex  est,  qui  ornabit.  Laulus  est,  qui  sa- 
tiabit,  Speciosus  est,  qui  felicitatum  omnium  cu- 
viulos  largietur.  Iluic  vos  adscribite  militanti,  ut 
cum  eo  triumphos,  vere  doctissimi,  vereque  claris- 
simi  reportetis.  Prueclare  enim  Nazianz.  orat.  25. 
Magnis,  ait,  et  excelsis  viris  palria  una  est  su- 
pcrna  Jerusalem,  in  quam  conversionem  nostram 
rccondhnus  :  omnibus  genus  ttnuvi,  si  inferiora 
hmc  spectare  velis,  ptdvis;  si  superiora,  spiracu- 
lum  ilLud  cujus  participes  facti  sumtts,  quodque 
conservare  jubemur ,  el  cttm  quo  viihi  ad  tribunut 
sislinecesseest,  ut  divinilus  indila:  nobililalis  ima- 
ginisqtte  rationem  reddam. 

Quintavirtus  Pauperlas  Evangelica. 

Primo,  Paulus  et  ApostoliChristum  paupercm 
pauperes  seculi  sunt  :  egeni  in  terris,  in  coclis 
diviles,  spirilales  divitias  credenlibus  largieban- 
tur,  ait  S.  Ambros.  in  2.  Corintb.  6.  Audierant 
enim  a  Christo  Malt.  5.  3.  Beati  pauperes  spiritu 
qttoniam  ipsorum  est  regnuvi  ccclorum.  Unde  et 
eidem  dixerunt  Matth.  19,  27.  Eccenosreliquimus 
omnia,  et  sccuti  sumus  te,  quid  ergo  erit  nobis  ? 
lloc  vottnn  potentissimi  voverant,  ait  S.  August. 
Apostoli  ergofeceruntvotum  paupertatis,  utijam 
faciunt  Rcligiosi,  oequc  ac  castitatis  et  obedien- 
tiee,  uti  ostendam  Actor  5.  2.  lpsi  enim  fuerunt 
vitae  religiosaa  et  perfectac  antitisles,  parcntes  et 
ch^ragi.  Quin  et  S.  Hieron.  vitam  Clericorum 
ita  ex  Apostolis  pingit  Nepotiano  :  Clericus  qui 
servit  Ecclesio3,  interpretetur  primo  vocabulum 
suum,  et  novlinis  deftnitione  prolata,  nitatur  esse 
quod  dicitur,  Si  enim  x>vjpo?  gra?ce ,  sors  latine 
appellatur ,  propterea  vocantttr  Clerici,  vel  quia  de 
sorte  Domini  sunt,  vel  quia  ipse  Dominus  sors,  id 
est  pars  ipsorum  Clericorum  est.  Qtti  autem  ipse 
pars  Domini  est,  vel  Domini parlem  habet,  talem  se 
exlubere  debet,  ut  el  ipse possideat  Dominum,  ctpos- 
sidcaturaDomino,  non  ab  auro,  alia  verecreata. 

Secundo,  Paulus  vixit  in  fame,  siti,  nuditate, 
fatigationc,  1.  Corinlh.  h.  11.  et  2.  Corinth.  11. 
27.  et  Philip.  h.  12.  Scio,  inquit ,  et  httmiiiari 
( inopiam  pati )  scioet  abundare  ( ttbique  et  in  om- 
nibus  instructiis  sttvi)  et  satiari,  et  esurire,  et 
abundare,  et  penurium  pati :  omnia  possum  in  eo 
qui  me  confortat.  Paulus,  inquit  Chrysost.  hom. 
h.  in  epist.  2.  ad  Timoth.  liomo  cral,  qui  satpe 
cuvi  fame  luctatus  est,  dormivilque  inccenatus, 
homo  nudtts,  et  cui  vestilus  ipse  sa>pe  nccessarius 
deerat.  In  frigore  ,  inqttit,  et  nudilale.  Vere 
S.  Ilicron.  ad  Heliodor.  Affalim,  inquit ,  dives 
est,  qui  cum  Chrislo  pauper  est.  Hinc  S.  Paulo  in 
Belhlchem  paupercum  Christo  ia  votis  habebat, 
ut  mendicans  moreretur ,  ut  unum  nummum 
filiae  (Eustochio)  non  derelinqueret,  elinfunere 
suo  aliena  sindone  involveretur.  Trini  hujus 
voti  plene  facta  est  compos,  itaque  plene  ut  op- 
tarat  ei,  accidit.  Ita  S.  Hier.  in  ejus  Vifa. 

Terlio,  Paulos  exrmplo  Chrisii  pedes  obivit 
rniijtas  magnasque,   provincias,  uli  ostendam 


SIVE  1DEA  V1T;E 

Artor  20.13.  Apostolos  rrg©,  imo  Chrislum  sc- 
nuoniur,  qui  cum  s.  Francisco  non  inequiset 
curribus  ,   sed   pcdibus  evangelizando  obeunt 
,>aoOi  elurbes.  Romaein  temploS.  Pauli,  ostensa 
inihi  est  pars  baculi  S.  Pauli,  cui  innixus  Ro- 
mam  pedes  ingressus  dicitur.  Idipsum  Chrislus 
Apostolis  ulfacerent  praescripsitMatlh.  10.  v.  10. 
et  \l\.  Unde  in  regula  S.  Francisci ,  quae  Aposto- 
licum  vivendi  modum  exprimit,  cap.  3.  in  Cons- 
tit.  Benedicii  Papae  XII.  sub  gravissimis  pocnis 
interdicitur,  ne  quis  obequitet,  nisi  gravis  cogul 
necessitas ,  aul  valetudo.  Idem  Societatis  nostrae 
Rcligiosis,  qui  Apostolorum  more  obeunt  pro- 
vincias,  graviter  ac  serio  commendat  Congre- 
gatio  3.  generalis  can.  12.  Sic  S.  Vincentius  Fe- 
rcrius  vir  Apostolicus,  qui  evangelizando  pera- 
gravit  Italiam,  Galliam,  Angliam,  Hiberniam  , 
llispaniam,  etc.  ,iter  non  cequitando,  sed propriis 
pcdibus  peregit ,    solo  baculo,    cui    inniteretur, 
contentus  :  idque  quindecim  annis  continuis  fccit. 
Verumposlca  ex  quadam  cegritudine  qua  ei  super- 
venit  in  tibia,  necessitate  compulsus ,  habuit  asi- 
num,quo  velwbatur,  ait  auctor  Vilae   cjus  1.2. 
c.  7. 

Quarto,  Paulus  in  tot  tantisque  Evangelii  la- 
boribus ,  noluit   a  fidelibus  sumptus  accipere, 
srd  operatus  est  manibus   suis  scenofacloriam 
exercens  ,  utnon  tantum  sibi,  sed  et  suis  onini- 
bus  victum  pararet  :  quod  sane  admirabilem 
rjus  paupertatem,  charitatcm  et  zeluni  liquido 
demonstrat  :  Argentum,  inquit,  et  aurum ,  aut 
vestem  nullius  concupivi,  sicut  ipsiscilis  :  quoniam 
adeaquce  mihiopus  erant,  ct  hisqui  mecum  sunt, 
ministravertint  manus  istce  :  omnia  ostendi  vobis , 
quoniam  sic  laboranles,  oportet  suscipere  infirmos, 
ct  meminisse  verbi  Domini  Jesu  :  quoniam  ipse 
dixit,  Beatius  est  magis   dare  quam   accipere  , 
Actor.  20.  ZU.  Paulutn  eminus  imitatus  est  cele- 
bris  ille  Spiridion  Trimilhuntis  Episcopus,  qui 
pecuariam  exercuit,  de  quo  Ruffin.  1.  10.  c.  5. 
Sozom.  1.  1.  c.  11.  Niceph.  lib.  8.  c.  42.  Et  Zenon 
Majumae  Episcopus,  qui  lanificium  exercuit  non 
paupertatis,  sed  humilitatis  sludio  et  exemplo, 
de   quo  Sozom.  lib.  7.  c.  27.  et  Niceph.  lib.  12. 
c.  Ixl.  Unde  et  S.  Hier.  praefat.   in  Job,  Nepotia- 
num  et  Rusticum  ad  opus  manuale  provocat. 
Vide  Isidor.  Pelus.  1.  1.  epist.  470.  ubiopus  ma- 
nuum  probat  exemplo  Pittaci  Mitylenaei  regis, 
qui  pistrinum   versans,  farinam  et  panem  quo 
vesceretur  sibi  parabat.  Quin  et  Concil.  Cathag. 
IV.  c.  50.  51.  et  53.  et  Concil.  Nannetense,  atque 
rxiis  can.  2.  3.  k.  distinct.  91.  praecipiunt ,  ut 
Clerici  sibi  victum  veslitumque  agricultura,  aut 
honesto  artificio  comparent  :  quod    intellige, 
cum  sunt  pauperes  ,  nec  Ecclesia  eos  alere  po- 
test.  Ita  olim  :  nunc  enim  decreto  Concilii  Tri- 
dent.  sess.  21.  c.  2.  et  aliorum  vetustiorum  san- 
citum  est,  ut  nemo  ordinetur,  nisi  qui  seipsum 
ex  bonis  vel  propriis,  vcl  Ecclesiae  alere  potest. 
Paulum  hoc  saeculo  imitatus  est  P.  Andreas 
Oviedo,  qui  e  Socictate  nostra  a  Pontifice  crea- 
tus  Patriarcha  jEthiopiae,  ibidcm  usque  ad  mor- 
tem  vixit  in  tanta  pauperlale ,  ut  propriis  ma- 
nibusaratrum  duceret,  sereretque  fruges  quas 
comederet :  underevocatus  a  Gregor.  XIII.  Pont. 
litteras  ad  cum  dedit  exaratas  in  marginibus  , 
quas  e  Breviario  suo  praeciderat,  co  quod  aliam 
ad  scribendum  chartam  non  haberet;  quibus 
rnixe  ohsecrahat  Pontificem,  ut  permitteret  se 
Ecclesiae  suae,  quam  sibi  desponderat,  usque 


APOSTOLIC.-E.  23 

ad  finem  vilas  assislcre.  Visis  hisce  liitcris  illa- 
crymatus  cst  Gregorius  ,  suamque  illi  benedic- 
lionem  impertiit.  Atque  hujus  paupertatis  et 
constantite  jam  fructus  vidcmus,  nimirum  IR- 
thiopiaj  Impriatorem,  ejusque  fratrem  et  proa-- 
ies  Ecclesice  Romance  reconciliatos  ,  novuin 
c\|xaere  Patriarcham,  Episcopos  et  Rrligiosos  , 
qui  vastumillud  imprriurn  plane  plenequecon- 
vertant.  Porro  S.  Hieron.  ad  Rusticum  epiat.  <\. 
Facito,  inquhaliquid  opcris,  ut  le  semper  diabotus 
inveniat  occupalum.  Si  Apostoli  habentes  polcsta- 
tem  de  Evangelio  viverc  ,  laborabant  manibus ,  ne 
quem  gravarent,  et  atiis  tribuebant  refrigeria , 
quorum  pro  spirituatibus  debebant  metere  carna- 
lia,  cur  tu  in  tuos  usus  cessura  non  prcvpares'.' 
Vet  fiscetlamtexejunco,  vet  canistrum  tentis  plecle 
viminibus  :  sarrialur  humus,  areoice  xquo  tim;t< 
dividantur.  Apum  fabricare  alvearia.  Texantur 
et  lina  capiendis  piscibus.  Scribantur  libri ,  ut  cl 
manus  operelur  cibum,  et  animus  lectione  salurc- 
tur.  In  desideriis  est  omnis  oliosus. 

Sexla,  Sobrietas,  et  Castitas  angelica. 
Primo,  Paulus  in  tanta  paupertate  neces- 
sario  sobrievixit.  Sic  cnim  videmus  opifices. 
qui  ex  opere  manuali  vivunt,  ut  sibi  suisquc 
alimentacomparent,  sobrie  victitarr.  Sapientcr 
S.  Hieron.  epist.  ad  Eustoch.  de  custod.  virgm. 
ei  hanc  sobrietatis  diaetan  pra?scribit  :  Sit  tibi 
moderatus  cibus ,  et  nunquam  venter  exptetus. 
Plures  quippe  sunt ,  qucv  cum  vino  sint  sobriai , 
ciborum  largitate  sunt  ebrice.  Sint  tibi  quolidiana 
jcjunia,  etrefectio  satietatem  fugiens  :  nihil  pro- 
dest  biduo  triduoque  transmisso  vacuum  portarc 
ventrem  ,  si  pariter  obruatur,  si  compensetur  sa- 
turitatejejunium.  Jllico  mens  repleta  torpescit , 
et  irrigala  humus  spinas  libidinum  germinat.  Idem 
ad  Paulin.  epist.  13.  Sit  vilis,  ait,  et  vespertinu- 
cibus.-holera  et  legumina,  interdumque  pisciculos 
pro  summis  deticiis  ducas.  Qui  Christum  deside- 
rat ,  et  ilto  pane  vescilur  ,  non  quxrit  magnoperr 
de  quam  pretiosis  cibis  stercus  conficiat ,  quidquid 
post  gulam  non  sentitur,  idem  sit  tibi  quod  panis 
et  legumina.  .  . 

Secundo,  Paulus  crebro  jejunabat,  uti  ipse 
asserit  2.  Corinlh.  11.  27.  deliciis,  vinoet  carnr 
abstinebat.  Nam,utaitS.  Hieron.  adNepotianum: 
Fortissimum  jej unium  est  aqua  et  panis  ;  sed  quia 
gloriam  non  habet,  et  omnes  pane  ct  aqua  vivimus , 
quasi  publicum  et  commune ,  jejunium  non  pu- 
tatur.  Idem  ad  Helidor.  epist.  3.  Ncpotianus  . 
inquit  Jejunia  in  aurigce  modum,  pro  lassitudine 
et  viribus  temperabat.  Idem  ad  Rusticum  epist. 
h.  Jejunia,  ait,  moderata  sint ,  ne  nimia  debili- 
tent  stomachum ,  et  majorem  refectionem  poscen- 
tiaerumpant  incruditatem ,  qua  parens  libidinuv. 
est.  Modicus  ac  temperatus  cibus  et  carni,  et  anima 
utilis  est.  Idem  faciebant  caeteri  Apostoli,  nisi 
ab  aliis  invitati  ,  convivio  interrssrnt.  Tunc 
enim  ex  praecepto  Cbristi,  omnibus  quae  appo- 
nebantur  vescebantur,  tum  urbanitatis  causa. 
tum  vilandaesingularitalis  ergo,  tum  nehospitj 
suo  molrsti  essent.  Id  liquet  exemplo  Timothei 
cui  scribit  Paulus  epist.  1.  c.  5.  Noli  adhuc  aquam 
bibere ,  sed  modico  vino  utcre  propter  slomachmn 
tuum,  et  frequcntes  tuas  infirmitates.  Idem  patei 
ex  voto  Nazarreatus,  quod  fecit  Paulus  Actor. 
21.  26,  statimque  postero  dicexplevit:  Nazann 
enim  vino  sicera  etdeliciis  abslinebant.  Si  esca  , 
inquit,  scandalizat  fralrem  meum,  non  mandu- 
cabo  carnenx  in  ceternum,  1.  Corinth.  8.  13.  Et: 


25 


EFFIGIES  SANCTI  PAULl 


Bonutn  est  non  manducarc  carnem ,  ct  non  bibere 
i  inum,  Rom.  16.  21.  Quod  aliis  consuluit  Paulas, 
uii(|ue  ctsibi  ipsi.  ItaS.  Petrus  viclitabat  lupinis, 
tcstcS.  Nazianz.  orat.  dc  cura  pauperum.  ItaS.  Ja- 
cobum  fratrcm  Domini  carne,  vinoct  siccra  abs- 
tinuisse,  paneetaquavixissc,  exEusebiol.  2.  Uis- 
toricP  c.  22.  Niccpb.  et  aliis  scribitBaron.  anno 
Christi  36.  et  alii  in  eius  vita.  S.  Mathxum  carni- 
bus  abstinuisse  asserit  Clemens  Alexandr.  1. 2.  Pae- 
dag.  c.  1.  Ratio  cst,  quia  Apostoli  debebant  dare 
1'xemplum  sobrictatis ,   omnisque   virlutis  loti 
Rcclesiae,  omnibusque  statibus  etsaecnlis  :  erant 
enim  ipsi  dati  mundo  in  exemplar  sanctitatis, 
perfectionis  ac  vilae  coelestis  ,  ad  quam  omnes 
vcrbo,  et  magis    exemplo  incitare   debebant. 
Ridicule  enim  satur  bortabitur  alios  ad  jeju- 
nium,  deliciosus  ad  abstinentiam,  incestus  ad 
castitatem,   vino  madens  ad  aquae  potum.  Ila 
S.  Franciscus  Xaveriuslndorum  Apostolus,  vino 
et  carne  abstinebat  nisi  esset  apud  hospites , 
semelque  in  die  tantum  cibum  sumebat,  eum- 
que  vulgarem  et  modicum ,  ne  pane  quidem 
explens  famem,  ait  Tnrsel.  inejus  Vita  1.  6.  c.  7. 
Quin  elS.  August.  Episcopus  Hipponensis  mensai 
ususest  frugali  et  parca  ,  qua?  inter  olera  et  legu- 
mina  eliam  carnes  aliquando,   propter  hospites, 
vel  quosque  infirmiores  continebat ,  ait  Possidon. 
in  ejus  Vita  c.  22. 

Tertio,  Paulus  parvi  eral  somnj,  magnamque 
uoctis  partero  vigilabat,  tum  orando,  tum  la- 
borando,  turo  sollicile  curando  salutem  om- 
nium  Ecclesiarum.  Unde  ipse  ait,  se  vixisse  in 
vigiliis  multis,  2.  Corintb.  11.  27.  Pastoris  enim 
propria  virtus  est  vigilantia,  qua  gregi  suo  in- 
vigilet.  Quare  minus  vera  et  plena  videtur  illa 
lemporis  et  horarum  distributio,  quam  nonnulli 
Paulo  assignant ,  nimirum  Glossa  in  Act.  9.  v,9. 
exBeda  (sedin  Beda  id  noninvenitur).  Tradunt 
quidam,  inquit,  quod  ab  Iwra  quinta  usque  ad 
horam  nonam  et  decimam  disputationem  protra- 
hcret  Paulus,  ita  ut  horas  operi  ( scenofactorio) 
quinque,  c.lias  quinque doctrince ,duas  ciboel  ora- 
Honi  daret..  Sed  addit,  nulla  hoc  auctoritate  fir- 
mari.  Et  merito ,  ait  Hugo,  et  Lorinus  ibidem. 
Quid  cnim  reliquis  duodecim  diei  naturalis  ho- 
ris  agebat?  certumest  enim  non  dormisse,  sed 
post  exiguum  somnum  orationi  el  operi  se  de- 
disse.  Unde  media  nocte  incarcere  inventusest 
orans,  Actor.  16.  25.  Vere  S.  Hieron.  ad  Eustoch. 
Sanclis,  ait ,  ipse  etiam  somnus  oratio  esl.  Esto 
cicada  noctium  :  psalle  spirilu,  psalle  et  mente  , 
lavaper  noctes  lectum  tuum,  laclirymis  tuis  stra- 
tum  tuum  riga, 

Quarto,  Paulus  castitale  fuit  angelica.  Undc 
\  ixit  caHebs,  imo  virgo  per  omnem  viiam.  Hine 
hdelibus  proponens  consilium  virginitatis  et 
casutatis  EvangelicEe  :  eit,  Volo ,  (velim,  opta- 
nm)  omnes  vos  esse  sicut  meipsum ,  1.  Corinth.  7. 
v.  7.  ita  S.  Ambros.  ibidem,  S.  Hieron.  contra 
lovro.  ct  alii  passim.  In  bac  castitate  mire  cre- 
vit  per  continuam  luctam  cum  stimulo  carnis, 
eum  assidue  comprimens  etsubjugans,  2.  Cor. 
12.  7.  Hinc  inter  Juvenculas  el  matronas  versa- 
batur  quasi  angclus  ,  easque  non  tantum  ad 
fidem,  sed  et  ad  castitatem  traducebat  :  uii  a 
Ncrone  abstraxit  pellices,  persuadens  eis  cas- 
litatem,  ideoque  a  Ncrone  occisus  est,  factus 
castitatis  hostia  ,  uti  docetS.  Chrysost. 

Quinto,  Paulus  elsi  haberet  donum  castita- 
lis  in  caque  aeque  ac  in  gratia  esset  a  Deo 
conrirmai.us,  tamen  nontantum  stiuliose  vitabat 


lentaliones  et  pcricula,  sedctiam  carnem  suam 
severe  maccrabat  ct  austcre  castigabat.  1.  Cor. 
9.  27.  Sine  hoc  enim  diflicile,  el  quasi  impossi- 
bileestservarccastitalem,uti  asserebalS.  Caro- 
lus  Boromceus.  Hinc  noluit  mulieres  pias ,  quae 
eum  alcrent,  se  comitari.  Nunquid,  inquit,  non 
habcmus  potestatem  mulierem  sororem  circumdu- 
cendi ,  sicut  et  cateri  Apostoli  ?  1.   Corinth.  9. 
v.  5.  et  15.  Ego  autcm  nullo  horum  usus  sum.  Quin 
etS.  Theclam  ab  ore  Pauli  pcndentem,  eumque 
sequi   volenlcm   prohibuit  ,    eamque   domum 
amandavit,  uti  habetS.  Theclae  Vita.  Idero  fecit 
aliis;  mox  enim  ut  eas  converterat,  alio  mi- 
grans,  illas  ibi  relinquebat.  Magnuro  enim  et 
castitati  et  famae  periculum  crealur  ex  crebra 
cum  mulieribus,  etiam  piis  et  devotis,  conve:- 
satione.  Vicle  S.  Cyprian.  tract.  de  Singularitate 
Clericorum.  Quocirca  S.  Franciscus  Xaverius, 
licel  vir  esset  coelestis ,  nunquam  tamen  cum  fe- 
mina  ulla ,  nisi  luce  palarn  et  adhibitis  arbitris, 
de  rebus  utique  necessariis  collocutus  est  ,  ratus 
mulieres  adiri  minori  emolumento  quam  periculo , 
ait  Tursel.  in  ejus  Vita  lib.  6.  cap.  6.  Quin  et  sanc- 
tus  Hieron.   Nepotiano  Clerico  ita  praescribit : 
Ilospitioium  tuum  aut  raro ,  aut  nunquam  mulie- 
rumpedes  terant :  omnes puellas  etvirgines  Chrisli 
aut  xqualiter  ignora,  aut  aiqualiter  dilige.  Ne  sub 
eodem  tecto  mansites  :nec  in  pralerita  castilatc 
confidas.  Nec  sanctior  Davide ,  nec  Samsone  for- 
tior ,  nec  Salomone  potes  esse  sapientior.  Memenlo 
semper ,  quod  paradisi  colonum  de  possessione  sua 
mulier  ejecerit.  Idem  ad  Rusticum  episl.  k.  Ma- 
trem,  ait,  ita  vide,  ne  per  illam  alias  videre  coga- 
ris,  quarum  vultus  cordi  tuo  h&reant ,  et  tacilum 
vivat  sub  pectore  vulnus.  AnciUas  quce  illi  in  obse- 
quio  sunt,  tibi  scias  esse  in  insidiis  :  quia  quanto 
vilior  earum  conditio ,  tanlo  facilior  est  ruina.  Et 
Joannes  Baplisla  sanctam  malrem  habuit,  ponti- 
ficisque  filius  erat,  et  lamennec  malris  a/fectu, 
nec  patris  opibus  vincebatur ,  ut  in  domo  paren- 
tum  cum  periculo  viveret  castitatis,   Vivebat  in 
eremo ,  et  oculis  desideranlibus  Christum  ,  nihil 
aliud  dignabatur  aspicere.  Veslis  aspera ,   zona 
pelicea,  cibus  locustx  melque  silvestre,  omnia  vir- 
tutiet  continentix  praparata.  Quandiu  in  palria 
tua  es ,  habeto  cellulam  pro  paradiso  :  varia  Scrip- 
tura^poma  decerpe ,  his  utere  deliciis.  Si  scanda- 
lizat  te  oculus ,  pes,  manus ,  projice  ea.  Nulli  par- 
cas  ,  ut  soli  parcas  anima? ,  etc.   Vas  electionis, 
incujus  ore  Chrislus  resonabat ,  macerat  corpus 
suum  et  subjicit  servitud,  et  tamen  cernit  natu- 
ralem  carnis  ardorem  suai  repugnare  sententiw, 
ut  quod  non  vult  hoc  agere  compellatur,  el  quasi 
vim  patiens  vociferatur  etdicit  ;  Miser  ego  homo 
quis  me  Uberabit  de  corpore  mortis  hujus  ?  Et  lu  te 
arbitraris  absque  lapsu  et  vulnere  posse  transire , 
nisi  omni  custodia  servaveris  cor  tuum ,  et  cum 
Satvatore  dixeris  :  Mater  mea  el  fratres  mei  hi 
sunt,  qui  faciunt  voluntatem  Patris  mei  ?  Crude- 
litas  ista  pietas  est ,  etc.  Mihi  oppidum  carcer , 
solitudo  paradisus  est.  Et  inferius  :  Volo  ego  le 
non  habitare  cum  matrc  ,ne  oleum  igni  adjicias, 
et  inter  frequentiam  puellarcm  per  diem  videas , 
quodnocte  cogites.  Scribitde  S.  August.  Possido- 
nius  inejusVitac.  26.  Feminarum,  inquit,  intra 
domum  ejus  nulla  unquam  convcrsata  est ,  nulla 
mansit,  nec  germana  quidem  soror ,  qua  vidua 
Deo  serviens  multo  tempore ,  usque  in  diem  obitus 
sui  pr&posita  ancillarum  Dei  vixit  :  sed  neque  pa- 
trui  sui  filice,  et  fratris  sui  fUiai  ,qux  pariter  Deo 
scrviebant.  Et  mox  causam  dans  :  Ob  hoc  ergo  . 


SJVE  1DEA  VITyE 

inquit,  diccbat ,  nunquam  debere  feminas  cum 
semis  Dci,  cliamcaslissimis,  in  una  mancre  domo, 
ne  aliquod  scandalum,  vetoffendicutttm  tali  exem- 
plo  poneretur  infirmioribus.  FA  si  forle  ab  aliqui- 
busfeminis  ut  vidcretur,  vel  salulareturrogabalur, 
nunquum  sine  clericis  testibus  ad  eas  intrabat,  vet 
solus  cum  solis  unquam  cst  locutus,  nisi  secrelo- 
rum  aliquid  inlercsset. 

Septima ,  Modestia,  Gravitas  et  Comitas. 

Primo ,  Paulus  gravitatem  morum  hilarilate 
fronlis  ternperabat  (quod  Nepoliano  ad  Ilcliod. 
scribit  S.  Hieron. )  oratque  vultu  sereno  et 
amceno,  utpote  indice  aniini  screni  et  amoeni , 
eoque  omnes  ad  se  alliciebat.  Vultum  hunc 
ojus  rcpr.Tsentant  Romae  imagines  antiquae,  ac 
in  piimis  illa  S.  Sylvestri  Constaniino  Imper. 
per  visum  exhibita.  Jlinc  Nicephorus  lib.  2.  c.  37. 
Pauhun  ita  pingit  :  Paulus ,  inquit,  corpore  erat 
parvo  et  contracto ,  ct  quasi  incurvo ,  ac  paululum 
inflexo ,  facie  candida,  annosque  plurcs  pra:  sc 
ferenle,capitc  modico :  oculis  mutta  incrat  gratia, 
supercilia  dcorsum  vcrgebant  :  nasus  pulchre  in- 
flexus,  idemque  longior ,  barba  densior  et  satis 
promissa,  eaque  non  minus  quam  capitis  coma, 
canisrespersa.  Ambo  autcm  Christi  discipuli  (Pc- 
trus  et  Paulus)  cum  inspiccrcntur,  divinum  quid- 
dam prce  se  ferebant.  Spiritu sanclo el  divina gratia 
itareferti,  ut  qui  eos  vidcrcnt  fidcles ,  ex  aspectu 
solo  arcanam  quamdam  et  latcntcm  concipcrent 
gratiam,  moresque  et  vitam  una  cum  fide  confor- 
marent ,  ct  in  melius  convertcrcnt.  Ilinc  sempcr 
idemei  erat  animus,  idem  vullus ,  mores  per 
omnia  similcs.  Sccus  faciunl  lcves  et  ficti,  de 
quibus  dicitur : Intus  Nero,  foris  Cato.  EV.Prima 
Leo,  postrema  draco ,  mcdia  ipsa  Chimccra ,  ail 
S.  Hieron.  ad  Rusticum. 

Secundo  ,  modestiam  hanc  fidelibus  com- 
mcndans  ,  Modestia,  ait,  vcstranota  sit  omnibus 
hominibus ,  Pbilip.  h.  5.  Et  v.  8.  De  caitero,  fra- 
tres,  qvuBCu.m.que  sunl  vcra,  qtuecumque  pudica  , 
quwcumque  justa,  quajcumquc  sancta ,  qiuccum- 
que  amabilia,  qua'cumque  bona  famx ;  si  qua 
virtus ,  siqua  laus  disciplintv,  haccogilate.  Etc.  3. 
17.  Imilatorcs  mei  cstote  fralres,  ct  obscrvate  cos 
qui  ita  ambulant  sicut  habctis  formam  noslram. 
Et  1.  Corinth.  1/j.  UQ.  Omnia  autem  honcsle  ct 
sccundum  ordinem  fiant. 

Tertio,  Paulus  in  verbis  mire  fuit  affabilis  et 
gratiosus,  in  sermone  jucundus  ,  in  conversa- 
tione  benignus  ct  blandus  :  Facli,  inquit,  sumus 
sicut pa?'vtdi  inmcdio  vcstrum,  lanquamsi  nulri.r 
fovcat  fitios  suos.  lta  desiderantcs  vos  ,  cupide 
volcbamus  tradere  vobis  non  solttm  Evangelium 
Dei,  sed  etiam  animas  nostras  quoniam  charis- 
siminobis  facticstis ,  1.  Tbcss.  2.7. 

Quarto,  Paulus  oiTirioMis  esl  in  salutando, 
tam  omnes  in  conmiuni  initio  epistolarum  , 
quam  singulos  nominatim  in  fine  earumdcm  ; 
tum  ut  suam  in  eos  comitatem  ostendat:  tum 
quia  efficax  est  Sanctorum  salutatio.  Salutem 
cnim  quam  apprecatur,  suis  mcritis  impetral 
ct  praestat:  uti  B.  Virgo  salutans  Elisabelbam  , 
eam  cum  foetu  sanctilicavit.  Et  Baptistam  Chrisli 
prodromum  cffccit,  Lucae  1.  hh.  Undc  S.  Chrys. 
in  2.  Timoth.  1.  Sufficit ,  ait,  sola  Pauli  saluta- 
tio  gratia  imptcre  cum ,  qui  ca  satutatur.  Quiu 
et  Paulus  vinclus  ad  Ncroncm  missus,  salutavii 
ycronis  pocillatorcm  ct  concubinam ,  ait  Chry- 
ROSt.,  his  hom.  bh.  Creditur  illa  fuisse  Poppaea 
Sabina,  quse  pr.x  caeteris  in  dcliciis  a  Nerone 

COHNEL.    A   LAHDE.      TOSJ.    X. 


APOSTOUC/E. 

habebalur,  inquit  Earon.,  ac  fortc  per  ram  Nerc- 
nem  sibi  conciliavit,  ut  liber  dimiiterctur  e 
primis  Roma^  vinculis. 

Quinto ,  Paulus  oculis  ,  ore ,  opcre  ,  gcstu ,  ba- 
bitu,  omnique  actionc  et  motu  spiranat  animi 
morumque  compositioncm,  pietatem,  dcvotio- 
ncm,  sanclilatcm  vitamtpic  colcslcm.  Paulus, 
aitCbrysosl.  bom.  1.  decjus  \ain\\\ms,scmelipsum 
mundo  crucifigens  ,  non  solttm  humanortim  corpo- 
rum  pulchritudines  ,  sed  cliam  omnia  qua  viden- 
tur  rebus  clara  atque  decorata,  ita  cernebat , 
sicut  nos  favillam  cinercmque  despicimus  ,  qui 
quasimortuus  prorsus  ad  morluum  immobilis  per- 
manebat.  S.  Franciscus  animo  et  vullu  in  cce- 
lum  inlentus  non  aliud  vila  ct  voce,  habitu  et 
gestu  concionabatur,  qttamad  calum ,  ud  calum. 
Audi  S.  Bonav.  cap.  h.  Vitae  ejusdcm  :  Kvan 
licus  pi-a?co  civitates  circuibat  et  castella,  non  in 
doctis  huwana?  sapientiaz  verbis ,  scd  in  virtulc 
spiritus  annuntians  regnum  Dei.  Videbatur  in- 
tucnlibus  homo  alterius  so:culi :  quippe  qui  menlc 
acfacie  in  ccetum  semper  intentus,  omnes  sursum 
trahere  conaretur.  Etcap.  12.  Omnis  a'las,omnis- 
que  sexus  properabat  virumnovum  mundo  calitus 
datum  ccrnere  et  audire.  Sic  et  illi  bomonymus 
acsupparnoster  S.  Franciscus  Xaverius,  lndo- 
rum  Apostolus  ,  incnte  oculisque  in  superna  tlc- 
fixus,  non  nisi  paradisum  cogitabat,  spirabat, 
pra^dicabat,  ac  quasi  homo  coelo  lapsus,  ad 
ccelum  omncs  traducere  salagcbat.  Mulio  magis 
liorum  dux  et  princcps  Paulus,  in  paiadisuni 
raptiiscoslestes  induerat  mores  ,  ac  (piasi  angc- 
lus  ccelo  lapsus,  adhomines  in  coclum  revocan- 
dos  missus  a  Deo  videbalur.  Hinc  cum  Psallc 
admirando  clamahat :  Fiiii  hominum  ul  quid  di- 
iigilis  vanitatem  et  qua-rilis  mendacium  ?  Qua 
sursum  sunt  quarile ,  quoe  sursum  sttnt  sapite , 
non  qum  supcr  tcrram.  Deorsum  corpoia  ,  sur- 
rum  sunt  corda.  Dcspice  tcrrcna  ,  suspice  coe- 
lestia.  Quid  enim  mihi  est  in  caio ,  et  d  te  quid 
volui  super  ten-am,  Deus  cordis  mei,  et  pars  mcu 
Deus  in  (Bternum  ?  Praeclare  S.  Cbrysost.  in 
epist.  1  ad  Timoth.  homil.  2.  Ilujusmodi,  ait , 
tibi  ungucnla  eme,  quorum  odor  implere  possit 
orbem.  Talcm  fragrantiam  Apostoii  spirasse  nos- 
cunlur.  Odor  enim,  inquit ,  suavilatis  sumus. 
aliis  quidemin  mortem  ,  atiivero  in  vitam.  Quid 
atttcm  sibi  hoc  vult  ?  Ferlttr  nempe  et  stts  fragran- 
tia  odoris  suffocari.  Non  autem  corptts  Apostolo- 
rum  tantum  ,  sed  ct  indumenla  ipsa  ungttento  spi- 
rilualis  gratia?  plcna  crant.  Ita  cnim  Pauli  indu- 
menta  suavissimum  spirabant  odorem  ul  etiam 
dannoncs  pcUercnt  ,  Act.  19.  12.  Quod  folium , 
quam  casiam  ,  qttam  myrrham  hujusmodi  odor 
nonsuavilateet  utilitale  transcendit? 

Octava ,  Studittm  proftcicndi. 
Primo,  Paulus,  esto  in  virtutis  culmine  con- 
sisterct,  lamen  quotidie  seipsum  snpcrare,  et 
ad  altiora  conscendcrc  satagebat.  Hinc  sibiper- 
suadebat  sc  esse  imperfectum.  Non  quod  jam 
acccpcrim  ,  inquil  ,  aut  perfcctus  sim  :  sequor 
autcmsi  qttomodo  comprehcndam,  in  qttoet  com- 
prchcnsus  sum  d  Chrislo  Jestt.  Fratrcs  ,  cgo  me 
non  arbitror  comprehcndisse.  Unum  autcm ,  qtuv 
rclro  sunt  oblivisccns ,  ad  ca  vcro  qua  sttnt  priorr. 
cxtcndcns  meipsttm,  ad  desdnatum  pcrstquor,  ad 
bravium  sttpcrna?  vocationis  in  Christo  Jcsu;  Phi- 
lip.  3.  12.  Sapientcr  S.  Hicronymus  ad  Pauli- 
num  :  fiihit  in  tc  mcdiocrc  cssc  contcnttts  sum  ; 
(otum  summum,  totttm  pcrfcctum  dcsidero. 

U 


26  EFIIGIES  SA 

Secando,  PauIus  quottdic  augcbat  labores : 
liinc  doi  iis  el  no\  as  semper  regioues  adihat,  ct 
Evangelizaudo  obibat.  PauUiSj  ait  s.  Chrysost. 
:iom.  2.  dc  ejus  laud.  quotidie ceUiar  assurgcbat, 
majorei  arnbietu  agones ,  tnajora  ccrtamina  , 
majora  prrirnta  ,  majora  tormrnla  pro  Christo ; 
ocrindr  ar  jlamma  in  srlvam  immissa  jugiter  pro- 
serpit,  donrc  lotiim  sytvam  subigat ,  et  in  immcn- 
stim   crrscal   incrnilinm. 

Tcnio,  Paulus  lideles  in  spiritu  el  virtute 
provehere  et  perflcere  studcbat,  onincsquc  ad 
sanclilatis  iucrcuicnla  incilabat.  Undc  Ephes. 
'i.  15.  F cr Lt a t cm  ,\nc\u'M,  facicntes  in  charitatc 
crescamus  in  illo  per  omnia  ,  qui  est  caput  Chris- 
tus.  Et  v.  23.  Uenovamini  spiritu  menlis  veslrce , 
ct  induile  novum  homincm,  qui  secundum  Deum 
creatusest  injustiliaet  sanctitateveritatis.Nodum 
crescendi  praescribit  Homan.  12. 11.  Sollicitudine 
ait,  non  pigri ,  spiritu  ferventes,  Domino  scrvien- 
les ,  in  tribulatione  gaudenles,  orationi  instan- 
tcs,  etc.  EtS.  Pclrus  cpist.  2.  c.  1. 10.  Fratres,  ait, 
magis  salagite,  ut  per  bona  opera  certam  vestram 
vocationem  et  electionem  faciatis.  Paulus  ,  ait 
S.  August.  serm.  11.  in  Evangel.  secundum  Mat- 
thceum,  homines  deos  vel  angelos  esse  cupiebat. 

Quarto,  Paulus  curabat  ut  Episcopi ,  et  pas- 
toresEcclcsiaeessentcximiiin  doctrinactvirtute. 
Undc  non  nisi  maxime  idoneos  promovebat, 
cos  scilicet,  qui  maxime  videbantur  Christianos 
in  re  Christiana  promoturi.  Vide  quot ,  quanta- 
que  hac  dc  re  praescribat  Timotneo  Episcopo 
Ephesino,  epist.  1.  toto  c.  3.  ct  Tito  c.  1.  v.  6. 
ctseq.  Ita  S.  Gregorius  Thaumalurgus,  Comanee 
in  Ponto  ,  postpositis  multis  nobilibus  ctprima- 
riis,  qui  a  variiis  proponebantur,  Episcopum 
creavit  Alcxandrum  Carbonarium,  licet  reluc- 
lantcm,  qui  cum  esset  vir  sapiens,  studio  la- 
tendi,  ad  carbones  in  urbem  devehendos  se  ab- 
jccerat;  co  quod  nullus  esset  magis  idoneus  : 
qui  proindc  adeo  praeclare  rexit  istam  Ecclcsiam, 
ut  pro  ea  sanguinem  fuderit,  eamque  martyrio 
suo  condccorarit.  TestisestGregor.  Nyssenus  in 
vita  Thaumaturgi. 

Quinto,  Paulus,  etsi  habcret  scientiam  a  Deo 
revelatam  et  infusam,  tamen  per  otium  sacris 
litleris  etlectioni  dabatopcram.  Undc  vinctus  in 
carcere  a  Nerone  sibi  a  Timotheo  suos  afferri  ju- 
bet  libros  et  membranas,  2.  Timoth.  h.  13.  Et 
idem  praescribit  epist.  1.  c.  L\.  13.  dicens  :  Dum 
venio  attende  leclioni.Elepisl.  2.  c.  2.  lo.SolLicite, 
inquit ,  cura  teipsum  probabilem  exhibere  Deo , 
operarium  inconfusibilem,  recte  tractanlem  ver- 
bum  verilatis.  Si  haec  faciebat  Paulus,  qui  crat 
arca  virtutum ,  et  pelagus  sapientiae,  spirilus 
ct  zeli,  quid  nos  facere  convcnit.  Ita  Nepotianus , 
ait  S.  Hieron.  in  ejus  Epitaphio  ad  Heliod.  lec- 
lione  assidua  et  medilatione  diuturna  pectus 
suum  bibliothecam  fecerat  Christi. 

Sexto;  Paulus  erat  quasi  homo  igneus  ,  (  sic 
etcaeteri  Apostoli,  aitChrysost.  hom.  h.  in  Acta, 
crant  quasi  homines  ignei)  et  quasi  ilamma 
immissa  in  stipulas  et  silvam,  qure  quotidie 
proserpens,  in  majus  et  majus  sempcr  cresce- 
bat  incendium.  Unde  sicutignis  non  timet  mul- 
titudinem  stipularum  vel  asperitatem,  necab  ea 
laeditur,  sed  potius  augelur,  omniaquein  se  con- 
vertit;  itact  Paulus  nullahominum  hosliumque 
copia,  nullis  minis  et  persecutionibus  terreba- 
tur,  aut  lacdebatur  :  sed  haec  omnia  eranl  fo- 
menta  ac  flabra  ,  quae  ignem  hunc  charitatis 
quotidie  magis  accendcbant;  ille  enim  omnia 


NCTI  PAULI, 

devorabal  cl  inse  converlcbat ,  juxta  illud  ( 'ani. 
8.  0.  Eorlis  cst  ut  mors  dilcclio,  dttrasicut  infcrnus 
icmulutio  :  lampadcs  cjtts  lampadcs  ignis  atqw 
llammarum.  Aquivmult&non polucrnntc.vlinguere 
charilalcm ,  itcc  fiumina  obrumtnt  illam.  Hinc 
clChrisius  constilucns  Pctruni  suuin  Vicariuni, 
Kpiscopiini,  Pasloiem  et  Apostoluin  loliusorbis, 
ler  rogavil  :  Petre  ,  amas  mc?  coque  respon- 
dcntc  :  Domine,  tu  scis ,  quia  amo  lc;  subjunxit : 
Pasce  oves  meas;  ut  signilicarct  pastorcm  ani- 
marum  quotidie  crcsccre  deberc  in  amore,  ut 
paritcr  crescat  in  pastura  ,  adeoque  mcnsuram 
amoris  cssc  mcnsurain  pastuiM'.  Vir  crgo  Apos- 
tolicus  dum  aposlolalum  init,  et  v.  g.  Indiani, 
/Ethiopiam,  Angliam  ,  Hollandiam  adit,  sibi 
pcrsuadeat ,  se  jam  prorsus  alium  esse  deberc 
ab  eo  qni  fuit,  ac  cx  Saulo  fieri  Paulum,  ex 
animali  spiritualcm ,  ex  lcrrcslri  c<elestem , 
ut  sit  quasi  novus  homo  ctelo  lapsus,  veniens 
in  novum  orbcm  ,  qui  amorcm  et  ardorem  divi- 
num  ore,vuliu,  gcstu,  oculis  spirct,  vibret  et 
effulguret;  idque  magis  semper  et  magis  :  ac 
proinde  cum  S.  Xavcrio  quotidie,  crebro  ar- 
dentibus  suspiriis  invocet  Spiritum  sanctum , 
ejusque  bymnum  ardenter  rccitct  ,  ut  is  eum 
inagis  magisque  accendat  ct  igniat. 

Seplimo,  Paulus  fidelibus  quibusque  quos  arl 
Christum  converlcbat,  inspirabat  suum  anima- 
rum  zelum,  etiam  plebeiis  et  feminis.  Undc 
singulos  quasi  faciebat  Apostolos,  ut  singuli 
satagerentChristi  gloriam  et  fidem  propagare, 
ad  eamque  parentes  ,  filios,  cognalos,  servos  , 
ancillas,  vicinos  adducere.  Atque  hac  ratione 
statim  pcr  urbes  et  oppida  mire  propagata  est 
rcligio  Christiana,  granumque  sinapi  crevit  in 
magnam  arborem  et  segctem.  Idem  faciant 
viri  Apostolici :  sic  enim  nonunius  apostolatus, 
sed  plurimorum  habebunt  laudem ,  fructum, 
meritum  et  gloriam.  Alioqui  unus  solus  parum 
efficiet. 

CAPUT    TERTIUM. 

DE  VIRTUTIBUS  PAULI    PROXIMUM   SPECTANTIBUS. 

Prima  est ,  Indefessa  Evangelii  pradicatio. 

Primo,  Paulus  non  aliud  praedicabat  quam 
Jcsum  Christum  et  hunc  crucifixum,  1.  Corinth. 
2.  2.  Et  Ephes.  3.  8.  Mihi,  ait,  omnium  Sancto- 
rum  minimo  data  est  gratia  hac ,  evangetizare  in 
Gentibus  invesligabiles  divitias  Christi,  et  illumi- 
nare  omnes ,  quce  sit  dispensatio  sacramcnli  abs- 
conditi  a  sacutis  in  Deo ,  qni  omnia  creavit ,  ul 
innolescat  principibus  et  potestatibus  in  ccclestibus 
per  Ecclesiam ,  multiformis  sapientia?  Dei  secun- 
dum  pr&finitionem  scecuiorum  ,  quam  fecit  in 
Christo  Jcsu  Domino  noslro. 

Secundo;  Paulus  prcedicabat  non  in  humana 
sapientia  et  eloquentia  ,  sed  magna  efficacia  et 
zelo,  in  ostensione  spiritus  etvirtulis,  1.  Corinth. 
2.  v.  h.  Nam ,  ut  ipse  ait  c.  &.  20.  JSon  in  ser- 
mone  cst  rcgnum  Dei,  sed  in  virtute.  UndeS.  Hier. 
in  Apologia  ad  Pammach.  pro  libris  adversus 
Jovin.  PauLum  ,  inquit,  ApostoLum  proferam , 
quem  quotiescumque  lego ,  videor  milii  nonverba 
audire ,  scd  lonitrua  ,  etc.  quocumque  respexeris 
fulmina  sunt.  Hinc  prredicabat  gratis  :  non  enim 
quaerebat  lucrum  ,  sed  animas.  Rursum  intre- 
pide,  libere,  sincere  ;  fortiter,  asseveranter, 
Licet  nos,  inquit,  aut  angelus  de  ccelo  evangelizet 
vobis  pr&terqaam  quod  evangelizavimus  vobis , 
anathcma  sit,  Galat.  1.  v.  8.  Et  2.  Timoth.  h.  1- 


SIVE  IDEA  VIT 

Tcstificor ,  ait,  coram  Deo  et  Jesu  Christo,  qui 
judicalurus  est  vivos  et  mortuos  per  adventum 
ipsius  et  regnum  ejus ;  priedicaverbum ,  insta  op- 
purtune,  imporlune :  argue,  obsecra,  increpa  in 
umni  patientia  et  doctrina. 

Tertio,  Paulus  studiose  catechizavit  infideles 
et  fidcles ,  braesertim  rudes  et  parvulos  primi 
illius  avi  Christiani,   adeoque  pleraeque  ejus 
conciones  non  fuerunt  aliud  quam  catecheses. 
Docebat  enim  et  confirmabat  prima  fidei  rudi- 
raenta  :  Facti,  ait,  sumus  sicut  parvuli  in  medio 
vcstrum ,  tanquam  si  nulrix  fovcat  filios  suos.  1. 
Tliessal.  2.  7.  Et  Tanquam  parvutis  in  Christo  lac 
vobis  potum  dediA.   Corinlh.    3.    1.   Id   primus 
sanxit  et  praestitit  Christus  :  Sinite ,  inquit,  par- 
vatos  venire  ad  me ,  el  ne  proliibueritis  eos  :  ta- 
tium  enim  est  regnitm  Dei ,  Marci  10.  13.  ld  se- 
cutus  S.  Petrusoptat  omnes  repuerascere  epist. 
1.  C.  2.  2.  Deponcntes ,  ait,  omnem  maliliam ,  et 
omncm  dolum  et  simutationes ,  sicut  modo  geniti 
infantcs ,  rutionabile  ,  sine  dolo  lac  concupiscite , 
ut  in  eo  crescalis  in  salutem.  Nam,  ut  aitS.  Hieron. 
epist.  12.  ad  Gaudcntium,  ut  aqua  in  areola  di- 
gUuitl  scquitur  prceccdcntem ,   ila  ailas  moilis  et 
tenera  in  utramque  partem  flexibilis  est ,  et  quo- 
cumque  duxeris  traliitur.  Sic  olim,  teste  Eusebio 
1. 6.  Histor.  c.  3.  8.  et  12.  catechumenis  instruen- 
dis  in  Alexandrina  Ecclesia  prafuerunt  Panle- 
nus,  Clcinens,  Origenes,  Heraclas  ;  ac  praece- 
denti   sasculo  Joan.  Gerson  Cancellarius   Paris. 
<|ui  pueros  catechismiun   docebat ,  eorumque 
confessiones  DUdiebat.  Et  S.  Vincentius  F(!rerius 
vir  Apostolicus ,  de  quo  ita  scribil  Petrus  hanza- 
nus  in  ejns  Vita  :  Neque  tanltim  provectos  erudie- 
bat,  sed  etiam  pueros  ccrlis  ad  se  Iwris  evocatos 
inslituebat ,  docens  eos  crttce  se  signare ,  oratio- 
nem  Dominicam ,  Salutationem  Angeiicam ,  fidei 
Symboium ,  Dcum  colere ,  parcntibus  ct  proximis 
quibusque  honorcm  kabere ,  et  dc.bila  officia  persol- 
vere.  Hi  enim  sunt  Reipuhl.  seminarinm,  qui  iu 
viroscivesqueprobos  adolescent.  Quoeirca  sanc- 
tus  Ignatius  fnndator  Societalis   nostra ;  cnm 
primis  patribus  studiose  catechesin  exercuit, 
camdemque  omnilnis  Sociis  inipense  commen- 
davit.   Vide    Rihaden.    lih.   3.   Vitaj  ejus  c.    26. 
Unde  S.  Franciscus  Xaverins  apostolatus  sui  in 
India  fundamenta  jecit  per  catechesin  rudium 
etpuerorum,  adeoque  per  pueros,  parentes  . 
famulos  ,  ancillas  converlit :  quin  et  par  eos- 
dem  miracula   magna  et  nuilta   patravit ,  uti 
narrat  Tursellin.  in  cjus  Vita  lih.  2.  c.  3.  6.  et  7. 
Xaverium  sccutus  esl  Caspra  Barzceus,  Armu- 
ziam  per  pueros  quasi  convertit,  ac  inler  alia 
fanum  Saracenorum  dejecit,   uli  refert  Nicol. 
Trignatius  in  ejns  \ila  lib.  2.  cap.  h.  et  19.   Ita 
Deus  onmibus   favet,  et  par  parvos  pureos  et 
innocenles  mira  operalur. 

Quarto  ,  Paulus  socio  suae  pradicationis  et 
peregrinalionis  plures  allegit,  ut  Barnabam,  Si- 
lam,  Lucam,  Titum,  Timotheum,  Clementem. 
etc.quos  othries  quasi  fratrcs,  imo  lilios  com- 
pleclens,  trajiciebatin  viscera  sna  ac  sieos  unum 
facerct  secum :  et  seipsum  vicissim  transmitte- 
hat  in  interiora  corum,  (piasi  se  laceret  unum 
quid  cum  illis;  ila  utinseipso  omrios  intncretur, 
et  seipsnm  inoninihus,  omnia  illorum  bona  el 
mala,tanquam  ])ropria  aspicicns.  I  mlc  lichatid 
qnrifl  (lel\elii>iosisscribil  Chys.  hom.77.  injoan- 
"cin,  nimirum  quod  multiper  charitatem  sint 
nnus  ita  nt  por  eanulcm  charitalis  nnioncni 
singtill  sint  muUi.  Unio,  inquit,  dram  Hcligioso- 


£  APOSTOLIC/E.  27 

rum  efficit,   ut  unus  sit  dccem  :  nam  ttnus  at  iu 

omnibus  decem ,  et  omncs  decem  in  uno.  Quare 

unusquisque  habet  viginti  manus  ,  viginli  oculos , 

et  ilarespirat  et  spiral  per  decem  animas ,  tantum 

enim  quisque  curam  gerit  de  allero ,  quantam  de 

seipso.  Idcoque  oculi ,  manus ,  ct  pedes  omnium  dc- 

cem,  serviunt  unicuique:  nullus  enim  contenlus  est 

cura  suiipsius,  sedelium  cttram  geritreliquorum. 

Ac  idcirco  unus  potest  mulla,  quia  polest  sicutde- 

cem.  Qitod  si  unio  est  centum  lieligiosorum,  unus- 

quisque  poterit  quantttm    centum  possunt.   Hac 

Chrysost.  Hoc  symholice  siguiflcaut  sancta  illa 

animalia  Cheruhica  Ezcch.  1.  quae  erant  numero 

quatuor,   et  lamen   Ezech.  10.  v.  15.  et  20.  vo- 

cantur  unum  animal :  per  unionem  enim  omnia 

quatuor  erantunum,    et  ita  quatuor  erant  in 

uno,  ut  unum  quodque  vicissim  esset  in  qua- 

tuor,  Unde  et  addil.  cap.  1.  9.  Junctaique  erant 

penna?  eorum  alterius  ad  alterum.  Paulus  enirn 

se  solo  non  poterat  omnia  prsestare.  Per  Tituin 

crgo  catechizarat,  per  Timothcum  privatim  hos 

illosve  instruebat,  per  Silain  alibi  prajdicabat, 

per  Lucam  scribehat,  etc.  Apostolalus  ergoplu- 

res,  et  plurium  conspirationem  exigit.  Id  vidit 

S.  Ignatius  fundator Societatis  nostree ,  nimiruin 

se  solum  parum  posse  iu  lide  et  pietatc  Chris- 

tiana  pertoluin  niundum  propaganda.  Quocirca 

socios  sibi  adjunxit,  etSocietatein  instituit,  qua' 

toto  orbe  sparsa,  per  lianc  unionem  et  gratiam 

Dei  lanta  pra>stat,  quanla  cum  gaudio  videmus 

et  audimus.  Sic  S.  Vincentius  Fererius  evangeli- 

zando  obiens  provincias,  multos  secum  ducebat 

presbyleros,  qui  eum  adjuvarent,  et  poeniten- 

tium  confessiones  exciperent,  uthabetejus  Vita. 

Porro  Paulus  fide  et  Ecclesia  aliquo  loco  planta- 

ta,  illico  cidem  aliquem  ex  sociis,  et  aut  aliis 

dabat  Episcopum,  qui  plantata  a  se  rigaretet 

proveheret,  Ita  Ephesiis  dedit  Timotheum,  Crt  - 

tensihus  Titum,  Rheginis  Slephanum,  ctc. 

Quinto,  Paulus  adihat  metropoles ,  ut  Corin- 
thum  in  Achaia,  Ephesum  in  Asia,  Athenas  in 
Gra^cia,  Philippos  in  Macedonia,  Romam  in  Ita- 
lia.  His  enim  conversis  rcliqiue,  nrbes  et  pagi 
eis  subjecti  facile  convertuntur  ,  quaelibcl  cnim 
suae  metropolis  et  principis  fidem  ac  religioncm 
scquilur.  Ita  S.  Xavcrius  Mcacum  Japoniae  melro - 
polim,  indeque  ad  regem  Sinarum  conten- 
dit  :  eo  cnim  converso  tolam  Clhnain  et  Japo- 
niam,  quae  China;  religionem  sequitur ,  convcr- 
tisset. 

Sexto,  Paulus  prima  ubique  jaciebat  fidfii  cf 
Ecclesia  fundamenta.  Sic ,  inquit ,  prcedicavit 
EvangeUum,  hoc  non  ubi  nominutus  <st  Christus , 
ne  super  ulicnum  fundaiiicntttm  wdificarem  ;  setl 
sicui  scriptum  cst :  quibus  non  esi  annunciatumfb 
co ,  videbtint;  ct  qui  non  attdii  rtint ,  intcttigrnt , 
Roman.  15.  20.  Ipse  ergo  ubique  ingcnti  animo 
ci  conatu,  primus  glacicm  ct  acicm  perfringe- 
bat :  ipse  primus  aratrum  lidei  in  novale  genli- 
lissinii,  evulsis  coruin  «cprihus  et  spinis,  imitle 
hat.  Undc  seribens  Corinlhiis  epislol.  1.  U.  15. 
ait  :  N-um  si  dccem  mitlia  paidagogarum  habeatis 
in  Chrislo  ,  scd  non  mtdlos  patres.  Piatn  in  Christo 
Jcsu  prr  Evangetium  ego  vos  geltuL  IIoc  imilatus 
est  noster  Xavcrius,  de  quo  ita  scrihit  P.  Nicol. 
Trigautius  lihr.  1.  dc  Vita  Casparis  Bajrzsi  C  15. 
Eral  S.  Xarrrius  r.r  iis  impi  raloribus ,  i/iti  non 
modo  nunquam  plus  milili  suo  imponcbat ,  quam 
ipse  sibi  sumcret;  sed  qui  ut  apud  Lttcanum  Calo, 
dicrrr  suispossct :  Pericttla  vcslra  prwtcntatr  mt  0. 
Sotcbat  enim  ipse  aliisaddifficitlima  qtuvquc  vilam 


28 


EFFIGIES  SANCTI  PACLI, 


firtemunire t  ei  inUiaomnia  qua  fcrc  soknt  cssc 
..  fficiliora,  preelibare. 
Septimu,   Paulua   raptas  io  paradisum,  iliic 

•  irrana  sarroritm  disciplinaa  vcritatc  iniliubalar, 
atqueillinc  adobediendum  fidei  in  omnibus  genti- 
>'us,  vim  sermonis  accipiebat,  Undc  totius  propc- 
inodum  orbis  tcrrarum  patcr  exstitil  ,  ait  Nysse- 
iiiis  in  Laud.  S.  Basilii. 

Ociavo,  Paulus  praedicabat  tum  verbis,  tum 
magis  precibus  ,  et  vitae  exemplo.  Unde  ait :  hni- 
talorcs  mci  cstotc  ,  et  obscrvate  eos,qui  ila  ant- 
hnlanl  ,  sicut  habctis  fonnain  noslrani ,  Philipp. 
3. 17.  Nolat  solerter  S.  Barnard.  serm.  2.  de  He- 
sarrect.  Christum  dum  Petro  Pastori  commen- 
daretsuasores,  teringemiuare  :  Pases  ovesmeas. 
Joan.  21.  15.  utsignificet  cum  tripliciter  pascere 
debere,  nimirum  mente,  lingua,  manu.  Pasce, 
inf]uit,  men<,e,  pasce ,  ore  ,  pasce  opere.  Pascc 
animt  oratione  ,  vcrbi  exhortatione,  exempli  exhi- 
bitionc.  Idcm  epist.  201.  Pasce ,  ait,  verbo ,  pasce 
exemplo,  pascc  sanclarum  fruclu  orationum.  Hinc 
rursum  ait  Paulus  :  Imitatorcs  mei  estote ,  sicut 
rt  ego  Christi,  1.  Corintli.  11.  1.  Hoc  ex  Paulo 
dicicit  S.  Basil.  de  quo  praeclare  dixit  Nazianz.  in 
ejus  Epitapbio  :  Basilii  oratio  erat  tonitru;  quia 
rita  cral  falgttr.  Denique  Paulus  semper  et  ubi- 
quc  praedicabat,  etiam  in  vinculis  et  martyrio, 
tum  vcrbis,  tum  epistolis  quarum  plures  et  ar- 
dentiores  scripsite  carcere.  Porro  S.  Chrysost. 
lib.  h.  de  Sacerdotioin  epistolis  Pauli  agnoscil. 
isocratis  tcrsum  Iwvorem,  Demosthcnis  amplam 
sublimitatem,  Thucydidis  verendam  majestatem , 
Platonis  excellentem  dignilatem.  Idem  hom.  6. 
de  poenit.  Paulum  vocat  Christi  rhetorcm,  mundi 
piscal  orem,  quiper  quatuordecim  epislolas  veluti 
spiritualiaretia ,  ad  salutem  captat. 

Secunda,  Prudentia. 

Primo,  Paulus  rerum  occasiones  prudenter 
captabat.  Unde  captus  a  Judaeis,  cum  videret 
judiccs  suos  partimesse  Pharisoeos,  partimSad- 
ducaeos,  exclamavit  se  esse  Pharisaeum,  et  de 
resurrectione  mortuorum  judicari,  itaque  Pha- 
lisaeos  in  suam  partem  attraxerit,  quieum  con- 
tra  Sadducaeos  tutati  sunt,  Act.  23.  6.  Rursum 
Paulo  prima  sui  eratcura  :  Neforte,  inquit,  cum 
aliis  pra;dicaverim ,  ipse  reprobus  efficiar ,  1.  Co- 
rint.  9.  27.  Quid  enim  prodest  Iwmini  si  universum 
mundum  lucretur,anim&  verosuce  detrimcntumpa- 
tiatur? Adde,  suicura  et  lanctitasestoptima  dis- 
posilio  et  via  ad  curandum  et  sanclificandum 
alios.  Sic  enim  mater,  quo  majores  etmeliores 
cibos  comedit,  eo  plus  generat  lactis  quod  in- 
fantibus  impertiatur. 

Secundo,  Paulus,  ait  Cbrysost.  hom.  5.  deejus 
laud.  in  vcrbis  et  actibus  erat  varius  et  multiptex, 
von  mutando  sententiam ,  nec  alter  factus  ex  al- 
lero ;  sed  ipsc  quod  erat  semper  manendo,  eorum 
quce  dicta  sunt  usttm  pro  causarum  opportunltate 
variabat.  Sic  enim  incdicum  vidcmus  nunc  urentem, 
uunc  foventem ;  nunc  jejunium ,  nunc  cibum  indi- 
centem  :  nunc  aquam  calidam ,  nunc  frigidam 
propinantem  :  qtiia  hoc  a;gri  et  wgritudinis  varia- 
tio  deposcit.  Hinc  Paulus  nunc  custodit  legem, 
nunc  despicit ,  nunc  servat  pra?senlem  vitam,  nunc 
contemnit ;  nunc  postulat  pecunias ,  nunc  refutat, 
nunc  circttmcidit ,  nunc  circumcisionem  excludit. 
Quocirca  S.  Greg.  Nazianz.  Paulum  et  Apostolos 
vocat  ambi  dextros.  Bonum  ducem  efftciunt  labor 
in  negotiis,   industria  in  agendo,  in  providendo 


consilittin  ,  et  cclcrilas  in  conficicndo ,  ail  CiCC.ro. 
Talis  per  omnia  fuil  Paulus. 

Tertio,  Paulus  prudcnter  se  personis  accom- 
modabat,  utcum  Judaeis  videretur  Judaeus,  cum 
Gentilibus,  Gentilis,  cum  infirmis  inflrmus  : 
Omnibus,  inquil .  omnia  factus  stnn,  ut  omncs 
salvos  facercm.  Idem  egregie  imitatus  esl  S.  Xa- 
verius.  Hinc  prudenter  uterque  studit  conciliare 
sibi  principes  et  magistratus ,  laudando  eorum 
ollicium  et  politiam  quasi  a  Deo  institulam,  ac 
jubendo  ut  Cbrisliani  eis  licet  Elbuicis,  obedien- 
tiam,  bouorem  et  tribulum  praeslent,  Rom.  13. 1. 
et  seq.  Hoc  imitentur  viri  Aposlolici,  ac  princi- 
pes  tani  laicos,  quam  Ecclesiasticos  sibi  devin- 
ciant :  illi  enim  eorum  operas  valde  vel  promo- 
vcrc,  vel  impedire  possunt.  Unde  et  S.  Petrus 
epist.  1.  c.  2.  13.  Subjecti ,  inquit,  eslote  omni  hu- 
mana;  creatura:  propter  Deum,  sive  regi  quasi 
Prcocellenti ,  sive  ducibus  tanquam  ab  eo  missis , 
ad  vindictam  malcfactorum,  laudcm  vero  bono- 
rum  :  quia  ha;c  est  voluntas  Dei.  Hac  de  causa 
Paulus  impense  orari  jubet  pro  regibus,  et  omni- 
bus  qui  in  sublimilale  sunt ,  ul  quielam  et  tran- 
quillam  vitam  agamus ,  in  omni  pietale  et  castita- 
te,  1.  Timoth.  2.  2. 

Quarto,  Paulus  eleemosinas  pro  pauperibus 
Christianis  qui  erant  Hierosolymae,  per  Timo- 
theum  et  socios  colligebat ,  ne  quis  suspicare- 
tur  eum  pro  se  petere,  aut  aliquid  in  proprios 
usus  convertere,  2.  Corintb.  8.  20.  Ita  el  S.  Xa- 
verius  Gaspari  Barzeomandat,  ut  eleemosynas, 
sibi  oblatas  ad  elcemosynarios  amandet,  mul- 
tasque  hujus  rei  causas  et  utilitates  assignat, 
quasVecensetTursellinus  in  ejus  Vita  lib.  6.  c.  12. 

Qiiinto,  Paulus  prudentissimus  erat  morbo- 
rum  animi  medicus ;  cuique  enim  congrua  et 
propriaexhibebat  pharmaca,  quae  ex  eo  hausit 
et  accurate  dispersit  S.  Gregor.  tota  3.  parle. 
Pastor.  Ubi  fuse  docet,  qua  ratione  et  modo  ad- 
monendi  sint  viri,  qua  feminae;  qua  laeti ,  qua 
tristes;  qua  subditi,  qua  Preelati;  qua  hebetes , 
qua  sapientes;  qua  verecundi,  qua  impudentes; 
qua  aegri ,  qua  sani;qua  pigri,  qua  praecipites; 
qua  mansueti,  qua  iracundi,  qua  perlinaces, 
qua  inconstantes  ;  qua  humiles  ,  qua  elati ,  etc. 
Idem  parte  2.  vivam  veri  Pastoris  ideam  ita  de- 
pingit  :  Sic  necesse  est  cogitatione  mundus,  ac- 
tione  praicipuus  ,  discretus  in  silenlio ,  utilis  in  ver- 
bo,  singulis  compassione  proximus,  prx  cunctis 
contemplatione  suspensus  ,  bene  agentibus  per  liu- 
militatem  socius  ,  contra  detinquentium  vitia  per 
zelum  justilix  erectus ,  internorum  curam  in  ex- 
lernorum  occupalione  non  minuens ,  exteriorum 
providentiam  internorum  soUicitudine  non  relin- 
quens ,  quac  deinde  sigillatim  ordine  toto  libro 
prosequitur. 

Tertia  Zelus. 

Primo.  Paulus charitate  complexus  esttotum 
orbem,  eumque  studuit  Deo  offerre,  ait  S.  Chry- 
sost.  homil.  1.  de  ejus  laudibus,  qui  terram  vi- 
delicet  acmare,  Grxciam  simulque  Barbariam  , 
omnemque  prorsus  qttanta  sub  ca?lo  cst  regionem , 
quasi  volilans  circumivit ,  non  sinplici  labore,  ve- 
lut  in  vacuum  itincra  percurrens,  sed  peccatorum 
spinas  pariter  eveUens ,  et  verbum  seminans  ubi- 
que  pietatis ,  fugans  errores ,  veritatem  reducens, 
ex  hominibus  angelos  faciens;  quinimo  ipsos  homi- 
ncs  quasi  ex  dxmonibus  in  angelos  provehens. 
Hincquasi  fulgur,  ut  aitChrysos.  hom.  2.  celer- 
rime  orbem  pertransiitet  subegit.  PinxitApelles 


SIVE  -1DEA  VIT. 

Alcxandrum  Magimm  futgur  manu  teneutem, 
co  quod  instar  fulguris  eum  pervaseril  et  subju- 
rrarit.  Unde  et  Alexander  usurparc  poterat  illud 
Julii  Caesaris  :  Veni ,  vidi  ,vici.  Paulus  superavit 
Alexandrum,  quia  orbem  subegil  verbo,  nou 
lerro,  Ghristo  non  Alexandro.  Ita  S.  Chrysost. 
cujus  verba  recitabo  Actor.  20.  16.  Ex  boc  zelo 
plus  cseteris  Apostolis  laboravit,  ut  ipse  aitl. 
Corinth.  15. 10. 

Secundo,  cor  Pauli  ita  magnum  erat,  lalum 
et  ampluni,  ut  totus  mundus  ei  viderelur  exi- 
guus.  Audi  S.  Clirysost.  bom.  35.  in  episl.  ad 
lioin.  in  Morali  :  Cordis  illius  ,  ait,  pufveremvi- 
dereveliem  :  quod  si  quis  totius  orbis  cor  dixerit, 
et  elementum  primartum  salutis  nostrce  ,  non  erru- 
verit.  Cor  istud  adeo  latum  fuit ,  ut  in  se  suscepe- 
rit  integras  urbes ,  populos  el  genles.  Cor  enim, 
inquit,  meum  dilalalum  cst  scd  ut  latum  fuerit , 
lamen  scepenumero  occupavit  et  prcssit  illud  quce 
ipsum  ditalabat  dilectio.  Ex  multa  quippe  tributa- 
tione,  inquit ,  ct  anxielate  cordis  scripsit  vobis.  Et 
dissolutum  etiam  videre  vetlem  cor  istud,  crga 
unumquemquc  pereuntium  accensum  et  ignitum , 
secundo  parluricns  fttiorum  abortus,  Deum  videns 
hosliam  factum  caHis  ipsis  sttblimius ,  orbe  latius  , 
radiis  solaribus  cxilaralitts,  igne  ferventius ,  ada- 
mante  solidius,  ftuvios  emittens  (fluvii  siquidem 
jluent  ex  ventre  cjus  inquit,  aqttce  viva1)  ubi  erat 
fons  exiliens  ,  ct  rigans  non  terrce  superftcicm, 
sed  animas  hominum.  Unde  non  solum  (luvii ,  secl 
et  fontes  lacrymarum  noctes  atque  diesemanaritnt. 
Cor  ,  inquam ,  quod  novam  vitam  ,  non  hancnos- 
tram,  vixit.  Vivoenim,  inquit ,  Jam  non  ego,  vi- 
vit  vcro  in  me  Cliristus.  Cor  itaque  Christi,  erat 
cor  Pauli,  tabulaque  Spiritus  sancti ,  atque  chari- 
tatis  volumen. 

Tertio,  Paulus  habebat  zelum  admirabilem 
animarum.  Ilic  enim  eum  impnlit  ad  tanlos  la- 
bores  pro  iis  continue  exantlandos,  omniaque 
vitje  discrimina  animose  subeunda.  /Emutor, 
inquil ,  vos  Dei  cemttlatione  :  despondi  enim  vos 
uni  viro  virginem  castamexhibere  Christo ,  2.  Co- 
rintb.  11.  2.  Zelo  ergo  videbatur  esse  angelus , 
imo  Seraphinus.  Nam,  ut  ait  S.  Ambr.  in  Psal. 
118.  senn.  18.  Angeli  sine  zelo ,  nihil  sunt ,  et 
substunlice  sua'  amittttnt  prccrogativam,  nisi  eam 
zeli  ardore  sustcntcnt.  Et  paulo  post :  Et  quid  mi- 
remur ,  si  angeli  cum  habent?  Ipse  Deus  Pater  ait : 
Zelans  zelabo  Jerusalem  zelo  mugno  :  quia  Dcus 
magntts ,  ideo  et  zelus  magntts  cst ;  et  pro  unitts- 
cttjttsque  potentice  qttalitatc,  ilaet  zcltts  autmeclio- 
cris ,  aut  magnus  est.  7.clo  vindicalur  Jerttsalem , 
telo  Ecclcsia  congregatur  ,  zelo  fuies  acquiritur , 
zclo  pudicitia  possidetur.  Domintts  quoqtte  Jcsus 
ait :  Zcttts  domus  tttce  comcdit  me.  Et  rursum , 
Zrlttm  lutbere  debet  sacerdos  ,  qtti  incorritptam 
scrvarc  studct  Ecctesice  caslitatem.  Ita  Pbinees 
sacerdos  ,  zelo  suo  occidens  principem  idolola- 
trantem  ,  idololatriam  compescuit,  indignatio- 
ncm  Dei  et  vindictam  scdavit;  meruitquc  ponti- 
ficatum  pcrpetuum,  Num.  25.  v.  11.  Pergit  Am- 
bros.  Bontts  zeltts  et  utilis  in  saccrdotc ,  preecipue 
ne  ncgtigms  ,  ne  remissus  sit  (unde  vttlgo  dicilur  : 
Qiti  non  zrlat ,  non  amat)  Zetus  Dei  vila  est.  Ze- 
Ittm  habuit  Etias,  et  ideo  rapttts  ad  caiunt  est. 
Zclans,  inqtiit,  zelavi  pro  Domino  Dco  cxcrcituttm, 
o.  I\eg.  19.  v.  10.  Zcliimhabuit  Malhatias  ,qui  <td- 
rcrsus  sacritcgia  Antiochi  cxcituvit  plcbcm  ad  rc- 
sistendum.  1.  Mach.  2.  27. 

Quarto,  Paulus  zclum  exercuil  in  idola,  doc- 
mones,  vitia  ct  viliosos  ;  illa  exlirpando,  bos 


B  APOSTOUC*:. 

corrigendo,  secutus  Cln  istum ,  qul  ait  Luctc 
22.  /i9.  lgnemveni  mittere  in  terramet  quidvolu 
nisi  ul  accendalur?  et  Psaltem,   qui  ait  psalm. 

118.  139.  Tabescere  me  fecit  zelus  meus ,  quia  obtiti 
sunt  verba  lua  inimicimei.  Unde  S.  Ambros.  loco 
jam  ci  ato  :  Zetumqui  habent ,  inquit,  omnes  sibi 
inimicos  suos  putant ,  qui  sunt  hostes  Dei,  quam- 
vis  patrem,  fratres,  socios.  Omnibtts  dicit  :  In 
hostes  facti  sunt  mihi;  sicttt  David  ait.  EtS.  Greg. 
2.  p.  Pastor  c.  6.  Sit  rector ,  inquit,  per  humiii- 
talem  socius,  conlra  delinquentium  vitia  per  ze- 
Ittmjtistitice  erectus ,  ut  et  bonis  in  nulto  se  prce- 
ferat ,  et  cum  /yravorum  culpa  exigit ,  potestatem 
sui  prolinus  prioratus  agnoscat ,  ut  erga  pervei- 
sos  jura  rectitudinis  exercere  non  formidet.  Sic 
Paulus  jubet  Tito  c.  1.  13.  ut  duros  dure  incre- 
pet. 

Quinto,  Pauli  quasi  bominis  ignei,  sermo pa- 
riier  erat  igneus,  inslar  Eliae,  de  quo  diciiur  : 
Sttrrexit  Elias  Propheta  quasi  ignis ,  et  verbum 
ipsius  quasi  facula  ardebat ,  Eccli.  48.  1.  Unde  et 
curru  igneo  raptus  est  in  coclum  :  Nam,ut  ait 
Psaltes  psal.  118.  lfiO.  Ignitum  eloquium  tuttm 
vehementer,  et  sei-vus  tuus  dilcxit  illuu.  IIoc  ignc , 
ait  S.  Ambros.  ibidem,  Apostolicum  illud  aiirum 
probatttr.  IIoc  igne  calcfaclus  dicit  Jcremias  :  Et 
cral  ignis  Jlammigerans  in  ossibus  meis.  Hoc  igne 
pretiosi  illilapides  ittuminantur ,  fccnttm  autem  et 
slipulaconstimitur.  Mundat  ergo  hic  ignis  animam 
consumit  errorem.  Ilic  est  ignis  qui  ardet  ante 
Dominum  :  nisi  enim  qttis  flagranliam  devotionis 
sumpserit,  pi-cesenliam  Domini  habere  non  poterit. 
lloc  igne  urebatur  rubus ,  el  non  exurebatttr.  Urit 
enimsermo  divinus ,  ut  corrigat  conscientiam  pec- 
catoris ,  non  exurit  ut  pcrdat.  Praeclare  S.  Aug. 
in  psal.  68.  Quis,  ait,  comeditttr  zelo  domtts  Dei? 
qui  omniaqttce  forte  ibi  videt  perversa,  satagit 
cmendare,  cupit  corrigere  ,  non  quiescit  :siemen- 
darenonpotesl,  toterat,  gemit.  Non  excutitde  area 
granum  ,  sustinet  paleam  ,  ut  intret  in  horreum  , 
cttm  palca  fuerit  separata.  Et  S.  Cbrysost.  hom. 
52.  in  Acla  :  Qui  igne ,  inquit,  Chrisli  captus  fue- 
rit ,  talis  ftt,  qualis  esse  homo  soltis  sttprr  terram 
habitans  :  adeo  nihil  ei  curce  est  gtoria  et  ignomi- 
nia.  Tentationes  autem  sic  contemnit,  ctjlagella, 
cl  carceres ,  quasi  in  atieno  corpore  pateretur :  vel 
pcrinde  ac  si  adamanlium  possideret  corpus.  Qttcc 
atttem  suavia  sunl  in  hac  vita,  ita  ridet ,  et  non 
sentit ,  sicut  nos  ipsi  mortui  corpora  mortua :  et 
sicut  mttscce  in  mediam  flammce  non  incidunt ,  scd 
fugiunt ,  itael  affectiones  animi  itlos  accederc  non 
audent.Celebrani  Gcntiles  plenis  buccis  duodecim 
labores  et  heroica  facinora  Herculis,  quos  ita  de- 
cantat  Poeta  : 

Gompressit  Nemeae  primum  virtute  Leonem  , 
Eilincla  est  anguis  qux  pullulat,  Hvdra  secundo. 
Tertius  eviclus  Susest  Erymantliius  ingens. 
Cornilius  auralis  Cervum  necat  ordine  quarlo. 
Dejicil  horrisono  quinlo  Slvmphalidas  arcu. 
Abstulit  Ilippolyla:  sexto  sua  vincula  victx. 
Scplimus  Augicestabulum  labor  egerit  undis. 
Octavo  domuit  magno  luclamine  Taurum. 
TumDiomedis  equos  nono  cum  rege  peremif. 
Geryonem  decimo  triplici  cum  Corpore  vicit. 
Undeciinoabsiraclus  vidit  nova  Gerbcrus  aslra. 
Postremo  llcsperidum  victor  tulit  aurea  mala. 

Longe  vcrins  ct  potiori  jure  celclratS.  Scrip- 
ttira  heroica  gesta  Samsonis  ,  Davidis  ,  Jud:r.  vt 
fValrnm  Machabaeornm,  scd  bos  omnes supcra- 


so 


EFFIGIKS  SANCTI  PAULI , 


vit  Paulus,  non  corpora,  scd  animas  vineicnscl 
\incens,  OOII  brala,  nec  homincs  duntaxut , 
scd  ci  clannones  subjugans  :  non  uiiain  gcnlcin, 
Ked  totuin  orbcin  Chrislo  subjicicus.  raulus  cr- 
go  cst  verus  Cbristi  Hcrculcs  ,  vcrus  Sainson, 
verus  David,  verus  Machabaeus,  quinonduode- 
ciui,  scd  uiillc  irophaea  erexil,  mille  triumphos 
peregil. 

Quarta ,  Compassio. 

Primo,  Paulus  omnium  infirmitatibusitacom- 
palicbatur  ct  cruciabatur,  ac  si  omnium  esscl 
inatcr  :  proindc  cas  curar>  ,  ac  in  sc  suscipcrc 
.-atagcbat,  secutus  illud  Isaiae  dcCbristocap.  53. 
v.  h.  Vere  languores  nostros  ipse  tulit ,  et  dolores 
nostros  ipse  portavit.  Praeclare  S.  Greg.  prcedica- 
lores  vocat  ccrvas  et  ibices,  quae  pree  caeteris 
animalibus  diflicillime,  maximoque  nisuetcru- 
ciatu  pariunt.  Unde  deeis  myslice  explical  illud 
.lob.  C  39.  v.  1.  Nunquid  nosti  tempus  partus  ibicum 
in  pelris,  vel palurientes cervas  considerasti?  Incur- 
i antur  ad  fcrtum,  ct pariunt,  et  rugitus  emittunt. 
Vidco ,  ait,  Paulum  quasi  cervam  quosdam  in  suo 
partu  magni  doloris  rugiius  emittentem :  O  in- 
sensati ,  ait ,  Galatce  quis  vos  fascinavit?  Et  :  Sic 
stulti  estis  ,  ut  cum  spiritu  cceperitis  ,  carne  con- 
summemini  ?  Currebatis  bene  ,  quis  vos  impedivit 
veritali  non  obedire?  Qualis  in  hujus  cerva  partu- 
rugitus  fuit ,  qucv  diu  conceptos  fcetus  cum  tot  dif- 
(icultalibus  peperit ,  el  quandoque  partus  admali- 
tice  ulerum  redisse  cognovit  ?  Consideremus  quid 
doloris  habuerit ,  quid  laboris ,  quce  et  poslquam 
potuit  concepla  edere ,  rursum  compulsa  est  cxs- 
tinrta  suscilare.  Vide  eumdem  lib.  30.  Mor.  c.  9. 
ct  10. 

Secundo ,  Paulus  per  compassionem  crebro 
ilebat.  Unde  aliquo  in  peccatum  labente,  moes- 
titia,  omni  verme  molcstior,  eum  consumebat, 
ait  S.  Chrysost.  bomil.  1.  de  ejus  laud.  Hincet 
juges  lacrymarum  fontes,  inquit,  ex  eo  non  diebus 
solum;  sed  eliam  noctibus  affluebant  ,  omnique 
muliere  parturiente  vehementius  affiigebatur  in 
singulis ,  propter  quod  etiam  dicebat?  Filioli  mei 
quos  iterum  parturio,  donec  Christus  formetur  in 
vobis ,  Galat.  h.  19.  FA  in  causa  ejus  qui  fuerat 
fornicatus  ,  ait  S.  Chrysost.  hom.  3.  de  laud. 
S.  Pauli ,  non  minus  ipso ,  qui  pro  peccato  suo  la- 
mentabatur ,  dolet ,  proque  iilo  alios  deprecalur  di- 
cens ,  2.  Corinlh.  2.  8.  Confirmate  in  illum  chari- 
tatem.  Sed  cliamquando  ittum  ab  Ecctesicv  corpore 
separabat ,  quam  multis  hoc  lacrymis  gemituiiuc 
faciebal :  Ex  mulla,  inquit,  tribulalioneet  augus- 
tia  cordis  scripsi  voois  per  mutlas  lacrymas,  non 
ut  contristemini ,  sed  ut  scialis  quam  charilatem 
habeam  abundanlius  in  vo^  ibidem  v.  h.  ldem  hom. 
(i.  in  Mattli.  Paulus  inquit,  crebro  flevisse  legilur , 
risisse  nunquum  ,  ceque  ac  Christus.  Idem  hom. 
2.  de  lautl.  S.  Pauli  :  Nullus ,  ait ,  tanto  affcctu 
mala  propria  ,  quanto  Paulus  deflebat  atiena. 

Tertio,  Paulus  videns  avariorcs  et  arctiores 
Christianorurn  i\  se  conversorum  animos  addan- 
dainci  debitain  jnre  nalurte  et  divino  alimoniarn, 
non  refrixit  in  Evangelizando;  scd  majorichari- 
tate  coscomplexus  ,  eorum  oblationes  et  dona 
rccusavit,  gratisque  eis  praedicavit,  nocte  ct 
die  cum  lacrymis  docens ,  el  monens  unum- 
quemque  eorum,  uti  ipse  ait  Actor.  20.  vers.  31. 
\  ide  S.  Cbrysostom.  homil.  kh.  cujus  verba  ibi- 
<!<  m  recitavi.  Hinc  rursuin  ait  Corinthiis  tena- 
<i;iil)tis  hpist.  2.  cap.  12.  15.  Ego  libenlissimc 


impcndam,  et  supcrimpcndar  ipsc  pro  animabus 
veslris ,  liccl  plus  vus  diligens,  minus  diiigur. 

Quarlo,  Paulus  sicutomnes  lapsos  benigne  in 
graliain  recipiebat,  ila  labaules  oinni  ope  sus- 
tcutabat.  Quis ,  a\l ,  infirmatur ,  ct  ego  non  in- 
firmor?  Quis  scandalizatur  ,  ct  ego  non  uror?  2. 
Corinlh.  11.  29.  ct  de  iisdeni  sollicitus  cap.  12  20. 
Timco,  ail,  ne  forte  cum  venero,  non  quales  voto 
inveniam  vos ,  cl  cgo  invcniar  ci  vobis,  quulem  non 
vullis  ;  nefortc  contentiones ,  cemulationes ,  ani- 
mositates ,  dissensiones  ,  etc.  ,  sint  inlcr  vos ,  ne 
itcrum  cum  venero,  humiiitt  me  Deus  apud  vos,  et 
tugcam  multos.  Omnem  enim  ,  inquit  Chry- 
sost.  hom.  3.  de  laud.  S.  Pauli,  prorsus  homini-m 
Deo  exhiber  e  cupiebat ,  et  omnes  quantum  ad  ipsiun 
spectat  exhibuit :  cjuasi  enim  universum  mundum 
genuisset ,  sic  perturbabalur ,  sic  currebat,  sic  om- 
nes  in  regnum  Dei  festinabat  inducere ,  docendo, 
poiticendo,  meditando,  orando ,  suppiicando ,  ter- 
rcndo ,  dcemones  animarum  corruptores  fugando : 
aliquando  epistoiis,  aliquando  prcrsentia  :  nuncser- 
mone ,  nunc  rebus  :  nunc  per  discipulos ,  nunc  per 
semetipsum  conabatur  erigere  labantes ,  stantes 
vero  flrmare  ,  humijacentes  erigere ,  sanarecon- 
trilos,  torpentes  oieo  cxhortalionis  animare.  S.  Pau- 
lum  imitatusestNepotianus,  dequoS.  Hieronym. 
in  ejus  Epitaph.  ad  Heliod.  Ciericatuin,  inquit, 
non  honorem  intelligens,  scdonus  ,  primam  curam 
habuit,  ut  invidiam  humililale  superaret ,  subve- 
nire  pauperibus ,  visitare  languentes ,  provocare 
hospitio,  linireblanditiis,  gaudere  cumgaudentibus, 
flere  cumflentibus  :  ccecorumbaculus,  csurientium 
cibus ,  spes  miserorum,  solamen  lugenlium  fuil. 
Ita  in  singulis  virtulibus  eminebat ,  quasi  cctteras 
non  haberet.  Inter  presbylcros  et  cocequaies  pri- 
mus  in  opere ,  extremus  in  ordine. 

Quinlo,  Paulus  non  tantum  animarum,  sed 
et  corporum  curam  gerebat.  Unde  studiose  in 
Achaiaet  Macedoniacollectam  pecuniarum  fecit 
pro  pauperibus  Hierosolymitanis,  2.  Corjnth.  8. 
ct9.  Ipse  ergo  sibilabormanuum  victum  parans, 
alios  insuper  alebat :  ipse  pauper,  alios  ditabat : 
ipse  esuriens,  alios  pascebat :  ipse  peclibus  in- 
cedens,  socio  naviimponebat,  Act.  20. 13.  et3&. 
Non  enim  quccro  quce  veslra  sunt,  sedvos  :  ncc 
enim  debent  fiiii  parenlibus  thesaurizare ,  sed  pa- 
rentes  fiiiis ,  ait  ipse  2.  Corintb.  12.  1Z|.  Vere 
S.  Hieron.  ad  Paulinum  :  Verum  Christi  templum, 
ait ,  anima  crcdentis  est :  itlam  exorna,  illamves- 
ti ,  itli  offer  donaria,  in  itia  Christum  suscipe. 
Iclem  ad  Ruslicum  Epist.  h.  S.  Exuperius,  inquit , 
Tolosce  Episcopus ,  viduce  Sareplensis  imitator , 
csuricns  pascit  alios ,  ct  ore  pallenle  jejuniis,  fa- 
me  torquetur  aiicna,omncmque  subslantiamChrislL 
visceribus  erogavit.  Nihii  illo  dilius  ,  qui  corpus 
nomini  ccenish-o  vimineo  ,  sunguinem  porlat  in  vi- 
iro,  qui  avaritiam  ejecil  e  lcmplo ,  etc. 

Sexto,  Paulus  suo  et  Cbristi  exemplo,  impen- 
se  Christianis  commendat,  ut  mutuas  et  aliorum 
quorumlibel  infirmitates  tolerent ,  sustententet 
curent.  Hoc  enim  non  tanium  indicium  essc 
magnae  et  robustae  virtutis  ;  scd  et  causam  me- 
ritoriam  ,  ut  Deus  vicissim  nostras  infirmitates 
tolcret  et  curet.  Debemus  ,  inquit,  nos  firmiores 
imbeciltitalcs  infirmorum  sustincre.  Rom.  15.  1. 
ct  c.  \h.  1-  Infirmum  autcm  in  fule  assumite.  Et 
Galat.  0.  v.  2.  Allcr  atleriusonera  porlate ,  et  sic 
adimplebitis  legem  Christi.  Vide  ibi  dicta. 

Septimo,  Paulus  studlose  vitabat  ct  cavebat 
quodlibel  scantlalum  :  Sine  offendiculo ,  inquit, 
cslotc  Judcvis  ct  Gcntibus,  sicut  ei  ego  per  omnia 


SIVK  [DBA  VPLE 

omnibus  placeo ,  non  quctrens  quod  mihi  utile  cst , 
sed  quofhiiultis ,  ut-  salvi  fiant.  1.  Corinlh.  11.32. 
Hinc  vetnit,  idololhyta  comedi  ol)  scandalum. 
Vide  Rom.  c  14.  et  1.  Corinth.  8.  Sapienler 
S.  Hieron  in  Epifaphio  Nepoliani  ad  Heliodoruin 
Kpiscopnm  :  Domus ,  ait,  tuaet  conversatioquasi 
in  specula  consliluta,  magislra  cst  publiccc  disci- 
plintt  :  quidquid  fecei*is ,  id  sibi  omnes  faciendum 
putant.  Cave  nc  commitas  ,  quod  aut  qui  repreken- 
dcre  volunt ,  digne  laccrasse  videantur;  aut  qui 
imitari,   cogantur  delinquere. 

Quinta,  Amor  inimicorum. 

Primo  ,  Paulus  Judaeos  hostes  et  insidiatores 
suosinfensissimos,  qui  ejus  siliehant  cruorem, 
etimque  quotidie  discepere  gesliebant  ,  ait 
S.  Chrysost.,  ita  amavit ,  ut  eis  jugiter  pr  i  dica- 
rit,  uhique  prius  ingrediens  Synagogas  Judceo- 
rum ,  quam  ad  Gentes  diverteret,  ut  patet  ex 
Actis  c.  13.  et  seq.  Ubi  admirare  heroicam  Pauli 
constantiam,  qua  toties  repulsus  a  Judaeis,  sem- 
per  ad  eos  rediit  sperans  se  eos  conversurum. 
Nam,  ut  ait  S.  Chrysost.  hom.  1.  ad  popultim, 
Mollisel  ignavus  ex  primo  statim  impetu  concidit, 
vehemens  autem  et  excitalus ,  licet  millies  interpel- 
lelur ,  lanto  magis  divinis  rebus  instabit,  quan- 
tum  in  se  est  omnia  implens.  Amantis  enim  maxi- 
me  est ,  nunquam  ab  his  qucc  amato  complacent 
absistcre. 

Secundo,  oplahat  pro  eorum  salute  millies 
mori,  imogehennae  tormenla  suhire,  Rom.  9.  1. 
Veritatem  ,  inquit,  dico  in  Chrislo ,  non  mentior, 
testimonium  mihi  perhibente  conscientia  mea  in 
Spiritu  sancto ,  quoniam  tristilia  mihi  magna  est , 
cl  continuus  dolor  cordi  mco.  Optabam  enim  ego 
ipse  anathema  esse  a  Christo  pro  fralribus  meis, 
puta  pro  Judaeis.  Vide  ihi  dicta. 

Tertio,  Paulus  pseudoapostolos  sihi  invidentes 
humilitate  sustinuit,  patientia  fregit ,  pruden- 
tia  discussil,  magnanimitatcsuperavit,  charitate 
subjugavit.  Vide  totum  c.  10.  et  11.  Epist.  2.  ad 
Corinth.  et  ea  quae  ibi  dixi.  Quanto  amptius ,  in- 
quit,  Chrysost.  hom.  3.  de  laud.  S.  Pauli,  cffc- 
rebantur  inimici ,  tanlo  eorum  magis  miserabalur 
insaniam.  Ut  enim  aliquis  indulgcntissimus  patcr 
afficitur  erga  filium  phrenesi  comprchensum,  cujus 
quanto  magis  conviciis  ictibusque  pulsatur ,  tanlo 
potiuseum  miseratur  et  deflet  :  ila  Paulus  qui  ip- 
sum  magnitudinem  passionum ,  eorum  ii  quibus 
afjligebatur,  cxistimaret  furorcm  ,  majora  illis 
adhibebat  fomcnta  pietatis  :  stepe  lacrymabatur, 
vehementer  pro  illis  dolebat,  volenles  illis  insultare 
prohibebat ,  cxcusabat.  Mordcbatur  enim  vehe- 
menter  ,  acpenitus  dissecabatur  ,  cum  eos  pereun- 
tes  videret. 

Quarto,  Paulus  fidelibus  impense  commendat 
dilectionem  inimicorum  quasi  notam  Christi  et 
Christianismi.  Si  esurierit ,  inquit,  inimicus  tuus, 
ciba  illum.  Si  sitit  ,  potum  da  illi  :  hoc  cnim  fa- 
ciens ,  carbones  ignis  congeres  supcr  caput  ejus. 
ISoli  vinci  a  malo  ,  sed  vince  in  bono  matum,  Rom. 
12.  20.  Christus  enim  idipsum  sanxit  pra?  gen- 
tilibus  Phiiosophiset  Judaeis.  Matlh.  5.  43.  Audis- 
tis ,  inquit,  quia  dictum  cst  (Judaeis  :  )  Diliges 
proximum  tuitm,  clodio  habebis  inimicum  tttuin. 
Ego  atttcm  dico  vobis  :  Diligite  inimicos  vestros , 
l<enefacilc  his  qui  oderunt  vos,  et  orate  pro  pcrse- 
quentibus  vos ,  ttt  silis  fdii  Patris  vcstri  qui  in 
rcvlis  est ,  quisolcm  sutnn  oriri  facit  super  bonos  et 
■nalos ,  et  pluit  superjustos  et  injttstos. 

Quinio,  Paulus  pcrscculiones,  contrndictio- 


APOSTOLICjE. 


31 


nes,  inforlunia,  aliaque  impedimonta  sihi  iii 
praedlcationeobjecta,  ascribebat  diabolo.  Dnde 
ejus  inacliinalioiics  saplenter  indagaliat,  <-t  loi- 
tiier  ac  censtanter  snperabat.  Ita  fomicarium 
Corintfaium  a  se  excoromunicatam  ,  posl  peeni- 
lentiam  iubet  abselvi  ne  in  pusillanimitatem  ei 
desperationem  mcidat;  Ut  non  tircumveniamur, 
inquit,  d  Satana  :  non  enim  ignoramus  cogita- 
tioncs  cjus  2.  Cor.  2.  11.  F.l  cap.  11.  14-  Satanas 
transftgurat  sc  in  angetum  lucis.  Et  c.  12.7.  Dattts 
cst  mihi  stimulus  carnis  mece ,  engelus  Salantt , 
qui  me  coiiphizet.  Etl.  Thessal.  2.  18.  Voluimus 
venire  ad  vos ,  etr.  ,  sed  impedivil  nos  Satanas. 
Unde  orat.  Romam.  16.  20.  dicens  :  Deua  autem 
pacis  conterat  Salanum  sub  pedibus  vcslris  veloci- 
ler.  Et  Ephesios  cap.  4.  27.  monet  :  iSolite  locuiu 
dare  diabolo.  Sic  et  S.  Petrns  Epist.  1.  cap.  5.  8. 
Sobrii ,  inquit,  estote ,  etvigilate,  quia  adversa- 
rius  vester  diabolus ,  tanquam  leorugiens  circuil 
quttrens  quem  devorel ,  cui  resislile  fortes  in  fidr . 

Sexta  ,  Marlyrium. 

Primo,Paulus  toto  apostolatus  sui  tempore 
fuitMartyr  :  longumenim  in  perpetuis  periculis, 
(erumnis,  persecutionihus ,  quas  ipse  recenset, 
2.  Corinth.  11.  ohivit  marlyrium.  Hinc  ipse  e 
primis  sub  Nerone  vinculis ,  quasi  marlyrii 
candidatus,  illud  avide  expectans  et  ambiens  , 
scribens  ad  Philip.  cap.  2.  10.  Sedet  ti  immolor, 
inquit,  super  sacrificium  et  obseqttium  ftdri  vcstrct 
gaitdeo  ct,  congrattdor  omnibtts  vobis.  q.  d.  Sa- 
crificium  menm  est  prsedicatio  Evangelii,  vos 
estis  mea  hostia  quam  sacrifico,  lihamen  sit 
sangnis  meus  :  lihens  ergo  sanguinem  pro  vo- 
his  fideque  vestra  profundam,  ut  eo  vos  quasi 
hostiam  condiam,  sanciam,  lihem,  offerainque 
Deo.  Et  1.  Corinth.  15.  31.  Quolidie  morior  per 
vestram  gloriam  fratres ,  quam  habeo  in  Christo 
JesuDominonostro.  Unde  S.  Rernard.  serm.  1.  in 
die  S.  Petri  et  Pauli  :  Isti,  inquit,  sunt  prceclart 
Martyres ,  Martyrum  duces ,  Apostolorum  princi- 
prs ,  duo  magna  luminaria,  quos  Detts  in  corporc 
Ecclesice  suce  constilttit ,  quasi  geminum  lumcn 
oculorum.  Itli  mihl  traditi  sunt  in  magistros,  ct 
in  medialores ,  quibus  secure  me  committere  pos- 
sim. 

Secundo,  Paulus  laurea3  apostolatus  sui  im- 
posuit  coronidem  martyrii.  Cumenim  Romanos 
i\  Simone  Mago,  pellicem  a  Nerone  ad  Christuni 
traduxisset,  aitChrysost.  lib.  1.  Conlra  vituper. 
vitaj  monasticse,  aNerone  anno  imperii  sui  13. 
securi  13.  securi  in  columna,  quse  eliamnuin 
juxta  Romam  ad  aquas  Salvias  visitur,  percus- 
sus,  cursum  suum  glorioso  martyrio  conclusii 
el  decoravit.  Quis  animi  ipsius  in  ultimo  illci 
vitae  articulo  sensa  ullima,  quis  animae  Dei 
Christique  desiderio  ardentis  vota  et  preces , 
quis  colloquia  cum  Chrislo,  quis  suspiria,  ouis 
gaudia,  quis  raptus  commemoret,  imo  cogita- 
tione  assequatur  ?  Sane  in  illo  vitse  ct  mortis 
confinio.  in  illo  temporis  et  aeternilaiis  horizonle 
jam  quasi  coeli  civis,  imo  quasi  Seraphinus. 
toto  in  Christum  mentis  rapiebaiur  excessu. 
Unde  et  ore  el  voce  Jesnm  ingeminans,  capui 
licct  ii  cervice  recismn  ,  tres  ingentes  dedit  sal- 
tus,  quihus  toiidem  miraculo  ingenti  fontes  e 
terra  elicuit,  quibus  etiamnum  Roma  fruilur. 
perennibus  utique  testibus  fontium  doctrinae  et 
graliae  ,  quos  vivens  in  Romam  et  totum  orhem 
scalurivit  ct  eructavit.  Hinc  etiam  insolito  vul- 
tus  vocisquc  ardore,  lictores  suos  nhliiesque  ad 


32  EFFIGIES  SANC 

Ghristum  convcriit.  Denique  e  cervice  recisa 
iion  sanguis,  sed  lac  emanavit,  ut  non  tam 
cruenlatus  emori,  quam  latens  vivere  solitum- 
que  doctrinas  suae  lac  Qdelibus,  etiam  moriens 
porrigere  videretur.  Vere  S.  Hieron.  ad  Eustoch. 
de  custod.  virg.  Preliosa,  inquk,  in  conspectu 
Domini  mors  Sanctorum  ejus.  llcec  est  sola  iligna 
/7  (ributio ,  cum  sangtiis  sanguine  compensalur  el 
redempti  cruore  Cltrisii  pro  Redemptore  Ubentcr 
occumbhnus. 

Tertio,  Paulus  marlyrii  fidelibus  fuit  dux  et 
antesigoanus ,  eoque  caeteris  Martyribus  tanio 
oxemplo  praeivit,  ut  Romas  et  alibi  multa  centena 
lidelium  millia  eum  animosesecuta,  sanguinem 
pro  Cbrislosuderint,  martyriumque  non  tantum 
obierint,  sed  et  ambierint.  Ut  tu  si?ie  offensione 
gradiaris ,  discipuli  Domini  amictu  proprii  secor- 
poris  exuentes ,  inler  adversa  turbarum  viam  libi 
stto  stravcre  martyrio,  ait  S.  Ambros.  lib.  9.  in 
Lucam.  Idem  S.  Amb.  1.7.  ep.  1.  quae  Interomnes 
eslnumero  53.  narrat  S.  Paulum  sibi  apparuisse 
et  revelasse  locum  in  quo  sepulta  erant  corpora 
S.  Gervasii  et  Protasii  Marlyrum,  discipulorum 
et  asseclarum  suorum,  ac  jussisse  ut  ea  exime- 
ret,  et  Ecclesiam  eorum  nomine  fabricaret,  in 
qua  bonorifice  illa  reconderet.  Apparuerunt 
(S.  Gervasius  et  Protasius)  milti ,  inquit,  cum 
tertia  persona,  quo3  shnilis  esse  B.  Paulo  Apostoio 
videbatur,  cujus  me  vttltum  pictura  docuerat,  in 
tantum  ut  ipse  mecum,  illis  tacenlibus,  loqueretur 
dicens  :  Jsti  sunt  qui  monitis  meis  oblemperantes , 
prctdia  et  divitias  resp.tentes,  secuti  sunt  Domini 
nostri  Jesu  Christivestigia,  nihil  lerrenum,  nihil 
carnale  concupiscentcs,  inmediahac  Mediolanensi 
ttrbeper  decem  annos  in  Dei  servitio  perduranles  , 
ad  hoc  pertingere  meruere ,  w  Christi  Martyres 
fierenl.  Quorum  corpora  in  eo  ioco  invenies ,  in 
quo  stas  et  oras.  Porro  Paulus  moriens  animam 
eoelo,  famam  aeternitati,  fideles  Ecclesiae,  cor- 
pus  et  sanguinem  cum  fide  Romae  transmisit  et 
consecravit,  factusque  non  tanlumeivis,  sed  et 
Consul  ac  Imperator  Romanus,  ibidem  areem 
imperii  oblinuit,  deturbatoque  daemonum  et 
Gentilitatis  cultu,  Cbristi  crucis  vexilla  consti- 
tuit,  ut  jam  Roma  Etbnica  facta  Cbristiana, 
Cbristo  non  lantumsuum,sed  et  totius  orbissibi 
subjecti,  caput  submittat.  Vere  Tertull.  in  Scor- 
piaco  cap.  15.  Orientem  fidem ,  ait,  Romceprimus 
ISero  cruentavit.  Tunc  Petrus  ab  altero  cingitur, 
cum  cruci  aslringitur.  Tunc  Patdus  civitatis  Ro- 
inanai  consequitur  nalivitatem ,  cum  UUcmartyrii 


II  PAULI  ,  ETC. 

renascitur  gcnerosilate.  Idem  de  Prxscript.  ad- 
versusheerel.  cap.  3G.  Romanam  Eeclesiamcele- 
brans  :  Statu  felix  Ecciesia,  inquil,  cui  lotam 
doctrinam  Apostoli  cumsanguinc  suo  profudcrunt. 
Vide  S.  Cbrysosl.  bom.  32.  in  Episl.  ad  Roman. 
in  Morali,  ubi  inler  alia  ait :  Quis  milti  nuncdabit 
circumfundi  corpori  Pauli ,  affigi  sepulchro ,  vi- 
dere  pulverem  oris  illius,  per  quod  locutus  est 
Christus?  Voto  politus  est  non  in  vila,  sed  posl 
morlem.  Nam  corpus  S.  Chrysost.  Romam 
translalum,  condilum  est  ad  limina  Apostolo- 
rnm  Petri  etPauli,  ut  eorum  ostiarius  esse  vi- 
deatur  :  ubi  eum  quasi  Pauli  discipulum,  el  as- 
seclam  illi  associtalum,  eo  quo  par  est  culttr  et 
devolione  veneramur.  Porro  Cbrysost  bomil.  C. 
de  Poenilentia,  Neronem  vocal  victum,  Paulum 
vero  victorem  :  Respuebat ,  inquit,  Cilix  pellium 
sutor,  vinclus,  pauper,  fameque  confectus ,  Ro- 
mance  opulentics  regem  imperantem  omnibus,  Quis 
ergo  clarior?  qui  vincebal  in  vinculis,  anquisu- 
perabatur  in  purpura?  qui  contemnebatur  impe- 
rans,  un  qui  jussus  nihil  curabat  jubentis  impe- 
rium?  qui  solus  cum  esset  vicit ,  an  qui  innumero 
vcdtatus  exercilu  victus  esl?  Vinctus  catena  dia- 
dematum proslravit  regem.  Denique  Paulus  fuil  : 

Quidam  quasi  in  tcrris  obatnbulans  Deus, 

Et  sanclus  in  carne  angclus  : 
In  regeneratione  similis  futurus  Dei  filio  , 

Suaque  mensura  Deus. 

H.ec  de  effigie  Pauli  breviter  dicta  sunto.  Nam 
eamdem  plenius  et  copiosius  efformat  noster 
P.  Thomas  Massutius  integro  opere,  quod  boc 
litulo  et  argumento  adornat. 

VOTUM  AUCTORIS 

EXS.  niLAR.  LIB.  1.   DE  TRINIT. 

Egohoc  vel  prctcipuum  ritcemece  officium,  debere 
me  tibi  Paler  omnipotens  Deus  conscius  sum,  ut  le 
omnis  sermo  meus  et  sensus  loquatur.  Neque  enim 
uUumaliudviajus  prcemium ,  hic  ipse  usus  mihi  a 
le  concessus  loquendi  potesl  referre  ,  quam  ulprce- 
dicanclo  te  tibi  serviat ,  teque  quod  es,  Patrem  sci- 
licet  Unigeniti  Dei,  aut  ignoranti  sctculo,  autne- 
ganti  hcv.relico  demonslrct.  Et  in  hoc  quidem 
tantum  voluntatis  mect  professio  est  :  cceterum 
auxilii  et  misericordice  tuw  munus  orandum  est , 
ut  extenta  ftdei  nostrce  confessionisque  vela  flalu 
Spiritus  tui  impleas  ,  nosquc  in  cursum  prcvdica- 
lionis  initct  propeitas.  Ainen. 


1N  ACTA 

APOSTOLORUM 

A  R  G  U  M  E  N  T  U  M. 


•ria    hic  praemiltenda    snnt. 
jPrimum,  de  libri  argumento. 

pSccundum,  de  iine  etscopo. 
Terlium,  de  Auctore.  Quoad 
^.primum :  Argumcntumliquet 
gex  litulo.    Inscribitur  enim 
Khic  liber  a  Graecis,  npt*gt«  a 
jLatinis  Aclus ,  i\  Syro  Ilisto- 
§ria  Aposlolorum  quia  eoiuin 
gcsla,  non  omnia,  sed  prsecipua  magisque  il- 
luslriacirca  Evang.  promulgationem  etpropaga* 
tionemenarrat.QuocircaS.  Chrys.  eum  cognomi- 
nat  librum  dogmatum  deSpiritu  sanclo,  elOEcum. 
Evangelium  Spiritussancti  (perindeac  Ilali  Pen- 
lecoslen  nuncupant  Pascha  Spiritus  sancti :  prius 
enim  Pascha  est  Cbristi  resurgentis. )  Nam  uli, 
inquit,  qualuor  Evangelista?  scribunt   Evange- 
lium   Aclaque   Cbrisli,   sic  Lucas  hic  describil 
EvangeliumAclaque  Spiritus  sancti,  qususcilii  <t 
lpse  gessil  in  Apostolis,  et  per  Aposlolos.  Sicut 
eiiim  lilius  Dei  amore  nostri  e  ccelis  desceodens 
incarnatus  est,  ut  ore  proprio  nos  doceret  viani 
virtutis  et  salutis,  alque  arcana  Palris  abscon- 
dita  a  constilutione  mundi;  ila  posl  Cbristum  ad 
nos  visibililer  descendere  voluil  Spiritus  sanc- 
tus,  etquasi  Christi  oemulus,  quodammodo  in- 
carnari  in  linguis  igneis,  ut  iis  imbueret  Apos- 
tolos  primosquc  lideles.  Quia  ut  ait  S.  Gregor. 
Nazianz.  et  ejus  interpres  Nicetas  orat.  hh.  cum 
FtUus  corpore   sensibili ,   ct  conspicuo  nobiscttm 
consuetudinem  habuissel ,  par  erat ,   ut  Spiritus 
quoque  corporaliler  appareret  ;  sicut  ctiain  appa- 
ruit  primttm  in  forrna  coiumba; ,   nunc  in  fornia 
linguarum  ignearum.  Et  cum  Chrislus  ad  ea  qtus 
Dco  conveniebant  revcrsus  csset ,  sumque  glorur, 
reslilutus,  Spiritum  ad  nos  post  Christum  descen- 
dcre  oporlebat,  ul  testimonium  Chrislo  perhibe- 
ret,  ejusque  ccepta  compleret.    Qua  de  causa 
plura   etpraeclariora  gessit  quam  ipse  Cbrislus. 
Christum  enim  decebat  in  bumilitate  carnis  et 
passionis  redemptionem  nostram  peragere :  qua 
peracta  congruebalut  Spiritus  sanctuseum  per 
miracula,  praedicationem  Evangelii ,  conversio- 
nem  et  subjectionem  onmium  gentium  toto  orbe 
celebraret,   et   glorificaret,   juxta   id  quod  ait 
Aposlolus  Philip.  2.  8.  Ilumiliavit  semelipsttmfac- 
tus  obedicns  usquc  ad  morlem ,  mortcm  aulemcru- 
cis ,  etc.  Propter  quod  ct  Deus  exallavil  itlum ,  ct 
dcdit  illi  nomen  quod  est  super  omne  nomcn,  uti 
in  nominc  Jesu  omne  genu  flcctatur  cceleslium , 
terrestrium ,  et  infernorum.  Spirilus  sanclusergo 
a  Christo  Apostolis  promissus,  et  post  ejus  in 
coclum  ascensum  in  Pentecoste  ad  eos  missus, 
quasi  aller  Chrislus,  non  jam  morlalis,  scd  im- 
mortalis  et  gloriosus,  eos  implevit  sapienlia, 
robore,  zelo  ,   virlute  miraculorum ,  omnique 
charismale  coclesti ,  quibus  ipsi  quasi  panoplia, 
ii  capite  ad  talos  armati  debellarunt  idola  ,  doe- 
mones,  philosophos,  oralores,  reges  et  prinei- 
pes,  actriumpbantes  tolum  oiliem  subegeruul 
(hristo.  Hocenimopus  fuit  non  bomiuum  pan- 
eorumet  rudium,  sed  Spirilus  sancli.  Conspicics 
COHMI..    K   LAPIUE.      TOM.    N. 


luc ,  inquit,  Chrysost.  Aposlolos  seu  volucres  ter- 
ram  mariaque  percurrentes ,  ac  timidos  itlos  quon- 
damradesque  subito  in  alios  homincs  csse  versos  , 
fustu  divitiarum  ,  gloria  ,  ira ,  concupiscenlia , 
lurciter  rebus  omnibus  superiores  csse  faclos ; 
utique  non  alia  vi,  quam  Spiritus  sancti  eos 
agenlis  et  impellentis,  Aposloli,  ait  S.  Hilar.  in 
c.  5.  Matlb.  v.  13.  sunt  rerum  cozlestium  pra;dica- 
tores  et  wternitatis  velut  salores ,  immortalitcm 
omnibus  corporibus ,  quibus  eorum  sermo  aspersus 
fuerit ,  conferentes.  Ex  Aclis  ergo  discimus, 
quanta  sitvirtus  et  sanctitas  Christi  et  christia- 
nismi,  ac  quam  apud  paucos  primaeva  illa  re- 
manserit. 

Disputathic  Valla,  etalii,  an  hic  hber  poJius 
Aetus  vocandus  sit,  an  Acta?  Sedhoc  leviculum 
desyllabis  litigium  Crammaticis  dirimendum 
reUnquamus.  Romani,  aliique  docti  indigitani 
Aclus,  quae  vox  prope  respondet  Graeco  ~yj.\m, 
uli  Valla  aliique  fatentur.  Actushosce  esseScrip- 
turam  Canouicam,  de  fideest,  uti  censuit  Ec- 
clesia  sasculorum  omnium,  et  consentiunl 
hasretici  omnes  moderni.  Ilisloria  ergo  haeccer- 
tissima  est,  jucundissima ,  utilissima,  augus- 
tissima.  Narrat  enim  gesta  non  tam  Apostolo- 
rum  ,  qui  Ecclesiae  fuere  principes,  quam 
ipsiusmet  Spiritus  sancli  per  Apostolos. 

Hoc  ilaque  libro  describitur  infantia  Ecclesia? 

Christiana-  et  primaevi    Christianorum    mores, 

fervoret  sanclitas  aspirata  i\  Spirilu  sanclo  per 

praedicalionem  Apostolorum,  preeserlim  sancti 

Pauli.  cujus  comes  individuus,  et  oculatus  tes- 

tis,  imo  cooperator  fuit  S.  Lucas,  quem  hujus 

libri    Auclorein   esse   habet  inscriplio   Gra>ca, 

Complut.  et  omnes  consentiunt.  Audi  S.  Hieron. 

lib.  de  Scrip.  Eccles.  in  Luca  :  Aliud  quoqueedi- 

dit  volumen  egregium  ,  quod  litulo  ^pt^m  i-oco).w 

prwnotatur,    cujus   hisloria    usque  ati  biennium 

lXonuv  commoranlis  Pauli  pertinel,  id  est ,  usque 

ad  quartum  Neronis  annam  :  ex  quo  intelligimus 

ineadem  urbe  librum  esse compositum.  Idem  ha- 

bet  inscriptio  marmorea,  quam  vidi  Rom.-e  in 

Ecclesia  S.  Wariae  in  Via  lata,   quae  fuit  statio 

S.  Pauli  et  Luc.T  in  primis  vinculis.  Caplus  est 

enim  Paulus  a  Judaeis  Hierosolymae,  et appellans 

Caesarem,  a  Feslo  praeside  missus  est  Romam 

ad   Neronem   anno  secundo   ejusdem  ,   ibique 

mansit  per  biennium  :  ubi  S.  Lucas  hanc  suam 

hisloriam  tinil,  etconcludit  dicensc.  ult.  v.  ull. 

Mansit  aatcm  (Paulus)  bicnnio  tolo  in  suo  con- 

dttcto  (hospitio)  e.t  suscipicbat  omncs  qui  ingre- 

dicbantur  ad  cttm  prmdicans  rcgnttm  Dci ,  et  docens 

qtuv  sunt  dc  Domino  Jesu  cum  omni  fuhtcia ,  siw 

prohibitione.  Hincsequitur,  hunc  libruin  27.  an- 

norum  circiter  acta  com|)lecti.  Tot  enim  lluxe- 

runt  ab  ascensione  Cbristi  in  ctehun,  quae  con- 

tigit  anno  ejus  oh.  a  qua  orditur  Lucas,  usque 

ad  annum /i.  Neronis,   obi  linit,  qui  incidil  in 

annum  Cbristi  GO.  ita  S.  Hieron.  Quanquam  Ba- 

rooius  biennium  (puta  finem  biennii)  hoc  car- 

cerisS.  Pauli  consignatanno  .'>.  Neronis,  quifuit 

annus  ChristiGO.  ila,  ut  3S.  annorum  hic  texatur 

5 


i\  ARGUMENTA  L\  A< 

hitiioria ,  quol  pariter  iibri  sunlcapila.  indese- 
(|iiitur,  eodeni  anno  Christi  60.  vel  6i.  librum 
bunc  a  Lucaesse  conscriptum  ,  vel  perscriptum 
(i  linilum. 

Duec  sunt  praecipuac  libri  partes.  Priore,  u  c.  1. 
usque  ad  decimum,  recensetur  fundatio  fidei 
vl  Kcclesiae  in  Judaea  et  Samaria,  juxta  praecep- 
luin  Cbristi  Actor.  1.  8.  Posteriore,  a  c.  10.  usque 
;k1  iinem  enarratur  propagatio  Evangelii  per 
Syriam,  Lycaoniam,  Panipliyliain,  Craeciam, 
;  iiasque  gentes  opera  Aposlolorun),  praeserlim 
S.  Pauli,  factam.  Cbi  notat  Iren.  lib.  3.  cap.  lh. 
Lucam  ea  quae  Pauli  sunl,  qua?queipsc  praescns 
viderat,  imo  cum  Paulo  gesserat,  exacte  et  se- 
lialdii  conscribere,  caelera  obiler  perstringere, 
vel  transilire.  Stylus  Lucaj  bistoricus  est,  facilis 
cl  planus  :  quarc  in  co  explicando  morc  meo 
cxactus  ero,  sedbrevis  :  quiplura  cupitvariam- 
que" erudilionem ,  legat  nostrum  Lorinum,  quo 
nemo  fusius,  nec  cruditius  commentatus  est. 
M  hi  proposilum  esl  lecloris  quaquaversum  com- 
inodis  consulcre  iisquc  obsequi ;  ideoque  quce 
ab  liiisfusc,  vel  confuse,  vel  involutectobscurc 
dicta  sunt,  ca  breviter,  methodice,  aperte  el 
lare  dicere  complecliquc  contendo  :  quae  vere 
ab  aliis  tacita,  vel  omissa  sunt,  adeo.  Sequor 
ciiim  brevitatem,  methodum,  claritatem,  inte- 
pilalcm  etcopiam  :  an  assequar  judicet  lector. 
l)cum  rogo,  ut  quod  minus  ego,  ipse  plenius 
asscquatur;  utque  haec  mea  vota  uni  ipsius  glo- 
i  iae  bonoque  publico  plene  planeque  serviendi 
secundct,praestclct compleat.  Amen. 

Praeter  Comment.  S.  Chrysost.  OEcumen.  et 
ahorum,  pulchro  carminc  Acta  Apostol.  verlit  et 
expltcuii  Arator  Diaconus  temporc  Justiniani 
Imp.  subannumDomini530. 

Quoad  secundum.  Finiset  fructus  hujus  libri 
i-st,  ut  in  eo  aurcum  primitivac  Ecclesiae  saccu- 
lum  intuenles,  videamus  quantumab  illodesci- 
verimus,  omnique  studio  ad  idem  redirc  cone- 
miir.  Sane  cum  priscos  et  primaevos  Chrisliano- 
rummores  adeosanctos,  vitamqueadmirabilem 
et  actus  heroicos  intuemur,  pudere  et  gemere 
uos  oportet,  ac  cum  Jeremia  in  Threnis  c.  h.  1. 
exclamare  :  Quomodo  obscuratum  est  aurum, 
mutatus  est  color  optimus ,  dispersl  sunt  lapides 
sanctuarii  in  capile  omnium  platearum?  Egressus 
est  a  fdia  Sion  omnis  dccor  ejus.  FiliiSion  inclyli 
et  amicti  auro  primo  quomodo  reputali  sunt  in  vasa 
teslea,  opus  manuum  figuli?  0  domus  anliqua, 
quam  dispari  domino  dominaris!  Primi  Chris- 
tiani  plerique  omnes  sanctitatc,  et  sapientia 
erant  argentei  ct  aurei ;  nunc  multi  cupiditatc 
sunt  terrei,  imo  leneictferrei.  Lnde  haec  rerum 
tanta  vicissitudoPPrimi  illi  hoc  praemeditatum, 
et  in  mente  fixum  gerebant,  quod  ab  eis  didicit 
docuitque  S.  Hilarion.  tesle  S.  Hieron.  in  ejus 
vita,  prceterire  figuram  hujus  mundi,  el  eam  esse 
veram  vitam ,  qua:  vitm  prazsentis  emeretur  incom- 
modo.  Audierant  a  Paulo  1.  Corinth.  7.  29.  lloc 
itaque  dico  fratres  :  Tempus  breve  est  :  reliquum 
cst,ut  et  qui  habent  uxores,  tanquam  non  liabentes 
sinl;  et  qui  flent,  tanquam  non  flentes;  et  qui  gau- 
dent,  tanquam  non  gaudentes;  et  quiemunt  ,tan- 
quam  non  possidentes  ;  et  qui  utunlur  lioc  mundo, 
tanquam  non  utuntur.  Praterit  enim  figura  hujus 
mundi.  Nimirum  mundus  hic  non  habet  rerum 
veritatem,  sed  unbram  duntaxat  et  figuram  ; 
«jusopes,  pompae  et  gaudia  umbratica  sunt, 
ficta  etpicta,  non  vera  elsolida.  Hoc  sciebant, 
hoc  rurainabant  primi  fideles  ideoque  terram  et 


TA  APOSTCLOhUM. 

terrcna  sperncbant,  ceelum  et  coclestia  ambic- 
banl  dicchantquc  ciun  S.  Hicron.  Tcrra  cram , 
calutn  factus  sum  per  baptismum  ct  christianis- 
muin.  Secus  jam  faciunt  multi,  qui  quasi  talpoe 
UTrae  iuhianl,  ideoque  in  terrcnis  acutum  vi- 
tlenl  u t  lynces,  in  ccclestibus  caecutiunt  ut  noc- 
tnae.  Asseril  S.  Chrysost.  in  titulum  psalm.  50. 
Prophclas  esse  velut  quosdam  piclorcs  virtutis  ac 
milUicBqua  contra  pcccata  et  diabolum  dccerlamus. 
lia  scilicet  Ahraham  quasi  pictor,  in  seipso  sua- 
que  vita  vivis  coloribuspinxit  nobis  fidcm.Isaac 
obedienliam ,  Joscph  caslilalem,  Job  patienliam, 
Abel  innoccntiam,  Moses  mansuetudincm,  Da- 
vid  psalmodiam,  Elias  zelum  :  pictores  Chrisli 
fuerunt  Evangelistae,  pictor  Apostolorum,  vi- 
trequc  Christianae,  etPaulinaeeslS.  Lucas.  Pinxit 
ipse  penicillo  imagines  Virginis  Deiparae,  et 
Verbi  incamati,  imo  infantis  ,  quas  etiamnum 
fiomac  magna  veneratione  intuemur,etcolimus: 
at  longe  excellentius  in  hiscc  Actis  pinxit  ideam 
vilae  Christianae,  perfecke  etApostolicae,  uteam 
postcris  omnibus  quasi  speculum  et  exemplar 
quod  aemularentur,  proponeret,  etadeamcon- 
sectandam  primorum  Christianorum  exemplo 
accenderet.  Quis  enim  non  accendatur  ad  con- 
templum  rerum  terrenarum ,  ad  amorem  coe- 
lestium,  ad  charitatem,  ad  zelum,  ad  marty- 
rium,  quando  legit  primos  fidcles  quasihomines 
ccelestes,  et  angelos  quosdam  terrestres  opes 
calcasse  ad  coelum  suspirasse,  jugiter  orationi 
et  Eucharistiae  vacasse;  carceres,  mortes  et 
martyria  pro  Chrisli  amore  non  fugisse,  scd 
quoesiisse?  Quis  non  inflammetur  ad  fortiter  luc- 
landumcumcarnc,  mundo  et  daemone  ,  ad  ge- 
nerosam  sui  suarumque  passionum  ct  cupidita- 
tum  vietoriam,  ad  animarum  lucrum  ,  ad  Christi 
regnum  propagandum,  quando  classicumLucae 
audit  ?  Repleti  sunt  omnes  Spiritu  sancto,  etcozpe- 
runt  loqui  variis  linguis  prout  Spirilus  sanctus  da- 
bat  eloqui  illis.  Multitudinis  credentium  erat  cor 
ttnum,  et  anima  una  :  nec  quisquam  eorttm  qux 
possidebat  aliquid  suum  esse  dicebat ,  sed  erant 
illis  omnia  communia.  QuotidLe  perdurantes  Ln 
tempto ,  et  frangentes  cLrca  domos  panem ,  sume- 
banl  cLbum  cum  exultatione,  et  simplicitate  cordis, 
cotlaudantes  Deum,  et  habentes  gratiam  ad  om- 
nemplebem.  Quotquot  (non  sacerdotes ,  sed  laici 
et  conjugati)  possessores  agrorum  aut  domorum 
erant,  vendentes  afferebant  pretiaeorumqua?  ven- 
debant ,  et  ponebant  anle  pedes  Apostolorum.  Di- 
videbalur  autem  singulis  prout  cuique  opus  erat. 
Ibant  gaudentes  a  conspectu  Concilii,  quoniam 
digni  habiti  sunt  pro  nomine  Jesu  contumeliam 
pati.  Obcdire  oportet  Deo  magis  quam  hominibus. 
Eccevideocados  apertos ,  et  filium  hominis  stantem 
a  dextrix  Dei;  et  plurima  talia  per  singula  ca- 
pita.  Quocirca  vere  et  apposite  S.  Hieron.  ad 
Paulinum.  Acta  Aposlolorum ,  inquit,  nudam 
quidem  videntur  sonare  historiam,  et  nascentis 
Ecclesia?  infantiam  texere ,  sed  si  noverimas  scrip- 
lorum  eorum  Lucam  csse  Medicum,  cujus  laus  est 
in  Evangelio,  animadverlemus  pariter omniaverba 
illius,  animai  languentis  esse  medicinam,  praeser- 
lim  quia  passim  inculcat  Ci.risti  nostramque 
resurreciionem,  et  vitam  aeternam,  quae  om- 
nium  dolorum  cst  levamen,  et  stimulus  ad  om- 
nia  ardua  vel  agenda,  vel  toleranda.  Unde  S.  Aug. 
in  psalm.  109.  Spes,  ait,  vita  immortalis  est  vita 
vitce  mortalis.  Quapropler  vere  S.  Chrys.  Quod 
maxime,  inquit,  agit  hic  liber,  est  resurrectionis 
declaratio  :  qtta?  sic  credita  fuerit ,  et  cateris 


aperia  tstvia.  Hacc  Acta  ergo  docent,  in  crucc 
et  inortc  Christi  non  fuissc  extinctam  ct  sepul- 
tam  cjus  scholam  (uti  optabant  et  putabant  Ju- 
da'i)  ct  Ecclcsiam,  scd  potius  tunc  coepisseejus 
regnum  etgloriam  per  resurrectionem  Chrisli 
ejusque  (idelitun  ,  eamque  duraturam  in  aeter- 
nuin,  uti  promisit  Dcus  per  Prophetas,  el  per 
angelum.  Lucael.  32.  Igitur  npecCus  hse  &m<j6ta» 
doccnt  praxiin  Evangelii  et  doctrinac  Christi  : 
hanc  enim  in  praxim  redegerunt,  et  in  actus 
contulcrunt  Apostoli.Unde  merilo  dolelS.  Chrys. 
argum.  in  epist.  ad  Philemonem,  acta  eoruin 
plurima,  eliam  minutissima  inlercidisse  :  Vti- 
nam,  inquit,  non  defulsset ,  qui  Aposlotorum  nobis 
lustonam  diligenlissime  traderet ,  non  solum  quid 
scr  pserint ,  quidve  loculisint ,  sed  ul  scse  perom- 
ncm  vitam  habuerint ,  quid  el  quando  comederint, 
quandosederint ,  quo  ierint ,  quod  diebus  singutis 
gesserint,  et  in  quibus  partibus  vixerint ,  quum 
introicrint  domum ,  quo  navigaverint ,  ubinam 
applicuerint ,  atque  omnia  diligenter  exponeret , 
adco  illorum  omnia  eximia  utilitate  referta  sunl. 
Si  cnim  cum  loca  tanlum  ccrnimus ,  ubi  sederunt, 
seuvincli  sunt ,  loca  inquaminanima,  illuc  sa'pe 
dirigamus  animum ,  virtutesque  illorum  conspicia- 
mus,  et  expergiscamur,  vt  promptiores  evadamus, 
multo  id  profeclo  magis  fwret ,  si  verba  Ulorum ,  et 
rcliqua  gesla  audire  conligisset.  Certe  de  amico 
qtlis  prrlibenter  inlerrogat ,  ubinam  degit?  quid 
facit?  quo  procedil?  non  longe  digniusde  commu- 
nibus  orbis  magislris  id  ficri  decuit  ? 

Quoad  tertium.  Auctor  hujus  lihri  estS.  Lucas 
Medicus  Antiochcnus,  intcromnes  Evangelistas 
linguae  graecae  erudilissimus,  aitS.  Ilier.  ep.  \'i'\ 
ad  Uamasum  ,  qui  patrio  idiomate,  puta  Graeco 
eleganter  primo  Evangelium,  deinde  Actacons- 
cripsit ,  perinde  ac  civis  ejus ,  et  assecla  S.  Joan. 
Antiochenus  gr.-ece  concionatus  cst  et  scripsit; 
qui  ah  eminenli  Graecanicae  linguae  eloquentia 
Clirysostomus,  id  cst  05  aurcum,  est  cognomina- 
tus.  Antiochia  enim,  ulpolc  ii  Graecis,  puta  ;ib 
Antiochis  Alexandri  Magni  successorihus  con- 
dita  ct  guhcrnata,  eorum  idioma  Givccum  sus- 
ccpit,  esto  et  proprium  haberet,  puta  Syrum, 
utpotc  Syriac  metropolis. 

Quaeres,  qualis  fuit  S.  Lucas?  Resp.  Primo, 
fuit  Evangelista,  scripsit  cnim  Eyangelium,  in 
quo  pr.e  caeleris  documenta  Chrisii  ad  mores,  et 
perfeclionem  spectanlia  enarrat.  Fuit  ergo  Cbe- 
rubinus,  uli  mox  ostendam,  scilicel  uiius  e 
quatuor  Cherubim  quos  vidit  Ezechiel  cap.  1. 
ct  S.  Joanncs  Apocal.  l\.  7.  Ergo  Lucas  ex 
Medico  corporumfactus  estmedicusanimaruni. 

Secundo,  fuit  virgo  aut  caelebs  :  nunquam 
enim  uxorem  duxit.  lia  S.  Hieron.  inLuca. 

Tertio,  S.  Epiphan.  haer.  51.  S.  Greg.  pr.Tfat. 
in  Joh  c.  1.  Doroth.  in  vita  S.  Eucae,  Mariana  et 
alii  censent  eum  fuisse  unum  e  72.  Christi  dis- 
cipulis  :  sed  conlrarium  insinuiUipsc  Lucas  ini- 
tio  Evangelii,  ubi  ait  se  id  scribere  non  cx  visu, 
sed  ex  auditu.  Fuit  ergo  ipse  non  Chrisli,  sed 
Apostolorum  pula  S.  Pauli  disciptilus.  Ita  Iren. 
lib.  1.  c.  20.  Tertull.  lih.  h.  contra  Marcion.  c.  2. 
Thcodor.  in  prsefat.  vit.  SS.  Patrum,  S.  Ilieron. 
in  c.  65.  Isaiae.  Raron.  et  alii  :  licet  Mariana  ad 
id  respondeat,  Lucam  non  omnia  Chrisli  acla 
vidisse;  scd  quaedam  vidisse,  quacdam  audivissc. 
Undo  S.  Greg.  loco  jam  cilato,  censel  Lucam 
fuissc  comitemCIeopluT,  et  utrique  Christum  sc 
revelasde  ln  Emaus  pcr  fraclioncm  panis  , 
l.ucac  2?i.  To.  et  scq. 


ARCDMENTA  1N  ACTA  APOSTOLORU». 

Quarlo,  Aposlolus,  lum  quia  apostolatus  Pauli, 
lahorum,  ct  periculorum  fuil  comes  elcoopeia- 
lor,  idqueexsuffragiiselelectione  Ecclesiarum, 
uli  asserere  videtur  Apostolus  2.  Corinth.  8.  19. 
Lude  liquet  eumSpirilu  Dei  prae  caeleris  plenuiu 
et  exiinium  fuisse.  Idem  patet  exmiraculis  qiw 
nunc per  iltum  fiunt.  Ait  S.  Chrysosl.  Tum  quhi 
postqtiamRoma  discessit,  ail  OEcumen.  procem. 
in  Lilcam,  in  Orientem  est  revcrsus,  rursumqui- 
Libyam  peliit,  et  Thebanos  Christiana  religioiu- 
inslilnil,  et,  ut  ait  Epiphan.  haeres.  51.  praedica- 
vil  primuffl  in  Dalmalia  ac  Gallia ,  et  in  Italia  ac 
Macedonia.  Mullos  ergo  labores  ,  aerumnas  , 
pcrsecutiones  in  hoc  suo  aposlolatu  pro  Christo 
suslinuitusque  adannum  aelatis  8'i.  testeS.  Hiei . 
Quocirca  hoc  ei  elogium  tlal  Ecclesia  :  Quicracis 
inortijicationemjugiter  in  suocorpore,  pro  luino- 
minis  honore  porlavit.  Idcirco  apposite  intcr 
quatuor  animalia  Cherubica  Ezech.  1.  10.  <  t 
Apocal.  h.  7.  sicut  aquila  assignatur  S.  Joanni, 
homo  S.  Matlhaeo,  leo  S.  Marco,  ila  bos  S.  Lucae 
hos  enim  laborum  est  patiens,  et  assidue  in 
agro  heri  adsegetem  et  niessem  exercetur.  Hinc 
aliqui  viri  docli  censuerunt,  apposile  Lucani 
prisca  lingua  Latina  significare  bovcm,  dccepli 
verbis  Plinii  dicentis  lib.  8.  cap.  6.  Btephetntes 
llaliai  primum  vidit  Pyrrlii  regis  bello,  et  boves 
Lucas  appellavit,  in  Lucanis  visos  annos  UrbU 
cccclxxii.  Haec  enim  verba  significare  videntur 
boves  ab  Halis  vocatos  esse  Lucas  :  sed  long<- 
alius  est  Plinii  sensus  nimirum  Italos,  qui  anir 
Pyrrhum  elephantes  non  viderant,  oh  monstro- 
rum  magniludinem  eos  vocasse  boves  lucas,  id 
est  Lucanos,  eo  quod  in  Lucania  in  1'yrrhi  exer- 
cilu  primum  eis  visisint  :  bovem  enim  vocabani 
maximum  animal,  quale  est  elepbas,  sed  cuin 
cognomento  Luca,  qui  in  Lucania  primum  \i- 
sus.  lta  Varro  I.  6.  de  Lingua  Lalina  diserte  a-- 
seril  bovcm  lucam  vocari  elephantem,  non  tam 
a  Lucania,ut  vult  Plinius,  quam,  inquit,  quod 
tonge  relucebant  propter  inauratos  regiosclypeos, 
quibus  eorum  tum  ornalce  erant  turres.  S.  Luca> 
ergo  est  bos  lucens  :  bos,  quia  victima  laboris. 
mostificationis  et  marlyrii  :  lucens,  per  doclri- 
namelEvangelium.  ldem  est  hos  luca,  puta  ele- 
pbas,  quia  sicut  elephas  inter  animalia  est  sa- 
pienlissitnus  et  proxime  ad  hominis  rationem 
accedit,  ila  et  S.  Lucas  sapicntia  excellit,  ac 
pr;e  coeteris  evangelistis  sapientiam  Verbi 
incarnali  ejusque  sapientia  dicla  ,  dogmat.i 
ac  consilia  practica,  et  ad  mores  conformandos 
apposila  cnarrat.  Lucas  ergo,  siLatiniunctymon 
usumque  scrulcris,  esl  clephas  :  si  Hebraeum. 
Lucas  est  doctor,  qui  scienliam  vcl  hislorlain  a 
majoribus  acceplam  poslcris  tradil.  a  rad.  """ 
lcchah,  idest,  doctrina  acccpla  ct  tradita  :  Heln. 
enim  f//e(  in  Graecum  et  Latinum  S.  liquescit, 
uti  ex  Maschiach  fit  Mcssias.  Si  Graecuin  clymon 
speclc,  Lucas  esl  lotor,  scilicet  pcccalorum  ,  a 
Aouw  ,  itl  esl  lavo ,  inquit  Pagnin.  inNomin.  Hebr. 
tpii  et  addit,  Lucas  bcbr.  itlcni  cssc  quotl  Cp*~ 
l& cam  t  id 68t,  ci  resurrectio ,  scilicel  compclit 
oh  labores  et  passiones  :  aut  Lucas  itlem  ess« 
t|iiod  Lucius,  quod  Latinum  est  nomen  a  lucu 
dictiiin,  quasi  hicidus,  quod  etiam  sensit  Orig. 
in  cpislol.  adRoman.  in  finc,  cl  noslcr  Sanchc/ 
hic.  Qoi  enim  a  Gr.Tcis  Lucas  i^o  rm  luws,  id  est . 
a  tucc,  idcm  Lalinis  Lucius  i\  Lucc  pariler  dici 
videtur ;  (|tiin  et  Varro  I.  6.  elcphanlcs  vocat  bo- 
vcs  lucas,  itl  cst  luccnlcs.  Lucas  ergo  videlur 
esse  nomen  etymon  habcns  Grecum  ct  Latinum 


COMMENTAIUA  IN  ACTA 

stjd  terminalionem  Syram,  utpote  inSyria. Prae- 
clareS.  August.  I.  2.  de  Doctr.  ChrJst.  c.  1G.  notat 
iiomiua  peregrina,  ut  licbrwa,  non  parvam  ha- 
bere  vim  atque  adjutorium  ad  solvenda  csnigmata 
5(  ripturm ,  si  qitis  possit  ca  interpretari.  Nani ,  ut 
idem  aitc.  C.  I.  de  Genesi  ad  litter.  imperfecto, 
nomen  appellatur  quasi  notamen,  quod  rem  notct. 
I  ode  infert  Sanchez,  Lucam  fuisse  cognatum 
S.  Pauli:  fuissc  cnim  ipsumLucium,  quem  in- 
ter  cognatos  suos  numerat  Paulus  Rom.  16.  21. 
I.ucaeenim  dedisse  Latinum  nomen  Lucius,  quia 
ad  Ilomanos  scrihebat,  ideoquefortcPaulicomes 
luit  individuus. 

Quinto,  S.  Lucam  martyrio  vita  functum  ,  et 
laureatum  indicatS.  Nazianz.  orat.  1.  in  Julian. 
dum  ait,  iSon  victimas  pro  Christo  ca?sas  es  reveri- 
tus?  non  magnos  pugiles  extimuisli,  Joannem 
illum,  Petrum,  Paulum,  Jacobum,  Steplianttm , 
Lttcam,  Andream  ,  Theclam ,  eos  qui  et  posl  illos, 
i-l  ante  illos  capitis  sui  periculo  veritalem  prolexe- 
rttnl  :  qtti  cum  igni  et  ferro ,  et  belluis  ,  et  tyran- 
nis ,  ct  prxscntibas  malis ,  et  denunciatis ,  alacri 
unimo ,  velutiin  alienis  corporibus ,  imo  quasicor- 
porum  cxpertes  dimicarunt?  Paulinus  Nolanus 
liis  item  versibus  ipsum  nominat  Martyrem  : 

Ilic  pater  Andrcas,  cl  magno  nomine  Lucas 
Marlyr,  cl  illustris  sanguine  Nazarius. 

llursum  Gaudentihus  Episcopus  Brixianus,  qui 
claruit  eodem  quo  Ambrosius  saeculo,  haee  ha- 
het  :  Ilorum  quatuor  habemus  in  pr&senti  reli- 
quias;  quiregnum  Deiet  justitiamprtfdicantes  ab 
incredtdis  et  impiis  occisi ,  Deo  semper  vivere  ope- 
rationum  suarion  virttttibus demonstrantur ,  Joan- 
nes  in   Scbaste  Palaistince ,  Thomas  apud  Indos, 


APOSTOLOnl.U.  Cap.  I. 

Andreas  et  Lttcas  apud  Patras  Acliaite  civitatem 
consummali  rcfcruntur.  Ita  ipse  serm.  in  Dedic. 

Eccles. 

De  eodem  hsec  Nicephorus  1.  2.  cap.  &3.  paucis 
vilamillius  compleclens  :  Lucas  Antiochicc  qua: 
est  in  Caitesyria,  orttts  mcdictts  simttl  et  pictor 
c^rcgitts ,  Tltcbis  ad  Pattlum  venit  :  atqueibi  nun- 
cio  patrio  crrori  rcmisso,  ad  Christttm  accessit , 
pro  corporum  cttratione  animarum  medicus  fac- 
ttts  :  Evangelittm  sutim  Patdo  prxcipiente  scripsit, 
iitque  itidem  Acta  Apostoiorum.  Cum  Paulo  autem 
Iloma;  cum  fuissct ,  in  Graciam  cst  revcrsus ,  plu- 
rimosque  ibi  divina;  doctrinai  et  cognitionis  tuce 
illuslravit ;  et  tandcm  d  divini  verbis  contemptori- 
busex  frucliferm  oleai  arbore stispensus ,quod  aridi 
ligni ,  unde  crux  fteret,  copia  non  esset ,  Deo  spi- 
ritum  commendavit,  cum  octoginta,  ut  dicitur, 
annos  nattts  esset. 

Pergit  deinde  Nicephor.  narrare  miracula  ad 
ejus  sepulchrum  patrari  solita,  deque  Christi, 
Deiparae,  Petri  et  Pauli  imaginibus  ab  eo  pictis. 
Eadem  de  martyrio  in  olea  peracto  habet  Glycas, 
lib.  2>.  Annal.  additqueliquorem  medicumex  re- 
liquiis  scaturire,  eoque  indice  illas  esse  reper- 
tas.  Eamdem  habet  Cedrenus  in  Compend.  Hist. 
Denique  in  Luca  et  per  Lucam  completum  est 
illud  Psaltis  psalm.  18.  5.  Inomnem  terramexivit 
sontts  eorum  ,  et  in  ftnes  orbis  terrx  verba  eorum; 
ut  merito  ei  atlribuas  quod  de  Tboma  Aquinate 
(quem  condiscipuli  ob  juge  silentium,  vocabant 
bovem  mutum)  dixit  Albertus  Magnus;  Bos  Mu- 
tus  talem  vocem  edet,  quem  audiet  totus  orbis. 
Denique  caput  S.  Lucse,  S.  Gregor.  cum  esset 
aprocrisarius  Constantinopoli ,  detulit  Romam, 
ubietiamnuminbasilicaS.  Petrivisiluretcolitur. 


CAPUT  PRIMUM. 

SYNOPSIS    CAPITIS. 

Duje,  suist  Capitis  partes.  Prior  enarrat  Christi  ascensionem  in  coelum.  Posterior, 
Mathiam  per  sortem  Jud,e  surrogatubi  in  ApostOlatu. 


>rimu3i  quidem  sermonem  feci  de  omnibus ,  6  Theophile,  quae  coepit  Jesus 
rfacere,  et  docere,  2.  usque  in  diem  ,  qua  prsecipiens  Apostolis  per  Spiri— 
tum  sanctum ,  quos  elegit,  assumptus  est:  3.  quibus  et  praebuit  seipsum 
ivivum  post  passionem  suam  in  multis  argumentis  per  dies  quadraginta 
^apparens  eis  ,  et  loquens  de  regno  Dei.  4.  Et  convescens  ,  praecepit  eis  al> 
Hierosolymis  ne  discederent,  sed  expectarent  promissionem  Palris  ,  quam 
^audistis  ( inquit)  per  os  meum  :  5.  quia  Joannes  quidem  baptizavit  aqua  , 
vos  autem  baptizabimini  Spiritu  sancto  non  post  multos  hos  dies.  6.  Igilur  qui  convenerant, 
interrogabant  eum  dicentes :  Domine ,  si  in  temporehoc  restitues  regnum  Israel  ?  7.  Dixit  autem 
eis :  JXon  est  vestrum  nosse  tempora  vel  momenta:  quae  pater  posuit  in  sua  potestate:  8.  sed 
accipietis  virtutem  supervenientis  Spiritus  sancti  in  vos  :  et  eritis  mihi  testes  in  Jerusalem  ,  et  in 
omni  Judaea  ,  et  Samaria  et  usque  ad  ultimum  terrae.  0.  Et  cum  haec  dixisset ,  videntibus  illis  , 
elevatus  est :  et  nubes  suscepit  eum  ab  oculis  eorum.  10.  Cumque  intuerentur  in  ccelum  euntem 
illum  ,  ecce  duo  viri  astiterunt  juxta  illos  in  vestibus  albis ,  qui  et  dixerunt :  'A  .  Viri  Galilaei , 
quid  statis  aspicientes  in  ccelum  ?  hic  Jesus ,  qui  assumptus  est  a  vobis  in  coelum  ,  sic  veniet , 
quemadmodum  vidistis  cum  euntem  in  coelum.  12.  Tunc  reversi  sunt  Hierosolymam ,  a  monte 
tjui  vocatur  Oliveti ,  qui  est  juxta  Jerusalem  ,  sahbati  habens  iter.  13.  Et  cum  introissent  in 
coenaculum ,  ascenderunt  ubi  manebant  Petrus  et  Joannes ,  Jacobus  et  Andraeas,  Philippus  et 
Thomas, Bartholoniaeus  et  Matthaeus,  Jacobus  Alphaei,  et  Simon  Zelotes ,  et  Judas  Jacobi.  1 4.  Hi 


COMMENTAIUA  IN     ACTA  APOSTOLORUM.   Cap.   I.  57 

omnes  erant  pcrseverantes  unanimitcr  in  oratione  cum  mulieribus,  ct  Maria  malrc  Jesu ,  tst 
fralribus  ejus.  15.  In  diehus  illis  exurgcns  Pcfrus  in  mcdio  fratrum  dixit  ( erat  aulcm  turba 
hominum  simul  ,  ferc  centum  viginli  )  1G.  Viri  fratres ,  oportet  impleri  Scripluram  ,  quam 
prsdixitSpiritus  sanctus  per  os  Davidde  Juda  ,  qui  fuitdux  eorum  qui  comprehcnderunt  Jesum  : 
17.  qui  connumcralus  erat  in  nohis,  et  sortitus  est  sortem  ministerii  hujus.  18.  Et  hic  quidem 
possedit  agrum  de  mercede  iniquitatis ,  et  suspensus  crcpuit  medius  :  ct  diffusa  sunt  omnia 
viscera  ejus.  19.  Et  notum  factum  est  omnihus  hahitantihus  Jerusalem  ,  ita  ut  appellaretur  ager 
ille  ,  lingua  eorum ,  Haceldama  ,  hoc  est ,  ager  sanguinis.  20.  Scripjum  est  enim  in  libro 
Psalmorum  ,  Fiat  commoratio  eorum  deserta  :  et  non  sit  qui  hahitet  in  ea :  et  episcopatum  ejus 
accipiat  alter.  21.  Oportet  ergo  ex  liis  viris,  qui  nohiscum  sunt  congregati  in  omni  tempore, 
quo  intravit  et  exivit  inter  nos  Dominus  Jesus ,  22.  incipiens  a  haptismate  Joannis  usque  in  diem 
qua  assumptus  est  a  nohis  ,  testem  resurrectionis  ejus  nohiscum  Geri  unum  ex  istis.  23.  Et 
statuerunt  duos ,  Joseph  qui  vocahatur  Barsahas,  qui  cognominatus  est  Justus  ,  et  Mathiam. 
24.  Et  orantes  dixerunt :  Tii  Domine ,  qui  corda  nosti  omnium  ,  ostende  ,  quem  elegeris  ex  his 
duobus  unum ,  25.  accipere  locum  ministerii  hujus ,  et  apostolatus,  de  quo  praevaricatus  esf 
Judas  ,  ut  ahiret  in  locum  suum.  20.  Et  dcderunt  sortcs  eis  ,  et  cecidit  sors  super  Mathiam  ,  et 
annumeralus  est  cum  undecim  Apostolis. 


1.  PniMiw. ]  Nomen  est,  non  adverbium  : 
graece  enim  cst  tov  irpwTov,  id  est  priorcm,  scilicct 
sermonem  feci.  Ita  S.  Chrysost.  q.  d.  Scopus 
mcus  fuit,  elest,  scribere  historiam  Verbi  in- 
carnati,  puta  Christi  et  christianismi  :  Christi 
hisloriam  scripsi  in  Evangelio,  scilicetejus  in- 
carnationem,  gesta  et  mortem  per  34.  annos 
vitae,  nunc  cjusdcm  prosequor  gcsta  post  mor- 
tein,  scilicet  christianismi  et  Ecclesiae  inslilu- 
tionem,  et  propagationem  usque  ad  prima  vin- 
cula  Pauli,  quse  coniigerunt  viginti  octo  annis 
post  mortem  Christi.  Ergo  Lucas  tam  in  Evan- 
gelio,  quam  in  Actis  hisce  perlexit  historiam 
Christi  et  Ecclesise,  per  primos  ejus  sexaginta 
duos  annos. 

Quidem.]  Gra2Cum/*Ev,id  est,  quidem,  commu- 
niter  post  se  requiritur  *ai  id  est  autcm;  at  non 
sempcr;  subinde  enim  additur  duntaxat  ad 
numerum  et  pondus  narrationis,  praesertim  in 
exordio,  ut  illa  allo  quasi  cothurno  incessum 
ordialur  uli  notant  Lexicographi  ex  Demetrio 
Phalereo.  Utrumque  hic  facit.  Nam  et  hisloriae, 
majestatem  addit,  et  implicite  priorem  poste- 
riori  nectit,  ab  eaque  ad  hanc  transitum  parat 
et  facit.  q.  d.  Priorem  quidem  sermonem  in 
Evangelio  fecit  de  vila  Christi ;  nunc  autem  pos- 
tcrioremet  subalternum  faciam  dc  vita  Aposto- 
lorum  Chrisli. 

Sermonem  feci,  ]  in  Evangelio  a  me  scripto. 
Syrus,  vertit,  tibrum  scripsi ,  ioyos  enim  et  vcr- 
bumet  sermonem,  et  librum  sive  vo/Mm<?/i,utvertit 
Vatabl.  etGagneius,  significat.  Sic  Cicero  lib.  3. 
Offic.  ioyov  cixovoixixbv  vertit,  vocatque  librum 
oeconomicum  Xenophontis. 

NotatS.  Chrys.  modestiam  S.  Lucae,  quod  suum 
Evangelium  non  vocet  Evangelium,  sedsermo- 
ncm  :  Nonenim,  inquit,  dicit,  Prius  Evangclium 
quod  Evangelizavi,  sed  Priorem  quidem  sermoncm 
fcci,  nimirum  Evangclii  pradicationem  magnificen- 
tiusquiddam  esseducens  ,quam  pro  ipsius  dignitate 
autviribus.El  tumcnApostoluseumornatlwctitulo, 
Cujuslaus  cst  in  Evangelio ,  imo  Ecclesia  ,  quae 
sermonem  librumque  ejus  de  Christo  indigitat 
<t  inscribit  Sanctum  Jesu  Christi  Evangelium  sc- 
nindum  Lucam.  Ita  humilcs,  qui  se  suaque  dc- 
primunt,  Christus  et  Ecclesia  exaltant.  Eadem 
modestia  Lucas  in  hisce  Actis,  nullam  opcrum 


suorum  opisque,  quam  insignem  S.  Paulo  praes- 
titit,  facit  mentionem,  sed  sua  omnia  alto  si- 
lenti  premit. 

De  ommbus.  ]  Prrecipuis  scilicet  mysteriis, 
vcl  punciis,  quae  sufficiunt  ad  Christo  fidem 
conciliendam  ,  et  ad  ejus  doctrinamque  vitam- 
queexplicandam.  Nam  qme  de  suscitato  Lazaro, 
de  absoluta  adultera,  de  caeco  illuminato,  de 
aqua  in  vinum  mutata,  etc.  S.  Joannes  in  Evange- 
lio  enarrat,Lucas  tacetet  prseterit:  quinetEvan- 
gelistaB  omnes  simul  juncti  pauca  Christi  gesta 
dictaqueconscripserunt,  plurima  siluerunt:^«rt? 
si  scribantur  per  singula  ,  nec  ipse  mundus  capere 
posset  eos  qui  scribendi  essent  Ubros  ,  aitS.  Joann. 
in  Evang.  c.  21.  25. 

O  Theopiiii.e.  ]  Primo,  S.  Salvianus  epist.  ad 
Salonium,  Thcophilum  verlit  Dei  amorem ,  quasi 
Lucas  hunc  librum  scripserit  ct  dedicarit  amori 
Dei,  qui  eum  impulit  ad  scribendum,  uteum- 
dem  mentibus  lcgentium  imprimeret.  Sic  Timo- 
theus  ,  inquit,  idem  quod  honor  Dei.  Itaque  cum 
lcgis  Timotheum  ad  Ecclcsiam  scripsisse  ,  hoc  in- 
teltigere  debes  ,  pro  honore  Dei  ad  Ecclesiam  scrip- 
lumesse,  imo  potius  ipsum  honorem  Dei  scripta 
misisse  :  quia  recte  ipse  scripsisse  dicitur,  pcr 
quem  factum  esl  ut  scriberetur.  Hoc  ingeniosum 
est,  symbolicum  et  pium ,  et  non  lilerale,  nec 
genuinum.  Theophilus  cnim  et  Timotheus  no- 
mina  concreta  sunt,  non  abstracta,  ac  proindc 
non  Dei  amorem  et  honorem;  sed  Dei  aman 
tcm,  cumque  honorantem  significant.  Illi  ergo, 
non  Deo,  Acta  hoec  inscribit  dicatque  Lucas. 
Unde 

Secundo,  mclius  alii  censent  Theophili  no- 
men  esse  commune  cujusvis  fidclis;  non  pro- 
prium  alicujus.  Ila  Origen.  et  Anibios.  incap.  1. 
Evang.  S.  Luca?,  et  Epiphan.  herm.  51.  Sso^;^ 
cnim  Groecis  idcm  cst  quod  diligcns  Dcum,  ul  ail 
Origcn.  vel  ditcctus  a  Deo,  Deoquc  gratus,  uli 
S.  Ambrosius,  cui  rectc  daturcpilhctum  xpomw, 
idest,  potentissimus.  Amor  cnim  facit  amanlo 
Deum  omnipoicnics ;  tum  quia  amicorum  om- 
nia  sunt  communia ;  tum  quia  fortis  est  ut  mors 
dilectio  ,  dura  sicut  infernus  afmutatio ,  Cant.  S.  6. 
Sic  Theodoretus  Historiam  religiosam  S.  Ana- 
choretarum  inscribit  Philoihcum  (quod  idrerse 
idem  nomeu  est  quod  Thcophilus )   quia  Aiu- 


JS  dOMMENTAWA  IN  ACTCM 

choretrc  fueiunt  Philoilioi,  itl  e»L ainantes Dcum 
t-l  aniali  a  Dco. 

Tcrtio,  TitusBostrenus  in  Lucae  l.censet  liunc 
libruni  ii  Luca  inscribi  certoe  persoiiie,  sed  in- 
certuni  esse  an  ea  noniine  proprio,  an  vero 
conuuunivocata  silThcophilus,  icl  est,  Deiama- 
toretcullor. 

Quarto  et  genuine ,  S.  Chrysost.  Theophylact. 
GCCumeo.  Buthym.  Toletus  et  alii  in  Lucaj  1, 
ac  5.  S.  August.  lih.  l\.  deconsensu  Evang.  c.  /i. 
censenl  Theophyli  nomen  csse  proprium,  non 
commune  (uti  hodie  niulti  nomine  proprio  vo- 
i  antur  Theophyli)  eumque  fuisse  virum  exi- 
lniiuu  etpotenteni  :  hoc  enim  significat  epithe- 
lum  xfxTi$i,  id  est  potentissime ;  Noster  vertit, 
optime,  quod  ci  dai  Lucas  Evang.  c.  1.  v.  3.  olim 
enim  praesides  et  praefecti  vocabantur  y.pa-riqoi , 
id  est  potenlissimi  vel  optimi  :  ut  optime  Felix  , 
Actor.  2/j.  3.  oplimc  Fcste  ,  Aclor.  26.  25.  Quo- 
circa  Thcophyl.  et  Euthym.  censenthunc  Theo- 
phylum  fuisse  senatorem  vel  principem,  OEcu- 
inen.  praesidem  provinciae,  Nicephorl.  3.  c.  25. 
F.piscopum  sextum  Anliochiae.  Sed  epilhetum 
/.-aTi^!  polius  pracsidem,  aut  principem  (huic 
enimdatur)  qtiam  F.piscopum  fuisse  significal; 
nisi  dicas  cx  principecreatum  Episcopum,  uti 
S.  Ludovico  aliisque  contigit.  Porro  dubilal 
S.  August.  an  hic  Theophylus  sit  idem  cum  eo, 
cui  Evangelium  inscripsit  S.  Lucas.  Sed  certum 
videtur  esse  etimdem,  idque  significat  hic  Lu- 
cas  dum  se  ei  posteriorcm  hunc  librum  Acto- 
rum  dicare  scribit,  quia  ei  priorem  Evangelii 
dicarat;  ita  S.  Chrysost.  Theophyl.  OEcum.  To- 
letus  et  alii.  Forle  hic  Theophyhis  fuit  is  Antio- 
chenus  vir  nobilis,  quem  S.  Petrus  convertens  , 
ejus  domum  vertit  in  Ecclesiam,  in  qua  Cathe- 
dram  suam  Antiochenam  collocavit,  uti  harrat 
S.  Clemens  lib.  10.  Rccog.  c.  ult.  ideoque  forle 
hic  omittil  Lucas  litulum  ypdr^i ,  id  est,  oplime , 
quo  eum  compellarat  initio  Evangelii,  quod  is 
magislratu  jam  se  abdicasset,ctmodestiaeChris- 
liaiuc  studio  vitam  privatam  et  silentem  ageret. 
Ita  ccnsct  Baron.  cujus  conjeclura  proba  est, 
quod  scilicet  Lucas  Antiochenus  videatur  ad 
Theophylum  pariler  Antiochenum  quasi  civem 
suum  haec  scripsissc.  Dcnique  quo  Theophylo 
scribit  Lucas  ,  hoc  nobis  scrjptum  cogitemus, 
praesertim  cum  omnes  simus,  vcl  ambiamus 
esse  Theophyli  Deique  cultores.  Addit  Theoph. 
in  c.  1.  Evang.  S.  Lucac,  Theophylum  fuissedis- 
cipulum  et  catechumenum. 

COEPiT  JESUS    FACERE  ET  DOCERE.  ]  JeSUS  est  110- 

mcn  proprium  ,  non  Dei,  sed  hujus  hominis  a 
Filio  Dei  assumpti,  sivc  verbi  incarnati,  sicut 
meum  nonien  proprium  est  Cornelius,  alterius 
Pelrus ,  Paulus,  elc.  Christus  enim  vocalus  est 
Jesus ,  id  est  Salvator,  quia  a  Deo  destinabatur 
orbis  redemptor  et  Salvator,  Matth.  1.  21.  Vide 
dicta  Philip.  2.  10.  Sensus  est.  q.  d.  In  Evange- 
lio  scripsi  Acta  Christi,  orsus  a  primis  ejus  fac- 
lis  el  documenlis,  imo  ab  ejus  infantia,  eaque 
perlexui  usque  ad  ascensum  ejus  in  coelum. 

Moral.  Nola  hic  modum,  sapientiameteffica- 
ciam  Chrisli  in  docendo,  scilicet  prius  fecit, 
deinde  docuit;  prius  docuit  exemplo,  deindc 
yerbo.  Unde  Primo,  nihil  docuit,  quod  prius 
ipse  non  fecerit.  Idem  fecisse  S.  Basilium  docet 
Nazianz.  in  orat.  funebri  ejusdem,  ac  S.  Mala- 
chiam  et  S.  Franciscnm  docent  S.  Bernard.  <t 
S.  Bonavenl.  incorum  Vita.  Principium  ergo  fa- 
cicndi,  cst  via  ei  principium  doccndi.  Secundo, 


APOSTOLORCM.  Cap.  I. 

plura  fecit  quam  docuit.  Nam  per  annos  primos 
triginla  vitaj  su;i;  fuit  in  continua  aclione,  do- 
cuit  vero  tribus  lantuni  ultimis  annis  ejusdein, 
niiniriun  voluit  Christus  docere  tanquam  potes- 
tatemhabens,  ac  darevoci  suce  voccm  virttttis,  ut 
inslrueret  ita  alios  doccre,  ut  etiam  tcipsum  do- 
ceas,  a\lS.  Bernardus  serm.  59.  in  Canlic.  et 
ep.  101.  Aureum  et  regale  cst  documentum  Pa- 
catiin  Panegyr.  Theodosii  hnp.  Exuspcrulliomi- 
ncs  imperala  currectio,  blandissime j ubelur cxcm- 
plo.  Porro  Chrislum  id  fecisse,  per  exempla 
demonstratS.  Chrysost.  Considera,  inquit,  quo 
pacto  Cltrislus  dictis  suis  per  opera  fidcm  concilia- 
rit.  Ad  mansuetudincm  hortatus  .  st  dicens  :  Dis* 
cite  iime  qttod  mitis  sum  ethumilis  corde  :  docuit 
nos  paupertatem;  ct  utrumque  factis  dcmomtravit. 
Siquidem  fdius  hominis ,  inquit,  non  habet  ubi  ca- 
put  suum  reclinet.  liursum  prcecepit  ul  diligeremus 
inimicos.  Exhibuil  hoc  in  cruce  deprecans  pro  cru- 
ciftgentibus.  Dixit ,  Volenti  trahere  injus  ut  tuttc~ 
cam  eripial ,  permitle  ul  et  pallium  auferat.  lpse 
vero  non  vestimenta  tantum ,  sed  sanguinem  quo- 
que  suurn  dedit.  Idem  ut  facerent  et  discipulis 
prcecepit.  Unde  et  Patdus  dixit  :  Sicut  habetis  for- 
mam  ex  nobis.  Nihil  enim  doctore  frigidius ,  qui 
verbis  duntaxat  philosophatur.  Neque  enim  hoc 
doctoris  est,  sed  hislrionis  et  hypocritce.  ldeoque 
A postoli  prius  vitcv  exemplis  docebant ,  deinde  ver- 
bis  :  quin  potius  ne  vcrbis  quidem  erat  opus  ,  cum 
clamarent  opera.  Addit  deinde  :  Nec  aberrarit  d 
vero ,  qui  pctssionem  ejus  actionem  dixerit.  Nam 
patiendo  fecit  ingcns  illud  et  admirandum  optts , 
quo  morlem  dejecit ,  rcliquaque  omnia  peregit. 

2.  Usque  jn  diem,  qua  rR.ECipiENS  (graece  est 
aoristus  e'vT£[>«//.£vo53itlest,  cum  /rrcecepisset :  post 
prreceptionem  enim  assumplus  est;  iia  Syrus  et 
alii.)  Apostolis  per  spiiutum  sanctum,  quos 
Ei.EOiT,  assumptiis  est,]  to  per  Spiritum  sanctum, 
habet  difiicultatem,  quo  enim  refertur  ?  quitl 
significat?  Primo,  Syrus  reftrtad  quos  elegit , 
ut  sit  anastrophe,  hoc  modo  ordinanda  :  Prcc- 
cipiens  Apostolis,  quos  elegit  per  Spiritttm  sanc- 
tttm;  insufilando  enim  eis  Spiritum  sanclum 
dixit,  Accipite Spiritttm  sanctum,  quorum  remise- 
ritis  pcccata,  remittunlur  eis ,  Joannis  20.  22. 
Sed  heec  anastrophe  hiulca  et  duriuscula  est, 
praesertim  qnia  Romani  aliique  codices  rbperSpi- 
ritum  sanctum  per  comma  dirimunt  et  sejungunt 
a  quoselegit. 

Secundo,Idacius  lib.  3.  contra  Varimundum, 
refert  ad  prcedicare,  quotl  ipse  subaudit;  Indie, 
inquit,  qua  Apostolos  etcgit  per  Spiritum  sanctum 
prcedicare  Evangetium.  yetumrbprcedicare  Evan- 
gelium,  non  est  in  texlu,  nec  apud  ullum  Inter- 
prctem. 

Toriio,  S,  Chrysost.  refcrt  ad  verbum,  prcece- 
pil.  q.  d.  Chrisli  praecepta  erant  sancta  et 
spiritualia  ,  non  carnalia  et  terrena  :  quia  omnia 
sua  propcepitex  inslinctu  Spiritus  sancti,  quem 
sibi  habuit  semper  assistentem  et  inhabitan- 
tem,  irno  comitem  et  cooperalorem.  Unde  ait 
Chrislus  :  Verbaqux  loculus  sttm  vobis ,  spiritus 
't  rita  sttnt ,  id  ost/spiritualh,  et  vitalia  sunl 
ox  suggestu  Spirilus  sancti  mananlis,  Joan- 
nis6.  67i. 

Quarto  ,  alii  referunt  ad  -.'oassumptusest.  q.  d. 
Christus  in  coelum  assumptus  est  virlule  Spiritus 
sancli.  Sedtunc  durius  inlerjiciturro  quoselegit, 
Hunc  scnsum  sequebaturNestorius,  ex  eo  con- 
tondens  Christum  non  esse  Deum,  utpote  qui 
alicna  opc,   puta  Spirilus  sancti,  indiguisset- 


COMMENTARIA  IN  ACTA 

\'o rum  Spiritus  sanctus  non  cst  alienus ,  sed  in- 
ijiuus  et  i/touyut  Christo  qua  Deus  est. 

Quinio,  genuine  et  proprie  referas  ad  to  Apos- 
tolis,  ut  corum  sil  titulus  et  aucloramentum  -i 
per  Spiritum  sanctam.  q.  d.  Praecipiens  Apostolis 
qui  a  Christo  vocati,  clediet  designali  adapos- 
tolatum  perinstinclumSpiritus  sancti  paulopost 
ab  eodem  Spirilu  publice  in  Pentecoste  rcipsa 
auctorandi,  et  consecrandi eranl  Aposloli  :  in- 
tclligilur  enim  Graccus  articulus  toi?  nimirum 

(I.  d.  IvTllMpMOf  toIj  uno$6J.ou,  toT;  otit  nvi\>//.u.ro$  'x-jwj  , 

idest,  prwcipiens  Apostolis ,  qui  lales  fulurierant 
per  Spiritum  sanctum.  Est  idiolismus  Graeco- 
rum,  apud  quos  passim  relativum  cum  verbo 
substanlivo  subauditur.  Addit  boc  Lucas,  ut 
auctoritatem  tum  Apostolis,  tum  liisce  eorum 
Actis  conciliet,  utpote  geslis  per  Spirilumsanc- 
tum,  cujus  ipsi  fuerunt  organa. 

Addit  Valabl.  perSpiritum  sanctum,  id  cst,  in- 
quil  dc  Spirilu  sanclo,  UU6  per  Spiritum  Sanc- 
tum  partim  referalur  ad  ™  Apostotis ,  co  scnsu 
qucmjam  dedi,  partim  ad  to  praicipiens  :itaque 
plcnus  crit  sensus.  q.  d.  Cbristus  Apostolisasc 
electis,  et  mox  creandis  auctorandisque  per 
Spiritum  sanctum  praecepit  de  eodem  Spiritu, 
scilicet  expectando,  ut  nimirum  Apostolieum 
ejusque  advcntum,  el  missionera  pcr  orbem  pa- 
tienler  expectarent,  et  ad  cum  quiete  ct  pic  se 
compararent.  Ita  enim  boc  prfeceptum  el  hacc 
verba  explicat,  duni  mox  subdit,  vcrs.  l\.  Pra- 
ccpit  eis  ab  Hicrosolymis  ne  discedcrent ,  sed  expec- 
tarenl  promissionem  Patris ,  quam  audistis  (in- 
quit)  per  os  meum : quia  Joannes  quidem  baptizavit 
aqua,  vos  autem  baptizabimini  Spiritu  sancto  non 
post  multos  hos  dies.  Ecce  hoc  est  to  pracipiens 
Apostolis  per  Spiritum  sanctum,  ctdc  Spiritu  S.  : 
nec  enim  aliud  pr.cceptum  Apostolis  a  Christo 
in  die  ascensionis  datum  legimus.  Idem  conflr- 
mat  Lucas  Evang.  c.  ult.  v.  49.  ubi  Immediate 
aute  ascensum  Christi  in  coelum  praemittit  ejus 
promissum  et  praeceptum  :  Ego,  inquit,  mitto 
promissum  (  Spiritum  sanctum  )  Patris  mei  in 
vos  :  vos  autem  sedete  in  civilate ,  quoadusque  in- 
duamini  virtute  ex  allo.  Nam  illud  praeceptum  : 
liuntcs  docete  omnes  gentes ,  baptizantes  cos  in 
nomine  Patris  ,  etFilii,  et  Spiritus  sancli ,  datuni 
est  Apostolis  non  in  asccnsione,  sed  antcrius  in 
monte  Galiloeae,ublChristuspost  resurrcctionem 
sc  ex  condicto  toti  discipulorum  coetui  redivi- 
vum  ostendit,  ut  palet  Malth.  28.  1G.  Huc  facit 
Glossa,  quae  per  Spiritum  sanctum  explicat, 
propter  Spiritum  sanctiun.  q.  d.  Praecepit  Apos- 
tolis  sedere  in  Jcrusalem  propter  Spiritum  sanc- 
tum,  ut  scilicet  cum  ibidem  descensurum  in 
Penlecoste  reciperent.  Accedit  et  Cajetan.  qui 
per  to  Apostolis  per  Spiritum  sanctum,  putat  un- 
decim  Apostolos  dislingui,  et  secerni  a  Juda. 
Judas  enimfuit  electus  in  apostolatum  aCbristo, 
sed  non  auctoratus  a  Spiritu  sancto  :  unde  eo 
cxcidit  et  periit.  Hinc  patet  Apostolos  fuisse crea- 
turas  Spiritus  sancti,  sicut  Cardinales  creaturae 
sunt  Pontificis.  Spirilus  S.  enim  eis  dcdit  Primo, 
potestatem  praedicandi  Evangelium  exofficio, 
ut  scilicet  id  facerent  quasi  legati  ipsius,  aeque 
acCbristi.  Secundo,  implevit  eos  spiritu  suo, 
puta  mente  et  lingua  ignea,  ut  ingenti  zelo  et 
efficacia  praedicarent,  percellerent  et  converte- 
lentomnes  gentes.  Tertio,  dedit  eis  potestatem 
patrandi  miracula,  uteisquasi  sigillo  Spiritus 
sancti  praedicationem  suam  confirmarent  etob- 
signarent.   Quarto,  astitit,  ct  direxit  eos  per 


APOSTOI.ORtM.  Cap.I  .  SO 

oinnia,  ita  utnon  tam  ipsi  ,  qnam  Spiritus  sanc- 
lus  per  cos  loquiet  agerc  viueretur,  uti  ,<romi- 
serat Christus  :  Son  enimvos  estisqui loquimini, 
sed  Spiritus  Patris  vestri  qui  toquitur  in  vobii, 
Maltb.  10.  '20. 

Quos  ELKcrr.JGraece  o3,-  l\ai%<xio^  quos  clegcrat, 
scilicel  jam  pridcm ,  multo  ante  ,  nimirum 
Matth.  10.  1.  ct  2.  Hinc  Tcrtull.  1.  dc  Praescripi. 
cap.  20.  sic  legitct  intelligit,  quos  Uiteri  suo  ad- 
tr.gil.  q.  d.  Qtios  Christus  quasi  summus  Ponli- 
fex ,  Legatos  a  latere  misit  pcr  totum  orbem.  Hoc 
est  quod  ait  Paulus.  2.  Corintb.  5.  20.  Pro  Chrislo 
legatione  fungimur,  tanquam  Deo  exlwrtante  pr 
nos. 

Assumptus  est,]  non  ab  angelis,  scd  sua  vii- 
tule  et  a  seipso, puta  ii  sua  diviuitate,  perdotun 
agilitatis  humanitati  beatae  et  gloriosae  a  seindi- 
lam.  Assuinptus  est  ergo  sursum  (boc  enim  sit;- 
nificat  Graecum  «■"■  in  ava/^^&^)  hoc  est,  ascend;t 
in  coelum.  Sic  xjx).u/j.^u,>  £x>toj,  significat  ad  seip- 
sumrcdire,  seipsum  colligere  cx  metu ,  in  lo- 
cum  suum  se  restituere  ,  idque  non  externa ,  scd 
inlernaet  propria  vietvirtute.  Fccit  hoc  Cbris- 
tus  annum  aetatis  agens  34.  uli  habel  verior  et 
communior  Theologorum  et  Chronologorum 
scntenlia.  Scd  cur  tam  cilo  assumptus  esl?  Cur  , 
non  pluribus  annis  suam  praesenliam  terrae,  ct 
bominibus  adeo  desideratam  et  proficuam  exbi- 
buit  :  juxta  id  quod  querilur  Jercmias  c.  14.  8. 
Expeclalio  Israet,  quare  quasi  cotonus  futurus  cs 
in  terra ,  etquasi  viator  dectinans  ad  manendum? 
Quare  futurus  es  velut  vir  vagus?  Resp.  Variae 
suntcausae.  Prima,  quia  Cbristus  venitmaxime, 
ut  sua  morte  nos  redimeret,  et  vitam  suam 
pro  nobis  offcrret.  Decebat  autem  illam  offerri 
comcst  Ilorcntissima,  puta  fiorem  aetatis,qui 
cst  anno  34.  Haec  enim  hostia  fuit  nobilissima 
et  dignissima  Dco,  praesertim  quia  Adam  inca- 
dem  actatc  creatus  ,  illa  abusus  cst  ad  offensam 
Dei,  quam  eadcm  aetatc  et flore  reparare  vcnit 
Chrislus. 

Secunda,  quia  34.  annis  pcrfecitopus  suae  lc- 
gationis,  puta  cvangelizavit.fecit  miracula,  dedlt 
exempla  virlulum  omnium,  obivit  totam  Ju- 
daeam  evangelizando  :  nil  restabat  amplius.  Ipso 
enim  solis  Judaeis  praedicavit,  utpoie  Messias 
ei  promissus  ;  ne  si  ad  Gentes  diverteret,  Judaei 
haberent  ansam  calumniandi,  quod  non  essct 
Messias  eis  promissus,  sed  alius  Gentium. 

Tcrtia,  quia  Christus  paucis  annis  plurimos  et 
perfectissimos  omnium  virtutum  et  ofilciorum 
suorum  edidit  actus,  adeoquc  plures  quam  nos 
centum,  imo  mille  annis  :  consummatus  ergo 
In  brevi,  explevit  tempora  multa. 

Quarta,  quia  corpori  ejus  divino  dcbebatur 
coelum  ,  quasi  proprius  ejus  locus  ,  ubi  ipsum 
angeli  avidc  expectabant  :  ergo  non  decebat 
illud  diutius  quam  necessitas  legationis  requi- 
reret,  in  terra  relinqui ,  ubi  Judaeis  eral  pro- 
brum ,  Gentibus  scandalum  :  praesertim  quia 
diulina  conversatio  minuit  aeslimalionem  ,  et 
parit  contemptum. 

Moral.  ut  doceret  nos  non  desidcrare  longam 
vitam,  sed  anbelare  ad  coelum,  illudque,  Annos 
virlutibus  implc  :  et  illud  Sapient  4.  8.  Senectus 
vencrabitis  non  diuturna,  ncque  annorum  numero 
computala  :  cani  aulem  sunt  sensus  hominis ,  ct 
aitas  senectutis  vita  hnmacutata. 

3.  Quibus  kt.  ]  Haec  rccle  rectuntur  praeceden- 
tibus.  Hisce  enim  explicat  Lucas,  Hauumptia 
cst, modum  scilicetetseriem  ascensionis  Cbrisii, 


40 


COMMENTARIA  IN  AOTA 


rjusquc  disposilionea  praevias,  quibus  nimirnm 
Apostolis  probavit  vere  se  resurrexisse,  eorum- 
que  animoa  sensim  disposuit,  ne  aegre  ferrent 
tsuum  discessum  abitumque  in  coelum. 

Prjbbdit  seipsum  vivum,J  jr«p<«iw,  id  est , 
stilit,  exhibuit,  reprtescntavit  ex  morlc  redivivam, 
scilicet  suscitando,  se,  et  virtule  divinitatis  suce 
resurgendo,  ac  resuscitaius  sislens  se  vivum  , 
spcctandumque  exhibcns  Aposiolis  :  utrumque 
enini  signiflcal  myfpim.  Unde  Franc,  Suarez 
3.  p.  t.  1.  disp.  45.  sect.  2.  cum  D.  Thoma  docet, 
Cbristum  resurrexisse  virtute  divinitatis,  quasi 
causae  primae  et  principalis,  qu;e  post  morteui 
toto  triduo  mansithyposfatice  unita  tam  corpori, 
quam  animae  Christi;  ac  virtuie  animae  quasi 
instrumenti ,  aut  potius  causae  secundae.  Li- 
cet  enim  nostra  resurreclio  futura  sit,  non  ab 
anima  nostra,  sedministerioangelorum;  tamen 
secus  fuit  in  Christo.  Decuit  enim  animam 
Christiper  seresurgere,  ne  videretur  egere  ad 
hoc  ope  angeiorum.  Anima  ergo  Christi  sufTi- 
ciens  erat  principium  ,  sicut  ad  disponendum 
corpus,  ita  etiam  ad  colligendas  partes  quse  dis- 
persae  erant,  imo  extra  sepulchrum,  uti  erant 
sanguis  ,  capilli,  alhsque  humores  in  passione 
sparsim  effusi.  Haec  enim  omnia  Christi  anima 
duxitin  sepulchrum,  faciendo  ui  penetrarenl  la- 
pidem  illud  ohtegentem,  acrursum  insereren- 
tur  corpori :  quod  deindeipsa  adinformationem 
disposuit,  et  organizavit  ad  sui  unionem  ,  ac 
disposito  quasi  sociosuarum  passionum,  et  ins- 
trumento  merilorum,  rursum  sese  inseruit,  il- 
ludque  animavit,  viviiicavit,  beavit et glorifi- 
cavit.  Porro  heec  virlus  connaturalis  est  animas 
Christi  ratione  unionis  hyposlatieae  :quia  ex 
unione  ad  Verbum  hahet  illa  anima  potestalem 
permanentem,  et  per  modum  habitus  ad  effi- 
cienda  hujusmodi  miracula.  Unde  anima  Christi 
hic  sehahet  non  ut  merum  instrumenlum  ,  sed 
instar  causae  secundae,  quae  in  se  vim  agendi 
babet;  lisec  Snarez.  Quocirca  Christi  morientis 
et  resurgentis  hieroglyphicum  est  sol  occidcns 
et  oriens,  cujus  pariter  symholum  est  Phcenix , 
quem  aivem  fixerunt  et  pinxerunt  cum  alis  ex- 
pansis,  ut  iis  solis  radios  adumhrarent.  Porro 
Christo  compclit  ocnigma  Phcenicis  apud  Sym- 
posium  : 

Viia  milu  mors  est,  morior  sicccpero  nasci. 
Sed  prius  est  fatum  ,  l.xl.-e  qnam  lucis  origo. 
Sic  solos  manes  ipsos  raihi  dico  parentes. 

Inmultis  abgumewtis,']  per  multa  argumenta, 
graece  Tfti/Mjp«,id  est,  indicia  signaque  certa, 
induhilata  et  necessaria,  ut  ex  Aristotele  docet 
Quintil.  1.  5.  c.  7.  quibus  Christus  prohavit  suam 
resurrectionem.  Talia  fuerunl  lot  Christi  appa- 
ritiones,  manducationes,  loculiones,  sligmala 
plagarum,  qii3s  osiendit  tangique  voluit  a  Thoma, 
miracula  ,  ut,  quod  clausis  januis,  eas  pene- 
trando,  ad  discipulos  introiret,  et  suhito  cum 
veilet  dispareret:  queeomnia  simul  sumpta  suf- 
licientcr  faciebant  credibilem,  et  credendam 
resurrectionem  Christi  ,  adeoqne  corpus  ejus 
non  tantum  redivivum,  sed  etheatum,  subtile 
et  gloriosum  demonstrabant,  accedentibus  prae- 
serthn  lestimoniis  Angelorum,  et  S.  Scripturae, 
ila  ut  eis  non  possct  suhesse  deceptio  aut  ficlio. 
Loquor  de  demonstratione  et  evidentia  morali, 
nonMathcmatica ;  ila  D.  Thom.  et  Suarez  3.  p. 
q.  55.  art.  6.  Ubi  decet  Chrisinm  se  rt^ivivom 
osto-mlisse  pcr  opera  triplicis  ritae,  scihcel  vc- 


APOSTOLORUM.  Cap.  I. 

getativse,  ddm  cdmeditet  bibit :  scnsitivse,  dum 
OStendebatse  videre,  et  audirc  :  intell(;cliv;e, 
dum  loquebatur,  et  de  Scripturis  dissercbat. 

Pbb  diks  QUADn\ciNTA,]non  continuc,  sed  per 
vices  et  interpolate.  Quaeres,  cur  praecise  tol? 
Uesp.  Prima  causa  est ,  quia  hic  numerus  cst 
perfectus,  etsacer,  creberque  ih  Scriplura  :  sa- 
cratus  enim  cst  jejunio  Mosis,Eliae  et  Christi, 
multisque  aliis. 

Secundaj  quia  in  die  50.  puta  in  Pentecoste , 
missurus  eratecoelo  Spiritum  sanclum  :  dece- 
batergo  ut  quadragesimo  die  eo  ascenderct,  ut 
ctun  Spirilu  sancto  in  coelo  de  descensu  ejus 
ageret  eo  lempore,  quodiscipuli  eo  absenle,  pep 
preces  et  suspiria  ad  Spiritus  sancti  adventum 
se  disponebant. 

Tertia,  ut  quadraginta  horarum  absentiam  it) 
morte  tolidem  diertim  praesentfa  compensaret, 
ait  Glossa.  Morluus  enim  est  Christus  hora  nona 
feriae  sextse  ,  et  resurrexil  in  aurora  diei  Domi- 
nicae  ergo  ii  morle  ejus  usque  ad  resurreclio- 
nem  intercesserunl  horseAO.  quibus  animaejus 
fuit  in  inferno;  corpus  vero  jacuit  in  sepulchro 
dumtaxal  SG.  horis  nam  posttres  horas  a  morle 
sepultus  est.  Ita  habet  sensus  Ecclesiae,  et  docet 
S.  August.  in  Dial.  ad  Orosium  C5.  quaestionem, 
quaesl.  26. 

Quarta,  ul  antitypus  typo  responderet;  scili- 
cet  Christus  Deo,  Petrus  Mosi.  Deus  enim  prae- 
sentem  se  exhibuit  Mosi,  dum  per  quadraginia 
dies  egit  in  Sina,  legemque  ab  eo  excepit  :  de- 
cuit  ergo  ut  Deus  incarnatus,  puta  Christus,  in 
Sion  totidem  diebus  cum  Petro  et  Apostolis, 
quasinovis  etEvangelicis  legislaloribusdegerel, 
eisquelegemEvangelicam  traderet  etcxplicaret. 

Symbolica  causa  cst,  quod  quadragenarius 
numerus  sit  symbolum  peregrinationis  nostru; 
inhoc  mundo.  Unde  quadraginta  annis  peregri- 
nati  sunt  filii  Israel  in  deserto,  tendenles  in  ter- 
ram  ptomissam  :  ita  pariter  Chrislus  quadra- 
ginta  diebus  hic  quasi  peregrinalus  est,  et  iis 
peractis  ascendit  in  ccelum,  ut  pari  modo  do- 
ceret  nos  peregrinari  lota  hac  vita,  et  quasi 
peregrinos  per  saeculum  perlransire,  nec  ulli 
rei  creatae  mentem  afligere,  sed  in  ccelo  con- 
versari,  quoperacto  quadragenario  exilii  noslri, 
pervenluri  sumus.  Hinc  rursum  quadragenarius 
symbolum  est  pcenitenliae,  purificationis  et  je- 
junii,  quo  rilc  consummato  ,  cum  Chrislo  per- 
veniemus  ad  Pascha  coeleste,  et  ad  quinquage- 
simam  jubilei ,  quasi  ad  mercedem  laboris  et 
continentiae.  Unde  S.  Thom.  3.  q.  57.  a.  1.  ad  h. 
Pef  quadraginta  dics ,  inquit,  tempus  praisenlis 
so3cuti,qtio  Christus  in  Ecclesia  convcrsatur,  polest 
intelligi :  quia  homoconstat  ex  qualaor  elementis, 
cl  cruditur  conlra  tr ansgressionem  decalogi. 

Moral.  voluitChrisUisdiscipuios  sensim  ablac- 
tare,  et  abduccre  a  sua  praesentia  corporali,  ne 
percellerentur  si  subito  in  coelum  ascenderet. 
Rursum,  voluit  ostendere  Deus  quanto  ipsc  li- 
beralior  sit  in  consolationibus ,  quam  poenis  er 
desolationihus  irrogandis,  nam  pro  ftO.  horis 
absentiae  Christi  in  morte,  dedit  cliscipulis  qua- 
draginta  dies  pr.xsentiae  ejusdem.  Horam  ergo 
ailliclionis  die  consolationis  pensavit. 

Ubi  Christus  versatus  sit  hisce  quadraginta 
diebus,  curiosum  est  quaererc ,  et  temerarium 
definire.  Probaliter  suspicantur  aliqui  cinii 
egisse  cum  Elia  et  Enocb  in  paradiso  ,  sive  illo 
primigenio  Genes.  2.  8.  sivc  quo  simih  :  tuni 
quia  hic  locus  ct  societasdeccbatcorpus  Christi 


COMMEXTAIWA  IN  ACTA 

Leaium  el  gloriosum  :  tum  quia  id  ttierebalur 
Elias,  qui  ci  astiterat  et  tcsliinonium  perhibue- 
rat  in  transfiguratione  :  tum  quia  id  quasi  jure 
suo  poscebat  Eliae  el  Henoch  translalio,  remora- 
qnc  et  dilatio  beatiludinis  ;  ut  quia  proptcr 
Cliiistum  per  tol  annorum  millia  vivi  remancnl 
in  terris,  nec  ad  cadum,  sicul  coeteri  viri  sancli 
omnes,  transferuntur,  ut  conlemplentur  Deum 
eoque  fruantur,  saltem  viderent  bumanitatcui 
Cbristiredivivam  in  terris  agentem ,  eaque  glo- 
riosa  fruerentur,  alque  ab  ea  acciperent  legatio- 
nem,  qua  fungentur,  et  mandala,  quae  exequen- 
tur  in  finemundi,  cum  redibunt  ut  Cbristi  lidcm 
conlra  Antichristum  propugnent  et  pro  ca  Mar- 
tyres  occumbant;  ita  opinanlurS.  Justinus  Mar- 
tyr  in  quaestionibus  ad  Ortbodoxos,  q.  75.  76. 
et  85.  Irenaeus  1.  5.  c.  5.  Nicepbor.  1.  1.  Hisior. 
<\  31.  8.  Bonavent.  in  Medilat.  cap.  91.  el  9S. 
PavetS.  Thom.  in  3.  dist.  22.  q.  3.  art.  2.  infinc, 
.ubi  opinatur  animas  Patrum  qui  cuin  Chrislo 
rcsurrexerunt,  fuisse  in  paradiso  terrestri ;  nam 
ub'i  hce  fuerunt,  ibi  fuil  et  Christus. 

Loquens  de  uegno  Dei.  ]  Kegnum  Dei  propric 
cst  regnum  coelorum  :  ibi  enim  Deus  per  glo- 
riam  regnat  in  Beatis,  qui  perpotentiam  etpro- 
\iclentiam  regnat  in  toto  orbe.  Ad  boc  regnum 
Deus  creavitet  vocavit  bomines  a  mundi  exor- 
dio  :  hic  enim  est  hominis  finis  et  beatitudo. 
Quocirca  S.  Joannis  Baptistat  concionis  boc 
crat  thema  :  Pccniientiam  agite ,  appropinquavit 
cnim  rcgnum  ccelorum,  Malth.  3.  2.  ldem  deinde 
thema  fuit  Christi  Matth.  k.  17.  et  ejus  jussu 
Apostolorum  omnium  Matth.  10.  7.  Verum  quia 
hoc  regnum  Dei  sese  diffundit,  illudque  Deus 
communicat  Ecclesiae ,  et  iidelihus  ,  Sanctisque 
in  ea  militantibus ,  hinc  et  Ecclesia  militans  vo- 
catur  regnum  Dei,  scilicet  spirituale  :  tum  quia 
in  ea  regnat  Deus  per  fidem  ,  gratiam  ,  cacteras- 
que  virtutes  :  tum  quia  ipsa  est  via,  pars  et  in- 
choatio  Ecclesiae  triumphanlis,  quae  proprie  et 
perfecte  est  regnum  Dei :  nam  ad  eam  tcndit, 
.suosque  fideles  ducit.  Itaque  per  metonymiam 
Ecclesia,  uti  et  praedicatio  Evangelica  ,  fidcsque 
subinde  vocatur  regnam  Dei,  ut  cum  ait  Chris- 
lus  :  Pervenit  in  vos  regnum  Dei ,  id  est,  iidcs 
Evangelica  ,  per  quam  Deus  in  vobis  regnai  , 
quaeque  vos  facit  membra  Ecclesiae  ,  quae  est 
rcgnum  Dei,  utjam  ad  ejus  ditionem  etregnum 
perlineatis.  Sensus  ergo  cst,  q.  d.  Christus 
per  40.  hos  dies  ante  suum  in  coelum  ascensum, 
locutus  eat  Aposlolis  de  regno  Dei,  lum  coclesli , 
puta  de  gloria  et  felicitate  cetcrna  in  Ecclesia 
triumphante  ;  tum  terrestri  quod  ad  coeleste  du- 
cit,  puta  de  Ecclesia  mililanle  :  nimirum  docuit 
Apostolos  quomodo  Ecclesiam  inslituere ,  for- 
mare,  perlicere  dcberent  pcr  pnedicalioncin 
Evangelii  in  totoorbe;  per  varios  Episcoporum, 
Sacerdotum,  Diaconorum,  Subdiaconorum,  cic. 
ordines  ;  per  varios  populi  lidelis  gradus  et  sta- 
tus  ;  per  Sacramenta  ;  pcr  humilitaiem,  patien- 
liam,  charitatem  caeterasque  virtutes.  Quocirca 
Cbrislus  hic  docuit  Apostolos  materias  et  formas, 
ritusque  singulorum  Sacramentorum  et  Ordi- 
r.um,  quasin  Scriptura  nusquam  expressil ;  jc- 
junium  quadragesimale ,  baptismum  parvulo- 
rtim,  Euchaiisliam  non  tantum  csse  Sacramen- 
tum  ,  sed  et  sacrificium  pro  vivis  et  defunclis 
quoiidie  Deo  offercndum,  aliasque  iraditiones 
Apostolicas,  quas  abillo  acceptas  Apostolis  Eo 
clesiae  etpostcris,  ac  posteri  suis  successori))us 
per  manus  continue  per  singula  ssecula  usque 

COIWEI..    A    I.APIDE.      TOM.    X. 


APOSTOLOKUM.  Cap.  1.  61 

a<l  nos  tradidei  uni.  Docuitrursum  Qdeletdefcerr 
continue  luclari  cum  suis  concupisccnliis,  cuui 
niundo  et  diabolo,  ferre  cruccni  ,  multa  pali  ut 
atl  rcgnum  coelorum  perveniant.  Regnum  enim 
ccclorum  vim  patitur ,  et  violenti  rapiunt  ilhul , 
Mattb.  11.  12.  DocuitvirtulesChristianas  oiuik :<■. 
quibus  quasi  viis  ad  cnelum  lendilur.  Docuii 
insianiesipsis  el  Ecclesiae  perseculiones,  BMque 
conlinuas  ,  quas  mox  ii  Christo  passa  est  Ecclc- 
si;i  pcr  trccenios  annosusque  ad  tcmpora  Coiis- 
tantini  Imperaloris,  elc. 

Moral.  docuit  nos  Clirislus  crcbro  loqui  de 
rcgno  coelorum,  eoque  actiones  omnes  nostras 
dirigcre,  ct  in  omni  tribiilationc  cjus  specon>- 
tanlitini  sustcntare,  ac  ad  illutl  aspirare.  Huju> 
cnim  lide  et  spe  Sancti  omncs  tot  hcroica  opena 
palrarunt,  quaa  reccnsct  Apostolus  Hcbr.  11.  tolo 
cap.  Nam,  ut  aitTertull.  lib.  de  licsurrect.  Spes 
Christianorum  cst  resurrectio  mortuorum. 

h.  Et  co>vesce>s.]  Craeci  Codices  bicvariant. 
Nonnulli  legunt  ouvaj>j?i//.-:vo? ,  id  est  conversann 
cum  eis  in  eadem  aula  cl  hospitio;  unde  et  aliqui 
codices  Latinipro  convescens,  lcgunt  convcrsam. 
Vcrum  S.  Chrysost.  Syrus ,  Thcopbyl.  OEcu- 
men.  ct  alii  passim  legunt  5uvk/i?o//cvo5  .  quod 
Tigurina,  Erasm.  ct  Pagnin.  vcrlunt  congregans 
eos  in  idem  loci,  a  voce  kXbi,  sive  kXUc,  quic  conci- 
liumsive  congregationem  significat.  Voluit  enim 
Christus  abiturus  ,  omnes  adesse  ,  ut  omnibu> 
exlremum  vale  diceret,  ullimaque  daretmonila. 
ac  coram  omnibus  ascenderet.  Sed  meliu^ 
S.  Ilieron.  ad  Hedibiam  q.  7.  S.  Chrysost.  Theo- 
phyl.  OEcumen.  vertunt,  convescens,  ut  ouvaiiCe^- 
rat  dicatur  a  salis  communione.  Nam  qui  invi- 
cem  convescuntur,  de  eodem  saleet  salinopai- 
ticipant  :  *;-:  cnim  Craecis  idem  cst  quod  sal  L:i- 
tinis.  Saepeenim  Graecam  aspiralioncm  Latiniiu 
hllcram  S  vertunt,  ut  fcr«p,  super ;  U,  sus;  ty*u; 
serpo;  Zpm>).).ov,  serpillum;  toifi  sytva.  Eodem  Utra 
que  lcctio  t-t  versio  redit.  Nam  qui  in  eodcm 
liospitio  degunt,  eodem  hospitii  pane  et  salc 
vcscuntur.  Hinc  Pyihagoras,  tcste  Laertio  in 
cjus  viia,  censuit  salem  potissimum  in  menso 
apponcndum ,  quod  requilatis  ac  justiliae  nos 
admoncat,  ul  quod  et  servet  tucaturque  quid- 
quid  occuparit,  et  liquidissimis  rebus  aquama- 
rique  fiat.  nursum,  sal  symbolum  est  amicili;c  : 
cpiia  corpora  condit,  ct  diutissime  conservat , 
hinc  sal  fcederis  nuncupatur  Lcvit.  2.  13.  Quart 
hospitibus  anle  alios  cibos  apponi  solitum,  quo 
amiciti;e  firnhtas  ac  perpetuitas  .significettii-. 
Cnde  nonnulli  ominosum  habent,  si  sal  in  mcn- 
sam  profnndi  coniigerit.  Inde  adagium  :  Kon 
oporlct  transgredi  salcm  ct  mcnsam,  id  est,  jus 
anhcitiae.  Sicut  enim  sal  ex  mullis  aquis,  et  fu- 
silibus  in  unum  qnoddam  et  solidum  coit,  ita  c\ 
divcrsoconvenientesin  unum  animi  coalescunt. 
liupie  illud  Platonis  (imo  S.  Lutce)  ,'ftbf  f>nr, , 
inquit  Pierius  Hierog.  1.  13.  'c.  10.  quocirc;i 
Orig.  inMatth.  cap.  27.  agens  de  Juda  prodilorc. 
flequesatis  cjusdcm,  ail,  neque  mcnsa,  neque  pa- 
nis  communicati  memor  fuit. 

lnsupcr  to  uvaiiiouEvo;  notat  frugalitatcm  vr- 
terum,  quodpani  non  aliud  obsonium  adderent. 
quam  sal,  sicuti  potus  eis  crnt  aqim.  Hinc  ilhul 
Diogenis,  qui  vocatus  a  Cralere  ad  hospiliuni 
rcspondit.  se  matte  jttkentS  mtem  lingrre,  qutim 
atiii opiparis  vesci  cpulis.  Et  illud  Horalii. 

Cum  salc  panis 
Lalranlem  stoniaclmm  Lcnelcnict. 

G 


/.2  COMMENTARIA  IN  ACTA 

Idctt)  alibi  Tigellium  cantorem  iia  loqucntcm 
inducit  : 

Sit  milii  monsa  tripcs ,  ct  concliasalis  puri. 

Lodein  spectal  quod  Ciccro  libr.  de  Amicilia  , 
inultos  cuin  co  prius  salis  modios  suniendos 
pr.TCipit ,  cum  (|uo  ainicitiam  inirc  cogitas. 
1'linius  1.  31.  c.  7.  ex  Varronc,  sale  pulinentarii 
\  ice  usos  velcrcs,  illosquc  salem  cum  paue  esi- 
tasse  testatur.  Hinc  Homerus  salein  vocat  divi- 
num,  el  Plalo,  sacrosanctum, ,  de  quo  vide  Plu- 
tarch.  in  Sympos.  decad.  5.  Hinc  et  Apostolos 
sanxisse,  ut  Clirisliani  feria  quarta  et  sabbato 
non  nisi  pane,  sale  et  aqua  vescerenlur;  scribit 
Epiphan.  1.  5.  tom.  1.  haeresi  75.  imo  S.  Nazianz. 
perpetimsenonaliud,  quamhaec  tria  sumpsisse, 
lestatur  Carmine9.  dum  ita  canit: 

Brevisquo  voluptas 
.Erumnas  multas  comitcs  habet.  At  milii  cordi 
Est  panis  rigidus,  milii  grata  obsonia  praebet 
Sal  purum  ;  simplex  nulloque  instructa  Iaborc 
Mensa,  dein  laticcs  mihi  sobria  pocula  fundunt. 
Ha;  milii  divitioesumma;,  Chrislusque  salutis 
Auctor. 

lisdem  victitasse  Anachoretas  et  Coenobitas 
priscos,  palet  ex  Vitis  Patrum. 

Porro  significat  Lucas  bic,  et  Evangel.  c.  24. 
US.  Cbristutn  pauloaute  ascensionemcomedisse 
et  prandissecum  Apostolis,  idque  docet  S.  Hie- 
ron.  loco  jam  citato,  et  S.  Aug.  tract.  pcnult.  in 
Joannem. 

Causae  fuerunt.  Prima  ,  ne  ipsum  spectrum  el 
phuntasma  putarent,  ait  S.  Cbrysost.  Secunda,  ut 
abiturus  insignis  dignalionis,  amiciliae,  humi- 
lilatis  etcharitatis  (perinde  ac  fecerat  iq  ultima 
coena  iturus  ad  mortem)  exemplum  eis  daret, 
et  aculeum  ad  imitandum  et  redamandum  infi- 
geret.  Quis  enim  non  miretur  Christum,  non 
jam  mortalem  et  passibilem,  sed  immortalem  et 
gloriosum,  qui  cibo  angelorum,  imo  Dei  ipsius 
vescitur,  ad  rudium  el  paupertim  Apostolorum 
mensam,  escam,  et  salinum  vile  et  luteum  se 
demittere,  eis  assidere,  cum  eis  convivari,  ea- 
dem  esca  et  sale  vesci,  quasi  socium  cum  so- 
ciis,  amicum  cum  amicis?  Ex  adverso  Luthe- 
rus  non  Apostolicus,  sed  Apostaticus  et  fanati- 
<us  ,  ut  sui  cacangelii  auctorem  ostenderet  , 
jactabatsecum  diaholomodium  saliscomedisse. 
Diaholi  ergo  fuit  conviva,  socius ,  Apostolus. 
VidenoslrumSerariumlih.  de  Lutheri  Magistro. 
Tertia  ,  ul  daret  typum ,  et  quasi  praelibationem 
eonvivii  coelestis ,  juxta  illud  :  Ecce  ego  dispono 
vobis ,  etc.  regnurn ,  ut  edatis  et  bibatis  super 
mensam  meam  in  regno  meo ,  Luca?  22.  29.  Unde 
sal  est  symholum  eeternitatis,  aeque  ac  sapien- 
tiae  etdiscretionis  ,  quam  Christo  convescentes 
Apostoliabeoparticiparunt,  ut  fierent  sal  terrae. 
Vide  dicta  Levit.  c.  2.  13. 

Ex  hoc  loco  multi  colligunt,  Christum  paulo 
post  peractum  prandium,  quod  fieri  solet  in  me- 
ndie  ,  plena  luce  et  palam  coram  omnihus  dis- 
cipulis  in  coelum  ascendisse.  Ita  S.  Prosper 
sententia  203.  inter  Senlent.  cx  August.  collec- 
tas,  quae  habentur  in  fine  tom.  3.  S.  Aug.  certo 
tradit  Chrislummeridie  ascendisse.  Quocircain 
multis  locis  pia  est  consuetudo,  ah  hora  meri- 
diei  usque  ad  horam  primam  post  meridiem 
orationi  vacare,  in  memoriam  Dominicae  Ascen- 
s-ionis,  ait  Franc.  Suarez  3.  p.  tom.  i.  disp.  51. 


APOSTOLORUM.  Cap.  I. 

secl.  2.  Nam  stalim  finito  prandio,  quod  factutn 
e.st  llierosolymae  in  cuwiaculo  Sionis  ,  eduxit 
Aposlolos  in  montem  Oliveti  :  in  quo  ilinere  ,  et 
in  congregandis  aliis  discipulis  aliqtiid  leniporis 
iiisiinii)iuiii  c>t  :  niox  iu  monte  Oliveti  valedi- 
ccns  el  henedicens  eis  ascendit.  Causam  dat 
S.  Prosper  ex  S.  Aug.  loco  jamcitato.  Vigor,  ait, 
fidei  Ckrisliance  tribus  temporibus  initiatur ,  ves- 
pt  re ,  mane  et  meridie.  Vcsperc  cnim  Dominus  in 
cince,  mane  in  resurrcctione,  mcridie  in  ascensione. 
Unum  ad  putienliam  occisis,  aliud  ad  vilam  resus- 
cilati,  tertium  pertinet  ad  glorium  majestatis  in 
1'atris  dextcra  considenlis.  Sicut  ergo  in  meridie 
crucitixus  est,  sic  el  merilo  crucis  in  meridie  as- 
cendit,  ut  quo  tempore  se  humiliavit  ad  mortem 
crucis,  eodem  et  ascendensexallaretur  in  coelo. 
Unde  suh  idem  tempus  moriens  Ven.  Beda  se- 
cutus  est  Christum  Dominum  ascendentem  iu 
coelum.  Mortuus  est  enim  V.  Beda  ipso  festo  As- 
censionis  Chrisli,  idquesine  morbo,  cum  inter- 
esset  Vesperis,  canens  Gloria  Patri  et  Filio  et 
Spirituisancto;  anno  Domini  731.  aetalis  59.  Ita 
Auctor  viue  ejus,  et  ex  eo  Baron.  anno  Christi 
jam  dicto. 

Quoeres,  quae,  et  qualis  fuerit  haec  Christi  co- 
mestioin  oreetcorpore  ejus  jam  gloriosoPDico 
Primo.  Auctor  de  Mirabil.  S.  Script.  1.  3.  c.  \k. 
apud  S.  August.  censet  fuisse  comestionem  non 
verain,  sed  apparentem ,  qualis  fuit  Raphaelis 
Tobise  12.  19.  dicentis  :  Videbar  quidem  vobiscum 
manducare  et  bibere,  sed  ego  cibo  invisibili,  et  polu 
qui  ab  hominibus  videre  non  polest ,  utor.  Comes- 
lio  enim  est  aclio  vitalis,  qua  scilicet  vi  animae 
cibus  ex  ore  in  stomachum ,  et  memhra  quae 
anima  informat ,  vilaliter  trajicitur,  et  conco- 
quitur.  Raphael  autem  non  infonnahat  corpus 
assumptum  ,  sed  ei  lantum  assistebat  :  unde 
locutio  ejus,  comestio,  perfectio,  etc.  non  erant 
actiones  vitales,  id  est,  factae  vilaliter  ab  anima 
informante  corpus,  sed  extrinsecus  per  corpus, 
et  in  corpore  quasi  organo  exercitae.  Trajiciebat 
ergo  angelus  cibum  ex  ore  in  stomachum  :  sed 
sicut  os  ejus  et  stomachus,  non  erat  verum  et 
humanum  os  et  stomachus;  sic  nec  vera  et 
humana  erat  ejus  comestio.  Verum  secus  fuit 
in  Chrislo  :  Christus  enim  post  resurrectionem 
verum  assumpsit  corpus,  quod  anima  vere  ut 
priusinformabat,  ac  proinde  sicut  vera  elvitalis 
fuit  ejus  locutio,  visio,  auditio,  sic  elcomestio. 
Vitaliter  vi  animae  trajiciebat  cibum  ex  ore  in 
stomachum.  Fuit  ergo  haec  ejus  comcslio  non 
apparens,  sed  realis  et  propria  :  quia  eani 
adhibuitquasi  certum  argumentum  vitae,clcon- 
sequenter  resurreclionissuae;ita  passim  Patres. 

Dico  Secundo,  Hic  autcm  cihus  non  fuit  ii 
Christo  digestus,  et  in  corpus  ejus  conversus , 
uti  vult  Waldensis  et  Durandus  in  3.  disl.  22. 
q.  6.  ad  2.  corpus  enim  gloriosum  ali,  etcrescere 
aut  decrescere  nequit :  est  enim  impassihile  et 
inalterabile.  Nam  utaitS.  Augusl.  episl.  U9.  q.  ftJ 
et  ex  eo  Beda  :  Aliter  aquam  absorbet  terra  si- 
tiens,  atiter  Solis  radius  candens;  illa  indigentia, 
iste  potentia.  Unde  sequitur,  quod  haec  comestio 
non  tam  sitanimee  vegetantis,  utpote  cujus  ac- 
tiones  cessantin  corporeglorioso,  quam  animae 
sentientis  et  loco  motivae.  Est  enim  quasi  appli- 
catio  quaedam  materiai,  in  quam  exerere  possil 
virtutem  suam  facultas  nutriliva,  si  nutrimento 
egeret,  autejus  essetcapax,  uti  est  corpus  mor- 
tale,  non  autem  immortale,  quale  erat  ChristJ. 


commentauia  ln  acta 

Christus  crgo  virtulc  sua  diviua  subilo  hunc  cl- 
buni  consumpsit,  eumque  in  aereiu,  aut  praja- 
cenlcm  materiam  resolvit :  vel  per  dolem  subti- 
litatis  stomachus  Chrisli  penclravit cihum,  itaque 
in  aliuma  cil)0  locum  transivit;  ac  consequcu- 
ler  cibum  u  se  exclusit ,  eumque  in  locum  qucm 
voluittranslulit;  itaSuarezo.  p.  tom.  1.  disp.  Ul. 
scet.  5. 

Objicics  -.crgonon  fuitrealiset  propriaChrisli 
comcstio,  qualis  est  in  nohis,  quiex  ea  vegeta- 
mur  ct  nutrimur.  Resp.  nego  consequcntiam  : 
nam  ad  rationem  vdrw  et  propriic  comestionis 
rcquiritur,  etsufficit,  ut  pcr  vitalcm  actionem 
et  organa  vitae  (puta,  linguam,  dentes,  maxillas, 
fauccs,  clc. )  cibus  ore  sumplus  transmiltalur  iu 
stomachum  i  quod  non  esl  in  angelo  ,  si  cor|>us 
assumat.  Necenim  in  eo  cst  actio  vitae,  sed  lan- 
tum  motio  localis  percorpus,  cui  quasi  auriga 
assistit.  Verum  tamen  est,  in  Christo  non  fuisse 
lam  perfeclam  comeslioncm,  quam  est  in  nohis. 
Iii  nohis  cnim  csl  opus  animae  tam  vegelanlis, 
quamsenlienlis  :  in  Christoscnticntisdumtaxal. 
Media  ergo  fuit  haec  Christi  comestio  inlcr  nos- 
Iram  et  angelorum.  Nostra  enim  est  actio  aniiii;c 
sentientis  et  vcgetantis;  in  Christo  sentientis, 
non  vegctantis  :  in  angelo  nec  vegetantis,  ncc 
sentientis,  scd  loco  moventis,  sivemolum  loca- 
lcm  circa  stomachum  et  corpus  assumptum 
exercentis. 

Pn^CKPIT  KIS  AllHlEROSOIAMIS  NE  PISCEDEIlENT.] 

Qua?res ,  cur  Chrislus  Hicrosolymis,  non  alihi 
miscritSpiritum  sanctum?  Resp.  Prima  causa, 
fuit  quia  in  Jerusalem  fuit  passus,  Jcrusalcm 
enim  clegerat  passioni,  Bethlehem  nativitati, 
ait  S.  Leo  serm.  de  Pass.  Domini  :  quia  gloriain 
suam  abscondere,  et  ignominiam  toti  orbi  os- 
tendere  voluit,  ut  nos  idcm  facere  doceret :  pas- 
sionis  autem  merito  missus  est  Spiritus  sanctus  : 
decebat  enim,  ut  ihi  Christus  passus  eratigno- 
miniam  ,  ihi  subiret  et  gloriam.  Nam  Spiritus 
sanclus  fuil  Christi  gloria,  eumque  in  Judoea  et 
toto  orbe  celebravit,  utnos  doceret  pati  ignomi- 
niam,  spe  certa,  quod  illam  Deus  vcrsurus  sit 
in  gloriam. 

Sccunda,  quia  in  Jerusalem ,  puta  in  monle 
Oliveti,  qui  imminct  Hierosolyinae  ,  in  coelum 
ascendit.  Ibi  ergo  pariler  misil  Spiritum  sanc- 
tum  ,  ut  signilicaretur  ipsum  csse  qui  milteret , 
uti  praedixeratet  promiserat,  non  alium. 

Tertia,  quia  in  Jerusalem  Christus  docuit,  ins- 
tiluit  Apostolos,  fundavitEcclesiam.  lbidcm  ergo 
venit  Spiritus  sanctus,  ut  htec  omnia  confirma- 
ret  et  promoverel. 

Quarla,  ut  Spiritus  sanctus  significaret,  se 
al)olito  Judaismo  (hujus  enim  metropolis  erat 
Jcrusalcm)  institucre  christianismum.  In  Pen- 
tccoste  enim  Apostoli  pleni  Spiritu  sancto  cie- 
pcrunt  legem  novam  promulgarc.  Hoec  auteni 
promulgatio  publice  fieri  debebat  in  Jerusalein, 
ut  omnes  Judsei  eam  possent  audire  el  cognos- 
oere,  indeque disccre  antiqualamcsselegem  ve- 
tcrcni. 

Quinta,  quia  Jerusalem  erat  caput  Synagogre 
ct  populi  (idclis,  uti  jam  est  Roma.  Sicut  ergo 
anima  magis  est,  vigetque  in  capitc  quam  in  cc- 
teris  niembris  :  ila  Spiritus  sanctus  magis  erat 
et  vigebat  Hierosolymaj  (utijamviget  Rom.c, 
dum  dirigit  Ponlilicem,  ct  Cardinales  in  regi- 
nrine  Ecclesirc  ,  dumque  fidelibus  ibidem  tan- 
lum  fervorem.totqtiepietatis  ct  charitatis  opera 
aspirat)  quam  in  aliis  Judaeae  urbibus.  Adde,  in 


APOSTOLORIM.  Cap.   I.  ftj 

Jerusalcm  erat  Sion  et  tcmplum,  in  quo  colitm 
et  praeses  est  Spiritus  sanclus. 

Scxla,  quia  inSion  regnavit  David  et  Salomon. 
quorum  filius  fuit  Christus  eis  promissus.  fli< 
crgo  pariter  in  Sion  rcgnare  dehuit.  ln  Sion  ita- 
que  fundavit  Ecclesiam,  quasi  suum  regnuni. 
Unde  illa  a  Prophetis  vocatur  Sion ,  ut  Isaiae  2. 
V.  3.  DeSionexibit  tex,  et  verbum Dornini  dc  Jertt- 
salem.  Etc.  Gl.l.  Spiritus  Domini  super  me,dlc 
ut  prcedicarem  annum  placabilem  Domiuo ,  ci<  . 
ul  ponerem  lugentibus  Sion,  et  darem  eis  coronam 
pro  cinere  ;  et  seepe  alihi. 

Tropol.  Jerusalcm,  id  est  visio  pacis,  symbo- 
lum  est  aniiuce  jusioc,  qua:  pacemcolit  ctim  Deo, 
secum  et  cum  proxiniis.  Hacc  enim  sedes  ettein- 
pltini  cslSpiritus  sancti,  juxla  illud  :  Factus  esl 
inpacetocusejus,ethabiUiliocjusinSion,Vi,a\,lo.^. 

Alleg.  Jerusalem  lypus  cst  Ecclcsiae,  in  qua 
sola  cst,  et  ostendit  se  Spiritus  sanclus ,  jtrxta 
illud  :  Ubi  sunt  duo,  vel  tres  congregali  in  nomitu. 
meo,  ibi sum inmedio  eoruv.i,  Matth.  18.  20.  Nenio 
ergo  se  separet  ah  Ecclcsia  ,  a  sua  congrega- 
tione,  ordine,  collegio ,  Si  velit  recipere  el  rc- 
linereSpiriuuii  sauctuni.  P.ursum  (pii.«quefide!is, 
Clericus,  Religiosus  frequentet  lempla  coetiis- 
(jiic  puhlicos,  ut  Litanias,  concioncs ,  collatio- 
nes,  etc.  ibi  enim  senlict  loquentem  Spiritum 
sanctum,  ejusque  inspirationes  et  dona  perci- 
pict.  Quocirca  monet  Apostol.  fideles  dicens  : 
Non  deserentes  collectionem  nostram,  Heb.  10.  25. 

Anagog.  Sion  et  Jerusalem  lerrcstris,  typus  cst 
ccelestis,in  tjua  Spiritus  sanclus  suas  opes  et 
glorise  doles  effundit  in  Bealos  ,  qui  ejus  gralice 
ct  donorum  in  terrestri  fuere  parlicipcs  ,  juxla 
illud  Hebr.  12.  22.  Accessislis  adSion  montem  ,  et 
civilatem  Dei  viventis ,  Jerusalem  coclestem,  <t 
muttorum  millium  angelorum  frequentiam,  et  Ec- 
clesiam  primitivorum ,  qui  conscripti  sunt  in  ccclis 
etjudicem  omnium  Deum,  et  spiritusjustorum  per- 
fectorum,  ct  teslamenti  novi  mediatorem  Jcsum, 
et  sanguinis  aspersionem  melius  loquentem  quam 
Abcl.  Videte  nerecusetis  loquentem. 

Ser  expectarent.J  Primo,  ad  acucndum  incis 
(lcsidcrium  Spiritus  sancti,  oportcbat  cnim  illos 
desidcrio  promissi  teneri ,  alque  ita  donum  acci- 
pcrc ,  ait  S.  Chrys.  Secundo,  oportebat  in  ccclo 
comparcre  naturam  noslram,  et  perfectam  recon- 
ciliationem  fwri,  ac  tum  venire  Spirilum,  quo  me- 
rum  purumque gaudium  fieret.  Tertio,  quia  noluil 
Christus  discipulos  ante  Spirilus  sancti  adventuin 
tanquam  incrmes ,  et  sicut  absquc  auriga  equos 
prodire  in  publicum ,  ait  idcm  Chrysosl.  Succu- 
buisscnt  enim  lahoribus,  tentationibus  ,  pefSe- 
cutionibus,  philosophis,  tyrannis,  nisi  Spiritus 
sanctus  eos  arniasset,  et  inviclos,  inio  omnium 
victores,  effecisset.  Hinc  cxplicans  hoc  Christi 
praeceptum  Lucas  Evang.  1h.  69.  Vos  autcm  se- 
dete ,  inquit,  in  civilalc,  quoadttstptc  indttamini 
virtute  ex  aito.  Moral.  non  incogitantihus ,  lor- 
penlihus  et  dormicntibus,  sed  expcctantihus , 
orantibus  et  vigilanlibus  Spiritus  sanctus  cjus- 
que  dona  ohvcniunt. 

PnoMissiOEM  1'ahus.  ]  Est  metonymia  :  poni- 
tur  actus  proohjccto,  puta  promissio  pro  pro- 
misso,  vcl  re  promissa.  Promissio  ergo  est  Spi- 
ritus  sanctus  promissus,  luni  a  Christo,  tum  a 
Palrc;  modestia?  tamen  causa  vocat  cum  proniis- 
sionem,  non  suam,  scdPatris,  sicut  et  in  Evan- 
gcl.  apud  S.  Joanncm  ,  vocat  cum  donum,  non 
suuni,  sedPalris  :  quia  scilicet  Patcr  est  |>rimus 
fons,  et  origo  SS.  Trinilatis.  Ab  eo  cnim  haurit 


kU  COMMENTAMA  IN  ACTA 

Filiufi  suam  deiiatem,  otconseipientcr  vim  ipi- 
randi,  ut  scilicetcum  Palre  spiret  et  producat 
Spiritum  sanctum.  Ilujus  modestice  lestes  sunt 
lii  sermones  Cliristi  :  Ego  rogabo  Patr.era ,  tt 

alium  Paraclitum  dabit  vobis  ,  Joann.  1U.  16. 
i|.  il.  Bgo  fui  prior  paraclitus,  ii  Patre  ad  vos  do- 
ccndos  et  redimendos  missus:  docui,  redemi 
\os  :  peracta  ergo  mea  legatione  in  coelum  re- 
deo  :  orabo  Patrem,  ct  impetrabo  ,  ut  niei  loco 
alium  Paruclitum  mittat  vobis,  puta  Spiritum 
sanctum  qui  ea  guae  ego  docui  illustret  et  per- 
(iciat,  juxta  illud  v.  26.  Paraclitus  autem  Spiritus 
sanctus,  quem  mittet  Patcr  in  nomine  meo,  ille  vos 
docebit  omnia,etsuggeret  vobis  omnia  qucecumque 
dixero  vobis. 

Nota.  Spiritus  sanctus  est  donum,  et  dos  pro- 
pria  novi  Testamenti,  pula  legis  Cbristianae  ,  et 
gratiae  Chrisli :  illius  enim  est  pignus  et  promis- 
Mim  :  illo  proinde  caruil  vetus  testamentum, 
pula  lex  Mosis,  Synagoga  et  Judaei,  utpote  duri, 
lerrestres  et  carnales  :  si  qui  vero  illum  babue- 
runl,  ut  Elias,  Moses,  David ,  illi  filii  fuere  novi 
teslamcnli  potius  quam  veteris.  Hincillud  prae- 
dixerunt,  et  promiserunt  Prophetoe,  ut  Ezechiel 
c.  30.  Dabo  vobis  cor  novum,  et  Spiritum  novum 
ponam  in  medio  vestri,  el  auferam  cor  lapideum  de 
carne  vestra,  ct  dabo  vobis  cor  carneum.  Et  Spiri- 
tum  meum  ponam  in  medio  vestri  :  el  faciam  utin 
pncccptis  meis  ambulelis.  EtJerem.  cap.  31.  33. 
tloc  erit  pactum  quod  fcriam  cum  domo  Israel post 
dies  illos,  dicit  Dominus  :  Dabo  iegem  meam  in 
visceribus  eorum,  et  in  c  rde  eorum  scribam  eam, 
et  ero  eis  in  Deum ,  et  ipsi  erunt  mihi  in  populum. 
Et  non  docebit  ultra  vir  proximum  suum  ,  et  vir 
frutrem  suum,  dicens  :  Cognosce  Dominum  :  om- 
nes  enim  cognoscent  me  d  minimoeorum  usque  ad 
maximum.  Joel.  c.  2.  28.  Effundam  Spiritum 
meum  super  omnem  carnem,  el  prophetabunt  filii 
vestri,  de  quo  cap.  2. 

5.    QUIA  JOANNES  QUIDEM  BAPTIZAVIT    AQUA]Ju- 

daeos  quoslibet,  imo  et  Apostolos  antequam  a 
Cbristo  vocarentur,  ait  S.  Chrysost.  Euthym.  et 
Tertull.  lib.  de  naptismo  c.  12.  (etsi  id  negare 
videatur  ncda)  praesertim  Andream  ejusque  so- 
cios,  qui  erant  discipuli  Joannis. 

VOS AUTEM   BAPTIZABIMINI  SPIRITU    SANCTO,  ]  SCi- 

licet  in  haptismo  Christi.  Hunc  enim  opponit 
haptismo  Joannis  ,  inquit  S.  Chrys.  Theophyl. 
ct  Euthym.  in  Joannis  c.  3.  qui  consequenter 
censet  Apostolos  Christo  moriente,  resurgente 
el  ascendente  necdum  baplismo  Christi  baptiza- 
tos,  et  per  aquam  lustratos  fuisse.  Acceduntad 
hanc  sententiam  alii,  qui  opinantur  Baptismum 
Christi  non  ante,  sed  post  mortem  et  resurrec- 
tionem  ab  eo  inslitutum  fuisse,  Mattb.  28.  v.  19. 
cum  dixit :  Euntes  doccte omnes  genles,  baptizan- 
tes  eos  in  nomine  Patris,  et  Fiiii,  et  Spiritus  sancli. 
Ita  opinatur  Tertull.  lib.  de  Baptism.  c.  11. 
S.  Hier.  Dial.  contra  Lucifer.  Clirys.  hom.  28.  in 
Joannem,  et  ohiterS.  Thom.  3.  p.  q.  73.  art.  5. 
ad  k.  Verum  jam  diu  ante  institutum  fuissebap- 
lismum  u  Cbristo  patet  Joannis  3.  3.  esto  pro- 
mulgatus  fuerit  post  Christi  ascensum  in  Penle- 
coste,  tumque  omnes  obligare  coeperit,  ut  patet 
Actor.  2.  v.  38.  Ila  censent  passim  Interpretes, 
et  Doctores  cum  D.  Thoma  3.  p.  q.  66.  art.  2. 
ubi  id  tractat  ex  professo.  Unde  et  Apostolos 
Christi,  aeque  ac  Joannem  Baptistam,  in  aqua 
baptizasse,  utique  baptismo  non  Joannis,  sed 
t.bristi ,  ideoque  ortam  esse  contentionem  inter 
discipulos  de  haptismo  Joannis  et  Christi,  legi- 


APOSTOLOMJM.  Cap.  I. 

nius  JounnisA.  ib.  QuocircaS.  Evodius  succcs- 
sorS.  Petri  in  Calhcdra  Antioch.  cpist.  quaeins- 
Cribitur  rtpfis,  idcst  lumcn,  asscrit  Christum  suis 
inanibus  baptizassc  ex  mulicribus  solam  Virgi- 
ncm,  cx  viris  solum  Petrum  :  Pelrum  autem 
baptizassc  Andrcam,  Jacobum  el  Joannem  ;  el 
hos  tres  baplizasse  reliquos  Apostolos. 

Dico  crgo  ad  litterain ,  baptismum  Spiritus 
sancli  vocari  hic  elTusionem  Spiritus  sancti  in 
Pentecoste,  qua  copiose  instar  aquae  in  Aposto- 
los  cffusus  esl,  eosque  in  seipso  quasi  mersitet 
absorpsil.  Baptisinus  igitur  significat  copiam 
cbaiisinatum,  quam  receperunt  ApostoliinPen- 
tecosle,  adeo  ut  co  non  tingi ,  non  imbui,  sed 
profundi  ,  rcpleri  et  incbriari  viderentur  :  Ut 
enim  is  qui  aqua  mergilur  et  baplizalur,  undique 
ab  aquis  circumdalur,  sic  et  illi  dSpiritubaptizali 
sunt  perfecti ,  ait  Cyrill.  catechesi  17.  Opponit 
itaque  Chrislus  mysticum  suum  baptismum  ef- 
fusionis  Spiritus  sancti,  litterali  baptismo  Joan- 
nis  haptistae,  in  eo,  quod  ille  dumtaxal  datus 
sit  in  aqua,  nec  contulerit  rcmissionem  pecca- 
lorum,  gratiam  aut  justitiam,  sed  ad  eam  in 
baptismo  Cbristi  rccipiendam  disposuerit;  in- 
ducendo  homines  et  voce  et  gestu  ad  pceniten- 
tiam  et  lacrymas,  uti  docet  S.  August.  in  c.  1. 
S.  Joannis  tract.  5.  et  alii  passim  :  Christi  vero 
baptismus  mysticus  dandus  sit  in  Spiritu  sancto, 
ostendenle  se  non  in  aqua  frigida  ,  sed  in  igne 
ardenli  :  quia  daturus  erat  in  Penlecoste  Apos- 
tolis  cor  igneum  et  linguas  igneas.  q.  d.  Joan- 
nes  haptizavit  in  aqua  dumtaxat,  at  ego  non  tan- 
tum  in  aqua,  sed  et  in  Spiritu  sancto  baptizo. 
Nam  brevi  mitiam  in  vosSpiritum  sanctum,qui 
sno  spirilu  et  sanctitale  ila  vos  opplebit,  ac  si  in 
eo  toli  baptizaremini,  et  mergeremini;  ut  dein- 
ceps  vos  etiam  alios  possitis  baptizare  in  aqua  et 
Spiritu  sanclo.  Ita  factum  est.  Nam  Aposlolis 
baplizantibus  descendebat  Spiritus  sanctus  in 
fideles,  non  tantum  invisibiliter,  sedet  visibili- 
ter  in  specieignis,  etc.  uti  primiius  in  ipsosmet 
descenderal  in  Penltcosie ;  ita  S.  Cbrysost.  OEcu- 
men.  Beda,  Lyran.  et  alii.  Porro  missionemSpi- 
ritus  sancli  Christus  vocat  baptismum ;  quia  bap- 
lismus  significat,  Primo,  purgationem  pecca- 
lorumet  affeclionum,  quam  Apostolis  contulit, 
et  in  dies  confert  Spiritus  sanctus.  Sicut  cnim 
aqua  in  baplismo  corpus  langens  cor  abluit ,  ut 
aitS.  August.  omneque  peccatum  ab  eo  exter- 
git,  ita  Spiritus  sanclus  in  Pentecoste  cor  men- 
temque  Apostolorum  ab  omni  peccato  ,  vitio  et 
cupiditate  terrena  abluitet  expurgavit. 

Secundo,  vox baplismus  significat  plenam  sanc- 
tificationem.  Sicut  enim  baptismus  animac  a 
peccatis  expurgatie  inserit  fidem,  spem,  chari- 
tatem  et  sanctitatem  :  ita  Spiritus  sanclus  in 
Pentecoste  indidit  Apostolis  omnem  gratiam, 
virtutem  et  sanctimoniam,  idque  in  gradu  per- 
fecto  et  heroico. 

Tertio,eadem  vox  significat  plenitudinem  et 
abundantiam  charismalum.  Sicut  enim  corpus 
in  baptismo  aqua  circumdatur  et  obruitur  :  ita 
Apostoli  Spiritu  sancto  ejusque  donis  quasi  cir- 
cumdati  et  obruti  fuere. 

Quarto,  significal  ardorem  et  zelum.  Hic  enim 
eorum  baptismus  fuii  igneus,  non  aqueus  :  Spi- 
ritus  sanctus  enim  in  specie  ignis  eis  insidens 
ignivit  corda  eorum.  Hocestquod  ipseS.  Joan- 
nes  Baptista  Judaeis ,  eum  interrogantibus  de 
suo  baptismo ,  respondit  :  Ego  quidem  baptizo 
vos  in  aqua  in  pcenitentiam,  qui  autem  post  me  ven- 


COMMLMAniA  1N  ACTA 

ttira»  cxt ,  fortior  me  cst ,  ctijus  non  smn  dignus 
catceamenta  portare :  ipse  vosbaptizabit  in  Spirttu 
sancto  et  igni.  Matth.  3.  11. 

Uinc  Theologi  triplicem  dislingimnt  bnptis- 
imim,  lluminis,  fiaminis,el  sanguinis.  1  liimi- 
nis,  est  communis,  qui  iil  pcr  aquain.  Sangui- 
nis ,  cst  marlyrium  :  hoc  cnini  expiat  omne 
peccalum,  aeque  achaptismus.  Flaniinis,  csthic 
Apostolorum,  ct  etiam  eorum  qui  contriii  desi- 
derantSacramentum  haptismi,  scd  oh  defectum 
aquffi,  aut  ministri  illud  suscipere  nequeunt.  Hi 
riiim  justificantur  sua  contrilionc  cuni  voto 
baplismi,  quod  aspirat  eis  ilamen,  idest,  Spiri- 
tiis  sanclus.  Denique  hic  haplismus  maximum 
fuit  innovali  mundi  miraculum.  Quocirca  vere 
S,  Chrysost.  in  Gentiles,  qui  negabant  Apostolo- 
rum  miracula  :  lloc  ipsum,  inquit,  maximum 
rst  miracutum,  est  miraculum  absque  miraculis 
orbem  terrarum  accurrere,  a  duodecim  pauperibus 
ct  iltileralis  hominibus  attractum. 

Nonfostmultoshos  dies.]  Puta  decimo  abhinc 
die  in  Pentecostc,  sed  noluit  Christus  certum 
diem  eis  indicare ,  ut  superessenl  vigitantes ,  ait 
S.  Chrys. ,  ac  sollicitius  promissum  expectarent  , 
non  enim  datur,  non  datur  inquam  gralia,  nisi  vi- 
(rilanti.  Annon  vides  quid  dicat  Elias  discipulo?  Si 
videris  me  cum  abripiar,  sic  erit  tibi,  hocest,  con- 
tinget  tibiquod  postulas ,  puta  spiritus  meus  du- 
plex,  U.  Reg.  2.  Sic  et  Pauto  non  statim  data  est 
gratla  ,  sed  triduum  intercessit ,  quo  fuit  cacus  , 
utHttc  interim  metu  purgatur  ac praparatur.  ISam 
sicut  qui  purpuram  tingunt,  prius  aliis  quibttsdam 
coloribus  praparant  id  quod  tincturam  accipiet, 
ne  flos  dilutus  et  evanidus  fiat :  sic  et  hic  prius 
animi  sollicitudinem  Deus  pr&parat,  ac  deinde  in- 
fttndit  gratiam.  Eamdem  ob  causam  nec  Spiritum 
Uicomisit ,  sed  in  die  quinquagesimo. 

6.  Igitur  qui  conveneiwnt.  ]  Non  soli  Apostoli , 
sed  et  alii  discipuli ,  coram  quibus  Christus  as- 
cendit.  Simut  coeunt ,  aitS.  Chrysost. ,  ut  pudore 
qttodam,  ac  reverentiamultiludinis,  quod  scire  de- 
aiderant ,  extorqueant.  Vox  igitur,  innuit,  quod 
Apostoli  putarint  Christum  quasi  Messiam,  jam 
postresurrectionem  suam  restituturum  regnum 
Israel  jampridem  collapsum,  ideoque  missurum 
Spiritum  sanctum,  ut  id  restituat,  hancqueesse 
promissionem  Palris  per  Prophetas.  Amos  enim 
cap.  9.  11.  sic  vaticinatur  :  In  die  illa  suscitabo 
tabernacutum  David  qttod  cecidit,  et  reaediftcabo 
aperturas  murorumejus,  etc.  El  Osee  cap.  lfl.  6. 
Ero  quasi  ros  Israel,  germinabit  sicut  litium,  et 
crumpet  radix  ejus  ut  Libani.  Et  Joel.  cap.  3.  20. 
Jud&a  in  ceternum  habitabitur,  et  Jerusalem  in 
generationem  et  generationem ,  etc.  et  Dominus 
commorabitur  in  Sion.  Et  Abdias  v.  17.  In  monte 
Sion  erit  satvatio,  et  erit  sanctus  :  et  possidebit  do- 
mtts  Jacob  eos  quisepossederant.  Denique  Gabriel 
Archangclus  nuntians  Chrisli  ortum  Virgini  Dei- 
para?,  Dabit,  inquit,  illi Dominus  Deussedem  Da- 
vid  patris  ejus,  et  regnabit  in  domo  Jacob  in  aler- 
num,  Lucnc  1.  32. 

Si,  idest,  an,  num,  utvertitPagnin.  Tigurina, 
etalii,  wtemporehoc  tuae  resurreclionis,  gloriae 
cttriumphi,  restitues,  graece  anoxxStsivtt ,  id 
est,  restituis  in  praesenli  regnum  Israel.]  Graece 
•  v  i*part\  ,  id  est,  Israeli.  q.  d.  Israel  jam  per- 
didit  regnum,  imo  illud  translatum  est  in  He- 
rodem  Idumaeum,  et  alienigenam.  Scimus  ex 
prophctiis  praesertim  Jacobi  Gen.  49.  10.  trans- 
lato  jam  sceptropropediem  Messiam  venturum, 
ul  illud  lsraeli  restiluat  :  ergonc  id  modo  praes- 


APOSTOLORLM.  Cap.  I  ki 

tabis?  Scimus  enim  et  credimus  to  esM  Ifet- 
siain,  id  est,  novum  verumque  David»  ni  Israelis. 
Eiantineo,  quod  putenl  regnuin  MessUe  fore 
tcinporale,  quale  fuit  Davidis  et Salomonis,  non 
s|)iriluale.  Sfd  hic  communis  Judaeoiuin  (uti 
jaui  est  omnium)  fevi  illius  fuit  crror.  Unde 
Joaunes  et  Jacobus  peiicrunt  dextramet  sinis- 
tram  in  regno  Christi,  Matth.  20.  20.  et  duo  dis- 
cipuli  eunlcs  in  Emaus  :  Sperabamus,  inquiunt, 
qttod  ipse  redempturus  esset  Israel,  Lucae  2h.  21. 
(luocirca  Christus  ad  quasstionem  eorum  direc- 
tam  non  dat  solutionem  ,  quiaejus  adhuc  erant 
incapaces  ,  sed  retundens  corum  curiositatem, 
indirecte  ct  taciteeamdem  solvit,  nimirum  ven- 
lurum  Spiritum  sanctum  ,  ut  intrepide  Christi 
regnum  spiritaleperfidem,  inJuda-a  et  Samaria, 
totoque  orbe  propagent.  Spiritalis  enim  Isracl 
estpopulus  fideliset  Christianus,  ad  quem  cai 
nalis  Isracl  aggregabitur  in  fine  mundi,  quando 
regnum  hoc  evadel  gloriosum,  omnesque  Sanc- 
tos  in  anima  et  corpore  beabit  in  aelernum. 

7.  Non  est  vestrum  nosse  tempora  ,]  succes- 
siones,  decreta  et  eventa  temporum. 

velmomenta.  ]  Graece  vm^  ,  id  est,  opportu- 
nitates  temporum;  ita  Pagnin.  el  alii ;  Tigurina  , 
articutos  temporum;  Vatabl.  opportunitales ,  sci- 
licet  rei  gerendae.  Noster  docte  eas  vocatvertit- 
que  momenta  :  quia  momentum  hic  non  signi- 
licat  instans ,  sed  pondus  et  inclinationem 
temporis.  SicCicerol.  5.  deFinibus  ait,  inclina- 
tiones  rcrum  et  momenta  tcmporttm,  et  Horat.  1.  1. 
epist.  6.  certis  momcntis  decedentia  tempora. 
Rursum  Cicero  lib.  6.  epist.  10.  ad  Trebatium  : 
Omnia,  inquit,  momenta  (id  est,  occasiones)  ob- 
servabimus,  neque  ultum  pralermittemus  tui  ju- 
vandi  et  levandi  locum.  Momentum  enim  Gram- 
matici  deducunt  a  moveo;  momentum  enim , 
sive  occasio,  est  quasi  pondus  rem  movens  et 
inclinans  ad  rem  gerendam  :  hinc  vocantur  ju- 
diciorum,  et  rerum  maxiniarum  magna  mo- 
menta,  id  est,  qua3  magnum  pondus  liabent  et 
efiicaciam,  ut  res  huc  illucve  inclinet.  Sic  el  Sa- 
piens  c.  11.  23.  dixit,  momentum  statere ,  graece 
potrii,  id  est,  inctinatio,  motus,  propensio  statera, 
sive  bilancis.  Sic  vulgo  dicimus  :  Favorin  aulis 
magnum  habet  momentum,  parvum  eruditio. 

Moral.  Deus  regnorum  rcrumque  omnium  vi- 
cissitudines,exordia,  mediaetfines  peragitsuis 
momcntis,  et  opportuno  tempore.  Opportnnitas 
enim  rei  gerendae  magnum  affert,  tum  momen- 
tum  et  pondus,  tum  facilitatem  ,  tum  decorem. 
Quod  si  ea  desit,  Deus  procurat  ut  adsit  per  con- 
gruos  providentiae  suae  modos ,  quos  in  thesauris 
sapientiae  suae  recondilos  habet,  quibus  facit  ut 
omnes  rerum  temporumque  successus  invicem 
apposite  nectantur,  acvclut  ansuloe  sibi  inviccm 
inserantur,  utcatenamelegantem  efficiant.  Quo- 
circa  Boetius  1.  U.  de  Consol.  prosa  6.  providen- 
tiam  docet  esse  seriem  caufcarum  rerumque  in 
mente  Dei ,  quae  omnia  suis  nectat  ordinibus  mi- 
ris  arctisque,  sed  arcanis  nobis :  veteres  fatum  ap- 
pellavere.  Stoici  enim  fatum  dixere  esse  pra?ce- 
dentiumcausarum  subsequentiumque  perplexio- 
nem  quamdam,  et  instar  catenae  connexionem. 
Verum  quia  hoc,  utpote  indeclinabile  el  inevita- 
bile,  necessitatem  inferre,  et  libertatem  volun- 
tali  hominiset  angeli  adimere  censuerunt;  hinc 
merilo  impii,  imo  fatui  sunt,  qui  fatum  velfando 
usurpant.  Audi  S.  Aug.  tract.  37.  In  Joannem  :  O 
si  cor  tuttm  non  esset  fatuum,  non  crederes  fatum. 

Ita  Deus  congrue  etopporlunc  fccit ,  ut  regnum 


.,0  COMMENTAMA  IN  ACTA 

ol  Monarchia  Cyri  et  Persaiuin  succederet  Mo- 
narcbireCbaldseovum :  DariodcindeetPersissuc- 
cederet  Alexander  et  Gneei  ;  his  Uomani,  qui 
regnum  lsraet  per  Pompeiuni  pt  Augustum,  in- 
iiudendo  alienigenam  regem  Herodem,  capite 
niinuereul,  et  paulo  posl  ob  caedem  Chrisli  per 
Tilum  et  Yespasianum  delerent :  ut  ila  abolito 
regOO  Israel  el  Judaismo,  succederet  regnum 
Cluisti et cbristianisnius , cui lsrael  aggregabilur 
in  finemundi,  idqueopportuneetcongrue.  Tunc 
euim  mittet  Deus  Henocli,  ex  quo  quasi  patriar- 
clia  prognali  sunt  Israelilae;  elEliani,  qui  fuil 
.ludaeus,  el  Proplieta  celeberrimus  Judaeorum, 
eui  prbinde  Cbi  istum  annuntianli ,  quasi  civi  et 
Prophetae  suo  credent  Judaei,  acque  ac  llenoch, 
utpote  patri  et  patriarchae  suo. 

Idem  exemplo  suo  docet  nos  Dcus,  nimirum 
nt  opportune  omnia  agamus,  et  occasiones  rei 
bene  gerendae  sludiose  captemus,  nec  eflluere 
sinamus.  Nam,  ul  ait  Cato  : 

Fronte  ca[)illata  cst ,  a  tergo  occasio  calva , 

ut,  cum  transierit,  eam  apprehendere  nequeas. 
Kt  Ovid., 

Temporibus  medicina  valet :  data  tempore  prosunt, 
Et  dala  non  apto  tempore  vina  nocent. 

Phocyldis  monitum  fnit  :  Occasioni  obtempera,  ct 
notispirare  contravcntos.  Menandri:  Occasio  legi- 
bus  est  polentior  midto ,  ct  muLlarum  rerum  est 
rausa  :  celerrime  permutat  res ,  et  ipsa  ccLcrrime 
elabitur  et  avolat.  Vegetii  1.  3.  de  Re  milit.  c.  2G. 
Occasio  in  bello  amplius  soletjuvare  quam  virtns. 
Demosthenis  orat.  ad  Leptin.  Parvx  occasioncs 
magnarum  rerum  causcc  existunt.  Alterius :  Occa- 
sio  anima  actionum  est ,  Livii  lib.  2.  decade  3.  Ar- 
matus  intcyitusque  his  neque  occasioni  tuce  desis, 
neque  suatn  occasioncm  liosti  dcs.  Sic  qui  versan- 
tur  cum  puellis,  dant  daemoni  occasionem  ten- 
tandi  se  libidine ;  qui  cumsupcrbis,  de  fastu; 
qui  cum  gulosis,  de  gula;  nam  si  vcl  lilum,  aut 
pilum  illi  concedas,  inde  plectet  libi  funem , 
quem  omni  robore  vix  dirumpes  Antigonus  Pyr- 
rho  ad  bellum  provocanti  respondit :  Suam  mi- 
litiam  non  magis  armorum,quam  temporum  csse  : 
Pyrrho ,  si  illum  vitce  suce  tadium  cepisset,  satis 
mullas  ad  interitum  vias  patere;  ita  Plutarch.  in 
Pyrrho.  Themistoclesadolescentiquioccasionem 
neglexerat :  O  adolescens ,  ait,  sero  quidem  ambo, 
scd  tamen  sapere  ctfpimus.  Ita  Plut.  in  Apopht. 
Scipionis  Africani  dogma  fuit  :  Non  esse  pugnan- 
dum  nisi  aut  invitaret  occasio,  aul  urgeret  ncces- 
citas.  Ita  Plut.  in  cjus  vita.  Quocirca  Gentilium 
prudentia  maximeinopportunitate  captanda  eni- 
itiit.  Egregie  Plinius  1.  15.  c.  2/j.  Morus ,  ait,  no- 
rissimaomnium  germinat ,  et  tamen  parit  inter 
primas  ;  itaqiu  lempus  idoneum  operiuntur  rei  con- 
[icienda? ,  etiamsi  seriuscaperint ,  lamen  maturius 
ronficiunt.  Idem  1.  11.  cap.  6.  et  10.  Aper  peragunl 
opus  suum  non  statis  diebus,  sed  quolies  cccli  com- 
moditas  invitat :  ila  suo  quarque  tcmpore  rapienda 
cst  occusio.  Denique  S.  Chrysost.  lib.  1.  de  Cotn- 
punctione  :  Sicul,  ait,  incorporibus  el  fislutis  ,nisi 
(jids  prius  kumorem  influeniem  sistal,  mali  fonte 
non  obslructo,  incassum  ovtnia  facit  :  itidetn  el 
tios ,  nisi  occasionem  quasi  fontem  tnali  caverimus, 
Porro  idipsum  non  tanlum  in  factis,  sed  ct  in 
verbis  dictisque  locum  habet,  verbum  enim  op- 
portune  prolalum  plus  effieiet,  quam  mille  im- 
portune.  Vere  Sapiens  Proverb.  25. 11.  Malaaurca 
in  lectis  argenleis;  qui  loquitur  verbum  in  lempore 
5«0,Christianus  crgo  h;cc  sibi  adapict ,  el  occa- 


APOSTOLORUM.  Cap.  I. 

sionibus  oinnibus  ad  bcne  agendum  ulatur,  ut 
luera  coelestia  adaugeat,  quae  quotidie  niire  au- 
gere  polest,  si  occasioncs  captet,  uti  eaplatmer- 
cator  occasioncin  ncgotiaudi ,  niilcs  vincendi. 
Post  hoc  enim  breve  lcmpus  el  oecasionem  ,  non 
eril  tempus  nec  occasio  luerandi. 

8.  Sedaccipietis  vihtutem,]  ouva/iiv,  id  vslpoten- 
tiam,robur,viin,efIicacia>n,i\uxlixnlu  fuitin  Apos- 
tolis,  ut  regcs,  tyrannos  ,  Genles  feras  et  barba- 
ras,  lotumque  orbem  subegerinl  Christo;  ciini 
ipsi  essent  pauci,  paupcics,  rudes,  ignobiles. 
Hoc  estquod  ailChristus  Lucaj  2/i.  /j'J.  Kgo  millo 
promissum  Putris  mei  in  vos  :  vos  autetn  sedete  iji 
cioitate,  quoadusque  induamini  virtute  ex  alto, 
Praeclare  S.  Bernard.  ser.  85.  in  Cant.  Opus  vir- 
tute  luibes ,  inquit,  et  non  quacumque,  sed  qua  in- 
duaris  ex  alto.  Ipsa  enim  si  perfecta  sit ,  fucile  sir 
anitnum  victorem  sui  et  sic  invictum  rcddit  ad  om- 
nia.  Est  quippe  vigor  animi  cedere  ncscius  pro 
tuenda  ratione.  Vel  sic  ;  Vigor  animi ,  quod  in  sc 
est,  omnia  ad  rationem  cogens  vel  dirigens,  elc. 
Felix  animaquce  angelis  speclantibus  procbuil  gau- 
dium  pariter  et  miraculum  sui,  ut  audiretde  se  Lo- 
quentes  :  Qua  est  ista  quai  ascendit  de  deserto  dc- 
Liciis  affluens ,  innixa  super  dilect  um  suum  ?  ALioquin 
frustra  nititur ,  si  non  innililur.  El  mox  :  Quidui 
otnnia  possibiiia  sint  innitenti  super  eum  qui  omnia 
potest?  Quantx  fiducicevox  :  Omnia  possum  in  (o 
qui  me  confortat  ?  Nihil  omnipotenliam  Verbi  cla- 
riorem  reddil ,  quam  quod  omnipotentes  fucit  om- 
nes  qui  in  se  sperant.  Et  inferius  :  Ita  Verbo  in- 
nixum ,  et  indutum  virtule  ex  allo ,  nalla  vis,  nuLLu 
fraus ,  nulla  tam  illecebrapoleris  veL  stantem  deji- 
cere,  vei  subjicere  dominantem. 

SuPERVENiENTis.]Gra2ce^c/SovTo;,  in  aoristo,  id 
est,  cum  vel  postquam  supervenerit.  Prius  enirn 
datus  estSpiritus  sanctus  personaliler  Apostolis, 
deindeexistens  ineis,eosque  inhabitans,  suam 
virlutem  et  donain  eostransfudit :  perinde  ac  sol 
poslquam  ortus  est,  suos  radios  in  orbem  dif- 
fundit;  de  quo  plura  cap.  2. 

Spiiutus  sancti.]  Quis,  qualis  et  quanlus  silbic 
Spiritus,  dicam  initio  cap.  2. 

Er  eritis  mihi.  ]  Mifii,  meae  scilicet  incarnatio- 
ni,morti,  redemptioni,  resurrectioni ,  asccn- 
sioni,  caeterisque  mysleriis  quae  bucusque  pc- 
regi.  q.  d.  Docebitis  et  testificabimini  me  essc, 
Fiiium  Dei,  qui  prosalute  bominum  incarnatus 
cl  crucifixus  sum  ,  ac  proinde  me  esse  Salvato- 
rem  mundi,  ideoque  eos  in  me  credere  debere 
ut  salventur,  nec  enim  extra  me  est  salus. 

Testes.  ]  Per  miracula,  per  vitse  sanctimo- 
niam  ,  per  praedicationem,  sapientiam  et  eflica- 
ciam  non  humanam,  sed  divinam.  q.  d.  Vidistis 
6  discipuli,  6  filii  mei ,  vitam  meam,  doctrinani 
audistis,  spectaslis  mea  miracuia,  itinera ,  la- 
bores,  contradictiones,  tormenta,  mortem,  cru- 
cem,  resurrectionem,  mox  spectabitis  meam 
ascensionem  et  missionem  Spiriius  sancli.  Ubi- 
que  vidistis  meum  in  homines  amorem  et  ze •• 
lum,  qui  me  e  coelo  in  terram  et  in  cruceni 
traxit  ;ite,  testificamini,  et  docete  hgec  in  tolo 
mundo,  ut  suam  salutem  amentetcurent,  sicut 
cgo  amavi  et  curavi ,  ut  me  ipsos  amantem  re- 
dament  :  ecce  ascendo,  ut  parem  eis  locum  in 
coelo :  suadete  ergo,  ut  vanas  terra  opes  pompas- 
que  contemnat,  ut  timeant  Dei  judicium  el  ge- 
bennam,  ambiant,  aspirentque  ad  ccelum.  Ecce 
quales  ct  quanti  hi  testes  Christo  fuerunt. 

Videhicdignitatem  Apostolorum  ,  de  qua  pra- 
clare  S.  Chrysost.  boni-  de  S.  Andrca  ,  quae  extat 


C0MMENTAR1A  IN  ACTA 

;,|)iid  Surium  <lie  30.  Novemb.  ISilul  lala  ,  inqnit, 
unquam  fuit ,  qttulc  fuerunt  Apostoli.  IlicumDei 
rrrbi  essent  mitiistri ,  attrccturunl  incurnatum  il- 
lurn,  qul  ul  Dcus  figiiram  non  habet.  Secuti  sunt 
umbulunlem  eum ,  qui  ubique  prccsens  est.  Discu- 
buerunt  una  cum  illo ,  qui  nullo  loco  circumscribi- 
tur.  Ejus  vocem  audiverunt ,  qui  verbo  fecil  omnia. 
Mundum  ipsum  iinguu,  tanquamsagcna  qucvdam 
conciuserunt.  Circumierunt  suis  cursibus  ftnes  or- 
bis  terrurttm.  Errores  ut  zizaniaeradicarunt.  Aras 
ut  spinasquasdatn  amputarunt.  Idola  tanquamfc- 
rus  intcrfecerunl.  Dtemones  ut  Lupos  profugarunt- 
Vxclesiam  ut  gregem  qucmdum  coltegerunt.  Ortho- 
doxo  tanquam  frumcntum  congregarunt.  tlcereses 
ut  paicas  projeccrunt.  Judaismum  tanquam  fcenum 
arefecerunt.  Grcecorum  seclam  tanquam  stiputas 
quasdam  igne  combusserunt.  llumanam  naluram 
cruce  ipsa  tanquam  aratro  quodam  cxcolucrunt,  et 
vcrbum  Dei  ut  semcntem  quumdum  sparserunt.  Ad 
summam ,  omnia  iliorum  facla  lanquam  sidera 
quadam  effutserunt.  Quamobrem  clara  voce  itlis 
dicebat  Dominus  :  Vos  estis  lux  mundi.  Siquidem 
Orientcm  habet  Chrislianus  homo ,  ilium  qui  e  Vir- 
gine  nalus  est  :  diluculum  habet ,  eum  qui  baptis- 
mal!s  parens  fuit  :  splendorem  habet ,  Christi cru- 
cifixi  grcdiam  :  rudios ,  admirabiles  itlas  tinguas  : 
diem,  futurum  illud  sceculum  :  meridiem,  tempus 
(Itto  in  cruce  ipsa  mansit  Dominus  :  occldentem,  se- 
pttlrhri  habitationcm :  vespcram ,  brevem  iilam  mor- 
tem : solis  ftdgorem ,  rcsurreclionem  d  morluis.  Vos 
estis  lux  muncii.  Intuere  astra  hctc  ,  et  illorum 
splcndorcm  obstupesce. 

In  Jkuusalem.  ]ApolIonius,  vetus  Ecclesiasticus 
srriptor,  ail  Euseb.  lib.  5.  Histor.  c.  18.  in  fine, 
Meminit  Thrasece  cujusdam  Martyris ,  quiquasi  ex 
traditione  priorum  se  accepisse  asseruit ,  Salvato- 
rcm  prczcepisse  Apostolissuis ,ne  ante  duodecimum 
annum  ah  Ilierosolymis  discederent.  Sed  boc  cum 
grano  salis  accipiendum  :  satis  enim  conslat  ex 
Actis,obnecemStephani ,  quaepaulopost  Christi 
ascensionem  contigil,  dispersos  fuisse  Aposto- 
los;  ac  eorum  divisionem  per  orbis  provincias 
ante  duodecimum  annum  conligisse,  mulii  His- 
torici  et  Doctores  docent.  Nam.  S.  Jacobum,  qui 
ante  duodecimum  andum  Martyr  occubuit,  in 
Hispanias  profectum,  ibique  evangelizasse  cons- 
tanter  asserunt  Hispan.  Annales  et  continua  tra- 
ditio. 

9.  Et  cum  mjec  uixisset,]  aliaque  quae  recensent 

S.  Lucas,  MattluTtis  et  Marcus  in  fine  Evangelii. 

Verisimile  estChristum  finito  prandio,  Apostolos 

ulio»que  discipulos  prius  convocatos  (quos  120. 

recenset  Lucas  v.  15.  )  e  Jerusalem  per  mediam 

urhem  ,  Judaeis  vi  divina  cohihitis,  stupefactis  et 

attonitis,  eduxissc  in  montem  Oliveti,  ac  ex  iti- 

nere  divertissc  in  adjacentem  Bethaniam,  ul  ait 

LucasEvang.  c.  1l\.  50.  ut  valediceretMagdalenae, 

Marthaeet  Lazaro,  eosque  secum  pariter  eduxis- 

se,  uteis  ascensionis  sune  visionem  et  consola- 

tionem  impertiretur , utpote  sibi  amicissimis ;  ita 

Suarcz  3.  p.  disp.  51.  sect.  2.  Quae  omnia  facile 

horama  prandio  exaclam  significant,  antequam 

Christus  perveniret  in  montem  Oliveti ,  ibique 

suis  valedicens  ascenderet.  Quae  fuerint  collo- 

qtiia  suavissima  et  ullima  Deiparae  Malris  et  Chris- 

ti,  item  amplexus  ejus  et  discipulorum  ,  aliaque 

plura  quae  studio  brevitatis  tacetLucas,  contem- 

plari  possumus,  enarrare  nequimus  ,  S.  August. 

serm.  6.  de  ascens.  qui  est  179.  de  Temp.  ait 

Apostolos  baec  Christo  dixisse,  (intellige  corde 

potiusquamorc)  Domine  quare  nosderetinquis  as- 


APOSTOLOr.rM.  Cap.  I.  67 

cmdens ,  qtti  nos  clegisti  in  ripa  praccdens?  Do- 
vtine  quando  sttmus  verba  ttia  supcr  mel  et  favum 
cminus  prrcepluri ,  et  stilluntis  rorantisque ,  gra- 
tiie  balsumum  de  tuis  labiis  ac  faucibus  iibaluri/ 
Aut  instrue  quo  ascendis ,  aut  ne  deseras  cum  as- 
ccndis  :  quasi  scuto  benignilatts  tttcc  remansimus  in 
aperlo  nuduli,  tanquam  pupillimatris  ampiectentis 
pcnnatce ,vclaminc  destituti.  Ouando  venies  adnos, 
quiredimisli  nos?  Mors  tua  fuit peccalum  nostrum , 
sit  ascensus  tuus  pignus  noslrum  ,ncnimis  absorpti 
mcrrore  mergamur ,  quos  elevasti  de  gemilibus  in- 
ferorum.  Christuin  vero  eis  respondisse  per  an- 
gelos  a  se  submissos  :  Viri  Galilcti  quid  statis  as- 
picientes  in  ccelum?  llic  Jesusqui  assumptus  est  d 
vobis  in  ccelum  ,  si  veniet ,  elc.  Cnde  ser.  7.  hoscc 
duos  angelos  vocat  duos  praetores ,  el  duos  pa- 
latinos  coelestisimperii.  Oportebat  enim,  inqnit. 
ccv/estes  mitti  consolatorcs  ne  remanercnl  Irepidi 
piscatores.  Noster  Lucl.  de  Ponte  meditat,  dc  As- 
censione,  pieetprobabilitermediatur,  Cbrisluru 
abeuntem  in  coelum,  ut  majorem  sui  fidem, 
spem,  amorem  et  reverentiamdiscipulis  impri- 
meret,  dedisse  eis  osculandas  suas  manus  et  pe- 
des  (uttangerent  sacravulneruminiis  stigmata) 
ex  quibus  suavissimus  odor  fragrabat,  quo  il- 
lorum  corda  mire  recreabantur  et  confortaban- 
tur:matri  vero  suae  obtulisse  etiam  osculandum 
lalus,  quae  in  illud  se  abdere,  in  eoque  cum 
Christo  ascendere  gestiebat.  Discipulos  ergo 
summo  amore  et  reverentia  manus  et  pedes 
Christi  osculatos  esse,  uti  osculata  fuerat  Mag- 
dalena,  eisque  comites  mulieres ,  Joan.  29.  17.  et 
Malth.  28.  9. 

Elevatus  est.  ]  Non  subito  raptus,  ut  Elias,  et 
Henoch,  non  furtim  sublatus,  sed  videntibus  illis 
etevatus  est ,  ait  S.  Bernartl.  de  Grad.  humil.  c.  1. 
Idem  serm.  deAscens.  Quid,  ail ,  putatisfratres, 
quantus  dolor  et  timor  irruperit  Aposlolica  pecto- 
ra,  cum  eum  viderunt  d  se  tolli ,  et  altoli  in  aera, 
non  scatis  adjutum  ,  non  sublcvatum  funibus  ,  etsi 
angelico  comilalum  obsequio,  non  tamcn  fullum 
auxilio ,  sed  grudientem  in  multitttdinc  fortitudi- 
nis  suce?  Elevatus  ergo  a  se,  suaque  virtute  per 
dotem  agililalis,  idque  sensim  et  pedetentim  ,  ut 
(liutiuspasceretoculosdiscipulorumintuentium. 
Hoc  enim  significat  Lucas  Evan.  c.  2ft.  50.  Etete- 
vatis  manibus  suis  benedixit  eis.  Et  factum  est 
clum  bcncdiceret  illis  ,reccssit  ab  eis,  et  ferebatur 
in  ccelum.  Ex  quibus  vcrbis  liquet  Primo,  Chris- 
tum  elevasse  manus,  tum  ut  Deum  oraret ,  et  in- 
vocaret  ad  benedicendum  Aposlolis;  tum  ul 
elevando  et  deprimendo,  vel  certe  transversim 
ccllocando  manus,  uti  fecit  Jacob  Genes.  Zi8.  16. 
signum  crucis  efformaret,  uti  docet  noster  Gret- 
serus.  1.  3.  de  Cruce  cap.  16.  Per  crucis  enim 
meritum  omnem  benedictionem  nobis  impe- 
travit.  Unde  innoluit  in  Ecclesia  consuetudo, 
ut  tam  in  publicis  et  sacriis  Officiis ,  quam 
in  privatis  benedictionihus  Praelatorum ,  Sa- 
cerdotum,  Sanctorum,  vel  parentum ,  is  qui 
henedicit  signum  crucis  efformet  super  euni 
quem  benedicit;  quamesse  traditionem  Aposto- 
licam  lestatur  S.  Basil.  lib.  de  Spirilu  Sancto 
c.  37. 

Secundo,  liquet  Christum  discipulis  bene- 
dixisse,  id  est,  Patris  opem ,  et  gratiam  eis  ap- 
precatum  fuisse,  qua  etipsi  in  fide  vitaqueChris- 
tiana  proficerent,  et  alios  ad  eamdem  verbo  <  t 
exemplo  provocarent,  utque  Deus  omnia  eorum 
opera  secundaret  peromnem  vitam,  uti  defa<'t;» 
fecit ,  fuit  enim  efficax  hacc  Christi  oratio  et  bi- 


68  COMMENTAMA  IN  ACTA 

ncdirtio.  Addit  nosierEudov.  de  Poote  medit.  de 
n.sccii.sionc ,  Chrisluin  asccndenlem  discipulis 
laciein  solito  amabiiiorem  et  radiantiorem  exhi- 

huisse.  Formuia  vcro  bcnedictionis  liac  nsmn 
csse  :  licncdicat  vos  Dominus  et  cuslodiat.  Oslcn- 
dat  Dotninus  faciem  suam  vobis  ,  ctmisereatur  vcs- 
ni.  llanc  cniin  Deus  pra'scripsil  Aaroni.qui  fuit 
lypus  Cliristi ,  Niim.  6.  23.  Aut  liac,  Pater  sancte, 
serva  cos  in  nomine  luo,  qttos  dedisli  milii ,  ul  sint 
ttuum,  sicut  ctnos,  Patcr  quos  dcdisti  mihi ,  volo 
ttl  abi  ego  sum,  c.t  iltisint  mccum,  ut  videant  cla- 
rtatemmcam,  etc  Johan.  17.  11.  22.  2/i.  Aul  si- 
inili.  Porro  Chrisli  benedictio  fuit  cflicax  :  quftrc 
discipulos  rcplcvit  bonis  illis  coelcstibus,  qucebe- 
iiediceiido  illis  apprccabalur. 

Tertio  ,  Cbristum  scnsim  ascendisse  :  hocenim 
signilical  tg  recessit ,  et  ferebatur. 

Quarto,  Manichaei  censebant  Christum  resti- 
tisse  in  coelo  solis,  ideoque  solem  quasi  numen 
adorabant ,  idque  ex  co  quod  scriptum  est 
psal.  18.  5.  /"  sotc  posuil  tabcrnuculiim  suum.  l\v- 
lert  el  ridet  boc  S.  Ang.  tractat.  34.  in  Joan. 
Cerliim  esl  Christum  ascendisse  supcr  omncs 
coelos.  Hoccnim  asserit  Apostolus  Ephes.  h-  10, 
Vide  ibi  dicta. 

Quinlo,  de  fide  est  Chrislum  non  tantum  qua 
Dcus  cst,  scd  etiain  qua  homo  asccndisse  ad  so- 
lium  Dci  Patris,  ibique  ad  dexteram  ejus  quasi 
Doniinum  coeli  et  terrae,  angelorum  et  bominum 
eonsidere.  Id  enim  docet  Apostolus  Coloss.  3.  1. 
quia  cnim  Christus  sc  in  cruce  infra  omnes  crea- 
turas  humiliavit,  hiuc  et  meruit  super  omnes 
exallari,  Philip.  2. 10. 

Sexto ,  Christus  sua  morte  ccelum  ob  peccatum 
Adse  ,  et  posterorum  clausum  reseravit;  unde  et 
piimus  eodem  ascendit.  Hincet  secum  duxit  in 
f!  iumphum  omnes  animas  SS.  Palrum  etPatriar- 
charum,  quos  e  limbo  eduxerat.  Hoc  enim  est 
quod  enim  est  quod  aitPsalles  psalm.  67.  v.  19. 
et  ex  eo  Paulus  Ephes.  k.  8.  Ascendens  in  altum 
captivam  duxit  caplivitatem.  Porro  praecipui 
c\  illis  cum  Christo  resurrexerunt,  ut  patel 
Matth.  27.  53.  ac  consequenler  in  corpore  glo- 
rioso  cum  Christo  ascenderunt ;  quasi  re- 
surrectionis  ejus  primiliae.  Hoc  cst  quod  ait 
Micheas  cap.  2.  13.  Ascendet  cnim  pendens  iler 
ante  eos. 

Septimo,  Christo  per  dotem  subtilitatis  coelos 
penetranti,  quasi  Domino  regique  suo  occurrit 
tota  coeleslis  aula,  omncsque  omnino  angeli,  nli 
docuit  S.  Cyprian,  Epiphan.  Nyssen.  serm.  dc  as- 
rcns.  et  alii,  et  satis  colligitur  ex  illo  Heb.  1.  G. 
Et  cum  iterttm  introducit  primogenitum  in  orbcm 
terrce  dicit :  FA  adorent  eum  omnes  angeli  Dei;  qui 
admirantes  ejus  gloriam  interrogarunt  :  Quis  est 
iste qui  vcnit  de  Edom,  tinctis  vestibus  de Bosra?  etc. 
fsaiac  63.  ac  triumphantes  cecinerunt :  Allolile 
portas  principes  vestras ,  et  elevamini  porta  mter- 
nales ,  et  inlroibit  rex  glorix ,  psal.  23,  Unde 
S.  Aug.  serm.  5.  de  resurrect.  Viderunt,  inquit, 
calitcs  cuncti  speciosum  vulneribus  Chrislum, 
spolia  e  castris  tyrannicis  reportantem ,  el  admi- 
rantes  fulgcniia  divinm  virlulis  vexilla,  talibus 
roncrepant  hymnis ,  deducuntque  ta>lantcs  :  Quis 
est  islcrex  gtoria  :  Iloc  esl  quod  jubilat  Psaltes 
psal.  67.  18.  Currus  Dei  deccm  mitlibus  muttiplex, 
mitlia  ttftantium :  Dominus  in eis  in  Sinai  insancto. 
Ftpsal.  UG.  Omnes  Gentes plaudilemanibus  Jubilatc 
Dco  in  voce  cxultationis.  Quoniam  Dominus  cx- 
cclsus ,  lerribilis  :  liex  magnus  super  omnem  trc- 


APOSTOEORUM.  Cap.  I. 

ram,  ctc.  Ascendit  Deus  in  jubilo  :  et  Dominus  in 
voce  tuba>. 

Octavo,  Bcda  lib.  de  Eocis  sanctis  cap.  7.  tes- 
tatur  soleninilalcin  Iiujus  dici  qtiotannis  rccur- 
rcntem,  fuisse  cadestibus  prodigiis,  in  eo  loco 
quo  Chrisltis  ascendit,  illustratam.  !Sam  in  dic , 
itHpiit,  asccnsionis  Dominicce  per  annos  singuhs 
Missu  pcrada  valide  Jlaminis  procella  de  sursum 
venire  consucvil ,  et  omnes  qui  in  Ecclesia  fuerint 
in  terram  prostcrnere.  Tota  ibi  ca  noctc  iucernce 
ardent ,  ut  non  illustrari  tantum,  sed  et  ardere 
vwns ,  ct  sttpposita  locavideanlur.  de  loco  ascen- 
sionis  dicam  v.  12. 

Quseres,  quibus  de  causis  Christus  mox  post 
resurrectionem  ascenditin  ccclum.  Resp.  Prima, 
est,  ul  sttam  legem  et  doctrinam  confirmaret,  et 
ostenderet  esse  coeleslem.  Sc  enim  e  ccelis  dcs- 
ccndisse,  ut  eam  doceret,  ideoque  eo  redire 
quasi  unigenitum  Dei  filium,  juxta  illud  Joan. 
nis  3.  13.  ISemo  ascendit  in  cailum ,  nisi  qtti  des- 
cendit  cle  ccelo,  filitts  hominis  qui  esl  in  ccclo.  Unde 
S.  Maximus  hom.  2.  de  Pentec.  Sicut,  inquit, 
atjuilahumttia  deserit,  aita  petit ,  cceiorum  vicina 
conscendil ;  ita  et  Salvator  httmilia  inferni  dese- 
ruit ,  paradisi  atliora  peliit ,  ccclorum  fasligiape- 
nelravit. 

Secunda,  ut  coelum  hominibus  peccato  Adaj 
elausum  reseraret,  utque  ostenderet  regniun 
suum  non  esse  terrenum  el  lemporaneum,  uii 
putabant  discipuli,  sed  ccelesle  et  aelernum  ; 
quocirca  sequacibus  suis  terram  et  lerrena 
omnia  esse  despicienda.  Nam,  ut  ait  S.  Aug. 
serm.  175.  de  Temp.  Cum  Christo  non  ascendit 
superbia,  non  avaritia ,  non  luxuria,  nullum  vi- 
tium  nostrum  asccndit  cum  meclico  nostro.  Et  ideo 
si  post  medicum  desideramus  ascendere ,  debemus 
vilia  et  peccata  deponere. 

Tertia ,  ut  corpori  ejus  ita  in  tcrris  humiliato 
et  afllicto,  justam  daret  merceccm  el  gloriam  : 
corporis  enim  gloriosi  congruus  propriusque 
locus  cst  coelum ,  non  terra  :  hacc  enim  est  lo- 
cus  generabilium  etcorruptibilium.  UndeS.  Aug. 
ser.  107.  de  Temp.  Nosler ,  ait,  hic  Samson  abta- 
tis  portis  imperioqtie  inferni  et  mor(is ,  ascendit  pcr 
tttrbinem  in  ccclum, 

Quarta,  ut  angclos  sua  presentia  et  gloria  ex- 
hilararet,  ad  ccelum  exornaret; nam  tucerna  ejus 
est  Agnus, ^poaxl.  21.  23.  Undeetei  acclamarunt : 
Dignus  esl  Agnus  qui  occisus  est ,  accipere  virtu- 
tem  ,  et  divinitatem,  et  sapicntiam  ,  et  forlitudi- 
nem,  et  honoremet  gloriam,  Apocal.  5.  12.  Addc, 
ut  sedcret  a  Dextris  Dei  lanquam  contubernalis 
Patri,  a  quoin  huncmundum  missus  fuerat,  ait 
OEcum.  in  c.  3.  v.  21.  Praeclare  S.  Aug.  ser.  37. 
de  Tempor.  Qttam  miriftco ,  ait,  myslerio  noslcr 
Jesus  Christus  vel  tactu  corporis  sui ,  vel  transila 
glorice  suce  omnem  admomentum  creaturam  sanc- 
liftcat,  vivificat  et  illustrat?  Aquas  enim  consecrat, 
dum  baptizatur  :  terram  sanctiftcat ,  dum  sepeli- 
lur  :  mortuos  suscitat,  dum  resurgit  :  cceleslia 
gloriftcat ,  dum  ascendit  ad  ccelum,  et  sedet  ail 
dexleram  Patris. 

Quinta,  ut  e  coelis  mitteret  Spiritum  sanctum 
iiostramque  causam  jugiterapudPatrem  ageret, 
ostendens  ei  sacra  sua  vulnera.  Talis  enimdece- 
bat ,  ut  nobis  esset  pontifex ,  sanctus ,  innocens , 
impottulus,  segregatus  a  peccatoribus ,  et  excetsior 
ccelis  facttts.  Heb.  7.  26.  Sic  cospit  esse  divinitaU 
prcescntior,  qui  factus  est  humanitate  loginqttior, 
uit  S.  Leo  serm.  2.  de  Ascens. 


COMMENTAIUA  IN  ACTA 

Kexta,  ut  S.  Trinitati  rationem  sua3  legationis 
in  terra  peraclae  redderet,  eique  redemptione 
boiiiinuni  |)eractahonorem,  leetiliam  et  gloriam 
afferel.  LindeS.  Cyprian.  serm.  de  Ascens.  asse- 
rlt,  Nec  linguis  hominum,  ncc  angelorum,  neccu- 
jusquam  acumine  ingenii  definiri  posse ,  quce  Palris 
in  reditu  Eiliihilarilas  fuerit :  perinde  ac  si  ulta  ad 
immutabile  illud gaudium  esse  accessio  potuerit.  Et 
S.  Epipli.  Orat.  de  Ascens.  Chrislus ,  ait,  ingenti 
gaudio  Iriumphans,  ovcm  humancenatttrce humeris 
imposilam  Patri  obtulil ,  atque  pro  tali  munere 
tntinus  Spiritus  sancti  qttod  reddat ,  impetrat.  Et 
S.  Chrysost.  serm.  de  Ascens.  Christus  asccndens 
in  ccelum  naturce  nostrcb  primilias  obltiUt  Palri,  ct 
ol/lalum  donum  mirattts  cst  Pater ,  quod  et  tanla 
dignitas  o/ferebat,  et  quod  offerebatur  nullama- 
cula  fcedabatur.  Nam  et  suis  manibtts  suscepit  obla- 
tttm ,  ct  suce  scdis  fccit  cssc  parlicipem,  etc.  llla 
natttra  est  quct  audivit  :  Tcrra  cs ,  et  in  terram 
ibis.  Et  inferius :  llodie  angeli  atque  archangeli  na- 
luram  nostram  in  sede  Dominica  immortali  gtoria 
fuigentem  vidcrunt. 

Moral.  Christus  coram  Apostolis  et  discipulis 
ascendit,  quasi  oculos  etcor  eorum  (ulinam  et 
nostruni!)  secum  vehens  in  coelum,  docens 
nos  Primo,  ut  cum  Aposlolis  oculis  animi  eum 
in  astra  sequamur,  et  mente  incoelestihushahi- 
lemus.  ipse  enim  est  amor  noster;  uhi  autem 
amor,  ihi  et  oculus  et  cor.  Quocirca  Apost.  Co- 
loss.  2.  1.  Qttce  stirsum,  inquit,  sunt  qucerite , 
ubi  Christusesl  in  dexlra  Dei  sedcns  :  quce  sursum 
sunt  sapite,  non  quce  super  terram.  Patria  enim 
noslra  coclum  est,  terra  vero  exilium  et  carcer; 
ita  judicant  sentiuntque  animae  sapientes  et 
sanctae.  Christus  ergoin  fidelibus  beatitudinis  et 
regni  coelestis  fidem  solidavit,  et  spem  acuiteo 
ascendendo  :  Ubicumque  enim  fuerit  corptts,  Ulic 
congregabuntur  et  aquitce,MMh.  1l\.  28.  EtS.  Aug. 
serm.  3.  de  Ascens.  Nos,  ait,  Christi  mors  vivift- 
cavtt ,  nos  resurrectio  erexit ,  nos  ascensio  conse- 
cravit.  Et  S.  Bernard.  serm.  2.  de  Ascens.  Qua'- 
ramus ,  ait ,  quce  sursum  sunl ,  quia  illic  profecto 
thc&aurus  nostcr  est  Jesus  Christtts ,  in  quo  sttnt 
omnes  thesauri  sapientice  et  scienlice  absconditi, 
in  quo  habitat  omnis  ptenitudo  divinitatis  corpora- 
liler. 

Secundo,  ut  doceret  nos  quanti  apud  Deum 
meritisit  humilitas,eamqueeu*icaciter  nobis  per- 
suaderet.  Nam  ul  ait  Apostolus  Epb.es.  h.  10.  Qui 
descendit,  ipse  est  et  qui  ascendit  sttpcr  omnes 
ccelos ,  ut  implcret  omnia.  Ita  S.  Franciscus  per 
huinilitaicm  ascendit  ad  Seraphinos ,  uti  ex  vi- 
sione  cujusdam  Sancti  testatur  S.  Bonavent.  Unde 
S.  Bernardus  serm.  2.  de  Ascens.  Nequecnim,  ait, 
ascendere  poles  nisi  descenderis,  quia  ut  ceterna 
lege  ftxttm  cst ,  omnis  qui  se  cxaltat  httmitiabitur , 
etquisehumiUat  exattabilur.  O  pervcrsitas,  6  abu- 
sio  fUiorum  Adaml  quia  cttrn  ascenderc  difficilli- 
mumsit ,  drscendere  autcm  facitlimum ,  ipsi  et  le- 
viter  ascendunt ,  et  difficiUus  desccndunt. 

Tertio,  ut  doceret  heroica  virlutum  opera  pa- 
trare,  et  dura  pati,  etiam  martyria,  juxta  illud 
Apostoli  2.  Timoth.  2.  10.  ldco  omnia  sustinco 
proptcr  electos  ,  ut  el  ipsi  salulem  consequantur , 
qttce  est  in  Christo  Jesu ,  cttm  gloria  calcsti ;  quam 
explicans  subdit:  Fidelis  sermo  :  nam  si  commor- 
tui  sumtts ,  ct  convivemus ;  si  sttslincbiinits  ,  ct  con- 
regnabimus.  Deus  Paler  ergo  exallans  Christum 
ad  suani  dexteram  ,  nos  consedcre  fecit  in  ccvles- 
tibus  in  Chrislo  Jcsu,  ut  ait  idem.  Ephes.  2.  6. 
Nam  ut  ait  S.  Leo  serm.  1.  de  Asccns.  Quia 
C.OHNIL.    A    I.APIDE.   tom.    X. 


APOSTOLOaCM    Cap.  L  <i0 

Chrisli  ascensio  noslra  el  provectio,  ct  qao  prce- 
cessit  gloria  capitis,  eo  spcs  vocatur  et  corporis , 
dignis  diteclissimi  exidtemus  gaudiis  ,  et  pia  gra- 
tiarum  actione  lcctemur.  Ilodie  enim  nonsolum  ci- 
ves  paradisi  ftrmati  stmius,  sed  eliam  ccctorum  in 
Christo supernapcnetravimus.  Idem.  serm.  2.  Sui- 
sum  vocatos  animos  desideria  terrena  non  depri- 
manl ,  ad  cetcrna  prcelectos  pcritura  non  occupent, 
viam  veritalis  ingressos  faUaces  illecebrce  non  re- 
tarclent,  el  ita  a  ftdetibtts  hcec  temporalia  decur- 
rantur  ut  peregrinari  se  in  hacvalle  cognoscant,  in 
qua  eliamsi  qucedam  commoda  blandiantur ,  non 
amplectenda  nequiter,  sed  transeuncla sttnl  fortiter. 
Et  superius  :  Ilanc  ftdem  ascensione  Dominiauc- 
tam ,  et  Spiritus  sancti munere  roboratamnon  vin- 
cula,  non  carceres ,  non  exilia,  non  fames ,  non 
ignis,  non  laniatus  ferarum,  necexquisita  perse- 
quentium  crudelitatibtts  supplicia  terruerunt.  Pro 
hac  ftde  per  universum  mttndum  non  sotumviri, 
scd  etiam  femince  ,ncc  tanlum  impubes  pueri ,  sed 
cliam  tenerce  virgincs  usque  ad  cffttsionem  stti  san- 
guinis  deccrtarunt.  Et  S.  Cregor.  homil.  29.  in 
Evangel.  Ecce ,  ait,  iste  venit  saliens  in  montibtts  , 
transiliens  cottes ,  etc.  Vullis  cjtts  agnoscere?  De 
coelo  venit  in  uterum ,  de  utero  in  prcesepe ,  cle  prcv- 
sepi  in  crucem ,  de  cruce  in  sepulcrum ,  cle  sepulcro 
rcdiit  in  ccelum.  Quia  exuttavil  ttt  gigas  ad  cur- 
rendam  viam,ut  nos  ei  diceremus  :  Trahc  nos  posl 
te ,  curremus  in  odorem  ungttentorum  tttorttm. 
Unde  fralres  charissimi  oportet  ttt  itluc  seqttamttr 
corde,  ubi  cum  corpore  ascendisse  credimus.  De- 
sideria  terra  fugiamus ,  nihit  jam  nos  detectet  in 
inflmis,  qui  Patrem  habemtts  in  ccelis.  Et  S.  Aug. 
serm.  3.  deAscens.  Ascendamus  post  itlum,et  pcr 
vitia  ac  passiones  nostras  :  si  ulique  unusquisque 
noslrum  subdere  eas  sibi  studeat ,  ac  super  ccts 
stare  consuescat ,  ex  ipsis  sibi  gradum  conslruil, 
quo  possit  sttperiora  consccndcrc.  Etevabunt  nos, 
si  fuerint  infra  nos  :  cle  vitiis  nostris  scalam  nobis 
facimus,sivitia  ipsa  calcamus.  Et  S.  Bern.  serm.  h. 
dc  Ascens.  Quid,  inquit,  grave  iltivideri  polerit . 
qui  semper  mente  tractat ,  quod  non  sunt  condtgncv 
passiones  hujus  lemporisadfuturam  gloriam?Quid 
concupiscere  poleril  in  sceculoncquam,  cujus  oculus 
semper  viclct  bona  Dominiin  terra  viventium ,  sem- 
per  vidct  ceterna  prctmia? quoniam  transibo  in  lo- 
cum  labernaculi  admirabilis  usque  ad  domttm  Dei. 
Et  inferius  :  Ascende  Domine  super  asinum  istttm, 
conculca  hos  besliales  motus,  quia  domari  debent , 
ne  dominari  prcvaleant ;  nisi  cnim  catcati  fuerint, 
concttlcabunt  nos  :  nisi  prccmantur ,  opprimcnt 
nos ,  etc.  Sequere  etiam  ascendenlem  cruccm , 
cxaltalum  ii  terra  ut  non  solum  sttpcr  eam,  scd 
et  sttpcr  omncm  qiioque  mundum  mentis  fastigio 
cottoceris ,  etc. ;  nulla  tc  mttndi  oblcctamaita  in- 
clincnt,  nttllce  adversitates  dcjiciant.  Vide  eumdem 
serm.  6. 

Et  intbes  suscepit  eum.  ]  Quacrcs,  quae  et 
qualisfuit  haec  nubes  ?  Primo,  Cajetan.  hic  et  ev 
eo  MedinaS.  p.  q.  58.  art.  U.  censent  nubem  uanc 
nonfuisscnubem  ,  sedsplendorem,  quem  Christi 
corpus  ex  se  sparsit  cuni  ccrlo  appropinquarct. 
cujus  simile  est  in  via  lactea.  Verum  aliud  est 
splendor,  aliud  nubes  :  ille  clarus  et  suhlilis, 
hoec  obscura  et  densa.  Adde,  nubes  ha?c  velavit 
Christum,  ne  eum  amplius  vidcrent  discipuli  : 
fuit  ergo  vera  nubes. 

Secundo,  Abulens.  Paradoxo5.  c.  9.  putathanc 
nubem  fuisse  Cbristo  instar  sedis  et  throni,  qua 
partim  nuditalem  suamlegerct,  partim glorid- 
sus  quasi  in  sella  gestaloria  c  tcrra  in  altum  as- 


50  GOMMENTABIA  1N  ACTA 

ceuderet,  non  Hcvatus  ab  Angciis,  sed  virtute 
propria.  Verum  nubes  haee  Christum  in  altum 
(  vfciiim  susccpil,  ct  absconrtil.  Unde  S.  August. 
serm.  179.  deTenip.  eam  cxcelsam  indigitat.|Non 
ergo  fuit  ei  locoscdis,  necin  terra,  sed  inaelhe- 
reeum  suscepit;  Christus  enimerectusascendit, 
uon  sedens  :  liic  cnim  situs  decetcorpus  glorio- 
sum.  Ergo  nubes  haec  magis  a  Cbristo  ferebatur, 
cjuam  illum  ferret,  ait  OEcumen. 

Tertio  ergo  et  gcnuine  ,  nubes  lwec  fuit  vera, 
sed gloriosa  et  eximia  luce  corusca,  ab  hoc  a 
Deo  adducta,  vel  producla,  utcorpus  Christi  tc- 
gerel,  et  ab  oculis  Aposlolorum  eximeret,  si- 
mulque  suo  fulgore  majestatem  ascendentis  os- 
tenderet.  Ita  Suarez.  3.  p.  disp.  52.  sect.  2.  et 
S.  Cbrysost.  qui  et  addit,  Hancnubem  fuisse  coeti 
symbolum ,  declarans ,  quod  in  ipso  signo  divina; 
potenlim  ascenderet ,  juxta  illud  psalm.  103.  Qui 
ponis  nubem  ascensum  tuum.  Passim  enim  in 
Scriptura  Dci  majcstas  dicitur  tcgi  et  velari  nu- 
bibus.  Unde  et  Sancli  rapientur  in  nubibus  ob- 
viam  Cbristo  in  aera,  1.  Thess.  h.  17.  Porro  nu- 
bemhancCbristus  secum  non  deduxitin  coelum, 
sed  suo  loco  in  aere  reliquit. 

Nota.  Christus  sensim  ascendit  eo  usquc  quo 
pertingcre  poterat  Apostolorum  visus  :  deindo 
subduxiteum  nubes  :  ac  mox  illico  instarfulgu- 
ris  perdotem  agilitatis  libravit  se  in  ccelum  em- 
pyrenm,  non  quasi  transeundo  ab  extremo  in 
exlremum  sine  mcdio,  ut  censet  Abulens  para- 
doxo  5.  c.  13.  sedsuccessive  singulos  coclos  mi- 
ra  celeritate  transeundo,  ut  tanquam  supremus 
omnium  dominus  omnium  possessionem  acci- 
peret ,  et  quodammodo  sua  praescntia  sanctifi- 
caret,  juxta  illud  Ephes.  h.  10.  Ut  impleret  omnia. 
Ita  Suarez  disp.  51.  sect.  2.  Ubi  advertc  vim  do- 
lis  agilitatis  Cbristi  :  per  eam  enim  subito  in 
ictu  oculi,  inslar  fulguris  se  libravit  ex  aere  in 
verticem  et  culmen  coeli  empyrei,  quod  spatium 
ingens  est  et  quasi  immensum.  Alpharabius  no- 
bilis  inter  Arabes  Astrologus  asserit,  tanto  inter- 
vallo  firmamentum,  sive  Octavam  splu-eram, 
in  qua  sunt  stellae  fixac,  a  terra  distare,  ut  vix 
quisquam  octo  annorum  millibus  eo  pervenire 
possct.  Caeteri  Astronomi  docent,  terram  distare 
a  concavo  firmamenti  octoginta  millionibus 
milliarium  :  spissitudinem  vero  firmamentiessc 
camdem,  scilicet  octoginta  millionum  :  quanta 
crgo  debet  esse  distanlia,  spissitudo  et  amplitu- 
do  coeli  noni,  decimi,  et  si  qui  alii  iissunt  su- 
periores  ,  ac  maxime  coeli  empyrei  ?  lidem  do- 
ccnt,  stellam  quamlibetin  cequinoctiali  positam 
singulishorisconficere42.  milliones  milliarium: 
lapidem  molarem ,  si  e  firmamento  caderet,  ca- 
surum  per  nonaginta  annos,  antcquam  terram 
attingeret  :  per  quatuor  millia  annorum  vix  te 
pervenlurum  ad  convexum  firmamenti,  etiamsi 
quotidie  recta  ascendens  conficeres  centum 
milliaria,  uti  ostendi  Gens.  1.  inopere  quartae  diei. 
Haecomnia  Christus  pene  in  momenlo  transmi- 
sit,  facitque  ut  animae  sanclae  post  mortem  ea- 
dem  quasi  inmomento  transmitant.  Haeccogita, 
his  te  solare,  cum  quis  labor  te  fatigat  cum 
tardum  pigrumque  corpus  te  in  opere  pio  de- 
lassat. 

Denique  Abnlens.  Paradoxo  5.  cap.  34.  ccnset, 
Chrislum  post  resurrectionem,  utpole  glorio- 
sum,  nullasinduisse  vestes,  sed  nudum  scmper, 
ct  solo  splendore  gloriae  suae  vestitum  discipulis 
apparuisse,  ac  consequenter  nudum  e  terra  in 
coelum  ascendisse  sola  nube  et  luce  circumda- 


APOSTOLOhUM.  Cap.    1. 

tum.  Ratio  ejus  esl ,  quia  alir^ui  non  poluissct 
vulnus  lateris  Thoma:  oslendere ,  ettangendum 
cxhibere  :  vesles  enim  manum  Thomse  exclusis- 
sent.  Sed  respondendum  est,  Chrislum  post  re- 
surrectionem  lales  vestes  assumpsisse,  ut  illa) 
quinque  vulnera  non  tegerent,  nec  vestirent ; 
aut  si  tegerent,  facile  retegi  possent  inlocis  vul- 
nerum,  ut  ea  ostenderet  discipulis,  ex  iisque 
probaret  se  idem  corpus  habere  quod  vulnera 
excepcral  :  Christus  enim  Magdalenae  apparuit 
ut  hortulanus,  duobus  discipulis  euntibus  in 
Emaus  ut  peregrinus.  Habebat  ergo  habitum 
vestesque,  quae  intuenlibas  hortulani  et  pcre- 
grini  csse  videbantur  :  ergo  pariter  vestitus  as- 
ccnditin  coelum,  quousque  visus  est  ab  Aposto- 
lis  ,  cum  vero  nubes  eum  suscepit,  vestimenta 
dimisit.  Corpus  enim  gloriosum  sua  dote  clari- 
tatis  vestitur  instar  Dei,  qui  amictusest  luminc 
sicut  vestimentopsalm.  102.  QuareBeati  in  coe- 
lis  non  veste,  sed  gloria  vestiuntur. 

Porro  Christum  in  veste  rubra  et  purpurea 
ascendisse,  ce.nsel  Fredericus  Nausea  in  Cale- 
chis.  c.  36.  probatque  ex  illo  Is.  63.  2.  Quare  ergo 
rubrum  eslvestimcnlum  tuum?  Et  Apocal.  lg.  13. 
Vestitus  erat  veste  aspersa  sanguine ,  nimirum 
ut  illa  significet  cruentam  vicloriam  Christi  san- 
guine  parlam.  Alii  censent  Christum  in  stola 
candida  ascendisse,  haec  enim  decet  corpus 
gloriosum.  Unde  Christi  vestimenta  in  transfi- 
guratione  facta  sunt  candida  ut  nix ;  et  Beati  a 
Johanne  visi  sunt  vestiti  stolisalbis  Apocal.  7.  9. 
et  Byssino  candido  Apocal.  19.  14.  Verum  quia 
Christus  coram  Apostolis  gloriam  suam  peno 
abscondit,  eamque  tenuiter  lantum  ostendit, 
ut  cum  iis  familiaritcr  agere,  videri  et  tangi 
posset;  hinc  crediderim  eum  in  veste  communi, 
qua  in  vita  uti  solebat,  iis  apparuisse,  ut  idem 
vidcrelyr  esse  qui  resurrexerat,  non  alius  ;  ac 
in  eadem  ascendisse  ,  ita  lamen  ut  ascendendo 
radios  gloriae  suae  in  eam  transfunderet,  eam- 
que  radiantem  claritate  partim  candicante,  par- 
tim  purpurascente  efficeret.  Sic  enim  dos  cla- 
ritatis  el  lucis  Beatorum  in  coclo  erit  colorata  , 
et  varia.  Nam  in  Martyribus  erit  purpurea,  in 
Virginibus  candida,  in  Docloribus  viridis,  ait 
D.  Soto  in  4.  dist.  49.  in  fine. 

10.    CuMQUE  INTUERENTUR,]  kntvi^ovTii  ,  id  CSt  in- 

tendentes,  et  intentis  defixi  oculis ,  ac,  ut  S.  Am- 
bros.  scrm.  60.  sus^ensi :  rsivu  enim  est  tendo , 
«  vero  epitasin  addit  augetque.  Apostolorum  ty- 
pus  fuit  Elisaeus ,  sicut  Christi  Elias  ascendens 
in  coelum  curru  igneo.  Unde  in  eo  intendens 
Elisaeus  succlamabal :  Patermi,  pater  mi,  cur- 
rus  Israel  et  auriga  ejus.  Et :  Obsecro  ul  fiat  in 
me  duplex  spirilus  tuus ,  4.  Reg.  2.  9.  et  12.  Quis 
hic  Apostolorum  admirationem,  laetitiam,amo- 
rem,  spem,  omnesque  animorum  motus  ;  om- 
neque  pathos  exprimat,  imo  mente  concipiat? 
S.  Bernard.  serm.  3.  de  ascensione,  addit  eos 
plorasse. 

Duo  viri,  ]  duo  angeli  in  assumptocorpore  ap- 
parentes ,  quasi  duo  viri  eximii  et  gloriosi. 

In  vestirus  albis.  ]  Hicenim  color  eorum  pu- 
ritatemChristique  gloriam  et  triumphum  deno- 
tat.  Unde  de  Bealis  Christum  sequentibus  ait 
Jobannes  Apocal.  19.  lh.  Et  exercitus  qui  erant 
in  ccclo  sequebantur  eum  in  veslibus  albis,  vestili 
byssino  albo  et  mundo.  Nolat  S.  Greg.  hom.  49.  in 
Evang.  Cliristo  nascente  non  legi  candidalos  an- 
gelos  apparuisse  :  quia  in  nativitate  apparuit  Deus 
humilis ,  in  ascendente  ostensus  est  liomo  sttblimis. 


COMMENTARIA  IN  ACTA 

11.  Vini  QkhiUtL  1  Apostoli  enim  c  Galilaea 
crantoriundi,  sed  aUoduni  angeli  ad  etymon  et 
.sjgnilicalum.  Gulilceus  enlmhubr.  idemestquod 
iransmigrans.  q.  d.  Eslolc  Calilcei,  a  tcrra  in 
culum  menteet  vita  transmigrate,  fortilcr  de- 
pugnantes  conlra  mundurn,  carnem  et  diabo- 
lurn.  Erantenim  Calilcei  bellicosi  etpugnaces, 
teste  Josepho,  qui  Galilaeorum  dux  cum  iis  for- 
liter  contra  Vespasianum  et  Romanos  depugna- 
\it,  uti  ipsc  narrat  lib.  de  bello  Judaico. 

Ql'ID   STATIS   ASPICIENTES.  ]  SjTUS  ,    qtlid   Statis 

ctsuspicitis,  id  cst^  fixc  quasi  lirmostatoquc  pc- 
dc  suspicitis  ?  q.  d.  Sat  suspcxistis  :  Christus 
cniin  jam  ab  oculis  vestris  subductus  est ;  eum 
amplius  viderc  non  potestis;sedscitote  eumre- 
dilurum  ad  judicium,  ut  vos  secum  assumat  in 
codum.  Ergo  domum  rcditc ,  ct  ad  munus  Apos- 
lolicum  quod  ipse  vobis  demandavit,  ac  adSpi- 
riiussancti  advcntum  vos  comparate. 

Moral.  docentnos  Apostoli,  crcbrooculis  tam 
nicnlis  ,  quam  corporis  ccelum  suspicere ,  ad  il- 
ludque  anhelare,  cogitantes  nos  In  hoc  mundo 
pcregrinos  essc,  palriam  vcro  habcre  coelum. 
Conscripli  enim  sumus  cives  Sanctorum ,  ct  do- 
nicsiici  Dci.  Sanctis  crgo  tcrra  est  exilium,  et 
t&H*  est  afty-a  ,  id  est  corpus  est  carcer,  ut  aie- 
batPlato  :  tumquiain  co  anima  illigatur,  depri- 
inilur,  aflligiliir,  cruciaturmille  serumnis  quasi 
iu  carcerc ,  imo  quasi  in  eculeo  :  tum  quia  ob 
cupiditates  et  lentationes,  quas  animae  suggerit, 
illi  crcat  pcriculum  danmationis  ct  gehennae  : 
tuin  quia  sancti  aspirant  ad  suum  thesaurum  el 
amorem,  puta  ad  Christum,  B.  Virginem,  An- 
gclos  ct  Sanclos,  ac  ad  SS.  Trinitatem,  utejns 
visione  hccntur,  eamque  perpetim  adorcnt, 
ament,  glorificcnt. 

lta  S.  Martinus  jugitcr  aspiciebat  ccelum,ea- 
que  nota  i\  caetcris  dignoscebatur,  adco  ut  vulgo 
cognominarctur  suspcx  cccli.  Undc  ctmoriturus 
in  ardente  febrc,  supinus  oculis  in  ccelum  in- 
tcntis  orabat,  cumque  discipuli  peterent  utcon- 
vcrso  corporc  tantisper,  diun  remilterel  vis 
morbi ,  pronus  conquiesccrct,  Siniteme,  inquil, 
caium  potius  quum  tcrrum  aspicere ,  ut  suojuiu 
ilinere,  iturus  ad  Dominum  spiritus  dirigalur. 
Ita  Sulpitius  incjus  Vita. 

S.  Antonius  in  orationc  pernoclans  ,in  iisdem 
vesligiis  consistcns  ,  iisdem  oculis  sursum  clalis 
solcm  orientcm  aspicicbat,  quibus  occidenlcm 
aspexerat ,  aitS.  Athanasius. 

S.  Magdalcna  non  tanlum  oculis  ,  sed  et  cor- 
porc  toto  quotidie  seplics  ab  Angclis  elevabatur 
in  cadum,  ibiquc  coelestis  niclodhc  musicam 
audicbal,  ut  habet  cjus  vita. 

S.  Maria  Oigniaccnsis  vcrsebatur  cum  angelis 
et  Sanclis  in  ccelo,  ut  eos  intcr  sc  distinguerc 
posset ;  quin  et  realilcr  ipsos  Sanctos  audircl, 
cum  iisque  familiariter  colloqucrclur,  dc  qua 
mira  scribit  Card.  Jacobus  de  Vilriacoc.  8.  Vttae 
cjusdem. 

S.  Franciscus  ita  assidue  et  affecluosc  in  cce- 
lum  spcctabat,  ut  corpore  in  coelum  ascenderel: 
nimirum  tanta  crat  vis  ainoris  et  dcsidcrii,  ul 
sccuin  sursum  atloleret  molem  corporis.  Quo- 
circa  pingitur  ipsc  pcde  globum  terraj  calcans, 
oculis  cadum  suspiciens  cum  hoc  lemmate  : 
Qua:  sursum  sunt ,  non  quce  supcr  tcrram. 

S.  P.  Ignatius  fundator  Societatis  nostrae,  so- 
lebat  in  solarium  ascendere,  undelibcre  in  coc- 
luinpossel  suspiccrc,  ibique  lixisin  ciclum  ocu- 
lis  ubertimberymans  Deum  adorarc.  Undc  illa 


APOSTOLORUU.  Cai..  I.  51 

cjus  vox  :  Quomodosordel  mihitn-ra  ,  cum  ccelum 
aspicio  !  Ita  Ribaden.  lib.  5.  Vilie  cjus  c.  1. 

II ic  Jesus,  ]  qui  vobis  fuit,  eritque  semper  Je- 
sus,  id  cst  Salvator  :  cujus  proinde  mellilluum 
nomen  jugiter  in  corde  t't  ore  gerilc,  dicentes  : 
Jesunoslra  redemplio,  amor  eldesiderium,  Deus 
creator  omnium ,  liomo  in  fine  temporum,  qucetc 
vicit  clementia  ,  utfcrresnoslra  crimina?  ctc. 

SlC  SENIF.TQUEMADMODIM  VIDISTIS  EUM  EU.NTEM,  ] 

propria  virtutc,  non  aliena  ope  deduclum,  ait 
S.  Chrysost. 

I.n  coelum.  ]  Tria  hic  Apostolis  ingerunt  angeli, 
tribusque  decausis  eis  apparucrunt.  Primo,  ut 
quod  discipuli  oculis  corporis  videre  non  potc- 
rant,  scilicet  Christum  inccelum  pervenientem, 
verbissuis  docerent,  ac  confirmarent.  Sccundo, 
ut  Apostolosconsolarenlur,  eosque  instruerenr, 
utfidc  potius  quam  visu  corporeo  Christum  in- 
tuerenter,  ac  exspectarent.  Tertio,  ut  signifi- 
carent  Christum  ad  immutabilem  quemdam 
statum,  et  icternitatis  consortium  ascendissc. 
Hoc  enim  est  quod  aiunt :  Sic  veniet  quemadmo- 
dumvidistis  eum  euntem  in  ceclum,  id  est,  in  ea- 
dem  gloria  ct  majestale,  et  cum  eauem  anima 
et  corpore,  quae  nulla  temporis  duratione  altera- 
ri  poterunt  autmutari.  Quae  verba  ila  pondera\i! 
Ignatius  epist.  10.  ad  Smyrnenses,  Chrysost.  et 
Beda  in  Acla,  et  Tertul.  lib.  de  Carne  Christi 
cap.  1h.  et  lib.  deResurrect.  carnis  c.  31. 

12.  TUNC  REVERSI  SUNT  HlEROSOLYMAM,  A  MONTF. 

qui  vocatuu  Oliveti,  ]  ab  oleis  etolivis ,  quibus 
consitus  ct  fertilis  est,  uti  juxta  Romam  mons 
Tiburtinus.  Hinc  patet  Christum,  e  monte  Oli- 
veti  in  ccelum  ascendisse.  Unde  alibi  hic  mons 
sanctuselinclytus  vocatur.  Videtur  huc  allusisse 
Zacbar.  c.  \k.  h.  cum  ait  :  Stabunt  pedes  ejusin 
die  illa  supra  montem  olivarum,  qui  esl  contrc 
Jerusalcm  ad  Orientem.  Vide  ibi  dicta.  Sed  cur 
inde  ?  Resp.  Primo  quia  ibi  inchoavit  passionem, 
dumin  hortoorans  sudavitaquamctsanguincni. 
moxque  a  Juda  proditus,  captus,  ligatus  et  pro- 
tractus  est  ad  Annam  et  Caipbam  ;  ibi  crgo  pa- 
ritcr  decuit  eum  finire  ,  et  corodincm  imponerc 
passioni  suae  etvitse  terrenae  ;ut  ulii  pcenam  in- 
juste  sustinuit,  ibi  et  justitia  innoccnliaque  ejus 
declaretur,  ct  glorincclur.  Ecce  rursum  ,  ut  ins- 
trumenta  etloca  passionis  Chrisliqueei  vertuntur 
in  gloriam  ct  triumphum. 

Secundo,  quia  in  hoc  montc  sa?pe  Christus 
oravit  ct  pernoctavit  ut  patet  lucac  c.  21.  22. 
et  23.  aequc  ac  David  fugiens  Absalonem,  3. 
Reg.  15. 

Tertio,  ut  in  conspectu  impiae  et  JudaicaeJe- 
rusalem  ,  quas  emn  depresseral  et  occiderat,glo- 
riosus  ascenderet.ilaque  abolito  judaismochris- 
tianisnio  sanciret  et  illuslraret.  Mons  enim  Oli- 
veti  tantae  altitudinis  est,  ut  ex  eo  omnes  penc 
platcic  Jerusalem  (quin  cl  marcmorliium  )  cons- 
picianlur. 

Quarto,  quia  olivetum  et  oleum  symholeum 
est  gratiOB  ct  miscricordiae,  quam  Christus  no- 
bis  in  hocmonlc  patiens  ct  ascendensimpendit. 
Ilinc  pariter  in  hoc  loco  judcx  considebit,  cum 
in  fine  mundi  redibit  ul  judicium  universale 
pcragat.  Hoc  enim  futurum  cst  in  valle  Josa- 
phat,  qtu-e  subjacct  monti  Oliveti,  etexiguospa- 
tio  inter  eum  et  urbem  Jerusalem  interjacet,  ut 
Juda?i  inlideles  et  impii,  qui  passionis  et  ascen- 
sionis  ejus  oleum  et  mel  sprtnerunt,  ibidcm 
sentiant  guslcntque  acetum  et  fel  irae  ipsius  et 
vindicliT. 


yj  GOMMENTARIA  1N  ACTA 

QuiotOj  quia  tnons  Oliveti,  ;equc  ac  oliva 
symbolun)  esl  Ecdcsiae,  et  Sanetorum.  Oliva 
<  iiiin  syinbohun  cst  pacis,  concordi;e,  modes- 
ti;c,  obedienti;e,  eleemosynae,  splcndoris,  oeler- 
nilatis,  quoc  dolesonines  conipetant  Ecclesiicet 
Sanelis,  uti  ostendiJerem.il.  16.  et  Zachar.  l/i. 
/i.  et  Apoc.  11.  U. 

Nota  tria  continua  miracula,  quihus  inmonte 
Oliveti  Deus  illnslravit  Christi  ascensum.  Pri- 
innm,  Clirislus  ad  sui  suaequc  ascensionis  mo- 
iiumenium  ,  liuic  monti  petroso  instar  ceroe  im- 
pi-essit,  el  impressa  reliquU  sacrorum  pedum 
suorum  vestigia ,  quae  nulla  raiione  tot  saxulis 
deleri  poiuerunt,  ibique  eliamnum  inter  medios 
licet  Turcas  visuntur , qum  tamen  peregrini  de- 
votionis  causa  ea  eradant,  ut  terroc  a  Christi  pe- 
dibus  quasi  sacralae  particulas  quasi  reliquias 
secum  auferanl.  Ita  S.  Hieron.  in  Locis  Hebr. 
S,  Paulinus  ad  Severum  epist.  11.  Sulpitius  1.  2. 
Histor.  sacrae.  Beda  de  Locis  sanctis  c.  7.  recen- 
tiores  Geographi ,  ac  peregrini  terrae  sanctoc. 
Porro  haec  Christi  vestigia  conversa  sunt  ad 
Occidentem,  et  versus  Catbolicam  ex  Gentibus 
Romanam  spectant  Ecclesiam,  ad  quam  ipse 
ejus  caputtanquam  geminos  et  illustres  oculos, 
S.  Petrum,  suum  in  tcrris  Vicarium,  etS.  Pau- 
lum  doclorem  Gentium  missurus  erat.  Ita  Adri- 
chom.  et  alii  in  descriptione  Jerusalem.  Secun- 
cundum,  locus  ille  e  quo  Christus  ascendit, 
nunquam  se  tegi,  autmarmore  paviri  ornarique 
est  passus,  semper  excussis,  solo  respuente, 
quee  manus  humana  adornandi  studio  tentabal 
apponere,  uti  teslatur  S.  Paulinus  jam  citalus. 
Tertium,  eodem  in  locoposteatemplum  rotun- 
dum,  et  magnificum,  in  honorem  ascensionis 
eslerectum  a  S.  Helena  matre  Constantini  Im- 
per.  quod  in  se  includebat  Christi  vestigia,  cujus 
tectum  ca  parte  qua  Christi  corpus  ascendit 
nunquam  contegi  et  concamerari  potuit,  sed 
transkus  ejus  e  terra  ad  ccelum  usque  manet 
apertus ,  uti  Romae  videmus  in  Pantheo.  Ita 
S.  Hieron.  et  Beda  loco  jam  citato.  Adde  quar- 
tum  ilaminis  et  venti,  quod  verbis  Bedae  recen- 
sui  v.  9. 

Porro  S.  Atbanasius,  vel  potius  Anastasius 
(  nam  quaest.  3.  et  8.  citat  Epiphanium,  et  Nys- 
senum,  qui  S.  Athanasiofueruntposteriores)  in 
Quoest.  S.  Script.  quoest.  37.  docet,  ideo  Chris- 
lianos  adorare  Deum  et  Christum  convertendo 
se  adOrienlem,  quia  Christusascenditin  monle 
Oliveti,  qui  est  ad  Orientem  Hierosolymae.  Affert 
ibidem  fluas  alias  raliones.  Prior  est,  quia  in 
Oriente  oritur  sol :  unda  ibidem  non  solem,  uti 
vetcres  Romani  etGentiles,  sedDeum  solis  auc- 
torem,et  cum  sole  nobis  quasi  affulgentem  ve- 
neramur  et  invocamus,  ut  lucem  diemque  totam 
nobisprosperet.  Posterior,  utmemoresparadisi, 
qui  erat  in  Oriente,  Genes.  28.  juxta  Septuag. 
ex  quo  per  peccatum  excidimus,  rogemus  eo 
reslilui. 

Deniquemulliopinanlur  Antichristum  Christi, 
ejusque  ascensionis  et  gloriae  oemulum,  in  monte 
OJiveti  daemonum  ope  elevandum  in  allum,  ut 
in  coelum  videatur  conscendere,  sed  siderabit 
eum  Christus,  spiriluque  oris  sui  interficiet,  2. 
Thessal.  2.  8. 

Sabiuti  habens  iter.  ]  Idest,  distans  a  Jerusa- 
lem  tanto  spatio,  quantum  Judaeis  in  sabbatoli- 
cebat  proficiscendo  conficere,  (  Judoeis  enim 
tanta  religione  praeceplum  eratsabbatum,  utca- 
pesscrc  non  liceret  ilernisi  modicum,  uliliquct 


APOSTOLOnUM,  Cap.  I. 

Evodi  16.  29.  )  quod  mulli  eeiisenl  duorlim 
fuisse  milliai  iuni.  Milliarc  eslspaliiun  mille  pas- 
siuim  :  Syrus  vertit,  scplcmsladiorum,  idest,  875. 
passtiuin.  Veruin  mintis  fuisse  Iiociterliquettiun 
ex  Josepho,  qui  lib.  6.  Bellic.  3.  asseril  Jerusa- 
lem  a  monle  Oliveti  dislarc  stadiis  quinque,  ab 
ejus  vero  culmine  sex  :  stadium  autem  conli- 
net  125.  passus:  quinque  ergo  sladia  fac.iuntG25. 
passtis.  Tum  ex  S.  Hier.  episl.  151.  ad  Algasiam 
quaest.  10.  ubi  ex  R.  Akiba,  Siineon  el  Hillel,  iter 
sabbali  definit  esse  ambulationein  bis  mille  pe- 
dum  :  ubi  per  pedes  non  passus,  uli  volunt 
nonnnlli,  sed  pedes,  ut  vox  sonal  accipil  :  jani 
quioque  pedes  conficiunt  passum  ;  ergo  bis 
millepedes  faciunt.  600.  passus.  TumexOrigene 
apud  OEcumen.  qui  ait  iter  sabbati  essemilliarc. 
duum  millium  cubitorum,  cubitus  est  pes  cuin 
dimidio  :  duo  ergo  millia  cubitorum  faciunt  tria 
millia  pedum ,  quae  faciunt  passus  600.  Tumex 
Wilhelmo  Archiepiscopo  Tyri,  qui  lib.  8.  Belli 
sacri  cap.  11.  ait  montem  Oliveti  milliario  dis- 
tare  ab  urbe  Hierosolyma. 

Favet  huic  senlentioe,  quod  Josue  c.  3.  3.  jus- 
serit,  utpopulus  in  aciem  progrediens,  ab  are.a 
distaret  spatio  duorummillium  cubitorum : quia 
scilicel  hoc  erat  iter  sabbali,  quod  quovis  die, 
eljam  sahbato,  Levitae  conficere  poterant,  et  ad 
arcam  ,  cum  opus  erat,  accedere  ,  quod  accedit 
ad  sententiam  Josephi ,  qui  numerat  passus  625. 
a  Jerusalem  usquead  radices  montis  Oliveti,  sed 
usque  ad  culmen  ejus,  ex  quo  Cbristus  ascen- 
dit,  numerat  sejft  stadia,  qusefaciuntpassus750. 
Iter  ergo  sabbati  est  medium  milliare  llalicum, 
ct  insuper  200.  vel  750.  passus.  S.  Chrysost.  w 
Sabbati  kabens  iter ,  putat  addi,  eo  quod  chris- 
tus  ascenderit  die  sabbati.  q.  d.  Esto  Cbristus  as- 
cenderit  die  sabbati,  lamen  licuit  illi  cum  Apos- 
tolisire  eo  die  in  montem  Oliveti,  quia  illuditer 
exiguum  est,  et  in  sabbato  permissum.  Verum 
certum  esi  Christum  ascendisse  feria  quinla, 
sive  die  Jovis.  Si  enim  a  Paschate  numercs 
dies  40.  incides  in  diem  Jovis  :  Christus  aulem 
quadragesimo  die  a  resurrectione  sua  ascendit. 

Porro  quo  mense,  quotoque  ejus  die  Christus 
ascenderit,  non  constat,  et  variant  Doctores, 
quia  variantinconsignandodiepassionisChristi. 
et  paschate.  Multi  enim  opinantur  Christum  pas- 
sum  esse  etmortuum  in  Aprili,  alii  diel6.  alii  2. 
alii  3.  plures  in  Martio,  alii  die  7.  alii  23.  alii  30. 
Communior  sententiaest  S.  August.  18.  Civit.  c. 
ult.  Tertul.  lib.  contra  Judoeos  c.  8.  Chrysost. 
serm.  de  Nativil.  S.  Joannis  Bapiistae,  D.  Thom. 
in  c.  2.  S.  Johannis,  Antonini,  Platinae,  Usuardi, 
etSuarez.  3.  p.  disp.  40.  sect.  5.  Christum  pas- 
sum  esse  et  mortuum  die  25.  Martii,  sicutea- 
dem  die  incarnalus  est ;  ac  consequenter  resur- 
rexisse  27.  Martii,  ascendisse  ln  ccelum  quinta 
Maii,  misisse  Spiritum  sanclum  15.  Maii.  Idem 
diserte  affirmat  Lucius  Dexter,  Praefectus  prae- 
torio,  in  Chronico,  quod  ipsededicatS.  Hieron. 
uti  vicissim  eidem  dedicavit  S.  Hieron.  suum 
tractat.  de  Scriptor.  Ecclesiae  quod  Chronicon  a 
Baronio  et  aliis  multis  sludiose  quaesitum  ,  tan- 
dem  post  Baronii  mortem  nuper  repertum  et 
editum  cst,  de  quo  plura  dixi  in  fine  Chrono- 
taxeos.  FavetMartyroIogiumRomanum,quod25. 
Martii  consignat  diem  obitus  sancti  Latronis  , 
puta  S.  Dismoe,  hic  enim  cum  Christocrucifixus 
est  eodem  die  et  loco. 

13.  Et  cum  introissent  incoenaculum,  ascen- 
uerunt.  ]  Ita  dispungunt  Romana.  Sed  ex  Gracco 


COMMKNTAMA  1N  ACTA 

liquct  aliier  essc  disptmgendun) ,  et  comma  po- 
uendiitn  poslintrotssent,  tkonpoat  camaculum.  Sic 
cnim  habei  Graecus  *=«  5  n  eta>:/&ov ,  «vt6/}i>iv  ik  to 

vnipuov ,   o\>  Jiauv /x-raftlvovTis  t  8 ,  T£   rceTfO;  xai  ta/wSo;  , 

clc. ,  i(l  cst ,  Ef  t?«m  introlsscnl,  scilicct  urbcm  , 
vclpotius  domum,  ascenderunt  in  superiorcm  do- 
mus  partem ,  ubi  erant  manenles  et  Pctrus,  et  Ja- 
cobus,  etc,  quae  lectio  perspicua  est,  el  clarum 
dat  sensum.  Veteresenim  Hebraei,  aeque  ac  Ro- 
inani  degebanein  superiorepartedomus,  ibiquc 
aulas  babebant  amplas  ad  convivia,  coelus,  et 
cccnas,  quas  proinde  coenacula  vocabant.  Cujus 
haec  domus  et  coenaculum  fucril,   non  constat. 
Nicephor.  lib.  1.  Histor.  c.   28.  et  Cedrenuspu- 
tant  fuisse  S.  Johannis  Evangelistae  :  Theophyl. 
in  Matth.  26.  censent  fuisse  Simonis  leprosi,  Eu- 
thym.  ibidem  ait  fuisse  Josephi  ab  Arimathia , 
Nicodemi,  autsimilis  viripotcnlis  et  Christiani. 
Probabilius  Raron.  annoChristi  2>U.  censetfuisse 
domum  Mariae  matris  Johannis,  qui  cognomi- 
natus  estMarcus.  Fuitque  consobrinus  Barnabae, 
quo  Petrus  e  carcere  liberatus  6e  contulit,  ubi 
et  caeterosdiscipulos  ad  preces  colleclos  reperit. 
Idem  etiam  testatur  Alexander  in  vita  S.  Berna- 
bac  :  In  illo  camaculo  ,  inquit,  Dominus  pascha 
fccit,  in  itlo  apparuit  Thomce  Apostolo,  cum  d 
mortuis  surrcxisset:  illuc  postquam  in  ccelis  as- 
sumptus est discipuli  cumreliquis  fratribus  centum 
viginti ,  in  quibus  erat  Barnabas  et  Marcus,  ex 
monte  olivarum  convenerunl  :  illuc  Spiritus  sanc- 
tus  in  linguis  igneis  ad  discipulos  descendit  in  die 
Pentccostes.   Illic  collocala  nunc  est   magna  et 
sanclissima  Sion,  Ecclesiarum  omnium  maxima. 
Meminit  ejusdem  ecclesiae  in  Sion  posilae  S.  Hic- 
ron.  epist.  27.  et  Beda   in  Locis   sanciis  c.  3._ 
adduntque  in  eadem  positam  fuissecolumnam, " 
ad  quam  ligatus  et  fiagellatusest  Christus.  Hinc 
liquet  ccenaculum  hoc  fuisse  in  monle  Sion, 
juxta  arcem  David.  Addit  Adrichom.  in  Descript. 
Jerusalem  n.  6.  In  eodem  cccnaculo  Prima  Petri 
concione  ter  mille  Judcei  conversi,   et  baptizati 
sunt.  Ibidem  Jacobus  frater  Domini  cognomenlo 
Justus,   primus    Hierosolymorum   Episcopus  ab 
Apostolis  cst  creatus,  alque  Stephanus  et  retiquisex 
Diaconi  sunt  ordinati,   ibidem  Apostoli  primum 
celebrasse  Concilium  Act.  15.  et  in  sua  divisione , 
Apostoticum  Catholicce  fidet  Symbolum  edidisse  vi- 
dentur,  Eodem  loco  S.  llelena  amplissimum  ex- 
truxit  templum,  in  cujus  portico  cccnaculum  cir- 
cumctusit  :  postea  in  hoc  cccnaculi  loco  cediftcatum 
est  monastcrium  Franciscanorum,  etc.  Turcce  ex 
eorum  monasterio  patalium  sibi  fecerunt ,  tocum- 
que  hunc  in  tanta  habent  veneratione ,  ut  non  nisi 
discalceati  eum  intrenl. 

Petrus.]  Petrus  hic  et  alibi  passim  ab  Evan- 
gel.  primus  nominatur,  quia  PrimasEcclesiae, 
et  caput  Apostolorum.  Ita  S.  Chrysost.  ct  alii 
passim. 

Jacobus  Alpilei,]  scilicet  filius,  qui  cogno- 
minatus  est  Justus,  fuitque  primus  Episcopus 
Hierosolymorum,  cujus  festum  celebrat  Eccle- 
sia  die  1.  Maii.  Prior  cnim  Jacobus  fraler  Jo- 
hannis,  fuit  filius  Zebedeaei. 

Simon  Zelotes,  ]  id  est,  Cananaeus  :  Hebr. 
enimx:p  cana  significalzeiVu-j' .-  inde  Cananaeus 
idem  cstquodzelotes.  Ita  Gagneius.  AdditBaron. 
eum  ita  dictum  a  palria,  scilicei  a  Cana  Gali- 
l.Tse :  unde  cum  Nicephoro  lib.  8.  c.  30.  opinatur, 
Imnc  Simonem  fuisse  sponsum  in  nuptiis  in 
CanaGalilaeac,  Jobannis  2.  1.  a  quibus  Christus 
«Mim  avocarit  ad  apostolatum.   Quidquid  sil  de 


APOSTOLOBUM.  Cap.  I.  53 

sponso,  videlnr  plaoe  liic  Simon  dklUfl  f.ana- 
naeus  a  Cana  patria.  Sed  quia  Cauaoseui  hebr. 
idem  est  quod  zelotes ,  idque  congruebat  Si- 
inoni,  utpote  qui  zelo  fervebal,  ait  S.  Hierou. 
cpist,  53.  ad  Riparium ,  hinc  pariter  Zelotes  est 
cognominatus,  ceque  ac  Cephas  dictus  est  Pe- 
trus,  quia  petra  Ecclesiae  :  perinde  ac  si  sanc- 
tum  Gregorium  indigitares  Vigilantium,  Theo- 
dorum  Deo  datum,  Phrontiscum  Prudentium. 
Sic  Roma  primitiis  vocata  fuit  Valentia  :  pwy^. 
enim  greecc  vocaturrobur,  quopollebant  Roma- 
ni,ita  Plinius  lib.  3.  c.  5.  et  Solinus  Polyhist. 
cap.  1. 

Judas  Jacobi.  ]  Supple,  frater.  Ilic  Judas  alibi 
cognominatur  Thadceus ,  quasi  maiumaeus  :  tad 
enim  syriace,  idem  est  quod  hebr.  ivsad,  id 
est,  mamma  alibi  Lebbceus ,  id  est,  corculum 
(  Hebr.  enim  dS  tcb  est  cor)  sicut  ScipioNasica 
appelalus  est  corculum,  ob  eximiam  sapientiam , 
teste  Cicerone  Tuscul.  1.  aut  leunculus  (hic 
enim  vocatur  N/ob  lobi. )  Erant  ergo  hi  quatuor 
fratres,  scilicet  Jacobus,  qui  dicitur  minor,  vel 
Alphaci,  vel  Frater  Domini ;  Joseph  ,  Simon  et 
Judas  Mattb.  13.  55.  Marci  15.  /j7.  omnes  cognati 
Christi,  equibus  tres  in  Apostolos  elegit,  Jaco- 
bum,  Simonem  et  Judam.  Iia  censent  multi : 
sed  hoc  discutiendum  Malth.  13.  55. 

Caetera  quae  de  vocatione,  ordine,  officio,  di- 
gnitate,  vita  Apostolorum  dici  possent,  speclant 
ad  c.  10.  S.  Matthaei. 

14.    Hl  OMNKS  EIUNT  PEI\SEVERANTES  UNAMMITER 

in  oratione.  ]  Nota  hic  tres  virtutes ,  quibus  va- 
carunt  Apostoli,  utse  disponerent  ad  adventum 
Spiritus  sancti :  prima,  est  oratio ,  secunda  una- 
nimitas,  lertia,  perseverentia.  Hae  enim  ad  se 
provocant  et  alliciunt  Spiritum  sanctum,  utpote 
divinae  ,  eique  charissimee.  Addequartam,fami- 
liaritatem  et  devotionem  erga  B.  Virginem ,  de 
qua  sequitur  :  Cum  mulieribus,  et  Maria  Malre 
Jesu.  Heecenim  cum  sit  Dei  Patris  filia,  filii  Dei 
mater,  Spiritus  S.  sponsa,  quidvis  obtinet.  Quid 
enim  non  impetret  filia  a  palre,  malera  filio, 
sponsa  a  sponso  ?  Nota.  Pro  perseverantes  grcecc 
est,  npoffxaoTsjsoDvTEj ,  quod  significat  esse  assi- 
duum  ,  perstare,  insistere  rei  cuipiam  arduae  et 
prolixae,  nec  ab  ea  discedere  ;  sed  sustinere  ,  et 
fortiter  superare  molestias,  labores,  fatigationes, 
tjedia,  tentationes,  etc,  quae  vel  rei  diflicultas, 
vel  hostis  sagacitas,  vel  naturae  imbecillitas  sug- 
gerit,qualia  experimur  in  oratione  ,  praesertim 
longa  ct  continua,  qua  mens  humana  instar  ar- 
cus  tenditur,  et  continue  extenditurad  ccelestia 
et  divina. 

Cummulieriijus.]  Quarum  antesignana  et  prin- 
ceps  in  amore  el  fervore  erat  S.  Magdalena. 

Et  Maria  matre  Jesu.  ]  Quasi  malrefamilias 
hujus  sacri  coetus  et  familiac  Christi.  Chrislus 
enim  paterfamilias  abiens  in  coclum,  idcirco  in 
terris  reliquit  amantissimam  matrem,  ut  loco 
sui  esset  quasi  mater  Apostolorum  omniumqne 
fidclium.  MiraturS.  Bernard.eam  hicultimoloco 
poni.  Itane,  ait,  et  mulierem  sese  ultimam  exhi- 
bebat ,  ut  riovissima  omnium  poneretur?  Causam 
dal,  Cum  Maria  quanto  major  crat ,  humiliaret  sc 
non  modode  omnibtts,  sed  ct  prce  omnibus.  Meriio 
facta  cst  novissima  prima ,  quce  cum  prima  cssct 
omnittm,  sese  novissimam  faciebat.  Merito  facla 
est  omnium  domina ,  quce  se  omnium  exhibcbat  an- 
cttlam.  Mcrito  deniqttc  super  angelos  cxattata  cst  . 
quce  et  infra  viduasct  pcenitentcs,  infra  cam  dcqua 
cjccta    fucrant  septcm  dctmonia  ,    intffabili  scse 


.V'i  COMMENTARIA  IN  ACTA 

•  msuetudine  inclinabat.  Obsecro  vos,  flioli ,  wmu- 
latnini  hanc  virtutcm,  siMariam  diligltis  si  con- 
u  ndllis  ei  placere.  Ita  ipse  serin.  de  verbis  Apo- 
ral.  12.  Signam  magnum.  Ilisce  consonateffigies 
I!.  Virginis,  quam  ex  antiquis  imaginibus,  et  ex 
Epiphanlo  ita  pingitNicephor.  lib.  2.  cap.  23.  HIo- 
rcs  autcm,  fornurque  ct  statttra?  cjus  modus  talis 
( u t  inqkit  Eplpkanius)  fu.it :  Erat  in  rcbus  omnibus 
honesta,  et  gravis,  pauca  admodum  caque  ncccs- 
saria  toquens,  ad  audicndum  facilis  et  perquam 
affabilis  ,  honorem  snumet  venerationcm  omnibus 
cxkibens  :  statura  mediocH,  quamvis  sint  qui  eam 
(iliquanlulum  mcdiocrem  longitudincm  cxccssisse 
dicant.  Dcccnti  dicendi  Ubertate  adversus  homines 
omnes  usa  est ,  sine  risu,  sine  perturbatione ,  et 
sine  iracundia  maxime  :  colore  fuit  triticum  refe- 
rcnte,  capillo  flavo,  oculis  acribus ,  subflavas  tan- 
quam  olem  colore  pupiltas  in  eis  habens  :  supercilia 
crant  et  inflexa  et  decenter  nigra ,  nasus  longior  , 
labia  florida,  et  verborum  suavitate  ptena  :  facies 
non  rolunda,  nec  acuta,  sed  aliquantulo  longior , 
manus  simul  et  digili  tongiores.  Erat  denique  fas- 
tns  omnis  expers,  simplcx  minimeque  vultum  ftn- 
gcns ,  nihil  molliliei  secum  trahens ,  sed  humiUla- 
tem  prwcellentem  colens  :  vcstimentis ,  qua  ipsa 
gcstavit^colorisnativicontenta  fuit,  idquod  ctiam- 
numsanctum  capitis  ejtts  velamen  ostendit.  Et  ttt 
paucisdicam  ,  inrebus  ejtts  omnibusmulta  divinitus 
inrral  gratia.  Simili  ergo  modo  Lucas  hic  ponit 
pingitque  B.  Virginem  talem ,  qualis  ipsa  in  se 
erat,  qualemque  se  exhibebat,  minimam,  quia 
nt  minimam  se  gerebat;  novissimam,  quia  no- 
vissimam  seexhibebat.  Hocimitatae  suntsancttc 
matres  familias,  ut  S.  Monica,  quae  crat  serva 
srrvorum  tuorum  6  Domine,  etc.  Itacuram  gcssit, 
qttasi  omnes  genttisset ;  ita  servivit ,  qttasi  ab  om- 
nibus  gcnita  fuisset,  ait  S.  August.  lib.  9.  Confess. 
cap.  9.  Et  S.  Paula,  dc  qua  Hieron.  in  ejus  Epi- 
taph.  Qua?  prima,  ait,  Christianorum  virttts  cst , 
tanta  se humilitate clejecit ,  ut  qui  camnon  vidisset, 
ct  pro  cctebritate  nominis  videre  gessisset ,  ipsam 
esse  non  crederet ,  sed  ancillularum  ultimam.  Et 
cumfrequentibus  choris  virginttm  cingeretur ,  el 
rcste,  et  voce,  et  habitti,  et  incessu  minima  omnium 
crat. 

15.  Etfratribus  Ejus.]Pula  cognatistam  Jesu, 
quam  Mariae :  hos  enim  Hebraei  vocant  fratres. 
Hi  ergo  cognati  fuerunt  fidcles,  et  crediderunt 
in  Christum.  Lnde  junxerunt  se  Aposlolis,  et 
cum  eis  exspeciaruntSpiritum  sanctum. 

In  dif.bus  ii.ms  exurgens  Petrus.  ]  Est  hic  nl- 
tera  parscapitis,  qua  Lucas  cnarrat  surrogatio- 
nem  Mathiae  in  locum  Judae.  Incipit  hic  Petrns 
fungi  suo  officio  et  primatu,  primumque  ejus 
actum  exercet;  nimirum  curat  collegium  Apos- 
lolicum  Judae  lapsu  imminutum,  per  altcrius 
Apostoli  surrogationem  instaurari  et  compleri. 
Sciebat  enim  non  tantum  fidelium ,  scd  et  Apos- 
tolorum  sibi ,  quasi  Prsesidiet  Primati,  curam  a 
Christo  commissam,  cum  ab  eo  audivit :  Et  tu 
aliqudndo  conversus  conftrma  fratres  tuos ,  Lucre 
22.  32.  Hancpastoralcm  vigilemquc  Petri  sollici- 
tudinem  admirans  S.  Chrysost.  homil.  3.  Qttam 
inquit,  est  fervidus  ,  quam  cognoscit  crcditum  sibi 
(i  Christo  gregcm  ?  qttam  in  hoc  choro  princeps  cst, 
(l  ubique  primus  omnium  incipit  loqui?  Et  infe- 
rius  ;  Primusomnium  attctorilalcm  itsurpat  innc- 
gotio,  ut  qui  omnes  habct  in  nutnu.  Ad  hunccnim 
dixit  Chrislus:  El  tu  aliquando conversus  confinna 
fralres  tuos.  S.  Chrysost.  scquitur  CfEcnm.  Sttrgit, 
.  it,  Petrus.  et  non  Jacobtts,  tanquam  fcrvcntior, 


APOSTOLOHU.M.  Cap.  I. 

ct  velut  is  cui  disciputorum  praysidentia  commissa 
cst.  Id  signific.it  vox  cxttrgens  nimirum  Primo  , 
quasi  prffises  caeleris  emincns  etstatu  graduque 
excelsior.  Secundo,  cxurgens,  utquasi  concio- 
nnturus ,  acturusque  i\v  re  publipa  totius  colle- 
gii  etEcclesia-,  atlentionem  auditorum  excitarct, 
mentesque  vultus  et  aures  omnium  ad  scevoca- 
fet,  accommodefacileque  a  singulis  audiretur. 
Tertio,  rb  cxurgens ,  significat  pastoralem  vigi- 
lantiam  Petri ,  ulpote  qui  quasi  paslor  ereclus 
stet,  et  totum  gregem  circumspiciat  etcircum- 
lustret.  Qnarto,  significat,  animi  confidentiam 
et  celsitudinem,quod  quasi  Vicarius  Chrisli  au- 
deat  ejus  officio  se  ingerere,  imo  succedere,  ac 
ccetum  Apostolorum  ab  eo  inchoatum  supplere 
et  perficere.  Quinto,  modesliaj  sludio  exsur-. 
gendo  toti  csetui  Apostolorum ,  et  Ecclesiae  ho- 
norem  exhibuit,  eumquesalulavit,  ac  praDsertini 
B.  Virginem,  qu.-e  praesens  aderat,  inquit  S.  Chry- 
sostom.  Sic  praeceptor  inchoaturus  lectionem 
surgit  et  salulet  discipulos. 

In  medio.  ]  Symbol.  vox  medium  notat  auream 
mediocritatem,  qua  pastor  et  Praelatus  debet 
praecellere,  utinter  subditos,  qui  disparis,  imo 
contrarii  sunt  humoris  ,  judicii ,  volunlatis ,  ver- 
setur  quasi  medius  ,  ut  in  nullam  partem  cffectu 
suoque  favore  inclinet ,  sed  omnibus  se  indiffe- 
rentem ,  benevolum  et  amicum ,  imo  palrem  ex- 
hibeat,  itaque  omnes  licet  inler  se  diversos  in 
se  nectatet  uniat,  sicut  caput  in  se  unit  omnes 
sensus  mcmbraque  hominis.  Vide  dicta  Haba- 
cuc  3. 1.  Secundo  ra  in  medio  innuit  modestiam, 
quaS.  Petrus,  licet  caeteris  superior,  inter  eos 
tamen  se  gerebat  quasi  fraterpotius  quam  pater, 
secutus  exemplum  Christi,  cujus  erat  Vicarius, 
qui  aitLuc.  22.  27.  Ego  in  medio  vestrum  sum ,  si- 
cut  qtti  ministrat.  Aurea  est  gnome  S,  Bern.  Si 
sis  egregius ,  esto  qttasi  unus  cgrege. 

Poterat  enim  S.  Petrus  solus,  uli  docetChry- 
sost. ,  successorem  Judoe  eligere,  et  Apostolum 
duodecimum  designare;  sed  noluit,  tumutos- 
tenderetse  non  dominari  in  Cleris,  sed  modesti 
regiminisdareet  initiareexemplum:  tum  utma- 
jus  pondus  adderet  electos,  majoremque  ei  amo- 
rcm  et  reverentiam  conciliaret,  utpote  qui  cae- 
lerorum  calculo  fuissetelectus  :  tum  denique  ut. 
Dei  voluntatem  in  tanto  negotio,  per  Ecclesiae 
suffragia  sortesqueexquireret.  Constituereenim 
Apostolum  proprium  videbatur  esse  Dei.  Quo^ 
circa  Summi  Pontifices,  S.  Petri  exemplo,  non 
facile  quippiam  majoris  momenti,  preesertim 
circa  res  fidei  definiunt,  nisi  ex  consilio  et  de- 
creto  Episcoporum,  atl  id  e  toto  orbe  congrega- 
torum  in  Conciiio  OEcumenico.  Spiritus  sanctus 
enim  pleneque  assisiit  capiti  Ecclesise,  quando 
illud  suis  membris  ,  totique  corpori  (quod  Epis- 
copi  reprajsentant)  conjungit.  Tota  enim  Eccle- 
sia  est  sponsa  unica ,  uniceque  dilecta  Spiritus 
sancti.  Hinc  rursum  priscis  temporibus  ii  dum- 
taxatordinabantur  Episcopi,  quos  populus  pos- 
tubsset,  ut  et  ipsi  populo  chariores,  ctipsepo- 
pulus  eis  charior  esset.  Audi  S,  Leonem  Ep.  87. 
vel  89.  Expectarentur  vota  civittm,  teslimonia  po- 
pulorttm ,  honoralorttm  arbifrium ,  electio  cle^ 
ricorttm;  qua  in  saccrdotum solent  ordinationibtts, 
ab  his  qui  norunt  Patrum  regulas ,  custodiri.  Po- 
pulis  ergo  competehant  vota,  id  est,  desideria 
et  teslimonia,  clericis  autem  solis  jus  eligendi. 

ElUT   AUTEM   TURBA  HOMINUM.  ]  GneCC,   Svoy.«70», 

id  est  nominum ,  hoc  est,  capitum  quee  nomina- 
lim  censentur.  Est  nietonymia.  Sinulisest  Apo- 


COM^ENTARIA  IN  ACTA 

ral.  3.  l\.  Jlcibes  pauca  nomina,  iilcst,  cnpila  ct 
homines ,  in  Sqrdis,  Vidc  ibi  dicta.  Scribitciima- 
cIjus  in  bisce  120.  in  quos  delapsus  cst  Spiritus 
sanctus,  prodiisse  quatuordecim  hacresiarchas. 
CJimachum  citatnbster  Salmeron  in  illud  1.  Jo- 
hann.  2.  1!).  Ex  nobis  prodicranl ,  sed  ex  nobis  non 
erant;  sed  iri  Climacho  idipsum  hucusque  non 
rcpcri.  Sanc  S.  Paulus  c.  20.  30.  Ex  vobis  ipsis  , 
inquit,  cxttrgent  viri  loquentes  perversa ,  ut  abdu- 
cant  discipulos  post  se.  Tanta  esl  hominum.eliam 
sanctorum,  infirmitas,  inconstantia,  vanitas. 

lfi.  Vnu  fh  atii.es.  ]  Primo,  S.  Petrus  Apostolos 
vocat  fratres;  quia  omncs  Aposloli  in  Apostolalu 
crant  pares,et  quasi  fratres;  eSlO  ipse  eorum 
cssct  praeses.  Sic  Pontifex  Cardinales  et  Episco- 
pos  vocat  fratres.  Secundo,  caeteros  omnes  fide- 
lcs  vocat  fratres  cognatione,  non  carnis,  sed  fi- 
dci  regenerationc,  baplismi,  non  utcri.  Fratres 
crgo,  id  est  Christiani.  Sic  omnes  Christianae 
vocahanlur  et  vocahant  se  inviccm  sorores.  Sic 
Paulus  in  epistolis  passim  fidcles  vocat  fratres 
et  sorores.  Ratio  est,  quia  Christus  instiluitEc- 
clesiam  quasi  familiam  suam  ,  in  qua  voluit  fi- 
dcles  sibi  invicem  esse  conjunctissimos,  et  sese 
invicem  amarc  ut  fratres,  hahentcs  eumdem 
patrem  Christum,  et  eamdem  matrem  Eccle- 
siam,  eumdemque  uterum  baptismi;  eamdem 
domum,  scilicet  templum,  eamdem  mensam 
Eucharistia: ,  eamdem  educalioncm,  eadem  Sa- 
cramcnta,  eamdem  patriam  ccelestem,  etc.  Vox 
ergo  fratres ,  nolat  summam  fidelium  conjunc-  ._ 
tioncm,  et  communicationem  mutuam  bonorum 
omnium.  Nam,  ut  ait  Aristot.  8.  Ethic.  c.  11. 
Fratribtts  communcs  sunt  parentes ,  uterus ,  san- 
guis ,  ortus ,  educatio ,  domus  ,  gencris  claritas , 
res  familiaris  ,  patrimonium ,  disciplina ,  mores. 
Quocirca  mcrito  Psaltes  juhilat  psal.  132.  Ecce 
quam  bonum ,  et  quamjucundum  habitare  fratres 
in  unum!  Sicut  urgentum  incapite,  etc.  Audi  Ter- 
tul.  Apolog.  c.  39.  Quod,  ait,  fralres  nos  vocamus, 
non  alias  ,  opinor ,  infamant ,  quam  quod  apud 
ipsos  omne  sanguinis  nomen  de  affectione  simula- 
tum  est.  Fratres  autemetiam  vestri  sumus  (OGen- 
\\\es)  jure  naturce  matris  unius,  et  si  vos  parum 
homines,  quia  mali  fratres.  At  quanto  dignitts 
fratres  et  dicunlur,  el  habentur ,  qui  unum  patrem 
Deum  agnoverunt ,  qui  unum  Spiritum  biberunt 
sanctitalis ,  qui  de  uno  utero  ignorantia?  ejusdem 
ad  unam  lucem  expaverint  veritatis?  elc.  Ex  subs- 
tantia  familiari  sumtis  fratres  qua:  pencs  vos  fere 
dirimit  fralernitatem.  Itaque  quia  animo  anima- 
que  miscemur,  nihil  de  rei  communicatione  dubita- 
mus  :  omnia  discreta  sunt  apud  nos  praiter  uxores. 
Et  Minutium  in  Octavio  :  Fratres,  inquit,  voca- 
mur,  ut  unius  Dei  parentis  Iwmines  ,  ut  consortes 
fidei,  ttt  spei  coha>redes. 

Qui  fuit  dux.  ]  Non  ut  capitaneus,  scd  ut  dux 
vise:  huncenimproprie  significatGraecum  oWw, 
Unde  Pagnin.  vertit,  dttx  ilineris  ,  Vatabl.  com- 
vwnstrans  viam. 

17.  Sortitus  est  soiYTEM.  ]  q.  d.  Judas  quasi 
sorlito,  vel  sorte  obtinuitsortem,  id  est  partem, 
puta  duodecimum  locum  ministcrii ,  hoc  est , 
apostolatus  nostri.  Nota.  Apostolatushic  vocatur 
sors,  quia  Apostolissingulis  hrec  dignitas  obvc- 
nit  non  ex  natura,  non  ex  prosapia,  futi  poste- 
i/is  Aaronis  primogenitis  obvenit  pontificatus  ex 
jure  priniogeniturse)  non  ex  jure,  non  ex  me- 
rito,  sed  ex  mera  Dei  dignalione  et  gratia,  qui 
Mne  ullis  eorum  meritis,  hosce  duodecim  ex  tot 
uullionibus  hominum  selcgit,  vocavit  et  coop- 


APOSTOLCUJM.  Cap.  I.  55 

i  vitin  suos  legatos,  et  Aposiolo.;  ex  suo  bene- 
placito,  ita  ut  ex  parle  Dei  fuerit  deslinata  \o- 
Iiinlas,  et  decretum  eligendi  hos,  non  alios;  ex 
parte  vcro  Apostolorum  fuerit  casus  et  sors  feli- 
cissima;  perinde  ac  si  Dcus  super  cis  jecisset 
aleam,  ejusque  jactus  felix  incidisset  in  ipsos  : 
quki  ipsi  ad  Aposlolatum  nullum  habcbanl  jus, 
merilum,  gradum  etordinem.  Simili  modoSaul 
sortc  ex  agasone,  etDavid  exopilione  factus  est 
rox.  Sic  quivis  fidelis  sorte,  id  est  gratia,  non 
merilo,  vocatus  est  ex  infidelitate  et  peccatO  ad 
fidem  et  cultum  Dei,  juxta  illud  Apostoli:  Qui 
dignos  nos  fecit  in  partem  sortis  sanctorum  in  lu- 
mine,  Coloss.  1.  12.  Et:  In  quo  etiarn  et  nos  sorte 
vocati  sttmtis ,  pradestinali  secundum  proposituiu 
cjus,  qui  operatttr  omnia  secuudum  consilium  vo- 
luntatis  suce.  Ephes.  1.  11.  Fidelis  ergo  non  su- 
perbiat  de  sua  fide,  ncc  justus  de  sua  justitia  , 
ncc  Episcopus  de  suo  episcopatu,  nec  Apostolus 
dc  suo  apostolatu  :  quia  hicc  bona  sors  ei  obtigit 
non  cx  ipsorum  dignitate,  sed  ex  mera  Deigra- 
tia  ctliberalilate,  qui  eos  ad  illam  infinilis  aliis 
iisque  nobilioribus ,  doctioribus,  melioribus , 
aplioribus,  etc. ,  praHermissis  cligere  et  vocare 
dignatus  est. 

Hinc  liquet  Judam  non  tantum  Aposlolatus 
gradum  ,  sed  et  ministerium  participasse,  ac 
consequenter  evangelizasse,  expulisse  daemones, 
fecisse  miracula  ,  perinde  ut  fecerunt  caeteri 
Apostoli  a  Christo  missi  per  Judaeam,  et  Gali- 
laeam.  Ita  S.  August.  lib.  3.  contra  litteras  Peti- 
liani  c.  55.  Cyrillus  Hierosol.  catechesi  7.  S.  Leo 
serm.  16.  de  passione  Domini.  Addit  Nazianz.  in 
Christo  patiente.  Quod  doctrinxsuai  verbis  multos 
genuit  fdios.  Fuit  ergoprimitus  ipse  non  tantum 
sanctus,  sed  et  zelo  praedicationis  suae  sanctifi- 
cans  alios,  donec  procurator  a  Christo  consti- 
tutus  loculos  habere  et  amare  coepit ,  indeque 
eflectus  eslfur  et  proditor  Christi.  Ita  Tertul.  lih. 
de  anima  cap.  h.  et  alii. 

Pro  sortcm  graece  est  xXvpov  :  undc  Clerus  et 
Clcrici  vocati  sunt,  qui  scgregati  a  laicis,  quasi 
Domini  sors  et  lwereditas,  deputati  peculiari  ejus 
cultui,  et  Ecclesiae  obsequio  ad  procurandas  res 
sacras.  Hinc  quando  Clerici  creantur  ab  Episco- 
po,  et  tonsuram  clericalem  accipiunt,  audiunt, 
discuntque  ab  co  quotidie  diccre  illud  ps.  15.  5. 
Dominus  pars  harredilatis  mece  ,  et  calicis  mei:  tti 
cs  qui  restitues  ha^reditatcm  meam  milti.  Sicut 
enimolim  Levitae  nullam  habebant  luereditatem 
inter  fratres  suos  ,  sed  Dominus,  idest,  Domiui 
oblationes  et  viclimae,  erat  eorum  haereditas. 
Num.  18.  6.  et  23.  Itaio  novo  testamento  cleri- 
corum  sors  est  Deus ,  Deique  cultus  et  obse- 
quium,  ut  proinde  discant  non  ambire  bona  in 
terra,  sed  in  ccelo.  Quocirca  S.  Hier.  adNepotia- 
num.  Clericus,  ait,  interpretctur  primo  vocabu- 
Ium  suum ,  et  ytominis  deftnilione  prolata  nitatur 
essc  quod  dicitur.  Si  enim  xXHpot  grftce ,  vel  sors 
latine  appellatur ,  propterea  vocatur  Ctcrici ,  vcl 
quia  de  sorte  sunt  Domini ,  vcl  qttia  ipse  Dominus 
sors ,  id  est  pars  Clericorum  csl. 

Tropolog.  disce  hic  nullamesse  tam  sanctam 
sodalitatem ,  quae  non  habeat  suam  faecem,  suum 
naevum.  Quid  nhrum?  Christus  in  suo  coetu,  in 
suafamilia  habuit  Judam.  AudiS.  August.  suum 
monasterium  purgantem  a  scandalo  quod  in  eo 
acciderat,  epist.  137.  Qttantumlibet ,  ait,  vigilet 
disciplina  domtts  mea;,  Iwmo  sttin  ,  ct  intcr  homincs 
vivo ;  nec  mihi  arrogare  attdeo ,  utdomits  mea  me- 
lior  sit  quam  arca  Noe,  ubi  tamcn  inter  octo  homi- 


56  COMMENTARIA  1N  ACTA 

nes  rcprobus  unus  inventtts  est.  A tttmeliorsit  qttam 
(tontus  Abralue,  ubidictum  cst :  Ejicc  ancillam,  cl 
filittm  (jus.  Aul  vtcliov  sit  quam  clomus  Jsaac,  cui 
de  duobus  geminis  dictum  est:  Jacob  dilexi,  Esau 
itulemodio  lutbtti.  Aut  melior  sit  qttam  domtts  ip- 
sius  Jacob,  ubi  lectum  patris  ftlitts  incestavit.  Aut 
melior  sit  quam  domus  ipsitts  David,  cttjus  fttitis 
cumsororc  concubuit ,  cujus  altcr  filius  contra pa- 
tris  tam  sanctam  mansueludinem  rcbellavit.  Aut 
mellor  quam  cohabitalio  Pauli  Apostoli,  qui  tamen 
si  inter  omnes  bonos  habitaret,  non  dicerel  quod 
supcrius  commcmoravi :  Foris  pugncv,  intus  timo- 
rcs;  ncc  diceret  curn  de  sanclitatc  et  ftde  Timothcc 
loquerctur  :  Neminem  Itabco  qui  germane  de  vobis 
sollicitus  sit.  Omnes  enimsuaqttctrunt,  non  qttai 
sunt  Cliristi.  Aut  melior  qctam  cohabitatio  ipsitts 
Domini  Chrisli,  in  qtta  andecim  boni,  perfidum  ct 
furcm  Jttdam  toleravcrunt.  Aut  melior  sit  postre- 
mo  quam  ccclttm,  unde  angeli  ceciderunt.  Subdit 
dcinde  cxpcrimentumnotabile.  Simplicitcr  autem 
fatcor  charitati  vestrct  coram  Domino  Deo  nostro, 
qui  teslis  cst  sttper  aniinam  meam,  ex  qtto  Deo  ser- 
cire  cccpi ,  quomodo  difftcile  sttm  expertus  meliores 
quamqtti  in  monasleriis  profecerccnt ,  itanonsum 
cxpeiHus  pejores  quam  qui  in  monasteriis  cecide- 
runt ;  ita  ttt  hinc  arbitrer  in  Apocaiypsi  scriptum  ; 
Justits  juslior  ftat,  et  sordidus  sordescat  adhuc. 
Ottapropter  elsi  contristamur  de  aliquibus  purga- 
mentis;  consolamur  tamen  etiam  de pluribus  orna- 
mentis.  Nolile  ergo  propter  amurcam,  qua  ocuti 
vcslri  offendttntur ,  torcularia  detestari,  uncle  apo- 
thcctv  Dominicct  fruclu  olei  luminosioris  im- 
plenlur. 

18.  ET  HIC  QUIDEM  POSSF.DIT  AGRUM.  ]  Judas  pro- 

pric  non  possedit  agrum  figuli ,  quia  retulit  prc- 
lium,  et  abiens  se  suspcndit;  sed  eo  sacerdolcs 
cmerunt  agrum  in  sepulturam  peregrinorum  : 
dicilur  lamen  cum  posscdisse  figurate,  quia  sci- 
licet  possedit  pretium,  quo  postea  emptus  fuit 
ager.  Quia  ergo  ager  hic  comparalus  fuit  pecu- 
nia  Juda),  hinc  Judas  dicitur  eum  possedissc  , 
per  catacbresin.  Jureenim  quod  mco  rere  cmp- 
tum  est;  hoc  meum  censetur.  Unde  S.  Gregor. 
lib.  1.  Morai  9.  Possedit,  inquit,  id  est,  possidere 
fecit.  Et  graece  est  h.Tw:o,  quod  Tigurina  verlit , 
/^.•cwf/OEcum.etVatabl.  acquisivit,  per  emplio- 
nem  sacerdotum.  Alitcr  Raban.  possedit ,  quia 
scilicet  in  eo  sepultus  est  Judas.  Sed  hoc  incer- 
tum  est,  nec  salisfacit:  sepultus  enim  non  pos- 
sidet  totum  agrum ,  vel  ccemilerium ,  sed  ut  sum- 
mumfossamelloculumsuum.DeniqueJobannes 
Alba  Electorum  c.  %.  Possedit  agrumdemerccdc 
iniquitatis ,  hoc  est,  inquit:  De  mercede  iniqui- 
lalls  ejus  possessus,  vel  cmptus  estager.  Sic.  8. 
Inhumilitatejudicium  ejus  sublatum  cst ,  id  cst , 
sublatus  est  humilitale  judicii,  sive  humili  ju- 
dicio  ,  vel  supplicio  abjecto  ,  hoc  cst ,  mortc, 
probrosa  et  abjectissima.  Similis  hypallage  est 
Ecpli.  U9.  18.  Ossa  ipsius  (Josepb)  visitata  sunl , 
ct  postmortem  prophctaverttnt ,  hocest,  prophe- 
lavit  Joseph  de  illis  (nempe  fralribus  suis)  post 
mortem  suam  visitandis  a  Deo,  etde  suisossibus 
asportandis  in  Cbanaan  mandavil  cis.  Kam  Ge- 
ncs.  50.  ait,  Deus  visilabil  vos ,  asportate  ossa 
mea  vobiscum.  haec  Alba. 

De  mercede  iniquitatis.  ]  Triginta  argcntei 
Juda;,  quibus  emptus  fuit  ager,  vocanlur  mcrces 
iniquitatis,  quia  fueninl  merces  ct  pretium  pro- 
ditionis  el  vcndilionis  Christi,  quod  fuit  sumnia 
iniqniias  :  pula  summa  siinnnia,  sumnium  sa- 
( libgium,  siimmum  parricidium,  imo  Cluislki- 


APOSTOLOnUM.  Cap.  I. 

dium  et  Deieidituft.  Vcndiius  cnim  illa  fuitChris- 
tus  ad  cruccm  ct  mortcin. 

Et  suspk.nsus  CREPUIT  medius.  ]  Pro  suspensus 
grseceest  jrp»j»j?«  y«vd/»<vo«,  quodBeza  etBullingerus 
vertunt,  pracipitavit :  putant  enim  Judam  non 
laqueo,  scd  praecipitio  vilam  finisse.  Verum  er- 
rant:  nam  Mattb.  27.  5.  de  eo  diserte  dicitur  :  Et 
abicns  laquco  se  suspendit :  gr.ece  «»ri}y?aTo,  id  est 
strangutavit ;  ita  Syrus  ,  ro  ergO  np»iv»is  yeve>wos, 
ad  verbum  verte  cum  OEcum.  Erasmo,  Vatablo 
etaliis  passim,  prceceps,  vel  dejecto  capite ,  el  in 
terram  prono ,  ut  legit  S.  August.  1.  1.  contra  Fc- 
licern  Manicb.  U.  qui  est  geslus  suspensorum  ; 
aut  sese  pracipitans.  Videtur  enim  Judas  ad  celc- 
rioremmortem  fune  in  collum  inserto,  affixoque 
arbori,  ex  ea  se  praecipitasse,  ut  valido  corporis 
gravis  impulsu  etlibratione,  illico  laqueum  collo 
astringeret,  itaque  se  suffocaret. 

Addit  Theopbyl.  in  Mattb.  27.  5,  Judam  laqueo 
ruplo  supervixisse,  ac  tandem  post  Cbristi  resur- 
rectionem  praecipitio  vitam  finiisse.  Scias  ,  inquit 
Theophyl.jf/Mod  laqueum  quidemposuil  in  coltum, 
et  cttm  pendcret  ab  arbore,  ea  inclinata  supervixil, 
Deo  volente  ipsum  vel  in  pcvnitentiam  conservare  , 
vel  in  traduclionem  et  confusionem.  Dicunt  enim 
qtiod  morbo  hydropico  taborarit ,  ita  qttod  transire 
non  potuerit  orbitam,  et  deinde  pronum  cccidisse 
sive prxcipitatum ,  et  crepuisse  medium,  id  est  esse 
disruptum,  ul  in  Actis  dicitur.  Addunt  alii  alia  ex 
Papia ,  OEcum.  et  Euthym.  in  Matth.  27.  Judam 
rupto  loqueo  Christo  supervixisse,  inflatotamen 
corpore,  atque  ita  cum  se  moverc  non  posset 
curru  occurrente  fuisse  obtrilum  ct  discerptum. 
Verum  hsec  parum  cohscnliunt  cum  S.  Luca  hic, 
et  cum  S.  Matth.  cap.  27.  5.  dicente  :  Abiens  la- 
qtteo  se  suspendit ;  graece  strangulavil ,  id  est, 
suffocavit  et  occidit  se.  Natn  suspensus  crepuit 
mcdius,  ut  sequitur.  Dico  ergo,  Judam  poslrela- 
tos  argenleos,  ut  ab  angoribus  conscienti.c  sc 
liberaret,  ilico  sc  suspendisse,  et  suspendio  sc 
strangulasse,  ita  ul  molc  corporis,  vel  potius 
vindicia  numinis  crepucrit  medius  :  Ut  guttur 
per  quodvox  prodilionis  exierat ,  laquei  nodus  ne- 
caret,  ait  Beda;  utque  anima  sacrilegia  non  per 
os,  quo  perfide  Christum  osculatus  fuerat,  sed 
per  viscera  instar  bestiae  vel  ferfe  laniata;,  egrc- 
deretur.  Simili  modo  Arrius  blasphemus,  quasi 
alter  Judas  cum  visceribus,  et  per  viscera  im- 
piam  animam  in  sccessum  effudit,  inquit  Na- 
zianzenus  orat.  in  S.  Alhanasium. 

Porro  Juvencus  Pocta,  etBeda  in  Locis  sanctis 
c.  tx.  scribunt,  Judamscsuspendissee  ficu,  qu&e 
suo  tempore  etiamnum  Hierosolyma^  extabal. 
Vulgus  intcr  nos,  ait  Mariana,  ex  sambuco  sus- 
pensum  sentit  :  scilicet  Romae  canes  quotannis 
ex  sambuco  suspendebanl,  eo  quod  Gallis  Seno- 
nibus  in  Capilolium  irrepentibus  non  latrasseni, 
inquit  Plinius  I.  29.  c.  h.  Et  est  ea  arbor  suspen- 
dio  apta,  tum  ob  duriliem,  uli  teslalur  idein 
Plinius  1.  16.  c.  39.  tum  quia  infrugifera,  ideoque 
inler  fclices  arbores,  quas  reorum  suspendio 
destinabant,  juxta  illud  Livii  lib.  1.  /,  liclor ,  cu- 
put  obnubilo  ,  infc.lici  arbori  suspendilo. 

Ex  casu  Jud.c  discimus  Primo,  quantum  ma- 
lum  sit  avarilia  :  haec  enim  fuit  causa  sceleris,  el 
proditionis.  Secundo  ,  quam  profunde  ruant  qui 
in  alto  gradu  consistunt,  indeque,  prolabuntur, 
ut  de  iis  dici  possit :  Toltunlttr  in  altttni ,  ut  lapsu 
graviore  ruant.  Vtilgo  dicilur  :  Ex  vino  dulcissi- 
mo,  si  corrumpatur,  fit  acidissimum  acetum; 
ex  Lucifero  diabolus,  ex  Aposlolo  apostala,  ex 


COMMENTARIA  IN  ACTA 

monacho  h.eresiarcha ,  ex  Sanclo  nehulo.  Ter- 
lio,  quantum  peccatuin  sii  desperatio.  Cravius 
( inin  peccavit  Judas  desperando  ,  quam  Chris- 
lum  tradendo:desperalio  enim  eumad  laqueum 
et  gehennam  adegit:  Quia  ut  laqueo  respiratio , 
ila  prohibctur  desperatione  Spiritu  S.  ait  S.  Au- 
gust.  hom.  27.  inler  50.  Quocirea  S.  Leo  serm.  16. 
de  pass.  Ta,  inqtiit.  ,  hnpiissime  homo ,  semen 
Chanaan ,  etnon  Juda,  neejam  vas  electionis,  sed 
ftlius  perditionis  et  morlis  ,  tttiitora  libi  diaboli  in~ 
cilamenta  credebas,  ut  facibus  inflammatus  ava- 
ritia'. ,  ad  triginta  argentcorum  lucrum  inardesce- 
res ,  et  cjuid  diviliarum  amitteresnon  videres.  Et 
mox.  Undc  facinus  commercii  tui  non  ideo  detes- 
tandum  est,  quia  dominum  viliter  cvslimasli,  sed 
quia  redcmptorem  etiam  tuum,  ut  tibi  parceres , 
vendidisli.  Et  mcrito  libi  lua  pccna  est  commissa  , 
quia  in  supplicium  tuum  nemo  te  sozvior  potttil  in- 
veniri. 

19.  Haceldama.  ]  Syrus  XmSpn  chakal  dema  , 
p|  ita  videtur  vocatus  hic  ager  :  Judaji  enim  post 
reditum  e  caplivitate  non  pure  hehraice,  sed 
corrupte  et  scmichaldaice,  id  est,  syracide  vel 
*yrochaldaice  loquehantur.  Ila  Pagnin.  inNomin. 
Ilehr. 

Hoc  est,  ager  sanguims.  ]  Haec  interpretaiio , 
nominis  Syri  non  est  addita  a  S.  Petro,  ut  vult 
Hugo,  utpole  Syris  syriace  loquente,  sedaS.Lu- 
ca,  qui  Graecis  griece  scrihens,  Syram  vocem 
Haceldama  per  Graecam  est  interpretatus.  Ager 
liic  vocahatur  Primo,  ftguli :  quia  ex  ejus  argilla 
iigulli  vasa  figulina  formahant.  Secundo  ager 
Judcv:  quia  pecunia  Judae  comparatus,  ut  dixi 
v.  18.  Tertio,  sangttinis :  quia  pretio  sanguinis 
Christi  emptus  ,  idque  Dci  consilio ,  ut,  cum  ipsi 
fuum  scelushacemptioneinspeciempia  ohruere 
et  sepelire  vellent.  ipse  ager  juge  esset  homi- 
cidii ,  imo  Christicidii  eorum  monumentum  ;  ul, 
(juoties  agrum  sanguinis  nominarent  ,  tolies 
sanguinis  Chrisli  a  se  occisi  recordarentur,  ait 
S.  Chrysost.  scirent(|ue  hunc  sanguinem  non 
alio,  quam  suo  sanguine  expiandum,  uti  factum 
a  Tito  et  Romanis. 

20.  Scriptum  est  emm,  psalm.  68.  26.  Fiat 
commoratio  eorum  ih-serta.]  q.  (1.  Iinpia  parri- 
cidarum,  imo  Christicidarum  eivitas,  putaJeru- 
salem,in  qua  ipsi  secare quasi  inexpugnabiles 
commorantur,  capialur,  succendalur  et  deso- 
letur  ii  Tito  el  Ronianis.  Idem  praedixh  eis  Chris- 
tus  ingemiscens  et  lacrymans  :  Ecce  relinquetur 
vobis  cUnntts  vcstradcscrta,  Matlh.  23.  3. 

ET   EPISCOIWTCM  EJUS  ACCIIMAT  ALTEli.  ]    Comhi- 

nat  hic  S.  Petrus  duos  versus  diversorum  psal- 
inorum.  Prior  enim  hahelur  psalm.  68.  26.  hic 
vero  lcgitur  psalni.  108.  8.  Pro  cpiscopalum  hehr. 
est  impS  pckiuldctto,  id  esl  praeiecturam,  regi- 
inen  et  principatum  ejus,  puta  aposiolatum  Ju- 
ilaj ,  accipiat  <</.',/•  scilicet  Mathias.  Noia.  Toio 
psalm.  108.  David  dura  imprecatur  Judee  prodi- 
loM,  et.linla  is  in  typo  el  perSOna  Doeg  prodiloris 
>ni  apud  Saulem ,  ut  docent  ihidem  S.  August.  ct 
TheodOr.  Quocirca  plenus  est  minis  etmaledic- 
tis,  adeoque  nonnuHi  numerantlot  maledictio- 
ncs,  quol  argenleos  aeceperat  Judas?  niniirum 
triginta.  Prima  estv.  6.  Constilue  super  eum  pec~ 
catorum  ,  quasi  imphim  judicem  et  lyrannum  ei 
perflce,  qui  acriter  eum  judicel  et  puniat.  Se- 
cunda  :  Kt  diabolus  Slet  a  dexlris  cjtts.  q.  d.  Dia- 
holus,  id  est,  calumnialor  ei  aslet,  ut  eum  apud 
jic.lieein  ciiininelur,  et  morlis  reiini  peragal.  Rur- 
Mim  in  judicio  divino  proprie  diaholnsineiunpo 
C.CRNKLH  i   A   LAflDE.       imv.    X. 


APOSTOLORLM.  Cdp.  I. 

testatem  accipiat,  euin  accuset,  teneat,  prtecipi- 
let,  exagitet,  et  ad  reslimadigat.  SjcinJudam  in- 
gressus  estSatan  Johann.  13.  Diabolus ,  aitS.  Au- 
gnsl.  ia  psalm.  108.  stetit  a  dexlris  Judce ,  cum 
avariliam  prcvposuit  sapienlia? ,  pecuniam  salutt 
sttce ,  ut  Christttm  proderet ;  etsic  nolttit  possideri 
a  Christo,  sed  a  diaboto.  Terlia  :  Cum  judicalur 
exeat  condemnalus ,  ad  mortem  ,  preesentem  ct 
aelernam,  Qiutrta  :  j?i  oratio  ejus  fiat  in  peccutum, 
id  est,  in  oflensam.  q.  d.  Oratio  hominis  lam 
impii,  jani  quasi  condemnali  et  desperahundi  , 
oranlis  pro  remissione  non  tam  culpa,  quani 
pcenae,  magis  offendat  et  exasperet  judicem  , 
tuni  hominem,  tum  Deum.  Ita  Theodor.  Chald. 
vertit,  oratio  ejtts  sit  in  condemnalioncm.  Quid 
honi  expectandum  illi  cui  nihil  superest  nisi 
oratio,  quie  ei  vertitur  in  tormcntum,  imo  in 
peccalum  ?  Quinta  :  Fiant  dies  ejus  pattci.  Ita  pau- 
cis  horis  prodilioni  suae  supervixil  Judas  ,  ilico- 
que  sc  suspendit.  Sexta  :  Et  Episcopalum  ejus  ac- 
cipiat  alter.  Vide,  et  computa  reliquas  v*iw~o; 
gra>ce  idem  est  quod  Ifopoi ,  id  est  inspector,  su- 
pcrintendens ,  cttstos }  specutator ,  qui  aliqui  rci 
intendit  et  invigilal  qttasi  Prcvfectus  :  Episcopi 
enim  munus  est ,  j-izvq-xiIj  ,  jd  est  intendererei 
sibicommisscv.  Lnde  2.  Esdrae  11.  22.  Azzi  vocalur 
Episcopus,  id  est,  inspector  et  praefectus,  Levi- 
tarum.  Et  Cicero  fuit  Episcopus  orce  Campania*  : 
Sic  enim  ait  1.  7.  epist.  Ad  Allicum  :  Vtdt  enimme 
Pompeius  esse ,  quum  tota  hcec  Campania,  ct  ma 
ritima  ora  habeal  Episcopttm ,  ad  qttem  delcctus  el 
negotii  summa  referalur.  Et  Arcadius  Imp.  Di- 
gest.  demuner.  et  honor.  Jt,inquit,  proprie  di- 
ctintur  Episcopi,  qui  prcesunt  pani  et  cceteris  vena- 
tibus  rebus. 

21.  Qm  nobisccm  sunt  congrecati.  ]  Pagn.  et 
Tigurina,  convcrsati. 

IN  OSIM  TEMPORE   QCO  INTRAVIT  ET  EXILIT   INTEP. 

nos  Domim  s  Jesus.  ]  Id  est,  quo  inter  nos  versn- 
tusest,  est  hehraismus  ingrcdi  eniin  et  egredi 
Hebracis  signilicat  totam  vihe  seriem  ct  conver- 
sationem,  puta  omnes  actiones,  scrniones,  ges- 
tus  et  gesia.  Secundo,  ingredi  et  egredi  coraui 
ccelu  vel  populo,  est  ei  praeesse,  eum  ducere  pt 
regere.  Ducis  enim  est  egredi  anle  populum 
inslar  pastoris  ducentis  oves,  sic  Moses  ait  Deu- 
ter.  31.  2.  ISon  possttm  ullra  ingredi  et  ingredi,  id 
esl  ducere  etguhernare  populum.  El  Salomon.  2. 
Paral.  1.  10.  Da,  inquit,  mihi  sapienliam  et  in- 
tclligentiam  ,  ut  ingrediar  ct  egrediar  coram  po- 
pttlo  tuo,  quod  explicans  suhdit:  Quis  enim  po- 
test  httnc  populitm  luitm  digne ,  qtti  tam  grandis 
est ,  judicare :  lngredi  ergo  et  cgredi  idem  e.^l 
quod  judicare,  et  regerepopulum. 

22.  Incipiens  a  iiaptismate  Joii  vnnis.  ]  Inde 
enim  ccepit  Evangelium,  et  gesta  Christi.  Johan- 
nes  enim  in  suo  baptismate omnibus  annuncia- 
bat  et  demonstrahalChristum  dicens  :  Ecce  agnus 
Dci ,  eccequi  lollit  peccutum  nutiuli.  .lolian.  1.  29. 
ideoque  Christus  aheo  baptizari  voluit,  indeque 
ordiri  suam  pra?dicalionein. 

Testem  itESCRHECTiOMs  ejis.  ]  Apostolus  ergo 
idem  esl,  quod  testis  resurrectionis  Chrisli,  ac 
consequenter ceeterofum  mysteriorum  etgesto- 
rum  ejus,  qua?  hi  resurrectione ,  quasi  in  suo  li- 
ne  et  scopo  terniinanlur,  et  conciudiinlur.  Ideo 
enim  nalus,  passus,  morluus  est  Chrislus,  ut 
resurgeret,  suaque  resiirreclione  peccalum  el 
morlem  aboleret,  nosque  ab  iis  resuscitarel . 
juxla  illud  Rom.  h.  25.  Qtti  tradittts  cst  propter 
diiiclu  nostra,  el  rcsurrcxit  proplcr  justiftcalto- 


08  COMMENTAIUA  1N  ACTA 

nrm  nostram.  Vide  ibi  dicta.  Primiius  cnim  hic 
arliculus  rcsurrectionis  creditu  erat  difiieilli- 
inus :  unde  eum  maxime  inculcabant  Apostoli, 
eoque  persuaso  facile  caeteros  persuadebant. 

I  nde  S.  Peirus  vull  eligi  lalcin,  qui  onuiium 
actorum  Ghristi  a  baptismo  Johannia  usque  ad 
jscensioncm  in  coelum,  sitconscius,  eorumque 
eque  ac  resurrectionis  possit  esse  lestis,  uttes- 
tetur  et  dicat  :  Ecce  qui  edebat ,  qui  bibebal ,  qui 
rrucifixus  est ,  idem  ilie  rcsurrexit,  ait  S.  Chry- 
sostom. 

23.  Et  statuerunt.  ]  Aposloli  cacterique  fide- 
les  communi  consensu  nominarunt  e  toto  nu- 
mero  duos  exccllentioresin  fide,  virtute,  rerum- 
(|ue  Chrisli  cognilione  :  cos  deinde  seorsim  sta- 
tueruntquasi  Apostolatus  candidatos,  ut  super 
utrumque  jacerent  sortem,  quae  Apostolum  de- 
signaret.  llaec  omnia  facla  sunt  dirigente  S.  Pe- 
tro,  qui  tolius  hujus  operis  fuit  choragus.  Undo 
S.  Aug.  lib.  1.  de  Aclis  cum  Felice  Manich.  c.  Zj. 
pro  statucrunt  legit staluit t  scilicel  Petrus  cum 
A|)ostolis,  et  per  Apostolos.  Porro  ulerque  fuit 
e  numero72.  discipulorum ,  inquit  ex  Clemente 
Alexand.  Beda. 

Joseimi.  ]  Hinc  Joseph  videtur  fuisse  frater  Ja- 
cobi  Minoris  etJUdae  Apostolorum,  ac  filius  Al- 
phaei  et  Mariae,  ideoque  consanguineus  Christi. 
Unde  inter  malronas  astantes  Chrislo  crucifixo, 
nominatur  haec  Maria  Jacobi  et  Josepk  Mater, 
Mat.  27.  56.  Hic  Joseph  poslea  creatus  est  Epis- 
copus  Eleulheropolis  in  Palestina ,  ail  Dorotheus 
in  Synopsi ,  inter  Sanctos  relalus  legitur  in  Mar- 
tyr.  Rom.  die  20.  Julii  hisce  verbis  :  eodem  die 
natalis  B.  Joseph  qui  cognominatus  esl  Justus, 
quem  Aposloii  cum  B.  Mathia  staluerunl  ut  iocum 
Apostotatus  Judce  prodiloris  impleret ,  sed  cum 
sors  cecidisset  super  Mathiam ,  ipsi  nihilominus 
prcedicationiset  sanctilalis  ofjicio  inserviens,  mul- 
tamquepro  fide  Christi  a  Judasis  perseculionem 
sustinens ,  in  Judaavictorioso  fine  quievit,  dequo 
ctiam  refertur  quod  vcnenum  biberit ,  et  nihil  ex 
hoc  triste  propter  Domini  fidem  pertuierit.  Ejus- 
dem  memjnit  S.  Dionys.  c.  11.  dicens  :  Ipsa  di- 
vina  pax  ct  tranquiUitas  quam  S.  Justus  (Joseph  ' 
enimcognominatus  est iusius)  sitentium  appellal. 

Qui  vocabatur  Barsabas.  ]  Barsabas  idem  est 
quod  filius  Sabae,  sicut  Barabas  idem  est  quod 
filius  Abbac.  Bartimceus  idem  est  quod  filius  Ti- 
maei,  Ba^jona  idem  est  quod  filius  Jonae,  vel 
Johannis  :  pater  enimS.  Petri  vocabatur  Johan- 
nes,  et  per  crasin  Jonas.  An  ldem  dicendum  sit 
de  hoc  Barsaba,  quod  scilicet  paler  ejus  vocatus 
vel  cognominatus  sii  Sabas,  incertumest.  Potest 
enim  sabas  accipi  ut  appellativum  ,  non  ut 
proprium,  significans  vel  juramentum,  vel  sa- 
tnritatem  ,  vel  reversionem  ,  ut  Barsabas,  idem 
sit  quod  filius  juramenti  (perinde  ac  Barsabee 
idem  est  quod  puleus  juramenti,  Genes.  21.  31.) 
vel  saturitalis  ,  vel  reversionis,  vel  conversio- 
nis  ;  itaS.  Hier.  et  Pagnin.  in  Nomin.  Hebr.  Alius 
est hic  Barsabas  a  Barnaba  consobrino  S.  Pauli, 
qui  pariter  vocatus  esl  Joseph ,  Actor.  h.  36. 

Qui  cognominatus  est  justus,  ]  ab  iusigni  ejus 
justitia  et  sanctitate,  aeque  ac  ejus  fraterJaco- 
bus,  ab  eadem  cognominatus  esljustusel  frater 
Domini.  Juslus  enimnon  Ilebraeum,  ulBeda  alii- 
que  putant,  sed  Latinum  esl  nomen ,  eslque 
proprium  vel  nomen,  vel  cognomen,  sicut  ho- 
die  multi  nomen  habent  Justus,  quocirca  grcecc 
vocatur  pariler  \obqo;,  Sic  mullas  voccs  Latinas 
EvangelisUegraecc  scribentes,  usurpaiit  qnasi 


APOSTOLOHUM.  Cap.  I. 

Graecas.  Tales  sunt  prattorium,  flagclium,  coto- 
nia,  legio,  sudarium,  census. 

Vide  hic,  lit  ad  praelaturas  non  semper  aptio- 
res  sint  jusli  etsancti.  Aptior  enim  est  (pii  ha- 
bet  lalentum  regcndi  et  gubernandi  quod  magis 
in  prudentiaet  gralia  ,  quam  in  sanctitate  con- 
sistil,uli  dicebatS.  Theresia,  quaeproinde  Supe- 
riores  eligi  volebat  prudentes  potius  et  discre- 
tos,  quam  sanctos,  si  alterutrum  deesset. 

Mulli  censent  hunc  Joseph  fuisse  fralrem  S.Ja- 
cobi  Minoris,  Simoniset  Judac  :  hos  enim  qua- 
luor  fuisse  fraires  insinuat  S.  Math.  cap.  13.35. 
ac  proinde  noluisse  Christum  ut  ineum  sorsca- 
deret,  tuin  ne  tot  cognatos  suos  viderelur  ex- 
ternis  praeferre ,  tum,  ne  quatuor  fratres  simul 
essent  in  collegio  duodecim  Apostolorum  :  pe- 
rinde  ac  Canones  cavent,  ne  in  eadem  Ecclesia 
pater  et  filius  simul  beneficium  obtineant :  ct 
plura  Capitula  in  suum  Canonicorum  coetum 
nolunl  admittere  plures  fratres,  ne  ii  inter  se 
conspirent,  c^eterisque  dominari  velint,  itaque 
facliones  et  schismata  concitent. 

Mathiam.  ]  Malhias  hebraice  idem  est  quod 
m  "jna  mattanja,  id  est,  donum  Dei ,  vel  do- 
natusa  Deo.  UndeBeda  censet  nomen  ejusfuisse 
omen  quod  donandus  esset  apostolatu.  Hinc 
iclem  pene  est  nomen  Mathias ,  quod  Matthanias 
el  Nathinoeus  :  imo  Pagninus  Mathiam  non  aliter 
quam  Mallhamah  nuncupat.  Idem  est  nomen 
geminata  littera  thau  M athatias ,  qui  fuit  pater 
Judae,  Jonathae  et  Simonis  Machabaeorum ,  idem- 
que  sonat  quod  domum  Domini,  vel  interfectio 
Domini :  interfecit  enim  ipse  ducem  Antiochi  ex 
zelo.Sane  Matthatiae  in  zelo  similis,  imo  superior 
fuit  Mafhias.  Addil  Beda  et  alii,  Malhias  hebr. 
idem  esse  quod  parvus  Dei,  quod  Apostolorum 
fuerit  ultimus,  quodque  meritohumilitatis  evec- 
tus  sit  ad  apostolatum  juxta  illud  Christi  Malth. 
11. v.  25.  ConfUeor  libi  Fater,  Domine  cceti  et  ler- 
ro3 ,  quia  abscondisli  ha?c  a  sapientibus ,  et  pru- 
dentibus  reveiasli  ea  parvulis  :  Verum  non  yi- 
deo  unde M athias  idem  sit  quod  parvus  Dei,  nisi 
dicas  per  commutationem  litlerae  m  cum  p  [eo 
quod  utraque  sit  labialis,)  Mathias  idem  esse 
quod  Pcthias  :  pethi  enim  hebr.  significat  par- 
vuium;  vel  certe  Mathias  conflatum  esse  ex  n1 
nnn  HQ  ma  atta  ja,  id  est,  quid  (u  Deus  ?  Quid 
tu  Domine  ,  quid  ego?  tu  abyssus  entis  omnis- 
que  boni,  ego  abyssus  nihili  omnisque  mali.Sic 
Michael  idem  est  quod  quis  ut  Deus?  Clemens 
Alex.  1.  h.  Strom.  censet  Mathiam  fuisse  Za- 
chaeum,  qui  ex  arbore  sycomoro  a  Chrislovo- 
catus  sit,  factusque  e  72.  discipulis,  ac  postea 
ab  Apostolis  Judae  suffeclus  creatusque  Aposto- 
lus,  dictus  sit  Malhias.  Verum  cum  Zachaeus 
fuerilprinceps  publicanorum,  ut  patetLucae  19. 
2.  mulli  censent  eum  fuisse  Gentilem  :  Judaeis 
enim  infame  erat  hoc  nomen  et  officium  ;  Christi 
autem  Apostoli  omnes  Judaei  fuere,  nulli  Genti- 
les.  Ita  censet  Tertull.  1.  h.  conlra  Marc.  37.  cui 
assentiri  videlur  S.  Cyprian.  episl  63.  ad  Caeci- 
lium.  S.  Ambros.  et  Beda  in  cap.  19.  Lucae.  Sed 
hanc  rationem  confutatS.  Hier.  epist.  146.  ex  eo 
quod  S.  Matthaeus  fuerit  publicanus,  et  tamen 
Judaeus,  ideoque  Apostolus  :  rursum  Judaeus 
fuit  publicanus ,  qui  cum  pharisaeo  oraturus  as- 
cendit  in  templum,  Lucae  18.  v.  10.  Quocirca 
Zachaeum  fuisse  Judaeum  censent  Eulhym.  Ly- 
ran.  Cajetan.  Montan.  Jansen.  Salmeron  etBar- 
rad.  in  Lucac  c.  19.  tum  quia  ibidem  v.  9.  voca- 
lur,  fdius  Abraluv;  ium   quia  ilicil  Chrislo  :  Si 


COMMENTARIA  1N  ACTA 
quid  aliquem  defrautlavi ,  rcddo  quadruplum, 
tiuod  Judajis  praecepium  erat  Exodi  22.  1,  non 
GentilibuB.  Magis  obstat,  quod  S.  Clemens  lib. 
1.  ct3.  Recogn.  in  flne  asserat  Zachaeum  a  S.  Pc- 
tro  ordinatum  Episcopum  Cacsareae  Palaestina; , 
(juod  si  verum  est,  liquet  cum  non  fuisse  Aj)os- 
tolum  :  se  de  libri  Rccognit.  auctoreetflde  mulii 
(lul)itant.  Solebat  gloriari  Carolus  V.  quod  na- 
tusfestoS.  Matliiae,  sortem  Imperii ,  felicitatis 
et  victoriarum  obtinuisset. 

1k.  Er  orantes  dixerunt.  ]  Docent  Aposloli 
oraiioncm  communem  et  publicam  praemilten- 
dam  electioni  Pastoris  et  Episcopi,  ut  dignissi- 
mum  Deus  concedat;  ab  eo  enim  pendct  salus 
vcl  perditio  gregis.  Sic  Christus  designatunis 
Apostolos  pernoctavit  in  oralionc,  Lucjc  6.  12. 
Sic  Concil.  Trident.  sess.  1h.  c  1.  jnbet  ut  Epis- 
copatu  vacantc  indicantur  per  totam  dioecesim 
publicac  preces  pro  electione  boni  Pastoris. 

Qui  corda  nosti  omnium.]  Graeci  unica  voce 
signilicantius  Deum  vocant  invocanlque,  mpu 
xxp8ioyv&S« ,  Domine  cordis  inspex ,  qui  scilicet  SO- 
lus  cordis,  id  est  mcntis,  sinus  fundumque 
inspicis  et  perspicis,  qui  ejus  latebras  omnes 
scrutaris,  qui  pervides  liberas  et  arcanas 
cujusque  menlis  cogiiationes,  consilia,  de- 
siaeria,  intcntioncs  ctiamsi  ipsi  s;cpe  velatas, 
fucatas  et  incognilas  ac  proinde  oplime  nosti , 
qulsad  hoc  apostolatus  oflicium  aptissimus  sit. 
Homines  enim  iu  eligcndo  saepe  fallunlur,  quia 
exteriora  tanluro  respiciunt,  corda  vcro  videre 
nequeunt,  in  quibus  saepe  multa  latent ,  qua3 
homincm  pastoralu  et  olficio  maxime  dignum, 
vcl  indignum  clliciunt :  Deus  ergo  solus  est  car- 
diognostes,  non  homonon  angelus. 

Ostende  qtjeth  elegeris.  j  Videntur  hi  duo,  Jo- 
scph  et  Mathias,  dotibus  fuisse  quasi  pares,  in- 
quit  glossa;  aut  sc  habuissc  ut  excedens  ct  ex- 
cessum,  ut  licet  unus  in  uno  supcraret  alium, 
tamen  hi  altero  ab  eodem  superarelur,  ut  pro- 
indc  Apostoli  nescicrint  uter  altcri  pracferen- 
dus  essct  :  idcoque  Dcurn  invocarunt,  ut  is  ap- 
tiorcm  designarct.  Scicbantenim  sc,  tttpote  Ec- 
clesiam  novellam  Christi,  ij)si  cordi  et  cur.T 
esse  ipsumque  in  re  tanti  momcnti  adfore;ac 
sicut  olim  undccim  Aposlolos  clcgcral,  ita  et 
iuinc  duodccimum  dcmonstraturum.  Hauc  fidu- 
ciam  sibi  ab  eo  aspirari  scntiebant ,  ideoque 
fidenter  orant,  non  dubii  quin  voti  sint  futuri 
compotes,  et  id  (|tiod  oranlimpetraturi. 

Accipere  locum.  ]  Graece  itfifyov ,  id  est  sdrtem, 
de  qua  v.  17. 

25.  DE  QUO   PREVAMCATUS    EST  JUDAS.  ]  Pagnill. 

cl  Tigurina  vertunt,  unde  prttvaricalus  excidit 
Jutlas,  hoc  est,  ex  quo  per  pracvaricationem 
(puta  proditionem,  despcrationcm  et  sui  stran- 
galationem)  excidit  Judas.  Est  metalepsis.  Gvrc- 
CC,  iSfo  naprtjj, quod  alitpii  vcrlunt,  exquo  abcr- 

ravit,  Ut  -x-xziZri,  prp  lt«p<l|W»j  Ct  TrapaSacri?,  prO  7cu:i.y.Gu- 

«*t,  i&est,  itigressiOt  «(7er«f<0,  ponatur.  Est  enim 
vocatio  nostra  et  status  quasi  viaet  stadium,  in 
quo  recta  decurrtmas  ad  mclam ,  ut  bravium 
("crlcstis  glorise  nanciscamur;  a  quo  aberranl , 
<|ui  in  avia  lcndunt,  alioque  fieclunt  curvantque 
cursum. 

Ut  aiiiret  in  i.ocum  suum,]  sedignum,  puta 
in  laqueum  quem  sil)i  ncxuit,  ait  OEctrm.  aut  in 
infcrnuin  :  quia  haclcnus  occupavcrat  locum 
alicnum,  ct  cx  propriis  dcmcrilis  dainnationis 
locum  stuun  <-IIicit  ,  inquit  Cajcl.  Subtililcr 
s.  Bernard.  in  psahn.  90.  sertn.8.  mhcttmsuam, 


APOSTOLORBM.  Cap.  T.  53 

id  est ,  iiujuit,  ut  suspcnsus  in  aere  creparet  ae- 
riarum  collega  poleslatum ,  utpote  quem  veri  Dei 
et  veri  pariter  hominis ,  qui  de  ccelo  venisset  ope- 
raturus  salutem  inmedio  lerrce ,hujus  inquam  pro- 
ditorem ,  nec  ccelum  reciperet ,  nec  lerra  sustine- 
ret,juxta  illud :  Sinon  in  coelis,  stes  ubicumquc 
velis. 

Eratne  ergo  Judas  in  loco  suo,  cum  erat  in 
apostolalu  ?  Nequaquam :  nam  :  ut  ait  Cajet.^fcu/ 
in  locum  suum ,  quia  hactenus  occupaveral  atie- 
nttm  apostolatus  et  ministerii  locum.  Quanivis 
cnim  apostolatu  insignis  videretur  :  re  vera  aj>os- 
tolatum  non  habebat ,  quia  illo  ut  par  erat,  non 
utcbatur.  Ila  plane  ct  pastores,  qui  suis  ovibns 
regendis  non  attcndunt;  nihil  niinus  habcnl . 
quam  dignitatcm  pastoralem  ,  de  qua  ipsi  sua 
se  incuria  acsocordia  deturbant.  QuareD.  Bern. 
serm.  ad  pastores  in  Synodo  congregatos,  in 
illud  Davidicum  :  Confusi  sunt,  quoniam  Deus 
sprevit  cos ,  Ps.  52.  v.  6.  sic  pastores  alloquilur  : 
Et  vos ,  ail,  confusi  estis  in  actibus  vcstris  :  non 
honorati,  sed  onerati ,  dignitatibtts  vcslris  ,quo- 
niamDeus  sprevit  vos.  Quee  moraliter  dicta  acci- 
l»c:  nam  certumcst  ad  littcramJudam  verum  ha- 
buisse  apostolatum,  et  impios  paslores  verum 
habuisse  pastoraium. 

26.  Et  dederunt  sortes  eis.  ]  Syrus,  conjecc- 
runtsortes;  Pagnin.  el  dederunt  sortes  eorum: 
Tig  urina  ,  et  miserunt  sortcs  eorttm.  Graece  eniru 
est  cvtov,  id  estcorum  in  genitivo,  non  eis  in  dativo. 

Quaeres  Primo,  qux,  el  quales  fuerunt  luc 
sortes  :  Resp.Aliqui,  utGagneius,  censent fuisse 
scrutinium  suffragiorum.  Accedunt  nostri  Sal- 
meron  et  Sanchez,  qui  censent  Apostolosorassc 
ut  Deus  illuminaret  mentes  eorum,  ac  declarcf 
cui  eos  vellet  suum  dare  suffragium  ;  el  hoc  vo - 
care  sortem.  Probant  ex  eo,  quod  pro  annttmt- 
ratus  est ,  graece  fil  ojyzaT£|»js(7T>i ,  id  est,  com- 
munibus  catculis  cooptatus  est.  Verum  sic  non 
fuisset  sors  et  sortitio,  sed  electio  :  nec  sors 
cecidisset  super  Mathiam,  sed  jure  suflragiorum 
creatus  esset  Apostoltts. 

Secundo  ,  S.  Dionys.  Ecclesiast.  Hierarch. 
can.  5.  part.  3.  quem  S.  Antonin.  Turian.  Baron. 
Sanchezet  alii  sequuntur,  censel  fuisse  signuni 
quoddam  divinum  :  at  quale  fuerit,  non  expli- 
cat.  Videturmihi,  inquit  I)\onys., Scripturasorlem 
appellasse  diviniquiddam  et  prcecipuimuneris,  pcr 
quodille  choro sacratissimo  insinuarelar,  qui  esset 
divina  clcctione declaratus.  S.  Anloninus  l.p.til.6. 
c.  2.  censet  fuisse  radium  e  coelo  demissum  in 
Mathiam,  sjcut  radio  lucis  demonstratus  fuit 
(ircgoritis  Magnus  Pontifex,  et  alii  nonnulli.  Dio- 
n\s.  Carlhus.  ccnsct  fuisse  cohunbam  coelitus 
dclapsam  in  Malhiam,  sicut  S.  Fabianus  lllapsu 
columbaccreatus  estPonlifcx.  Aliicensent  fuisse 
donum  prophcliaj,  vcl  sapienliaj  aspiratum 
Malhi.-e. 

Siobjicias,  quomodo  crgo  Apostoli  dicunlur 
dcdissc  eis  sortes  :  Resn.  Hocscnsu,  (juod  Apos- 
toli  signiim  hoc  ex  instinctudivino  prselinierini, 
dicendo  :  supcr  qucm  dcsccndct  radius,  aut  co- 
hunliae  coelo,  ille  Dei  judicio  crit  Apostolus: 
tumque  Deum  orartmt .  ut  ipse  has  sortes  os- 
tcndercl,  cl  cdcici,  perindc  ac  fecit  Eliezer 
servus  Abrah.T.  qhsrehs  uxorcm  lsaaco,  acper 
signum  oblationis  hydriae  cognovit  et  clcgit  Re- 
beccam,  Gcn.  2'i.  \l\-  Simili  modo  Gentilcs  sua 
oracula  ct  responsa  deorum  vocabant  sortcs , 
quia  a  diis  corumque  sacrificulis,  constiltorc 
quosi  fortc,  ac  scepc  pcr  sortilegia  rcddcbantur. 


(.0  COMMENTARIA  I.N  ACTA 

lliuc  aputl  Viileriuo)  I.  1.  pracipi  sortibus  t  idem 
cst  quod  praclpi  oraculis. 

Verum  dareaut  miltere,  sortes,  non  hoc,  sed 
tougealiud  significat,  ut  cuivis  patet  ex  com- 
muni  terminorum  significatione  et  usu.  In  sorte 
<nim  evenlus  est  forluiluset  a  casu  expeclalur, 
ut  is  vincat,  in  quem  sors  quasi  felix  alea  ceci- 
derit.  Dico  rrgo  Apostolos  niisisse  sortes  pro- 
prie  dictas  ,  ulverba  sonant,  etsorictn  cecidisse 
super  Mathiam.  Porro  qua  rc,  etmodo  missae 
sint  hac  sortes,  incerlum  cst.  Nostri  Lorinus  e.t 
Mariana  censent,  nomen  Matlmc  uni  charlae, 
nomen  Joseph  alieri  fuisse  inscriptum,  itaque 
Utrumque  injectum  in  urnam,  ibique  commis- 
lum,  utcujus  primo  educerelur.is  esset  Apos- 
lolus ;  ac  primo  educlum  esse  nomen  Mathiae. 
Scimus  varias  apud  veteres  sortiendi  fuisse  ra- 
tinnes  et  modos.  Nam  Proverh.  16.  33.  in  sinum 
conjiciebantur  chartulae,  tesserae,  globuli,aut 
lajtilli  :  apud  Homerum  Illiad.  «  in  galeam  apud 
Plaulum  in  Casina  in  silulam,  apudCicer.  lib.  6. 
in  Verrem  in  hydriam,  apud  Virgil.  jEneid  G.  in 
urnam.  Quo  modo  et  rationc  usi  sinl  Apostoli , 
incertum  est :  cerlum  est,  Deum  per  eam  de- 
clarasse  Mathiam  tum  dirigendo  sortem,  ut 
caderet  in  Mathiam,  juxta  illud  Proverb.  16. 
33.  Sortcs  mitlunlur  in  sinum,  scd  a  Domino  tem- 
peranlar :  tam  addendo  signum  aliquod  coeles- 
te,  v.  g.  radium  aut  quid  simile,  quo  sortem 
comprobaret,  uli  censel  S.  Dionys.  et  alii  jam 
cilati.  Item  S.  August.  psahn.  30.  conc.  2.  et 
Orig.  hom.  23.  in  Josue;  idque  ne  Malhias  cae- 
teris  Aposlolis  ,  qui  a  Christo  ipso  electi  erant, 
esset  inferior.  Id  patet  ex  oratione  Apostolorum 
sorti  praevia,  qua  Deum  rogaruntut  magis  ido- 
neum  designaret  :  non  dubium  autem,  quin 
Deus  hanc  orationem  communem  Apostolorum 
et  Ecclesiae  exaudierit,  eosque  voti  compotes 
fecerit.  Quocirca  sors  hsechumana  fuit,  si  sor- 
ticntes  Apostolos  spectes,  eadem  lamen  divina 
fuit,  si  calculum  quem  Deus  ei  adjecit,  consi- 
deres.  Hoc  enim  ait  S.  Dionys.  qui  utique  sor- 
tem  illamoptima  norat.  Et  sic  haec  tertia  sen- 
lenlia  jungenda  et  secundae. 

Quaeres  Secundo,  qua  conscicntia  Apostoli 
rem  tantam  commiserunt  sorti,  id  est  casui  et 
fortunaePResp.  Primo  aliqui  ex  Glossa  ,  id  eos 
recte  fecisse,  eo  quod  eligendi  in  dotibus  exter- 
nis  essent  pares  :  tum  enim  sorle  res  decidi  et 
dirimi  potest.  Unde  S.  August.  epist.  119.  cap.  20. 
ct  epist.  180.  docet,  sorte  decidendum  esse,  qui 
sacerdotes  perseculionis  tempore  fidelibus  as- 
sistere  debeant,  qui  vero  fugere.  Idem  censen- 
dum  tempore  pestis ,  similisve  necessitatis.  Eo- 
dem  modo  sancit  Plato  de  Republ.  dialog.  5. 
sortis  eequalitate  in  republica  utendum  esse  ad 
mullorum  offensas  vitandas,  ita  ut  Deum  elbo- 
nam  fortunam  in  precationibus  invocemus,  ut 
ipsi  sortemad  id  quodjustissimum  est  dirigant : 
Deus  enim  est  moderalor  forlunae ,  adeoque 
ipse  est  fortuna  activa  et  fortunans.  El  Plutar- 
chus  in  Moral.  Ut  in  democratia  ,  inquit,  cui 
sorte  contigit  imperium,  eu?n  oportet  imperare  : 
sic  in  vita  hominum  quod  sors  dederit ,  boni  con- 
tulendum  est. 

Secundo,  Aposloli  secuti  suntexempla  S.Scrip- 
turae.  Sic  enim  Saul  sortc  creatus  est  Rex,l. 
Reg.  10.  20.  Sic  sorle  deprehensus  est  Acham, 
.losue  7.  16.  Sic  sorte  divisa  est  terra  promissa 
inter  12.  Tribus,  Josue  15.  etc.  Unde  S.  Hier.  in 
Jonae  cap.  1.  S.  Augusl.  serm.  de  S.  Mathia, 


APOSTOLOhUM.  Cap.  I. 

S.  Chrys.  et  Beda  bic  ac  S.  Thom.  2.  2.  q.  9.i. 
art.  8.  censent,  Aposlolos  adhuc  rudes  ct  inex- 
pertos,  id  fecisse  exconsuetudine  Patrum  vete- 
ris  testamenti,  antequam  recepissent  Spirilum 
sanctum,  ideoque  post  eum  receptum  id  non 
fecisse  in  eleclione  Diaconorum  cap  6.  perinde 
acjam  omnis  sors  in  clcctionibus  Pastorumet 
Ecclesiaslicorum  est  prohibila  Jure  Canouico, 
ut  palet  c.  Ecclesia,  de  sortilegiis,  sub  finem. 
Nam  jure  naturae,  divino  et  humano  ad  benefi- 
cia,  prseserrim  habentia  curam  animarum  an- 
nexam,  eligendus  est  dignior ,  uti  sancilConcil. 
Tridenl.  sess.  1k.  c.  18.  de  reform.  idemque  do- 
ccnt  passim  Theologi  cum  D.  Thom.  quos  citat 
et  sequitur  nosler  Lessius  lib.  2.  de  Justitia  c.  34. 
dub.  14.  Simili  modo  Romani,  Gentiles  licet, 
legem  lulerunt,  ne  quis  sacerdos  sorteaul  pre- 
tio  crearetur,  uli  rcfert  Dion.  lib.  2.   Hist.  Rom. 

Tertio  et  genuine,  Apostoli  jecerunt  hanc 
sortem  licite,  quia  id  fecerunt  ex  instinctu  di- 
vino,  quo  tacite  Deus  proinittebat  sc  suam  vo- 
luntatem  per  eam  demonslraturum,  et  magis 
idoneum  designaturum.  Ita  nosler  Lessius  I.  2. 
de  Justiiiac.  43.  dub.  9.  apud  quem  vide  plura 
de  divisione  el  varietate  fortium,  quaeque  exeis 
licita  sit,  quae  illicita.  Simili  enim  modo  jussit 
Deus  Samueli  dare  sortes  pro  creatione  Saulis 
regis,  et  Josue  pro  deprehensione  Achan,  et 
pro  divisione  lerrae  sanctae,  de  quibus  paulo 
ante  dixi  :  etS.  Francisco  sortito  capere  senten- 
tias  S.  Script.  primo  in  Evangeliis  occurrentes, 
casque  capessere  pro  regula  vitae,  uti  refert 
S.  Bonavent. 

Praeclare  S.  August  in  psalm.  30.  conc.  2.  ex- 
plicans  illud  :  Jn  manibus  luis  sortes  me(e.  Sors, 
ait,  res  est  in  dubilatione  humana  divinam  indi- 
cans  voluntatem.  Et  mox  sortem  interpretalur 
graliam  Dei :  Quia  in  sorte ,  inquit,  non  est  elec- 
tio,  sedvoluntas  Dei.  Nam  ubi  dicitur?  Iste  facit , 
iste  non  facit ,  merita  considerantur ,  et  ubimerita 
considerantur ,  eleclio  est ,  non  sors.  Quando  au- 
lem  Deus  nulla  merita  nostra  invenit,  sorte  volun- 
talis  sufe  salvos  nos  fecit ,  quia  voluit ;  non  quia 
digni  fuimus.  Hac  est  sors. 

Et  cecidit  sors  super  Mathiam.  ]  Ex  hac  sorte 
Mathiam  fuisse  primum  Clericum,  indeque 
Clericos  originem  et  nomen  accepisse  ,  censet 
S.  August.  inpsal.  67.  Nam  etCleros,  inquit,  et 
Clericos  liinc  appetlalos  puto ,  qui  sunt  in  Ecclesias- 
licis  gradibus  ordinali,  qilia  Mathias  sorte  electus 
cst,  quem  primum  per  Aposlolos  legimus  ordina- 
tum.  Clericus  enim  dicitur  d  xitfpos,  id  est  sorte , 
quia  sorte  in  sortem  Domini  asciscitur.  Idem  cum 
S.  Aug.  sentitlsidorus  1.  2.  Etymol.  c.  2.  etS.  An- 
loninus  loco  paulo  antecitalo,  etsi  aliis  aliud  vi- 
deatur.  Sane  anliquiorem  Clericum  Mathia  non 
legimus  :  atque  ex  hac  sententia  Cleri  nomen 
coepit  cum  Apostolis,  imoab  Apostolis,  primus- 
que  clericus  fuit  Apostolus. 

Moral.  Primo,  sorte  hac  docuit  Christus,  in 
electione  ad  officia  Ecclesiastica  se  nollehaberi 
rationem  consanguinitatis.  Nam  Josephconsan- 
guineo  suo  in  apostolatu  praetulit  Malhiam  ex- 
traneum.  Secundo,  quemque  vocationem  suam 
a  Deo  ex  pectare  debere ,  eaque  esse  contentum : 
sicut  Joseph  non  doluit  sibi  prselatum  Mathiam; 
necindeinpraedicationeEvangeliisegniorevasit, 
sed  aeque  strenue  Christo  in  aliis  muniis  deser- 
vivit,uti  superius  dixi.  Multi  enim  repulsam 
passi  abepiscopalu  vel  oflicio,  schisma  velhae- 
resim  invexerunt.  Lt  Tertulliauus,  Novalus,  et 


COMMENTARJA  1N  ACTA 

nostro  sncculo  Lutherus.  Tertio,  apostolatum  , 
Mniilesque  praceminentias  et  gradus  non  cadere 
«ub  meriium  de  condigno  :  Deus  enitn  Mathiam 
<  ;eierosque  A|>ostolos  sorte  elegit,  non  merito. 
Siunli  modo  alii  heroes  a  Deo  missi  ad  Ecclesia; 
veldefensionem,  vel  reformationem,  velillumi- 
nationemut  S.  August.  Hier.  Basilius,  Chrysost. 
Benedictus,  Bernardus ,  Dominicus,  1- ranciscus, 
et  rimiles,  sorte,  id  est  gratia  Dei ,  ad  hoc  electi 
sunt.  Ad  lianc  tamen  gratiam  se  disposuerunt , 
eamque  meriti  sunt  de  congruo  sua  humilitale 
p-ofunda ,  agnoscentes  se  ad  tanlum  opus  plane 
indignos  et  iueptos  esse,  sequejad  id  destiuari 
sorte  et  dono  Dei  (quod  sonat  nomen  Mathias, 
ut  dixi. )  Quocirca  S.  Franciscus  a  multis  roga- 
lus.quid  hahcret  gratine  aut  honi,  oh  quod  a 
Deo  ad  tantum  sanctitatis  et  auctoritatis  fasti- 
Rium  essel  exaltatus,  ut  totum  mundum  ad  so 
suique  amorem  et  venerationem  traheret.  Tu 
enim,  inquiehant,  non  es  nobilis,  non  dives, 
non  doctus,  non  eloquens,  non  speciosus ;  qui 
ergo  totus  mundus  post  te  currit?  Respondit, 
Idcirco  Deus  me  ad  hoc  elegit,  quia  nil  habeo 
in  quo  gloriari  possim,  ut  ostendat  hoc  opus 
non  esse  hominis,  sed  Dei. 

Hanc  ejus  humilitatem  imitemur,  eique  in- 
Rentem  zelum  glorias  Dei  propagandae  junga- 
mus,  et  Deus  per  nos  magna  efficiet.  Ita  David 
tantus  factus  estProphetaetPsalles,  quia  sensit 
etdixit  :  in  manibus  tuis  sortesmca.  psal.  30.  16. 
lla  de  Sanctis  in  hac  vita  spretis  et  humilialis, 
sed  in  die  judicii  exaltatis  et  glorificatis  admira- 
hundi  dicent  impii ,  Hi  sunt  quos  aliquando  lia- 
buimus  in  derisum  et  in  similitudinem  improperii. 
ISos  insensati  vitam  illorum  cestimabamus  insa- 
niam,  et  finem  illorum  sine  honore.  Ecce  quomodo 
computati  sunt  inter  filios  Dei  etinter  Sanctos  sors 
itlorum  est,  Sapient.  5.  3.  Unde  sero  poenitenles 
gcmentesque  suhjungunt :  Ergo  erravimus  avia 
veritatis,  etc.  Merito  errastis,  quia  dixistis  :  Co- 
ronemus  nosrosis  antequam  marcescant ,  nullum 
pratum  sit  quod  non  pertranseat  tuxuria  nos- 
tra,  elc.  hacest  parsnostra,  ctlmc  est  sors.Oppri- 
mamus  pauperem  justum,  elc.  Sapient  2.  9.  Ex 
adverso  Fetix  est  steritis ,  et  coinquinata ,  elc.et 
spado ,  qui  non  operatus  est  per  manus  suas  ini- 
quitatem,  nec  cogitavit  adversus Deumnequissima. 
Dabitur  enim  illi  fidei  donum  electum ,  et  sors  in 
templo  Dci  acceptissimo ,  Sapient  3. 13.  Quocirca 
monetEccles.  cap.  17.  24.  Cognosce,  inquit,y«5- 
litias  et  judicia  Dei ,  et  sta  in  sorte  proposilionis 
et  oralionis  altissimi  Dei.  In  partes  vade  sacuti 
sancti  cum  vivis  et  dantibus  confessionem  Deo. q.d. 
Sta  et  constanter  persevera  in  sorte  tibi  propo- 
»Ha  hoc  est ,  in  vocatione  tua ,  tum  novce  vitae  , 
nim  cerli  status  sancti.    Similiter  persisle  in 


APOSTOLORLM.  Cap.  I.  C,\ 

sorte  orationis ,  ut  scilicet  crebro  Douin  ore», 
gratiamque  impetres,  qua  digne  vocalione  lua 
vivas.  Haec  enim  est  utilissima  orutio  ,  si  jugiter 
in  rebus  omnibus  ores  :  Domine  dirige  me  ea 
surte ,  eo  slatu ,  illis  viis  quibus  me  praevides 
sancte  virtutum,  elin  offensopede  recta  adcoe- 
lutii  sorlemque  Reatorum  perventurum.  In  par- 
tes  vade.  q.  d.  Per  bona  opera  profice,  ut  pars 
s^culi  sancti ,  id  est  futura  gloiia  eu:lestis  tibi 
obtingat,  adeoque  illam  hic  inchoa  Deum  lau- 
dandooreet  opere,cum  justis  qui  adhuc  vi- 
vunt,  et  dant  laudem  Deo.  In  ccelis  enini  perpe- 
tua  erit  laus  Dei. 

Et  ANNriwunATCS  est.  ]  Cra?ce,  ^■//■oi-zi.pr.fi^n  , 
idest,  communibus  calculis  cooptatus  est ,  q.  d. 
Omnes  sortem  divinam,  ac  per  eam  electionem 
Mathiae  consona  voce  laudarunt,  et  comproba- 
runt.  Vatabl.  verlil,  suffragiis  additusest  ad  nu- 
merum  undecim  Apostolorum;  Pagnin.  su/fragiis 
additus  est  undecim  Apostolis.  Unde  non  recte 
colligas  Mathiae  sortem  fuisse  suffragia,  sed  sorte 
addita  fuisse  suffragia.Triplici  ergo  calculo  elec- 
tus  est  Mathias,  primo  sortis,  secundo  Dei  sig- 
nique  divini,  tertio  Apostolorum,  sortem  Dei- 
quecalculum  collaudantium. 

Adde,  ev/Y.uTvpr.tfioSY,  per  catachresin  trans- 
ferri  ad  quamlibet  electionem  ,  idemque  signi- 
ficare  quod  eligi,  accenseri,  annumerari,  ut 
vertit  Noster,  sive  id  fiat  suffragiis  sive  sorte, 
sive  alia  ralione. 

Vidi  et  veneratus  sum  Treviris  reliquias  sancti 
Mathiae  in  Ecclesia  cathedrali,  cui  hi  tituli  assig- 
nantur ,  quo  recenset  S.  Antoninus  loco  jam  ci- 
tato  :  Fuit  in  lege  Domini  doctissimus ,  corpore 
mundus  ,  animo  prudens  ,  in  solvendis  questioni- 
bus  S.  ScripturcB  acutus,  in  consiiio  providus,  in 
sermocinatione  expeditus ,  muttorum  signorum 
patrator ,  extensis  inccelum  manibus  Martyr  spi- 
ritum  Dei  reddidit.  Tria  axiomata  S.  Mathiae  re- 
censet  Clemens  Alexandr.Primum  libr.2.  Strom. 
Oportel  admirari  pra?sentia,  nimiium  ut  admi- 
remur  opera ,  Dei  visibilia ,  et  ex  illis  ad  invisi- 
bilia  ascendamus  admirantes  et  contemplanies 
ineis  Dei  Majestatem,  potentiam,  sapientiam, 
bonitatem.  Secundum  lib.  3.  5/  etecto  vicinus 
peccavit,  peccavit  electus.  Na^n  si  se  ita  gessisset 
utjubetverbum  vel  ratio ,  ejus  vitam  itavicinus 
csset  reveritus,  ul  non  peccasset.  Ita  S.Bernardini 
adhucjuvenis  sanctitatem  ejus  coaevi  revere- 
bantur,  ut  eo  praesente  omnes  ad  modestiam  se 
componerent  dicerentque;  Tacete ,  Bernardintis 
adest.  Tertium  lib.  7.  quodet  citat  Euseb.  lib.  3. 
Hist.  cap.  29.  Adversus  carnem  pugnandum ,  et  in 
nullo  prorsus  voltiptati  ejus  ac  libidini  conceden- 
dum;  animam  vero  atendam  sapientice  pastVuu , 
et  scientia?  cibis  in  7najus  semper  augendam. 


•K$g£*«HC*< 


02  COMMENTAMA  1N  ACTA  APOSTOLOIIUM.   Cap.  17. 

CAPUT  SECUNDUM. 

SYNOPSIS    CAPITIS. 

TRIA  NIC  AGIT  LtCAS.   PRIMO  ,  A  VERS.   1,   AD  14.  DESCRIBIT  SPIRITUS  SANCTI  ADVENTUM  IN 

Peistecoste,  SUB  SPECIE  venti  validi  et  linguabum  ignearum.  Secundo,  a  vers.  14. 

AD  42.  ENARRAT  PRIMAM  COINCIONEM  S.  PeTRI  ,  QUA  CONVERTIT  TRIA  HOMINUM  MILLIA. 
TERTIO  ,  A  V.  42.  LSQUE  AD  FINEM  ,  DESCRIBIT  CONTINUAS  ORATIONES  ,  SINAXES  ,  CHA- 
KITATEM  ET  MORES  SANCTOS  PRIMORUM  ClIRISTIANORUM. 

Et  cum  complerentur  dics  Pentecostes ,  erant  omnes  pariter  in  eodem  loco 
»2.  et  factus  est  repente  de  coelo  sonus ,  lanquam  advenientis  spiritus  vehe- 
■jmejitis ,  et  replevit  totam  domum  ubi  erant  sedentcs.  3.  Et  apparuerunt 
illis  dispertitae  linguae  lanquam  ignis ,  seditque  supra  singulos  eorum  ; 
ij4.  et  repleti  sunt  omnes  Spirilu  sancto ,  el  cceperunt  Ioqui  variis  linguis , 
fprout  Spiritus  sanctus  dabat  eloqui  illis.  5,  Erant  autem  in  Jerusalem 
Uiabitantes  Judaei,  viri  religiosi  ex  omni  natione  quae  sub  coclo  est.  6.  Facta 
autem  hac  voce  convenit  multitudo  ,  et  mente  confusa  est,  quoniam  audiebat  unusquisque  Iingua 
sua  illos  loquentes.  7.  Stupebant  autem  omnes  et  mirabantur,  dicentes  :  Nonne  ecce  omnes 
•sti ,  qui  loquuntur,  Galilaei  sunt  ?  8.  Et  quomodo  nos  audivimus  unusquisque  linquam  nostram 
inqua  nati  surnus  ?  9.  Parthi ,  et  Mcdi ,  et  /Elamitae  ,  et  qui  habitant  Mesopolamiam  ,  Judaeam, 
1 1  Cappadociam  ,  Pontum  et  Asiam.  10.  Phrygiam  et  Pamphyliam,  jEgyptum,ct  partesLibyae, 
quae  est  circa  Cyrenem  ,  et  advenae  Romani.  1 1 .  Judaei  quoque  et  Proselyli ,  Cretes ,  el  Arabes : 
audivimus  eos  loquentes  noslris  linguis  magnalia  Dei.  12.  Stupebant  autem  omnes  ,  et  mira- 
bantur  ad  invicem  dicentes :  Quidnam  vult  hoc  esse  ?  13.  Alii  autem  irridentes  dicebant :  Quia 
inusto  pleni  sunt  isti.  14.  Stans  autem  Petrus  cum  undccim ;  levavit  vocem  suam  ,  et  locutus  est 
cis :  Viri  Judaei,  et  qui  habitatis  Jerusalem  universi,  hoc  vobis  notum  sit,  et  auribus  percipilc 
verba  mea.  15.  Non  enim  sicut  vos  aeslimatis,  hi  ebrii  sunt ,  cum  sit  hora  dici  tertia:  16.  Sed 
hoc  est :  quod  dictum  est  per  Prophetam  Joel.  1 7.  Et  crit  in  novissimis  diebus  ( dicit  Dominus) 
offundam  de  Spiritu  meo  super  omnem  carnem  ,  et  prophelabunt  filii  vestri ,  et  filiae  vestrae :  et 
juvenes  vestri  visiones  videbunt ,  et  seniores  vestri  somnia  somniabunt.  18.  Et  quidem  super 
servos  meos,  et  super  ancillas  meas ,  in  diebus  illis  eflundam  de  Spiritu  meo,  et  prophetabunt  : 
19»  et  dabo  prodigia  in  ca^Io  sursum ,  et  signa  in  lerra  deorsum ,  sanguinem ,  et  ignem  ,  et 
vaporem  fumi.  20.  Sol  convertetur  in  tenebras ,  et  luna  in  sanguinem  ,  antequam  veniat  dies 
Domini  magnuset  manifestus.  21.  Et  erit:  omnis  quicumque  invocaveritnomenDomini ,  salvus 
erit.  22.  Viri  Israelitae  ,  audite  verba  haec  :  JesumNazarenum  ,  virum  approbatum  a  Deo  in  vobis  , 
virtutibus ,  et  prodigiis  ,  et  signis,  quae  fecit  Deus  per  illum  in  medio  vestri ,  sicut  et  vos  scitis  : 
23.  Hunc  dcfmito  consilio  et  praescientia  Dei  traditum ,  per  manus  iniquorum  aflligentes  intere- 
mistis  :  24.  Qucm  Deus  suscitavit,  solutis  doloribus  mferni,  juxta  quod  impossibile  erat  teneri 
illum  ab  eo.  2,5.  David  enim  dicit  in  eum :  Providebam  Dominum  in  conspeclu  meo  sempcr : 
quoniam  a  dexlris  est  mihi  ne  commovear  :  26.  Propter  hoc  laelatum  est  cor  meum  ,  et  exultavit 
lingua  mea  ,  insuper  et  caro  mearequiescet  in  spe  :  27.  Quoniam  non  derelinques  animam  meam 
in  inferno,  nec  dabis  Sanctum  tuum  videre  corruptionem.  28.  Notas  mihi  fecisti  vias  vitae ;  et 
replebis  me  jucunditale  cum  facie  tua.  29.  Viri  fratres,liceatardenter  diccre  ad  vos  de  patriarcha 
David ,  quoniam  defunctus  est,  et  sepultus :  etsepulchrum  ejus  est  apud  nos  usque  in  hodiernurn 
diem.  30.  Prophcta  igitur  cum  esset,  et  sciret  quia  jurcjurando  jurasset  illi  Deus  de  fructu 
lumbi  ejus  sedcre  super  sedem  ejus.  31.  Providens  locutus  est  de  resurrectione  Christi,  quia 
nequc  derelictus  est  in  inferno  ,  neque  caro  ejus  vidit  corruptionem,  32.  Hunc  Jesum  resusci- 
tavit  Deus ,  cujus  omnes  nos  testes  sumus.  33.  Dextera  igitur  Dei  exaltalus,  et  promissione 
Spiritus  sancti  accepta  a  Patre  ,  efludit  hunc,  quem  vos  videtis,  et  audislis.  34.  Non  enim  David 
ascendit  in  ccelum  :  dixit  autem  ipse  :  Dixit  Dominus  Domino  meo ,  sede  a  dexlris  meis, 
35,  doncc  ponam  inimicos  luos  scabclium  pcduin  tuorum.  36.  Ccrtissimc  sciat  crgo  omnis 


COMMENTARIA  IN  ACTA  APOSTOLORUM.  Cap.  II. 
domus  Israel ,  quia  et  Dominum  cum ,  et  Christum  fecit  Deus,  hune  Jesum  ,  qtiem  vos  eroei- 
fixistis.  37.  Ilis  aufem  audilis ,  compuncti  sunt  corde,  et  dixerunt  ad  Petrum,  et  ad  reliquo^ 
Aposfolos  :  Quid  faciemus ,  viri  fralres?38.  Pefrus  vero  ad  illos:  Panitenliam  (inquit)  agite, 
et  baptizetur  unusquisque  veslrum  in  nomine  Jesu  Christi ,  in  remissionem  peccatorum  veslro- 
rtim  :  et  accipictis  donum  Spirilus  sancti.  39.  Vobis  cnim  est  repromissio ,  et  filiis  vestris,  et 
omnibus  qui  longe  sunt ,  quoscumque  advocaverit  Dominus  Deus  noster.  40.  Aliis  eliam  rerjbis 
plurimis  tcstificatus  est ,  et  exhortabatur  eos ,  dicens  :  Salvamini  a  generatione  ista  prava. 
41.  Qui  ergo  rcccperunt  sermonem  ejus,  baptizati  sunt:  et  apposiUe  sunt  in  die  illa  animoo 
circiter  tria  millia.  42.  Erant  autem  perseverantes  in  doclrina  Apostolorum,  et  communicatione 
fractionis  panis ,  et  orationibus.  43.  Fiebat  aulem  omni  animae  limor  :  multa  quoque  prodigia  et 
signa  per  Apostolos  in  Jerusalem  fiebant,  et  metus  erat  magnus  in  universis.  44.  Omnes  etiam 
qui  credebant ,  erant  pariter ,  et  habebant  omnia  communia.  45.  Possessiones  et  subslantias 
vendebant,  et  dividebant  illa  omnibus,  prout  cuique  opus  erat.  40.  Quotidie  quoque  perdurantes 
unanimiter  in  templo,  et  frangentes  circa  domos  panem,  sumebant  cibum  cum  exultatione,  et 
simplicilate  cordis,  47.  collaudantes  Deum ,  et  habentes  gratiam  ad  omnem  plcbem.  Dominu^ 
autem  augebat  qui  salvi  fierent  quotidie  in  idipsum. 


1.  ETCCMCOMPLEnENTURDIESPENTF.COSTES.]Pllla 

diesquinquaginta  a  Paschale.  Ita  ut  jam  adesset 
rtics  quinquagesima,  Pentecoste  enim  graece 
sigoiflcat  tam  dies  50.  praevios,  quam  ipsam 
diem  quiii(|uagesimam,  quae  erat  feslum  Pente- 
costes,  Latinus  ergo  Interpres  Pentecosten  su- 
niit  prioriniodo,  Graecus  verotextus  posteriori. 

Sic  eiliUl  lialiet ,  iv  t«  GVjj.nlv\oo~<j<3tcu  rriv  r,/xipctv  T>i5  7tev- 

T»;xoirfl5,  in  impleri,  hoc  est,  dum  impleretur  dies 
Vcntecostcs ,  id  est,  dum  advenisset  dies  quin- 
quagesima  a  Paschate  et  resurrcclione  Christi. 
IVntecoste  cnim  unica  dumtaxat  die ,  puta 
quinquagesima,  celehrabatur;  cum  ex  adverso 
Pascha,  uti  et  Scenopegia,  per  septem  dies 
continuos  celebraretur ,  utdocetPhilo  1.  de  De- 
calogo,  elliquelex  Levit.  23.  15.  Hinc  sequilur, 
vocem  compleri,  ex  phrasi  Hebraea  sumi  hic  in 
actu  incboato  ;  non  perfecto.  Die  enim  quinqua- 
sima  inchoata,  puta  rnane,  venit  Spiritus  sanc- 
tus  non  vero  in  vespera  et  fine  diei.  Simile  est 
Luc.  2.  22.  Postquam  impleli  sunt  dies  purgationis 
ejiiSy  hocest  postquam  impleri  coeperunt,  cum 
scilicel  advenisset  etilluxisset  dies  quadragesi- 
mus  a  partu  Deiparae.  Et  Jerem  25.  12.  Cum  im- 
plcti  fuerint  scptuaginla  anni.  Nam  ,  ut  cx  Jose- 
pho  et  Chronologis  liquet  laxata  est  captivitas 
Rabylonica  anno  scptuagesimo  ineunte,  non 
liniente. 

Nota  Primo,  Judneis  indiclum  erat  a  Deo  fes- 
tum  Pentecostes  duplici  de  causa.  Prior  fuit  in 
memoriam  datae  illo  die  legis  perMosen  in  Sina. 
Exodi  19.  1.  Posterior,  in  gratiarum  aclionem 
pro  novis  illius  anni  frugibus,  quas  tum  mctere 
incipiebant  :  unde  earum  primilias,  puta  duos 
pancs  ex  frugibus  illius  anni  pistos,  Deo  offere- 
bant  inPentecoste.  Haec  fuerunt  typus  etumbra 
Christianse  Pentecostes ,  in  qua  promulgata  est 
\f\  nova  a  S.  Petro  et  Apostolis  per  Spiriium 
sanctum  a|)parenlem  in  linguis  igneis:  unde  in 
ea  pariter  primili.e  fidei ,  pula  tria  millia  anima- 
rum  oblata  et  dicata  sunt  Christo.  Prceclare 
S.  Clirysost.  homil.  2.de  Pentecosle  in  fine  lomi  3. 
<)ua  igitur  lcx;  inquit,  quam  hodie  eccclo  dalam 
discis?  Spiritusgratia.  Quarationales  lux  tabuUv, 
inquibus  liac  lcx  insculpitur?  animce  ct  corpus. 
Quai  tua  spiritualis  circumcisio?  omnis  vxalx  con- 
cuf)iscentia'  excisio ,  et  ab  ea  aversio  quod  tuum 
altarc?  mcns  tua  spiritualis.  Quod  spiritalc  tuum 


sacrificium?  omnis  bonaopcralio.  Quis  altaris  tui 
ignis?  compunctionis  calor.  Quod  temptum  tuuma 
Deo  condilum?  mundum  cor ,  in  quo  Deus  habitui •■•. 
amat. 

Nota  Secundo,  Prima  Christianorum  Pento- 
costeincidil  in  diem  Dominicum  :  in  Doniinico 
enim  descendil  Spiritus  sanclus,  eeque  ac  Chris- 
tus  resurrexit.  Numera  enim  a  Doniinica  resur- 
rectionis  dies  quiuquaginta ,  et  reperies  quod 
Dominica  septima  sit  dies  quinquagesima,  id 
est,  Pentecoste.  Unde  sequitur,  primam  pente- 
costen  Christianorum,  quam  hic  describil  Lu- 
cas,  fuisse  diversam  et  disliDC-tam  a  Pentecoste 
Judaeorum.  llli  enim  eam  celebrarant  in  sabbato 
immediate  prsecedente  ?  Aposioli  vero  eam  ce- 
lebrarunt  in  Dominico  subsequente  ;  ut  signili- 
carctur  legem  novam  veteri  succedere,  vele- 
remqueinnovam  desinere,  illique  quasi  peracto 
cursu  suo,  lampada  tradere.  Cum  ergo  ait  Lu- 
cas  ,  Dum  compterentur  dies  Pentecostes.  Pentc- 
costcn  Chrislianam,  non  Judaicam  intellige. 
Sicut  enim  Chrisliani  dillerunt  a  Judaeis  in  ce- 
lebrandoPascbate,  ita  et  consequenter  in  Pen- 
lecoste.  Judaei  enim  Pascha  celebrabant  15.  dic 
primi  mensis,  qiuecumque  ea  sit,  indcque  dies 
quinquagesima  est  eorum  Pentecoste,  sive  ea 
incidat  in  feriam  primam,  sive  sccundam,  sivc 
quamaliam.  Christiani  vero  Pascha  celebrant  in 
Dominica,  quae  proxime  sequitur  decimam 
quintam  Lunam,  sive  diem  primi  mensis,  sivc 
aequinoctii  verni,  idquc  in  honorem  rcsurrec- 
tionis  Christi ,  qui  in  Dominica  resurrexii  :  al- 
que  exinde  numerando  50.  dies,  coiisequenlcr 
Pentecosten  cclcbrant  in  Dominica  :  quia  in  illa 
pariter  descendil  spirilus  sauctus,  qui  per  Apos- 
tolos  legcm  novam  promulgavit  in  Sion.  El  hoc 
cnarrat  hicLucas  :  est  enim  ipse  llisloricus  pi  - 
mitivae  Ecclesiae  ,  qui  ejus  infanliam  ,  progi< 
sum,fcsla  religionem  ,  etc.  ordine  prosequiim  . 
UndeEvangelio  suohaec  Acta  subnccicrc  se  scri- 
bitc.  1. 1.  quasi  continualionem  Hislori3B  Christi 
et  Ecclcsia-.  Sicut  ergo  finit  Evangclium  in  pi  i 
mo  Paschale  Christiano,  puta  in  resurreclionc 
Chrisli;  ita  ab  illa  mox  hic  in  Actis  numcratpri- 
niain  Penlecosten  Chrislianam,  non  Judaicam  . 
in  qua  per  spiritum  sanctum  facta  est  promul- 
gatio  legis  novae  :  praesertim ,  quia  ipse  h.n 
scripsit2S.   annis  post  Chrisli  ascensionem  ni 


C/i  COMMENTARIA  1N  ACTA 

caelum,  uti  dixi  in  Proccmio,  quo  lemporeabo- 
liia  erat  Pentecosle  Judaica,  et  ubique  aputl 
Christianos  celebris  erat  Pentecoste  Cbristiana, 
cujus  originem  ipsehicdescribit.Christianienim 
audientes  nomen  Pentecostes,  non  Judaicam, 
sed  suam,  puta  Clirislianam,  concipiebant  et 
intelligebant.  Quare  sicut  c.  1.  3.  numeravit 
quadraginta  dies  a  Cbristi  resurrectione  usque 
ad  ejus  ascensionem ,  ita  bic  ab  eadem  nume- 
rat  50.  dies  usque  ad  Pentecosten  Cbristianam, 
iu  qua  descenditSpiritussanctus.  Ita  Franc.  Sua- 
rcz3.  par.  q.  53.  disp.  liG.  sect.  1.  Vatabl.  etalii: 
Pluribus  idipsum  conbrmavi  Levit.  23. 15. 

Moral.  Nolat  R.  Moses  tilius  Maymon ,  in  Re- 
solutione  dubiorum  legis  1.  3.  c.  hh.  Deum  sta- 
tuisse  50.  bosce  dies  ante  suum  in  Sina  ad  Mo- 
sen  et  populum  adventum,  ut  per  tot  dierum 
nioram  sui  adventus  desiderium  in  eis  accen- 
deret :  Sicut ,  ait,  qui  exspeclat  visionem  amici 
quem  diliget  ex  animo ,  numerat  dies  donec  vidcat 
ipsum.  Unde  tradunt  aliqui ,  Judaeos  a  Pascbate 
quotidie  convenirc  solitos  in  Synagoga,  ibique 
posl  preces  el  benedictionem  numerare  et  pro- 
rlamare  solitos :  Hic  est  primus  dies,  bic  se- 
ctindus,  bictertius,  etc,  usque  ad  Pentecosten. 
Itanumerabant  Aposloliet  primi  (ideles  singulos 
dies  ab  ascensu  Christi,  avideexspectantesPen- 
tecosten,  et  Spiritum  sanclum.  Idem  faciant 
Cbristiani.  Quid  enim  optabilius  advcntu  Spiri- 
tus  sancti ,  qui  sicut  primitus  in  Apostolos  cum 
donorum  suorum  plenitudine  descendit  in  Pen- 
lecoste,  ita  in  eadem  quotannis  descendit  in  fi- 
deles ,  qui  ad  ejus  advenlum  se  digne  praeparant 
rtaspirant.EstenimPentecoste  festum  proprium 
Spiritus  S.  ejusque  jubileum.  Sicut  enim  annus 
quinquagesimus  erat  jubileum ,  in  quo  servi 
liebant  liberi,  omnesque  redibant  ad  avitashere- 
dilates,  etiamsi  millies  fuissent  divenditae,  ita 
per  SpiritumS.  redimus  ad  gratiam  et  amicitiam 
angelorum,  ad  libertatem  glorice  filiorum  Dei , 
ad  hereditatem  et  regnum  cseleste. 

Quocirca   Crrcci  negantes  Spiritum  sanctum 

procedcreiiPatre  etFilio;  seda  solo  Patre,  cum 

de  hocerrore  soepius,  acultimoin  Consilio  Flo- 

rentino  a  Latinis  reprebensi  fuissent,  perstite- 

runt  lamen  in  illo.  Unde  in  Consilio  Florentino 

praedixiteis  Nicolaus  V.  Pont.per  litteras,  fore  ut 

triennio  exacto  in  Turcarum  poteslatem  veni- 

rent :  quod  ita  plane  evenisse  testatur  Genaduis 

ipsorum  Palriarcha  in  eo  libro;  quem  contra 

Graecorum  errorem  scripsit.  Idem  multoprius 

proedixerat  illis  S.  Brigida,  ut  notavit  Tbomas 

BozfUsin  Signis  Ecclcsiae,  signo99.  Et  nequisdu- 

bitarcteos  ob  blasphemiam  in  Spiritum  sanclum 

hac  poena  mulctatos  ,  capta  est  Constantinopolis 

a  Turcis,  occisus  Constantinus  ultimus  GraecQ- 

rum  Imperator,  cl  deletum  penitus  Orientale 

Imperium  die  terlia  Pentecostes,  anno  Chrisii 

1653.  Juste  Turcis  Deum  unum  confitentibus,  et 

irinum  negantibus,  ideoqtieSpirituinS.respucn- 

tibus,  traditi  sunl  Gra?ci,  qui  Latinis  SS.  Trinitn- 

tcm,  et  spirilus  saneti  divinam  ex  Patre  etFilio 

processionem  confitentibus  consentire,  etsub- 

dere  se  noluerunt.  Jusie  durum  Turcanum  ju- 

gnm  subeunt ,  qtii  suave  Ecclesiae  Romanaeju- 

gum excusseruut.  Juste  Turcis  quasi  mancipia 

servinnt,  qui  adTiircarum  errorem  accesserunt, 

quique   fralernani    unionem   et   germanitatem 

ciim   Eccle.sia   Latina,    per  immane   odium  et 

schisma  disciderunt.   Implicite  enim  tollunt  e 

inctttb  Spirittim  S.  Si  enim  Spiritus  sanctus  non 


APOSTOLOnUM.  Cap.  II. 
procedil  a  Filio,  crgoabeonon  distinguitur.scd 
est  ipse  Filius.  In  divinis  eniin  non  est  persona- 
rum  distinctio,  nisi  per  processionem  :  ex  hac 
enim  oritur  relationum  oppositio,  et  ex  ea  per- 
sonarum  distinctio. 

.Erant  omnes.  ]  Christiani  numero  120.  de  qui- 
bus  c.  praeced.  a  v.  15.  hucusque  egit  agitque 
Lucas.  Ita  S.  Chrysost.  et  S.  Cyprian.  serm.  de 
Spiritu  sancto,  imo  Joel,  quem  S.  Petrus  citat 
v.  17.  Quare  inepte  et  imperiie  Beza  restringit 
ad  solos  Apostolos  hunc  Spiritus  sancti  adven- 
tum,  ac  ab  eo  excludit  B.  Virginem,  ridetque 
pictores,  qui  eam  pingunt  in  medio  Apostolo- 
rum  recipientem  Spiritum  sanctum.  Notat  sanc- 
tus  August.  serm.  116.  de  Temp.  Spiritum  Sitnc- 
lum  a  Christo  promissum  duodecim  Apostolis  , 
datum  vero  numero  decuplato  :  decies  enim 
duodecim  faciunt  cenium  viginti.  Ea  est  fideli- 
tas,  imo  liberatitas  Chrisli ,  docens  nos  pauca 
promiltere,  sed  decuplo  plura  praeslare. 

Paiuter.  ]  Groece  o/j.oSo/j.x.So-j ,  id  est  unanimiter. 
Unanimis  enim  concordia,  consentio  et  oralio 
elicuit  ad  se  Spiritum  sanctum,  qui  est  amor 
increalus,  ideoque  amator  concordiae. 

In  eodem  loco.  ]  Ccenaculi,  de  quo  dixi  cap.  1. 
v.  13. 

2.  Et  factus  est  repente  de  coelo  sonus.  ] 
Hic  sonus  symbolum  erat  sonilus  Evangelii  toto 
orbe  abApostolis,  recepto  Spiritu  sancto  proe- 
dicandi  ,  juxta  illud  psal.  18.  In  omnem  terram 
exivit  sonus  eorum,  coelorum  scilicel,  non  tam 
materialium,  quam  spiritualium,  puta  Aposto- 
tolorum,  ct  in  fines  orbis  tcrrce  verbaeorum. 

Ad  litteram  hic  sonus  excitabat  tum  animos 
fidelium,  ad  devote  excipiendum  Spiriium  sanc- 
lum  adventantem,  tum  Judaeos  per  orbem  spar- 
sos,  ut  ejus  fragore  exciti  accurrerent  ad  coe- 
naculum  Apostolorum  :  in  illud  enim  sonus  hic 
ferehatur,  illique  incnmbebat ;  perindc  ac  toni- 
tru  et  fulmen  certum  locum  domumque  ferit. 

Rei«ente.  ]  Duplici  de  causa.  Prior  est ,  ut  os- 
tenderetSpirilusSanclushanc  sui  plenitudinem, 
suaque  dona,  preesertim  linguarum.  aliaque 
gratis,  sine  fidelium  merito  aut  dispositione 
sufficienti,  ex  mera  ejus  liberalitale  ipsis  in- 
fundi.  Posterior  ,  ut  declararet  suam  celerita- 
tem,  vim  et  efficaciam,  qua  repente  bomines 
terrenos  in  coelestes  transmutat  :  perinde  ac 
S.  Paulum  repente  ex  persecutore  fecit  Aposto- 
lum,  Magdalenam  ex  peccatrice  poenitentem  et 
sanctam.  TSescit  enim  tarda  molimina  Spiritus 
sancti  gralia,  ait  S.  Ambros.  in  c.  1.  Evang. 
S.  Lucae.  Sic  in  Samsonem,  quoties  patraturus 
eratopus  heroicse  el  supcrnaturalis  fortitudinis. 
dicitur  irruisse  Spiritus  Domini ,  quasi  eum  ,  ad 
id  praeparans,  excitans,  elevans  elcorroborans. 

Prseclare  S.  Gregor.  hom.  30.  in  Evang.  O 
qualis,  inquit,  est  arlifex  iste  Spiritus  !  nulla  ad 
discendum  mora  agitur  in  omne  quod  voluerit. 
Moxenim  ut  letigerit  mentem,  docet ,  solumque 
tcligisse ,  docuisse  est.  l\am  humanum  subito  ut 
illustrat ,  immutat  ajfectum  :  abnegat  hocrepentc 
qttoderal, exhibet  rcpente quoinon erat.  Pensemux 
sanclos  Pratdicatores  nostros ,  qualcs  hodicma 
die  repcrit;  quales  fccill  Et  paulo  ante.  Ecce  gau- 
dct  Petrus  in  verberibus ,  qui  ante  in  verbis  time- 
bat,  et  qui  prius  ancillaj  vocem  requisitus  timuit , 
post  adventum  Spiritus  sancti  vircs  principum 
ctestts  prcmit. 

De  coelo.  ]  Primo  ,  quia  in  coelo  est  ihrontis 
glorirs  Dei   et  Spiritus  sancti.  Secundo,  ut  fig- 


COMMliNTARJA  IN  ACTA 

nifiearet  se  Apostolos  et  fidelcs  ad  ca  lum  vocare 
et  evehere ,  cosque  facere  ccelestes  ,  ut  ipsi 
casteros  homines  pariter  ad  coelum  vocent ,  et 
deducant.  Audi  S.  Chrysost.  serm.  1.  de  Pen- 
tecoste  in  fine  torni  3.  Ilodie ,  ait,  nobis  terra 
facta est  ccclum,  non stellis de  ccclo  in  terramdes- 
cendentibus,  sedApostolisad  ccclos  ascendentibus : 
quia  effusa  est  copiosa  gratia  Spiritus  sancti ,  et 
universum  orbem  operata  est  coelum,  non  immu- 
tans  naturam,  sed  votunlatem  emendans.  Invenit 
namque publicanum  ,  et  Evangelistam  effecit :  in- 
venit  persecutorem ,  et  Apostolum  reddidit :  inve- 
nit  tatronem,  et  in  paradisum  induxit :  invenit 
meretricem,  etvirginibus  coccquavit :  invenit  ma- 
gos,  et  Evangetistas  ostendit  :  fugavit  matitiam, 
ctinduxit  benignitatem  :  exterminavit  servitutem, 
ct  induxit  libertatem  :  concessit  debitum  et  intutit 
gratiam  Dei.  ldeo  ccclum  factum  est  terra,et  hoc 
scepius  dicens  non  cessabo.  Quce  enim  tates  stellct 
sicutApostoli?  Stellcein  ccclo ,  Apostoli  super  ccc- 
los.  Quce  sursum  sunt  (inquit  Apostolus)  sapite, 
ubi  Christus  est  in  dextera  Patris  sedens.  Stellce  de 
igncinsensibiti,Apostolide  igneintetligibili.  Slellce 
in  nocte  lucent,  in  die  obscuranlur  :  Apostoli  in  die 
et  in  noctc  suis  radiis,  hoc  estvirtutibus,  effutgent. 
SteltcB  orto  sole  obscurantur ,  Apostoti  sole  justi- 
tice  resplendente  sua  claritate  lucescunt :  stellce  in 
resurrectione  cadent  sicutfotia,  Apostoii  in  resur- 
rectione  rapientur  in  aera  in  nubibus.  Et  in  illis 
quidem  sideribus  alias  Antifer,  atiusLacifer  appel- 
latur :  in  Apostotis  autem  nultus  Antifer  est ,  om- 
nes  Luciferi :  et  ideo  stellis  majores  Apostoti.  Et 
paulo  post  :  Vinitores  erant ,  et  illis  absentibus 
corpore ,  vinea  (lorescit  et  botros  affert.  Etenim 
vinitores  erant ,  et  piscatores  ,  et  turres ,  et  co- 
lumnce,  et  medici,  ct  duces  ,  et  doctores,  et  por- 
tus  ,  et  gubernatores  ,  et  pastores,  et  athletce,  et 
pugnatores,  etcoronas  gcstantes.  Columnce  quidem, 
quoniam  virtute  sua  Ecclesice  robur  sunt :  funda- 
mentum  autem  ,  quia  in  confessione  ipsorum  fun- 
data  est  Ecclesia,  dicente  Domino  :  Tu  cs  Pelrus  , 
et  super  hanc  petram  fundabo  Ecctesiam  meam. 
Portus  autem ,  quia  tempestates  impias  rcpres- 
serunt.  Gubernatores ,  quoniam  orbem  terrarum 
viam  rectam  docuerunt.  Pastorcs ,  quoniam  lupos 
abegerunt  ,  et  ovcs  conservaverunt.  Aratores  , 
(juoniam  spinas  eradicaverunt.  Vinitores ,  quo- 
niam  labruscas  eradicaverunt ,  et  semina  pietatis 
plantaverunt.  Medici ,  quoniam  vulnera  nostra 
curaverunt.  Et  ut  discas  me  non  incassum  hcec 
dixisse ,  adducam  Paulum  in  mcdium  hcec  omnia 
facientem.  Vis  eum  ptantalorem  videre  ?  audi  : 
Ego  plantavi ,  Apollorigavit,  sed  Deus  incremen- 
tum  dedit.  Vis  eum  structorem  videre  ?  Sicut  sa- 
piens  ,  inquit ,  architectus  fundamentum  posui. 
Vis  eum  dimicantcm  videre  ?  Sic  pugno  ,  non  ut 
aerem  ccedens.  Vis  eum  videre  cursorem?  Ab  llie- 
rosolyma  et  in  circuitu  usque  ad  Illyricum,  et  inde 
ad  Hispanias,  et  in  ultimas  partes  reptetum  est 
Evangclium  Christi.  Vis  eum  videre  athletam  ? 
Non  esi  nobis  colluctatio  adversus  carnem  et  san- 
guinem.  Vis  eumvidcre  ducem?  Assumile  arma 
Dei ,  cl  induite  loricam  fidei,  et  galeam  satutis 
et  gladium  Spiritus  sancti.  Vis  eum  viclcre  ccrtan- 
teni  ;  Cerlamcn  bonum  certavi ,  fidem  servavi. 
Visvidere  coronatum?  De  coetero  reposita  est  ynihi 
coronajustitia.  Et  cum  esset  unus,  omniafaciebat, 
Dominum  suum  imitans.  Etenim  cum  sit  divinitas 
nnius  substantice,  ct  immutabitis,  pro  nostra  satute 
omnibus  omnia  (it.  Idcm  hom.  2.  Spiritus  sanctus, 
nquit,  nostne  imaginis  ett  reformatio,  mentis 

COHNEl..    K   T.APIDE.      TOV.  X. 


APOSTOLORUM.  Cap.  II.  65 

perfectio  spiritatis  ,  mentalium  oculorum  nostro- 
rum  sol,  interni  noslri  hominis  lumen,  Lucifer  in 
pectoris  ccelo ,  etc.  Spiritus  sanctus  est  copula 
unionis  nostraz  in  Christo ,  animarum  exuttatio  , 
cordis  tripudium ,  ignis  ,  fons  rorulentus.  Spiritui 
sanctus  tugenlium  consolatio ,  mxstudinis  deposi- 
tio,mentis  requies ,  sapientice  communicatio,  pru- 
dentia  inventio,  prascientia  iltustralio.  Hoc  Pro- 
pheta  illustrantur ,  Reges  inunguntur ,  Sacerdotes 
ordinantur  ,  Doctoresdeclarantur,  Ecciesix  sanc- 
tificantur,  attaria  fundantur ,  unguentum  conse- 
cratur ,  aqux  purgantur ,  damones  abiguntur  , 
morbi  curantur.  Et  mox  :  Ostendit  animce  intrin- 
secus  quasi  inspeculo,  cum  inefabiti  gaudio  futu- 
rum  ctternum  gaudium ,  adhortaturque  eam,  et 
dicit :  Veni  ad  Patrem  ,  veni  ad  supernam  pa- 
triam ,  veni  ad  supernum  regnum ,  veni  ad  incor- 
ruptibilcm  sponsi  thalamum ,  etc. 

Ex  dictisliquet,  quam  insana  fuerit  arrogan- 
lia  et  haeresis  Manichsei ,  qui  docebant  Spiritum 
sanctum  non  per  Apostolos,  sed  perManichaeum 
adnos  venisse  ,  ideoque  hanc  Lucae  Historiam, 
Actaque  Apostolorum  velut  conficta  rcspuehat , 
quem  recte  confutat  S.  August.  1.  de  Utilitate 
credendi  c.  3.  et  1. 19.  contraFaustum  cap.  31. 
Ita  juxta  nomen  suum  Manes,  id  est,  insanus 
( hoc  enim  graece  est>av>jj :  unde  mania  est  insa- 
nia)  insane  ;  qui  proinde  impietatis  et  insanice 
suae  meritas  dedit  poenas,  cum  a  rege  Persarum 
vivus  excoriatus  esl,  eo  quod  ejus  filium aegrum, 
quem  se  sanitati  restituturum  promiserat ,  pro 
vivo  mortuum  (  uti  nuper  fecit  Calvinus)  stite- 
rit,  teste  Socrale  1.  1.  Hist.  cap.  17.  ubi  et  addit, 
quod  Curbicus,  qui  se  Manem  appellavit,  se 
non  tantum  Aposiolum,  sed  et  Paracletum  nun- 
cupavit. 

2.  Tanqcam  advenientis  spiritus.  ]  Graecc 
morii,  id  est,  flatus  venti. 

Vehementis.  ]  Graece,  pi*i«s,  id  est,  viotenti. 
Unde  S.  Cyprian.  lib.  3.  Testimon.  contra  Ju- 
dasos,  legit  quasi  ferretur  flatus  vehemens  ;  Vata- 
blu5  simitis  flatui  violento  qui  fertur ;  Pagnin. 
tanquam  impetu  venientis  (hoc  enim  est  ro  <?tpo[j.i- 
y>r,s,flatus  vehementis.  Hic  ergo  spiritus  non  fuit 
Spiritus  sanctus,  sed  flatus,  sive  ventus  vehc- 
mens  ;  ac  proinde  cum  impetu  veniens  et  quasi 
irruens  in  ccenaculum,  ut  repraesentaret  eflica- 
ciam,  vehementiam  etimpetum  Spiritus  sancti 
adventantisin  Apostolos,  quo  eos  facturus  erat 
eflicaces  ,  validos  et  impetuosos  ad  invaden- 
dum ,  debellandum  et  subjugandum  totum  or- 
bem  Christo.  Flatus  itte  a  carnali  palea  corda  pur- 
gabat ,  ignis  ille  fccnum  vetcris  concupiscentice 
consumebat ,  ait  S.  August,  serm.  188.  de  Temp. 

Nota.  Spiritus  sanctus  varie  in  variis  figuris  , 
pro  varietate  operationum  et  significationum 
apparuit.  Nam  Primo,  apparuit  in  Christi  bap- 
lismoin  specie  columbne,  ad  significandam  in- 
nocentiam  et  foecunditalem  bonorum  operum, 
quaa  Christo  et  baplizatis  facienda  suggerit.  Se- 
cundo,  in  transfiguratione  apparuit  tanquam 
nubes  resplendens,  ad  significandam  pluviam 
doctrinae,  quam  tradi ;  et  protectionem  ,  quam 
accipit  suorum  fidelium.  Terlio,  in  coenaculo  ix 
Christo  fuit  datus  lanquam  aspiratio  ad  signi- 
ficandam  spiritualem  vilam,  quam  per  Sacra- 
menta  nobis  confert.  Unde  et  discipulis  insuf- 
flans  Chrislus  dixit :  Accipite  Spiritum  sanclum, 
quorum  rcmiserilis  peccala,  remitlttntureis,  Joan. 
20.  Quarto,  in  Pentecoste  datus  est  in  ipecfe 
lum  Ignift,  quia  insiar  ignis  menies  purilicai, 


GG  COMMENTAHIA  LN  A(.i  \ 

Uluminat  ,  accendit ,  et  ad  irs  ccclesles  ele- 

\.ii  :  iiim  spiritus  vehementis  ,  ad  signiii- 
candam  eflicaciam  prodicationia  Apostojorum, 
eis  inditam  a  Spirilu  sancto.  Ita  s.  Thom.  I.  p. 

q.  Ui,  art.  7.  ad  G.  Sicut  enitn  validus  ven- 
tus,  turbo  etprocella,  prssertim  ccnephias, 
noo  lantum  sternit  segetes,  frutices,  arbores, 
sed  et  donios  iutegras  i\  fundamentis  evellit,  et 
in  altuin  rapit,  alioque  transfert;  ita  pariter 
omoem  mundi  potentiam,  sapientiam,  eloquen- 
liam,  etc.  straveruntApostuii,  et  a  gentilismo, 
in  Christi  Ecclesiam  transtuierunt,  juxta  illud  : 
ln  spirituvehementi  conleres  naves  Tharsist  psal. 
hl.  8.  El  :  Vox  Domini  in  virtule,  vox  Domini  in 
mugnijiccntia  ,  psalm.  28.  t\.  Quocirca  sonus 
hic  Apostolos  ot  Qdelesnon  pereulil,  neccxani- 
mavit,sed  ad  amorem,  reverentiam  et  dcsi- 
derium  Spiritus  sancti  acuiiet  excitavit,  sknul- 
que  significavit  qualcs  ipsos  et  caeteros  fideles 
esse  ©porteret ,  nimirum  vehementes  iu  studio 
\irtutis  et  saluiis.  Regnum  ertim  coeldr.um  vim 
patitur  ,  et  violenti  rapiunt  iitud.  Ita  Cyrillus  Ca- 
tech.  17.  exadvepsoEiiaezelantietindignantiido- 
lolatris,  optantique  eorum  ncccmetexcidium, 
apparuit  Spiritus  sanctus  in  vcnlo  et  aura,  non 
vebementi,  sed  lcni,  ut  ejus  indignationem  et 
zelum  nimiruin  leniret  ,  eique  spiritum  pa- 
tientise  et  mansuetudinis  inderet,  3.  Reg.  19.  11. 
Nam,  ut  aits.  Bernard.  serm.  23.  in  Cant.  Tran- 
quiilus  Deus  tranquittat  omnia ,  el  quietum  aspi- 
cere  quiescere  est.  Vide  scptem  dotcs  et  commoda 
ventoruin  quae  recensui  Danicl.  3.65.  eaque  mys- 
lice  accommoda  Spiriiui  sancto. 

Deniquc  multi  censcnt  hic  realem  fuisseven- 
tum,  qui  cum  impetu  pcrllaverit  ccenaculum 
Apostolorum  :  sicut  realis  fuit  sonus  a  vento 
perstrepente,  ut  vidctur,  productus.  Alii  tamen 
censent  realem  fuisse  sonum,  sednon  ventum  ; 
tum  quia  Lucas  ait,  Tanquamadvcnientis  spirilus  : 
Vox  enim  tanquam,  significat  spirilus,  id  est 
venti,  non  esscntiam,  sed  similitudinem.  q.  d. 
Auditus  est  sonus  et  fragor  ingens  ,  qualis  ex- 
citari  solet  a  vento  valido  ingruente;  esto  hic 
non  esset  talis  ventus.  Deus  enim  fragorem  et 
sonum,  quem  causare  solet  ventus  ,  sinc  vento 
producere  potest:  quin  ethomines  certa  artect 
collisione  corporum  similem  sonum  reprajsen- 
tant,  perinde  ac  nonnulli  vocem  philomeke, 
aliarumque  avium  ct  hcstiarum  ita  imitanlur, 
uta  voceipsarumaviumdiscerninequeant.  Tum 
quia  si  realis  fuisset  ventus,  ejus  vehementia 
laesissetet  stravisset  Apostolos,  humique  affiixis- 
set :  tum  denique  quia  pariter  linguae  igneae 
non  fuerunt  reales  et  propriee,  sed  earum  spe- 
cies  etsimilitudo  duntaxat,  uli  mox  dicam. 

Moral.  S.  Chrysost.  homil.  de  Spiritu  sancto 
in  fine  tom.  3.  Da,  ait,  mihi  navim  vacuam,  gu- 
bernalorem ,  notas ,  funes,  anchoras,  omnia  dis- 
posila,  et  nusquam  esse  spiritum  venti,  nonne 
tardat  omnis  quantuscmque  est  apparatus ,  si  de- 
sit  operatio  spiritus?  Itafieri  solel ,  licet  sit  ampla 
sermonis  supellex,  et  mens  profunda,  et  etoquentia, 
et  inlettigenlia  ,  si  non  adsit  Spiritus  qui  vim 
suppedilat,  otiosa  sunt  omnia. 

Et  replevit  (sonus  venli,  nonventus,  ut  jam 
dixi)  totam  domuh.  ]  Ut  significaret  incolas  do- 
mus  replendosSpiritu  sancto.  Unde  symbolum 
hocexplicans  subdit  v.  h.  Et  repteti  sunt  omnes 
Spiritu  sancto.  Per  domum  ex  plirasi  Hebrsea  in- 
icllige  coenaciilum  :  in  eo  enim  erant  sedcntes 
Anostoli  ct  fidclcs  :  qui  enim  extra  illud  erant, 


APOSTOLORUM.  Cap.  II. 

nou  receperunt  Spiritum  sanctum.  Undc  S.  Q  - 

prianus  1.  ;;.  Tcstiin.  c.  101.  legit :  El  implevit 
tolum  itlum  locum. 

I  r.i  luwvr  si.dkntes.]  Vcl  propric  ,  uti  censet 
Cajct.  Scssio  onim  quietis  et  collectaa  mentis 
(quae  optimaad  recipiendum  Spiritum  sancium 
<'st  dispositio)  <;st  symbolum.  Unde  in  vita  sancti 
Bernardi  legimus  ,  eum  fere  sedendo  contcm- 
plationi  vacasse.  Hinc  illud  Philosophi  :  Anima 
sedendofil  supicns.  Vcl  sedenles,  id  est,  degenles 
et  coimnoi  anlcs,  lioc  enim  significat  Hehr.  11Di 
iascab?  id  est,  sedere.  Credibile  enim  est  fidc- 
lcs  orationi vacasse, et in vocasse Spiritum  sanc- 
tum ,  cuni  i|)s<;  in  cos  advcnit  :  ac  proindc  vcl 
genibus  nixos,  vcl  stantcs  moreJudceorumidip- 
sum  fccissc ,  juxta  id  quod  canit  Ecclcsia  iu 
fcsloPcnlecost.  Orantibus  Apostotis  Deumvenissc 
nunliat. 

3.  ET  ArPARUEUUNT   ILLIS   DISPERTlTiE   I.IXfJU.K.  J 

Disperiitce ,  id  cst,  distributae  per  singulos  ,  ila 
ut  quisquesuam  haberetpartialem  linguam  ca- 
piti  suoinsidentcm,  licct  integramet  indivisam, 
uli  communiter  pictorcs  eos  depingunt.  Mulli 
tamcn  probabiliter  censent  ,  linguas  singulas 
proprie  fuisse  dispertitas  ,  id  est  disseclas  ,  ui 
vertit  Tigurina  (hoc  eniin  significat  GraiCum 
8t«/*e/)e?o/ievai )  ila  ut  sectili  forma  apparucrint. 
quam  ita  possumus  concipere,  ut  imaginemui 
singulis  occubuisse  plurcs  partiales  linguas  , 
quce  tamen  inferne  in  unam  quasi  radicem  coa- 
lescerent,  ita  ut  inferne  videretur  esse  una  to- 
talis  lingua,  de  qua  dicitur  :  Scditque  supra  sin- 
gulos  corum,  quae  exurgens  in  plures  linguas 
quasi  culmos  et  calamos ,  scse  dispertiret  et 
divideret.  Unde  Ecclesia  in  Missa  Pcntecostes, 
infra  Aclioncm ,  dicit  linguas  hasce  fuisse  in- 
numeras.  Ignis  enim,  cujtis  speciem  habebani 
hse  linguse,  ob  suam  agililatem  et  volubililatein 
in  varias  partes  quasi  linguas  facile  se  dividil 
et  dispertit.  Ratioest,  quia  haclinguac  significa- 
hant  SpiritumSanctum  incumbcnlem  Apostolis, 
eisque  indentem  omnium  linguarum  tot  gen- 
tium,  ad  quas  iluri  erant,  cognitionem  :multa; 
ergo  linguce  multipliccs  gentium  linguas  (quas 
Apostolis  indebat  Spiritus  sanctus)  repraesen- 
tabant.  AdditS.  Cyprian.  serm.  deSpiritusancto, 
hac  multiplicitate  linguarum  significari  multi- 
plicitatem  donorum,  quam  cuiipie  communica- 
batSpiritus  sanctus ,  juxla  illud  1.  Corinth.  12.  h. 
Divisiones  graliarum  sttnt,  idcm  autem  Spiritus. 

Simile  est  quod  narrat  Diodorus  Siculus  1.  2. 
c.  ult.  in  Insula  quadam  rcperiri  homines  qui 
habent  dissectam  linguam,  ita  ut  simul  duplici- 
ter ,  ideoque  cum  duobus  loqui  possint  :  una 
enim  parte  linguae  loqui  uni,  alia  alleri.  Veruni 
viri  cordati  iure  id  pro  fabula  habent,  preeser- 
tim  cum  nulli  Historici  classici  tanti  prodigii 
meminerint.  Porro  serpenles,  quorum  prudcn- 
tiam  imitari  nos  jubct  Christus  Mallh.  12.  1G. 
iinguaui  habent  trifidam  et  trisulcam,  camquc 
ardentem  et  urentem  ,  ut  trilingues  esse  vi- 
deantur. 

Nota.  Voluit  Spiritus  sanctus  hoc  visibili  signo 
se  quasi  visibilem  exhibere,  et  visibililer  Apos- 
tolis  illabi.  Causam  dal  Nazianz.  ejusque  inter- 
pres  Nicelas  orat.  Uk.  Nam,  inquit,  cum  Filius 
corpore  sensibili  et  conspicuo  nobiscum  consuetu- 
dinem  habuisset,  par  erctt  ut  Spirilus  quoque  cor- 
poratiter  appareret  :  siculetiam  apparuit  primum 
iu  forma  cotumba;  ,  nunc  in  forma  linguarum  tg  ■ 
nearum.  EtcumChriitus,  ctc,  udea  qucc  Deocon- 


COMMENTARIA  IN  ACTA 

,  miebqnt  reversus  csset,su<rque  glori<v  reslitulus. 
riluiu  ud  nos  posl  Cltrislum  descendere  opor- 
tebai.  Sicut  ergo  Christus  incarnatusest,  htore 
proprio  doceret  nos  viam  virtuiis  et  salutis,  at- 
(jue  eructaret  iu  sinu  Patris  abscondita  a  con- 
slitutione  iniinili ,  ita  post  Chrisium  (juasi  in- 
carnatus  esl  Spiriius  sanctus  in  linguis  igneis  , 
ul  iis  iinhucici  Apostolos  et  fideles.    . 

LiNGti/K.  ]  Quajres,  curspccic  linguae  Aposto- 
lis  insedit  Spiritus  sanctus?  Resp.  Primo  quia 
Apostolos  liic  constiluebat  praedicatores  Evan- 
iclii  :  pr.cdicationis  autem  instruinenlum  est 
lingua.  Per  linguas  ergo  accipiebant  donum 
linguarum.  Ubi  Nota.  Donum  linguarum  com- 
plectitur  tria :  primo,  ipsam  cognitionem  vocum 
variarum  :  secundo  significationemearumdem : 
icrtio,  habituationem  potentiarum  motivarum 
et  organorum,  ad  voces  diversorum  idioma- 
mm  rectc  et  prompte  ibrmandas,  perquam  ha- 
bituationem  habebant  babitualem  facultatem 
debite  componendi  ,  coordinaudi  et  pronun- 
tiandi,  voces  et  sententias  cujuscumque  lingiwe. 
llaec  enim  habitualio  alia  est  in  lingua  Hispa- 
nica  ,  alia  in  Cermanica  ,  alia  in  Callica.  Et  in 
hoc  proprie  consislil  habitus,  sivc  donum  habi- 
itialc  linguarum.  Adde  Quarto,  cum  linguis, 
inditain  fuisse  Aposlolis  perfectam  sapicnliam, 
et cognilionem  rerum  fldei  ac  sublimium  mys- 
leriorum,  ad  quae praedicandunj  deslinabanlur, 
idque  significabatur  per  linguas  :  tum  quia  lin- 
guce  ct  voces  symbola  sunt  rerumet  veritatum 
<  i s  significatarum,  tum  quia  csedem  surit  instru- 
tnentum  ad  cas  prredicandum.  Si  enim  Spiritus 
sanctus  dedit  eis  instrumcnium  accessorium  ; 
crgo  multo  magis  dedit  ipsum  principale,  quod 
cst  molor  el  fons  talis  doctrinae  et  procdicatio- 
nis.  Uoc  autem  est  clara  fides  et  contemplatio 
veritatis  salutaris  ad  hominum  salutem  neces- 
sarhe,  vcl  convenicntis,  inquit  S.  Bernardinus 
serm.  1.  in  Pcntccoste.  Insuper  accepcrunt 
Apostoli  hic  prudenliam  supernaturalem,  qua 
provide  ct  prudcntcr  omnes  suos  actus  et  ser- 
moncs  pcr  lot  difficultatcs ,  pericula,  rerum  cl 
personarum  diversitates  componcrent,  ct  diri- 
gerent  ad  suam  aliorumque  salutem.  Deniquc 
acceperunt  audaciam  et  zehn.t  ,  c;elcrasquc 
virlutes  et  dolcs  ad  tanlum  munus  necessarias, 
casquc  in  aclu  perfecto  et  heroico.  Cui  enimsol 
ille  divinus  fulget,  huic  facilc  cuncla  refulgent. 

Secunda  causa  est,  quia,  ut  ait  S.  Gregor. 
homil.  30.  in  Evang.  habet  cognationem  maxi- 
tnam  lingua  cum  verbo.  Sicut  enim  vcibum 
mentis  producit  voccm  lingune  ,  sic  ix  verbo 
spiratur  et  producitur  Spiritus  sanctus.  Ita 
Nazianz.  oratione  kk.  de  Pentecoste,  per  linguam 
censet  .  significaricognalioncmel  vincuitim  quod 
est  inter  Filium  et  Spiritum  sanctum.  lUtrsum  , 
sicut  lingtta  est  cjusdcm  naturae  cum  ore  et 
ctciis  nicmbris  :  ita  Spiritus  sanctus  est  con- 
subslanlialis  Patri  ctFilio,  ita  nt  quasi  Kngua 
eorum  arcana  et  secreta  nobis  enuntiet,  juxta 
illud  1.  Corintb.  12.  3.  Nemo  potest  <liccir,  Dbmi- 
nus  J(sus,  nisi  in  SpiritU  sanclo.  lla  S.  Cregor. 
hom.  30.  in  Evang, 

Tcrtia  ,  sicut  lingua  discernit  sapores,  et  dis- 
linguit  dulce  ab  amare,  sapidum  ab  insipido, 
ita  Spiritus  sanclus  mcntcin  illuminans,  facit 
c;un  distinguererescoelestesetsternasa  terrenis 
»'t  caducis;  ut  illas  eligamus,  has  contcmnamus. 
Ilac  de  causa  ait  Apostolus  1.  Cor.  U.  /Inimalis 
Itnnonon  percipit  ca  qu<v  sunl  spiritus,  quia  sci- 


AI-OSTOLORUM.  Cap.  II.  C,l 

licetnon  habct  gusium  sinccrum  nec  linguam 
hancSpirilus  sancti.  Lingure  ergo  liui  signiflca- 
banl  quod  Spiritus  sanclus  intimos  guslus  re- 
rnm  divinarum,  vimque  gustativam  ipsorum 
diviniltis  A[)ostolis  dabat,  ait  S.  Bernardinus 
sciin.  1.  de  Pentecoste ,  cujus  sermones  pios 
ct  cruditos  manu  ipsius  propria  scriptos  anno 
Doinini  1/i27.  magna  cum  animi  voluptate  vidi, 
lcgi  et  deosculatus  sum  Romse  in  illustri  Biblio- 
thcca  Ducis  et  Altcmps,  qui  proinde  eosdem 
aureo  involucro  ornavit. 

Quarta,  quia  lingua  multum  juvat  digestio- 
iirin  :  nam  cum  dentibus  cibum  dividit,  mas- 
ticat  et  quasi  in  cbilum  vcrtit.  Unde  Pliysici 
docent  primam  digestionem  fieri  in  ore  ,  sc- 
cundamin  siomacho,  ac  proindc  sanum  et  peru- 
tile  csse  ul  cibus  benc  prius  masticelur  in  ore, 
antequam  in  stomachum  trajiciatur.  lla  Spirt- 
tus  sanctus  facit,  ut  pcr  mcditalionem  quasi 
linguam  ruinincmus  et  masticemus  verba  Dei , 
itaque  ea  in  mcntcm  tiajiciamus,  nohisque  in- 
cor[)oremus. 

Quinta ,  quia  lingua  est  mcmbrum  homini 
vel  utilissimum,  vel  maximc  noxitim.  Nam  ut 
(iicitur  Provcrb.  12.  Mors  el  vila  in  raanulingua?. 
V.t  S.  Jacobus  ait,  cap.  3.  8.  Linguam  nullus 
iominum  domare  potest  :  inquictum  malum  , 
plena  veneno  mortifero.  Quare  opus  est  Spirilt; 
sancio,  qui  linguam  domet,  regat,  sanctificet, 
juxla  illud  Prov.  16.  Hominis  est  pr<vpurare  cor  , 
Domini  autem  gubernure  linguum.  Spiritus  sanc- 
tus  enim  docet  pauca  loqui  cum  discretione, 
ct  multaoperari  cumfervore  ,  ac  jugiter  laudare 
Deum.  In  hoc  enim  perfectio  vitoj  spiritualis 
consistit. 

Viderunt  id  perumbram  Gentiles.  Scilum  csl 
illud  Anacharsis,  qui  rogatus,  quid  esset  in  ho- 
mine  pessimum,  ct  quid  oplimum  ?  Resp.  tinguu  : 
haec  cnim  utilissima  est ,  si  rccla  ratione  gu- 
bernetur:  pesii!. ■. n' i«<ima  vero  ,  si  secus.  Ita 
Laertius  1.  J.  de  Vitis  Philosopb.  cap.  9.  Slobcxus 
sermon.  3'i.  narrat  Theocritum  Chium,  cuni 
Anaximenes  dicturus  esset ,  ita  praefatum  essc  : 
lucipit  vcrborum  flurnen  3  mentis  gutla;  signili- 
cans  illuni  esse  mulliloquum,  sed  parum  sa- 
picntem,  Demoslhenem  vero  rogatum,  cur  homo 
Imberet  unum  linguum,  uures  vcroduus?  res- 
pondisse  :  Quoniam  duplo  mugis  uudire  hominis 
r.vpcdit ,  quum  loqui.  Undc  Zeno  adolesccnli  in 
convivio  loquaci  dixit  :  AUres  tibi  in  linguum 
dcflu.vcrunt ;  ttt  refcrt  Laert.  1.  7.  c.  1. 

Ta^quam  icnis.  ]  Vox  lunquum,  videtur  signi- 
flcare  has  lihguas  non  fuisse  verum  ignem,  sed 
ignis  duntaxat  habuisse  speciem  cl  sitnililudi- 
nem ;  primo,  incolore  rubaeo ;  secundo  ,in  fulgo- 
re  ;tertio,  in  volubilitaleet  molu.  IlaCajetan.  Ve- 
rum  mulli  probabiliter  ccnsent  venun  fuisse 
ignem ,  sicut  vcrus  fuit  sonus.  Vox  enim  tun 
quam,\e\  sicut ,  sxpc  in  Scriptura  non  similitu- 
dinem,  sed  veritatem  signiflcat,  ut,  Vidimus 
glorium  cjus  quusi  unigcniti.  Joan.  1.  l'i.  Adde, 
tanquum  :  significare  polius  multiludinem  fuisse 
in  linguis,  quam  in  igne  ,  ut  sit  Inpaliage,  q.  d. 
LingutB  tunquum  ignis,  hocest,  ignis  lanquam 
linguae,  aut  potius,  q.  d.  Lingsuffihae)noo  crant  vcra 
linguae,  humanae  ct  carneae  (hae  enim  fdissent 
crassae,  et  indecentes,  ac  ificongruae  ad  rcprae- 
sentandum  Spiritum  sanctuin,  qui  subtilissinaus 
estSpiritus)  sed  erant  similes  igni  :  quia  ignis 
hic  in  linguac  specie  apparebat,  ct  insidebat 
Apostoiis, 


68  COMMENTARIA  IN  ACTA 

1'rior  scntentia  uti  simplicior,  ita  germanior 
vidctur  :  tuin  quiavox  tanquam  signilicat  fuisse 
ignis  similitudinem ,  non  veriiatem  :  tum  quia 
graecc  cst)w« "",=«;,  id  cst,  tanquam  ignis,  in  geni- 
tivo.  q.  d.  Liuguae  hae  non  erant  verae,  sed  ins- 
tar  ignis ,  sive  erant  linguae  non  carneae,  sed 
ignis  speciem  referentes;  perinde  ac  si  ex  ignc 
fuisscnt  efficUe.  Sicut  ergo  non  fuerunt  linguuj 
carneae  et  humanac ,  sic  nec  verus  fuil  igni? , 
sed  cjus  species  ct  simiiitudo ,  sicut  pictores 
pingere  solent  ignem.  Hic  autcm  vivacior  fuit 
ignispiclura  etspecies,  quia  videbatur  ardere, 
.^gitari,  ct  in  altum  assurgere  instar  veri  ignis. 
Tum  denique,  quia  non  fuit  vera  columba,  sed 
ejus  duntaxat  species,  quaj  descendit  in  Chris- 
lum  dum  baptizarclur  in  Jordane,  Mattb.  3.  16. 
uti  graviores  Doctores  censent  et  signilicat  Mattb. 
dicens;  Et  vidit  Spiritutn  Dci  descendentem  sicut 
columbam.  Vox  enim  sicut,  indicat  fuisse  co- 
lumbae  similitudinem.  Simile  fuit  de  vento,  ut 
dixi  v.  2.  deniquc  si  fuisset  verus  ignis,  efflas- 
sel  et  combussisset  capillos  etcapita  Apostolo- 
lorum.  Videtur  ergo  ignis  bic  similitudinarius 
fuisse  aer  aut  vapor  densior,  cui  Deus  indidit 
lucemroseam  et  rubeam  instarignis,  inlingiue 
speciem  conformatus,  ita  utvideretur  esse  lin- 
gua  ignea :  tum  quia  ignis  per  se  pyramidalis 
est,  sensimque  se  arctans  in  conum  assurgit, 
uti  facit  et  lingua  :  tum  quia  Deus  bunc  ignem 
proprie  in  linguae  modum  efformabat.  Fuerunt 
itaque  linguae  ™pot  ,  id  cst  ignis ,  puta  flammse 
ignis,  quae  longe  acutiores  sunt,  quam  linguae 
nostrae. 

Quare  plane  pyramidales  erant,  etin  acumen 
assurgebant  et  desinebant ,  idque  quinque  de 
causis,  Prima  est,  ut  significaretur  quod  Spi- 
ritus  sanctus  ardormenlem  acuit,  et  profunda 
Dei  penetrare  facit.  Secunda,  in  signum  quod 
eorda  discipulorum  subtilissime  et  acutissime 
subintrabat  et  penetrabat.  Tertia  ,  in  signum 
quod  ea  faceret  suspirare  et  anhelare  ad  coe- 
lum  et  coelestia.  Quarta,  in  signum  quodlinguis 
eorum  ad  penetrandum,  etinflammandum  men- 
tes  auditorum  miram  efficaciam  inderet ,  juxta 
id  quod  Christus  promiserat  Lucae  21.  Ego  dabo 
vobis  os  et  sapientiam  ,  cui  non  potuerunt  resis- 
lereetconlradicereomnesadversariivestri.  Quinta, 
in  signum  quod  daret  eis  donum  discretionis 
spirituum,  quo  penetrarentmenles,  affectiones 
ct  secreta  cordium,  ut  iis  congrue  ad  salutem 
loqui,  praedicare  et  consulerepossent.  Hoc  enim 
donum  iis  qui  animas  tractant ,  ut  Confessariis  , 
Concionatoribus ,  Rectoribus ,  est  valde  ulile  et 
opportunum. 

Quaeres,  cur  linguae  hae  fuerunt  igneae  :  Resp. 
Primo,  quia  Deus,  ac  praesertim  Spiritus  sanc- 
tus,  est  amor  subtilissimus  ,  efficacissimus  , 
potentissimus,  agillimus.  Unde  ejus  symbolum 
est  ignis ,  juxta  illud  Deut.  h.  26.  Deus  tuus  ignis 
consumens  esl.  Idipsum  per  multas  analogias 
ostendi  Levit.  9.  23.  Rursum,  sicut  lex  vetus 
fuit  data  in  Sina  per  ignem,  etcum  igne,  imo 
<uim  fumo,  tonitruis  et  fulguribus  ,  ut  dicitur 
Kxodi  19.  v.  16.  et  18.  ita  multo  magis  ejus  an- 
litypa  lex  nova  danda  fuit  per  ignem.  Ille  enim 
ignis  repraesentavit  has  linguas  igneas ,  tonitrua 
repraesentarunt  sonuin  venti  vehementis ,  ful- 
mina  conciones  et  miracula  Apostolorum,  fu- 
mus  contritionem  et  poenitentiam  Judaeorum  et 
Gentium.  Causam  dat  Isidorus  Pelusiota  epist. 
U%.    Vt ,  inquit,   unus  Deus  in  ulroquc  Tcsla- 


APOSTOLOHUM.  Cap.  II. 

mento  cognosca-etur  ,  quod  scilicet  idcm  ipsc 
utriusque  esset  auctor  ,  ideoque  pro  jure  et 
arbitrio  suo  velus  aboleret,  novumque  ei  sur- 
rogaret. 

Secundo,  quia  sicut  Spiritus  sanctus  auctora- 
vitPropbetas  per  ignem,  ita  multo  magis  dece- 
bat  ut  auctoraret  et  Apostolos.  De  Propbetis  li- 
quel.  Nam  Isaiam  c.  6.  6.  crcavit  Propbelam  ,  et 
suiaeviApostolumtangens  purgansquelabiaejus 
carbone  ignilo.  Sic  de  Elia  ait  Eccles.  cap.  &8. 1. 
Surrexil  BUas  quasi  ignis,  ct  vcrbum  ejus  quasifa- 
cula  ardebat :  unde  et  raptus  est  in  coelum  curru 
igneo,  k.  Reg.  21.  11.  et  Jeremias  Tbren.  1. 13. 
De  excetso ,  inquit,  misit  ignem  in  ossibus  meis  , 
et  erudivit  mc.  Et  Ezecbicl  quatuor  Cherubinos 
stipatores  currus  gloriae  Chrisli  ita  describit 
c.  1.  13.  Aspcclus  eorum  quasi  carbonum  ignis 
ardentium  ,  ct  quasi  aspectus  lampadarum.  Hi  au- 
lem  typi  fuerunt  Apostolorum,  qui  quasi  Cbe- 
rubini ,  imo  Serapbini ,  currum  Ecclcshe  et  glo- 
riae  Dei  egerunt  per  totum  orbem  ,  dum  Dei  et 
Ecclesice  magnificenliam  toto  orbe  celebrarunt 
ct  propagarunt.  Quocirca  Christus  ipsum  prae- 
dixit  dicens  Lucae  12.  U9.  Jgnem  veni  mittere  in 
terram  ,  et  quid  volo  nisi  ul  accendatur?  Hinc  et 
Spirilus  sanctus  repraesentatus  fuit  columna 
ignis  et  nubis,  quae  praeivit  et  deduxil  castra 
Hebroeorum  per  deserlumin  terrampromissam, 
uti  dixiExodi  13.  21. 

Tertio,  ut  significaret  legem  Cbristi,  quam 
mox  promulgaKirus  erat,  esse  Icgem  ignis,  id 
est,  charitatis  et  zeli,  juxta  illud  Deut.  33.  2.  In 
dextera  ejus  ignea  lex.  Ignis  ergo  significat  in- 
cendium  amoris,  quod  Apostolis  et  fidelibus 
immittit  Spiritus  sanctus. 

Quarto,  ut  significarct  efTectum,  quem  Spiri- 
tus  sanctus  operaturus  erat  in  auimis  Apostolo- 
rum,  ceterorumque  lidelium,  nimirum  quod  in 
eistorporem,  timorem,  concupiscenlias  etvitia 
consumeret,  et  combureret  quasi  ignis,  cosquc 
igneos,  idest,  zelosos ,  efficaces  et  agiles  ad 
omne  bonum  efficeret,  sicut  ignis  ignit  ferrum , 
ait  Cyrillus  catechisi  17.  Ilic  ignis,  ait  Chrysost., 
bom.  U.  mundi  peccata  quasi  sylvamexussit.  El  in- 
ferius :  Sicut  enimigneus  homo  si  in  medias  incidat 
slipulas,  nihil  ladetur,  sed  magis  vim  exeretsuam; 
ita  evenit.  Et  S.  Gregor.  hom.  30.  in  Evang.  In 
linguis  igneis,  ait,  apparuit  Spiritus,  quia  omncs 
quos  repleverit ,  ardenles  pariter  et  loquentes  facit. 
Linguas'igneas  Doctores  habent ,  quia  dum  Deum 
amandum  pra?dicant ,  corda  audentium  inflam- 
mant.  l\am  et  otiosus  esl  sermo  Doctoris,  si  pra- 
berenon  valet  incendium  amoris.  IIoc  doctrina  in- 
cendium  ab  ipso  veritalis  ore  conceperant ,  qui  di- 
cebant :  Nonne  cor  nostrum  ardens  erat  in  nobis  , 
cum  loqueretur  in  via,  et  ape?-iretnobis  Scripturas? 
Verumest  illud  Ciceronis  de  oralore  praeceptum 
lib.  2.  de  Orat.  Ardeat  orator ,  si  judicem  velit 
accendere.  Oportebatergoboc  igneardere  Apos- 
tolos ,  ut  eo  totum  oi  bein  frigore  torpentem  et 
gelidum  inllammarent. 

Quinto,  Cyrillus  Hieros.  catechesi  17.  Ignis , 
ait,  protendit  tribulationem  magnam  et  multipli- 
cem  ,  quam  passuri  erant  Apjstoli  et  fideles  ;  sed 
superaturi  per  ignem  amoris  divini,  quem  idcirco 
hic  eis  indidit  Spiritus  sanctus. 

Sexto,  ignis  significat  acre  examen,  etlumen 
quod  menli  suggerit  Spiritus  sanctus.  Audi 
S.  Rernard.  serm.  2.  de  Pentecosle  :  Quid,  ait, 
a  te  qumrit ,  qui  lanta  sollicitudine  te  quasivit , 
nisi  te  sollicitum  ambulare  cum  Deo  tuo  ?  llanc 


COMMENTARIA  IN  ACTA 

sotticitudinem  non  facit,  nisi  Spiritus  sanctus,  qui 
scrutatur  profundapcctorum  nostrorum,  discrelor 
cogitationum  et  inlcntionum  cordis,  qui  nec  mini- 
mam  paleam  intra  cordis ,  quod  possidet,  habita- 
culum  patitur  residere,  sed  statim  igne  subtilissimai 
circumspectionis  exurit.  Spiritus  dulcis  et  suavis  , 
qui  nostram  voluntatem  (lectat,  imo  erigat ,  et  di- 
rigat  magis  ad  suam  ,  ut  eam  et  veraciter  intclli- 
gere ,  et  fervenler  ditigcre ,  et  eflicaciler  imptere 
possimus. 

Denique  S.  August.  serm.  185.  de  Temp.  Ipse 
(Spiritus  sanctus  inquit)  Apostolos  sttosvivw  lucis 
fonte  perfudit,  ut  ipsi  postmodum  universum  mun- 
dum,  tanquam  duodecim  solis  radii,  ac  totidem 
lampades  veritatis  illuminent ,  et   inebriati  novo 
vino  rcpleant,  atque  irrigent  sitientia  corda  popu- 
torum.  Quocirca  idem  toto  affectueum  invocans 
in  Meditat.  c.  9.  Jam,  inquit,  divini  amor  numi- 
nis ,   Putris    omnipotentis    prolisque    beatissimce 
sancta  communicatio ,  omnipotens  Paraclete  Spi- 
ritus ,  ma:rentium  consolator  clementissime ,  jam 
cordis  mei  penelratibus  potenti  illabere  virtute ,  et 
tcnebrosa  quaque  laris  neglecti  tatibuta ,  corusci 
luminis  futgore  pius  habitator  tatifica,  tuique  roris 
abundantia,  longo  ariditatis  marcensia  squalore 
visitandofarcunda.  Saucia  interiorishominis  arcana 
tui  amoris  jaculo  ,   et  torpentis  meduHas  jecoris 
flammis  salutaribus  pencirando  succende,sanctique 
fervoris  igneiltustrando,  intima  mentisct  corporis 
universa  depasce.  Pota  me  torrente  voluptatis  tua, 
ttt  nil  jammundanorum  degustare  libeat  venenata? 
dulcedinis.  J  udicame  Domine ,  et  discerne  causam 
meam  de  gente  non  sancta ,  doce  me  facere  votun- 
tatem  tuam,  quia  Detts  meus  cs  tu.  Credo  crgof 
quia  quemcumque  inhabitaveris ,  Patris  ,  ac  pari- 
ter  Filii  domicilium  condis.  Beatus  qui  te  mcrebi- 
tur  hospitari,   quoniam  per   te  Pater  et  Filitts, 
apudeum  faciunt  mansionem.  Venijam,  veni  be- 
nignissime  dotentis  animce  consotator ,  protcgens 
in  opportunitatibus ,  in  tributatione  adjutor.  Veni 
mundalor  scelerum,  curator  vttlnerum,  veni  forti- 
tudo  fragitium,  relevator  labentium:  veni  humi- 
tium  doctor ,  superborum  destructor. 

Viderunt  idipsum  Genlilium  Philosophi.  Stoici 
cnim,  ait  S.  Cyrillus  1.  1.  contra  Julian.  Dettm 
vocant  ignem  artiftcialem ,  via  incedcntem  ad  na- 
tivitatem  mundi.  Democrilus  asserit  Deum  esse 
mcnlcm  in  igne  orbicularis  speciei,  esseqtte  animam 
mundi. 

Seditque  super  singulos  eorum.  ]  Scdil ,  id  est, 
institit,  incuhuit :  nec  enimlingua,  vel  ignis 
proprie  sedet.  Jam  sedit :  non  sonus,  aut  ven- 
tus  :  hic  enim  non  sedehat,  sed  agitabatur,  et 
perflabat  totam  domum,  sed  ignis  hic  lingua- 
rum,  vel  lingua  ignea,  ac  consequenter  Spiritus 
sanctus,  hisce  linguis  repraesentatus,  qui  unus 
erat  in  omnibus  linguis.  Unde  ait  sedit,  non  se- 
derunt :  tum  quia  una  erat  lingua  totalis,  licet 
in  varias  partiales  dispertita,  quae  singulis  insi- 
debat,  ut  dixi  vers.  3.  tum  quia  unuseratSpi- 
ritus  sanctus  ,  cujus  index  erat  lingua.  Syrus 
tamen  vertit,  et  sedtrunt,  scilicet linguae  igneae, 
quae  plures  erant  in  pluribus,  imo  in  eodem, 
sed  partiales,  utdixi.  lta  S.  Cyprian.  Jib.  3.  Tes- 
timon.  c.  101.  Bt  visa:  sunt,  inquit,  iltis  lingua 
divisa>quasi  ignis  ,  qui  et  inscdit  in  unumqucmquc 
illorum.  Communiter  Patres  censent  linguas  has 
insedisse  capiiibus  Apostolorum ,  licet  aliqui  eas 
in  oseoruin  scinseruissecenseant.  Causam  dat 
Cyrill.  Hierosol.  catechesi  17.  Scdit ,  inquit,  stt- 
ner  iltos  ,  ut  nova;  coronve  spirilualcs  pcr  linguas 


APOSTOLOnUM.  Cap.  II.  G9 

igneas  imponanlur  capiti  illorum.  Sccundo,  quia 
in  Apostolis  quasi  in  Cherubico  throno  resedit 
majestas  Spiritus  sancti,   ait  Nazianz.  orat.  hU. 
Tertio,  ut  eos  auctoraret  orbis  Doctores,  eos- 
que  ostenderet  esse  coelestes,  ideoque  ccelesti 
sapientia  et  facundia  praeditos.  Ita  Ammoniu» 
hic.  Quarto,  ut  ostenderet  Spiritus  sanctus ,  in- 
quit  Chrysost.  se  in  iis  eorumque  successoribus 
permansurum  usque   ad   finem  mundi,  juxta 
promissum  Christi,  Joannis  c.  14.  16.  Quinto, 
sessio  haec  significahat  Primo,  tranquiilitatem 
animae  omniumque  appetiluum;  Secundo,  sta- 
bilitatem  et  constantiam  mentis;   ne  prospe- 
ris  elevarentur,  el  adversis  dejicerentur;  Ter- 
tio  gravitatem  et  maturitatem  morum ,   quam 
eis  indebat  Spiritus  sanclus.  Sexto,  a"ddit  nostcr 
Franc.  Turrianus  lib.  1.  de  Hierarchi  ordinat. 
Minist.  c.  2.  citans  S.  Dionys  de  Eccles.  Hierarch. 
et  S.  Hieron.  Dial.  contra  Lucifer.  Itcnx  Ammo- 
nius,  Damianus  et  alii,  Apostolos  hoc  symbolo 
creatos  esse  Episcopos  in  Pcntecoste ,  cum  prius 
a  Christo  in  ultima  coena  dicente  :  Hoc  facite  in 
meam  commemorationem ,  creali  essent  Presby- 
tcri.  Ratio  eorum  est,  quia  in  Pcntecoste,  in- 
quiunt,   acceperunt  Apostoli  potestatem  dandi 
Spiritum  sanctum,  per  impositionem  manuum, 
puta  per  Sacramenlum  Confirmationis  et  Ordi- 
nis.  Vcrum  ad  hocdici  poiest,  Apostolos  potes- 
tatem  hanc   tunc  accepisse  in  actu  secundo, 
cum  eam  prius  accepissent  in  actu  primo ;  nam 
non  congruebat  eos  hac  potestate  uti  in  actu  se- 
cundo,  antequam  ipsi  Spiritus  fanctiplenitudi- 
nem  in  Pentecosle  recepissent.  Tunc  enim  ipsi 
in  gratia  confumati ,  copperunt  confirmare  et 
ordinare  alios.  Quare  verius  est  eos  creatos  essc 
Episcopos  abipsoChristo  post  resurrectionem , 
cum  eis  dixit  Jcanuis  20.  21.  Sicut  misit  me  Pa- 
ter,  etego  mitto  vos.  Hisce  enim  verbis  creavit 
juos  Vicarios,  orbisque    Doctores,   ac  conse- 
quenter  suum  officium  ct  auctoritatem  ,  puta 
omncm  polestatem  Ecclesiaslicam  eis  commu- 
nicavit,  ac  proinde  eos  creavit  Episcopos  ,  uti 
ibidem  asserunt  S.  Cyrill.  Chrysost.  Theophyl. 
Rupert.  et  alii. 

Denique  aliqui,  ut  Dionys.  Carthus. ,  censent 
Apostolos  hic  confirmatos  esse  in  gralia  per  as- 
sistentiam  ct  protectionem  continuam  Spiritus 
sancti,  qiue  eis  hic  ab  illo  deputatur  el  addici- 
tur ,  ita  ut  deinceps  ab  ea  excidere  ,  nec  morta- 
liier,  sed  venialiter  dumtaxat,  peccare  possent. 
Confirmatos  enim  eos  fuisse  in  gratia  docet 
S.  Ambros.  lib.  de  Benedict.  Patriarch.  c.  t\.  et 
passim  Scholastici  :  nec  apparet  ubi  confirmati 
sint  in  ea,  nisi  in  Pentecoste  :  tunc  enim  Spiri- 
lus  sancti  plenitudinem  acceperunt,  perinde  ac 
baptizati,  in  Sacramento  Confirmationis  dicun- 
lur  in  gratia  baptismo  accepta  confirmari ,  ro- 
borari  etperfici ,  ac  repleri  Spiritu  sancto  ,  licet 
non  ea  plenitudine  qua  Apostoli.  Unde  Euseb. 
Emissenus  (vel  quisquis  est  auctor)  honiil.  de 
pentecoste,  asserit  in  Sacramento  Confirmatio- 
nis  illud  robur  Spiritus  sancli  conferri,  quod 
collatum  est  Apostoiis  in  Pentecoste. 

U.  Et  repi.eti  sunt  omnes.  ]  Qui  antea  habe- 
bant  Spiritum  sanctum,  jam  ejus  pleniludinem 
acceperunt,  ait  S.  Leo  serm.  3.  de  Pentecoste. 
Porro  non  omnes  parem  acceperunt  gratiam, 
sed  alius  majorem,  alius  minorem,  quisquesci- 
licetpro  suo  ,  tum  oflicio  et  gradu  ,  tum  dispo- 
sitione  ,  sicut  vasa  minora  et  majora  replentur 


COMJIENTARIA  IN  ACTA 

miio;sc(1  majus  plus  recipii  capilquo  quani  uji- 
mis ,  ol)  majoreoj  capacitaieni.  Capacita*  uuiem 
majorad  recipiendumdonaniajora  Spiritussaue- 
li,  esi  major  dispositio  et  praeparatio,  major 
humililas,  majus  eorum  desiderium,  spes, 
oratio,  etc.  Pfeeclare  s.  Auguat.  serm,  185.  de 
Temp.  Quanta,  uii,  et  quam  ineffabiiis  pictas  iu- 
demptoris  '.'  kominem  portavit  acl  ccclum  ,  el  Deuvi 
misU  ud  lerrai.  Quania  est  auctori  cura  pro  ins- 
lauralione  factunc  suoj!  Ecce  itcrttm  nova  de  su- 
pcrnis  medicina  mittilnr ,  ecce  iterum  injirmos 
suos  per  seipsam  majcstas  visitare  dignatttr.  Ecce 
iterum  humanis  divina  misccntur t  idcst,  vicarius 
suca  ssor  Jirdcmptoris  ,  ut  beneftcia  qtttv  Saivator 
incltouvil ,  pcculiari  Spiritus  sanclus  virtute  con- 
summrt;  et  quod  ilte  redemit ,  iste  sanctiftcet ; 
fjuod  itle  acquisivit,  iste  custodiat. 

I l)i  Nota.  S.  August.  Spiritum  sanctum  vocat 
Vicarmm,  id  est,  successorem  r.hristi.  Spiritus 
sanctus  eniin  voluil  descendere  in  mundum,  ut 
iinilarelur  Verlji ,  puta  Christi ,  tlesccnsum  , 
cjusque  coepta  et  acta  conipleret.  Quocirca  des- 
census  Spiritus  sancti  in  Apostolos,  similis  fuit 
descensui  Chrisii  in  mundum,  puia  incarnatio- 
ni.  Primo,  quoad  suhstantiam.  Sicut  enim  Verhi 
suhstantia  descendit  in  carncm  ,  sic  Spiritus 
sanctus  substantialiter  descendit  in  Apostolos. 
Secundo,  quoad  modum.  Sicut  enim  modus  in- 
carnationis  fuitunio  hypostatica,  sichypostasis 
Spirilus  sancli  unita  fuit  Apostolismodoquodam 
simili.  Unde  sicui  Verbum  in  carne  fuit  quasi 
ignis  in  carhone,  ideoque  illud  carhoni  ignilo 
assimilant  S.  Cyrill.  Damasc.  et  alii;  ila  pariler 
Spiritus  sanctus  fuit  quasi  ignis  insidens  Apos- 
tolis.  Ignis  enim  quoad  splendorem  repra&senlat 
Ycrhum,  quod  est  sapientia,  lux  et  splcndor 
Patris  :  ignis  vero  quoad  ealorem  repraesentat 
Spirilum  sanclum  ,  qui  esl  calor,  idest,  anior 
1'alris  et  Filii  :  linguae  vero  reprsesentanl  car- 
nem,  quae  suntpars  carnis  nohilissima,  ac  con- 
nexionem  habent  cum  pulmone  et  cordc ,  ex 
quo  omnis  spirilus,  sanguis  et  vita  carnis  ori- 
lur.  Tertio  quoad  causam.  Tam  enim  descen- 
sus  Spirilus  sancti  quam  Chrisli  causa  fuitamor 
immensus  et  divinus,  quo  ipsc  quasi  Dcus  ,  et 
summum  honumcupivit  summe  benefacere  ho- 
)iiinibus,iisque  sc  summo  modo,  adeoquesubs- 
lanlialiter  et  personaliter  communicare  et  do- 
nare.  Quarlo  ,  quoad  proprielates.  Sicut  enini 
proprietalcs  humanae  naturac  in  Christo  atlri- 
buunlurDeo  etverho,  et  vice  versa  per  commu- 
nicationem  idiomalum,  qua  Deus  dicilur  nalus, 
iMiriisse,  siliisse,  passus,  morluus,  erucifixus, 
(|uia  scilicct  humana  nalura  quam  assumpsit, 
nala  est,  esuriit,  passa  est  ,  niorlua  et  cruci- 
rilixa:  ac  vicissim  hic  homo  dicilur  esseDeus, 
omnipoiens  , immortalis ,  aelernus,  quia  scilicet 
persona  Verbi  cui  junclaesl  humanitas.  est  Dcus 
omnipotens,  immorlalis,  atcrnus  :  ila  pariler 
«'St  queedam  communicaiio  idiomalum  inler 
Sj)iritum  sanctum  et  Apostolos  ,  perquam  Apos- 
tolos  ,per  quam  Aposloli  dicunlureflecli  divini, 
spirituales,  sancti,  ohSpirilum  divinum  etsanc- 
lutp  quem  receperunt,  ac  vicissim  ipse  Spiritus 
.  inclus  dicitur  Aposlolicus ,  mullilinguis,  pro- 
phetiCUS,  doctor,  pi -icdicalor  ,  quia  tales  effecii 
Aposlolos,  adcoque  per  eorum  ora  et  linguas  lo- 
culus  docuitet  pracdicavit.  Quinto,  quoad  fruc- 
lus  cl  effeclus.  Sicut  enim  Verbum  incarnatum 
pufgavil nos  a  peccatis,  illuminavit,  omni  gra- 
tia  doimvit,  perfecit,  hcavit,  et  ad gloriam eeler- 


APOSTOLORIjM.  Cap.  II. 

nani  pertiuxil  :  ila  pariler  purgat,  illuininal. 
perficit,  heal  nos  Spiiiitis  sanctus. 

Srir.i  rr  sadcto.  J  Quaeres,  quis,  (pnilis,  quan- 
tusest  Spiritus  Sanctus?  Resp.  el  dico.  rrinio  , 
Spirilus  sanctus  vocaiur  terlia  persona  S.  Tri- 
niiatis  quam  spirant  et  spirando  producunt  Pu- 
ler  et  filius ;  sicut  hoino  spirando  producitflu- 
Uini,  sive  anhelituin  et  spiriiiini.  Siculeniin  cor 
j)(M'  08  producit  flatum ;  ila  Pater  per  Filitun 
producit  Spiritum  sanctum,  ipse  ergo  esl  spi- 
rilus  ei  aiilielitus  1'alris  el  Filii.  Aut  potius  , 
sicut  aniina  cx  inlellectione  rei  amahilis  spirat 
et  producit  amorem  ejusdem;  ita  Puter  per  Ver- 
bum  spirat  Spiritum  sunclum.  Ergo  Spiritus 
sanctus  est  et  tlicitur  Amor  castus  et  sanclus, 
spiratus  elproductus  u  Pulreet  Filio.  Amorenim 
est  quasi  spirilus  quem  expirat  alTectus  :  unde 
et  amantesapudhoinines  langnent.  HinceldeSa- 
pientia  ,  cujus  fons  est  Spiritus  sanctus,  uit  Su- 
piens  ,  7.  25.  Vaporest  enim  virtutis  Dei,  et  emana- 
tto  qiurdam  esl  clarilalis  omnipotentis  Dei  sinccra. 

Nola.  Ilic  Spirilus  non  esl  cxtrinsecus  Deo,  ub 
eoqne  emissus  etefllatus,  sed  intrinsecus  ctsub- 
stantialis.  Lst  enim  Spiritus  hic  non  creatura, 
sed  vere  et  proprie  Deus,  terlia  personu  S.  Tri- 
nilalis,  in  eadem  nmnero  Deilate  cum  Palre  et 
Filio  suhsislens,  ab  iisque  al>  eeLerno  naturali 
emanalionc  spiratus  et  |)roductus,  ideoqueulri- 
que  consubstanlialis  ,  coaeternus  ,  et  per  ornnia 
aequalis.  AudiS.  Cyrillum Hierosol.  catechesi  17. 
Unus  ,  ait,  est  Spiritus  sanctus  suOsistens,  qui  ubi- 
qae  Patri  et  Filio  adest ,  non  qui  ab  ore  Patris  et 
Fiiii  loquenlc  formetur ,  vel  eflhtur,  at  in  aerem 
d> /fundatttr ,  sed  subslanlialis ,  Uxjucns  ipse  etope- 
rans.  Hinc  S.  Gregor.  Thaumaturgus  in  sua  con- 
fessione  ,  quam  refert  Gregor.  Nyssen.  in  orat. 
(ie  illius  laudibus,  Spiritum  S.  vocut  imaginem 
I  ilii,  tjuia  scilicet  u  Filio,  ut  ii  snis  principio  et 
exemplari  procedit.  Vnus ,  inquit,  Spiritus  sanc- 
tus  ex  Dco  orlum  et  existenliant  habens  ,  qui  per 
Filium  apparuit ,  intago  perfccla  Filii  perfecti, 
I.t  S.  Athanas.  in  Symbol.  Spiritus  sanclus ,  ait, 
a  Vatre  cl  Fitio  non  facttis,  ncc  creulus ,  nec  ge- 
nitus,  sed  procedens.  ldem  serm.  h.  conlra  Aria- 
nos,  ostendens  quomodo  in  uno  Deo  sint  tres 
personae,  aflert  simile  de  sole.  Sicut  enim  in 
snle  est  splendor  el  iux  ,  qiuc  duo  ex  se  emittit, 
iia  in  PatreestFilius  etSpiritusS.  quosambosex 
se  producit,  Filium  generando,  spiritum  S.  spi- 
rando.  I\on  enim,  inquit,  tria  principia,  attt  tres 
1'atres  introducimus ,  sicttl  MarcionisltX,  cttm  non 
trcs  sotes  ad  comparaliones  adducamus  ,  sed  uni- 
cuni  sotcm,  cjusque  splendorem  ,  unicamque  ex 
(imbobus  luccm.  Alias  simililiulines  arboris  etfon- 
tis  aftcrt  Terlull.  )ib.  conlra  Praxeam  :  Tertius, 
inquit,  est  Spirittts  ct  Deo  (Patrc)  et  Filio,  sicttt 
l  rtius  d  radicc  fructus  cx  frutice ,  et  tertius  d 
fonte  rivus  ex  flumine ,  et  lertiusd  sole  apex  ex  ra- 
dio:  Niltil  tamcn  d  malrice  ctienatur ,  dquapro- 
pridatcs  sttas  ducit. 

Dico  Secundo,  sicut  Filius  procedit  ab  inlel- 
lectu  et  inlelleclione  Patris,  quase  Pater  intelli- 
gil  et  comprehendit ,  quasi  hujus  inlellectionis 
terminusadncquatus,  etVerbumconsubslanliale, 
ideoque  genitus  et  Filius,  sic  Spiritus  S.  procedit 
K  volunlate  et  dilectione ,  qua  se  invicem  Paler 
et  Filius  infmite  diligunt,  quasiliujus  dilectionis 
lerminus  adsequutus,  ( l  amor  consubstantialis  , 
hleoqiie  Spirilus  sanclus  spiralus,  non  genilus. 
DJnde  RichardusdeS.  Vicloreepisl.  adS.  Bernard. 
de  processione  Spirilus  suncli  :  Si  tu,  inq-uit, 


GOMMENTArUA  1N  ACTA 

rcclc  diccris  amarc  tc  amorc  cordis  lui ,  cur  non 
eiiam  rcrie.  dicantur  Pateret  Filiusamarese  amore 
rordissni,  qui  <st  Spiritus  sanctus?  Et  comrnu- 
nis  est  hcec  sententia  Painmi  :  Pater  et  Filius 
diligcndo  sc  inviccm  ,  producunt  Spirilum  ,  ail 
Franc.  Suarez  <l<-  Deo  irino  et  uno  1.  11.  c.  2. 
Spiritu»  sanetus  ergo  ex  vi  proccssionissrue  est 
amor  DOtionalis,  prirnus,  increalus,  immensus, 
divinus,  ipseque  Deus :  ac  proinde  lmnc  amo- 
rem  nobiseommunicat,  <lum  seipsum  cumclia- 
ritate  creata  quam  nobi9infund.it,  nobis  com- 
inimicat,  juxta  illud  Apostoli  lloman.  b.  Charitas 
Dri  di/fusa  cst  in  cordibus  noslris  per  Spiritum 
sanclum,  </ui  dalus  est  nobis.  Hic  verum  est  illud 
PhilOSOphi  :  Dcus  est  circulus ,  qui  incipiens  in  se, 
desiv.it  in  scipsum.  Incipiens  enim  in  Patre  gene- 
rareFilium,  desinitiu  Spiritum  S.  qui  idem  Deus 
estcum  Patre  el  Filio.  Deusenim  charitas  est ,  ct 
<jid  manet  in  charilate,  in  Deo  manet,  et  Deus  in 
eo ,  1.  Johan.  U.  16.  Deus  ergo  chai  ilasest  ei,  cui 
charus  ante  omnia  est  Deus.  Ilursum  S.  Aug. 
lib.  11.  Civit.  c.  1U.  Vocatur,  ait,  Spirilus  S.  lan- 
quam  sanctilas  substantiatis ,  ct  consubstanlialis 
amborum.  Binc  idem  S,  August.  lib.  6.  de  Trinii. 
c.  5.  Spiriium  sancium  vocat  unitat em ,  charita- 
lemct  sanclilatcm  Palris  el  Filii.  Et  S.  Bcrnard. 
serm.  de  Penlec.  ait,  Spiritumsanclum  procederc 
tanquam  firmissimum  et  indissolubile  vinculum 
TrinitatU.  Et  serm.  8.  in  Cant.  eum  vocat  oscu- 
lum  Patris  ad  Filium. 

Ilinc  dico  Teriio,  Spiritus  sanctus  est  primum 
etincnal  iiin  donuin  Patris  etFilii,  in  quo  suam 
<  ssentiam  cum  omnibus  divinis  attributisei  do- 
narunt,  ut  eandem  nobis  donare  et  comrnuni- 
care  posset,  ita  S.  August.  lib.  U.  de  Trinit.  c.  20. 
Spiritui  sanclo,  ail,  donum  Dci  csse  esl  ex  Patre 
(Filioquc)  procederc.  Idem  lib.  5.  cap.  15.  Quia, 
ait,  Spiritus  sic  ab  aiterno  procedebat ,  ut  posscl 
donarifjam  donum  erat  antequam  esset  cui  dona- 
retur.  Aliter  enimintelligitur  cum  dicitur  donum , 
aliter  cum  dicitur  donatum.  Nam  donum  potest 
csse  et  antequam  dctur:  donatum  autcm  nisi  da- 
tumfuerit,  nullo  modo  dici  potest.  Vide  D.  Tlio- 
niaui  el  Scholast.  1.  p.  q.  38.  Audi  S.  Basil.  1.  5. 
contra  Eunomium  sub  finem  :  Spiritus,  inquit, 
Imago  Fitii  dictus  est ,  ct  Dci  Spiritus,  et  vcrbuiu, 
et  Spiritus  oris,  et  bonus  Spiritus  ,  et  rectus,  cl 
prinripulis,  ct  Spiritus  polenlice ,  et  Dominus ,  ct 
Deus  dictus  cst  Dri  Spirilus,  sicttt  cfiam  ipsum 
verbum.  Ubi  nota  improprie  per  catacbresin  Spi- 
ritum  dici  imaginem  et  Verbum,  quia  scilicet 
Palri  et  Filio,  a  quibus  procedit,  est  similis,li- 
cetex  vi  proccssionis  suse  formaliter  non  proce- 
tlatut  similis  :  boc  enim  proprium  est  genera- 
lioni  Filli,  qui  proindc  solus  proprie  est  imago 
et  Verbum  Patris.acproinde  ejusdem  chaf aCter, 
splendor  <>t  pulchritudo.  Pulchritudo  enim  nibil 
est  aliud,  nisi  summi  boni  splendor  in  Verbo,  ac 
per  Verbum  in  creaturis  refulgens. 

DicoQuarto,  reipsa  et  pbysice  nobis  donari 
Ipsam  personam  Spiritus  sancti,  cum  gratia  et 
charitate,  ac  consequenter  Patrem  quoque  et 
Fibum  :  Id  palel  ex  Moan.  1/j.  13.  Si  quis  dillgit 
mc,  sermonem  meum  servabit,  el  Pdter  meus  di- 
llget  rinii ,  rt  adeum  veniemus,  rt  mansionem  apud 
<:um  faciamus.  FrgomansioDeictsedes,  templum 
actbronus  Dei  et  S.  Trinitatis  est  anima  justi, 
nc  proiode  proprie  magisque  intimc  est  in  ea 
prassens  Deus,  «piani  est  in  rebus  crealis  per 
ossentiam,  pra?sentiam  et  potentiam,  imo  sipcr 
nnpossibile  Deus  non  esse  in  anima  per  essen- 


APOSTOLOnUM.  Cap.  II.  71 

tiam  ,  prassentiam  et  potentiam  ,  pergratiam  et 

justitiam  inciperet  ibi  esse  realiter  prsasena,  in- 
(piil  Suarez  loco  mox  citando :  Sicut  incipit  < 
corpus  Cbristi  sub  spcciebus  panis  per  verha 
consecrationis  ;  et  sicut  deitas  Verbi  ccepil  esse 
praasens  bumanitati  Chrisli ,  cum  eam  sihi  hy- 
postatice  univit;  adeo  ut,  si  ante  non  fuissetin 
ea  praesens,  per  lianc  unionem  hyposlaticain 
crepisset  in  ea  realiler  existere,  et  esse  praesens  : 
coepit  enim  ihi  esse  hypostatice,  id  est,  perso- 
naliter  :  sic  et  hic.  Est  enim  hic  summa  Dei  unio 
iuter  Deumet  animamsanctam,  qua  nulla  crea- 
turee  pura;  potest  dari  major.  Nam  ut  ait  S.  Pe- 
trus ,  peream  simus  divin.e  consorles  naturae. 
Sicut  ergo  Bealis  realiter  est  praesensDeus,  ciun 
illis  suam  essentiam  osiendit.,  eamquefruendam 
et  possidendam  communicat;  sic  etest  inanima 
sancta  ,  ac  proinde  mox  in  ea  suam  gratiam  . 
charitatem,  aliaquedonadivina  diflu  iditetcom- 
municat :  uli  sol  uhi  oritur,  mox  suam  lucem. 
radios  et  calorem  spargit.  Posita  ergo  Ottima 
dispositione  adjustitiam,  v.  g.  contritione,  sta- 
tim  subinlrat  in  aniinam  Deus  el  S.  Trinitas,  bc 
deinde  eidem  suam  charitalein  et  gratiam  com- 
municat.  Hoc  significat  to  mansionem  apud  eum 
facicmus.  Ita  S.  Bonav.  in  1.  dis.  \h.  artic.  2. 
queest.  1.  ihid.  Magister,  Scotus,  Gahriel ,  Mar- 
silius  ad  D.  Ihom.  1.  p.  quacst.  /|3.  art.  3.  et  G. 
ihidemejusdiscipuli,  ac  Gregorius  de  Valentia, 
Vasquez,  et  fuse  Frauc.  Suarez  lih.  12.  de  Dc<; 
trino  etuno  cap.  5.  ubi  et  aliam  rationem  mo- 
ralem  adjungil,  scilicet  banc:Plena,  ait,  ami- 
citia  exigil  prcesentiam  amici :  justitia  autem  et 
cbaritas  est  amicitia  Dci  plena  :  ergo  Deus  ani- 
mac  sanclee,  quasi  amico  suo,  est  praesens  ,  in 
eaque  habitat  quasi  in  lemplosuo,  utanima  eum 
preesentem  colat,  ametel  veneretur.  Quoeirca 
S.  Basil.  homil.  de  Spiritu  sanclo  docet,  justo- 
per  graliam  fieri  Deos,  agereque  vitam  di\  i- 
nam  ;  quia  inhahitat  eofl  Spiiiius  sanctus,  qui 
quasi  anima  eos  vivilicat,  et  agil  ad  omne  ho- 
num.  Vcrha  S.  Basilii  sunt  :  Ilabet  homo  per  in- 
luibilatorem  Spirilum  iignitatem  propheticam  . 
apostoticam  et  angelicam  ,  cum  antca  fticril  t, 
ct  cinis.  El  mox  :  Hujus  gratia  Dcus  cst  quisqiu. 
Sunctorum;  dictum  enim  iilis  a  Deo  est  :  Egodixi. 
Dii  cslis,  ct  filii  Excelsi  omnes.  Et  Dcus  Dcorum 
(uliqueSanctorum)  tocutus  cst.  Et:  Vidcbilur Deus 
Deorum  (videlicet  Sanctorum)  in  Sion.  Ncccsse  est 
autcmdivinum  esse  Spirilum,  ct  cx  Deoesse,  qui 
Diisdivinitalis  est  causa.  Et  paulo  post  :  Sicttt  iu 
igne  calidilas  est ,  parlim  quam  in  se  habet  ,  par- 
tim  qttuni  a/frrt  aqtuc ;  ita  ct  Spiritus  in  scipso 
habet  vitam,  ct  qui  participes  illitts  sunt  divino 
quodam  modo  vivunt ,  vitam  adcpti  divinam  <t< 
ccelestem.  Quaproptcr  ct  omnia  in  illo  pcrfccta 
>unt ,  ditcctio,  gaudium,pax,  lolcranlia,  bonitas, 
prudentiu,  sapientia,  consilium ,  sccuritas,  pie- 
tas,  scientia  ,  sanctimonia  ,  rcdemptio  ,  fides , 
opcrationcs  virtultim ,  dona  sanationum,  ct  aufB- 
rtnnque  alia  ittis  similia.  Qtti  seilli  conjunxcrit.  <  t 
quasi  in  ttnum  coirrit,  audiet  itlttd  Aposloli :  Q 
Domino  adlurrct ,  unus  cum  illo  Spiritus  est.  Idem 
1.  3.  contra  Eunom.  Sicut ,  ait,  frrrum  qttod  hi 
medio  ignis  jacet,  fcrri  naturam  non  amisit ,  ve- 
Itcmcnti  taincn  ignis  actionc  ignitum,  cum  ttni- 
versam  ignis  naturam  in  scmrtipsum  aceepcrit , 
et  colore ,  ct  calorc ,  ct  aclione  ad  igncm  transit  : 
sic  sancto3  virtutcs  cx  communicatione ,  quam  cum 
itlo  habcnt  qui  nalura  sanctus  est,  per  totam  suam 
subsistcntiam  receptam,  jam  quasi  tnnatam  sanc- 


72  COMMENTAMA  IN  ACTA 

tificationem  habenl :  diversitas  vero  ipsis  aSpiritu 
Sttncto  hwc  est ,  quod  Spiritus  natura  sanctitas 
est ,  iltis  vero  participationc  inesl  sanclificatio. 
OuocircaCyrilluscatechesi  16.  Spiritumsancttim 
vocat  graliarumparochum,  idest,  praebitorem, 
largitorem  ex  ofllcio.  Parochus  cnim  vocatur, 
cui  officium  rem  aliquam  curandi  et  praeslandi 
incumbit. 

Uico  Quinto ,  omnibus  quidem  justis  dari  Spi- 
ritum  sanctum,  sed  tamen  non  dicit  mitli  ad 
quempiam ,  Nisiquando  proficit  in  aliquemno- 
vum  actum,  vel  nooum  statum  gratia ,  ul  puta 
cum  aliquis  proficit  in  gratia  miraculorum,  aut 
prophetice  ;  vel  in  hoc  quod  ex  fervore  charitatis 
cxponit  se  martyrio ,  aut  abrenuntiat  his  qua> 
possidet ,  aut  quodcumque  opus  arduum  aggredi- 
tur,  ai  D.  Thom.  1.  p.  quaest.  /|3.  art.  6.  ad  2.  Sic 
in  Pentecostemissus  est  ad  Apostolos,  quiacon- 
lulit  eis  excellentiam  donorum  omnium.  Idem 
significat  to  repleti  sunt,  ila  nimirum  ut  eum 
quo  pleni  erant,  quasi  supereflluentes  in  alios 
effunderent.  Praeclare  Richard.  de  S.  Victore 
scrm.  de  missione  Spiritus  sancti,  tres  in  eo 
gradus  ponitet  distinguit,  nimirum  sancti  Spi- 
ritus  infusionem,  diffusionem,  effusionem.  Infu- 
sio  est,  cum  suam  gratiam  animae  infundit, 
etiamsi  eam  non  impleat;  sicuti  cum  vinum  vasi 
infunditur  usque  ad  vasis  dimidium.  Diffusio , 
quando  per  totam  animam  diffunditur,  ita  ut 
nullam  ejus  partem  vacuam  relinquat.  Effusio, 
quandoita  eam  replet,  ut  supereffluat,  eumque 
in  alios  effundat.  Et  sic  Apostoli  hic,  aliique  fi- 
deles  in  Actis  dicuntnr  repleti  Spiritu  sancto. 
Unde  S.  August.  serm.  185.  de  Temp,  Affuit,  in- 
quit ,  in  hac  die  fidelibus  suis  nonjam  per  gratiam 
visitationis  et  operationis  ,  sed  per  ipsam  pr&sen- 
tiam  majestatis,  atquce  in  vasa  nonjama  odor  bal- 
sami,  sed  ipsa  substantia  sacri  defluxit  unguenti. 
Idem  asserit  Nazians.  orat.  UU.  Et  S.  Leo  serm.  de 
Pentecost.  Spiritus  sanctus,  inquit,  inspirator 
fidei,  doctor  scientias,  fons  dilectionis,  signaculum 
castitatis,  et  totius  est  causavirtutis.  Et  serm.  2. 
asserit ,  apostolos  in  Pentecoste  accepisse  cons- 
tantiam  illius  charitatis  ,  qucB  omnem  formidinem 
forasmitleret,etfurorem  persequentium  non  time- 
ret;quia  Spiritus  sancti  nova  abundantia  repleti , 
nrdentiusvel,et  efficacius  posse  cccperttnt,  proficien- 
tes,  a  prceceptorum  scientia  ad  tolerantiam  passio- 
num;  ut  sub  nutla  jam  tempestate  trepidantes  , 
fluctus  sceculi ,  et  elationes  mundi  fidc  supergre- 
diente  calcarent ,  et  morte  contempta  omnibus 
Gentibus  Evangelium  veritatis  inferrenl.  Invoce- 
nuis  ergo  sanctumhuncSpiritum,  dicamuscum 
1'oeta  Christiano,  imocumS.  Ecclesia  : 

Aura  polens ,  amor  ignipolens ,  spirabile  numcn , 
Ambcrum  (  Patris  et  Filii,  cpmmunis  amor,  cceli 

aurea  llamma, 
Sancte  veni ,  sanctis  accemlc  ardoribusorbem. 
0  dium  flameu  nostris  te  mentibus  aflla. 

fleple  tuo  nos  flamine,  flumine,  lumine,  numine, 
Veni  crealor  Spiritus ,  menles  tuorum  visita,  im- 
ple  superna  gratia ,  quce  tu  crsasti  pectora.  Ac- 
cende  tumen  sensibus  ,  infunde  amorem  cordibus  : 
infirma  noslri  corporis  virtute  ftrmans  perpeti. 
Itcddemihi  Uetitiam  salularis  tui,  etspiritu  prin- 
cipali  confirma  me.  Denique  proprietates ,  epithe- 
ta,  et  doies  plurimas  Spiritus  sancti  recenset 
Sapiens  cap.  7.  22.  dicens  :  esl  enim  in  ilta 
{  Sapientia ,  cujus  fons  et  auclor  est  Spiritus 
sanctus )   spiritus  inteltigcntiaj  sanctus  ttnicus, 


APOSTOLORUM.  Cap.  II. 

vutlliptex ,  subtitis ,  discrtus ,  mobitis  ,  incoinqui- 
natus,  certus ,  suavis  ,  amans  bonum ,  acutus , 
qucmnihit  vetat,benefaciens ,  humanus,  benignus, 
stabilis ,  certus ,  securus ,  omnem  habens  virtutem , 
omnia  prospiciens ,  et  qui  capiat  omnes  spiritus  , 
intelligibilis ,  mundus  ,  subtilis.  Hinc  vocatur  Spi- 
ritus,  non  tantum  ratione  essenliae  et  modi  pro- 
cedendi,  quia  scilicet  spiralur  ut  spiritus,  uti 
dixi  initio;  sed  eliam  ratione  efficaciae  el  effi- 
cienliae,  quia  subtilis  est,  penetrans ,  efficax, 
etc.  utspiritus,  ut  patet  ex  verbis  jam  citatis. 
Additur  Sanctus ,  quia  purissimus  et  sanctissi- 
mus  est,  omnisque  sanctitatis  creatae  fons  et 
causa. 

Et  coeperunt  loqui.  ]  Non  poterant  se  conti- 
nere  Apostoli  Spiritu  sancto  quasi  mustopleni, 
quin  ilico  in  Dei  laudes  erumperent,  ac  donum 
sibi  a  Spiritu  inditum  monstrarent,  et  in  alios 
effunderent.  Ad  hoc  enim  eos  urgebat  viset  ple- 
nitudo  Spiritus,  perinde  ac  B.  Virgo  Verbo  con- 
cepto,  Deo  plena  erupit,  cecinitque  :  Magniftcat 
anima  mea  Dominum,  etc.  Pracclare  S.  Leo  serm. 
1.  de  Pentecoste  exclamat  :  O  quam  velox  est 
sermo  sapientice;  et  ubi  Deus  magister  est  ,  quam 
cito  discilur  quod  docetur ,  etc.  Ab  hoc  igitur  die 
tuba  Evangetico3  prcedicationis  intonuit :  ab  hocdie 
imbres  charismatum,  fiumina  benedictionum  omne 
desertum,  et  universam  aridam  rigaverunt.  Et 
S.  August.  in  ps.  hU.  Per  supcrbos  homines  divisce 
sunt  lingua,  per  humiles  Apostolos  congregatce 
sunt  tinguce.  Spiritus  superbift  dispersit  linguas, 
Spiritus  Sanctus  congregavit  lingttas.  Idem  1.  Blas- 
phemia  in  Spiritum  sanctum  :  ldeo,  ait,  Apostoli 
tinguis  omnium  Gentium  tocuti  sunt ,  quia  per  lin- 
guas  constat  consociatio  generis  humani.  Et  opor- 
tebat  per  linguas  omnium  gentium  significari  is- 
tam  sociefatem  filiorum  Dei ;  et  membrorumChrisli 
futuram  in  omnibus  genlibus,  ut,  quemadmodttm 
tunc  itte  apparebat  accepisse  Spiritam  sanctum  qui 
toquebatur  linguis  omnium,  ita  nunc ille se  cognos- 
cat  accipisse  Spiritum  Sanctum,  qui  tenetur  vin- 
culo  pacis  Ecclesice,  quai  effundilur  in  omnibus 
gentibus. 

Variis  LiNGUis.]Tum  quia  unus  una,  alius  alia 
lingua,  v.  g.  Andreas  parthice  ,  Joannes  graece, 
Jacobus  persice,  simon  germanice  loquebatur. 
quaeres,  quomodo  id  factum?  Aliqui  censent 
Apostolosunadumtaxatlingualocutos,  nimirum 
patria,  quaeerat  Syro-hebraea;  sed  a  variis  varia- 
rum  linguarum  gentibus  fuisse  intellectos,  si- 
cut  S.  Vincentius  Ferrerius  Hispanice  loquens 
et  concionans,  ab  Italis  ,  Gallis,  Flandris  et  An- 
glis  intelligebatur ;  et  S.  Xaverius  unica  respon- 
sione  duodecim  diversa  quaerentibus  salisfa- 
ciebat.  Favet  huic  sententiae  quod  dicitur.  v.  11. 
Audivimus  eos  loquenles  nostris  linguis.  Et  quia 
implicat,  eundem  eodem  lempore  simul  diver- 
sis  linguis  loqui.  Non  enim  potest  quis  simul  nisi 
unani  vocem  et  orationem  proferre.  Ita  consent 
S.  Cyprian.  serm.  de  Spiritu  S.  Arator,  OEcum. 
et  Dionys.  Carthus.  hic, 

Verum  dico,  Apostolos  et  fideles  singulos  hic 
vicissimetsuccessive  variislinguis  esselocutos. 
Probatur  Primo,  quia  id  clare  hicdicitur  :  Loque- 
bantur ,  inquit,  variis  linguis  ,  graece  ,  iripxi; ,  id 
est  aliis  etdiversis  a  stta  palria  ,  quae  erat  Syro- 
chaldaicaet  Galilaea.  Syrus,  loquebantur  linguael 
tingua ,  id  est,  pluribus  linguis. 

Secundo,  quia  alioquin  miraculum  hoc  non 
tam  loquentium,  quam  audientium  fuissel :  noji 


COMMENTAMA  IN  ACTA 

enim  fuissootin  Apostolis,  sedinJuda'is,qui  eos 
audiebant.  Deus  autem  Iioc  dono  linguarum  or- 
nare  et  glorificare  voluit  ipsos  Apostolos.  lta 
Nazianz.  orat.  hk. 

Tertio,  quia  idipsum  promisit  Isaias  cap.  28. 
uti  explicat  Apostolus  1.  Corinth.  lh.  21.  dicens: 
In  aliis  tinguis ,  et  in  aliis  labiis  loquar  populo 
huic.  Unde  et  Aposlolus  ibidem  glorialur  :  Gra- 
tias ,  inquit,  ago  Deo  meo ,  quod  omnium  vestrum 
lingua  loquor.  Hoc  est ,  quod,  eis  pollicitus  et 
Christus  :  Linguis  loquentur  novis,  Marci  16.  17. 

Quarto,  quia  idipsum  significat  Ecclesia  in 
Missa  Pentecostes,  duminfra  Actionem  ilaorat: 
Communicantes ,  etdiem  sacratissimum  Pentecos- 
tes  celebrantes ,  quo  Spiritus  Sanctus  Apostolis  in- 
numeris ,  idest  plurimis,  linguis  apparuil. 

Quinto,  quia  multis  miraculis  fuisset  opus, 
si  ipsi  una  lingua  loquentes ,  a  variis  gentibus  in 
variis  iinguis  fuissenl  auditi :  debuisset  cnim  si- 
gillatim  vox  et  lingua  cujusque  a  Deo  in  aere 
formari,  itaque  ad  aures  ejus  deferri.  Sin  autem 
ipsos  variislinguislocutosdicamus,  unum  dum- 
taxat  fuitmiraculum,  scilicetinfusio  linguarum 
facta  Apostolis.  Deus  autem  etnatura  non  solent 
opera  et  miracula  sine  necessitate  multiplicare. 
Frustra  enimfitperplura,  quod  fieri  polest  per 
pauciora. 

Sexto,ita  quiacensent  Cyril.  catech.  17.  S.  Au- 
gust.  tract.  93.  in  Joan.  S.  Ambros.  in  psal.  18. 
Ubi  idipsum  probat  ex  ejus  v.  h.  Nonsunt  loque- 
ta  ,  ncque  sermones  quorum  non  audiantur  voces 
eorum.  Nazianz.  orat.  hh.  S.  Leo  serm.  1.  de  Pen- 
tecoste,  S.  Gregor.  hom.  30.  in  Evang.  et  alii. 

Addo  tamen ,  Apostolos  subinde  una  lingua  lo- 
quentes  et  concionantes,  ab  auditoribus  varia- 
rum  linguarum  fuisse  intelleclos  :  ac  consequen- 
terutroquemodohabuisse  hocdonumlinguarum 
quasi  duplicatum.  Si  enim  id  concessum  fuit 
S.  Vinceniio,  aliisque  viris  Apostolicis ,  mulio 
magis  ipsis  Apostolicis.  Sane  S.  Franciscum  Xa- 
verium  ulroquc  modo  habuisse  donum  lingua- 
rum,  testatur  processus  Canonizationis  ejusdem. 
Unde  lllustrissimus  Cardinalis  de  Monte,  in  re- 
velalione  factain  Consislorio  coramGregorioXV. 
Ponlif.  ita  ex  Aclis  de  eo  profitetur:  Diversarum 
gentium  linguis  quasnon  didicerat,  cumeas  Evan- 
gelii  causa  adirct ,  ita  eleganter  et  expedile  lo- 
(fuebalur ,  ac  si  ibi  natus  el  educatus  esset  :  et 
conligitnonraro,  uteum  concionantem  diversa- 
rum  nationum  homines,  sua  quisque  Lingua  plane 
et  polite  loquentem  audiverit :  id  quod  pro  maximo 
miraculo  ab  ea  gente  habitum ,  non  solum  auxit 
venerationem  Xaverii,  sed  multos  etiamad  fulem 
convcrlit. 

Porro  Apostoli  acceperunt  hic  cognitionem 
omnium  linguarum  totius  orbis;  quia  ad  omnes 
gentes  destinabantur  ,  omniumque  erant  Apos- 
toli  et  doctores.  Ha  S.  Ambros.  cpistol.  33.  Nu- 
merantur  autem  a  plerisque  primaevae  lingu.-e 
septuaginta  :  tot  enim  in  divisione  linguarum 
tempore  fabricae  turris  Babcl,  totidem  familiis  ex 
Noe  prognaiis  indita  fuisse  censent.  Verum  Gen. 
10.  32.  ostendi,  eo  tempore  55.  tantum  Oiisse 
familias,  ac  consequenter  totidem  linguas  ;  sed 
ex  illis  multae  aliae  lot  labentilms  saeculis  prog- 
nalae  snnt,  multae  eliam  nov;c  adinventae.  Legi 
in  una  dunitaxal  valle  lndi;e  Occidenlalis  nu- 
inerari  septingentas  linguas,  adeoque  quamlibel. 
urbcm  saepe  habere  propriam  linguam,  ne  ab 
incolis  vicinae  urbis,  cum  quilms  hostililatem 
cxercet,  intelligatur,  neve  cuin  hostilms  vel  in 

COHKKL,    A    I.APIDE.      TOM.    X, 


/■) 


APOSTOLOr.UM.  Cap.  II. 

lingua  communicet.  An  hx  omnes ,  Apostoli-, 
indita:  sint,  incerlum  est.  Certuni  osl  omnus 
primaevas,  et  primarias  lateque  patentes  cis 
esse  inditas  :  item  dialectos  earumdcm  ,  et  pai  - 
ticulares  alias ,  quae  illarum  genlium  ad  quus 
Deus  eos  iluros  praevidebat,  erant  propriae.  Fa- 
cile  est  enim  Spiritui  sancto  hacc  et  plura  inderc, 
sicuteidem  facile  fuit  omnibus  angelis  in  prinx. 
instanti  creationis  indere,  species,  et  scientiu» 
rerum  omnium  ,  earumque  6igna  et  linguas 
spiritales,  quibusipsi  suosconceptus  aliis  enun- 
liare,  et  inter  se  colloqui  possent.  Hinc  S.  Leo 
serm.  1.  de  Pentec.  Nec  dubium,  ait,  in  ilto  om- 
nium  humanarum  vocum  exullante  concenlu,  ma- 
jestatem  sancti  Spiritus  fuisse  prasentem. 

Ex  quo  sequitur,  non  solos  Apostolos,  sed  et 
cajteros  fideles  numero  120.  tum  viros  ,  tum  fe- 
minas,  hoc  donum  linguarum  accepisse  ,  prae- 
sertimB.  Virginem.ac  S.Magdalenam  :  ipsa  enim 
fuit  Apostola,  ac  ul  talis  prasdicavit  Massiiiensi- 
bus  ,  eosque  convertit,  uti  habet  ejus  vita.  Ita 
conlra  Cajetan.  id  de  B.  Virgine  negantem  ,  do- 
cet  inter  alios  Franc.  Suarez  3.  p.  quaels.  37.  dis- 
put.  20.  sect.  2.  Erat  enim  ipsa  Apoatolorum  , 
omniumque  fidelium  ad  se,  quasi  ad  Christi 
matrem,  et  toto  orbe  visendi  causa  coniluentiuni 
doctrix  et  consolalrix,  ac  consequenter  ut  eos 
resalutare,  animareetinstruere  posset,  debebf«t 
eorum  callere  linguam.  Addit  Suarez,  eam  anlc 
adventum  Spiritus  sancti  habuisse  hoc  douum  : 
nam  cum  tribus  magis  eorum  lingua  locuta  est. 
Quin  et  deinceps  primis  illis  Ecclesiae  saeculis  , 
mullis  hoc  donum  datum  fuit.  Nam  Iren.  lib.  5. 
c.  6.  testatur  audisse  se  multos  universis  tinguis 
loquentes.  Sic  S.  Basilius,  ait  Amphilochius  in 
cjus  vita,  S.  Ephrem  Syro-Groacae  linguae  cogni- 
tionem  a  Deo  postulavit,  et  obtinuit.  Sic  S.  An- 
tonius  Ulysipponensis  coram  Pontifice  praedi- 
cans,  a  variarum  nalionum  et  idiomatum  audi- 
toribus  intellectus  est.  Sic  Bernardinum  in  Conc. 
Florentino  latine  loquentem,  Graaci  Latini  ser- 
monis  ignari  intellexerunt.  In  his  ergo  verum 
est  illud  Sap.  1.  Spiritus  Domini  reptevit  orbem 
terrarum,  et  hoc  (hic  Spirilus  Grascizat  :  nam 
7rv-:u«z  ,  id  est  Spiritus,  Gr.tcis  est  neutrum) 
quod  continet  omnia,  scientiam  habet  vocis  :  ac 
proinde  eam  suis,  quibus  vult,  communicatct 
aspirat.  Sic  etiamnum  Patres  Societalis  nostras, 
qui  quasi  Apostoli  Indias  obeunt,  magnam  faci- 
litatem  in  addiscendis  earum  linguis,  exdono 
Spiritus  sancti  ,  ad  illas  gentes  converlendas 
necessario  sentire  se  scribunt.  Si  enim  natura 
non  deest  in  necessariis,  multo  minus  Deusct 
Spiritus  sanctus.  Qui  ergo  linguas  igneas  desi- 
derat,  vitam  Aposlolicam  ambiat,  easque  arden- 
ter  et  crebro  afllagitet  a  Spirilu  sancto.  Memo- 
rabile  est  exeniphun  F.  Gentilis  Franciscani , 
qui  sum  annum  Domini  1330.  in  Persidem  Evan- 
gelii  causa  profectus ,  cum  Babylone  degeret, 
ncque  in  ediscendo  Arabico  idiomale,  cujus  illic 
usus  est,  magnopereproficeret ,  decrevit  in  Ita- 
liam  regredi  ;  in  ipsa  autem  via  occurrit  ei  ado- 
lescentulus ,  qui  causa  cogniia  ,  redire  eum 
jussit;  quoniam  Deus  illius  linguae  notitiam  ci 
inderet:  itaque  ab  ea  horn  lam  bene  et  expedito 
Arabice  locutus  est,  ac  si  in  Arabia  nolus  fuisset. 
Ita  habent  Chronica  Franciscanorum,  et  ex  iis 
Hieron.  Platus  lib.  2.  de  bono  stalus  relig.  c.  30. 

PKOUT   SPIIUTUS    S.VNCTIS    UAB\T  ELOQUI   ILLIS.  ] 

Graece,  U-m?5ir("$*<,  idest,  praeclare  etsentcn- 
tioseloquiquasignomas  divinas,  et  apophlheg- 

10 


Ih 


COMMENTARIA  IN  ACTA 


inala  cn-lcsiia,  inquit  Chrysost.,  non  ad  elcgan- 
tiamet  poinpani  composita,  scdardeniia,  etad 
cnrda  audieoliuni  conipungenda  ,  et  inllam- 
manda,  igne  Spirilus  suncti  succensa.  Itnproba- 
bilecst  quod  asseril  Jacobus  de  Valentia  super 
Magmfical,  Apostolos  Jiic  vitlisse  Dei  cssenliaiu 
quasi  obiteret  per  transennam,  in  eaque  audisse 
arcana  verba  quas  non  licet  boinini  Joqui :  nec 
enim  Mosi,  nec  Paulo,  nec  ulli  Prophetae,  vel 
Apostolo,  id  iu  liac  vita  concessum  fuisse  os- 
tendi  2.  Cor.  12.  k.  et  Exodi  33.  19.  Porro  loque- 
bantur  magnatia   Dei,  ut  patetv.  11. 

Moral.  disce  liic  Apostolos ,  et  viros  sanctos 
non  loqui  ea  quaj  nalura,  imaginalio  aut  vo- 
lunlas  propria,  sed  quae  Spiritus  sanctus  sug- 
gerit.  Ille  enim  in  mcnte  eorum  degit  sicut  sol 
in  mundo ,  illuminans  eam ;  sicut  rex  in  suo  reg- 
no,  gubernans  eam;  sicut  pater  in  familia, 
regens  eam ;  sicut  magister  in  schola ,  crudiens 
eam;  sicut  liortulanus  in  borto,  irrigans  eam. 
Est  enim  ipse  lux  inlellectus,  ardor  voluntatis  , 
suscilator  memoriae,  fraenum  timoris,  anchora 
spei,  sal  gustus  spiritualis  animse,  medicina 
passionum ,  nauclerus  appetituum  et  deside- 
riorum. 

Rursum  disce,  quemque  loqui  ex  Spiritu  in- 
tus  in  corde  dominanie  :  hic  enim  Spiritus  cor 
^dloquendum  per  os  movet.  Si  sanctus  est,  mo- 
vet  ad  sancta  verba  :  si  malus  et  impurus ,  ad 
mala  et  impura.  Vis  ergoscire  coret  secreta  cu- 
jusque?  vis  scire  qualis  quisque  sit?  Considera 
qualia  crebro  et  libenter  loquatur.  Si  videris 
eum  delectari  colloquiis  vanis,  curiosis,  turpi- 
bus,  superbis,  invidis,  rixosis,  maledicis;  scilo 
corejusesse  vanum,  curiosum,  turpe,  super- 
bum  ,  invidum  ,  rixosum  ,  maledicum  :  sin 
gravibus,  pudicis,  humilibus ,  benignis  ,  be- 
neficis,  sapientibus,  spiritualibus ;  scito  eum 
gravem,  pudicum,  humilem,  benignum,  be- 
neficum ,  sapientem  ,  spiritualem.  Ex  abun- 
dantia  enim  cordis  os  loquitur ,  ait  Christus.  Quin 
et  Socrates  :  Loquere,  ait,  adolescens ,  ut  te  vi- 
deam.  Imago  enbn  et  speculum  mentis  et  sermo. 
Hinc  Apostoli,  quia  pleni  erant  Spiritu  sancto 
non  nisi  sancta,  divina,  ignea  eruclabant.  Vas 
enim  per  orificium  exhalat  odorem  ejus  rei , 
qua  intus  plenum  est :  si  vino  plenum,  exhalat 
odorem  vini  :  si  aceto ,  aceti  :  si  melle ,  mel- 
lis  :  si  foetore,  foetoris,  etc.  Quare  assidue  in- 
vocandus  estSpiritus  sanctus  docloris,  concio- 
natori,  et  cuivis  fideli ,  ut  cor  ejus  possideat ,  ex 
eoque  linguam  regat,  ut  eo  modo  doceat,  con- 
cionetur,  loquatur,  quo  audientium  mentes 
feriat,  illasque  Dei  cognitione  illuminet,  ejus- 
quetimore  et  amore  accendat,  uti  sibi  concio- 
nanti  accidisse  narrat  S.  Augustin.  apud  Possid. 
in  ejus  Vitacap.  15.  JtaEstherconversura  Assue- 
runi  orat  Deurn  dicens  :  Tribue  sermonem  com- 
l>ositum  inore  mco  in  conspectu  teonis,  Eslher. 
c.  14.  13. 

5.  ElUNT  AUTEM  IN  jERtSALEM  HAMTANTES.  ]  I  i 

est,  commorantes  ,  degentes  ad  tempus  ,  ad 
eelebranduin  ibi  festum  Pentecostes,  juxta  le- 
gem  Exodi  23.  17.  aut  studiorum,  vel  pietatis 
causa,  perinde  ac  multiRomam  veniunt,  ibique 
aliquot  septimaneas  vel  menses  commorantur, 
ut  visitant  loca  sancta ;  alii  per  plures  annos 
studiorum,  vel  negotiorum  causa.  Nam  ex  se- 
quentibus  liquet  hos  in  aliis  provinciis  natos  re- 
sedisse.  Aiunt  enim  v.  8.  Audivimus  unusquisque 
lingtiam  nostram  in  qua  nali  sumus ,  Parthi  el 


APOSTOLOHIM.  Cap.  II. 

medi ,  et  jElamilcc ,  et  qui  liabttanl  Mesopotamiam. 
Undeela  Jud.eis  injudaaa  nalisetliahilanlibus,st: 
dislinguritv.  11.  dicentes  :  Judtvi  qitoquc  ct  Pro- 
selyti ,  Creles  et  Arabcs.  Denique  expresse  v.  7. 
inler  eos  nonhnantur  advenai  Liomani.  lta  Na- 
zianz.  orat.  OEcum.  et  alii. 

Nota.  In  Jerusalem  ,  quasi  in  matrice  et  mc- 
tropoli  Synagogee  ,  eranl  collegia  et  hospitia 
omnium  gentium  :  Judtei  enim  per  gentes  dis- 
persi,  aeque  ac  proselyti,  in  Jerusalem  confiue- 
bant  tum  religionis,  tum  sapientiaj  et  legis  ad- 
discendae  causa.  Talia  jam  sunt  Ronice. 

Vnu  ueligiosi.  ]  Syrus  timenles  Deum,  alii  ; 
cultui  Dei  addicli;  alii,  Dei  et  pietaies  cuttores  , 
quales  vulgus  jam  devoios  vocat.  Non  enim  erani 
Religiosi  votis  tribus  Religionis  Deo  religati  et 
astricti,  quales  jamsunt:  sed  Religiosi  ii  virtute 
religionis,  cui  proprium  esl,ut  Deo  cultum  red- 
dat,illidebitummajestati,  lum  obejus  praestan- 
tiam  et  excellentiam  ,  tum  ob  beneficia  quae  ab 
eo  accepimus,  et  perpetuo  accipimus.  TJnde  Ci- 
cero  1.  2.  de  Natura  deorum,  religionem  dici 
putat  a  relegendo ,  ut  qui  omnia  quae  ad  Dei  cul- 
tum  pertinent  diligenter  pertractarent,  et  tan- 
quam  relegerent,  Religiosi  appelarenlur.  S.  Au- 
gust.  vero  1.  de  Vera  religione  circa  finem . 
religionem  a  religando  deducit ,  quasi  haec  virtus 
sit,  qtue  quasi  vinculum  Deo  nos  alligat  et reli- 
gat,  utpote  creaturam  suo  creatori,  homineni 
suo  Numini.  Sic  ait  S.  Jacobus  c  1.  27.  Retigu» 
mttnda  etimmacuialaapud  DeumetPatremliaicesl, 
visitare  pupiUosetviduasin  tribulatione  eorum,  ct 
immacalatum  se  custodire  ab  hoc  saculo  :  quia 
scilicet  virtbs  religionis  hos  actus  misericordia?, 
puritatiset  innocenlias  non  elicit,  sed  imperat. 

Praeclare  de  S.  August.  tract.  29.  in  Johan.  Qiiid, 
inquit ,  tum  tuum  ,  quam  tu?  quid  tam  non  tuam, 
quam  tu  ,  si  alicujus  es ,  quod  es?  Nam  ut  jumen- 
tum  quidquid  est  hominis  est;  sic  homo  muho 
magis  totus  es  Dei.  Et  S.  Gregor.  lib.  10.  Moral. 
cap.  10.  Necesseest,  ait,  at  homo  in  cunctis  suis 
motibus  sub  dispositione  disciptincp.  religetur ,  cl 
tanqttam  domesticttm  animal  loris  vinctttm  serviat, 
atque  mernis  dispositionibus  restrinclum  vivat. 
Et  S.  Bernard.  serm.  de  quadruplici  debito :  Ecce, 
inquit,  in  januis  est  qui  fecit  coelum  et  terram; 
et  creator  tuus  est ,  lu  creatura  :  tu  servus , 
ille  Dominus  :  itle  figulus,  lu  figmentum.  Totum 
ergo  quod  es,  illi  debes ;  d  quo  totum  habes,  illi 
prmcipue  Domino  ,  qui  et  te  fecit  ,et  benefecit  tibi, 
qui  tibi  ministrat  siderum  carsus ,  aeris  temperiem, 
fozcunditatem  ierrce ,  fructuum  ubertatem.  Huic 
revera  tolis  medtiHis  ,  totis  viribus  serviendum,  nc 
forte  indignationis  oculo  te  respiciat  et  despicial , 
ct  conteral  in  Kternum.  Ita  Psaltes ,  imo  Chrislus 
psal.  21.  Anima  mea,  inquit,  illi  vivet ,  et  semen 
mettm  serviet  ei. 

Ex  omni  natione.  ]  Judaei  enim  ob  verias  per- 
secutiones,  praesertim  Antiochi  Epiphanis,  tot<" 
orbe  dispersi,  ubivis  gentium  degebant,  uti 
etiamnum  degunt.  Ila  Nazianz.  orat.  hk.  Porro 
Deus  ita  disposuit ,  ut  ex  omni  natione  adessenl, 
qui  hujus  prodigii  testes  ,  doraum  reversi,  illud 
apud  suos  enarrarent ,  itaque  essent  semina  futu- 
rae  praedicalionis  in  toto  orbe,  ita  Chrysost.  Hi  fue- 
runt  quasi  praecursores  Apostolorum ,  eisque 
viam  ad  evangelizandum  straverunt.  Nota  to  ex 
omni,  id  est,  ex  plurimis.  Est  hyperbole,  non 
enim  erant  absolute  ex  omni  natione  :  quia  non 
legimus  hic  adfuisse  Indos,  Japones,  Sinas  , 
imo  nec  Gallos,  Germanos,  Hispanos,  Sarmata*. 


COMMENTAMA  IN  ACTA 

C.  Facta  autem  hac  voce.  ]  Tum  soni  vehcmen- 
lis  vers.  2.  hic  enim  quasi  tul)a  sonora  ,  excivit 
omnesincolasHierosolymaeadcoenaculum  Apos- 
tolorum  ,  cui  incumbebat ,  ut  dixi  vers.  2.  Ila 
Syrus ,  tum  loculionis  Apostolorum  variis  lin- 
guis.  Unde  liquet,  Spiritum  sanctum  sonoram 
et  tubalem  vocem  ,  aeque  ac  mentem  ardeniem 
Apostolis  indidisse  ,  quae  procul  audiretur, 
pra?sertimcumtothominum,putal20.  fidelium, 
concurrerent ,  et  simul  rcsonarent.  Sic  de 
S.Paulo  aitS.  Hieron.  epist.  6.  ad  Pammachium  : 
Paulus  vas  electionis  ,  tuba  Evangelii,  rugilus  leo- 
nis  nostri  ,idniti-uGentium ,  quem  quotiescumquc 
lepro ,  videor  mifil  non  vcrba,  sed  audire  tonilrua. 
Adde  ;  hanc  vocem  a  paucis  auditam  ,  in  plures 
fuisse  divulgatam.  Unde  Tigurina  vertit ,  is  rumor 
cum  increbuissset ,  convenit  multitudo  ,  non  tan- 
tum  ob  vocis  cilationem ,  sed  maxime  ob 
impulsum  Spiritus  sancti ,  qui  eos  inierius  in- 
citabat ,  ut  causam  hujus  vocis  inquirerent ,  ca- 
quc  ratione  Petri  concioncm  audirent,  conver- 
terenlur  et  credcrent  in  Christum.  Ita  Cajet. 

Multitudo.  ]  Multorum  millium.  Nam  mox  cx 
ea  tria  millia  convcrsa  esse  ait  Lucas  vers.  k/L. 
Coenaculum  ergo  hoc  per  omnium  linguarum  et 
gentiumconfluxum  fuit  quasicompendium  mun- 
di  et  microcosmus. 

Et  mente  confusa  est.  ]  T6  viente ,  non  est  in 
Craeco,  sed  tantum  evvtxpt',  quod  Primo,  Syrus, 
vertit,  conlurbata  cst.  Secundo ,  Chrysost.  per- 
culsi  sunt ,  ob  pavorcm  conscienlise  suggerentis 
se  occidisse  Christum,  ejusque  sceleris  vindic- 
tam  Deum  eis  hoc  fragorc  comminari ,  et  inten- 
tarc.  Tertio,  Beda,  confusa,  inquit,  idest,  com- 
mista  est ,  sicul  olim  confusum  est  labium  universcD 
terrct ,  et  vocatum  cst  nomen  loci  ejus  Babel ,  Ge- 
nes  11.  9.  Quarto,  alii,  confusa ,  inquiunt,  est 
pudore.  q.  d.  Erubuit  ad  lantum  prodigium  quo 
Deus  glorificabat  Chrislum,  qucm  ipsi  occide- 
rant.  Quinto,  alii ,  tumultuata  cst ,  uti  solet  fieri 
in  hominnm  confluxu  et  turba  ad  speclaculum 
insoiitum  et  prodigiosum.  Alii  enim  stupebant, 
nlii  rogabant.  Quidnam  vult  hoc  esse?  Alii  irri- 
dcbantdiccntes,  eosesse  musto  plenos,  ut  patet 
vcrs.  12.  Sexto,  et  genuine,  confusaest  admira- 
tione,  stupore,  sacroque  timore,  reverentia  ct 
Uorrore  tanti,  tamque  novi  et  insoliti  miraculi. 
Ila  Vatabl.  Cajel.  et  alii.  Nam ,  ut  sequilur  v.  7. 
Stupebant  omncs  et  mirabantur.  Unde  causam 
hujus  confusionis,  simulquc  ipsam  confusionem 
explicans  suhdit  Lucas. 

QUONIAM  AUDIF.BANT  UNUSQUISQUE  LINGUA    ILLOS 

loquentes.  ]  Dubitat  Nazianzen.  orat.  l\h.  quo 
iclcrri  debeat  lingua  sua,  an  ad  audiebat.  q.  d. 
Quisque  sua  lingua  audiehat  et  intolligebat  illos 
loquentes  una  lingua,  scilicet,  patria  ct  llcbrai- 
ca  :  an  vcro  ad  ad  loquentes.  q.  d.  Quisquc  au- 
diebat  eos  loquentes  variis  linguis,  ac  consc- 
quenter  el  sua  in  qua  natus  crat.  Verum  dico 
ad  utrumque  pertinere  :  quia  enim  Apostoli  va- 
i  iis  linguis  loquebantur,  hinc  audienlium  (|uisquc 
.indiebatineis  suamparilerlinguam,  utidixi  v.  h. 

7.  Stupeijant,  ]  eStcavTro,  jd  est,  extra  se  rapie- 
1'untur  quasi  in  extasin. 

Galil.ei  sunt.  ]  Mirantur  Galila^os  esse  poly- 
glossos,  quia  Galilaei  hebeliori,  sed  martio  in- 
genio ,  magis  ad  arma  quam  ad  litteras  et  linguas 
erant  idonei ,  ait  Glossa. 

9.  jElamitjE.]  Duplex  cst  /Elam,  una  in  Pcrsia, 
altera  in  Media ,  contra  quam  prophelat  Jcre- 
unas  c.  fi9.  Vide  ibi  dicta. 


APOSTOLOhTM.  Cap.  II.  '. 

Qui  iiabitant  Mesopotamiam  et  Jud.eam.  ]  q.  d. 
Tam  ii  qui  Mesopotamiam  ,  Parthiam,  Cappa- 
dociam  ,  etc. ,  quam  qui  ipsam  Judacam  inco- 
lunt  Mirabantur  enim  ipsi  Judaei  in  Judaea  ha- 
bitantes,  Apostolos  Judeeosnon  tantum  judaice, 
sed  lot  peregrinis  linguis  loqui,  esto  ipsi  eas  non 
inlelligerent.  Nota  ,  Spiritum  sanctum  Apostolis 
gcntium  plurium,  quam  hic  nonhnentur  ,  lin- 
guas  indidisse.  Nec  enim  nominantur  hic  Bra- 
silii ,  Mexicani ,  Peruani ,  Germani ,  Galli ,  quo- 
rum  lamcn  linguas  callucrunt  Apostoli ,  utpotc 
ad  eos  propediem  mittendi  et  ituri. 

Et  Asiam.  ]  Asia  est  terlia  pars  orbis,  scd 
magnitudine  caeteris  duabus  ,  puta  Europae  et 
Africoe  ,  par  imo  major ,  adeoque  ipsa  cst  quasi 
dimidia  pars  orbis  :  complcctitur  enim  Inaias 
usque  ad  Sinas  inclusive.  In  Asia  ,  puta  juxta  La- 
bylonem,  fuit  paradisus  terrestris.  Asia  est  du- 
plcx,  major,  et  minor.  Hugo  hic  Asiam  mino- 
rcm  accipit ,  quae  hodic  Turcici  imperii  melior 
est  portio ,  vocaturque  Anatolia ,  eo  quod 
w'j.no)-hv ,  id  est  Oricntem ,  spectct ,  inquit  Orte- 
lius  in  Theatro  orbis.  Verum  quia  ha?c  complec- 
titur  Cappadociam  et  Phrygiam  ,  quoe  quasi  dis- 
creta;  ab  Asia  hic  recensentur,  hinc  distinctius 
alii  pcr  Asiam  accipiunt  Propontidem,  de  qua 
Ptolem  lib.  5.  lab.  1.  Asiae  ,  et  S.  Petrus  epist.  1. 
cap.  1.  vers.  1.  Pelrus ,  inquit,  Apostolus  Jesu 
(Hiristi  electis  advenis  dispersionis  Ponti ,  Gatatiay, 
Cappaclocice,  Asiiv,  etc.  Ita  Salmeron  ,  Lorinus  et 
Sanchez  hic,  quiSecundo,  addit,  Asiam  accipi 
posse  civitalcm  in  eo  tractu  praecipuam ,  ejus- 
dcm  cum  provincia  nominis  ,  ut  in  Africa  est 
civitas  Africa,  i\  qua  provincia  nomen  acccpit ; 
ct  in  Hispania  sunt  Mctropoles  Valentia,  Tole- 
tum,  Corduba  ,  Hispalis  Muria,  a  quihus  provin- 
ciae  integraB  nomen  sortita?  sunt. 

10.  LiuyjE  qu^e  est  circa  Cyrenem,  ]  ideoquc 
i\  sua  metropoli  Cyrene ,  apud  Cosmographos 
vocatur  Cyrenaica.  Ex  hac  ortum  fuisse  Simo- 
nemCyrenensempatrcm  Alexandrietnufi,  quem 
.lud;ei  angariaverunt  ut  Jesu  crucem  bajularel , 
censet  Gagneius  el  alii ;  licet  alii  ex  alia  Cyrcnc 
quae  est  in  Cypro ,  aut  ea  quac  cst  in  Syria .  prog- 
natum  putent. 

Adven.e  Bomani.  ]  Syrus,  qui  vencrunt  cx  urbc 
Rorna ,  nimirum  erant  Jucla'i  Romse  commoran- 
tes,  qui  Hierosolymam  religionis,  vel  negotio- 
rum  causa  vcnerant. 

11.  JuD/Ei  quoque  et  Proselyti.  ]  Paulo  antc 
nominavit  eos  qui  habitant  Judaam  :  hic  crgo 
Judmos  vocat  eos  ,  qui  cx  Juda?is  ubivis  terra- 
rum  ct  gentium  ,  quas  hucusquc  recensuit , 
erant  prognali.  Opponit  enim  eos  Proselylis,  qui 
scilicet  erant  oriundi  ex  Gentibus ,  sed  Judais- 
mum  erant  amplexi.  q.  d.  Quos  hactcnus  nomi- 
navi,  Parthi ,  Medi ,  ALlamitm ,  etc. ,  tam  Judaei 
fucrunt ,  quam  Proselyli.  Cajetanus  pcrJuda*os  , 
accipit  eos  qui  orti  erant  ex  tribu  Juda,  ac 
divisa  a  caeteris  Juda?am  incolentibus  dialecto 
loqucbatur. 

Pkosei.yti.  ]  Est  vox  Gra?ca -foc/,;uTO( ,  id  est 
adven(V ,  vcl  adventitii ,  qui  scilicetex  Gentibus 
advenientcs  aggregabant  se  Juda?is  ,  eorumque 
circumcisionem  et  sacra  capessebant.  Hi  ergo 
crant  Genlilcs  natione ,  sed  Juda?i  religione. 
Nota  ,  Lucas  non  curat  hic  situm  ct  ordincm  na- 
tionum  :  undc  subdit,  Cretes  et  Arabcs ,  qiii  a 
Cretcnsibus  remoli ,  pra?  Parthis  ,  Medis  .  ctc. 
Judxis  sunt  vicini ,  imo  eonlermini.  Tantum  hac 
enumeratione   significat,  promiscue  quoslibet 


7C  COMMLNTAHIA  1N  ACTA 

ji0j>iilt)s  audiste  suam  linguam  ex  ore  Aposlolo- 
ruin  irsonauleui ,  non  tanluiu  Jucheos,  setl  et 
Prosel)los. 

Ma<;nai.ia  Dei,  ]  Syrus,  mirabilia  Dci  facinora, 
iuiu  olim  per  Mosen ,  Patriarclias  et  Prophetas 
edila;  tWfl  paulo  ante  per  Clirisluiu,  et  niodo 
pef  Spiriluin  sanclum  pairata.  Celebrabanleniin 
Christi  nativilatem,  vitani ,  miracula,  morteui, 
redemptioneni ,  ascensionem,  missionemSpiri- 
lus  sancli ,  reque  ac  Spirilus  sancti  crga  se  et  Ec- 
clesiam  ainorcm,  dignationem  et  magnificen- 
tiam  :  perinde  ac  cecinilis  B.  Virgo  Dei  erga  se 
munificentiam  qua  Dei  maler  est  effecta,  dicens  : 
Magnificat  anima  mea  Dominam.  lidem  videre 
<st  iu  eantico  Anme  1.  Reg.  2.  Erantergo  linguie 
Apostolorum  quasi  canorae  citharae,  organa  et 
plectra  Spiritus  sancti,  ore  quasi  decachordo  per- 
sonantia  et  modulantia  Dei  laudes  etmagnalia. 

Et  mirabaxtur,  ]  ci-/]Tc6pouv  quo  Tigurina  vertit , 
luvsitabant ;  alii,  interrogabant  :  oixKoplu  enim 
multa  significat,  nimirum  dubito,  ambigo,  anci- 
jiitis  animi  sum  et  consilii  inops  ,  admiror ,  inter- 
rogo ,  inquiro.  Hi  cnim  affectus  connexi  sunt  : 
nam  ex  admiralione  sequitur  dubitatio  ex  dubi- 
talione  interrogatio. 

Aui  autkm  irridebant.  ]  Verisimile  est  hos 
fuisse  Scribas  et  pharisaeos,  eorumque  asseclas. 
Ili  enim  uliCbristum,  ita  etChristianos,  praeser- 
tim  Apostolos  irriserunt  et  persecuti  sunt :  irrisio 
«'nim  haec  profecla  est,  non  ex  ignorantia, 
sed  ex  malitia  ,  facile  enim  videbant  Apostolos 
non  vino,  sed  Spiritu  Dei  agi  ;  nullum  enim 
vinum  est ,  quod  peregrinas  linguas  inspiret.  Ita 
OEcum. 

MUSTO   PKKM    SUNT    ISTI.  ]     GraBCUITl    yii-jzo;     el 

mustum,  et  vinum  succumque  dulcem  significat, 
unde  alii  hic  verlunt,  vino  dulci  pleni  erant.  Nam 
haec  dixerunt  in  Pentecosle,  puta  in  Maio,  cum 
non  sunt  uvoe  ,  ut  ex  eis  mustum  vinumque  re- 
censexprimi  possit.  Verumirridendoetsubsan- 
nando  hoc  dicunt.  Unde  non  curant  congrue, 
sed  maledice  loqui.  q.  d.  Isti  videntur  ebrii  et 
insanire,  perinde  ac  si  mustum  bibissent.  Mus- 
tum  enim,  quia  lentum,  lurbidum  et  foeculen- 
tum  magis  inebriat  turbatque  cerebrum,  quam 
vinum  vetus  et  defaecatum ,  praesertim  quia  ob 
dulcedinem  avidius  et  majori  copia  bibilur, 
atque  ob  lubricitatem  facilecerebrum  permeat. 
Ita  OEcum.  Unde  ab  Ovidio  lib.  3.  Trislium  ele- 
gia  10.  vocantur  fervida  musta.  EtPJinius  lib.  \!\. 
cap.  20.  Pugnacibus  mustis ,  inquit,  crapula?  plus 
indilur ,  lenibus  parcius.  Unde  et  Cicero  lib.  de 
Claris  orator.  Sic  ego ,  ait,  istis  censuerim,  et 
novam  istam  quasi  de  musto  ac  lacu  fervidam  ora- 
tionem  fugiendam  :  licet  alii  contrarium  cen- 
seant,  scilicet  vinum  vetus  ,  utpote  potentius  , 
magis  inebriare  noyo,  puta  musto. 

V era  dicunt  Judaii,  inquit  Cyrill.  catechrcsi  17. 
scd  irridendo.  Novum  enim  vere  erat  illud  vinum, 
novi  Teslamenli  gratia.  Sed  novum  hoc  vinum  est 
d spirituali  vinea,quoejam  antea  sape  in  Prophetis 
fructum  ferebat ,  et  in  novo  Testamento  refloruit. 
Ut  enim  sensibilis  vinea  semper  manet  eadem, 
successu  autem  temporis  novos  affert  fruclus  :  sic 
i.t  Spirilus  sanctus,  idem  semper  manens  sicuti  est, 
qjii  so2pe  in  Prophetis  operabatur ,  nunc  nooum 
(juiddam  et  admirandum  declaravit.  Et  inferius  : 
Non  ila  sicut  vos  existimatis  ,  isli  ebrii  sunt ,  sed 
sicul  scriptum  est  :  Inebriabuntur  pinguedine  do- 
mus  tuce  ,  et  torrente  voluptatis  tuo2  potabis 
eos.  Jnebriati  sunt  sobria  ebrietale ,  qux  pec- 


APOSTOLORLM.  Cap.  II. 

catum  mortificat  ,  et  cor  vivificat  :  cbrietate 
omnino  conlraria  illi  corporew  ebrictati.  Illa  enim 
et  cognilorum  induci  oblivionem ,  haic  etiam  igno- 
ralorum  notitiamdonat.  Inebriali  sunl  bibenles  vi- 
nnm  spiritualis  vitis  illius ,  quw  dicil  :  cgo  sum 
vitis,vos  palmitcs.  Considera  hic  ulriusque  cbrie- 
talis  ,  corporalis  scilicetet  spirilualis,  analogias. 
Ebrielas ,  inquit  S.  Bern.  lib.  de  Modo  bene  vi- 
vendi  cap.  25.  corpus  dcbilitat ,  mentem  illaqueat. 
Ebrietas  generat  pcrturbationem  mentis.  Ebrielas 
auget  furorem  cordis.  Ebrietas  nutrit  flammam 
fornicationis.  Ebrietas  ila  alienat  mentem ,  ut 
homo  nesciat  semetipsum ,  etc. ,  ncc  csl  aliud  ebrie- 
tas  quam  manifeslissimus  damon.  Similis  ,  sed 
in  opposito  generc,  estebrietas  spiritalis :  et  sicut 
ebrius  vino,  videtur  incarnatus  diabolus  ;  sic 
ebrius  amore  et  Spirilu  sancto ,  videtur  incar- 
nalus  angelus. 

Primo ,  enim  sicut  ebrietas  corporalis  ratio- 
nem  naluralem  adimit ;  ita  et  spiritalis  facit  ho- 
minem  emotae  mentis,  ac  a  ratione  nalurali  ad 
supernaturalem  eumtranfert,  ut  amplius  non 
satiat  terreua  et  humana ,  sed  ccelestia  et  divina. 

Secundo ,  sicut  ebrius  non  cognoscit  amicos , 
sed  eos  impugnat  el  ferit;  ita  ebrius  Spiritu  Dei 
non  curat  parentes  ,  fratres,  cognatos  ,  cum  se 
a  Dei  cultu  ,  a  religione,  a  marlyrio  avocare  co- 
nantur ,  uti  fecerunt  Levitee  jussu  Dei  occidentes 
idololatras,  etiamsi  fratres  essent,  filii|et'patres, 
juxta  illud  Mosis  Deut.  33.  9.  Qui  dixit  patri  suo 
ct  matri  suo3  :  Nescio  vos ;  et  fralribus  suis;  Ignoro 
vos  et  ncscierunl  fdios  suos.  Ili  custodierunt  elo- 
quium  tuum  ,  et  pactum  tuum  servaverunt. 

Tertio,  sicut  ebrius  discurrit  per  plateas,  et 
obvios  invaditjita  Aposloli  discurrerunt  peror- 
bem  invadentes  reges  et  principes ,  eosque  sub- 
jugarunt  Christo. 

Quarto,  ebrius  laetissimus  est ,  ita  et  Apostoli. 
Audi  S.  Bernard.  tract.  de  Diligendo  Deo  :  Tunc 
prorsus ,  inquit,  inebriat  charissimos  suos ,  tunc 
torrente  voluptatis  sua?  potat  :  quoniam  quidem  in 
complexu  illo  arctissimo  el  castissimo  sponsi  et 
sponsa? ,  fluminis  impetus  Itetificat  civitatem  Dei. 

Quinto,  vinum  accendit  hominem ,  ita  et  cha- 
ritas  gratiaque  Spiritus  sancti.  Unde  Bernard. 
ibidem  :  Hinc  ait,  sobria  illa  ebrietas  vero ,  non 
mero ,  ingurgitans  :  non  madens  vino,  sed  ardens 
Deo.  Et  serm.  U9.  in  Cant.  explicans  illud  Cant. 
Introduxit  me  rex  in  cellam  vinariam ,  ordinavit 
in  me  charitatem.  Ebria ,  inquit ,  cst  sponsa,  sed 
amore,  non  vino,  nisi  quod  amor  vinum  est  ,  etc.  , 
Erant  Apostoli  ebrii ,  sed  Spiritu  sancto,  non 
musto.  Hanc  ebrietatem  sobriam  sanctamque 
bibunt  eximii  Sancti  in  Eucharistia ,  de  qua 
Psaltes  psalm.  22.  5.  Et  calix  meus  inebrians  quam 
praclarus  cst;  et  Zacbar.  cap.  9.  17.  Quod  enim 
bonum  ejus  est ,  et  quid  pulchrum  ejus  ,  nisi  fru- 
mentum  bonum  electorum,  et  vinum  germinans 
virgines?  Vide  ibi  dicla. 

Sexto  ,  ebrius  exhalat  et  eructat  vinum  ct  cra- 
pulam,  quo  plenus  est,  cantat  et  vociferatur  : 
sic  et  Apostoli  bulliebant  muslo  ,  et  muslo  buliente 
lingua  gentium profluebant ,  aitS.  August.  ser.  186. 
de  Temp.  Et  serm.  188.  Jam  enim  facti  fuerant 
nitres  nooi,  sanctitatis  gratia  renovati ,  ul  vino 
novo  ,  hoc  est  Spiritu  sancto  repleti ,  linguis  omni- 
bus  loquendo  ferverent ,  et  Ecclesiam  Catholicam 
per  omnium  Gentium  linguas  fuluram,  evidentis- 
simo  ilto  miraculo  prasignarent. 

Septimo ,  ebrius  vino  sestuans ,  animosus  ct 
pugnax  nil  timct,  scd  intropidus  ruit  in  euses 


COMMENTAItlA  IN  ACTA 
rtignes.  UndeKosakialiiquemiliiospugnaturiim- 
plenl  sevino  adusto,  eoquepleni  non  nisi  pugnas 
ci  minas  spiranl I  ita  Apostoli  antea  limidissimi, 
post  receplum  Spiritum  sanclum  farti  animosis- 
simi ,  non  nisi  bellum  contra  infidolitaiem  ,  iui- 
pietatem  et  daemonem  spirarunl,  ac  intrepido 
in  pericula ,  carceres  et marlyria  se  conjecerunt. 
Audi  ebrium  Apostolum  :  Quis  nos  separabii  <U 
charitate  Chrlsti  t  tribulatio?  an  angustia?  an  fa- 
mes  ?  etc.  Rom.  8. 

Octavo,  ebrietas  parit  insaniam.  Nam,  ut  aie- 
bat  Anacharsis,  primuscalix  qui  hibitur  est  ne- 
cessitatis,  secundus  hilaritatis,  tertius  volnp- 
tatis ,  quartus  insaniae  :  ita  ebrii  Spiritu  fiunt 
mundo  et  mundanis  insani.  Pulchre  S.  Bernard. 
tractat.  de  Nalura  divini  amoris  cap.  3.  Audi,  ail, 
sanctam insaniam, sivemente,  inquit  Apostolus,  cx- 
cedimus  Deo  :  sivesobrii  sumus,vobis.  Vis  adlmcau- 
dire  insaniam  ?  Sidimittis,  inquit,  eis  hoc  peccatum, 
dimitte :  sin  aulem ;  dcleme  de  libro  vitce.  Exodi  32. 
vis  aliam?  Jpsum  audi  Apostolum,  optabam  ,  in- 
quit ,  anathema  esse  a  Christo.  JJac  ad  sancti  Spi- 
ritus  adventum ,  Apostolorum  fuit  ebrietas,  hac 
1'auli  insania ,  cum  diceret  ad  eum  Festus  :  Jnsanis 
Paule.  Mirumne  erat  si  insanire  /rronunciabatur  , 
qui  in  ipso  mortis  periculo  ,  ipsos  judices  suos  a 
quibus  /rro  Christo  judicabatur ,  ad  Chrislum  con- 
verlere  nitebatur?  JYow  hanc  insaniam  multce  li- 
teroe  in  eo  faciebant ,  sicut  diccbat  Rex  vcritatcm 
intelligens  ,  sed  dissimulans  ;  sed  ,  ut  dictum  est , 
sancti  Spiritus  cbrietas  ,  in  qua  et  in  parvo  et  in 
magno  similes  cos  sibi  facere  geslicbat ,  quia  eum 
judicabant.  Et  ut  cxtera  omittam  qtta?  major ,  qum 
magis  inopina  insania,  quam  hominem  relicto  s&- 
culo  desiderantem ,  et  ardentem  inharrerc  Christo; 
pro  Christo  rursum  necessitate  obedicntia.'  ct  clta- 
ritatis  fratcrna;  inhairere  s&culo;  tendenlem  in 
cceltnn  semelipsum  mergere  in  ccenum  ?  Hic  csl  Be- 
niamin  adolescentulus  ,  qtti  in  mentis  suai  excessu 
nec  suum  aliquid  sentit ,  sed  cum  solum  in  qttcm 
toltts  excessit.  Hac  insania  insani  erant  Martyres, 
inler  tormenta  ridentes.  Cur  hic  non  dicam,  quod 
in  fervore  lascivia;  sua  lascivus  Poeta  dixit :  Jnsa- 
nire  libet?  Sicut  ergo  vinum  ,  ita  et  amor  facit 
insanos.  Viderc  hoc  est  in  iis ,  qui  perdite  amant 
feminam  quampiam  :  quid  non  agunt,  quidnon 
tentant ,  qiia?  pericula  non  adeunt,  ut  ejus  gra- 
tiam  consequantur?  nil  aliudcogitant,  nil  som- 
niant,  nil  loquuntur  nisi  de  ea,  quasi  insani. 
Idem ,  sed  potentius ,  facit  amor  incensus  zelus- 
que  Dei ,  qui  hominem  ita  inebriat,  ut  non  aliud 
cogitet ,  somniet ,  loquatur,  quam  Deum  ,  et  ea 
quae  Dei  sunt.  Cupit  enim  ubique  Deum  cele- 
brare  omnesque  ad  Dei  cultum  et  amorem  pel- 
Hcere,  imo  impellere.  Quocirca  multa  dicit  et 
facit,  quae  mundani  sestimantinsaniam.  Denique 
optat  pro  Deo  quotidie  subire  mille  pericula  , 
labores  et  mortes. 

Graphice  hanc  cbrietatem  describit  S..August. 
serm.  185.  de  Tempor.  cujus  proinde  sensa 
plena  spiritu  hic  ad  verbum,  in  gratiam  etcom- 
modum  lectoris  ascribam.  Sic  ergo  ait  :  Hoc 
musto  inflammantur ,  ct  Itoc  praclaro  poputo  qtto- 
tidie  incbriantur  etiam  corda  ftdelium ,  et  aninue 
ronvertcntitim.  Quod  frequcntcr  fteri  videmtts , 
qttando  pro  dcsiderio  satutis  sua?  parentes  ct  pa- 
triam  suam  fagiunt.  Exettnt  nutlo  compettcntc  dc 
tcrra ,  ct  de  cognatione  sua  :  et  morttti  huic  mundo 
alios  spiritualiter  animartcm  inquirunt  parcntes, 
et  liberi  stibjttgo  venittnt ,  ct  paulo  ante  elati  atqttc 
sttbltmcs  httmitia  affcctant ,  superba  fastidittnt,  ct 


APOSTOLOHCM.  Cap.  IT.  77 

cupiunt  essc  qttod  anlea  despexerant  :  el  odisse  itt- 
cipiunt  quodftierant.  Prascntittm  hospites  ,  futuru- 
rinii  appetilores ,  aternam  iilam  patriam  con- 
templa  lemporalium  falsitatc  suspirant.  Hoc  itaquc 
musto ,  spiritales  animai  inebriatx ,  ct  penitus 
commtttatai ,  abslinentiam  deliciis  ,  vigitias  dulci- 
bus  somnis  ,  pauperlatcm  divitiis  antcponunt.  Ar- 
diutm  conlra  vitia  ,  laborem ,  j ucundissimam  com- 
pulant  volitptatem  :  dulccscunt  eis  vitia ,  ct  Mta 
prius  fucrant  prctiosa  vilescunt  :  diligunt  inimicos 
stios ,  et  benefaciunt  his  qtti  se  odcrunt.  Non  con- 
vincuntur  (  forte  legendum  convicianlur  )  in- 
dignantibtts ,  non  irrttantur  in  opprobriis;  nou 
franguntur  in  injuriis  :  prorsus  horum  niltit  sen- 
liunt  proptcr  fcrvorem  Spiritus  sancti,  et  propter 
wternam  retributionem.  Hoc  spiritali  mcro  cale- 
banl  Martyres ,  qttando  abjicientes  et  post  se  jac- 
tantes  omnia  sffculi  blandimenta  ,  ibant  ad  pas- 
siones ,  oblivisccntes  facultates  ,  et  affccliones , 
patrimonia  ac  malrimonia  sua,  et  vincentes  ar- 
matam  contra  se  parvulorum  pignorum  flctibus 
pietatem,  vociferantes  quidem  parenles  ,  pulverem 
mitlentes  in  capita  sua ,  ct  matres  facies  suas 
avulsis  crinibus  dilacerantes.  Sed  itti  fuvc  omnia 
tanquamebrii  non  videbant,  neccognoscebant  sttos  : 
quia  infuso  praicordiis  suis  Spiritu  sancto  ad  dot 
lores ,  ad  supplicia:  tanquam  ad  consolationcs  le 
ad  pra?mia  festinabant. 

\U.  Stans  autem  Pltrtjs.]  Q»asi  Prisma  Apos- 
tolorum  caputque  Ecclesia\  Unde  ipse  solus  pro 
omnibus  loquitur  ,  et  prodigii  rationem  reddit, 
ac  legem  Evangelicam  solemniter  promulgat. 
In  Pentecoste  a  Petro ,  quasi  Christi  Vicario , 
fieri  debuil  ha?c  prima  et  solemnis  in  Sion  legis 
Christi  promulgalio,  qua  abrogala  estlcx  vetus, 
ita  ut  deinceps  obligare desierit ,  uti  docct  D.  Tho- 
mas  el  Theologi  passim.  Porro  erexit  se  Petrus 
stetitque,  ut  a  tot  millibus  videri  ct  audiri  pos- 
sct.  Unde  et  levavit  voccm ,  id  est ,  elata  vocc  cla- 
mavit.  Verisimile  enim  est,  tot  millia  coenaculo 
capi  non  potuisse,  sed  circum  ilhid  in  locis  vi- 
cinis  ipsaque  platea  consiitisse  ;  nisi  quis  dicat 
cum  nonnullis,  Petrum  eduxisse  turbam  in  tem- 
plum  ibique  concionem  hanc  ad  eam  habuisse. 

Tropol.  Tb  stans,  significat  constantiam,  et 
celsitudinem  aninii  in  Petro  post  receptum  Spi- 
rilum  sanctum,  qui  prius  ad  vocem  ancilla? 
expaverat ,  et  negarat  Christum.  Audi  S.  Chrys- 
sostom.  hom.  U.  in  Acta  ■  Erat ,  inquit ,  Petrus 
os  omnium,  cattsam  ftdei  agit  pro  omnibus,  doctrina 
sua  instrttit  omnes  ;  ipse  pra^cipuus  fidei  assertor 
est ,  prcaciputts  Catechista  habetur  ,  ct  primtts  ex- 
tilit  verbi  concionalor ,  et  primus  coegit  Ecctesiam, 
camque  non  ex  Hierosotymitanis ,  et  circumcirca 
Itabitantibtts  Judais ;  sed  cx  Parthis,  Mcdis,  Phry- 
giis,  Libycis,  jEgyptiis,  Arabibus ,  advcnis  Roma- 
nis ,  et  atiis.  Et  qui  omnittm  pastor  fuit  d  Domino 
institutus  ex  omnibusnationibus  cogere  caipit  oves  : 
docuit  eos  fidem,  simtttet  Apostottcos mores ,nempe 
rcnunciare  omnibus ,  simttl  convenire  in  orationr 
ct  panis  a  Cltristo  edocta  fractionc. 

15.  Non  emm,  etc. ,  m  eiirii  slnt  CDll  sit  non\ 
diei  tertia,  ]  ab  ortu  solis  Judaeis  dies  erat  duo- 
decim  horarum,  quas  in  quatuor  partes  divide- 
bant,  nimirum  primam  ,  tertiam,  sextam  ,  no- 
nam ,  cuique  ternas  horas  assignantes.  Prima 
compulabatur  ab  ortu  solis,  et  compleclebalur 
tres  horas;  quibus  evoluiissuccedebat  tertia,  cum 
totidem  horis  ,  post  quasin  meridie  scquebatui 
sexta,  quae  teste  Plutarcho  1.  8.  Sympos.  qua  st.  <J. 
apud  omnes  pcne  Gentes  solet  cssc  lcinpus  cl 


78  COMMENTARIA  IN  ACTA 

l,i,i  a  prandii.  Lnde  ct  prandium,  ait  Plutarch. 
dicitiir  quasi  mcp-lvtuv,  id  est,  jiuvta  meridicm  , 
vrl  mcridianum.  lla  Joseplius  in  Vita  sua ,  et  ex 
co  Raren.  tradunt  Judaeos  in  festis  omnihus 
iilisiiiiere  solitos  usque  ad  sextam. 

Hincpatet,  Spiritum  sanctum  descendisse  in 
Apostolos  tempore  matulino,  pula  hora  ah  orlu 
solis  tcrtia  :  idque  Primo  ,  qtiia  eo  tempore  ho- 
mines  post  soinnum  vigiles,  et  ante  cihum  je- 
juni,  solent  esse  aptiores  ad  recipiendos  Dei 
lllapsus.  Secundo,  quia  iisdem  decausis  audilo- 
res  magis  idonei  erant  ad  hoc  prodigium  con- 
id  erandum,  et  ad  praedicationem  Pelri  audien- 
dam.  Tertio,  quia  illa  hora,  ait  Reda ,  apud 
Judaeos  erat  orationi  destinala ,  uli  et  nunc  est 
apud  Christianos.  Quocirca  hac  hora  solent  ce- 
lehrari  Missre,  quia  cadem  in  orantes  Apostolos 
descendit  Spiritus  sanclus ,  ail  Rupert.  lih.  10. 
Officior.  cap.  18.  Quarlo,  quia  hora  terlia  ,  sci- 
licet  fmiente ,  crucifixus  est  Christus ,  ait  S.  Mar- 
cus  cap.  15.  25.  qui  proinde  eadem  hora  imple- 
vit  quod  in  vita  promisit ,  et  in  cruce  promeruit, 
scilicet  missionem  Spiritus  sancti ,  ait  S.  Cyrill. 
catech.  17.  Symbolice  Hugo  :  Ilora ,  ait,  tertia 
significat  dari  orbi  lerliam  legem.  Prima  enim 
fuit  lex  natura? ,  secanda  Mosis  ,  tertia  Christi. 

17.  Effundam  de  Spieutu  meo.  ]  Id  est,  E/fun- 
dam  Spirilum  meum  ,  ut  vertit  Noster  Interpres 
.loelis  2.  28.  Est  hebraismus  :  Hoc  Joelis  oracu- 
lum  exposui  Joelis  2.  v.  28.  eo  enim  spectat  : 
quare  quaj  ibi  di\i  hic  non  repetam. 

22.     VlRUM   APPROIJATUM.   ]    knooiog.iyij.ijoj  ,     qui.d 

Pagnin.  verlit,  designatum ;  Tigurina,  exkibi- 
tum;  Valabl.  demonstatum,  quem  scilicet  mullis 
signis  ostendit  a  se  esse  missum ;  Tertull.  lib. 
de  Carue  Christi  cap.  15.  destinatum  :  Syrus , 
qui  d  Deo  apparuit ;  Noster,  approbatum  d  Deo, 
quem  scilicet  Deus  multis  demonstralionibus 
eomprobavit  esse  suum  filium ,  et  legatum. 
Non  ergo  necesse  est  dicere  cum  Erasmo,  Nos- 
trum  inlerpretem  legisse  «jroSeSV/ysvov s  fcn  «y 
knoSixp/uu,  id  est,  recipio,  approbo ,  imo  haec 
leclio  frigidum  ct  alienum  clat  sensum.  Non 
enim  vult  dicerc  Lucas  Cbristum  susceptum 
fuisse  a  Deo  ,  sed  orbi  demonstratum  ,  et  com- 
probalum  per  nnilta  prodigia. 

Ix  vOBis.]  Syrus.  apud  vos ;  Pagnin.  et  Tigurina 
crgavos  ,  vestri  scilicetcausa  ,  ut  vestris  animis 
<'t  corporibus  consuleret,  vosque  in  utroque 
homine  salvaret. 

VlRTUTIBUS,  ET  PRODIGllS  J  ET  SIGMS.  ]  HaeC  trkl 

idem  ,  vel  pene  idem  sunt,  connotato  dumtaxat 
differentia,  sedexaggerationis  causa  junguntur, 
ut  muliitudinem  et  magniludinem  miraculorum 
Christi  significent.  Miracula  enim  vocantur  vir- 
tutes,  gr;ece  Iwxjuk ,  quia  sunt  opera  virtulis, 
id  est,  omnipotentiae  Dei,  quae  hominum  et 
angclorumvirestransscendunt.  Eadem  vocantur 
prodigia,  quia  portentosa  et  stupenda  sunt  prac- 
sertim  cum  in  aere  aut  ccelis  fiunt.  Eadem  vo- 
cantur  signa,  quia  significant  res  vel  fuluras , 
vel  praoscnles,  v.  g.  Christum  eorum  auctorem, 
esse  Messiam  Dei  filium  :  tum  quia  Messiam  illa' 
patraturum  praedixit  Isaias ,  aliique  Propheta;  : 
i;im  quia  Christus  illa  hoc  fine  faciebat,  ut  iis 
Judaeis  proharet  se  esse  Dei  filium. 

23.  Hu.nc  definito  consiuo.]  Hoc  dicit ,  ne  Ju- 
daej  putent  Christum  casu,  aut  necessitaie  et 
violentia  crucifixum.  q.  d.  Ne  putetis  vos  vestris 
viribus  vim  intulisse  Christo,  eumque  non  po- 
tui^se  manus  vostras  cvaclcre  ;  fuitid  ab  aclcrao 


APOSTOI.ORUM.   Cap  II. 

decrctuin  in  consistorio  S.  Triniialis,  ac  conse- 
(pienter  ab  ipsomel  Christo,  qua  Deus  esl  : 
libere  cigo  et  sponte  mortem  ipse  subiit ,  eique. 
se  obtulit.  Polerat  enim  se  subducere,  polerat 
vos  omnes  arefacere,  occidere  ,  imo  anniiii  are. 
Merilo  Terlull.  Apolog.  cap.  25.  ridet  Gentiles , 
q  uod  deos  et  Jovem  subjicerent  fato  :  misera , 
inquit,  illa  conjux  Jovis  et  soror ,  adversus  fala 
non  valuit  tueri  Cartliaginem  conlra  llomunos. 
Plano  fato  stat  Juppitcr  ipse. 

Moral  S.  Chrysost.  Petrus ,  inquit ,  tentat  libe- 
rare  eos  d  crimine,  ut  quondam  fratres  suosJoseph, 
d  quibus  venditus  fuerat ,  dicens ,  Genes.  Zj5.  8. 
Non  veslro  consilio ,  sed  Dei  volunlale  huc  missus 
sum.  Et  cap.  50.  19.  Nolite  timere  :  num  Dci  pos- 
sumus  resistere  voluntati?  Vos  cogitatis  de  mala, 
sed  Deus  vertit  illud  in  bonum ,  ul  exallaret 
me ,  etc. ,  et  satvos  faccret  multos  populos.  Se- 
cundo  per  ?b  definito  consilio ,  significat  quam 
Christus  libenter  ac  libere  passionem  suhieril, 
et  a  Deo  praefinitis  cooperatus  sit,  ait  QEcu- 
men. 

Et  pr-escientia,  ]  Imperite  ct  impie  Calvinus 

Reza,  pro  prascienlia,    vertunt,  providentia  et 

decreto.  Cen  sentenim  Deum  esse  auctorem  ope- 

rum  omnium,  tam  malorum,  quam  bonorum  , 

v.  g.    tam  proditionis  Juda?,  quam   vocationis 

Petri :  tam  crucifixionis  Christi,  quam  conver- 

sionisS.  Pauli.  Deum  enim  esse  primam  rerum 

et  actionum  omniumcausam,  acproinde  actio- 

nesomnes,    tam  malas,  quam  honas ,  quae  in 

lempore  fiunt,  ab  aeterno  decrevisse  el  sanxisse 

ut  fierent,  atque  ex  vi  hujus  decreti  Deum  eas- 

dem  in  tempore  procurare,  et  officere  ut  fiant. 

Unde  sequitur,  Deum  esse  auctorem  peccati , 

aeque  ac  virtutis  :  qua;  horranda  etiam  Gentili- 

hus,  et  saeculis  omnibus  inaudita  est  impietas 

et  hlasphemia.  Hoc  excludit  hic  Pelrus  dicens 

-poyiAcu  ,  id  est  pr&scientia,  hoc  est ,  pramotione 

et  praevisione,  qua  scilicct  praBvidebat  impias 

JiuUneorum  volunlates,  quae  Christum  eis  a  se 

traditum  et  objectum  avide  susciperent  (quod 

sjgnificat  Graecum  ).a6ovTe;)  et  morte  afficerent. 

ilaec  er  go  fuit  series  et  combinatio  praescientia' 

cum  decreto   Dei.   Praevidebat  Deus  per  suam 

omniscientiam  ,  Scribas  el  Pharisaeos  lali  lem- 

pore  et  loco  fore  tam  impios  et  perversos,  ut,  si 

Christum  eis   objiceret  ,   praesertim  taxanleni 

eorum  scelera,  ipsi  eum  invaderent,  et  crucifi- 

gerent.  Tunc  decrevit  et  dixit,  Volo   Christum 

eis  objicere,  ac  volo  ut  ipse  crucem  et  mortem 

ab  eis   infligendam  patiatur  et  subeat,   ut  per 

eam  satisfiat  offensae,  et  injurke  mihi  factas  per 

peccatum  Adae  et  posterorum  ejus,  ilaque  redi- 

matur  et  salvetur  genus  humanum.  Praescienlia 

ergo  fuit  impietalis  Judaeorum,   decretum  vero 

passionis  Chrisli  et   redemptionis  nostree.  Hoc 

est  quod  Theologi  communi  axiomate  celebrant : 

Aclio  displicuit,  passio  gratafuit.   Actio ,  scilicel 

occisio   et  crucifixio   Ch  risti   facta   a  Judaeis , 

summe  displicuit  Deo,   quia  fuit  immane  parri- 

cidium,  imo  Chrislici  dium  et  Deicidium.  Passic 

vero  Christi,  sponte  hanc  crucem  suscipienlis, 

summe  placuit  Deo  ,    quia   fuit   actus  summce 

humilitatis,  obedientiae,  charitatis  et  religionis, 

qua  se  in  holocaustum  Deo  pro  nobis   obtulii. 

Vidc  S.  Leonem,  serm.  16.  de  passione.  Poterai 

Deus  decernere,  et  jubere  alicui  Regi  aut  Pro- 

phelae,  ut  Christum  immolaret,   sicut  praecepii 

Abrahae  imraolare  filium  Isaac.  Sed  noluit,  quia 

nou  decuit.  Maluit  ergo  utiad  hoc  impiis  Judaeo- 


COMMENTAIWA  1N  ACTA 

i  uni  voluntatibus ,  qnas  Ipse  lali  tcmpore  cerio 
loic,  certoque  id  facturas  praevidcbat. 

Diccs  ,  Posiia  hac  Dei  praescientia  et  decreto, 
infallil)ilc  ct  necessarium  erat  Cliristum  a  .ln- 
dais  oceidi  :  pra-scicntia  enim  Dci  falli  nequit, 
ideoque  impossibile  est  ut  non  eveniat  ,  quod 
ipse  praescitfore.  Ergo  posita  hac  Deipraescien- 
tia,  necessarium  erat  et  fatale  Judaeos  occiderc 
Christum.  Quare  occisio  eorum  fuit  necessaria, 
quomodo  crgo  eis  fuit  lihera  ? 

Resp.  Duplex  est  ncccssitas,  ©que  ac  impos- 
sibilitas  :  una  anlecedens  actum  liberum,  sivc 
consensum  liberi  arbitrii  :  altera  eumdem  cou- 
sequens.  Antecedens  tollit  liberialem,  faciUfue 
ut  consensus  voluntatis  non  sil  liber,  sed  neces- 
sarius.  Tale  est  Dei  decretum ,  eeque  ac  gratia 
efflcax  etpraedeterminans,  quam  ponitCalvinus. 
Haec  enim  se  sola  actum  producitin  voluntate, 
ea  nihil  libere  coopcrante.  Consequens  neccs- 
sitas  non  tollit  libertalem  acius,  sed  eam  se(|ui- 
tur  et  praesupponit.  Talis  est  necessitas  praes- 
cientiaj  Dei;  hoec  enim  sequitur  actum  liberum, 
cumquc  praesupponit.  ldeo  cnim  vivit  Deus  Ju- 
daeos  occisuros  Christum,  quia  ipse  libere  eum 
crant  occisuri,  si  ipse  illis  eum  objiceret;  non 
vcro  e  contrario,  idco  Judffii  occiderunt  Chris- 
lum,  (piia  Deus  praeviderat  illos  eum  occisuros, 
hoc  cnim  fnlsum  est.  Visio  enim  sequilur  et 
praesupponit  rem  visam,  quasi  suum  objectum 
quod  enim  non  est,  yideri  nequit :  prius  ergo 
necesse  est  ut  sit,  ac  deinde  quasi  posterius  se- 
quitur,  ut  videri  possit,  actuque  videatur,  uli 
recte  docet  S.  Augusl.  1.  5.  Civit.  c.  10. 

Instahis  Primo,  Praescicnlia  Dcicst  ab  aeterno, 
actus  vero  liber  fit  in  lcmpore  :  Prior  crgo  est 
praescientia,  quam  sil  actus  liber.  Ergo  neces- 
sitas  proescientiae  est  antecedens  libertatem,  non 
conscquens.  Ergo  libertatem  ab  actu  libero  tol- 
lit,  eique  nccessitatem  imponit.quia  quidquid 
antecedit  acium  liberum,  ita  utex  eo  necessario 
sequatur  actus,  hoc  actum  detcrminat,  facitqr.e 
necessarium,  non  liberum.  Talis  autem  videtur 
esse  Dei  prasscientia. 

Resp.  Necessilas  praescientiae  cst  antecedens 
tempore,  sed  consequens  causalitate.  Antecedit 
cnim  actum  liberum  tempore,  imo  antecessit 
ab  aeterno,  eundem  tamenconsequiturobjcctive, 
et  in  gcnere  causae  materialis.  Dcus  enim  sua 
praescientia  praeverlit  existentiam  rerum  futu- 
rarum,  atque  eminus  quasi  ex  alta  specula 
oeternitatis  praevidet  aclus,  qui  post  multa  sae- 
cula  futuri  sunt.  Itaquc  tempore  eos  antecedit, 
scd  objeclive  eos  sequitur.  Prius  enim  est  rem 
esse  futuram,  quam  futuram  a  Deo  praevideri : 
sicut  prius  esl  hominem  ambulare,  quam  a  me 
videri  ambulare.  Sicut  ergo  visio  mea,  qua  vi- 
deo  Petrum  ambulantem,  illi  non  imponit  nc- 
cessitatem  ambulandi ;  quiaeanonobstante,  po- 
icst  quandocumquc  vult  ccssare  ab  ambulatione 
eumque  sistcre ;  ita  et  prascientia  Dei  non  impo- 
nit  necessitatem  actibus  liberis  futuris  :  quia  ea 
nonobstantepotestvoluntas  quandocumquevult 
abiiscessareimocontrariumfacere,itaquetollcre 
Deipraescientiam,  acfacereuteosamplius  Deus 
uonpraeviderit.  Ergonecessilas  praescientiae  sim- 
pliciter  non  est antecedens  libertatem,  sed  conse- 
quens,  quae  consensum  voluntatis  liberum  se- 
quitur  et  proesupponit,  etiamsi  tempore,  imo 
ajternitate  eam  antecedat. 

Instabis  Secundo,  Impossibile  cst  haec  duo 
inter  sccomponi,  simulque  consistere  etesse 


APOSTOLORUVI.  Cap.  U.  70 

vera,  nimirum  Deum  praescire  acium  fuiurum, 
ettamcnillum  non  fore,  sive  non  csse  futurum. 
Ergo  posilo  quod  Deus  praesciateum  futurum, 
nccessario  fit,  ponilur  autem  Deus  nunc  euui 
praiscire,  ergo  nunc  necesse  est  ut  quandoque 
flat,  silque  futurus. 

licsp.  Haec  irnpossibililas  et  necessitas  est  ex 
suppositione  actus  futuri,  ideoque  consequens, 
non  aniecedens.  Ideo  enim  impossibilc  est  ul 
non  sit  futurum,  quod  Deus  praescit  futurum  , 
(|uia  iinpossibile  est  ut  id  quod  fulurum  e*t, 
ideoque  praescitur  a  Deo  esse  futurum,  non  sil 
futurum  ;  sed  sicutfuturum  est  libere,  ita  etDeiu 
praevidet  illud  libere  fulurum  :  nullam  ergo  ei 
sua  praescicntia  necessitalcm  imponit,  qua  nc- 
cessario  sit  futurum.  Hsec  ergo  neccssitas  non 
est  alia  quam  ea,  qua  res  dum  est,  necessaiio 
est;dum  est  praelerila,  necessarioest  praeterita  ; 
dum  cst  futura,  necessario  est  fulura  :  qua- 
rem,  reique  existentiam  consequitur  ;  ideoquc 
non  tollit  liberlalem,  sed  eam  praesuppouit.  Sio 
Antichristus  peccabit  libere  ;  posito  tamen  quo.i 
pcccabit,  necessarium  est  ut  peccet.  Impossibilc 
enim  est,  ut  idem  simul  sit  fulurum,  et  non  fu- 
rum,  sive  ut  idem  simui  sit,  et  non  sit.  Sic  po- 
sito  quod  videam  Petrum  ambulantem,  neces- 
sarium  estut  ambulct  :nec  enim  viderepossuni 
id  quod  non  est ;  et  lamen  libere  ambulat  Petrus, 
quia  potest  visionem  meam  non  ambulando 
lollerc. 

Instabis  Tertio.  Id  quod  vidctur  et  praevidetuv, 
jam  esse  extra  causas,  jamque  existit,  et  est  in 
factoesse  :  ergo  impossibile  est  ut  non  existai, 
et  sit  infectum  :  crgo  necessario  existit,  noii 
libcre. 

Resp.  Actus  liber  dupliciter  potest  spectari  : 
Primo,  ut  cst  in  fieri;  Secundo,  ut  est  in  faclo 
csse  :  priori  modo  est  liber,  posteriori  necessa- 
rius:  libere  enim  egredilur  ex  libera  electioin- 
voluntatis,  ita  ut  in  potestatevoluntatissit  eum 
elicere,  vel  nonelicere, imo  contrariumelicere; 
postquam  tamen  egressus  est,  non  potest  non 
esseegressus,  utrumque  sua  proescicntia  praevi- 
det  Deus  :  preevidel  enim  eum  libere  egredi  a 
voluntate;  et  postquamjam  cgressusest,  non 
posse  nonesse  egressum,  ideoque  prioriconsi- 
derationeesseliberum,  posteriori  necessarium  : 
praevidet  enim  rem  ut  in  se  fit;  omnemque  ejus 
et  dum  incipit,  et  dum  complctur  seriem  mo- 
dumque  contemplalur.  Haec  dixi  obiter  ob  quo- 
rumdam  objectiones,  qui  iis  se  mirc  torquenl: 
sed  unica  distinctione  necessitatis  in  antece- 
denlem  et  consequentem ,  et  altera,  qua  con- 
sideratur  actus  nunc  in  fieri,  nunc  in  facto  esse, 
res  tota  facilis  est,  clareque  perspicitur,  aequc 
concordia  gratiae  elficacis,  et  praedestinationis 
cum  libero  arbitrio  :  utraquc  enim  innititur 
praescientiae  Dei.  Gratia  enim  efficax  est,  qmc 
ila  alicit  mulcetque  iiberum  arbitrium,  ut  illi 
persuadeat,  eliciatque  effectum,  puta  liberum 
arbitrii  assensum  :  quare  eflicax  non  est,  et 
consequenterpraevideri  nequit,  nisi  prxvideatur 
quod  liberum  arbitrium  libere  sine  se  ab  ea 
flecti ,  quodque  eam  acceptabit ,  eique  libcre 
consentiet,  cum  facile  possit  eamdcm  refutare, 
illique  dissentire,  sivelit.  Idem  est  de  proedesti- 
natione,  quae  gratiae  eflicaci,  et  consequenter 
proescientiae  Dei  innititur.  Proedestinatio  enim 
non  estaliud,  quamgratiaepraeparatio,  puta  dc- 
cretum  Dei,  quo  decernit,  v.  g.  Petro  dare  gra- 
tiam  efficacem,   eamque  continuare  usque  ad 


COMMENTARIA  IN  ACTA 

linem  vilae.  Hoc  non  intellexit  Calvinus,  ideoque 
(■(  iisuit  praescientiam  et  pncdestinationcm  Dei 
esse  quasi  1'atum  inevital)ile,  quod  homini  libe- 
rum  adimat  arl)itrium  :  sicut  ex  adverso  Cicero 
iia  liberum  staluit  arbitrium  ,  ut  Dei  negarct 
praescienliam  ;  ulque  tolleret  falum ,  sustulit 
providenliam,  atque  ita  dum  bomines  fecit  libe- 
ros,  fecit  sacrilegos,  aitS.  August.  1.  5.  de  Civil. 
c.  9.  et  sequentibus. 

Ex  dictis  sequitur,  falso  plebeios  nonnullos 
culparepraescientiam  Dei,  in  camquc  conjicere 
suas  et  sortes  et  casus ,  quin  et  damnationem 
vel  salutem.  Narrat  et  reprebendit  S.  August. 
lib.  de  Bono  persever.  c.  15.  quemdam  sui  mo- 
nasterii  Religiosum,  qui  cum  de  defectibus  suis 
argueretur,  respondebat :  Qualiscumque  nunc  sim, 
talis  cro  qualcm  mc  Dcus  futurum  esse  prcescivil. 
Melius  dixisset  :  Talcm  me  Deus  fore  prascivit, 
qualis  vel  per  me  peccando,  vel  per  graliam  Dci 
benc  agendo  esse  voluero.  Nam  suo  illo  axiomate 
negligens  curam  suae  salutis,  eamque  in  Deum 
rejiciens,  tandem  monasteriumdeserens,  factus 
est  velut  canis  reversus  ad  suum  vomitum. 

Traditum,]  ezootsv,  id  est,  exposilum ;  Syrus, 
segregatum.  Nota.  Traditus  est  Christus,  tum  a 
Patre,  Roman.  8.  32.  et  a  seipso,  Galat.  2.  20. 
tum  a  diabolo ,  Joan.  13.  2.  ac  a  Juda,  a  Ju- 
daeis,  a  Pilato  in  mortem  et  crucem  :  sed  pas- 
sive  et  objective  a  Patre,  et  a  se  :  a  diabolo  vero, 
caeterisque  ejus  asseclis  active  et  positive.  Rur- 
sum  line  diverso,  nam  a  Patre,  et  a  se  traditus 
cst,  ut  mundum  salvaret  :  a  diabolo,  ut  Judaeos 
ad  Christi  parricidium  impelleret;  a  Juda  per 
cupiditatem  prctii;a  Judaeis  per  malignitatem; 
a  Pilato  per  metum.  lta  Origeq.  et  S.  Thom.  in 
Mattb.  26. 

Per  manus  iniquorum.]  Hsec  verba  referri 
possunt  tum  ad  traditum,  quod  praecessit  Chri- 
stus  enim  traditus  fuit  per  manus  iniqui  Judae  et 
satellitum  ejus,  Annse  et  Caiphae  pontificibus. 
Tum  ad  affigentes,  scilicet  cruci ,  ut  habet  Sy- 
rus  :  Christus  enim  cruci  aflixus  est  per  manus 
iniquorum  militum. 

QUEM    DEUS    SUSCITAVIT    SOLUTIS   DOLORIBUS   1N- 

kf.rni.]  T6  inferni  legit  quoque  Irenaeus  lib.  3. 
eap.  12.  S.  Augnst.  et  alii  apud  eum  epist.  99. 
ad  Evodium,  et  Syrus,  qui  vertit,  solutis  funibus 
inferorum.  Hebr.  enim  hl~\  clwbel  ,  et  funem,  et 
dolorem  significat :  quia  dolor  est  quasi  funis 
ligans,  arctans  et  stringens,  acriterque  pungens 
affiictum.  Verum  Graeca  habent^JsasTi?  aioivas  tou 
&K;aTou,  id  est,  solvens  dolores  mortis,  idque  cla- 
rius  et  planius  est.  Sed  eodem  res  redit,  nam 
idem  quasi  est  mors  et  infernus;  quia  olim 
ante  Christum  omnes  qui  moriebantur,  ibant 
in  infernum.  Unde  tunc  tenerimorte,  vel  in- 
ferno,  idem  esse  videbatur  :  anima  enim  post 
mortemibatin  infernum,  corpusadsepulchrum. 
Tnde  de  utroquc  resnscitando  subdit  v.  27. 
Quoniam  non  derelinques  animam  meam  in  inferno, 
nec  dabis  sanctum  tuum  videre  corruptionem. 

Quaeres,  qui  sunt  dolores  mortis  et  inferni, 
quos  Deus  solvit  suscitans  Christum?  Primo, 
Calvinus  censet  esse  pcenas,  anxietatem,  et  des- 
lierationem,  quamdamnati  patiunturin  inferno. 
Hanccnim  nobis  debitam,  in  se  luendam  susce- 
pisse  Christum,  ideoque  in  cruce  desperasse, 
dum  clamavit  :  Deus  meus,  Deus  mcus,  ut  quid 
me  derelinquisti?  Verum  hoc  non  minus  stoli- 
dum  est,  quam  blaspbemum  et  impium,  uti  os- 
lendi  Hehr.  5;  7. 


APOSTOl.ORUM.   Cap.  II. 

Secundo,  alii  censuerunt  bic  significari,  quod 
Christus  moriens  liberarit  damnalos  ex  inferno, 
idque  videtur  innuere  S.  August.  epist.  99.  Ve- 
rum  luec  est  hseresis,  quam  recenset  et  refutat 
idem  S.  August.  haeresi79.  et  S.  Greg.  I.  6.  epist. 
179.  Melius  alii  censent,  Christum  morienteni 
ve,Iomnes,vcl  plurimosex  Purgatorio  liberasse, 
eisque  dedisse  primam  et  plenariam  indulgen- 
tiam,  uli  dixi  Zachar.  9.  1L 

Tertio,  alii  ex  Syro  censent  dolores  vel  funes 
mortis  hic  vocari  vires  mortis,  quibus  quasi 
funibus  corpus  Christi  mortui  ligabat,  et  detine- 
bat  in  sepulchro,  animam  vero  in  inferno. 

Quarto,  Cajetan.  ex  S.  Thoma  censet,  dolores 
mortis  et  inferni  vocari  poenalitates,  quas  natu- 
raliter.et  communi  sorte  ac  jure  patiebalur 
Christi  Corpusinsepulchro,  et  anima  in  inferno, 
quae  duaeerant.  Prior,  quodanima  essetseparata 
a  corpore,  quasi  a  suo  compare,  ad  quod  natu- 
ralem  habet  inclinationem,  itaque  quasi  esset 
altera  sui  partetrunca  et  mutila.  Posterior,  quod 
detineretur  in  loco  tam  vili  et  infimo,  qualis  est 
sepulchrum  et  infernus.  Verum  dolor  et  poena 
omnisCbristi  finita  est  in  ejus  morte.  Et  certum 
est  Christi  animam  non  fuisse  detentam  in  in- 
ferno  ,  nec  corpus  in  sepulchro  in  vindictam, 
vel  supplicinm,  aut  satisfaclionem  alicujuspecT 
cali,  sed  fuit  hoc  corpori  mortuo  quasi  natur;e 
debitum,  et  commoditas,  animse  vero  fuit  potius 
honor  et  triumphus  :  quia  per  eam  Christus 
quasivictorinferni,  et  liberator  Patriarcharum, 
eo  descendit. 

Quinto,  alii  respondent,  quod  Chrislus  dolores, 
vel  funes  inferni  puratos  ut  se  constringerent, 
sicut  alios  omnes  morientes  constrinxerant,  et 
constringunt;  solvit,  idest,  discussitet  dispulit, 
fecilque  ne  iis  constringeretur.  Rursum  de  facto 
solvit  eos  in  aliis,  qui  in  limbo  vel  Purgatorio 
iis  constrictitenebantur,  dum  eos  inde  liberavit 
et  eduxit.  Ita  S.  August.  epist.  99.  Hic  sensus 
probabilis  et  appositus  est. 

Sexto,  S.  Chrysost.  et  OEcum.  respondent,  do- 
lores  hos  non  fuisse  Christi,  nec  fidelium,  sed 
ipsius  mortis  :  Mors  enim,  inquit,  illum  detinens 
doluit,  sicut  cetus  absorpto  Jona  quasi  indoluil, 
ideoque  eum  evomuit.  q.  d.  Deus  per  Christi  re- 
surrectionem  ipsam  morlem  a  doloribus  quasi 
parturientis  liberavit :  mors  enimet  infernus  suo 
utero  tantum  Christi  onus,  et  pondus  ferre  non 
volentes,  quasi  dolorem  patiebantur  cum  eum 
clauderent,  quem  tenere  et  capere  non  poterant. 
Verum  hoc  subtilius  est,  quam  solidius  et  ger- 
manius. 

Septimo  ergo  et  genuine,  dolores  mortis  et 
inferni  metonymice  vocautur  dolores  gravis- 
simi,  qui  hominibus  mortem  affertint,  eorum- 
que  in  infernum  mittunt,  ut  ibi  qu;isi  in  tene- 
bris,  etcarcereineluctabiliperpeluo  detineantur 
et  degant.  Hinc  illud  Psalm.  17.  5.  Circumdede- 
runtme doloresmortis,  elc,  doiores  infernicircuni- 
dederunt  mc,  prozoccupaverunt  me  laquei  mortis. 
Quoalludit  hic  Pelrus.  Unde  pro  dolores  morti.s, 
Inlerpres.  2.  Reg.  22.  5.  vertit,  conlritiones  mor- 
tis,  et  pro  dolores  inferni,  vertit,  funes  inferni. 
Hebraei  enim  dolores  metaphorice  vocant  il~ 
cliable,  id  est,  funes  quia  instar  funium  strigunr 
et  affiigunt.  ItaS.  Basil.elTheodor.  inPsalm.  17, 
et  Suarez  3.  p.  q.  52.  disp.  /j3.  sect.  1. 

Sensus  ergo  est.  q.  d.  Deus  suscitavit  ChriB- 
tnm  solutis  doloribus  mortis  etinferni,  hoc  esi, 
superata   per   Christi  suscitationera   morte  et 


COMAJLNTAiiiA  I\  ACTA 

infcrno  iuni  omnibus  doloribus  illam  comitan- 
tibiis,  pula  tum  praecedeqtibus  in  agonias,  pas- 
sione  et  cruce;  lum  qui  illam  subscqui  solent 
ju  inferno.  q.  d.  Deus  perChristumresurgentem 
tlissolvit,  ct  destruxit  mortis  et  inferni  rcgnuni, 
cum  omnibus  suis  doloribus  ct  aerumnis.  Hur- 
sum  pcr  hypallagcn ,  dolor  mortis  ct  infemi 
accipi  polcst  inors  dolorosa,  sivc  dolormortalis 
et  infernalis,  qualis  cst  morbus  vcl  cruciatus 
ictlialis,  qui  ammam  e  corporc  sua  acerbitate 
iivcllit  et  exlorquet.  q.  d.  Pcr  resurreclionem 
Deus  solvitct  aboluvit  mortem;  quae ih Cbristo 
fuil  dolorosissima.  Iluc  accedit  cxposiiio  Riberae 
in  Oscccap.  13.  l/i.  qui  sitcxplicat  -.Soluiis  dolo- 
ribus  mortis,  id  cst,  solvcns  et  irritans  id,  quod 
pcr  tot  dolorcs  et  cruciatus  mors  effecerat,  ut 
scilicet  anima  Cbristi  a  corpore  separaretur, 
dum  cam  spcratam  rursum  in  resurrectionc 
corpori  univit.  Mors  cnim  ct  infernus  suis 
ccrumnis  et  doloribus  quasi  funibus,  vidcbantur 
Christi  animam  et  corpus  quasi  colligala  ct 
incarcerata  dctincrc,  ut  non  viderelur  csse  spcs 
indc  cxeundi  ct  remeandi  ad  vilam.  Scd  Deus 
luec  vincula  ct  lioscc  funcs  dissolvit,  dum  Cbri- 
slum  cx  iis  ad  luccm  et  vitam  rcdivivum  rc- 
duxit.  Morti,  sivc  infcrno  dat  cpitbctum  et  ti- 
tulum  dolormn  :  tum  quia  mors  in  sccst  plcna 
doloribiis  :  undc  terribilium  omnium  terribiUssi- 
iiitm  tst  mors,  ail  Arist.  tum  quia  propric  signi- 
ficat  dolores  Christi,  quos  in  passione  et  morte 
habuit  plurimos  et  maximos,  adco  ut  superarint 
omncs  dolorcs  omnium  Marlyrum.  Ita  S.  Leo 
scrm.  1.  dc  Asccnsione  :  Post  passionem,  inquit, 
ruptis  mortis  vinculis,  quce  vim  suam  in  emn  qui 
peccali  crat  nescius,  incedendo  pcrdidcrat ,  infir- 
mitas  in  virtutcm,  morlalitas  in  immortalilatem, 
contumeiia  transivit  in  gloriam. 

Tropol.  S.  Hicron.  et  S.  Aug.  in  psal.  17.  dolo- 
rcs  infcrni,  inquiunt,  sunt  invidiae  dctrabcn- 
tium,  et  calumniantium  et  exprobrantium,  quae 
mortem  infcrnalcm  operantur,  animamquc  in 
tnoitcm  secundam  et  infcrnum  praecipitant , 
quales  a  Scribis  et  Judaeis  passus  est  Cbristus, 
ctiam  pcndcns  in  cruce,  dum  ab  iis  audlit  :  Vah 
qtii  destruis  templum  Dci,  et  in  triduo  rcwdificas 
itlud  :  salva  temelipsum.  Si  fdius  Dcics,  descendc 
de  cruce,  Mattb.  27.  b.0. 

2&.  JUXTA  QUOD  IMPOSSIBILE  ERAT  TENERI   ILLUM 

Aii  eo.  ]  Inferno  scilicet,  et  morte  :  tum  quia 
Ghristus  erat  innoccnlissimus  ct  sanctissimus  ; 
mors  autem  et  infcrnus  sunt  poena,  ct  carcer 
pcccatorum  :  tum  qui.a  Cbristi  divinitas,  aeque 
ac  bumanitalis  vis  et  robur  claudi  ct  detincri 
nequibant  morle  ct  infcrno,  scd  pc*ius  Cbristus 
quasi  victor,  dominator  ct  triumphator  ea  sua 
inanu  et  polcstalc  clausit,  imo  dissolvil,  cner- 
v;i\i(,  abolevit. 

25.  David  enim  dicitin  eum.]  De  co.  Ita  Syrus, 
inita  de  Cbrisio.  Vel  in  eum,  id  est,  in  persona 
>jus,  ait  Cajelan.  Davidenimin  Chrisli  persona 
Iwec  dixit, 

PnOMDKUAM  DOMINUMINCONSPECTU  MEOSEMPER.] 

<[•  d.  ln  omni  mca  actione,  passione,  cruce  et 
morte  prospicicbam  ad  Dominum,  eamque  mihi 
proponebam,  fortiter,  fortique  spe  omma  ageps 
ct  RUStinehs,  quasi  dccretans  pro  Deo  in  ejus 
^onspectu  ;  pcrinde  ac  militcs  acriter  pugnanl, 
dum  sunt  in  conspcctu  sui  ducis.  Sciebam  enini 
|  ic  ju-iier  a  Dco  conspici,  ac  proindc  vicissim 
jugiter  euni  conspiciebam,  dicens  cum  Clia  : 
i'.i»it  Dominus,  incujus  conspectu sto,  S.  Rog.  17. 

Conv:-i..    A   I.APIDE.      TOM.   X. 


APOSTOLOhLM.  Cap.   U. 

v.  1.  ac  proindc  omnem  meain  spem,  amorem 
ct  affectum  in  Domino    me  contuente  deflxi^ 

rcrtus  quod  cx  omni  tribulatione  me  liberabit, 
et  a  morte  ad  vitam  gloriosam  suscilabit.  Iw1 
subdit  :Quoniam  adexlris  est  mihi,  lanquam  li>- 
p(  raspites,  protector  et  propugnator,  ne  commo- 
vear,  elc.  Et  caro  mea  crucifixa,  mortua  et  sc- 
pulta  requiescet  in  spe  rcsurrectionis,  quod  sci- 
iicet  tcrtio  diccam  a  morte  ad  vitam  suscitabis. 
Ila  Sancliomnes  ambularunt  in  conspectu  Dci, 
cogitantessesempcrctubiqucpraesenteinhaberc 
Deum,  ac  in  ejus  praeseptia  omnia  operari  ct 
pati,  ideoque  per  omnia  studuerunt  ei  placere. 
Ilic  enim  accr  ct  stimulus  ad  virtutcm.  Undc 
S.  Epbrcm  serm.  dc  virlute  c.  10.  asscrit,  con- 
linua  Dei  recordationc  anima  passiones  rcced 
instar  maleficorum  prcetore  accedcnte.  Hinc  Dcus 
prajcepit  Abralue  :  Ambula  coram  me ,  et  csto 
pcrfcclus  Cenes  17.  1.  Vide  ibi  dicta.  S.  Basiliu* 
admonit.  ad  iilium  spiritalem  :  Memento,  ait, 
le  sub Dominiconspectibusstare,  qui  occuitacordis 
prospicit,  et  abdita  menlium  novit.  Quodcumqur 
opus  inchoavcris,  primo  invoca  Dominum,  ct  n 
desinas  gratias  agere,  cum  perfeceris  illud.  Qutsr 
Dominum,  et  invenies  cum  :  nec  dimittas  cum  te- 
nueris,  ut  copulelur  mens  lua  in  amore  cjus.  Hoc 
stude  in  vita  tua,  ut  orationem  puramojfcras  Deo. 
Qualem  cupis  erga  te  esse  Dominum,  tatis  esto  ipsc 
crga  conservum  tuum.  ln  omni  operc  quod  cogita.'. 
facere ,  prius  examina,  si  secundum  Dominmn 
cst,  quod  cogitas.  Et  si  rcctum  cst  coram  Deo,  per- 
jice  :  si  vero  advcrsum  fuerit  repertum,  ampiUa 
illud  ab  anima  tua. 

A  dextris  est  Miin.  ]  q.  d.  Mihi  Christo  qua 
homo  sum  ,  Deus  Pater  proxime  adest  et 
assistit,  ut  me  protegat  ,  conservet  ,  et  res- 
suscitet  :  Deus  vero  Filius  mihi  assistit  quasi 
hypostasis,  et  suppositum  me  sustcntans , 
pcr  unionem  hypostaticam,  quain  nunquam  dis- 
solvet :  acproinde  cstoinmortc  scparetur  anima 
a  corpore,  tanren  divinitas  utrique  manebit 
unita  :  pcrindeac  qui  panem  manu  frangit,  par- 
tcspanisa  scse  invicem  separat;  sed  ulramquc 
manu  retinet :  unam  dcxtra,   alteram  sinistra. 

Ne  C0MM0VEAR.]5<?rf  stabilitcr  in  eo  permaneam, 
ait  S.  August.  in  psalm.  15. 

27.  Quoniam  non  dereeinqoes  ammam  meam  in 
lNEERNO.]  Ergo  de  fide  est,  Christi  animam  post 
mortem  descendisse  ad  inferos,  ut  habet  Sym- 
bolum  Aposlolorum.  Ila  S.  Ambros.  serm.  7&. 
dc  marl.  S.  Hieron.  in  psalm.  15.  S.  August. 
epist.  99.  et  alii  passim.  Incpte  ergo  et  impie 
Beza  secutus  Calvinum ,  vcrtit,  non  dcrelinques 
cadaver  meum  insepulchro;  animamin  cadaver, 
infcrnum  inscpulchruminauditamctamorphosi, 
hislrionica  lcvitale  transmutans.  Ncgat  cnini 
ipse  cum  suo  Calvino  Chrisium  desccndissc  ad 
infcros,  itaquc  rcipsa  lollit  hunc  articulum  c 
Symbolo  :  Descendit  ad  inferos ;  dum  cum  ita  in- 
tcrpretalur,  ut  idem  sil  quod  descendit  ad  se- 
pulchrum  :  cxplicatcnim,  inquit  (imoobscurat, 
depraval  et  everlit)  id  quod  priecessit,  Et  scpul- 
tus  est.  Inepte  inquam.  N.am,  lit  alia  taceam, 
opponitur  hic  anima  caini.  Dc  carne  enim  prae- 
cessit :  Caro  mea  requicscet  in  spe ;  et  sequitur  : 
Kon  dabis  Sanctum  tuum  viderc  corruptioncm, 
scilicct  in  scpulchro.  Dc  anima  vero  per  anti- 
tlicsin  subjungit,  Mondcrelinqucs  animam  mearn 
in  inferno.  Secundo  ,  quia  Graecum  S5»i«  semper 
inferntun,  nunquam  sepulchrum  signi(ica>.  Vide 
r.cllarm.  lib.  U.  de  anima  Christi  cap,  \'2.  N 

Jl 


82  COMMENTARIA  IN  ACTA 

tc  ifuOniam  :  hcec  cnim  vox  dat  causam  cjus  quod 
praecessil,  Et  caro  mca  requiescct  in  spc.  q.  d. 
Ideo  caro  mca  sccure  in  scpulchro  quicscct  in 
gpe  resurrectionis,  quoniam  in  Domine  non  de- 
relinques  animam  meam  ininferno,  uti  ptue- 
dixistiet  promisisli  perDavidem  psal.  15.  sedtcr- 
tiodie  camex  inferno  adsepulchrum  reduccs, 
ut  carnem  rursum  induat,  vivificet  et  glorificct. 

Incpte  rursum  Calvinus  et  Brentius  censent 
descendcre  in  infernum  idem  esse  quod  exlingui, 
perireet  inderire,  q.  d.  inquit  Calvin.  Non  sifies 
animam  meam  interire  et  extingui,  quia  divini- 
tate  suffulla  est.  Unde  recte  inferas,  caeterorum 
hominum  animas,  quae  unione  hypostatica  di- 
vinitatis  non  suffulciuntur,  interire  et  cxtingui, 
perindc  ac  animas  hrulorum.  Vide  hic  utCalvi- 
nus  viam  stcrnat  alhcis  et  atheismo. 

Nec  dabis,  "jnn  Sn  al  tilten,  id  est,  non  sines, 
non  permittes,  Sanctum  tuum.]  Graece  est  vox 
masculina  tov  fatov,  qua  nolatur  Christus  ,  qui 
cst  Sanctus  peR  antonomasiam,  utpote  Sanctus 
Sanctorum.  q.  d.  Non  sines  6  Domine ,  mc 
Cliristum  secundum  corpus  corrumpi  :  quia 
sum  Sanctus  Sanclorum,  quem  non  decetcor- 
ruplio;  sed  incorruptio  et  immortalitas  Uhi 
nota.  Sola  unio  hypostatica  non  sufficiehat 
(eslo  id  exigehat)  servare  Christi  corpus  a  cor- 
ruptione  ;  sed  praeter  eam  requirehalur  aclio 
physica  divinitalis,  quae  corpus  conservaret,  et 
tueretur  ah  aere,  humoribus,  aliisque  rebus  quao 
corpora  mortua  corrumpere ,  et  putrefacere 
solent.  Unde  S.  Augustinus  in  psal.  15.  hunc 
locum  sic  exponit.  q.  d.  Neque  sanctificalum 
corpus ,  per  quodaliisanctificandi  Slint,  corrumpli 
patieris.  Idipsum  ad  sanguinem  a  Christo  pa- 
tienle  effusum  extendil  Durandus  et  Gabriel , 
quos  citat  et  sequitur  noster  Suarez  3.  p.  tom.  2. 
disp.  67.  sect.  3.  scilicet  sanguinem  hunc  in 
triduomortis  Christi  nonfuisse  corruptum,  uti 
corrumpi  solet  sanguis  ab  aliis  hominibus 
effusus  ,  eo  quod  eum  a  corruptione  tutaretur 
Verbi  divinitas  ,  cui,  aeque  ut  ante,  manebat 
hyposlatice  conjunctus,  ul  fusc  ibidem  probat 
Suarez,  aitque  id  definilum  videri  a  Clemente 
VI.  et  Pio  II.  Contrarium  tamen,  scilicet  sangui- 
nem  Christi  in  triduo  mortis  ejus  corruptum 
fuisse ,  mansisse  tamen  unitum  hypostaticc 
Verbo,  non  est  improbabile  :  licet  enimcorrup- 
tus  fuerit  quoad  formam  vitalem  (sive  illa  sit 
anima,  sivc  alia)  quam  habuerat  in  corporc 
Christi  vivo ,  idem  tamen  mansit  iucorruptus 
quasi  sub  forma  cadaveris  sibi  accommodata  ; 
atque  co  modo  quo  mansit  ille  sanguis  quasi 
mortuus,  seu  quasi  cadaver  sanguinis,  ita  pari- 
ter  mansit  unitus  Verbo. 

Videre.]  Id  est,  sentiri,  experiri.  Estcatachre- 
sis  :  visus  enim  omnium  sensuum  nobilissimus, 
pro  quolibet  sensu  ponitur  in  Scriptura  :  hic 
pro  lactu  ponitur, 

CorruptioiVem.]  Christi  vivenlis  corpus  vidit 
corruptionem,  quia  mortuum  est  :  mors  enim 
est  hominis  et  vitae  corruptio.  Christi  veromo- 
rientis  corpus  non  vidit  corruptionem  ,  Gnece 
oi^upijx  ,  puta  putrefactionem  et  incineratio- 
nem.  Caeterorum  enim  hominum  corpora  post 
mortem  putrefiunt:  cx  putrefactionenascuntur 
vermes  et  hufiones,  qui  carnem  usque  ad  ossa 
depascuntur  :  quofactoipsi  deficiente  alimento 
moriuntur,  putrescunt,  et  in  sua  elementa,  tcr- 
ram  el  aquam,  resolvuntur.  Cadaver  ergo  abit 
in  putredincm  et  vermes,  inde  in  terram,  ita- 


APOSTOI.ORUM.  Cap.  II. 

que  implctur  prima  Dei  in  hominem  pcccan' 
tem  sentcntia  :  Pulvis  es,  et  in  pulverem  reverlc- 
ris,  Gen.  3.  19.  Christi  vcro  corpus  ab  hac  sen- 
lentia  immune  fuit  lum  quia  peccalo  immuue 
et  sanclum  :  tum  quia  hypostatice  unitum  erat 
Vcrbo  ;  tum  denique  quia  passionc  sua  meruii 
dominium  morlis  et  corruptionis  ,  ejusque  ex- 
terminium  pcr  suscitationem  sui  et  nostri. 

28.  Notas  Mini  fecisti  ;  Syrus  ,  manifestaii 
(oslendisti,  cxibuisti)  vias  ,  hebr.  etsyriace, 
viam  Vit^e.]  Id  est,  me  ex  morte  et  inferno  ad 
vitam  reduxisti  ct  revocasti.  Resurreclio  enim 
et  glorificatio  corporis,  sunt  vioe  quibus  Christus 
progressus  est  ad  vitam  immortalem  et  glorio- 
sam,  nosque  progredi  faciet  in  universali  resur- 
reclione.  Unde  pro  notas  miki  fecisti,  hebr.  est 
lyjil^T)  todicni,  quod  cum  sitfulurum  in  Hiphil, 
proprie  significat,  facicsme  docere,  notasfacere, 
demonstrare  vias  vitae,  ut  scilicet  eas  ostendam 
et  exhibeam,  tum  Patriarchis  et  Sanclis  mecuin 
resurrecturis,  lum  meis  fidelibus  in  diejudicii 
mea  virtute  resurrecturis.  Hae  vocantur  via 
vitce;  tum  quia  ducunt  ad  novam  resurgentium 
vitam  :  tum  quia  ducunt  in  ccelum,  quae  cst 
tcrra  vitae  et  viventium.  Hinc  Theologi  docent 
quod  Christus  in  hac  vita  fuerit  viator  usquc 
ad  resurrectionem,  operando,  et  merendo  nobi> 
salulem,  sibi  resurrectionem  :  esto  simul  fueiii 
comprehensor ;  quia  anima  ejus  videbat  Dei  es- 
sentiam,  eaque  visione  erat  beata. 

Tropol.  S.  August.  in  psalm.  15.  exponit.  q.  0. 
Nolas  fecisti  per  me  humilitatis  vias ,  ut  ad  vilam 
redirent  Iwmines ,  unde  per  supcrbiam  cecideram  : 
in  quibus  quia  ego  sum ,  notas  mihi  fecisti.  Chris- 
tus  enimestvia,  veritas  etvita.  S.  Bern.  serm.  J. 
in  festo  Apost.  Pelri ct  Pauli,  Putas,  ait,  parvu 
res  est ,  scire  vivere?  Magninn  aliquid ,  imo  trtaxi- 
mum  est.  Non  vivit  qui  superbia  inflalur,  qui  luxu- 
riasordidalur,  qui  caiteris  inficitur pestibus  :  quo- 
niam  non  est  hoc  vivere,  sed  vitam  confundcre  vl 
appropinquare  usque  ad  portas  mortis.  Bonavi 
autem  vkam  ego  puto,  et  mala  pati,  et  bona  facerr 
et  sic  perseverare  usque  ad  mortem.  Et  paulo 
post  :  Arbitror  autem  quod  tu  qui  in  congrega- 
tionees,  bene  vivis ,  sivivis  ordinabiliter  ,  sociabi- 
liter ,  et  humiliter.  Ordinabititer  tibi,  sociabilitcr 
proximo ,  humiliter  Deo.  Ordinabiliter,  ut  inomni 
conversationc  tua  sollicitus  sisobservarevias  tua.s, 
et  in  conspectu  Domini,  et  in  conspectu  proximi  ,• 
cavens  el  tibi  d  peccalo ,  et  itli  a  scandalo.  Sociabi- 
liler,  ut  studeas  amari  et  amare ,  blandum  te  et 
af]abilem  exhibere ;  supportare  non  solum  palien- 
ter,  sed  et  libenler  infirmilates  fratrum  tuorum , 
tam  morum,  quam  corporum,  Humititer,  ut  cum 
hcec  omnia  feceris;  spiritum  vanitalis  studea* 
exsufflare ,  qui  ex  hujusmodi  nasci  solet;  et  quan- 
tumcumque  illum  senscris,  negare  consensum.  Et 
S.  Ambros.  serm.  22.  Marlyres ,  inquit,  sicui 
viam  passionis  Christi  experti  sunt ,  ita  ct  expc- 
rienlur  et  vitce.  Scriptum  est  enim  :  Notas  milu 
fecisti  vias  vita?.  Hoc  utique  in  resurrectione  cx 
persona  dicitur  Salvaloris  ,  ut  qui  dum  post  mor- 
tem  ab  infcris  redit  ad  superos ,  incipiat  nolam  ha- 
bereviam  vitce ,  qum  ante  habebalur  ignota.  El 
mox  :  Notas  enim  mihi  fecitvias  vitm ,  cummedo- 
cuit  fidem,  misericordiam ,  justitiam,  caslitatem. 
His  enim  pervenitur  itineribus  ad  satutem :  et  licct 
nos  inresolutione  corporis  mortis  umbracircum- 
det,  tamen  gressus  suosvita  non  deserit ,  sed  inter 
ipsas  medias  inferni  leges,  incunctanter  Christi 
virtutibus  ambulamus.  Unde  aitS.  Propheta:  Nam 


COMMENTARIA  1N  ACTA 

rini  ambulaocro  in mcdio  umbrce  mortis,  non livxcbo 
mala,  quoniam  tu  tnecum  cs. 

REPLEBIS  mk  jucunditate  cum  facik  TUA.]  1(1 
c.i,  eoram  facie  tua,  prsesenlo  facie  tua.  Ita 
S.  Ilicron.  el  Cald.  puta,  cum  faciem  tuam,  id 
est,  te  mihiprascntemetbenevolumexhibuens. 
q.  d.  Replebis  me  omni  gaudio  et  laiitia,  tam  in 
corpore,  quam  in  anima,  cum  mihi  resuscitato 
ost.mles  faciem  tuam  ,  ut  jam  non  tantum 
auinia,  uti  faclum  est  in  triduo  mortis  meae, 
LuaOQ  faciem  videat,  eaque  beetur ;  sed  etcorpus 
per  animameamdem  conspiciat,  eaquefruatur: 
l.iiesertim  quiaab  ea  mediante  gloria  animae, 
liauriet  impassibilitatem,  claritatem,  aliasque 
dotes  gloriosas.  Unde  S.  Hieron.  in  psalm.  15. 
\  ertit ,  Ostendes  mihi  plcnitudinem  lcelitiarum  ante 
i  ulium  tuuvi.  Quocirca  subdit  Psaltes  :  Dclecta- 
lioncs  in  dexlratua  usquc  in  fvnem.  q.  d.  Sedens 
ad  dexteram  tuam,  id  cst,  in  summis  glorke 
luaebonis,  tibi  proximus  et  vicinissimus,  pe- 
rennes  in  delectationeshauriam. 

29.  De  patiuarcua  Daviu.  ]  Probat  citatum  lo- 
cum  psalm.  15.  Ncc  dabis  Sanctum  tuum  videre 
lorruptioncm,  non  compctere  Davidi,  eo  quod 
jpse  defunctus,  sepultus  et  corruptus  sit ,  sed 
Christopost  triduum  mortis  resurgenti. 

Et  skpui.chrum  ejis  est  apud  nos.  ]  q.  d. 
Corpus  Davidis  usque  ad  hunc  annum  jacuit  in 
sepulchro  crgo  coiruptum  ,  pulrefactum,  et  in 
pulverem  redactum  fuit.  Ergo  Davidnon  dc  se, 
sed  de  Cliristo  prophetavit,  cum  dixit  :  Ao/i  da- 
bis  Sanctum  luum  vidcre  corruptionem.  Nota. 
Caule  dicit  S.  Petrus,  Sepulchrum  ejus  est  upud 
uos ,  non  corpus,  aut  caro  ejus  :  quia  videtur 
David  paulo  anie  inter  alios  Patriarchas  puta 
Adam,  Abraham,  Isaac,  Jacob,  Mosen,  elc. 
i nni  Christo  ex  sepulchro  rcsurrexisse,  Mat- 
thseus  27.  53.  ac  proinde  amplius  non  fuisse  in 
-cpulchro.  Nam  verius  cst,  Sanclos  qui  cum 
Chrislo  resurrexerunt ,  non  rediisse  ad  moricm 
<t  sepulclirum ,  sed  resurrexissc  ad  vitam  im- 
morialcm  atquecum  Christo  in  corpore  etanima 
iloriososei  iriumphantes  ascendisse  inccelum. 
llocenim  decebal  triumphum  Christi,  utcum  in 
corpore  glorioso  triumpharet,  haberet  pariler 
Sanclos  in  corporc  triumphi  suiasseclas  et  sti- 
patores,  quos  quasi  captivitatcm  et  praedam 
inorti  ereplam,  triumphans  secum  duceret  in 
cocluni.  lloc  ctiam  decebat  ipsos  Sanclos,  qui- 
Ijus  sanemiserius  fuisset  rursum  mori ,  quam 
optabile  resurgerc  ad  vitamtam  l)revein.  Adde, 
animse  eoruin  jani  erant  hcalie,  ac  proinde  par 
eral,  eas  non  uniri  corporibus  nisi  gloriosis  et 
iminortalibus.  lta  Orig.  S.  llicron.  Rcda,  Ansel- 
mus,  1).  Tbom.  in  Matth.27.  53.  Clem.  Alexand. 
I.  G.  Strom.  Euseb.  I.  !\.  Demonslr.  c.  12.  Epiph. 
luer.  73.  etpassim  Recenliores. 

30.  De  fructu  lumbi  kjus.  ]  In  lumbis  enitn 
«storigo  seminis ,  quod  ex  iis  per  venasinniem- 
bra  gcncrationi  deslinata  desccndit.  Eruclus 
crgo  liunbi ,  vel  venlris,  ut  verlit  Syrus,  sunt 
proles  el  posleri.  Nota.  Textus  Cneeus  bic  addil 
-x  attpH*a»xfvoeu  Xiicov,  q.  (].  Sciims  quod  Dcus  sibi 
jurusstt  dcfructu  lumbi ipsius, n\in\ru\n  Clu islum 
xcttndum  cuinem  suscilaturttm,  vel  rcsttircclu- 
i  itm  (  naiu  ro  «va^ioai  vel  active  suscilalttittm  , vel 
passivc  rrsurrcclurum  verlas)  qucm  collocarrt 
*upcr  Ardrm  cjus.  Vel,  ut  OEcumen.  q.  d.  Cum 
jurassetde  fructu  venlris  ponere  super  scdcm 
cjus,  secundum  carneni  resurrccturum  Cbris- 
v.in  priEvidCHS,  locutus  esl  de  ejus  rcsurrec- 


APOSTOLORUM.  Cap.  II.  bZ 

tione.  Verum  haec  verba  nec  habet  Syrus,  nec 
noster  Interpres,  etsine  iis  sensus  conslat/Unde 
Erasmus  suspicalur  ea  In  CraBCO  ab  eruditulo 
quopiam,  cui  sensus  non  videbatur  esse  adeo 
clarus  etabsolutus,  fuisse  adjecla  in  margine, 
iudeque  postea  in  textum  esse  translata. 

Sedebe  super  sedem  ejus,  ]  occupare  regnum 
Davidis  palris  sui,  in  ejusque  throno  quasi  re- 
gem  sedere.  Hoc  Chrisii  regnum  non  fuit  tempo- 
rale,  uti  Davidis,  sed  spirituale  et  aeternum. 
Regnum  ergo  Christi  est  Ecclesia,  primum  in 
Judaea,  deinde  per  totum  orbem  sparsa;  jam 
militans,  quae  in  fine  mundi  erit  triumphans. 
Chrislus  enim  stirpem  et  regnum  Davidis  col- 
lapsum  restituit,  sedaugustius  etnobilius  :  nam 
pro  terreno  coeleste,  pro  caduco  perenne  subs- 
tiluit.  Hanc  regni  sui  instaurationem  a  Prophe- 
tis  promissam,  avide  Judasi  tempore  Cbristi 
expeclabaiU,  ulieliamnum  expectant.  UndeGa- 
briel  nuncians  Deipara?  Christi  conceptionemet 
iucarnationem  Lucoe  1.  52.  Hic ,  inquil;  eril 
magnus  el  ftlius  Altissimi  vocabitur,  et  dabit  ilti 
Dominus  sedem  David  patris  ejus,  et  regnabit  in 
domo  Jacob  in  ceternum ,  et  regni  ejus  non  erit 
ftnis.  Quare  frustra  misericlabjecli  Judrei  hoc  sui 
Messiae  regnum  carnale,  exile  etcaducum  praes- 
tolantur. 

31.  1'roviden's,  ]  a:oiocov,  id  est,  praividens.  Ita 
Syrus. 

32.  Quia  neque  derelictus  est  in  inferno,] 
quoad  animam,  sed  illa  ex  eo  egrediens  ad  se- 
pulchrum  carnem  suam  resumpsit,  et  cum  ea 
gloriosa  resurrexit. 

33.  Dextera  igitur  Dei  exaltatus,]  dumper 
dexteram,  id  est,  potentem  Dei  virtutem  etope- 
rationem,  quasi  victor  et  trimphator  peccati, 
mortis,  daemoniset  inferni,  gloriose  resurrexit 
et  ascendit  in  ccelum. 

Promissione  Spibitus  sancti  accepta  a  Patre.] 
([.  d.  Chrislus  accepit  a  Patre  potestatem  pro- 
mittendi,  el  mittendiSpiritum  sanctum;  vcl  ac- 
cepit  a  Patre,  ut  posset  miltere  in  Apostolos 
Spiritum  sanctum  quem  eis  promiserat.  Nam 
Dcus  Pater  qnasipromisit  Christo,  Christus  no- 
bis,  Spirilumsanclum. 

Effudit  huinc,  Spiritum  sanctum ,  quem  vos 
videtis  in  linguis  igneis ,  et  auditis,]  per  os 
nostrum  variis  linguis  loquentem  magnaliaDei. 
IlincPalres  probant contra  Arrianos,  Christum 
csse  Deum.  Nam  qttomodo  Dctts  non  cst ,  qui  dat 
Spiritum  sanclum?  imoquantus  Deus  est ;  quidal 
Dcuvi?  ait  S.  Aug.  I.  15.  de  Trinit.  c.  26. 

o!i.  Non  entm  David  ascendit  in  coiauM.]q.  d. 
Ergo  Davidcum  ailPsalmo  109.  uli  jam  cilabo; 
Sideadcxlrismcis,  non  de  se  loquilur,  sed  de 
(  brisio  resuscitato,  quia  ascendit  in  cadum,  se- 
dclipic  nd  (lcxlram  Patris  ,  ac  inde  effudit  Spiri- 
luin  saiuiiun  in  nos.  Romae  quidam  erudilus 
babbino-Christianus  mihi  asscruit,  S.  Petruni 
boc  (lixissecontra  M*rv*+uZ*»«v  Phythagorae  :cen- 
suit  enim  Pylhagoras  animas  de  uno  corpore  in 
aliud  transmigrare.  Qui  crror  Hebrteos  quoque 
pervasil  :  uude  dicunl  ipsorum  Cabalislae,  Adam 
ires  habcrc  liltcras,  quoe  singuhe  virum  illus- 
ticm  signilicant.  Prima  cst  A.  quae  significat 
Adamuni.  Sccunda  est  D.  quse  significal  Davi- 
(lcni.  Tciiia  csl  M.  quae  significat  Messiam,  sive 
Chrislum.  Ilos  ergo  tres  facere  Adam  ,  id  est, 
unum  (piasibominem;  eo  quod  anima  Adae  mi- 
grarit  in  Davidcm,  cl  ex  Davidc  in  Cbristum. 
Quocirca  S,  Pelrum  hunc  errorem  hic  pcrslrin- 


COMMENTARIA  IN  ACTA 

gere,  ac  diccre  aniinam  Christi,  non  Davidis, 
ascendisse  in  ccelum,  ita  ipsc.  Nam  alias,  inquii, 
uuis  nescit  David  essc  morluhm,  nec  ft.sr.en- 
disse  in  coelum?  Aut  quisalius  uiuquam  delira- 
vii,  dlxilque  quodDavid  asccndcrit  in  coelum, 
ut  ivtro  idipsum  hie  refutandum  esset?  Favet, 
<|iiod  simili  ralione  Herodes  ptitabal  aniinam 
Johannis  Bapiisue,  a  seoccisi,  iransmigrassein 
Christiun,  Mallh.  l!\.  2.  Et  Judaei aniniani Phinces 
censent  transmigrasse in  Eliam,  Elioe  vero  ani- 
inam  in  Johannem  Baptistam.  Unde  eum  inler- 
rogant :  Eliasest  tu?  Johannis.  1.  21. 

Dixit  ADTEM  ipse.  ]  ilinc  patet  (|uod  David  sil 
auctor  psalm.  109.  nou  Melchisedec.necEliezer 
servus  Abraham,  aut  quis  alius,  uli  Qngunt  Ra- 
bini.  Canii  enim  David  illopsalmo  non  Ahrahae, 
nec  Davidis,  nec  Ezechiae,  uti  somniant  Jud;ei , 
sed  Christi  regnum  per  resurrectionem,  ci  as- 
ccnsionem  in  coelo  et  in  terra ,  quo  ex  Sion  cocpit 
regnare  in  omncsgentes,  donec  impios  conterat 
in  die  judicii. 

Dixit.  ]  Hebr  qn;iiwi«i,  id  est,  dictum,  eflft- 
tum ,  pronunciatum ,  decretum,  oraculum  Do- 
mi.ni ,  de  Cbristo  Domino  meo. 

Dominis,  Deus  Paler,  Domino  meo.  ]  Hebr. 
*:*<,7liadoni.  q.  d.  Christo  qui  meus,  puta  Davidis 
i  uin  sit  filius,  est  lamen  et  Dominus,  non  lan- 
lum  qua  Dousest,  sed  et  qua  bomo.  Namqua 
iiomo,  jure  et  titulo  redemplionis,  aeque  ac 
unionis  hypostatiece,  qua  in  immensum  omnes 
homines  el  angelos  antccellit,omnlum  hominum 
et  angelorum,  ac  consequenter  meus,  id  est 
Davidis,  est  Dominus.  Dixit  ergo  Deus  Paler 
Cbrislo  bomini,  cum  triumpho  asccndenti  in 
ceelum. 

Sede  a  pexthis  MEIS.  ]  Id  estj  mihi  proximus 
in  summa  mea  gloria  regna.  Ila  S.  Hieron.  et 
Tbeodor.  in  ps.  109.  Quomodo  Chrislus  sedeat 
ad  dextram  Dei,  fuse  explicui  Coios.  3.  1. 

Cilant  bunc  psalmi  109.  versum  Cbrislus 
Matth.  22.  et  S.  Paulus  Hebr.  1.  13.  ex  eoque 
prohant  Cliristum  essc  majorem  angelis,  esseque 
Deum  :  hoc  enim  dominium  Davidem,  omnes- 
que  bomines  Christus  borno  obtinuit,  non  vi 
bumanitatis  ,  sed  unionis  hypostaticae ;  quia  sci- 
licel  ipse  non  estpurus  homo,  sed  homo  Deus. 

35.  Donec  ponam  inimicos  tuos  ,  in  die  judicii , 
SCABELLUM  pedum  tuorum,]  ut  scilicet  plane 
victi,  libi  tuisque  pedibus  subjecti  sint,  et 
substrali  quasi  vile  scabellum.  Sic  Sapores  rex 
Persarum  Valerianum  Imper.  bello  victum  fecil 
scabellum  pedum  :  dorsum  enim  quasi  scabel- 
lum,  praebebatpedibus  Saporisin  equum  ascen- 
suri,  inquit  Eutropius  et  Victor  in  Valeriano. 
ldem  fecit  Tanberlanes  Bajazeti  Turcarum  Im- 
peratori  viclo  et  capto.  Nota.  todonec  non  signi- 
ficat ,  quod  eousque  duntaxat  sessurus  sit  Cliris- 
lus  ad  dexteram  Dei ,  quasi  deinceps  non  sit 
sessurus  el  regnaturus  ;  sed  polius  contrarium. 
q.  d.  Sede  el  regna  apud  me  donec  omnes  hos- 
tes  tibi  subjiciam ,  quando  longe  magis  sedebis 
et  regnabis  :  nam  non  tantum  apud  me,  sedtoto 
orbe  dominaberis  ;  qui  omnes  hostestibi  subju- 
gabo.  Simile  est  Mallh.  1.  25.  Non  cognoscebat 
eam  donec  pepcrit  fiU.umsuum.  q.  d.  B.  Virgonon 
concepit  ex  Joseph,  quia  non  cognovit  eam  us- 
que  ad  parlum;  multo  minus  cognoviteam  post 
partum.  Porro  inimicos  vocatiniideles,  Sarace- 
nos,  Paganos,  hsereli-cos,  omnesque  impios, 
qui  Christo  noluerunt  se  subjicere,  el  obc- 
dire. 


APOSTOLORUM.  Cap.  II. 

Omms  DOMOSj  id  cst,  tota  fainilia,  tota  pos- 
teritas,  tota  gens  Isbael,]  id  est ,  Jacobi  Pa- 
Iriarchae. 

.')(>.  QiJIA  ETDOMINUM  KUM  ,  ET  GBBI8TUM  PBCIT 
Deus,  iunc  Jesum.  ]  (|.  d.  Deus  Pater  evexit  Je- 
siun  ad  hoc  dignitalis  fastigium,  utsii  Dominua 
universorum,  et  Christus  sive  Messias,  hoc 
est,  unctus  gratios  plenitudine,  de  qua  omnes 
accepimus  :  evexil  inquam,  eo  ipso  quoeum  di- 
v i n ae  personae  et  naturae  in  incarnatione  univit. 
Quare  perperam  Arriani  hajc  verba  torquent 
conlra  divinitalem  ChriSti;  q.  d.  Petrus  :  Cbris- 
tus  non  fuil  Dcus  et  Dominus  per  naturam  divi- 
nam,  sed  a  Deo  Patre  factus  et  denominatus  csl 
per  communicationem  divinaj  auctoritatis  et 
polestatis.  Nam  S.  Petrus  loquilur  de  Chrislo, 
non  qua  Deus,  sed  qua  homo  est  :  Jesus  enim 
estnomenproprium  hujus  hominis.et  quahomo 
factus  esl  Dominus  omnium  ,  et  Christus  orbis- 
(jue  redemptor,  dum  a  Judaeis  crucifixusest.  Ila 
S.  Cyrill.  lib.  9.  Tliesauri  c.  3.  S.  Basilius  lib.  /i. 
contra  Eunomium,  et  alii.  Pcrperam  quoque 
Theodorus  Mopsuestenus  docens  Clirislum  fuisse 
merum  hominem ,  quia  sua  sanctitale  meruerit 
conjunctionem  cuin  divina  nalura,  idipsum  ex 
hoc  loco  probabat.  Audi  Vigilium  :  In  supra- 
scripto  39  cap.  rursam  itlud  quod  B.  Petrus  dixil 
Actor.  2.  Jesum  d  Nazarctli,  <\uem  unxit  Deus 
Spiritu  et  virtute ,  exponcns  dicit ,  per  unctionem 
Spirilus  quod  meruit ,  et  hnmacuiatum  eum  per 
omnia  factum ,  et  ad  divinam  naluram  meruissc 
conjunctionem:  quaeverba  Ckrislurn  purumhomi- 
nem  aperte  significant.  Qui  ergo  hmc  ita  sapit , 
docct,  credil ,  aut  prcedicat ,  anathema  sit.  Ita  Vi- 
gilius  Papa  in  codiceVaticanOj  quemcitatBaron. 
anno  Christi  553.  pag.  417. 

Quem  vos  crucIfixistis. ]  Hic  ingens  eststimu- 
his,  quo  S.  Petrus  mira  libertate  et  sinceritate 
pupugitcorda  Judaeorum.  q.  d.  Videte  quantum 
scelus  commiserilis  :  crucifixistis  enim  Jesum, 
id  est,  Salvalorem  mundi,  quiest  Dominus  uni- 
versorum,  et  Messias ,  sive  Christus  vester.  Unde 
notatS.  Chrysost.  multos  cxJudaeis,  qui  coram 
Pilalo  contra  Chrislumclamaverant :  Crucifige , 
crucifige  eum,  huic  Petri  concioni  interfuisse, 
eaque  compunctos  se  ad  Christum ,  quem  cruci- 
fixerant,  convertisse. 

37.  Compuncti  sUjit,  ]  intimo  et  dolore  contri- 
tione,  quod  Christum  occidissent  et  sprevissent. 
LUrum  hic  miremur  magis,  Christine  in  suos 
parricidas  potentiam?  an  clementiam?  an  po- 
tiusutrumque?clementia  enim  eos  ad  poeniten- 
tiamvocavit,  et  poenitentes  in  gratiam  recepit, 
habuitque  lococharissimorumfiliorum  :  poten- 
tiamentes  eorum  hostiles  et  saxeascompunxit, 
et  commutavil,  fecitque  benevolas  et  amicas  , 
utChristum,  quem  anlea  summeoderant,  dili- 
gerent.  Haec  mutatio  dexlerae  Excelsi.  Haec  vis 
compunctiouis. 

Prasclare  S.  Bernard.  tract.  de  Modo  bene  vi- 
vendi  serm.  10.  Maria  Magdalena,  inquit,  per 
compunclionem  et  laciymas  meruit  d  Domino 
audire  :  ltemittuntur  libi  peccata  tua.  Bona  com- 
punctio  Thesaurusest  desiderabilis  ,et  inenarrabile 
gaudium  in  mente  hominis.  Anima  quce  in  ora- 
tione  habet  compunctionem,  proficit  ad  salulem. 
Lacrymre  pcenitcntium  pro  baptismate  reputantur 
apud  Deum.  Compunctio  cordis  sanilas  est  animct. 
Compunctio  mentis  illuminatrix  est  animce.  Com- 
punctio  lacrymarum  remissio  est  peccatorum. 
CompunctioSpiritum  sanclum  reducit  ad  se,  quiu 


COMMENTAMA  IN  ACTA 
cum  Spiritu  sancto  mens  visitatttr,  slatim  homo 
pcccata  suaplorat.  Subdit  deinde  quaiuor  causas 
el  moliva  compunciionis  :  Ploranuut  enim,  iu- 
<jiiit,  proptcr  peccatanostra,  et  proptermiseriani 
hujus  mundi,  ac  proptcr  compassioncm  proximi . 
et  propter  dilectionem  eatettit  pramiL  Propter 
peccala  flebat  ille  qui  dicebal  :  Lavabo  per  singu- 
las  noctes  tectum  meum,  lacrymis  mcis  slratum 
rtgabo.  Idem  de  miseriis  lutjtts  mttndi  gcmebat , 
ctm  dicebat,  lleu  mihi,  quia  incolalus  mctts  pro- 
longatus  estl  habitavi  cttm  habitantibus  Cedar, 
multum  incola  fttit  anima  mea.  Dominus  per  com- 
passionem  jlevit  superLazarum,  etsttper  cioitatcm 
Jerusalcm,  dicens  :  Quia  si  cognooisses  et  lit. 
Etiam  Paulus  Aposloltts ,  qui  prcecepit  gaudere 
cumgaudentibus,  el  \\ere  cttm  flentibus,  per  com- 
passionem  dolebat,  dicens ,  Quis  infirmutur,et  cgo 
non  inftrmor?  Cum  dilectione  ccctcslis  praimii  plo- 
rabant  jnsli  dicentes  itlud  PsalmisUe  :  Sttper  flu- 
mina  Babylonis ,  illic  sedimtts  et  flevimus,  dum  re- 
cordaremur  tui  Sion,  etc.  Actns  vero  heroicus 
eflecUisque  compunrtionis  quem  assignat  sancti 
Chrysost.  1.2.  de  Compunciionc,  dicens  :  Iicec 
cst  humitiali  cordis  vcra  compunctio ,  magna 
agere,  ct  humilia  toqui :  jusla  operari,  et  sttper 
peccatores  timcre  ac  tremerc. 

88.PoBNiTBimAMAGiTE.3PfleniterHiaanlebaptis- 
mum  rcquisitaet  ncccssaria  csl  coniritio,  uon 
perfecta,  qua?  est  dolor  de  peccatis  ex  amore 
Dei ;  qnia  scilicct  homo  pcr  cum  Dcum  super 
onmia  diligif,  quemolim  offendit,  qucm  tamen 
requirit  Navarr.  in  Enchirid.  c.  1.  n.  38.  sed  im- 
pcrfecta,  qu.e  a  Theologis  dicitur  attritio.eslque 
dolor  de  pcccalis  ob  melum  gchennae  ct  damna- 
tionis.  Hac  enim  disposilione  posita  baptismus, 
qui  cst  rcgcncralio  animae,  eigratiam,  quasi 
novam  primamque  Spiritus  vitam  infundit  : 
alioqui  si  conlritio  perfecla  requircrelur,  cum 
haec  manct  ex  perfecto  amorc  Dci,  ideoque  ho- 
mincm  justificct  et  vivilicct,  sequcrclur  vitam 
requiri  antc  vitam;  nccbaptismuin  regcnerare, 
sed  contrilioncm  illi  prasviam.  Excilandi  tamen 
sunt  pccnitcntes  baptizandi  ad  vcram  coniritio- 
nem,  utpote  pcrfecliorem ,  uli  Pelrus  hic  eos, 
licel  compuncti  essent,  excitat  ad  compunctio- 
nemaugendam,  dcclarandam  ct  perficiendam. 

BArrizErun  unusquisque   vestrum  in  nomine 

Jesu  Curisti,]  puta  in  fide,   professione,  vir- 

Uite,  meritis  ct  baptismo  Jesu  Christi  (nonJo- 

hannis  Baptisue,  aut  Pharisseoruui ,   qui  sua 

multaque  habebant  bapiismata  )  credendo   et 

irofitendo  hunc  esse  Christnm  ,  unicumque  me- 

(liatorem  a  Deo  Patre  propositum  ad  assequen- 

dam    remissionem   peccatorum  ,    juslitiam  et 

salutem.   Porro  baptismus   Christi  est,  is  qui 

confertur  in  nomine  S.  Trinitatis,  dicendo  :  Ego 

te  baplizo  in  nomine  Patris,  ct  Filii,  et  Spiritus 

sancti.  Trcs  cnim  pcrsonae  S.  Trinitatis  (litijus 

enim  confessio  et  profcssio  cst  baptismus)  ex- 

plicite    et  distincte  in    baptismo  exprimenda 

»unt.  Licet  cnim  dc  hac  rc  olim  nonnulli  dulii- 

tarint,  imo  ncgarintid  cssc  necessarium,  ccn- 

sentes  sufficcreutbaptizansdicat :  Egolebapiizo 

innomine  Jcsu  Christi,  co  quod  id  hicdici  vidca- 

Uir,  tamcn  contrarium  declaravit  et  delinivit 

Ecclesia.  VideFranc.  Suarez  3.  p.  tom.  3.  disp.  21. 

Adde,  fortasse  Apostolosprimis  illis  temporibus. 

formae  baptismi  addidisse  nomen  Jesu  Christi 

rticendo  :  Ego  tc  baptizo  in  nomine  Patris ,  et 

Filii  JesuChristi,  etSpiritus  sancli,  uthuicnovo 

r.omini  fidcm   amorcm  ct  reverentiam  concilia- 


8 


APOSTOIOKUM.  Cap.  li. 

rent.  Qirare ceTlum  est,  s.  Petrum  antequam 
hosce  pccuilenles  bupiizaret,  catecliizasse  e< 
acdoculssemysteriumS.Trinitati»,  aliossymboli 
arliculos,  aCdeindeeosiu  nomineTrin.baptizassc 
quae  omnia  compendio  perslringens  Lucas,  ait 
eum  dixisse  :  Baptizetur  (tnusqUisque  vestrum  in 
nomine  Jesu  Christi.  Narn,  ul  notat  S.  Aug.  lib.  3. 
contra  Maximin.  c.  17.  una  pCrsona  S.  Trinitatis 
aliam  non  excludit ,  sed  includit  :  qnocirca 
Scriptura  nunciinam,  nnnc  aliam,  nuncomnes 
noniinai,  ut  significet  onines  tres  esse  ejusdem 
essentiae  clpolenlice.  Kl  Theoph.  in  fiiii!  Etang. 
Christi,  id  est  uncli,  nomen ,  inquit,  inseconti- 
nent  et  Palrum  ungentem ,  et  unclionemSpirituiu, 
ct  unctum  Fitiitm. 

Tropol.  S.  Cbrysost.  hom.  12.  in  2.  ad  Corinf. 
Ctim,  inquit,  pcr  Jcsuni  Christum  mortutim  viva- 
mus,  ei  utitjue  ob  qucm  vicimus  ,  vivere  debemus. 
Et  S.  Bcrnard.  serm.  de  quadruplici  debito  : 
Christo  Jesu,  inquit,  debes  omnem  vilam  tuam: 
qttia  ipse  vitum  suam  posuit  pro  tttu,  <l  cruciatus 
amaros  suslinuit ,  ne  tu  perpetuos  suslincres.  Ac 
post  multa  ita  concludit  :  Cum  ergo  ei  dona  vero 
qnidquid  sam,  quidquid  possum  ,  nonne  islttd  esl 
sicul  sletla  adsolem,  gtttta  adfltivium ,  lapis  ad 
viontem ,  granttm  ad  acirvum?  Idcrn  lract.de 
Dilig.  Deo  :  Si  lotum  me  debeo  pro  me  faclo ,  quid 
addam  jam  pro  rcfecto ,  ct  refecto  hoc  modo  ?  A  < 
cnim  tam  facile  refectus  ,  qttam  factus ,  nam  qui 
me  semet ,  ct  tantttm  dicendo  fecit ,  in  reftciendo 
profecto  et  dixit  multa,  et  gessit  mira,  et  pertulil 
dura;  nec  tantum  dttra ,  sedet  indigna.  In  printo 
opere  me  mihi  dedit ,  in  secundo  se ;  ct  ubi  sedcdit , 
me  mihi  rcddidit.  Dattts  ergo  et  rcddittts  ,  me  pro 
me  debeo ,  et  bis  debeo.  Quid  Dco  relribuam  pro 
se?  Nam  etiamsi  me  millies  rependere  possem  , 
quid  sumego  ad  Deum?  Idem  scrm.  20.  inCant. 
Dignus  plane  est  morte ,  qui  tibi  Domine  Jesurecu- 
sat  vivere ,  et  mortuus  est  :  et  qtti  tibi  non  sapit 
desipit :  et  qui  cttrat  esse  nisi  proptcr  te  pro  nihiln 
est,  et  nihil  cst.  Propter  temelipsum  Deus  fecisti 
omnia,  et  qui  vutt  csse  sibi  et  non  tibi,  nihil  essc 
incipit  inter  omnia. 

Et  accipiktis  doncm  SriniTus  SANCTI.]  Pi  imo, 
q.  d.  Accipistis  ipsum  Spiritum,  qoiest  primum 
et  increatum  Dei  donum,  uti  ostendi  vers.  /i. 
Secundo,  q.  d.  Accipielis  graliam  et  juslitiam  , 
quaeest  donum  Spiritu  sancli.  Tertio,  Francisc. 
Stiarez  tract.  dc  Sacramcnto  Confirmationis  dis- 
put.  32.  sect.  1.  pcr  donttm  Spiritus  sancli,  accipit 
gratiam  Sacramenti  Confirmaiionis,  quaseximia 
est,  et  singulare  donum  Spiritus  sancli.  Unde 
SacramentoConfirmationis  huncefiectum  Iribuit 
Scriptura,  quod  conferat  Spiritum  sanclum  ,  ut 
patet  Act.  8.  et  c.  19.  Olim  enim  cum  grandaevi 
baptizabantur,  mox  abaptismo  conferebaturcis 
Sacramentum  Confirmationis. 

39.  Vobis  r.MM  est  REPRO.uissio,]  ad  vos  quasi 
(ilios  Abrah35  pertioet  promissio  Abrali.e  facta 
deChristo,  quod  scilicet  per  cum  benedicenda?. 
idest,  juslilicandae  et  salvanthe,  essent  omnes 
gentes,  Gen.  22.  Haec  ergo  promissio  esl  fle 
Chrislo,  ac  consequenter  de  Spiritu  sancto. 
quemaeque  ac  Apostoli  recepluri  erant  iu  bap- 
tismo,  si  crederent  in  Cbristum. 

Omnirus  qui  longe  sunt,]  a  Deo,  Ecclesia. 
fidc  ct  salute,  puta  Gentilibus  ,  quibus  ait  Apos- 
lolus  Ephes.  2.  12.  Eratis  illo  in  timporc  sin> 
Christo,  alienali  a  convcrsationc  lsracl,  ct  hospi- 
tes  tcstamcntorum , promissionis  s/>'uuwnhab<  nt  i 
ct  sine  Dco  in  hoc  mundo.  Ktmc  auUin  in  Cl> 


I  6  COMMENTAIUA  LN  ACTA 

Jesu  vos  qui  allquando  cralis  tonge,  facti  eslis 
i  ' ,/ic in  sanguine Christi. 

liO.  Testh  icatus  est, ] Su/jLxpTvfiTt,  id  est,  quasi 
testibus  adhibitis  asseverabat,  conlirmabat,  et 
contestabatur  vera  csse  sua  dicla  et  dogmala  de 
Christo.  Tesles  bi  crant,  tum  Scriplura  ct  pro- 
phetiae  de  Cbristo,  tuin  commemoratio  sancti- 
latis  et  miraculorum  vitae  et  passionis  Cbristi, 
tum  ipsi  Apostoli  cfcteriquc  fideles,  quin  et  ipsa 
Judiei,  qui  Cbristi  vitam,  miracula  et  mortem 
videraDt, 

ExiiOBTABATun.  ]  Syrus,  postulabat ,  sclcfflagi- 
labat  ab  eis. 

SaIAAMINI    A   GENEnATIONE   ISTA  MAVA.  ]  q.    d. 

Pcrfidemet  b;iptismum  Cbristi,  vitamqueChrjs- 
tianam  segregate  vos  ab  boc  saeculo  infideli  et 
impio,  puta  ii  Judaeis  et  Gentibus  infidelibus  et 
iinpiis,  ut  salvetis  animas  vestras.  Praeclare 
S.  Eucherius  ep.  ad  Valerianum  :  Vera,  inquit, 
hcatitudo  est ,  saculi  bcatitudinem  spernere ,  ne- 
glectisque  terrenis  in  divinaflagrare.  Abrumpalur 
illa  inlcrminabitis  sacutarium  negotiorum  catena. 
Mkil  est  magnum  re,  quod  parvum  tempore  :  nec 
longis  dilalatur  gaudiis  ,  quidquid  arclo  fine  con- 
cluditur. 

Mora).  Nota,  conversationem  cum  saeculari- 
bus  et  impiis  esse  periculosam,  ac  ducere  ad 
iuteritum  aeteruum.  Pauci  enim  lam  fortes  et 
constantes  sunt,  uttot  pravis  exemplis,  sermo- 
nibus,  invitalionibus,  irrisionibus,  minis  ,  etc. , 
iinpiorum  semper  resistant,  nec  iisse  adeorum 
inores  Ilecti  sinanl.  Qui  ergo  sapit  cum  Lot  fu- 
giat  de  Sodoma,  ne  cjus  incendio  affletur.  Verum 
cnim  est  illud  Eccles.  13.  Qui  tetigcrit  picem, 
inquinabilur  ab  ca  :  ct  q ui communicaverit superbo , 
induet  supcrbiam.  Et  illud  S.  Hieron.  epist.  7. 
Proclivis  est  malorum  imitalio ,  ct  quorum  virlu- 
tcs  assequi  nequeas,  cito  imitaris  vitia.  Nam,  ut 
ailS.  Cyprian.  ].  de  Spectac.  JSihit  facilius,  quam 
ut  superbia  superbiam,  iracundia  iracundiam, 
omne  dcnique  vitium , sui generis  vilium  inaliorum 
animis  pariat ,  non  modonescientibus  et  non  ad- 
i  i.rtcntibus,  scd  sape  eliam  invitis.  Exemplo  esl 
s.  August.  qui  1.  2.  Confess.  c.  3.  et  9.  deplorat, 
cjuod  juvenis  inter  coaetaneos  suos  jactantes 
\itia  sua.  ipse  etiam  stimulabatur  non  modo  ad 
cadem  facienda,scd  etiam  ad  fingenda  quoe  non 
fecerat,  ne  videretur  abjectior,  quo  erat  inno- 
centiorjel  ne  vilior  haberetur,  quo  erat  castior. 
Nimis  enim  contagiosam  rem  esse  malos  soda- 
les,  cum  dicilur  :  Earnus  ,  faciamus,  ct  pudct 
non  esse  impudentem.  Similis  huic  concioni  Pelri 
est  concio  S.  Johannis  episl.  1.  c.  2.  dum  ait  : 
~\oiile  diligere  mundum  ncque  ea  qua  in  mundo 
.sunt.  Si  quis  diligit  mundum,  non  est  charitasPa- 
tris  ineo.  Quoniamomne  quod  inmundoest,  con- 
cupiscentiacarnis  est,  et  concupiscentia  oculorum, 
et  superbia  vita>.  EtS.  Leonis  serm.  5.  de  Qua- 
drages.  Plena,  ait,  omniapericulis ,  plena  laqueis. 
Incitant  cupidilatcs ,  insidianlur  itlecebrce;  btan- 
diuntur  lucra,  damna  deterrent ;  amara  sunt  ob- 
Ipqiumtium  tingua:,  nec  semper  veracia  sunt  ora 
laudantium.  Quocirca  sapienter  S.  Bernardus 
•  pist.  103.  Hcatus,  inquit,  qui  post  illa  non  abiit 
ijute  possessa  onerant ,  amata  inquinant,  amissa 
cniciani.  Vide  S.  Ambr.  1.  de  Fuga  saeculi. 

41.  ArrosiT.E  sunt.  ]  Ecclesioc  et  ceetui  fidelium 
qui  tum  collecli  erant  pauci  numero,  puta  120. 
supcr  quos  descendit  Spiriius  sanclus.   Sic  ait 

leicm.  c.  50.  5.  Appowntur  ad  Dominum  fccdcre 

<  mmterno, 


APOSTOLORUM    Cap.  II. 

Amm/E,]  bomines.  Est  synecdocbe  :  parsenim 
ponilur  pro  tolo. 

Tiua  mii.lia.  ]  Vide  hic  fructum  sanguinis 
Chrisli  :  vide  et  linguam  igneam  Spiritussancli, 
per  osPelri  jaculanlem  ignea  verba  quasilela, 
quibus  totum  auditorum  ceelum  amore  Christi 
accenditet  inllammavil.  Erant  bae  primiliae  fer- 
vorisel  spiritus. 

H^.  ERAM'  AUTEM  PEIiSEVERANTES,  ]    TtfOzapTefouv- 

tc{,  id  est,  perdurantes  magna  continuaque  ins- 
tantia  et  constantia.  Vide  dicta  C  1.  \l\. 

In  doctiuna  APOSTOi.onuM,  ]  audienda,  rumi- 
nanda,  ineditanda. 

Et  communicatione  rnACTioMS  panis.  ]  Graecc 
communicatione  et  fractione  panis.  Communica- 
lione,  scilicet  bonorum,  inquit  Vatabl.  et  oflicio- 
rum  mutui  obsequii ,  ait  Cajetan.  q.  d.  Primi 
Cbrisliani  muluo  suas  opes ,  res  et  obsequia 
magna  charitate  communicabant  :  erant  enim 
ipsis  omnia  communia.  Verum  de  hac  operum 
communione  dicet  Lucas  v.  hh.  Quare  melius 
nosler  lnlerpres  ™et  accepil  quasi  excgeticum, 
pro  id  cst,  uti  alibi  srepe  accipitur  :  aut  potius 
censuil  esse  hendiadyn,  qua  unum  per  duo  di- 
citur,  utapudVirgil.  Aurumfrxnosquemomordit, 
id  est,  aureosfraenos  momordit.  Sicm  communi- 
catione  et  fraclione  panis ,  id  est,  in  communica- 
lionc  fractionis  panis,  vel  quae  communicatio 
crat  fractio,  sive  in  fractione  panis  :  alioqui  rb 
communicatione  caret  genitivo,  nec  explicatur 
cujus  rei  fuerit  haec  communicalio.  Unde  pro 
communicatione  graece  est  kpw«wmi  ,  id  est  commu- 
nio ,  sive  communis  unio,  quo  nomine  a  S.  Paulo 
etPatribusvocalurEucharistiaquatuordecausis, 
Primaest,  quia  ipsa  cst  mensa,  et  cibus  com- 
numis,  cui  assident  et  communicant  omnes  fi- 
deles.  Unde  Graeci  coenam  quasi  xpwnpy ,  id  est 
communem,  nuncupari  censent.  Secunda ,  quia 
in  Eucharistia  communicamus  cibo  planeeidem 
el  individuo,  puta  corpori  Christi,  quod  non  fit 
in  aliis  ccenis,  ubi  unus  hanc  cibi  partem,  alius 
aliamsumitetmanducat.  UndeS.Cbrys.  hom.  88, 
inMalih.  ait ,nos per communicationemcum  Chrisli 
corpore  fieri  massam  unam.  Et  Cyrill.  Alcxand. 
).  h.  in  Joan.  c.  17.  Sicut ,  ait,  cera  cerce  tiquefactce 
miscetur,  et  ignis  ferro  ignito  se  insinuat,  itanos 
miscemurcorporiChristi,acconsequ(iM£re']us(}i- 
\  initati ;  itaqueeflicimur  corporei  ct  consanguinei 
Chrisli,  imo  Cbristiferi.  Quocirca  Isidor.  Pelus. 
lib.  epist.  228.  asserit  communionem  vocari,  prop- 
lcr  conjunctionem  cum  Deo,  et  quia  regni  partici- 
pcs  reddil.  Hocest  quod  aitPaulus  1.  Corintb.  10. 
16.  Catix  benedictionis  cui  benedicimus  ,  nonne 
communicatio  sanguinis  Christi  cst  ?  el  panis  quem 
frangimus  ,  nonne  participatio  corporis  Domini 
est?  Ubi  et  tertiam  ralionem  subdit,  dicens: 
Quoniam  unus  panis ,  unum  corpus  multi  sumus 
omnes ,  qui  de  uno  pane  parlicipamus.  q.  d.  Eu- 
cbaristia  est  communis  omnium  fidelium  unio; 
nam  unit  omneseidem  corpori  Cbrisli,  ac  con- 
sequenter  unit  omnes  inter  se.  Quae  enim  sunt 
eademunitertiosunteteadem  interse.  Quocirca 
S.  Dionys.  Eccles.  Hier.  c.  3.  Divinissima  ,  inquit, 
unius  ejusdemque  panis  alque  poculi  comjnunis  pa- 
cificaque  communicatio ,  divinam  illis  velut  con- 
vicloribus  morum  conjunctionemsancit ;  additque, 
quod  Eucharistia  sit  omnium  Sacramentorum 
consummalio  e.t  perfectio.  Denique  Eucharistia 
uniendo  nos  Cliristo,,  omnibuset  singulis  Christi 
sanguinem ,  passionem  et  merita  conuminicai. 

Fiuctjoms  i'AMS.]lJcza  et  hoeretici,   ac  non- 


C0MMENTAMA  IN  ACTA 

nulli  Caiholici  accipiunt  pancmcommuncm,  q.  d. 
Clirisliani  habebant  mcnsas  conimunes,  agita- 
banl  convivia  communia.  Vcrum  haec  non  est 
laus  Cbristianorurn,  sed  Epiciircoruni.  Dicoer* 
go,  graece  i^ssctoj  forov,  id  cst,  illius  panis,  scilicet 
Eucharistici  et  divioi.  Unde  Syrus  clare  verlii  , 
Eucharisticc  :  lioc  enim  nomen  licet  Groecuni  , 
retinucrunt  Syri,  uti  ct  Lalini.  Et  palet  ex  cir- 
cumslantiis  :  hacc  enim  fractio  panis  interjicilur 
inter  doctrinam  Apostolorum  et  oraliones.  Brat 
crgo  cjusdcm  ordinis,  puta  spiritualis ,  uti  illa 
crant  spiritualia,  non  carnalis.  Alltulit  enim 
Lucas  ad  vcrba  sui  Pauli  1.  Corinlbius  10. 
16.  paulo  ante  citata,  ubi  Eucharistiam  vocat 
fractionem  panis,  ob  causas  quas  ibidem  recen- 
sui;  quibus  atlde,  primos  Cbristianos  post  Fu- 
charistiam  agitasse  commune  convivium,  quod 
ob  symbolum  cbarilatis  vocabant  agapcn ,  in  qua 
cumdem  panem  cibumquc  frangcbant  et  mandu- 
cabanl,  de  quo  dixi  1.  Corintb.  11.  21.  Porrohac 
mox  a  Pentecoste  prima,  descensuque  visibili 
Spirilus  sancti  contigerunt.  Post  cam  ergoillico 
a  fidelibus  coepit  frequentari  Eucharislia,  inuV- 
(jue  tantus  eorum  fervor.  In  cujus  rei  memo- 
riam ,  festum  corporis  Christi  instilutum  ab  Ur- 
bano  IV.  Pontifice  ab  eodem  jussum  cst  celebrari 
fcria  quinta  post  Octavam  Pcntecostes.  Nam,  ut 
ait  S.  Tliom.  in  Officio  Ecclcs.  illius  fcsti,  con- 
gruit  ut  lanti  Sacramenti  institutione?n  illo  tem- 
pore  spccialiter  rccolamus  ,  quo  Spiritus  sanctus 
corda  discipulorttm  edocuit ,  ad  plene  cognoscenda 
liujus  mysteria  Sacramenti :  nam  ct  in  eodcm  tem- 
pore  ca>pit  hoc  Sacramentum  d  fidelibus  frequentari. 

Nota  hac  tria  primaria  primorum  Christiano- 
rum  muniaetcxcrciiia,  nobis,  quoad  possumus, 
iinilanda  ct  frcquentanda.  Perseverabant  cniin 
Primo,  in  doctrina  Aposlolorum:  ita  et  nos  in 
concionibus  verboque  Dei  audiendo  ,  legcndo  , 
ruminando  pcrseveremus.  Qui  enim  ex  Deo  est  , 
nrba  Dei  audit ,ait  Cbristus Joan.  8.  hl.  Verbum 
Dei  est  lux  animae  et  semen  orationis,  medita- 
lionis,  omniumquc  bonorum  operum,  juxta  il- 
]ud  psalm.  118. 105.  Luccrna  pedibus  mcis  verbum 
(tiuin  Domine ,  ct  lux  scmitis  meis. 

Secundum  est,  sancta  communio  Eucharisti.^, 
per  quam  ipsi  Chrislo  realiter  et  substantialitcr 
unimur.  Sicut  enim  cibus  unitur  corpori,  et  in 
illudconvertitur ;  ita  Cbristus  quasicibusunitur 
nobis  :  verum  non  se  in  nos,  sed  nos  in  seipsum 
convertit,  juxta  illud  quod  dixit  S.  Augustinus  : 
Non  me  mutabis  in  te ,  sed  tu  mulaberis  in  me.  Qua 
de  causa  primi  fideles  quolidie  communicabant, 
uti  hic  innuit  S.  Lucas,  eaque  praecipua  fuit  causa 
tanta1  sanctitalis  et  perfectionis  eorum.  Idem  fa- 
cere  etiamnum  dicunlur  Abyssini  sub  Preto- 
Joanne.  Hoc  est  quod  oramus  in  oratione  Domi- 
nica:  Pancm  noslrumquotidianum,  graece  Onecovstov, 
idest,.s«persu&stanf<rttem,utvertitIiUerpresSancti 
Matthaei  c.  6.  11.  da  nobis.  Hinc  Tcrtull.  lib.  de 
Oratione  c.  ult.  ait,  solvcndam  csse  orationem  cor- 
pore  Domini  accepto.  Hac  de  causa  olim  fideles 
Eucharistiam  domum  defercbant ,  praesertim 
tempore  persecutionis,  ac  quotidie  eam  sumc- 
bant ,  ut  se  armarent  ad  martyrium;  eaque  fuil 
causa  fortitudinis  totMartyrum,  utidocetS.  Cy- 
prian.  I.  de  Spectac.  ct  Exhort.  ad  Martyr.  Quo- 
clrca  Conc.  Flor.  docet  eflectum  Eucharistiaj 
esse  augmentum  gratiae,  et  omnem  illum  effcc- 
tum,  qucm  materialis  cibus  in  corpore  eflicit. 
Et  infra  subtlit  Eugenius  Pont.  IIujus  Sacramcnti 


APOSTOLOHUM.  Cap.  II.  S7 

effcclus  quem  in  anima  rjficit  digne  sumenlis ,  est 
adunatio  liominis  ud  Cluistum  :  el  quia  per  gra- 
tiam  humo  ChristO  incorporatur ,  et  membris  ejiu 
uniliir ,  comequcns  est,  quod  per  lioc  Sacramen- 
tum  insumentibus  digne  gratia  augeatur.  EtTrid. 
sess.  13.  c.  2.  docet,  Uoc  Sacramentum  csse  insd- 
tulum  tanquam  spirilualem  animarumcibum,  quo 
alantttretconforlenlurviventesvitaiUiusquidUii: 
Oui  manducat  me ,  et  ipse  vivet  propter  me ;  et 
antidotum,  quo  Ubcrcmur  d  culpis  quotidianis ,  < : 
apeccalis  morlalibus  prveservemur.  Hinc  vocalur 
panis ,  sed  sacer  et  transsubslanliatus ,  non  tan- 
tum  quia  habet  speciem  panis,  scd  etiam  qui  i 
ad  omncm  cibum  adbibetur  panis;  undc  panis  a 
pasccndo  dicitur.  Hinc  et  ab  Hcbrceis  quilibet 
cibus  ct  pabulum,  dicilur  panis.  Eucharistia 
autem  omnimodo  pabulo  animam  pascit;  esl 
ergo  panis  etplusquam  panis. 

Pra?clare  S.  Cyprian.  de  Coma  Domini  :  Qui 
manducat ,  ait,  ex  hoc  pane ,  uttra  non  esurit:  qtti 
bibit,  ultra  non  sitit  :  quoniam  myslcrii  Itttjus  sic 
sujficit  gratia,  sic  reftcit  inlelligentia ,  ut  caicu.ni- 
quc  tantai  rci  innotuerit  pleniludo,  omnis  consum- 
mationis  ftne  invento  ,  Cltrisli  bajulus  ipsum  ferai 
in  pectore,  ipsum  gerat  in  mente ,  et  omni  temporc 
liabitatori  stto  dicla  et  facla  jubilatione  consona 
laudcs  resonent  et  gratiarum  acliones  decanlent. 
IIo2C  cbrietas  non  acccndil ,  sed  extinguit  pecca- 
tum  :  in  hoc  vino  non  est  luxuria,  nec  movetur  ad 
ludumpost  liunc  potum  lascivia.  Cum  sopivit  obti- 
vio  cttncta  carnis  ludibria,  mira  sunt  qttce  senlit , 
magna  qttw  videt ,  inaudita  quoe  loquilur :  quin 
Agntts  iste  paschalis  inhabilat ,  cujus  anifnam  meri 
hujus  fortitttdo  hilaritate  inexplicabili  taliftcat,  et 
delectal. 

Tertium  est,  oratio  qua  Dcum  laudamus.gra- 
tias  agimus,  novamquegratiamposcimus  etim- 
petramus.  Ubi  obiter  Nota.  Lucam  hic  tribus 
vcrbis  describerc  ritum  et  ordinem  ,  qucm  primi 
fideles  servabant  in  suis  ccelibus  et  synaxibus. 
Primo  enim  audiebant  verbum  Dei.  Secundo  , 
communicabant.  Tertio  Deo  cancbant  hymnos , 
psalmos,  ct  canlica  spiritualia,  uti  ostendi  1. 
Corint.  l/i.  Haecenim  tria  sunt  necessaria  Eccle- 
siajet  cuivis  fitleli,  cjusque  sunt  quasi  anima  et 
vita.  Sicut  enim  ad  vitam  corpoream  requirun- 
tur  tria,  scilicet  sol,  panis,  et  halitus  siveres- 
piralio,  ita  totidem  requirunlur  ad  vitam  spiri- 
tualcm.nimirumspiritualissol.puta  vcrbumDei: 
spiritualis  panis,  puta  Eucharistia;  et  spiritualis 
halitus  puta  oratio  :  hac  enim  halitum  et  spiri- 
tum  divinum  e  coelo  attrahimus  et  haurimus , 
juxta  illud  psalm.  118.  v.  131.  Os  mcum  apertti , 
ct  attraxi  spiritum.  Haec  tria  adumbrata  fuerunt 
tribus  vasis  in  templo  vcteri,  pula  inSancto, 
quac  erant  cantlelabrum  septiceps,  mensa  pa- 
num  propositionis,  et  altare  thymiamatis  :  can- 
delabrum  cnim  rcpraesentatvcrbum  Dci:mensa 
panum  Eucbaristiam  :  altare  orationem  ,  haec 
cnim  est  thymiama  Deo  odoratissimum ,  et  gra- 
lissimum,  ut  patct  Apoc.  8.  3.  Porro  oratio  pcr- 
fecta  cst ,  ait  S.  Bcrnard.  tr.  de  Natura  divini 
amoris  c.  3.  in  qtta  tanta  sit  ftdes ,  ut  spcrel  om- 
nia  :  tanta  dcvotio ,  ul  Dcum  videatur  cogerc 
(qualis  erat  S.  Catharinae  Senensis ,  dicenlis , 
Domine  non  dimiltam  te,  nisi  hanc  illamveani- 
mam  virtutcm  aut  gratiam  mihi  concesseris  : ) 
tantus  amor ,  ut  omnia  qutv  petit ,  in  ipsa  orationc 
se  sentiat  obtinerc ;  tam  benigna  humilitas,  ut  in 
omnibus  non  suam ,  sed  Dei  voluntaton  in  sc  fteri 
prwoptct.  Talis  fuit  horum  primorum  fiilcliuin  , 


COMMENTAIUA  IN  ACTA 

ideoque  omnia  quae  poposcit  a  Deo,  protinus 
impetrai  it. 

Pams.  ]  Ex  hoc  loco  colligitur,  sufBcere laicis 
sumere  Eucharisliam  sub  una  specie  panis,  nec 
requiri  alteram,  pula  calicis.  Crescente  enim  in 
immensum  numero  Qdelium,  difficiie  ci  penc 
impossibile  erat  omnibus  dari  calicem.  Adde, 
uiultos  rsse  abstemios,  qui  abhorrent  a  vino ; 
csseque  in  tanto  numero  evidens  periculum  ir- 
reverentiae,  et  effusionis  sanguinis,  praesertim 
iu  turba  rudium  et  rusticanorum.  Objiciunthae- 
retici ,  sub  pane  SntelJigi  calicem  ;  narn  certuni 
est  Apostolos  et  sacerdotes  ohtulisse  sacrificium, 
in  cjno  requiFitur  consecratio  tam  vini,  quam 
panis.  Resp.  Lucashicnon  loquiturdesacrificio 
sacerdotiun,  ad  quod  requirilur  utraque  species, 
sed  dc  communionc  fidelium  laieorum:  in  qua 
cum  dunitaxat  noniinct  panem ,  colligimus  euin 
solum  fuisse  daluin,  et  dislrihutum  in  tot  mil- 
Iiiini  turha. 

/j3.  FlEBAT  AUTEM  OMM  AMM.E  TDIOR.  ]  Timor  l)ic 

crat  sacer  quidam  horrorct  reverentia,  qua  vi- 
dentes  linguas  igncas,  et  audientes  sermones 
igneos  ,  timebant  et  venerabantur  Apostolos 
quasi  homines  ccclesteset  divinos,  qui  miracula 
pratrarc,  el  cum  Elia  ignem  e  coelo  devocare, 
Ct  in  hostes  vibrare  possent.  Sic  prhnus  in  orbe 
rlcos  fecit  timor ,  ait  Poeta.  Sicvisis  Christi  pro- 
digiis  dicuntur  turbae  limuisse,  Lucae  7.  v.  16. 
Timor  hic  non  eral  aliud  quam  religio  et  reve- 
reritia  erga  Christum  ,  ex  ejus  miraculis  con- 
cepta.  Sic  Matth.  c.  9. 8.  sanatoparalitico  a  Chris- 
10,  ail,  Timaerunt  turbce,  graece  i%a.v/xx<:zv ,  id  est, 
admiratce  sunl :  admiralionis  enim  effeetus  esl 
timor,  sive  reverentia.  Unde  S.  Lucas  idem  nar- 
rans  c.  5.  26.  Evang.  scribit,  Apprehendil  omnes, 
Z*-x-t; ,  id  est,  ecstasis ,  puta  limor  ex  slupore 
manans,  et  in  Dei  glorilicationem  erumpens. 
Lcce  utSpiritus  sanctus  Apostolos  anteatimidos 
veluti  ccrvos ,  facit  omnibus  terribiles  quasi  leo- 
nes.  Ecce  quanta  est  vis  sanctitalis,  quam  etiam 
jmpii  verenluret  expavescunt. 

Prodigia.  ]  Hisce  enim  a  Deo  erat  confirmanda 
nova  primaque  fides  de  Chrisio,  ut  per  ea  cre- 
dibilia  fieret  bominibus;  alioqui  temere  credi- 
dissent.  Quare  similia  ab  haereticis  nova  dog- 
mala  affercntibus  poscenda,  et  exhibenda  sunt, 
sibi  credidi  velint.  Vere  Richardus  Victoriiws 
1.  1.  de  Trinit.  cap.  2.  Si  error ,  inquit,  est  quod 
credimus,  a  te  decepti  sumus  :  isla  eniminnobis  iis 
signis  et  prodigiis  confirmata  sunt ,  quce  non  nisi 
a  te  fieri  potuerunt. 

Et  metus  erat  magnus  in  universis.]  Haec  verba 
dcsunt  in  Graeco  et  Syro,  quia  idem  sunt  cum 
co  quod  praecessit :  Fiebat  aulem  omni  animue  ti- 
mor ,  illudque  exaggerant  et  inculcant. 

txh.  Omnes  etiam  qui  credebant,  erant  pari- 
ter.  ]  Graece,  31»*»  irti  -o  aurb  ,  crant  in  idipsum; 
Syrus  ,  erant  simul;  Tigur.  et  Pagnin.  erant  con- 
juncti,  non  quod  simul  habitarent:  hoc  enim 
erat  impossibilc  in  lanta  hominum,  praesertim 
conjugatorum  et  mechanicorum  turba.  Quae 
enim  domus  tot  millia  fidelium  cepisset?  Eran! 
crgo  simul ,  quia  statis  horis  simul  ad  synaxin  , 
puta  ad  concionem,  communionem  et  oratio- 
nem,  de  quibus  paulo  ante  dixit  Lucas,  in  tem- 
plum  conveniebant.  Id  nostri  Anahaptislae,  quasi 
simise  imitantur  in  Moravia  :  quisque  enim  eo- 
rum  suam  domum  et  ollicinam  habet,  sed  statis 
horis  ad  suas  synaxes  roeunt  oihncs.  Adde  , 
ostolds  et  capita  Ecclcsiae;  pula  primarios  fi- 


APOSTOLORUM.  Cap.  II. 

deles,  simul  babitasse  juxta  lemplum  in  porticti 
Saloinonis.  Iloc  esl  enim  quod  ail  Lucas  c  5.  12. 
Per  manus  aulem  Apostolorum  ficbant  signa  ct 
prodigia  mulla  in  plcbc.  Et  cranl  unanimiter  om- 
ncs  in  porticu  Salomonis.  Dcnique  sociabant  se  , 
nt  vicini  invicem  habitarent  circa  templurn  , 
quoad  poteraut,  et  (pianlum  ofiicia  rerumque 
slalus  cuique  permittebant,  uli  videmus  in  ur- 
bibus  recle  conslilulis,  cives  qui  ejusdem  sunt 
sectae,  nationis,  mercaturae,  vel  opificii,  simul 
babitare  in  eadem  platea.  Et  hoc  innuit  Lucas 
dicens  v.  /i6.  Frangcntes  circa  domos  panem. 

Et  haberant  omma  commusia.  ]  Meum  enim  et 
tuum  est  causa  omnis  discordiae,  ait  S.  Chrys. 
Plato  ideam  perfectae  reipubl.  describens  depos- 
cit,utinea  omnia  sintcommunia,  ad  perfeclam 
civium  unionem  et  concordiam  ,  etiam  uxores. 
Sed  in  eo  fcede  erravit  :  uxorum  enim  commu- 
nitas  repugnal  legi  naturae,  quae  sancit  unam 
cum  uno  copulandam  ad  prolis  certitudinem,  et 
debilam  educationem.  Primi  Christiani  ergo  hoc 
sustulerunt  ,  omniaque  habuerunt  communia 
praeter  uxores  :  ac  proinde  vixerunt  quasi  Reli- 
giosi,  imo  religiosae  vitae  fundamenta  ab  eisjacta 
esse,  docent  S.  Hieron.  1.  de  Viris  illustr.  in 
S.  Marco,  S.  August.  epist.  101).  et  S.  Basil.  in  re- 
gul.  fusior.  Reg.  19.  etS2.  Vidit  hocperumbram 
Pythagoras,  cum  auream  hanc  gnomen  edidit : 
Amicorum  omnia  communia  ;  ex  quo  Diogenes 
colligebat,  supicntis  esse  omniaqucB  in  orbe  sunt  : 
haec  enim  sunt  Dei,  cujus  amicus  est  sapiens; 
testis  est  Seneca  I.  7.  debeneficiis  c.  12. 

Ex  hoc  ergo  loco ,  quod  primi  Christiani  habe- 
rent  omnia  *e<va,  jd  esl  communia,  ortum  est, 
xoivofiiov,  puta  Ccenobia  cl  Coenobitae,  inter  quos 
primi  fueruntEssaei,  quorum  parensfuit  S.Mar- 
cuSjdequorum  sanctitate  mira  scribit  Euseb. 
1.  2.  Hist.  c.  17.  S.  Hieron.  1.  de  Scripl.  Eccles.  in 
vita  S.  Marci.  Quocirca  recle  idem  S.  Hieronim. 
eodem  libro  in  Philone  :  Tcdis,  inquit  ,  primo 
crcdcntium  fuit  Ecclesia,  quaies  nunc  Monaclu  esse 
nitunlur  et  cupiunt ,  ut  niliii  usquam  propriumsit, 
nullus  inter  eos  dives ,  nulius  pauper :  patrimonia 
egentibus  dividanlur ,  oralioni  vacetur  et  psatmis, 
doctrincvque,  et  conlinenticc ,  quales  et  Lucas  refert 
primum  Hierosolymis  fuisse  credentes.  Quocirca  ex 
lunc  coepit  vita  Religiosa  et  coenobitica  a  viris  per- 
fectioni  avidis,  qui  primaevam  Apostolorum  et 
fidelium  vitamaemulari  conabantur,  quorum  in- 
gens  fuitn)ultiUidoperorbemsparsa,ulitestatur 
S.  Dionys.  Eccl.  Hierar.  c.  10.  Eamdeindepostan- 
numDomini300.  instauravilS.  AntoniusinjEgyp- 
to  ,  S.  BasiliusinGroecia,S.  Hieronymusin  Syria, 
S.  Augustinus  in  Africa,  S.  Benedictus  in  Italia, 
totoque  Occidente  ,  quem  deinde  secuti  sunt 
S.  Bernardus,  S.  Dominicus,  S.  Franciscus,  etc. 

Porro  hacc  communio  bonorum,  magnUmest 
\  irtutis  ct  perfectionis  compendium.  Nam  Pri- 
mo,  ingens  est  charitatis  mutuae  incentivum. 
Dnde  S.  Laurent.  Justinian.  1.  deObedientia.c.  18. 
Quid  aliud,  inquit,  esse  dixerim  lieligiosorum 
monastcria ,  et  Deo  famulantium  loca  ;  quam  sta- 
dia  militaria,  atque  spiriluaJa  castra  pugnan- 
tium?  Nonne  m  eisdem  frequentissimce  devotionis 
lacrymcB ,  compunctionis  gemitus  ,  suspiria  pieta- 
!is ,  compassionis  ct  charitatis  ad  Deum  incessan- 
ter  effunduntur  vola?  Et  paulo  post:  Quid  oro  lo- 
cupletius ,  quam  nihil  liabere ,  et  omnia  possidere? 
Carere  rebus  supcrfluis,  et  uti  necessariis?  Pro- 
prium  spcrnerc  palrimonium,  cl  Christi  esse  here- 


COfttftfENTAlUA  IN  ACTA 

dem  '.'  Monastcriorum  quippe  redditus  thesauristtnt 
Salvatoris ,  ii  profeclo  communcs  fiunt  omnibus  in 
communc  viventibus.  Non  cccernitur  pcrsona  divi- 
tis ,  non  potenlis  statui  dcfcrtur  ;  scd  prout  euique 
cxpedit ,  crogantur  ;  quod  est  opus  divinum,  com- 
mcndatio  graliae,  charitatis  officium,  ct  naluraj 
cxemplum. 

Sccundo,  quia  amorem  el  affcctum  avocatab 
opibuset  deliciis  terrenis,quasi  vilibus  et  exili- 
biis,  eumque  toium  transfert  in  Dcum  et  res  cac- 
lestes  :  quo  fit,  ut  in  coelo  defixus  quasi  aquila  , 
pompas  omnes  et  dignitates  terrae,  velut  formi- 
caa  aspiciat  et  dcspiciat,  ac  quasi  rex  omnibus 
cniineat  et  dominelur:  juxta  illud  ab  Isaiac.  58. 
promissum  :  Sustoltam  tc  super  altitudines  terra, 
tt  cibabo  te  licrcditate  Jacob  patris  tui.  Nam,  ut 
ail  S.  Cyprian.  tractat.  de  Orat.  Domin.  Qui  re- 
nuntiavit  jam  sceculo,  major  ct  honoribus  cjus  et 
rcgno;  ct  ideo  qui  se  Deo  et  Christo  dedicat ,  non 
terrena,  scd  calestia  regna  desiderat.  Coenobiia 
orgo  celsior  est  mundo,  Dominus  universi,  par 
angelis  ,  civis  Sanctorum  ,  domesticus  para- 
disi,  bcrcs  Dei ,  .coheres  Cbristi.  Vide  S.  Cbrys. 
Jiomil.  15.  ad  popul.  Hinc  nullum  ,  licet  poten- 
lem  et  principem  timet,  nulli  adulatur,  sed  li- 
foere  quorumvis  vitia  carpit,  audacter  tyrannis 
resistit,  ut  Elias  reslitit  Acbab,  Nathan  David ; 
Klisaeus,  Joram,  Moscs  Pharaoni ,  qui  proinde 
a  Deo  audivit  :  Conslitui  tc  Deum  Pharaonis , 
Exod.   7. 

Tertio  parit  meritorum  el  bonorum  omnium 
eommunionem.  Unde  S.  BasiliusConst.  monast. 
c.  19.  Communis ,  ait,m  cst  Deus,  communis pie- 
latismcrcatura ,  communis  salus,  communiaccr- 
nmiina,  communcs  taborcs ,  communia  prcemia, 
rt  certaminum  coronce ,  ubi  multi  unus,  et  unus , 
non  solus,  scd  in  pluribus. 

Quarto,  aufcrt  materiam,  lutium,  cupidita- 
luin,  vitiorum  et  tcntationum  omniumjacex 
adverso  maleriam,  tempusquc  et  aptitudinem 
Miggerit  vacandi  sibi  et  Deo,  mcditandi,  exer- 
reudi  opera  pietalis,  spei,  cbarilatis ,  et  virtu- 
iuin  omniuni,  juxta  illud  Psal.  39.  Ego  autcm 
mendicus  sum  cl  paupcr  :  Dominus  solticilus  cst 
mei.  Vere  S.  August.  serm.  33.  de  vcrbis  Apost. 
Amor ,  inquit ,  rcrum  tcrrcnarum  viscus  cst  spi- 
ritttatittm  pcnnarum.Ecce  concupisti,  hasisti.  Quis 
dabit  tibi  pcnnas  ttt  columbai?  quando  volabis  ubi 
vcre  requiescas,  quando  hic  ubi  male  httsisti,  per- 
vrrse  acquicsccre  voluisti  ? 

Quinto,  parit  animi  pacem,  serenitatem,  lae- 
litiamet  jubilum  peipetuum.  Haecergovita  acce- 
dil  ad  vilam  quam  egit  Adam  et  Eva  in  paradiso, 
estqtie  inehoatio  vitae  Cieleslis,  quam  Beati  agunt 
in  coelo.  Quocirca  haecprimorum  Chrislianorum 
vita  crat  angelica,  ait  S.  Chrysost.  juxta  illud 
Christi :  Si  visperfeclus  esse ,  vade ,  vendc  quaz  ha- 
!>cs,  ct  da  paupcribus ,  et  habebis  thesaurttm  in  ccclo, 
Matth.  19.  21.  Et  illud.  ps.  72.  Qttid  mihi  csl  in  ccc- 
lo  ,  et  a  tc  qttid  votui  supcr  tcrram ,  Dcus  cordts 
mri,  et  parsmca  Deus  in  atcrnttm?  Unde  S.  Lau- 
Kntius  Justinianus  opusc.  de  Monastica conver- 
•<at.  c.  2.  pulchritudinem  \iue  coenobiticae,  qua- 
leni  agunt  claustrales,  describens  :  Est ,  inquit, 
ctaustrum  Itorlus  conclttstts ,  paradisus  delitiarum, 
Ihaiamus  nttptiulis,  cubile  immaculatum,  virtu- 
luin  schola,  tabcrnacutmn  firdcris ,  reclinatorium 
sponsi,  beUatorum  statio,  sanctitatis  domus,  cas- 
titatis  citstos  ,  prttdcntict  jtrmamenltim  ,  rcligionis 
magisteriunf,  el  obedicntia  sancta;  spccultim  sin- 
gtilart, 

cnr.Mi.   \  i..\rit>r.    tov.  X. 


APOSTOLORUM.  Cap.   II. 

Possessiones.  ]  Agrorum  aut  domorum,  ut  ex- 
plicat  Lucas  c.  h.  unde  posscssio  dicitur  quasi  pc- 
dnm  sessio  aut  positio,  ait  Feslus  :  fundc  enim  aut 
doinus  possessio  capiebatur,immiitcndo  ineain 
pedem,  quasi  in  rem  propriam  et  pedulium. 

^i5.  Et  sibsta>tias  ,  boiia  mobilia,  ut  pecora 
el  supelleclilia  ,  VEKDEBART,]  studio  luni  pauper- 
tatis  et  perfectionis  calcantes  terrenas  opes  ,  et 
anbelantes  ad  ccelestcs  ,  lum  vitaj  communis  et 
charitatis,  ut  ea  in  fratres,  puta  Chrislianos, 
|irscsertim  cgenles  distribuereni  :  tum  ex  ins- 
linctuDei  quasi  pra?sagientes  imminentem  pei- 
secutionem ,  ne  bona  ba^c  a  Judseis  confiscaren- 
tur,  scd  ut  ipsi  ex  eorum  pretio  viverenl,  aliis- 
que  fidelibus  in  persecutionc  bonis suis  spoliatis 
succurrcrent,  juxla  illud  ApostoliHebr.  11.  v.  3'i. 
Nam  ct  vinclis  compassi  eslis ,  et  rapinam  bono- 
rum  vestrorum  cttrn  gaudio  suscepistis ,  cognos- 
ccnles  vos  habcre  meliorem  ct  manentem  subslan- 
tiam.  Unde  Melchiades  Pontifex  12.  q.  1.  cap. 
fuitiram  ,  ait,  quod  futuram  F.cclesiam  in  genli- 
Ijus  Aposloli  prasvidebant,  idcirco  praedia  in  Ju- 
daea  minime  suntadcpti,  sedpretia  tantummodo 
ad  fovendos  egentes  :  pracserlim  quia  pra?vid(.- 
bant  Jerusalem  et  Judaeam  paulo  post  a  Tiloet 
Iiomanis  plane  vastandam.  Idcm  fecerunl  dein- 
eeps  Christiani ,  qui  vigenle  pcrscculione  para- 
bant  sc  ad  niartyrium,  ut  S.  Valerianus,  S.  Caj- 
cilia,  S.  Sixtus  ,  S.  Laurcntius,  qui  bona  eliam 
Ecclcsia3divendebantetdislribuebantinterlideles 
egenos ,  ne  persccutores  ea  confiscarent  et  ra- 
perent,  prudenti  sane  pioque  consilio. 

Prout  cuique  opus  ep.at.  ]  Aon  quod  puerililer 
quis  gcstire  poterat :  nil  ibi  otiosum  erat ,  ac  mullo 
minus  siiperbttm  :  quod  opus  erat ,  hoc  esl ,  qucm- 
lum  ad  indumenta ,  quod  et  nttditatem  tegcret ,  et 
frigus  repcllcret ,  ait  S.  Bcrn.  Apol.  ad  Gul.  Abb. 
b.6.  In  tkmplo.]  Iloc  imitantur  hodie  Ccenobita?, 
et  saeculares  pii ,  tam  viri ,  quam  matronaj  ,  quae 
omne  tempus  quod  a  negotiis  liberum  babeni,  in 
tcmplo  oralioni,  leclioni  et  concioni  impeiMlunt. 
Ubi  enim  quis  melius,  jucundius,  utilius,  nobi- 
lius  vcrselur,  quam  cum  Deo  inejusdomo? 

Et  frangentes  circa  domos,  gra'cc,  *xi  ouo* , 
id  est,  circa  domum  ,  puta  Dei ,  hoc  est  templum, 
ail  OEcum.  panem,  ]  qui  proindc  cuni  mullis  aliis 
censet,  panem  hunc  quem  in  templo  frange- 
banl  ,  fuisse  Eucharistiam.  Unde  pro  pancm , 
Syrus  vertitj  munus  benedictum,  puta  panem 
consecratum  ct  transsuhslantiatum ,  Deoque 
quasi  mincha  iu  sacrificium  oblatuni.  Idqee  esl 
valde  probabile,  quia  Eucharistia  a  Paulo  et  Luca 
vocatur  fractio  panis.  Nec  obstat,  quod  Noster 
Grcecnm,  **l  o^ov,  vertat  circa  domos ,  puta  do- 
matim,  per  domos  singulas,  idque  recte  ex  grce- 
cismo ;  quia  crescente  numero  fidelium  per 
varias  domos  eos  dislribuere,  in  iisque  Euclia- 
risliam  celebrare  oportcbat.  Atque  exinde  ortae 
etdistinctaparoeciae,  quibus  singulis  suus  praeest 
Parocbus  ,  sive  Pastor,  cum  primitus  una  esset 
otxo? ,  sive  doinus  et  coenaculum  fidelium,  uti 
palet  c.  1.  13.  Alii  tamen,  Ul  Lyran.  Cajet.  et 
Cartb.  significant  bunc  panem  fuisse  usualem  et 
eommunem.  q.  d.  Frangcbant ,  id  est,  dislribue- 
bant  per  domos  panem,  id  est  cibum,  pro  nu- 
mero,  qualitale  et  quantitale  incolarum  cujus- 
que  domus.  lnde  notat  Cbrysost.  dici  pancm , 
q.  d,  Alimcntum  nccessarium,  non  delicias. 
Huic  sensui  favet  id  qund  sequitur  :  Samebant 
cibttm  cttm  cxultationc  .  scd  hoc  recte  accipias 
dc  ngape  post  Eucharisiiant  q.  d.  Post  Eucha- 


DO  COMMENTAUIA  1N  ACTA 

ristiam  sumcbant  agapen,  aive  cihum  in  cpulo 
et  convivio  coiinnuiii,  inslilnto  in  mcmnriarn 
ultimee  coenae  Christi  communis,  ad  symhnlmn 
ci  stimulum  cbaritalis.  Udde  pro  sumebant , 
graeceest  /uruitticiwi,  id  cst,  simul  sumebantci- 
buril  rommuncm  ,  scilicel  in  agape  ,  quam  post 
EuchaTJstiam  celebrabanl. 

Cl\i  i.xi  i/iaiiom. ,]  lum  ob  rcceptam  Chris- 
tianismi  gratiam  ,  tiini  ob  supradictam  Eucha- 
listiam,  lum  ol)  agapen,  taniamque  iri  se  invi- 
ccm  chaiitatem  mutuarn.  Videbanienim  novam 
in  nuindo  rempublicaru  Cbristianam,  qualis 
nunquam  visa  fuerat  in  mundo,  eamque  simi- 
lcm  vitee  caelesti  et  angelicae;  seque  id  eam  per 
Dei  gratiani  esse  cooplatos,  aCproinde  omnium 
Spiritus  sancti  chaiismatum  in  ea  factos  esse 
participes.  Nulliimrnim  majus  signum  inhabitan- 
lis  Spirittts  est,  qudm  Uvlitia  spirituatis ,  ait  S.  Ber- 
nardus.  Rursum,  Scruramens  quasi  juge  convi- 
vium ,  ait  Sapiens.  Nimirum,  Vox  exuttalionis  et 
salutis  in  tabernacutis  justorum ,  Psal.  117.  Ila  in 
S.  synaxi  exullabat  S.  Franciscus,  ut  ait  S.  Bo 
navcnt.  in  cjusVita  c.  9.  Ftagrabat,  inquit,  erga 
Sarramentum  Dominiri  corporis  servore  omnium 
mcdullarum ,  stuporc  admirans  pcrmaximo  iUam 
cliarissimam  dignationem,  et  dignantissimam  cha- 
rilatcm  :  scepe  communicabat,  et  lam  devote,  ttt 
alios  devotos  cfjicerel ,  dum  ad  immacutali  Agni 
degtistalioncm  qitasi  spiritu  ebrius ,  in  mentis  ut 
plurimum  rapiebatar  cxcesstim. 

Porro  Tertull.  bona  el  delcctationes  Christia- 
nisini,inquibusjurecxultantChristiani,  itaslric- 
tim  recensel,  et  compcnsat  lib.  de  Sectaculis 
c.  29.  Quid ,  inquit,  jucundius  qnam  Dei  Patris 
et  Domini  reconcilialio ,  quam  veritatis  revelatio, 
quam  errorum  recognilio,  qttam  lanlorum  retro 
rriminum  venia?  qace  major  votuptas ,  quamfas- 
lidittm  ipsius  votuptatis,  quam  sctculi  totius  con- 
tcmptus ,  quam  vera  libertas ,  quam  conscientia 
integra,  quam  vita  sufliciens,  quammortis  timor 
nutlus;  qttod  calcas  deos  nalionum ,  quod  dcmonia 
r.xpcltis,  elc.  quod  Deo  vivis?  Hce  voltiptatcs  ,  hcvc 
spectacuta  Christianorum  sancta,  perpetua,  gra- 
tuita.  Etmox:  Vis  et  pugiltatusetluctatus? '  prcesto 
sttnt  non  parva  sed  mutla.  Aspice  impudicitiam 
dcjcclam  a  castitate,  perftdiam  ccvsam  a  ftde ,  sae- 
viliam  a  misericordia  contusam,  petutantiam  a 
modcslia  obumbratam:  et  tales  apud  nos  sunt  ago- 
nes ,  in  quibus  ipsi  coronamur.  Quale  autem  spec- 
tactdum  in  proximo  cst  adventus  Dominijamin- 
dubitati ,jam  supcrbi,jam  triumphantis?  Qucc  ilta 
exultatio  angelorum.  qttce  gloria  resurgcntium 
Sanrtorttm  ?  quale  regnurii  cxindc  justorum :  qualis 
civilas  nova  Jerusatem?  etc.  Qualia  illa  sunt  quce 
nec  ocuttis  vidit ,  nec  attris  audivit ,  nec  in  cor  ho- 
minis  ascendcrunt?  Unde  paulo  ante  concludit : 
Delicattts  cs  Christiane  si  et  in  scvctdo  voluptatem 
concupiscis  ,  imo  nimittm  stulttis,  si  hoc  existimas 
voluptalem.  Ducas  vclim,non  possumus  viveresine 
volttptate,  quimori cum  voluptute  debebimus?  Nam 
qttod  est  aliud  volttm  nostrum,  quam  quod  et  Apos- 
ioli,  cxire  de  scvcttto  et  recipi  apttd  Dominum  ? 
IIccc  voluplas  ubi  ct  votum. 

Et  simplicitate  cordis.  ]  Id  cst,  sine  malitia  , 
dolo,  suspicione  ,  invidia,  moestitia  ;  benevole  , 
candide  ,  sincere,  integre  ,  hilariter  ,  liberaliter. 
Significat  omnja  bona  fide  esse  gesta ;  nullas  ux- 
quissitas  fuisse  delicias,  nullasetiam  sectas  vel 
schismata;  sed  quemque  sua  libenti  et  alacri 
animo  fratribus  commimicasse,  ait  Chrysost., 
ac  vicissim  quas  u.v  disiribulione  sibi  oblinge- 


APOSTOLOIU.M.  Cap.   II. 

bant,  simpliciter,  candide,  hilari  et  grato  aniin  > 
accepisse,  non  respisciendo  analteri  melior  vel 
major  pars  dislributa  fuisset. 

Nota.  Sicul  in  rebus  naturalibus  simplicia  di- 
cuntur  corpora,  qiue  non  suul  mista  etcompo- 
Slta  ,  qualia  sont  eu-lum  etelementa,  ex  quiblls 
feTiqua  corpora  componuntur  et  conllantur ;  ita 
in  moralilms  siotfilicps  vocantur,  qui  carent  su- 
co,  dolo,  elcupidilatuin  passionumque  mistura. 
Quocirca  Deus  simplicissimus  est,  tamphysice 
innatura,  quam  moraliler  in  vii  tute,  candore 
el  puritate.  Unde  preeclare  S.  August.  lib.  11. 
Civit,  10.  Est,  inquit,  bonum  sotum  simptex,  ct  ol> 
hoc  solum  incommutabite ,  quod  cst  Dcus.  Ab  hor 
bono  rrrala  sunl  omnia  bona ,  sed  nonsimpliria  , 
et  ob  hoc  mulabilia.  Creata  sane ,  idest  facla,  non 
genila.  Qttod  enim  de  simptici  bonum  gcnitum  est, 
pariler  simplex  est ,  puta  Vurbum  ut  Filius  Dei. 
Et  mox  :  Ideo  simptex  dicitur ,  quoniam  quod  ha- 
bet ,  hoc  est ,  etc.  utpote  cui  non  sit  aliquid  habe- 
re  ,  quod  vct  possit  amittere  ;  vet  alittd  sit  habens  , 
atittd  quod  habet,  sicut  vas  aliquem  liquorem,  aul 
corpus  coiorem ,  aut  aer  luccm,  aut  anima  sapien- 
liam.  Nam  ncque  vas  liquor  est ,  nec  corpus  color , 
nec  aer  tux ,  neque  anima  sapientia  est.  Hinc  est 
qttod  eliam  privari  possunt  rebus  quas  habent.  Et 
inferius  :  Secundum  hoc  ergo  dicuntur  itta  shn- 
plicia,  quce  principalilcr  vercquc  divina  sunt,  quotl 
non  alittd  esl  in  eis  quatitas ,  aliud  substantia;  ncr 
aliorum  participalione ,  veldivina  ,  vcl  sapientia  , 
vet  beata  sunt.  Unde  idem  alibi :  Simplex  eris ,  si 
te  mundo  non  implicaveris ,  sed  explicaveris  :  ex- 
pticando  enim  le  a  numdo  (nnies  te  cum  Deo  sim- 
plicissimo  ;  itaque)  simplex  implicando  dtiplex 
cris.  Et  Ficinus  in  c.  7.  Timaei  Platonis  :  Simpti- 
cilas ,  inquit,  sttprema  supcr  cvlcrnitatem  extat  , 
&  qua  in  divinis  menlibus  sit  inlcgritas ,  etin  ani- 
malibus  rationabilibus  ceternitas  tempori  mixta  , 
ct  in  mundi  sphctris  sempilernitas  temporalis  :  in 
his  autem  quce  sphctrarum  motu  virlttteqiie  sunt , 
qacedam  portio  temporis.  Quo  ergo  quis  simpli- 
cior  est ,  eo  proximius  ad  Deum  et  divinitatem 
accedit.  Quocirca  monet  Christus  :  Estote  pru- 
dentes  sicut  serpentes  ,  et  simplices  sicut  cotumba, 
Malth.  10.  q.  d.  ait  S.  Hieron.  epist.  ad  Ruslic. 
Habeto  simplicitatem  columbcv ,  necuiquamma- 
chineris  dolos;  ct  aslutiam  serpentis ,  ne  cdiorum 
supptanteris  insidiis :  quia  non  muttum  distat  in  vi- 
tio,'autdecipere,  auldecipiposse.  Idem  inc.  7.  Osee: 
Prudentia,  ait,  absque  simplicitate  malitia  est , 
ct  simplicilas  absque  rationc  stultitia  nominatur. 

Simplicitati  opponitur  hypocrisis,  quac  virtu- 
tum  simulatione  clausum  vilium  abscondit,  et 
arte  palliat,  quam  proinde  acriter  passim  insec- 
latur  Scriptura.  Hypocrita  enimest  vulpes,  his- 
trio,  Mercurius  triceps  ,  ct  simia  in  purpura  :  ut 
camelopardalis  collo  refert  oequum,  pedibus  et 
cruribus  bovem  ,  capite  camelum,  maculis  ti- 
grim  aul  pardum;  ita  inter  hypocritas  sunt,  qui 
varias  hominum  formas  exprimant.  Si  cultum 
inspicias,  Sanclum  quempiam  essc  existimes  : 
siorationem  audias,  satrapamloquiputes  :  sivi- 
tam  expendas ,  nebulonem  invunies  :  si  scripta , 
bubulcum.  Vide  S.  Gregor.  1.  10.  Mor.  cap.  27. 
in  illud  :  Deridclurjusti  simplicitas,  ubigraphi.ee 
simplicium,  aeque  ad  duplicium  sensa  et  mores 
depingit;  et  Climachum  gradu  24.  ubi  inter  alia 
ait,  simplicitatem  cssehabitum  anima?  varietatu 
carentem,  totiusquc  perversae  cogitationis  igna- 
rum,  et  qui  nulla  mala  cogitatione  moveatur. 
SicS.  Paulus  exhorlcns  ad  elccmosynam,  jubei 


COMUENTAMA  IN  ACTA 

ul  earn  faciant  io  simpliciiate :  Qui  trlbuit,  ait , 
in  shnplicitate ,  F\oman.  12.  8.  Vidc  ilii  dicla.  Siin- 
plicitalis  insignis  ,  ct  pi  iniujva:  fidclium  aemulce, 
domesticum in  Societatc  habemus  exetnplum, 
(i  speculum  R.  P.  Paschasium  Droeiuin  ,  <jui 
unus  h  dcccm  primis  Patribus  S.  P.  N.  Ignaiii 
sociis-  crealus  Mincius  Apostolicus  pcr  I-Iiher- 
niam,  ac  prae  caelcris  oninilius  a  S.  Ignatio  dlg- 
nus  judicatus  patriarchatu  Mhiopiae,  ob  rarani 
sipicnliani  et  sanclitatem  ciim  mirocandore  et 
simplicitate  conjunciam  ;  adeo  ut  ab  eodem  So- 
letatis  angelus  nuncuparetur.  Sic  cnim  de  eo 
scribit  noster  Sacchinus  tom.  2.  Iiist.  Societ.  I.  C. 
num.  97.  Propria  ejus  iuus  dicebulur  simpticitas 
mixta  prudcntiie.  Uunc  principio  complexus ,  toto 
vita  cursu  tenuit.  Ilanc  pradicabat  ipse  frequenter, 
rl  commendari  ab  omnibus  cupiebat;  idque  tribus 
de  causis.  Prima,  qttia  malcria  maxime  capax 
ralestium  donorum  simpLicitas  est :  pcrcnnis  fons 
licatoi  cordis  tranquilUtutis ,  impenetrabile  diabolo 
mnnimcnttim  ,  virlutum  ccvterarum  concitiatrix , 
idlrix  et  decus.  Aam  quod  in  orc  formoso  est  hila- 
ritas ,  hoc  cst  in  virtutis  quusi  vutlu  simplicilas. 
Secunda  ,  quod  ipsa  sit  alience  benevolcntice  rapax 
illicium.  Nihil  enim  ita  blandum  et  umabite,  ut 
candltlttm  et  aprrtum  ,  ct  cui  te,  secuvus  credas  , 
ingcnium;  ut  nescius  cuiquam  nocere  accuivis  pro- 
desse  paratus  animus.  Tertia,  quod  simplicium 
cong7'cssu  et  Deus,  et  homincs  mirifice  delectan- 
tur.  Denique  simplicilas  in  eum  maxime  statum 
reponit  humanum  sobolcm ,  unde  serpenlis  fraus 
parcntcm  primum  dcjccit.  Simplicilatis  qnoque 
illustrc  nuper  dedit  exemplum  lllustrissimus 
Card.  Bellarminus;  adeout,  cum  quidam  libe- 
rius  dlceret,  euni  non  fuisse  evectum  ad  ponti- 
licatnm ,  eo  quod  haberetur  simplex  ,  candide 
et  hilariter  responderit ;  Felix  simpticitas ,  quce 
me  tanto  oncre  Ubcravit. 

47.  Com.auda"ntes  DEUM.]Nolat  cos  postcibum 
^ratias  egisse  Deo,  eumquc  dc  suis  alimentis 
quasi  donis  collaudasse.  Hinc  post  agapen  canc- 
bant  Deo  hyuinos  ct  canlica  spiritualia  ,  ut  ait 


APOSTOLOhCM.  Cap.  III. 
Apostolus  Ephes.  5.  19.  Quirursum 


Tim, 


91 
'i.  U. 


Nihil ,  inquil,  rejicicndum ,  quod  cum  graliorum 
actione  percipitur.  Vidc  ibi  dicta. 

Et  habentesgiutiam.  ]  Idest,  amabiles,  graii 
ct  accepti  toti  plebi.  Pro  graliam ,  Syrus  verlit 
5*0111  rachame ,  quod  significal  visceralem  af 
fectioncin,  et  cx  inlimis  visceribus  manan  leoi 
compassionem,  amoremetbenevolentiam.  Porro 
hanc  gratiam  et  dilectionem  populi  fidelibu- 
conciliubat  beneficentia  etcemosynce  ,  ct  moruiu 
candor  atque  simpticilas,  ait  S.  Chrysost. ,  ilein 
modcstia,  mansueludo,  sanctitas  in  vultu,  ver- 
his  ,  omnique  actione  relucens. 

DOMINUS  ACTEM    ADGEBAT,  ]  ^oecTsS/;,  id  est ,   ad- 

debat  numcro  cceluique  Iidelium,puta  Ecclesiae, 
ut  habet  Greecus,  de  quo  mox,  plures  alios^/iu 
sa/w/ /?<?raif,inspirandoeis  fidem,  et  desiderium 
baptismi  ac  Christianae  vitae,  quibus  justifica- 
rentur,  ct ,  si  in  iis  usquc  ad  yitae  finemperse- 
verarent,  salvarentur,  etaeternam  beatitudinem 
consequerentur. 

In  idipsum.  ]  Id  est  simul ,  videlicet  in  Ecclesia, 
ut  habent  Graecus  et  Syrus.  Porro  Grxcus  im-zo 
Iojto,  id  est,  in  idipsum,  rejicit  ad  initium  capitis 
sequentis.  Verum  videtur  Lucas  scripsissc  hic 
€tt!  to  Itj-o  ,  quod  aliquis  cxplicuerit  addcns  in 
margine,  rfi  h/./r^w.,  id  est,  in  Ecctesia ;quod  de- 
inde  ab  alio  putante  hoc  ad  textum  pertinere,  in 
textum  translatum  est,  excluso  1*1  to  &m  in  caput 
sequens.  Sed  quocumque  modo  legas,  idem  cst 
sensus.  In  idipsum  enim  idem  cst ,  quod  simul , 
pariter,  puta  in  Ecclesia,  ut  dixi.  Denique  tam 
cxacte  S.  Lucas  hic,  et  insequentibus  enarrat 
virtutes  ct  vitam  primorum  fidelium ,  quia  ipsa 
fuil  inierpreiatio  Evangelii,  ctpraxis  doctrina? 
Christi ,  quae  ejus  legem  nobis  ad  vivum  factis 
cxpriniit,  ac  proinde  ipsa  nobis  viva  est  lc\  et 
norma  viue  Cnristianse.  In  Sanctorum  vike  cog- 
noscimus ,  qtiid  in  Scriptttra  lcgcre  debeamtts,  ait 
S.  Gregor.  hom.  10.  in  Ezech.  Et  vfcc  vcrsa 
F.vangclium  ,  et  lex  scripta  csl  commcntarias  titcr 
Sanctorum;  aitPhilolib.  de  Ahraham. 


CAPUTTERTIUM. 

SYNOPSIS     CAPITIS. 

Sanctls  Pi.trus  cfaudo  ori.ssum  restituit:  inde  docet  vopulum  se  hoc  miraculum  non 
sua  ,  sed  cllristi  virtute  effecisse  ,  l't  1n  eum  credant. 


1 .  »izl!S&ifflSfe*^^ETRUS  autem  et  Joannes  ascendebant  in  templum  ,  ad  horam  orationis 
nonam.  2.  Et  quidam  vir ,  qui  erat  claudus  ex  utero  matris  suce  ,  bajula- 
batur :  quem  ponebant  quotidie  ad  portam  templi ,  qua?  dicitur  Speciosa  , 
ut  peteret  eleemosynam  ab  introcuntibus  in  templum.  3.  Is  cum  vidisset 
Petrum  et  Joannem  incipicntcs  introire  in  templum ,  rogabat  ut  eleemosy- 
nam  acciperet.  4.  Intuens  autem  in  eum  Petrus  cum  Joanne  ,  dixit ,  Respicc 
in  nos.  5.  At  ille  intendebal  in  eos ,  sperans  se  aliquid  accepturum  ab  eis. 
6,  Petrus  autem  dixit:  Argentum  et  aiirum  non  est  mihi :  quod  autem  habeo  ,  lioc  tibi  do  :  In 
nomine  Jesu  Christi  Nazareni  surge  ,  et  ambula.  7.  Et  apprehensa  manu  ejus  dextera  allevavit 
cum  ,  et  protinus  consolidata?  sunt  bases  ejtis  et  plantae.  8.  Et  exMicns  stetit ,  et  ambulabal :  ct 
mtravit  cum  illis  in  templum  ambulans ,  et  exilicns,  c.t  latulans  Deum.  9.  Et  vidit  omnis  populus 
cum  ambulantcm  ,  ct  laudautemDeum.  10.  Coguosoebant  autem  illum  ,  quod  ipse  erat,  qui  ad 
elecmosynam  sedebat  ad  Speciosam  portam  templi :  ct  implcti  sunt  slupore  ct  cxtasi ,  in  eo  quod 


.  .. 


COMMENTAMA  I.N  ACTA  APOSTOLORIM.  Cap.  1». 
conligerat  illi-  1  I.  Guoa  teneretautemPetrum  et  Joannem  ,  cucurrit  omnis  populus  ad  eos  ad 
porticum  qtiac  appellatur  Salomouis,  stupcntes.  12.  Videns  autem  Petrus,  respondit  ad  populum: 
Vir  lsraelita? ,  quid  miramini  in  hoc,  aut  nos  (piid  intucmini,  quasi  nostra  virtutc  aut  potcs- 
tate  fcccrimus  hune  amhulare  ?  13.  Deus  Ahraham  ,  et  Deus  Isaac ,  et  Deus  Jacob ,  Deus 
Patrurn  nostrorurn ,  glorificavit  filium  suum  Jesum  ,  quem  vos  quidem  tradidistis  et  negasti^ 
aute  faciem  Pilati ,  judicanti  illo  dimitti.  1 4.  Vos  autcm  sanctum  et  justum  ncgastis ,  et  petisti  > 
virum  liomicidam  donari  vohis:  15.  auctorem  vero  vilae  interfecistis,  quem  Dcus  suscitavit  a 
mortuis  ,  cujus  nos  testes  sumus.  16.  Et  in  fide  nominis  ejushunc,  quem  vos  vidistis  ,  et  nostis, 
confirmavit  nomcn  ejus :  et  Gdes ,  quae  per  euni  est ,  dedit  integram  sanitatem  istam  in  conspectu 
onuiium  vestrum.  17.  Et  nunc  fratrcs  scio  quia  per  ignorantiam  fecistis,  sicut  et  principes 
vestri.  18.  Deus  autcm,  quae  praenunliavit  per  os  omnium  Prophctarum  ,  pati  Chrislum  suum, 
sic  implevit.  19.  Poenitcmini  igitur ,  et  Convcrtimini ,  ut  deleantur  peccata  vestra ,  20.  ut  cum 
venerint  tempora  refrigerii  a  cOnspectu  Domini ,  et  miserit  eum  ,  qui  proedicatus  est  vobis , 
Jcsum  Chrislum ,  21.  quem  oportet  quidem  coelum  suscipere  usque  in  tempora  restitutionis 
omnium  ,  quoe  locutus  est  Deus  per  os  sanctorum  suorum  a  sneculo  Prophetarum.  22.  Moyse.s 
quidem  dixit:  Quoniam  Prophetam  suscitabit  vobis  Dominus  Deus  vester  de  fratribus  vestris , 
lanquam  me,  ipsum  audietisjuxta  omnia  qusecumque  locutus  fuerit  nobis.  23.  Eritautcm  :  omnis 
anima  quae  non  audierit  Prophetam  illum  ,  exterminabitur  de  plebc.  24.  Et  omnes  Prophetoe  a 
Samuel ,  et  deinceps ,  qui  locuti  sunt ,  annuntiaverunt  dics  istos.  25.  Vos  estis  filii  Prophetarum  , 
et  testamenti ,  quod  disposuit  Deus  ad  Patres  nostros ,  dicens  ad  Abraham  :  Et  in  semine  tu 
benedicentur  omnes  familia?  terrae.  26.  Vobis  primum  Deus  suscitans  Filium  suum ,  misit  euin 
benedicentem  vobis :  ut  convertat  se  unusquisque  a  nequitia  sua. 


o 


1.  Petrus  autem  f.t  Joannes.  ]Groecus  praefigit 
eiti  70  :j.j-.o  ,  id  cst,  in  idipsum,  hoc  esi  simul,  pa- 
riter  Veruni  hoc  pertinet  ad  finem  capitis  prac- 
cedentis,  uli  jam  dixi :  licet  Cajetan.  Pagnin.  Ti- 
gurin.  et  alii  referant  hocad  c.  3.  q.  d.  Petrus  el 
Joannes  ascendebant  in  templum  simul  et  pari- 
ter,  vel,  utCajet.  sub  idem  lempus,  quo  scilicct 
geslasunt  ca  quae  audivimusc.  2.  NotatS.  Chrys. 
combinationem  Petri  et  Joannis ,  tam  hic  quam 
c.  8.  14.  et  Joannis  20.  3.  indicem  magme  inter 
utrumque  conjunctionis  et  amiciliae  ,  ut  suo 
exemplo  doceant  Praelatos,  et  capita  congrega- 
tionum  unionem  et  concordiam.  Erantenim  hi 
duo  primarii,  et  quasi  duo  oculi,  non  tantum 
Kcclesiae,sedet  Apostolorum.  Nimirum  sequun- 
tur  instilutum  Cbristi ,  qui  Apostolos  binos  misit 
ad  evangelizandum,  Mattb.  6.  7.  Hoc  exemplum 
sequantur  Religiosi ,  qui  nunquam  soli ,  sed  sem- 
pcr  cum  comite,  qui  vitae  sit  testis  et  adjutor , 
incedant;  adeo,  ut  S.  Thomas  Aquinas  Religio- 
sum,  qui  solus  incederct,  vocare  sit  solilus  dse- 
monem  solitarium.  Hoc  enim  inter  caelera  ejus 
apopbthegmata  recenset  Castiglius  in  ejus  Vita. 

Ascendebant  in  templum.  ]  Templum  enim  si- 
tum  erat  edito  loco  in  monte  Sion,  ut  toti  urbi 
esset  conspicuum,  ad  quod  proinde  per  gradus 
ascendebatur,  in  quibus  multi  censent  recitatos 
fuisse  psalmos,  qui  inde  Graduales  dicantur. 
Templum  enimestdomus,  utiDei  aitissimi,  ita 
el  orationis,  qua  colloquimur  cum  Deo,  et  ad 
Deum  mente  ascendimus.  Oralio  enim  enim  est 
mentis  in  Deum  elevatio;  ita  S.  Chrysost.  Porro 
templum  hoc  erat  atrium  laicorum,  non  Sanc- 
tuni ,  multo  minus  Sanctum  sanctorum  :  in  illud 
cnim  solis  sacerdotibus  Aaronicis,  in  hoc  soli 
pontifici  semel  in  anno  patebatingressus. 

Disce  bic  contra  haereticos,  meliorem  esse 
orationem  quae  fii  in  templo  quam  alibi,  idque 
quinque  de  causis.  Primaest,  quod  oratio  in 
templo  sit  publica  Dei  invocatio ,  laus  et  adora- 


tio  coram  lola  Ecclesia  ,  ideoque  major  etbono- 
rificentior  Deo,  quam  quae  fit  alibi  solitarie.  Se- 
cunda  ,  quod  in  templo  quasi  in  domo  sua 
babitet  Dcus  ,  ac  proinde  ibi  suam  praesentiatn 
exhibeat,  et  postulata  exaudiat,  uti  precalus  est 
Salomon  3.  Reg.  7.  Deusque  ei  promisit  ibidem 
C  9.  3.  dicens  :  Erunt  oculi  mei ,  et  cor  meum  ibi 
cunciis  diebus.  Tertia  quia  in  templo  ob  conso- 
cialionem  ,  preces  unius  adjuvantur  aprecibus 
et  meritis  omnium  praesenlium,  ac  praesertim 
sacerdotis  ,  qui  speciatim  proomnibus  praesen- 
libus  sacrificat.  Sicut  ergo  nummus  unus  non 
habens  justum  pondus  ,  si  detur  creditori  ,  ab 
eo  rejicitur  ;  sin  vero  multis  aliis  misceatur  , 
acceptatur,  transitque  cum  caeteris :  ita  etoratio 
solitarii  si  sit  tepida,  vaga,  negligens,  rejicitur 
a  Deo;  sin  vero  multis  aliis  ferventibus  junga- 
tur ,  earum  vi  et  quasi  alis  attolitur ,  et  in  coe- 
lum  ad  Deum  evolat.  Quarta,  oratio  in  templis 
facta  adjuvatur  a  Sanctis,  quorum  corpora  ibi- 
dem  sepulta  sunt.  Quinta,  eadem  dat  aliisorandi 
exemplum,  aliosquc  aedificat. 

Quare  fanatica  et  baeresis  recenterexhorta  in 
Hollandia,  quae  damnat  templa  et  oratoria  pu- 
blica ,  ccelusque  fidelium  et  Ecclesiae  non  nisi 
in  privatis  cubiculis  cogendos  et  celebrandos 
docet,  ibique  suos  cogilet  celebrat,  nixa  male 
intelleclis  Christi  contra  Pharisaeos  sure  devo- 
tionis  ostcntatores  ,  verbis  Matlh.6.  G.  Tuautem 
cum  oraveris  inlra  in  cubicuium  tuum ,  et  clauso 
ostio  ora  Patrem  tuum  in  abscondito.  Ut  quid 
enim  jussit  Deus  Mosi  fabr.care  tam  amplum 
tabernaculum,  et  Salomoni  tam  augustum  tem- 
plum ,  promittens  se  in  eo  ipsius  et  fidelium 
preces  exaudilurum,  3.  Reg.  c.  8.  et  9.  nisi  quia 
in  eo  volebat  publice  coli  et  adorari:  Ut  quid 
toties  David,  Christus,  Pelrus  et  Joannes  hic 
ascenderunt  in  templum,  nisi  publicae  oratio- 
nis  causa  ?  Ut  quid  a  tcmpori  Constantini  piis- 
simi   Imperatorcs,   Reges,    Ponlificcs  singulis 


GOMMENTARM  IN  ACTA  APOSTOr.OfiTU.  Cap.  Iir. 


1 1 


s.rculis  BBdificairerunt  tot  basilicas,  tot  templa 
iini.i  ampliludine  ct  magnificentia,  quanlam 
ubique  terrarum  ceinhnus ,  nisi  ut  fideles  in 
iis  turmatim  adunali  Deum  unanimiter  el  pro- 
palam  invocarent  et  laudarent  ?  juxta  iilud  Re- 
gii  Psaltis  :  ConfUebor  tibi  in  Ecclesiamagna,  in 
poputo  gravi ,  id  estmulto,  imo  plurimo  ,  lau- 
dabo  le.  Et  illud  Clirisli:  Apud  te  laus  rnea  in  Ec- 
clesia  magna :  vola  mea  reddam  in  conspectu  li- 
menlium  eum,  Psal.  21.  26.  Et  illud  :  Omiu.; 
gentes  plaudite  manibus  ,jubilale  l)eo  in  voce  exul- 
tationis.  Quoniam  Dominus  excelsus ,  terribilis , 
rex  magnus  super  omnem  terram,  Psal.  A6. 1. 

Quocirca  Deus  horribililer  ulcisci  solet  tem- 
jilorum  violationem  ,  vel  eversionem  :  quin  et 
Gentiles  Historici  mulla  raraque  exempla  nar- 
rant  eorum,  qui  in  mullas  gravesque  incide- 
runt  calaniitates,  eo  quod  revcrentiam  debitam 
templis  falsorum  suortim  deorum  non  detulis- 
sent.  Undc  Socrates  1.  7.  Hist.  cap.  23.  sapienter 
nolat,  profanationem  templorum  certum  essc 
signum  iraj  Dei ,  et  cladis  reip.  imminentis. 
Porro  quo  quis  niajor  est,  eo  majorem  debet 
Deoejusque  templis  honorcm,  ut  suo  excmplo 
aliosidcm  facere  doccat. 

Id  sapiebat  Theodosius  Imp.  qui  adco  vene- 
rabatur  tcmpla  ,  ut  cum  armis  et  diademate  illa 
iugredi  noluerit,  sed  utraque  ad  eorum  fores 
deposuerit ,  dictitans  banc  reverentiam  se  de- 
bcre  iis  locis  ,  in  quibus  magis  rcsplendet  divi- 
nitas  el  majestas  Domini.  Ita  refertur  in  Conci- 
JioEpliesinoc.  21. 

S.  Gregor.  Nazianz.  orat.  19.  laudat  Nonnam 
matremsuam  ila  venerantem  templa,  ut  in  iis 
numquam  illius  vox  audita  sit ,  quod  silentio 
Sancta  honorarit ,  quod  veneranda  mensaj  num- 
quam  terga  obverlerit ,  nec  in  divinum  pavimen- 
tum  expuerit.  Nam  ut  recte  ait  S.  August.  in  reg. 
et  refertur  dist.  ft2.  can.  6.  Id  oraiorio  prceter 
orandi  et  psallendi  cultum  penilus  nihit  agatur, 
ut  nomini  huic  et  opera  jugiter  impensa  concor- 
dent.  Est  enim  et  vocatur  domus  oralionis :  ibi 
crgo  non  aliud  agendum  ,  quam  ul  orationi  vo- 
ceturS.  Chrysost.  hom.  2.  in  epist.  2.  ad  Corint. 
in  fine  agens  de  Lilurgia  Ecclcsioe:  Quidam,  ait, 
adeo  sunt  incogitantes  ,  stultiac  dissoluli,  ut  non 
solum  eo  tempore,  quo  hctc  aguntur  cum  catccliu- 
inenis  ,  sed  etiam  in  his  quce  aguntur  cum  fuleli- 
bus,  stent  et  fabulentur.  llinc  subversa  sunt  om- 
nia  hinc  pcrierunt  ornnia ,  ct  quidcm  eo  lempore  , 
quo  maxime  Deus  crat  placandus,  illo  magis  ir- 
ritato  discedimus. 

S.  Mauritius  tanta  reverentia  ct  dcvotione  ver- 
sabatur  iniemplo,  ut  nunquam  visus  sit  sedere, 
sed  genuflexus  semper,  aut  stans  facie  pavida 
et  pallida.  Rogatus  causaoi,  dixit :  Non  pavebo, 
non  trernam  ,  sciens  me  hic  stare  coram  Deo  ?  Ita 
Severus  in  ejus  Vita. 

Quio  et  Abyssini  omnes  etiam  laici ,  quan- 
tumvis  scnes  in  tcmploex  revcrentia  nunquam 
scdent,  sed  genullectunt,  vel  certe  stant  innixi 
scipionibus,  si  senes  sint,  vel  inlirmijid  Romoe 
mihi  asseverarunt  viri  graves,  etAbyssini  ipsi. 

Moral.  S.  Greg.  Nazianz.  io  Seotentiis,  Perpc- 
tuum,  inquit,  sit  tibi  hoc  studium ,  ut  menlcm 
tuam  templum  Deo  extruas  :  sic  enim  eum  pro  spi- 
rituali  statua  in  intirno  corde  habebis.  Modum 
prtescribit  idem  Nazianz.  in  Monaslichis  di- 
cani : 

A^enJorum  initiuin  cl  finw  »it  Deu»  ,  tic. 


Si  IjtMwfi'-'!*  fueris,  iniiLibcrisDciim. 
Fac  sis    benigiius  ,     ut  bcnignurn  liabeos  Deum. 

Vide  dicla  in  fine  AggEei  PropheUe. 

Ad  horam  orationis  >o.NA\J,]  quic  incipiebat 
hora  tertia  post  meridiem,  et  Qoiebatur  in  ves- 
pera  solisquc  occasu.  ladael  enim  dicm  et  noc- 
tcm  dividcbant  in  qualuor  partes  ct  vigilias  , 
puta  in  boram  piimam,  tcrtiam,  sextam  ct  no- 
nam  ,  ct  quamque  pie  ordicbantur  a  Deo  et  prc- 
cibus  ,  juxta  illud  :  A  le  principiurn ,  libi  dcsinet. 
Fidclcs  enim omnia  sua  opera  cum  Deo  inchoarc, 
aque  ac  finire  decct.  Ilinc  Psaltes,  licct  totius» 
regni  curis  districtus  ;  Seplies,  inquit,  indielau- 
derndixi  tibi,  psal.  118.  164.  elJuduM  c  JJabylone 
reduces ,  legerunt  in  volumine  legis  Domiru  Dei 
sui  quater  in  die ,  el  quater  confitebantur  et  ado- 
rabant  Dominum,  ait  Esdras  lib.  2.  cap.  9.  ,">. 
Daniel  quoque  in  Babylooe  tribus  temporibus  In 
die  flectcbat  genua  sua ,  et  adorabat ,  confitcba- 
turque  coram  Deo  suo ,  Daniel  6.  10.  ubi  causas 
hujus  rei  recensui.  Rursum  Psaltcs  ps.  118.  62. 
Media,  ait,  nocte  surgebam  ad  confitendum  tibi. 
Ex  quibus  locis  liquet,  discrimen  horarum  ora- 
tioni  destinatarum  ante  Chrislum  apud  Judeeos 
el  vetcres  fuisse,  idcmquc  Ecclesiam  recte  imi- 
tatam  essc ,  imo  perfectius  facere  per  septem 
Horas  Canonicas  ;  nimirum.  Primo,  io  honorem 
SS.  Trinitatis,  ut  tertia  quaquc  hora  eam  lau- 
demus,  quam  semper  laudarc  debcrcmus  ut  an- 
gcli ,  sed  cum  id  curae  ct  necessitales  corporis 
etvitao  non  peroiiltant,  id  saltem  faciamus  ini- 
tio  cujusque  hoive,  puta  ad  primam  ,  tertiam  , 
sexlam  el  nonam,  juxta  illud  Thren.  2.  19.  Con- 
surge ,  lauda  in  nocte  ,  inprincipio  vigitiarum. 

Secundo,  in  gratiarum  aclionem  ob  beneli- 
cium  crcationis.  Septem  enim  diebus.  Deus 
omnia  creavit,  Genes.  1. 

Tertio,  ob  septem  primaria  mysteria  rcdemp 
tionis,  quae  totidem  horis  rccolimus.  Nam  noc- 
turnis  horis  tam  natus  ,  quam  captus  est  Chris- 
lus.  Prima  judicalus  est ,  et  rcsurrexit.  Tertia 
condemnatus  est ,  et  misit  Spiritum  sanctum  in 
Peotecoste.  Sexta  crucifixus  est,et  in  coelum 
ascendit.  Nona  mortuus  est,  et  in  limbum  ad 
patresliberandos  descendit.  Vespere  ecrucede- 
positus  est  :  omnibusque  completis  sepultus, 
quod  recolioius  Completorio;  ita  S.  Cyprianns 
scrm.  de  Oratione  Dominica.  Tertull.  conlra 
Psychicosc.  10.  S.  Athanasius  serm.  de  virgin. 
Vide  Bellarm.  1.  1.  De  Bonis  operibus  c.  lo. 
Erancolinum  et  Navarrum  tract.  de  Horis  Ca- 
ponicis. 

Porro  apnd  Judaeos  primariae  oralionis  honc 
erant  duoc,  nimirum  prima  et  nona  ,  ob  dtiplex 
juge  sacrificium  agni  ,  quod  iis  offercbant  , 
nempe  matutinum  ,  quod  mane  hora  prima  ;  et 
vespertinum,  quod  hora  nona  immolabant,  de 
quo  dixiExodi  29.  39.  Inilium  ergo  diei,  aeque 
ac  finem  Judaei  dabant  Deo,  per  solemnem  ado- 
rationem  et  sacrificiuoi.  Idem  mullo  magis  fa- 
cere  decet  Christianos. 

Moral.  disce  liic  Primo,  pietatem  omnia  a  Dco 
impetrare  :  quia  enim  Petrus  ascenditin  tem- 
plum  pietatis  et  orationis  causa  ,  hinc  meruit 
curare  clauduoi. 

Secundo,  unum  opus  bonum  disponcrc,  ct 
sternere  viam  ad  aliud  :  ita  hic  oralio  slernit 
viam  ad  eleemosynam,  cleemosyna  ad  sanatio- 
nem  et  oiiraculum.  Sicut  cnim  peccatum  allicit 
el  advocal  aliud  ,  ut  supcrbia  invidiam  ,  invidia 


[Vi  COMMENTAIUA  IN  ACTA 

rixam,  rixn  c.Tdem ;  i(a  una  virtus  provocat 
aliam  :  est  onim  \irtulum;  aeque  ae  viliorum 
interse  concatenatio,  et  quasi  contesseratio  : 
Somnut  sommim  adescat  et  vigilias  vigitia;  pa- 
nant ,  ait  S.  Dominicus  I.oricanus,  ut  liabet  cjus 
Vita. 

Terlio,  devotis  et  eunlibus  ad  oralionem  om- 
nia  prospere  sttccedere,  Deumque  mira  pro\i- 
dcntia  coinm  res  dirigere,  secundare  et  cxal- 
lare. 

Denique  docet  liic  &  Petrus  fidelcs,  praeser- 
tiin  Kcclesiasticos,  obscrvare  stata  et  ab  Hcclesia 
sancita  orandi ,  ct  liorarias  preces  persolvendi 
tcmpora,  ut  scilicet  eas  non  simul  et  conjunc- 
lim  ,  scd  divisim  suis  quibusque  boris  el  tcmpo- 
ribus  legant,  quantuui  fieri  potest,  etquantuin 
ollicia  et  occupationes  cujusque  patiiinlur.  Ilac 
;niin  dc  causa  ab  Ecclesia  per  boras  dislincta 
el  distribiila  sunt.  Qua  in  re  excelluit  Illustris- 
simus  Cardin.  Bellarminus  piae  memoriae ,  qui 
licet  lot  studiorum  ,  lectionum,  consultationum 
negoliis  distringeretur,  solebat  tamen  singulas 
seorsim  et  stato  ab  Ecclesia  tempore  ,  v.  g.  noc- 
turnas  noctu,  Primam  hora  prima,  Tertiam 
tertia,  Scxtam  sexta  ,  Nonam  nona  recitare. 

Narrat  beatus  PetrusDamiani  epist.  adDeside- 
rium  Cassinensem  Abbatem,  S.  Severinum  Co- 
loniensem  Archiepiscopum  post  mortem  appa- 
ruisse  cuidam  clerico  ,  ac  tactu  manus  suae 
lantum  ei  ardorem  indidisse,  ut  e  manu  ejus 
carncs  usque  ad  ossa  defluerent,  ac  dixisse  se 
relegatum  ad  ignes  Purgatorii,  hoc  solo  nomine 
et  culpa  :  Quia  in  aula  regia,  inquit,  constitutus, 
impcriatibus  me  consiliis  vehementer  implicui  , 
(lanonica;  synaxis  officia  per  distincta  hcrarum 
spalia  non  persolvi.  Mane  quippe  simut  omnia  co~ 
acervans,  tota  die  negotiis  ingruenlibus  secura  ti- 
bertate  vacabam.  Ob  hanc  itaquc  negligentiam 
horarum,  ardoris  hujus  fero  supplicium.  Idem  ex 
Damiano  refert  Baron.  tom.  11.  anno  Christi 
1062.  ubi  tamen  recte  censet  pro  Severino  le- 
gendum  Peregrinum  ,  qui  creatus  estArchiepis- 
copus  Colo.niensis  anno  Domini  1021.  etpraefuit 
annis  16. 

Magnus  ille  Sabbas  Abbas  pro  suorumnegotiis 
adiens  Justinianum  lmp.  eaque  cum  illo  trac- 
ians  audita  hora  tertia ,  illico  ab  imperatore 
transtulit  se  ad  statas  illius  horae  preces  ;  cum- 
<|uc  socius  ejus  Jeremias  diceret  hoc  esse  inde- 
corum  et  incivile;  respondit :  Impcrator  facit 
ofjicium  suum ,  nos  nostrum;  ita  habet  ejus  Vita 
die  5.  Decemb. 

Vir]  h0.  annorum,  ut  dicitur  v.  22. 

Claudus.  ]  Non  dubium  plures  alios  a  Petro 
ct  Apostolis  esse  sanatos,  inquit  S.  Chrysost.  et 
salis  insinuatLucas  c.  5.  12.  hujustamen  unius 
cnrationem  enarrat,  tum  quia  caeteris  fuit  illus- 
trior,  pr.Tsertim  quia  facta  esljuxta  templum, 
ubi  crat  turba  populi,  tum  quia  ejus  oecasione 
concionem  habuit  S.  Petrus  ad  turbam  ,  qua 
quinque  millia  ad  Christum  convertit,ut  patet 
oap.  h. 

QUEM  PONEBAXT  QUOTIDIE    AD  PORTAM   TEMPLI.  ] 

Hinc  patet  apud  Judaeos  ,  pauperes  ,  et  aegros 
et  mancos  prae  foribus  templi  mendicasse,  uli 
fit  Romae,  et  apud  Christianos  multis  in  locis : 
idque  Primo,  ul  Christianis,  qui  raro  hospitalia 
et  carceres  visunt,  eleemosynae  cogitationem 
mentemque  injiciant.  Secundo  ut  per  eleemo- 
>ynam  disponant  se  ad  orationem  ,  sciantque  se 
'•sse  mendicos  Dei;  et  ab  eo  vicissim  eleemosy- 


APOSTOEObUM.  Cap.  IIT. 

nainpclanl,  ct  accipiant.  RUTBum,  mondici  do- 
cent  nos  modum  orandi,  piamqoe  Riietortcen, 

scilicet  aflccluose  ,  miserabilitcr  et  clamosi; 
miserias  nostras  Deo  proponere,  ejusipic  lilje- 
ralitatem  el  opes  celebrando,  opem  et  gratiam 
quasi  stipcm  cincndicare.  Unde  S.  Chrysost. 
hom.  de  Mariyribus  ,  quae  esl  lomo  5.  ordinc 
secunda:  Pra>vcniunlur,  ail ,  prccibus  prcces:ro- 
gantcm  claudum  rogaturi  antc  audiunt  ,  qiuvn 
p/ccentur  :  nec  permillit  claudus  orare  ittos  quos 
petit ,  nisi  prius  acciperet  ipse  quod  optavit.  Ter- 
tio ,  ut  admoneantur  miseria3  et  fragilitatis  hn- 
manee ,  memores  sibi  idem  conlingere  posse  ; 
quod  in  mendicis  intuentur.  Ex  eadem  carnc 
constamus  omnes,  et  eadcm  legc  natisumus, 
cidem  pcccato  originali  ejusque  pcenis  obstricli 
nascimur.  Altos  ergospiritus  crislasque  ponant, 
Deoque  gratias  agant,  quod  in  sortc"mondico- 
rum  eos  non  collocarit.  Ouarto,  ut  mendico- 
rum  preces  efflagitent,  sciantquc  sc  plus  ab  eis 
accipere  quam  dare.  Quocirca  Chrisius  :  Ego  , 
iuquit ,  dico  vobis,  facile  vobis  amicos  de  tnam- 
mona  iniquitatis,  ut  cum  defcccretis ,  recipiantvos 
in  mtcrna  labernacula ,  Lucse  16.  v.  9.  Mendici 
orgo  sunt  janitores  cceli ,  cubicularii  Dei)  divi- 
tum  non  tam  clientes  quam  patroni;  ita  S.  Chry- 
sost.  hom.  28.  ad  popul. 

Porro  Antverpiae,  aliisque  multis  per  Germa- 
niam  et  Belgium  bene  ordinalis  urbibus,  non 
permittetur  ut  mendici  fores  templi  obsideant; 
aut.  publice  ,  multo  minus  per  templum  ,  men- 
dicent,  ne  orantes  oblurbent,  ne  inflrmis  et 
praegnantibus  nauseam  et  aborsum  moveant , 
neve  mendici  audaces  et  clamosi  aliis  honestis 
egentibus  ,  sed  timidis  et  verecundis  ,  eleemo- 
synas  prfcripianl,  imo  ipsis  dantibus  ditiores 
ovadant,  uti  subinde  deprehensum  esl.  Quare 
Elcemosynarios  publicos  constituunt,  qui  tem- 
plum  obeant  et  elcemosynas  petant ,  quas  in 
egentes  per  hospitalia  a  sedistribulos,  pro  cu- 
jusque  necessitate  et  meritis  congrue  distri- 
buant.  O»od  sane  uti  ordinatius,  ita  et  satius 
sanctiusque  est ,  idque  olim  decrevil  Concil. 
Turonense  II.  cap.  5.  nuperque  Mediolani  reno- 
vavit  beatus  Carolus  Borromaeus. 

Qu^  dicitur  speciosa.  ]  A  specie  et  pulchritu- 
dine.  Haec  enim  est  quaea  Josepho  1.  15.  Antiq. 
cap.  14.  inler  decem  atrii  portas  pulcherrima 
describitur,quam  proindeBaronius  annoChristi 
2>t\.  censet  esse  illam,  quae  ab  eodem  Josepho 
Corinthia  nuncupatur,  eo  quod  cx  aere  Corin- 
thio,  quod  apud  veteres  praestantissimum  ct 
laudatissimum  erat ,  fabricaia  essct,  quse  mul- 
tum,  ait  idem  Josephus,  eaeteras  portas  argenio 
inclusas,  et  inauratas  decore  et  honore  snpera- 
bat,  quia  crassiori  argento  et  auro  vestiebalur 
quod  quidem  novem  portisinfudorat  Tiberii  pa- 
ler  Alexander.  Sic  et  Ribera  lib.  1.  de  Templo  c. 
22.  Verisimile  est  hanc  portam  non  fuisse  tem- 
pli ,  puta  atrii ,  mediam  ,  ut  nonnulli  volunt  , 
sed  extimam  :  licet  enim  Josephus  1.  6.  Belli 
c.  6.  subindicet  coecos  et  claudos  templum  lai- 
corum  ,  puta  atrium,  ingredi  potuisse;  tamen 
eos  ibi  mendicasse  non  est  credibile  :  quia  id 
non  decebat  sanctitatem  loci:  tum  quia  illelo- 
cus  tantum  erat  Judaeorum  et  mundorum  ,  exti- 
mus  vero  erat  Ccntilium  quoqueet  immundo- 
rum.  M*endici  ergo  ut  tam  a  Genlilibus  et 
immundis  ,  quam  a  Judaeis  ct  mundis  stipem 
poscerent ,  ante  extimam  extimi  atrii  portani 
scsccollocabant.  Etitaeamextimam,  anteatrium 


COMMENTAhTA  UN  ACTA 

Gcntium  graphice  depingit  Adrichomius  in  la- 
bula  Ghorographica  urbis  fcnwalem  :  c|ui  ct  ad- 
(fil  porlam  hailC  fuisse  Orientalcm,  alias  ,  Sur  , 
aliasScirdic.tam;  ct  Spcciosam  cognominatain  , 
quod  oniiiiiiin  portarum  esset  maxima,  altis- 
sima  ci  pnlcherrima,  per  quain  cliam  princi- 
palis  in  templum  eratintroitus.  Ilanc  collapsam 
Joatliam  rex  inslauravit,  2.  Paral.  27. 

3.  ROGABAT.  ]  Quia  vidil  illos  ,  i n (| u i t  Chryso>t. 
miracula  facientes ,  ct  pios  ex  ipso  habilu  jadi- 
ravit. 

k.  Hespice  in  nos.  ]  JussitClaudo  Peirus,  ut  in 
se  icspiceici.  Priuio,  ut  ejus  altcntioncm  ad  fu- 
turum  niiraculuni  cxcitaret.  Secundo,  ut  cjus 
spem  erigeret  et  dirigeret.  q.  d.  Oculos,  spem 
ct  mentem  in  nos  defige,  quasi  quid  novum  et 
magnnm  iinobis  recepturus.  Tertio,  ut  claudus 
in  se  respiciens  modum  miraculi  vidcrct,  sci- 
retquc  illud  a  se  proficisci  invocato  nominc 
Jesu  ,  ac  consequenter  audirct  illud  :  In  nomine 
Jesu  Christi  Nazareni  surge  et  ambula;  eaque 
lidc  dextera  apprchensum  erigerct  ct  sanarei. 
Quare  Christo  miraculum  trihueret,  et  gratias 
agcret,  in  eumque  credcret,  ac  idipsum  corain 
aliis  profitcrelur  et  celehraret. 

Moral.  docuit  Petrus  quam  potens  sit  vel  so- 
lus  aspectus  Sanclorum.  Sicut  enim  hasiliscus 
suo  aspcctu  cos  quos  aspicit,  enecat :  ita  Sancti 
suo  aspectu  virtutem,  gratiam  et  Dci  hencdic- 
lionem  eis  quos  intucnlur,  aspirant.  Ea  dccansa 
S.  Chrysost.  in  c.  1.  et  ult.  ad  Rom.  scribil, 
S.  Paulinn  tam  officiosumessein  salntationilnis, 
quia  sola  Sanctorum  salutatio  efficax  est ,  po- 
tcnsque  affcrrc  salutcm  ,  uti  heala  Virgo  salu- 
lans  Elisabeth,  eam  cum  prolc  sanclificavit. 
rnde  ipsa  cxclamavit:  Unde  hocmihi,  ut  venial 
matcr  Domini  mei  ad  mc?  Ecce  enim  ut  facta  est 
vox  salutalionis  tucc  in  auribus  meis ,  exultavit 
tn  gaudio  infans  in  ulcromeo,  I.ucae  1.  &3. 

Vere  S.  Amhros.  explicans  illnd  Psal.  118.  Qui 
timcnt  te,videbunt  mc ,  ct  Uvtabunlur.  Prctiosum 
cst ,  inquit ,  viderc  virumjustum  :  plerisque  cnim 
justi  aspectus  admonilio  corrcctionis  cst,  perfec- 
tioribus  vero  Uetitia.  El  mox  :  Justisanat  aspectus, 
c.l  ipsi  oculorum  radii  virtutcmquamdamvidentur 
infundere  iis  ,  qui  fidclitcr  cum  vidcre  dcsiderant. 
Ila  solus  S.  Francisci  aspectus  intuenles  com- 
pungehant,  et  ascendehat  ad  amandum  Dcuin 
ct  coclestia,  ait  S.  Bonavent.  in  ejus  Vita.  Idem 
rte  S.  Dominico,  S.  Francisco  Xaverio,  beato 
Yloysio  Gonzaga,  testantur  corum  Vitas. 

6.  AUC.ENTUM  ET  AURUM  NON  EST  MIHI.  ]  ApOStOli 

paupercs  erant  ccnsu,  ideo  divitcs  crant  sensu  , 
spiritu  et  fide,  ut  ait  S.  Jacohus  cap.  2.  5.  Audi 
Nazianz.  orat.  27.  dc  amore  paupcrt.  Adeo  pau- 
pcr  vivendi  genus  sibi  Pctrus  pr^scripsit ,  ut  lupi- 
nis  famem  expellcret.  Lupini  sunt  pisa  amara  ct 
ftgjceslia. 

Pr;eclare  S.  Amhr.  in  illud  psal.  118.  v.  37. 
Porlio  mca  Dominus.  Cui,  ait,  portio  Dcus  est , 
lotius  nutuiiC  posscssor cst  c/fcctus,  vidclicet  lolus 
quidam  citm  Domino  Dominits.  I)  cclaratidcxem- 
plo  S.  Pelri ,  qul  quia  reliclis  omnihus  sccutus 
«•st  Doininum  ,ipsc  quoquenaturoc  Dominusessc 
meruil;  namclaudo  petenli  Eleemosynamdixit: 
Quod  Imbco  tibi  do  :  In  nominc  Jesu  Christi  surge 
ct  ambttla.  Eccc  Pctrtts  sub  Christi  nominc  quasi 
unus  Christus,  ac  idco  omnium  Dominus  faclus 
cst ,  qui  nattmv  damna  rcparabat.  Quomodo  ergo 
potcvat  natura.  damna  sentire?  Sic  rcctc  dixit 
S.  Chrysosi.  agrutn  pauperis  esse  crumenam  di- 


APOSTOI.ORLM.   Cap.   11!. 

vitis.  FlS.  Augiisi.  scini.  28.  dc  vcrhij,  ApOflloli : 
Non  libi  dispitccat  paupertas  tua  ,  nihil  ea  poi>  u 
dilius  invcniri.  Vis  nosse  quam  locttplcs  sit  ?  cceturu 
em.it.  Quibus  thcsauris  confnri  possit $  qnid  vide- 
mus  puupcrlali  indullum?  Ilinc  ct  Cliuiac.  gradu 
17.  asserit  paupercm  monachum  domiiHim- 
mundi ,  et  quia  jactavit  curam  suam  in  Ucum  , 
in  co  per  Jidcm  po>sidcre  onmcs  r<>  el  genle.s 
in  scrvos.  Nam  dcsidcrium  pauperum  cxaudivi: 
Dominas,  prccparalionem  cordis  corum  audiv 
aitris  lua,  Psal.  9.  Pcrgil  S.  Au^uslinus,  Deo  di- 
vcs  est  inops  auri ,  virlutcs  targilur  et  gratias 
confert.  Bt  supcrius  J  Tcstimoniuvi  virlulis  secu- 
turie,  est  profcssio  pattpcrtatis.  Undc  /Jpostoln: 
loquebatttr  :  iMhil  Itabenlcs ,  cl  omnia  possidcntcs. 
Qui  aururn  non  habcl  ,  fidcm  kabet,  virtutem 
liahct.  Videamus  quid  amplius  coruscel?  Aurum 
quod  ncmo  tutum  habet,  nisi  qui  semper  abscon- 
dil  ?  Aurum,  quod  in  perniciem  Domini  futget  ? 
Aurum ,  quod  pcr  tenebras  quceritur,  pei-  tciu  - 
bras  custoditur?  Aurum,  cujus  inquisitio damna- 
tos  habet ,  cujusamor  Judam  facil?  Aurum  quod 
apud  avarum  animum  perfertur  Cliristo?  cujus 
gravis  acquisitio a:rumnosa possessio.  Hcccetplm a 
ihidem  sparsim  S.  Augustinus. 

Legi  vitas  plurimorum  Sanctorum  ,  el  deprc- 
hendi  eos  solos  cxcelluisse  miraculorum  co- 
pia  etpondere,  qui  cxcellucrunt  in  paupertatc 
ct  austeritatc  viKe  ,  quasi  ejus  merces  ct  pr;c- 
mium  congrue  a  Deo  decretum,  fuerit  donum 
miraculorum  :  tales  fuerc  S.  Bernardus,  S.  Do- 
minicus,  et  tres  S.  Francisci,  nimirum  Assisias, 
de  Paula,  et  Xavcrius  ,  qui  pauperrimus,  in  ln- 
dia  25.  mortuos,  ut  aliataceam,  suscilavit. 

I.egi  apud  Auctores  graves  ,  S.  Thom.  Aquina- 
tcm  ,  cum  ad  Innocenlium  IV.  Ponlificcm  venis- 
set,  coram  quo  forte  magna  vis  auri  signali 
numerahatur,  et  ei  Pontifex  dixisset :  Videsnc 
Thoma,  Ecclesiamnon  amplius,  sicut  olim  cum 
primum  incipcret,  dicerc  posse  :  /lurum  ct  ar- 
gentum  non  habeo  ?  modcste  respondisse  :  Faten- 
dum  hocest,  Patcr  sancte ;  sed  etiam  Ecclesia  nwdo 
non  potcst ,  sicut  primiliva,  cul  claudum  dicere  : 
Surge,  ambitla,  sanus  esto.  Et  tamcn  ccrtum 
est ,  Ecclcsiam  licilc  ct  utilitcr  ,  imo  ncccssario, 
possidere  pecunias  et  praedia,  uti  doctc  contra 
Joannem  Wicief.  demonstrat  Bellarm.  tom.  i. 
1.  1.  dc  Cleric.  c.  2G.  Verum  Deus  pro  rerum 
ct  temporum  cxigentia  ila  sapientissime  sua 
dona  parlitus est ,  Ut  Ecclcsia  piimilus  paiqx  i 
coruscarct  miraculis,  ad  infidelium  conversio- 
nem  iis  vcro  conversis ,  miraculis  amplius  non 
indigcns,  opihus  ct  donis  fidelium  suuni  jus  el 
dignitalem  tueretur  :  quin  et  nonnullis  eximiis 
in  ca  Sanctis  ctiam  Pontilicihus  ,  pra?scrtim  pau- 
pi  rtatis  studiosis  ,  gratiam  niiraculorum  con- 
ccssit ,  uli  S.  Martino,  qui  praetcr  alias  trcs 
mortuos  ad  vitam  revocavit,  de  quo  canit  Ec- 
clesia  :  Martinus  hic  paitpcr  cl  modictts ,  caslum 
divcs  ingrcditur,  etc.  El  S.  Grcgorio.  cujusvilam 
cl  miracula  Joanncs  Diaconus  qiialnor  lihri.- 
conscripsil:  scd  ct  hic  censu  licet  divcs,  spirilu 
lamcn  fuit  pauperrimus  :  adeoque  suum  palri- 
monium  ,  quod  cral  amplissimum  ,  ac  faclus 
Pontifcx  omncs  pontificatus  reddilus  et  opcs  ln 
eleemosynas  profudit,  quibus  omnes  paupcro 
Bomae  cl  pcr  tolam  Italiam  ,  quin  cl  in  lerra 
sancla.  aliiscpic  provinciis  ,  vcrc  paupcrum  pa- 
tcr  aluit  et  sustcntavil. 

Quon  ALTI-.M  HAUKO,  noc  TIIII  DO.  ]  q.  d.  Potcs- 
tatcm  facicndi  miracula  quain  hahco,  tibl  ap- 


COMMENTAMA  IN  ACTA 

plico.pcr  camque  libi  sanitatem  dono.  Potcs- 
tatcm  cnim  hancbabebat  Petrus  permanenlem, 
non  jtor  habitum  (nullusenini  habitus  dari  po- 
tcsi ,  qui  pbysice  quaevis  miracula  patret)  sed 
instar  habitus:  Dei  cnim  assistcntiam  habebat 
pcrinoduni  habilus,  ut  per  ejus  omnipotentiam 
sitoi  paralam,  quoties  vellet,  toties  miraculuni 
cderet.  Dr.um  crgo,  Deique  potentiam  Petrue 
iftiasi  babebat  in  manu  ,  ac  per  eam  erat  quasl 
umnfpoten*.  Ecce  quid  facit  Dei  amicilia  et 
•anciilas  !  Ecce  quomodo  Deus,  sesnaque  om- 
niii  Sanctiscommunicat!  Moral.  docclhicS.  Pe- 
irus,  ut  in  donis  acceptis  a  Deo,  communican- 
dissimus  liberales  :  ideoenim  a  Deo  communi- 
cantur.  Quocirca  quisque  det  quod  habet.  Qui 
habetopes,  det  opes;  qui  eas  non  habet,  por- 
rigat  manuum,  det  linguam  ,  consolando,  do- 
cendo,  ctc.  porrigat  cor  compatiendo,  oran- 
ilo,  etc.  Esto  catamitoso  Deus  ,  ait  Nazianz.  orat. 
27.  ut  vicissim  Deum  promerearc,  isquetibi  sit 
Deiis,  id  est,  beneficus  et  iiberalis. 

Quare  Petri  Deique  dissimiles  sunt  dlvites 
avari,  qui,utait  S.  Hieron.  ad  Eustoch.  de  cus- 
lod.,  virgin.  c.  \U.  licet  sermone  taceant,  opere 
loquuntur  :  Fidein  et  misericordiam  non  habeo  ; 
l<iort  autem  habco  argentum  et  aurum,  hoc  tibi 
noti  do. 

I.\  nomine  Jesu  Chiiisti.  ]  Qui  sciiicet  est 
Chrjslus  ,  id  est  Messias,  tibi  tuisque  Judceis 
promisstis. 

Nazareni.  ]SciliceiexNazarethoppidulooriun- 
tli ,  qucm  proinde  Judaei  per  contemptum  voca- 
runt  Nazarenum,  imo  cruci  ejus  hunc  titulum 
pr.Tfixerunt  :  Jcsus  Nazarenus  Rex  Juda?oru?n. 
Quare  Dcus  enim  ita  humiliatum  nunc  exaltat, 
;ic  in  nomine  Nazareni  te  sanat,  tibique  aetatis 
llorem  et  membrorum  vigorem  restituit.  Naza- 
renus  enim  hebraice  idem  est  quod  Iloridus ,  et 
lloridos  efficiens.  Talis  factus  est  Christus  per 
rcsurreciioneinjuxla  illud  psal.  27.  7.  Refloruit 
turo  rnea. 

7.  Protinus.  ]  Ut  appareret  esse  instantanea  , 
idcoque  non  naturalis  et  medicinalis,  sed  divina 
sanatio.  Fuit  haec  subita  sanatiosymbolum  nos- 
iraj  resurrectioniSj  quae  fit  in  momento.  Unde 
S.  Augusiin.  hom.  28.  de  verbis  Apostoli :  Testi- 
ikonium,  ait,  vetocis  resurrectionis ,  cstvelocilas 
ex  dcbiiilale  surgenlis  in  momcnto,  in  ictu  ocuti , 
innovissimaturba.  Hoc  miraculum  fecit  Petrus 
iinno  3/i.  Christi,  eodem  scilicet  quo  in  Parasceve 
Gbrislus  est  passus,  in  Paschate  resurrexit  : 
iiude.  quadragesimo  die  in  ccelum  ascendit ,  ac 
die  quinquagesimoinPentecostemisil  Spiritnm 
.sanctum  ;  nam  paulo  posl  Peniecosten,  de  qua 
eap.  prasced.  Pelrus  patravit  primum  hoc  suum 
niiraculum.  Lucas  ergobic  recenset  fructus  pas- 
sionis  Christi ,  el  effeclus. 

Consolidat.k  slnt  iiASEs  fjus.  ]  Puta  crura  et 
libic-e,  hisce  enim  quasi  basibus  moles  corporis 
fulcitur,  ait  Lyran. 

ETPLANTiE.]  Greece  *<?»?&,  quod  Resa  vertit 
malleoli,  id  cst  ossa  juxta  talos  extantia  :  sed 
frigide;  ffupdenlta  significat  totum  pedem,  uta 
nitiii  secernitur.  Unde  afup6<u  idem  est  quod 
caleeo,  ct  tiefopo;,  bene  calccalus.  Quare  mi- 
niitius  niinosque  recte  Pagnin.  et  Tigurin. 
■■■.,.■)  vcrlunl  ,  tali.  Melius  Noster  et  Syrus  ver- 
iiuil,  jilanlas,  pula  pcdes  ,  quibus  totumcorpus 
in>isiii  ;  qui  in  paralyticis  humoreaqueo  in  eos 
dcflucnie,  resoluti  sunt,  in  claudis  contracti, 
dcbilcs  cl  manci. 


APOSTOLORLM.  Cap.  III. 

Myslice,  elaudus  hic  erectus  a  Petro  signifjcat 
Judi'cos ,  quos  quasi  animas  claudicanles,  Pe- 
trus  hoc  sanationis  miraculo  ad  fidcm  adduxit, 
ait  Nyssen.  orat.  de  S.  Stephano.  Et  S.  Ambros. 
serm.  2.  deS.  Petri  et  Pauliencomiis,  docetmo- 
rilo  S.  Petrum  primum  edidisse  miraculum  in 
pedum  claudi  confirmatione,  ut  oslehderet  sc 
esse  fundamentum  Ecclesiee  :  Utsicut,  inquit, 
in  Ecclesia  fidci  fundamentum  conlinct,  ila  el  in 
hominemembrorum  fundamenta  (quaesunt  pedes) 
confirmet ;  utjamnon  trepidus,  nec imbecillis pos- 
sit  supra  pelram  Ecclesia? ,  sed  robustus  et  forlis 
incedere.  Quocirca  scepius  Iioc  miraculuin  in 
claudis  operatusestS.  Petrus. 

Memorabileestquodlegimus,  in  vitaS.  Eduar- 
di  regis  Anglire,  scripta  ab  Alredo  ,  qui  floruit 
annoDomini  1166.  nimirum  contractum  qucm- 
damutroquepede,missum  a  S.  PetroadS.  Eduar- 
dum.utei  diceret,  se  curatum  iri,  si  Eduardus 
eum  suis  humerisimpositum,  ad  templumS.  Pe- 
tri  perferret.  Quare  Eduardum  illico  id  fecisse, 
itaqueei  integram  sanitatem  gressumque  resti- 
tuisse.  Porro  revelarat  conlraclo  S.  Petrus ,  se 
velleEduardum  in  hoc  miraculohabere  socium, 
utpote  sibi  valde  devotum  :  nuncuparat  enim 
votum  visitandi  limina  S.  Petri  Romoe ;  sed  vo- 
tumjussu  Pontificis,  ad  Anglorum  petitionem, 
commutavit  in  templumhoc,  quod  in  honorem 
S.  Pelri  exaedificavit. 

Tropol.  claudicant  qui  nunc  invitium,  nunc 
in  virtutem  ;  nunc  in  fidem  ,  nunc  in  hacresim 
inclinant,  quos  consolidatPetrus,  id  est,  Pastor 
et  Pradatus  vi  verbi  et  gratiee  Christi,  Hebr.  12. 
13.  Claudicatio  enim  huec  periculosa  est,  ut  vi- 
cina  ruinae  extremae,  ac  Deo  vehementer  injuria 
et  exosa.  ComponitenimetconjungilDeumcum 
daemone,  eumque  Deo  quasi  aemulum  opponit , 
imo  anteponit.  Quocirca  Elias  3.  Reg.  18.  21.  ait 
ad  populum  :  Usqucquo  claudicatisin  duas  partes  ? 
Si  Dominus  cst  Deus ,  sequimini  eum  :  si  aulem 
Raal , ,  sequimini  ittum.  Et  Josue  c.  ult.  19.  Non 
poleritisservireDomino:Deuscnimsanctusctfortis, 
cemulator  cst ,  nec  ignoscet  sceleribus  vestris,  ete. 
Testes  vos  estis,  quia  ipsi etegerilis  vobis  Dominutn , 
ut  serviatis  ei.  El  Moyses  Deuler.  c.  32.  16.  Provo- 
caverunt  eum  in  diis  alienis :  cl  in  abominalioni- 
bus  ad  iracundiam  concitaverunt.  El  v.  39.  Videle 
quod  egosim  sotus ,  et  non  sit  alius  Deus  pra?ter 
me.  Et  Christus  Matth.  6.  2/j.  Non  potestis  Deo 
servire  et  mammona?.  EtPaulus  2.  Corinth.  61.  /i. 
Nolite  jugum  ducere  cum  infidelibus.  Qua?  cnim 
participatio  justilia  cum  iniquitate?  aulquce  so- 
cictas  luci  ad  tenebras  ?  Ouai  aulem  conjunclio 
Christi  ad  Retial? 

Ita  Politici  in  Republica  conjungunt  haerelicos 
cum  Catholicis,  itaque  fidem  et  simul  Rempu- 
blicam  evertunt.  Tales  fuerunt  Cuthaei,  sive  Sa- 
niaritae,  ex  Assyria  translati  in  Samariam,  qui 
coluerunt  Deum  Israelis,  etsimul  deos  Assyrio- 
rum,  U.  Reg.  17.  v.  33.  Tales  suntquasi  chamae- 
leontes;  nam  pro  varietate  locorum  et  persona- 
rum  omnibus  se  conformant,  cum  haereticis 
loquuntur  haeretice,  cum  Ca'holicis  catholice, 
.cum  piis  et  caslis  simulant  pietatem  et  castita- 
tem, cum  impiis  et  impudicis  impia  etimpudica 
effutiunt;  praesentibus  adulantur,  absenles  la- 
cerant ;  bilingues  ,  trilingnes,  imo  omnilingues 
sunt.  Sedent  sellis  duabus,  imo  omnibus  :  fidem 
habent  labricam,  ideoque  nullam.  Vere  noster 
Frusiusde  lanta  seclarum  bujnsaevi  varietale  ; 
Cttr  nttnc  tol  fulibtn  Uiditur  ttna  fules?  Talis  Pro- 


COMMENTARIA  1N  ACTA 

leus  fuii  Julianus  Apostata,  ait  Nazianzen.  orat. 
conira  eumdem,  qui  cum  Constantino  et  Chris- 
ihniscrat  Cliristianus,  cum  Centilibus  Gentilis  : 
inodo  palliatus,  modo  togatus  :  trocho  versati- 
lior,  polypi  mentem  obtinens  :  biceps  ut  am- 
phisbcna  :  anceps  ut  mulus  :  Euripo  inconstan- 
tior,  luna  mulabilior,  pila  mobilior,  magis 
varius  quam  bydra. 

Praeclare  Cassian.  collat.  6.  c.  12.  Mens  justi , 
ait,  nondebct  esse  similis  cerce ,  qluB  semper  cha- 
racteri  signantium  cedens ,  pro  ejus  forma  el  ima- 
gine  figuralur,  etc.  quin  potius  debet  velut  quoddam 
csse  adamantinum  signalorium ,  ut  inviolabilem 
mrns  noslra  figuram  sui  semper  cuslodiens  cha- 
i  acteris,  universaquce  incurrerint,  sibiqualitatem 
sui  status  signct  alque  transformet ,  ipsa  vcro  in- 
signiri  nullis  incursibus  possit.  Objecit  olim  JEs- 
cliines  Demostheni,  quodcommutala  factione, 
iiuripum  ipsum  inconstantia  sua  supcrasset, 
essetque  Euripistes  et  incertae  fldei.  Quothodic 
sunt  Euripistae,  quibus  nulla  est  nisi  Gr.eca ,  atit 
Punica  fides ! 

8.  Amiuji.ans  et  exiliens.  ]  In  eo  ergo  implc- 
t  iun  csl  illud  Isaiae  cap.  35.  6.  de  Christo  et  Apos- 
tolis  oraculum  :  Tunc  salict  sicut  cervus  claudus, 
ail  S.  Cyrill.  catechesi  17.  Nota.  Hicdnplex  fuit 
niiraculum.  Prius,  qnod  claudo  reslitula  sitpc- 
dum  rcclitudo  ct  firmitas.  Posterius,  quod  illico 
proinple  incesseril,  imo  exilierit.  Qui  enim  diu 
non  anihiilarunl,  esto  sani  sint  ct  valeant  pedi- 
bus,  ut  incarcerati,  tamen  cx  longa  desnctudinc 
ambulandi ,  expedite  incederc  ncqueunl;  sed 
MMisim  ambularc  (liscunt,  ejusque  usum  et  fa- 
cilitatem  ambulando  acquirunt,  uti  expericntia 
constat;  ita  Sancliez. 

10.  ET    IHPLETl     SUNT     STUPORE    ET     EXTASI,] 

3a//.6ou5  y.a\  tx^ceou;.  Pagnin.  et  Tigurin.  rcplcti 
sunt  admiralione  et  slupore ;  Syrus,  adrniratione 
(t  cxtasi;  Biblia  Golhica  quae  citat  Mariana, 
stupore  etmentis  constcrnationc.  F.cstasis  hic  sig- 
nificat  admirationcm  maximam,  qua  attoniti  el 
perculsi,  quasi  emotae  mentis,  extra  se  fiorcnt, 
perindeac  in  extasi  sive  raptu  proprie  dicto, 
mens  a  terrenis  ad  ccelestia  rapilur.  Unde 
S.  Aug.  explicans  illud  ps.  30.  Ego  dixiinexcessu 
(graece  b  *xc««i,  hebr.  MTSni  bechippazon,  id  cst, 
in  trepidatione  ct  pavore)  mentis  mcce  :  Omnis 
homo  mendax.  In  excessu  mc.ntis ,  inquit,  duo 
intelliguntur  :  aut  pavor,  aut  intentio  adsuperna, 
ita  ut  quodammodo  de  memoria  labantur  inferna. 

11.  Cum  teneret  (ita  etGraeca  etSyrus:  per- 
peram  ergo  aliqui  lcgunt  lcncrent;  alii,  viderent) 
autem  Petrum  et  Joanne m.  ]  Pula  claudus  a  Pe- 
tro  sanatus.  Sed  cur  tenuiteos?  Resp.  OEcum. 
ex  timore  ,  ne,  si  ab  eis  disjungerent,  rursus  iu 
claudicalionemincideret  :  nain  apprchensa  dex- 
lcraejus  a  Pelro,  sanus  evaserat.  Melius  sanctus 
Chrysost.  censet  id  enm  fecisse  ex  amore,  re- 
verentia  et  gratitudinc,  ut  suos  sanatores  arctc 
eompleclerelur,  stringeret,  et  ab  eis  avelli  non 
posset,  eosque  toti  populo  ostenderetet  deprae- 
dicaret. 

AD     1'ORTICI'M    QVM    APPEEEATUR    SALOMONIS  ,  ] 

ante  quam  Petrus  sanaverat  claudum  :  claudus 
enim  jaccbat  mendicans  ante  hujus  porticus 
jiortam,  (pioe  vocabatur  Speciosa  ;  sed  a  Petro 
creetus,  cum  eo  per  portam  in  porticum  hanc 
mtrohii,  cclcbrans  miraculum  et  miraculiaue- 
lorcm  Peiium.  IJnde  populus,  ut  id  videret,  tam 
jdclauiUun  euratum,  (|uam  ad  Petrum  curan- 
(cin  cuciinit. 

COnNI.I,.     A    I.MMDV.       10M.    X. 


APOSTOLORUM.  Cap.  111. 

Quaeres,  quaenam  fuit  porlicus  Salomonis? 
Nola.  Templnm  Juda^orum  proprie  duas  habe- 
bat  parles,  Sanctum  et  Sanctum  sanctorurn  :  in 
illud  soli  sacerdotes  ingrediebantur,  in  hoc  so- 
lus  pontifex  semel  in  anno.  Quare  pro  populo 
anteSanctum  adjectum  fuit  atrium,  ut  populu-> 
in  eo  spectaret  sacrificia,  Deumque  oraret. 
Atrium  hoc  duplexerat :  prius  Judeeorum,  pos- 
t<  rius  Gentium  et  immundorum.  Judeeoruni 
bipartitum  erat  :  prior  enim  ejus  pars  vicina 
Sancto,  in  qua  erat  altare  holocaustorum ,  ce- 
debalsacerdotibus  ;poslerior  laicis,  sedrnundis. 
Porro  non  licebat  sub  peena  mortis  Gentibus, 
pula  Romanis,  ex  suo  atrio  transire  in  atrium 
Judaeornm,  nec  Juda^is  in  alrium  sacerdotum, 
lesle  Josephol.  G.  Bellic.  6.  Jam  qmestioni  huic 
tripliciter  respondent  Interpretea. 

Primo  (Miiin  aliqui  ceusent,  porticum  hanc 
fuisse  exlerius  adhaBrenlcm  ipsi  Sancto,  quaj 
proinde  inslar  Sancti ,  erat  longa  viginli  cubitos, 
lata  decem,  uti  dicitur  3.  Reg.  G.  3.  perinde  ac 
virlemus  Romse  Basilicis  S.  Petri,  S.  Laurentii, 
S.  Coeciliaj,  et  aliis  extrinsecus  adhasrere  porti- 
cus,  per  quas  in  basilicas  inlroitur;  Ita  Adrich. 
in  Descriplione  Jerusalem.  Verum  obstat,  quod 
in  hanc  porticum ,  imo  in  atrium  sacerdotum, 
quod  erat  antc  porticum,  nulli  nisi  sacerdoti 
Aaronico  fas  erat  introire.  In  hanc  autem  porli- 
cum  ingrcssus  est  Pelrus,  claudus,  totusque 
populus. 

Secundo,  alii  censent,  porticum  hanc  fuisse 
ipsum  atrium  Judaeorum,  dicique  Salomonis ; 
lum  quia  in  codem  loco  et  area  erectum  fuit  ab 
llcrode,  in  quo  olim  Salomon  suum  erexerat  : 
tum  ad  distinctionem  porlicus  extimae,  puta 
alrii  Gentium,  quod  atrio  Jiuheorum  adjecitHe- 
rodes;  ila  Rihcra  I.  1.  de  Templo  cap.  1G.  et  seq. 
C.enset  enim  ipse  Salomonem  aedificasse  tanlum 
alrium  Judacorum  ,  non  vero  alrium  Gentium  , 
sed  illud  adjectum  esse  ab  Herode,  ac  proinde 
atrium  Jmbeorum  vocari  porticum  Salomonis, 
atriuin  vero  Genliuin  portice.m  Herodis.  Quarv 
porlicus  Salomonis  fuit  leuiplum  Judaeorum,  in 
quoChristus  docuit,  etrniracula  patravit.  Verum 
obslat,  quod  porticus  haec  erat  extima,  uli  eam 
vocalJosephus,  quodque  mendici  ante  atrium, 
non  inlerius  JiuUeorum,  sed  extimum  Genlium 
desidebant,  ul  tam  a  Gentibus  inlroeuntibus, 
quaiu  a  JruUeis  stipem  poscerent.  Non  enim  de- 
cebat  sordidos  et  putidos  mendicos  in  loco  Ju- 
daeis  sanctissimo,  tanto  numero  jugiter  desi- 
dere  :  nec  Judaei  id  permisissent,  praeserlim  ne 
eorum  clamore  et  tumultu  in  sacrilichs  et  pre- 
eihus  obturharenlur.  Eranl  enim  ipsi  in  sacris 
religiosj ,  imosuperstitiosi;  et  practjcahantillud 
vulgo  tritum  :  Cceci  et  claudi  non  intrabunt  in 
templum,  1.  Reg.  5.  8.  etiam  si  nulla  lege  id  san- 
cilum  esset.  Sic  et  apud  Romanos  mendicorum 
slatioerat  ad  pontem  ,  ulietiamnum  est,  utpa- 
tel  ex  Juvenali  satyra  k.  el  Martiali  1.  10.  epi- 
gram.  5.  Ita  Sanehcz. 

Tertioergo  aliicensent,  porticum  Salomonis 
fuisse  atrium  Gentium,  aul  certe  ejus  partem. 
Hocenim  eral  quasi  lemplum  Gcntium  ,  in  quo 
ipsaeDeimi  adorahant,  et  ante  illud  ejusque  por- 
tamSpeciosaniscdchantmendici.F.ralhocatriuni 
lale,  qualia  videmus  Romain  palaliis,  nimirum 
sub  dio,  ita  tamen  ut  ad  latera  liaberet  porticus 
lectas  coluninis  insislentes,  ad  quas  tempore 
pluvi;e  vcl  aestUS  rccipiMct  se  populus,  eaquc 
de  causa  vocatur  porticus  Salouaonis .  non  quod 

I- 


98  r  )\i\:i:sT.\ni.\  1N  acta 

>alomoi)  iii  r-o  orarel  [orubat  caiu)  in  airio  Jn- 

dujoruiu,  ulpulc  .liula:us  el  Jiida-oriun  rex )  sed 
(jiiod  ha:e  poiiicus  e\  inccndio  leinpli  facLo  per 
Chald.ios,  supersles  nianseril,  salLem  boua  sni 
parte,  ita  ul  lacile  a  Zorobabclc,  et  poslca  ah 
Hcroilc  instaurari  potueril,  iiujuiL  OKcunicn.  lla 
Villalpand.  lib.  3.  (Ic  'J  cmplo  cap.  9.  ubi  idipsuni 
conliriual  c\co,  quod  Gcntiles,  qui  non  nisi  m 
alrio  Gcnliuni  vcrsari  polcrant,  adicrint  Philip- 
pum  in  porticu  Salomonis,  ut  vidcrcnt  Jesuin. 
Jcsus  crgo  tuncio  alrio  Gentium  degebal,Joan  - 
ncs  12.  90.  Ideui  lib.  5.  de  Teinplo  disp.  h.  c.  67. 
el  00.  in  line,  idipsum  confirmat  ex  Josepho 
I.  20.  Antiquit.  cap.  \k.  ubi  porticiun  hanc  ait 
fuissecxliinam  lempli,  camque  vocalo/Jits  Salo- 
monis,  non  Herodis.  In  hanc  ergo  porlicum  in- 
grediente  Pctro  c.um  claudo  sanato,  accurrit 
populus  turmalim ,  ct  concionante  Petro  con- 
versa  sunt  quinque  millia.  Unde  liquet  porlicum 
lianc  quoe  lot  millia  caperet,  fuisse  ingentem , 
ideoquefuisseidipsum  atriumGentium.Hocenim 
ilidumestporticus :  tum(|uiaeratextimum  :  tum 
quia  pro  immundis  et  profanis  Gentibus  erat 
quasi  immundum  et  profanum  respectu  atrii 
Judoeorum,  quodpro  fidclibus  et  sanctis  Judaeis 
quasi  mundum  et  sanctum  erat,  et  vocabatur 
lemplum,  non  porticus.  Sic  enim  eliamnum 
vestibulaanle  templa,  quia  extima,  elquiaextra 
templum  sunt ,  vocamus  poriicus,  non  tem- 
jdum  aut  templi  partem.  Atrium  ergo  Genlium 
vocabatur  porticus,  ad  distinctioncm  atrii  JudaBO- 
nim,  quod  vocabatur  templum ,  cui  atrium 
Gentium  exterius  adjacebat  quasi  porticus. 

12.  Aut  potestate.  ]  Legit  Interpres  in  Grseco 
ilo-jtia,  id  eslpotestate.  Quocirca  et  Syrus  verlit, 
7J^Sy?a  bescultanam ,  id  est,  imperio  nostro.  Unde 
Sultani  .Egypti,  Babylonis,  Tariarorum,  vocan- 
tur  eorumdem  principes  et  Imperatores.  Jam 
legunt  Euas6£ia3  id  est  pietate ,  ilaquc  in  Latinis 
Bibliis  legunt  Lyrann.  Hugo  et  Dionys.  Inepte 
haicCalvinus  torquetcontra  invocationemSanc- 
torum  ,  quasi  nulla  sit  in  eiseorumque  reliquiis 
potestas.  Non  enimhoc  vult  Pelrus,  sedtantum 
docere,  potestatem  patrandi  miracula ,  quam  ex 
cffectu  eum  habere  constabat,  nonesse  suam, 
id  est,  suarum  virium,  sed  Dei ,  ab  eoque  sibi 
gratis  concessam  :  Sanctienim,  inquitS.  Greg. 
lib.  2.  Dialog.  30.  faciunt  miracula ,  vel  prece, 
vel  potestate,  hoc  est,  nunc  invocando  Deum, 
nunc  per  Dei  virtutem  sibi  communicatam  im- 
perando  daemonibus,  morbis,  etc.utabscedant. 

13.  E'i  justum.  ]  Tum  formaliter,  tum  causali- 
ter,  hoc  est,  justilicantem  caeteros  omnes,  ita 
ul  nemo  hominum  sit  justus,  nisi  qui  justiliam 
a  Christo  acceperit,  eique  illam  acceptam  re- 
ferat. 

16.  Et  i>  fide  nominis  ejis.  ]  q.  d.  Per  fidem 
et  invocationemnominis  Christi,  perfidem  qua 
in  Christum  credimus,  eumque  Salvalorem  ag- 
noscimus  et  praedicamus  :  vel  per  fidem  quam 
habemus  nomini  Christi,  id  est,  ipsi  Christo  h 
ine  nominato  et  invocato,  hunc  claudum ,  quem 
>os  vidislis  et  nostis ,  confirmavil ,  id  est ,  consoli- 
davttel  sanavit,  nomenejus ,  pula  Christi.  q.  d. 
CHHftus  in  quem  credo,  a  me  nominatus  et.  in- 
\ocatiis  conlirmavit,  etcuravit  hunc  claudum  , 
non  ego  mca  medicina,  vel  virtute.  Est  hic  tri- 
plex  hebraismus.  Primo  enim  praepositio  in  po- 
nilur  pro  per :  in  fi.de ,  id  est,  perfidem.  Secundo, 
jidc.s  nominis  passive  hic  vocatur  fides  quae  ha- 
Ixtur  nomini  Christi,  id  cst,  Christo  ipsi :  non 


APOSTOLOhTM.  Cap.  II!. 

enim  active  lides  Christi  hie  vocatur  illa,  quam 
in  se  habet  Christus  ( in  Chrislo  enim  non  fuii 
lides,  sed  visio)  sed  passive,  quam  scilicet  nos 
habemus  in  Christum,  qua  crcdimus  Christo. 
Tertio,  nomen  Christi  metonymice vocatur  ipse 
Ghristusnominatus  etinvocatus:  vel  certe  ipsa 
invocalio  nonhnis  Christi. 

Nota.  Fidei  tribuitur  hic  miraculosa  sanatio 
tanquam  causa^  non  primariae,  sed  inslrumen- 
tarias.  Fides  enim  est  causa  applicans  nobisme- 
rita  Christi,  per  quae  sanamur  :  rursum  fidesest 
disposilio  ad  sanitatem.nientis  etcorporis.  Ter- 
tio,  iides  etinvocatioestquasi  causa  impetrato- 
ria  sanitatis  :  ipsaenim  est  oratio  vel  tacita,  vel 
expressa,  qua;  sanitatem  a  Deo  impetrat ;  unde 
eteam  meretur,  non  de  condigno,  seddecon- 
gruo.  Causa  ergophysica  principalis  curationis 
claudi  fuit  Deus,  instrumentalis  fuit  S.  Pelrus, 
manu  elevans  et  erigens  claudum.  Causa  vero 
moralis,  putameritoria,  principalis  fuit  Chris- 
tus,  ejusque  merita  :  instrumentalis  fuit  fides 
S.  Petri,  ob  tres  rationes  ct  modos;  quos  jam 
recensui :  ita  D.  Thomas  de  potentia  quaest.  C. 
ad  19. 
Et  fides,  qu.e  per  eum,  hoc  est,  ineum  ,  est, 

DEDIT   INTEGRAM    SANITATEM,]    d/oxA/jpiaK  ,     idest, 

inlegritatem  corporis  etmembrorum,  puta  pe- 
duni.  Aliter  Chrysost.  Fides,  inquit,  qua>  per 
eum,  pula  Chrislum,  est  praedicata  et  evange- 
lizata,  dedit  sanitatem  claudo  :  fides  autem  a 
Christo  praedicata  ,  est  fides  in  ipsum  Christum ; 
verum  Petrum  modestiaB  causa  id  non  statim 
exprimere,  sed  velare  et  circumscribere,  ne 
aversos  a  Christo  Judieos  offendat,  donec  sensim 
se  in  mentes  eoruni  insinuans  idipsum  declaret 
etclare  denuntiat. 

Moral.  Nota  hic  Primos  Sanctos  sua  miracula 
ct  dotes  non  sibi  asscribere,  sed  Deo,  cujus 
sunt,  reddere  cum  gratiarum  actione  et  glorifi- 
catione,  acdicere  cuin  Psalte  :  Nonnobis  Domin^. 
non  nobis  ,  sed  nomini  luo  da  gloriam  :  quod  cum 
facimus,  Deus  novas  in  nos  gratias  effundit : 
gratia  enim  congruit  daturquegrato,  quae  aufer 
tur  ingrato.  Vide  S.  Greg.  hom.  5.  in  Ezech.  sub 
finem ,  ldcirco,  ait,  viri  sancti  semper  laudem 
Creatori  reddunt ,  ut  vcra  stabilitate  persistant  in 
ea  virlule  quam  accipiunt. 

Secundo,  quanta  sit  virtus  fidei  excellenlis  ei 
heroica? :  hrec  enim  omnia  quae  credit  et  sperat, 
impetrataDeo,  juxtapromissumChristi  Marcill. 
v.  2a.  Omnia  quaicumque  orantes  petitis,  credite 
quia  accipictis,  et  evenient  vobis.  Talis  est  fides 
miraculorum,  per  quam  S.  Petrus,  S.  Paulus, 
S.  Gregorius  Thaumaturgus,  et  similes,  tot 
lantaqueprodigia  edidcrunt. 

Tertio,  quantam  fidem  ,  spem  et  amorem  de- 
beamus  gerereerga  Christum,  quemDeusnobis 
dedit  redemptorem,  salvalorem,  mediatorem, 
omnisque  boni  datorem,  per  quem  nos  bene- 
dixitomni  benedictione  spiritualiincoelestibus, 
uti  admirabundus  docet  eteructat  S.  Paulus  toto 
cap.  1.  ad  Ephes.  Undeipse  alibi  passim  nonnisi 
Jesum  et  Christum  sonat  et  crepat,  dicens  se 
nihil  pranlicare,  nihilscire,  nihil  sperare,  nihil 
amare,  nisi  Jesum  Christum  et  hunc  crucifixum 
imo  se  in  se  non  vivere,  sed  Christum  :  Vivo , 
inquit,  ego  jam  non  ego ,  vivit  vero  in  me  Chris- 
tus.  Mihi  absit  gtoriari  nisi  in  cruce  Domini  nostri 
Jesu  Christi ,  per  quem  mihimundus  crucifixus  est. 
et  ego  mundo,  Mihi  vivere  Christus  est ,  etmori 
lncrum. 


COMMENTAIUA  IN   ACTA 

Idem  fuit  scnsus  primorum  fidelium,  ulS.  Ig- 
natii  Epist.  ac  Rom.  Amor  meus  crucifixus  est , 
ac  consequenter  et  fides,  et  spes  mea  crucifixa 
eat;S.  Johannis,  qui  in  Evangelio  et  Epistolis 
non  nisi  Christi  amorcm,  qucm  ex  ejua  pectorc 
hausit,  spirat;  S.  Polycarpi,  S.  Dionysii,  S.  Lau- 
rentii,  etc.  qui  Christi  amore  ehrii  ari  ignes, 
furcas  et  leoncs  ihant  quasi  ad  epulas.  Sapienler 
S.  Nazianz.  in  Sententiis  ;  Alii ,  inquit,  aurum, 
atii  argentum,  aliimcnsas  delicalas,  id  est,  vitce 
tttdibria  in  pretio  habeant.  Ego  vero  Christum  am- 
plissimarum  opum  inslar  duco  :  qucm  utinam  ali- 
quando  pura  mente  mihi  inlueri  contingat  :  ca>,- 
tcra  autcm  mundus  habeat.  Praeclarc  S.  Bernard. 
lih.  de  Conscientia  cap.  1.  Cum  amor  Cltristi , 
inquit,  totum  absorbuit  affcctumhominis,  ut  ne- 
gligens  et  immcmor  sui ,  nil  nisi  sotum  Jestnn 
Christum  et  ca  quassunt  Jcsu  Cltristi  scnliat ,  tunc 
dcmum  in  eo  perfccta  esl  cltaritas.  Non  est  oncrosa 
ci  paupertas  :  istc  non  senlit  injurias  ,  ridetoppro- 
bria,  conlcmnit  damna ,  morlem  lucrumdcputat ; 
imo  nec  mori  se  pulat,  cum  magis  dc  morle  ad 
vitam  transirc  se  sciat.  Et  c.  3.  Premat  corpus , 
irahat  mundus,  frendeat  diabolus,  secura  erit 
conscientia,  in  Christo  dcfixa.  Vcre  olcum  effu- 
sum  nomen  tuum  Jcsu  Christc.  Vidc  cumdem 
serni.  \U.  in  Cant. 

17.  Per  icnorantiam  fecistis,  sicut  et  princi- 
i>es  vestri.  ]  Sed  longe  culpahilior  fuit  princi- 
pum  ignorantia,  quam  populi,  ulpote  crassis- 
.>ima  \t:l  etiam  affcctata  :  qui  tamenhaec  quoque 
aliquo  modo  in  scclcreminuit  audaciam,  impu- 
ilcntiam  ct  irreverentiam  in  Deum,  co  quod  mi- 
nuit  voluntarium  (gravius  enim  peccassent  si 
Christnm  cognitum ,  quod  scilicet  ipse  essct 
Messias  etfiliusDei,  voluntarieet  destinata  ma- 
lilia  occidissent)  idcirco  a  Pclro  hic  allegatur 
quasi  causa  Chrislicidium  excusans,  nonintoto, 
sed  in  tanto.  Unde  Cliristns  pro  iis  orans  in 
cruce,  Pater,  inquit,  ignoscc  ittis ,  quia  nesciunt 
quid  faciunt.  Et  Pauhis  1.  Cor.  2.  8.  Si  enim  cog- 
novissent  ,nunquaml)ominum  glorice  cruciftxissent. 

18.  Decs  autem  ,  Qu^"(ita  Graeca  et  Rom.  non 
t/ui,  uti  nonnulli  legunt)  pr.enuntiavit,  scilicct 
pati  Ciiristim,]  ul  sequitur.  q.  d.  Passiones  ct 
lormenta  Chrisli,  quffi  Dcus  praenunliavit  per 
Prophelas  ,  omniaque  de  Christo  passuro  ora- 
cula  ,  iinplcvil  pcr  vos  vcslramqtic  ignorantiam  , 
qua  faelum  cst,  ut  Christtis  fle  faclo  pateretur 
ea  omnia,  quce  ciun  passurum  pramuntiarant 
Prophetae. 

19.  Ut  DF.LEANTun.  ]  Nou  teganlur,  ut  volunt 
liacreticij  non  superficit!  lenus  radantur,  sed 
plane  dclcanlur  et  aholcanlur,  ac,  ul  Svrus, 
cxpungatur  :  sicut  litlerce  e  tahulis  ccralis  olim 
cxpungehantur,  et  nunc  e  mcmhranis  cxpun- 
gunlur. 

20.  llT    CUM     VENERINT    TEMPORA    REFRIOERII.  ] 

Vatahl.  rcfocillationis,  scilicel  a  peccatis  ct  ira 
Oci,  suhaudi ,  salvi  sitis ,  vel  refrigercmini  et  vos. 
licfrigrrittm,  vel ,  ut  Syrus  vertit,  tranquillita- 
tem  et  quietem  vocat  salutcm  et  beatitudinem 
atcrnam,  qua  ah  a?stu  tcnlationum,  persecutio- 
num  et  atllictiomim  liujus  vitae,  quihus  in  hujus 
\it.T  pelago  assiduc  jactamur  ct  urimur,  quies- 
i -cmus  et  rcfii^crahimur.  Alludit  S.  Pctrus  nd 
•  xcitlium  Jcrusalein  ct.Iudaeorum  mox  futurum 
V~r  Titum,  ac  ad  Judaeorum  flil  M|i|i  il.  quihus 
lotoorhc  vagi  continuc  agitnnlur,  a  quihus  in 
iiiieinunrii  lihcrahunlur. 
Porro  hoc.  rrfrigcritun  pcenitentihus  ,  ct  con- 


AI  GSTOLOi.LAi    Cap.  111.  S9 

versis  ari  Christum  obveniel  d  conspcctu  Domlni, 
iri  est,  ab  ipso  Domino  praesente  et  consptcfenle! 
Pro  conspectu,  graece  est  nfontnou  quod.  Tertull. 
lih.  deResurrect.  carn.  verlit,  a  personaDomini ; 
Cajelan.  a  facie  Domini  :  tpiia,  inquit,  facics 
Christi  eritohjecium  et  causa  healitudinis.  Visio 
enim  divinitatis  Chrisli,  est  ohjectum  heatitutli- 
nis  essentialis :  visio  vero  humanitatis  ejusdetn, 
est  ohjectum  primarium  bcatituriinis  accirienla- 
lis.  Unde  Vatabl.  exponit,  q.  d.  Quae  refrigeratio 
erat,  cum  rnrsus  conspecius  erit  Christus.  Holat 
Sanchez,  pro  rcfrigerii  graecc  esse  Am^uttui, 
quce  vox  et  resurrcctioncm  v.l  rtfrigerium  signifl- 
cat  :  et  utrumque  huic  loco  convcnit,  q.  d.  Cum 
vcncritav/.iv^,-,  qnffi  resurrcclio  est  et  rcanimalio 
[^xf,  enim  cstanima)  illa  ipsa  lunc  implehit 
nominis  sui  mensuram  ;  nam  vobis  justis  erit 
ipsa  refrigerium,  aeque  ac  e  morte  ad  vitam 
beatam  resurreclio.  Lnrie  v.  21.  eanriem  vocat 
restitutionem  omnium.  Lnica  ergo  hac  voci' 
tluosSymholi  articulos  complcctitur,  nimirum, 
Crcdo  carnisresurreclionem  :  et,  vilam  cet&rnam. 
Oui  pr/Edicatcs  est.  ]  Ita  ct  Pagiiiu.  Tiguriua 
etVatahl.  lcgcnlcs  in  Gncco  itfoxtzqpo-yfii^tn,  q.  d. 
prctconizatum  ct  proclamalum;  alii  legunt  npoxe.- 
%upu/jtivov,  iri  est  pra?paralum,  ut  vertit  Syrus,  ita- 
que  legit  Irenaeus  lih.  3.  cap.  12.  Tcrtufl.  lih.  de 
llesurrecl.  carn.  verlit ,  prcedesignaiiim,  forte 

lCgit   7TjO(/Wp(5//eVOV. 

21.    QUEM   OPORTET   QUIDEM    COEM  31  SCSCIPERE.  ] 

Ambiguum  est,  ait  Cajelan.  an  diccre  velit  quotl 
Jcsus  coelum  suscipiat,  sicut  rex  suscipit  rcg- 
num  ;  an  vcro  quod  ccelum  suscipiat  Jcsum ,  si- 
cut  locus  suscipit  localum  ;  utrumque  enim  est 
verum,  et  utrumque  huic  loco  convcnit;  ac 
prius  involvit  poslerius.  Prior  scnsus  auguslior, 
posterior  simplicior  est,  si  cum  Syro  verlas, 
quemoportet  ccclo  capi.  Ex  quo  contra  Lhiqueta- 
rios  conclurias,  Christi  corpusnon  esseuhiquc, 
uli  uhique  cst  ejus  divinitas.  Setl  ex  eo  contcn- 
dchat  Berengarius,  Chrislum  non  esse  in  Eucha- 
ristia,  utpote  ceclo  conclusum ;  quem  setufus 
Beza  :Nota,  inquil,  Christum  ccelo  capi,  con- 
tra  eos,  qui  pro  co,  quod  lide  nobis  asccnden- 
dum  est  in  ccelum  ,  ut  capili  nostro  conjunga- 
mur,  Christum  itcrum  e  ccelo.  vclut  Jovem 
quemriam  Elicium  cvocandum,  peiiinacissini. 
liientur.  Scri  responrientlum  :  Non  doccmus 
Christum  ccelo  cvocandum  ad  Eucharistiam, 
quasiccelum  dcscrens  locali  motu  ad  nos  des- 
cendat  (hoc  enim  laninm  fiet  indic  judicii )  scri 
quori  manens  in  coelo,  pcr  omnipotcntiam  Dci 
se  praesentem  sistat  in  Eucharistia  (sivc  id  fiat 
percorporisejusrcplicationcm,  siveper  acquisi- 
tionem  dunlaxatnovi  loci,  dc  quo  inter  sc  riis- 
pulant  Scholaslici)  iriquc  invisihiliter  et  inriivi- 
sihiliter,  ctim  in  ccelo  sit  visibiliter  el  riivisihililer 
respeclu  loci  :  alio  enim  in  loco  esl  Chrisli  ca- 
put,  in  alio  collum.in  alio  pectus,  in  aliopctlc- 
cum  in  Eucharislia  omnia  Christi  mcmbra  sini 
ineoriem  loco,  |)uta  in  eariem  hostia,  eodemque 
hostiae  puncto.  Christusenim  in  Eucliaristia  esl 
sicut  animain  corpore,  nimirum  tolus  in  tota, 
et  totus  in  qualihct  ejus  parte. 

InsuperNota,  Christum  post  ascensum  inca>- 
lum  suhinrie  visihilitcr  ln  lcrris  apparuisst: ,  ui 
S.  Paulo,  rium  cum  convtrtit,  Actor.  9.  U.  ac 
S.  Petro.  Cum  cnim  ipse  c  carccrc  rotratu  Chris- 
tianorum  fngisset,  occurrit  ei  Christus,  rorran- 
tique  Pclro  :  Domine  quod  vadis?  rcsponriit  : 
1'ddo  itrrutn  crttcipgi.  Y.x  tpio  iutellc\!l    reiro.-  . 


100  COMMENTAIUA  IN  ACTA 

jjciun  vellc,  ut  iu  carcerem  rediret,  seque  pa- 
raret  ad  crucem  et  martyrium.  in  cujus  appa- 
ritionis  memoriam,  Romse  exlra  portam  S.  Se- 
basliani,  in  ipsomet  apparilionis  Christi  loco 
ereolum  est  sacellum ,  cui  vulgo  nonien  Domine 
</«o  vadis?  SicapparuitS.  Antonio  post  vicioriam 
luctse  cuoi  daemonibus,  aits.  Atbanas.  in  ejus 
vila  :  Item  S.  Tarsillecj  teste  S.  Gregor.  in  Dial. 
I.  U.  c.  16.  Quocirca  S.  Tboni.  et  Cajetan.  censent 
Cbristum  lunc  modico  tempore  coelum  reli- 
uuisse,  ac  descendisse  interram  ad  S.  Petrum, 
P  uluin,  Anlonium,  etc.  Aliiputant  bas  visiones 
fuisse  imaginarias;  vel  etiam  reales,  non  cor- 
poris  Cbristi,  scdcorporis  aerei  formati  ab  an- 
gelo  tpiod  repraesentaret  Cbristum;  sicut  anle 
incarnationem  Verbum  in  corpore  aereo  Abrahae, 
Jacobo,  aliisque  Patriarchis  etPropbetis  appa- 
ruit. 

Verus  videlur,  quod  Cbristus  aliquando  simul 
iu  c  lo  el  siinul  in  lerra  fuerit,  et  utrobique 
realiter  proprieque  sit  visus,  ut  cum  apparuit 
s.  Petro  et  Paulo.  Nam,  ut  bic  dicitur,  ccelum 
non  reliquit,  et  lamen  in  terra  fuit,  apparuitque 
S.  Petro  et  Paulo.  Ergo  tunc  siinul  fuit  utrobi- 
(jue.  lnsinuat  id  S.  Chrysost.  Videtur  aulem 
Chrislus  coehun  modico  tempore  reliquisse, 
cum  descendit  ad  B.  Virginein  in  ejus  morte  : 
nam  cuni  ea  rursum  gloriose  in  ccelum  ascen- 
dit.  Obiter  ergo  tunc  ccelum  reliquit.  Quodergo 
i;ic  dicitur,  oportet  eumccclum  suscipere ,  intel- 
.  ge  quod  thronum  gloriaj  siue  in  coelo  firmiter 
t  oiiocaril.  ita  ut  ex  eo  gloriose  et  publice  non 
ildescensurus,  nisi  in  diejudicii,  cui  non  re- 
pugnat,  quod  se.creto,  invisihiliter  et  obiler  ad 
V,.  Virginem  descenderit.  ItaSuarez  3.  p.  q.  58. 
in  Bne. 

Qmeres,  Ansimili  modo  coelum.purgatorium 
et  infernus  leneant  et  claudant  animas  cajtero- 
rum  hominum,  ut  inde  exire  nequeant  ante 
diemjudicii?  Aliqui  censent  animas  damnato- 
ium  nunquam  egredi  exinferno,  acconsequen- 
ter  nunquam  apparere  hominibus.  Ratio  est, 
quod  inferno  quasi  perpeluo  carceri  et  gehennae 
sint  mancipata?.  Rursum,  quod  in  inferno  nulla 
sit  redemptio.  Ita  censet  Dom.  Solo  in  h.  d.  hh. 
q.  1.  a.  h.  ad  1.  Victoria  relcct.  de  Magia  n.  27.  et 
Abulens.  in  h.  Reg.  c.  h.  q.  56.  Verum  alii  proba- 
bilius  opinantur  animas  tam  in  inferno  et  pur- 
gatorio,  quaui  in  coelo  commorantes,  subinde 
egredi  et  viventibus  apparere,  idquead  hoc,  ut 
efficacius  iis  vel  gloriam  coelestem,  vel  poenas 
ignesque  inferni  sive  verbis,  sive  reipsa  per 
Ilammasostendant,  itaque  majorem  vel  spem  , 
vel  melum  et  terrorem  eis  incutiant.  Nec  hoc 
quidquam  de  illorum  gloria,  veldehorumpoena 
(lecerpit,  quia  utrique  utrumque  secumportant. 
Damnali  ergo  cum  apparenl,  suum  carcerem, 
pula  ignein  cui  alligati  sunt,  secumferunt,  uti 
<x  pluribus  eorum  apparitionibus  constat.  Ita 
senliunt  D.  Thom.  in  h.  dist.  &5.  q.  1.  a.  1.  q.  3. 
Abulens.  in  cap.  25.  S.  Matth.  q.  753.  Alphonsus 
Mendosa  q.  5.  Scholast.  de  veris  mort.  appar.  et 
noster  Petrus  Thyraeus  lib.  1.  de  Spirit.  appar. 
n.  117.  et  2Zi9.  qui  tamen  recte  addit,  animas  e 
ccelo,  etexinferno  rarius  per  seet  personaliter 
apparere,  sed  crebrius  id  fieri  per  angelos.  Rur- 
sum,  animas  ecoelo  apparere,  quotieseislibue- 
rit  :  animas  vero  ex  purgatorio  et  inferno  non 
posse  egredi,  nec  apparere,  nisi  ex  peculiari 
dispensatione  Dei. 

USQUE     IN     TEMPORE    RESTITUTIONIS    OMNIUM ,  ] 


AIOSTOLOliUM.  Cap.  III. 

usque  in  diem  judicii,  quo  Deus  bominein  lap- 
sum  in  peccatuin,  a>rumnas  et  mortem,  Deo, 
gloriae  et  felici  iinmortalitati  restituet,  itaque 
instaurabit  angelorum  ruinas.  Pariter  tunc  cum 
homine  coBlum  ,  elementa  ,  totumque  orbem  pri- 
macvsB  integritati ,  incorruptioni  et  splendori 
restiluet.  Eri!  eniin  tuncrenovalio,  et  quasi  re- 
gcneralio  totius  mundi,  uti  docel  Apostolus 
Rom.  8.  21.  et  S.  Petrus  Epist.  2.  c.  3.  v.  13. 

Omnium,]  non  tantum  temporum,  ut  veriit 
Syrus;  sedel  hominum  rerumque  omnium,  uti 
jam  dixi. 

A  seculo. ]  Hebr.  nSiyn  meolam,  q.  d.  Qui 
Propbetaj  ab  olim,  a  priscis  srrculis,  anle  ali- 
quot  annorum  millia  hancmundi  restitutionem, 
a  Christo  in  die  judicii  faciendam,  praedixerunf. 

22.  Moyses  quidem  dixit.  ]  E  multis  Prophctis 
unum  citat,  eumque  primarium,  putaMosen, 
qui  clare  de  Christo  Salvatore  propbetavit  Deu- 
ler.  18.  18.  Ejus  oraculum  ibidem  explicavi: 
quare  hic  illud  non  retexam. 

23.  EXTERMINAIUTUK    DE   PLEBE.  ]   MOSeS    DeU- 

ter.  18.  liabet  :  Ego  (Deus)  ulior  existam  :  quae 
verba  paraphraslicebic  explicatet  interpretatur 
S.  Pelrus  :  cum  eniin  Deus  ad  ullionem  prosilit, 
exlermiuat  et  occidil  vel  morte  corporali,  vel 
spirituali  cl  ceterna.  Ctraque  hic  signilicalur. 
Judaei  enim  Chrisloincreduli  excisi  suntcorpo- 
raliter  a  Tito,  et  spirilualiter  aalerna  morle  pu- 
niunlur  ingehenna. 

Dies  istos,  ]  adventus et  redemptionis  Messiae, 
pula  Christi. 

Vos  estis  filii  Prophetarum.  ]  Fitii,  scilicet 
spirituales  infide  etreligione.  q.  d.  Vos  amplec- 
limini  etcreditis  Prophetarum  oracula,  eorum- 
que  fidem  sequimini,  quasi  germani  eorum  in 
pietate  filii.  Sicut  ergo  ipsi  in  Christum  ventu- 
rum  crediderunt,  eumque  praedixerunt;  ita  et 
vos  in  eumdem  jam  natum,  passum  et  resur- 
gentem  credite,  ne  a  majorum  vestrorum  fide 
el  spiritu  degenerelis,  imo  apostatetis. 

Et  testamenti.  ]  Hoc  est,  foederis,  pacti  et 
promissionis  divina?.  Nota  Hebraismum  :  filii 
foederis  vocantur  Judaei,  adquos  pertinet  fcedus 
a  Deo  cum  Abraham  patre  eorum  initum  :  Deus 
enim  Abrahae  et  posteris  ejus  promisit  Messiam, 
ejusque  benedictionem,  id  est,  gratiam,  justi- 
tiam  et  salutem.  q.  d.  Vos  estis  filii  Abrahaj,  ac 
consequenter  filii  fcederis,  quod  Deus  cumAbra- 
ham  pepigit;  ac  promissionis,  quam  ei  deditde 
Messiaj  redemptione  et  salute  :  nunc  ergo  cum 
illa  per  me  vobis  a  Deo  ostenditur  et  offerlur, 
avide  el  ambabus,  utaiunt,  manibus  illam  ex- 
cipite.  Vos  enim  sicuteslis  filii  etheredes  Abrahae, 
ila  etpromissionis  illi  a  Deo  faclae.  Sic  et  Chris- 
tiani  vocantur  filii  novi  Testamenti,  quia  illi 
asscripti  sunt  per  fldem ,  et  ad  illos  pertinent 
Sacramenta,  gratia ,  omniaque  bona,  quae  in 
novo  Testamento  Christus  Christianis  promisit 
et  exhibuit. 

In  semine  tuo.  ]  In  filio  tuo,  puta  in  Christo 
ex  semine  et  posteris  tuis  nascituro.  Ita  explicat 
Apostolus  Galat.  3.  26.  et  iose  Petrus  dicens 
v.  26.  suscitans  fdium  suuni :  hic  ergo  est  semen 
benedictum  Abrahae  promissum. 

Benedicentur,  id  est  justificabuntur,  omnem- 
que  gratiam  et  gloriam  accipient,  omnf.sfami- 
li^  terr/E,]  puta  omnes  gentes.  Dei  enim  bene- 
dictio  est  efficax,  nec  verbalis  tantum  ,  uti  est 
hcminum;  sed  realis,  quae  bonum,  quod  dicit 
et  imprecatur,   reipsa  confert  et  praestat :  Dei 


- 


COMMIiiNTAKIA  L\  ACTA 

mim  benedicere,  ost  benefacere,  non  quornodo 
libet,  sed  eximie  et  dhine.  Iloc  tniin  decet 
Jieum,  Deique  imroensam  liberalitaiem  etmu- 
nificentiam.  Magnum  enim  magna  dare  decd, 
utaiebat  Alcxander  Magnus.  De  liac  Abrahae  be- 
nedictionc ,  vide  ea  quae  dixi  Genes.  12.  3. 

26.  Voms  primlm.  ]  Primo  enim  et  direcle 
missus  cst  Christus  ad  Judaeos,  quasi  Messias 
patribus  eorum  promissus.  Unde  ab  Aposlolo 
vocatur  minister  circttmcisionis ,  Roni.  15.  8.  id 
<st,  circumcisorum ,  pula  Judaeorum  :  quia  pcr 
se  iis  solis  prsedicavit. 

Suscitans,  ]  uvastac/.f  in  aorislo,  id  est,  cumsus- 
citasset  eum.  Alludit  Petrus  ad  illudMosis,  Pro- 
phetam  suscitabit  vobis  Deus,  quod  cilavit  v.  22. 
Jam  suscitans ,  id  est  resuscitans ,  puta  postquam 
resuscitaviteum  a  mortuis.Postresurrectionem 
onim  Christus  suam  bonedictionom  ,  idcstSpi- 
ritum  S.  gratiam  et  salutem,  copioso  in  Judaeos 
eiTudit.  Resurrectioenim  griece  vocatur  avi^amj. 

Benedicentem  vobis.  ]  Quia  vobis  benedicat, 
id  est  benefaciat,  dando  ilumina  gratiarum  in 
hac  vita,  etgloriaj  in  futura,  ut  in  die  judicii  ab 
eo  audialis  :  Venite  bencdicli  Patris  mei,  possidele 
paralum  vobis  regnum  d  conslitulione  mundi.  Ita 
qui  cruciftxus  est  suos  crucifixores  benedixit,  ait 
S.  Chrysost. 

Ut  CONVEnTAT.  ]   «v    tu   anos?\?u-j.    Quod    tripli- 

riter  verli  potest.  Primo,  condiiionate,  q.  d.  Si 
converlat  se  quisque  et  pccnitentiam  agat.  Ita  Sy- 
rus.  Secundo,  assertive.  q.  d.  Dum  quemlibet 
restrum  convertit.  Ita  Gagneius.  Terlio,  finalitcr 
ot  optative.  q.  d.  Hoc  fine  misit  Dcus  Christum, 
ut  scilicct  vos  convertat  a  peccatis  per  suam 
gratiam  ctjustitiam.  Isteest  onim  omnis  frucius 
ut  auferatur  peccatum,  ait  Isaias  c.  27.  9.  Ahlatio 
poccali  enim  non  fit  nisi  per  graliam,  et  justi- 
tiam  etcharitatem  infusam  a  Doo.  Quocirca  re- 
missio  pcccaloruminScripturacelebraturquasi 
summum  Dei  opus,  patrandum  a  Messia,  ejus- 
que  proprius  finis  et  efleclus;ut  a  Zacharia  : 
Jttsjurandum,  inquit,  quodjuravit  ad  Abraham 
patrem  noslrum,  daturum  se  nobis ,  ut  sine  timore 
dc  manu  inimicorum  nostrorum  liberati ,  servia- 
mus  illi  in  sanctitate  et  justilia  coram  ipso,  omni- 
bus  diebus  noslris ,  etc.  Ad  dandam  scientiam  sa- 
lulis  plebi  ejus,  in  remissionem  peccalorumeorum, 
Lucae  1.  73.  Idem  celebrat  S.  Paulus  in  Ephes. 
c.  1.  et  2.  et  passim  alibi. 

Quocirca  docent  Theologi ,  quod  remissio 
poccatorum  et  justificatio  sit  majus  Dei  opus, 
quamcreatio  coeli  et  lerrae  :  tum  quia  peccatum 
magis  distat  a  Deo,  quam  nihil  ah  onte  :  tum 
«t«ia  niliil  ita  Deo  contrarium  et  exosum,  ac 


APOSTOLOr.lM.  Cap.  III.  \:  ; 

peccatum.  Sicut  enini  peccaium  est  summuai 
malorum  omnium,  ita  Dous  est  suminiun  bo- 
DOrum  omnium.  Unde  etpro  poccato  Deo  >uiis- 
Beri,  ac  i^eccatum  ipsuui  expiaii  remiltique 
non  potuit,  nisi  por  mortem  ot  crucem  ipsius 
unigonili  filiiDei  :  tum  quia  per  giatiain  peccatn 
remittentem  ot justilicantem,  poccator  ox  abysso 
profundissima  suorum  scelerum  elevatur  quasi 
in  ccolum  empyrcum  ,  dum  per  eam  fit  non  tan- 
tum  sanctus  et  amicus  Dei,  sed  ct  consors  di- 
vinae  natura?,  Dei  filius  et  haeres,  quod  dorunii 
inajus,  suhlimius  ctdivinius  est,  quam  coMuii' 
et  terra  ,  omniaquo  quao  in  iis  creata.  Ita  diserte 
S.  August.  tract.  72.  in  Johannem,  ubi  ot  addit; 
Judicet,  ail,  qui  potest,  ulrum  majus  sit  justos 
angelos  creare ,  quam  impios  justiftcare  :  certe  si 
a:quaUs  est  utrumque  potentia: ,  Iwc  majoris  est 
misericordiaz.  Et  fuse  D.  Thom.  1.  2.  quaest.  113. 
ait.  9. 

Vide  hic  quantum  malum,  quamque  fugien- 
dum  etexecrandum  sitpeccalumjacex  advorso 
quanta  sit  bonilas  Dei  et  Christi,  dum  nos  pec- 
oatoros  cx  potestale  diaholi,  peccati  et  inforni 
transfert  in  regnum  gratiaj  ct  dileclionis  filii 
sui ,  facitque  haeredes,  imo  reges  cceli ,  ut  illam 
morito  admiiari,  gralias  agere,  et  celebraie 
dcbcamus  tota  vita  ,  uti  fecit  S.  Paulus ,  S.  Mag- 
dalena,  S.  Pelagia;  aliique  poenitontes,  imo  per 
totam  aHernitatem,  uti  facinnt  Boati  in  ccelo. 
Quocirca  Christus  a  S.  Johannc  Baplista  hoc 
ologio,  quasiindicc  totiorbi  indicatus  et  proedi- 
catus  est :  Ecce  Agnus  Dei,  ecce  qui  tollit  peccata 
mundi,  Johan.  1.  29.  Quem  secutus  S.  Johannes 
Evangelisla,  passimin  Apocalypsi  Chrislum  in- 
digitat  Agnum  pro  peccatis  nostris  occisum  et 
immolatum,  eumque  ut  talem  a  Beatis  in  coelo 
adorari  et  laudari  pronuntiat,  ul  c.  5.  6.  Vidt 
Agnum  stantem  tanquam  occisum,  etc,  et  viginti 
quatuor  seniores  ceciderunt  coram  Agno,  etc.  di- 
cenles  :  Dignus  es  Domine  accipere  librum,  et 
aperire  signacula  ejus ,  quoniam  occisus  es,  et  re- 
aemisti  nos  Deo  in  sanguine  tuo  ex  omni  tribu ,  et 
liugua,  et  poputo,  et  natione ,  et  fecisli  nos  Deo 
nostro  regnum  et  sacerdotes ,  et  regnabimus  super 
tm-am.  Etc.  7.  9.  c.  \h- 1.  c.  15.  3.  c.  19.  7.  c.  20.  9. 
et22. 

Quare  merito  hoc  eximium  Chrisli  donum  ad- 
mirans  Michaeas,  oracula  sua  de  Christo  ita 
eoncludit  c.  7. 18.  QuisDeus  similis  tui,  qui  aufers 
iniquitatem ,  et  transis  peccatum  retiquiarum  he~ 
rcdilatis  tua?  Et  mox  :  Bevertetur  et  miserebitur 
nostri,  et  projiciet  in  profundum  maris  omnia 
peecata  nostra.  Dabis  veritatem  Jacob ,  misericor- 
diam  Abraham,  qu&  jurasti  patribus  nostris  a 
diebus  antiquis.  Vide  ibi  dicta. 


102  COMMENTARIA  IN  AGTA  APOSTOLOIUM.  Cap.  IV. 

CAPUT  QUARTUM. 

SYNOPSIS    CAPITIS. 
Petrus  et  Joannes,  eo  quod  pr>edicantChiustum  resurrexisse,  INCARCERANTUR  ,  ATQIF. 

1N  CONCILIO  VETITI  PRvEDICARE  ClIRISTUM  ,  CONSTANTER  RESPONDENT  ,  OPORTERE  MACIS 
OBEDIRE  DEO  QUAM  HOMINIBUS.  SECLNDO  ,  V.  23.  DIMISSI  ET  REVERSI  AD  SUOS  LAUDA4T 
ET  INVOCANT  DeUM  ,  IMPETRANTQUE  LIBERTATEM  ET  ROBUR  EVANGELIZANDI  :  IN  CUJUS 
SIGNUM  TERR^;  MOTU  CONCUSSUS  EST  LOCUS  ,  1N  QUO  ORABANT.  DeNIQUE  V.  32.  NARRAT 
ClIRISTIANIS  fuisse  cor  unum  et  ANIMAM  unam  ,  NULLUMQUE  inter  eos  FUISSE  LGENTEM  , 
SED  ET  PRETIO  AGRORUM  ET  DOMORUM  ,  QUOD  SINGULI  AFFEREBANT  AD  PKDES  APOSTOLO- 
I5U.M,   DIVISLM   FUISSE   CUIQUE  TANTUM  ,  QUANTUM  OPUS  HABEBAT. 

1 .  ^'^.^^^xC^^ioQUENTiBus  autem  illis  ad  populum  ,  supervenertint  saccrdotes  et  magis- 
^  tratus  templi  ,  et  Sadducini.    2.   Dolentes  quod  docerent  poputum  ,  et 
iannuntiarent  in  Jesu  resurrectionem  ex  mortuis:  3.  Et  injecerunt  in  eos 

^j^manus,  et  posuerunt  eos  in  custodiam  in  crastinum  :  erat  enim  jam  vespera. 

^4|4.  Multi  aulem  eorum ,  qui  audierant  verbum,  crediderunt :  et  factus  est 

j^numerus  virorum  quinque  millia.  5.  Factum  est  autem  in  crastinum,  ut 

congregarentur  principes  eorum ,  et  seniores ,  et  Scriba?  in  Jerusalem  ; 

6.  et  Annas  Principes  sacerdotum  ,  et  Caiphas  ,  et  Joannes,  et  Alexander ,  et  quotquot  erant  dc 

genere  sacerdotali.  7.  Et  statuentes  eos  in  medio;  interrogabant :  In  qua  virtute,  aut  in  quo 

nomine  fecistis  hoc  vos  ?  8.  Tunc  repletus  Spiritu  sancto  Petrus  ,  dixit  ad  eos  :  Principes  populi , 

et  seniores  audite  :  9.  Si  nos  hodie  dijudicamur  in  benefacto  hominis  infirmis,  in  quo  iste  salvus 

factus  est,  10.  notum  sit  omnibus  vobis ,  et  omni  plebi  Israel :  quia  ;a  nomine  Domini  nostri 

Jesu  Chrisli  Nazareni ,  quem  vos  cruciGxistis:  quem  Deus  suscitavit  a  mortuis ,  in  hoc  iste  astat, 

coram  vobis  sanus.  1 1 .  Hic  est  lapis ,  qui  reprobatus  est  a  vobis  sedificanUbus ,  qui  factus  est  in 

caput  anguli :  12.  ct  non  est  in  alio  aliquo  salus.  Nec  enim  aliud  nomen  est  sub  ccelo  datum 

hominibus  in  qui  oporteat  nos  salvos  fieri.  1 3.  Videntes  autem  Petri  constantiam  ,  et  Joannis , 

comperlo  quod  homines  essent  sine  litteris ,  el  idiotae ,  admirabantur  ,  et  cognoscebant  eos  quo- 

niam  cum  Jesu  fuerant :  14.  hominem  quoque  videntes  stantem  cum  eis ,  qui  curatus  fuerat , 

nihil  poterant  contradicere.  15.  Jusserunt  autem  eos  foras  extra  concilium  secedere  ;  et  confe- 

rebant  ad  invicem.  16.  Dicentes :  Quid  faciemus  hominibus  istis?  quoniam  quidem  notum 

signum  fectnm  est  per  eos ,  omnibus  habitanlibus  Jerusalem  manifestum  est,  et  non  possumus 

negare.  17.  Sed  ne  amplius  divulgetur  in  populum,  comminemur  eis,  ne  ultra  loquantur  in 

nomine  hoc  ulli  hominum.  18.  Et  vocantes  cos ,  denuntiaverunt  ne  omnino  loquerentur,  nequc 

docerent  in  nomine  Jesu.  19.  Petrus  vero  et  Joannes  respondentes,  dixerunt  ad  eos :  Si  justum 

ost  in  conspectu  Dei ,  vos  polius  audire  quam  Deum ,  judicate :  20.  non  enim  possumus  qusc 

vidimus  et  audivimus  non  loqui.  21.  At  illi  comminantes  dimiserunt  eos :  non  invcuientes 

quomodo  punirent  cos  ,  propter  populum ,  quia  omnes  clarificabant  id  quod  factum  fuerat  in  eo 

quod  acciderat.  22.  Annorum  enim  cratamplius  quadragintahomo,  in  quo  factum  fueiat  signum, 

istud  sanitatis.  23.  Dimissi  autem  veneiuntad  suos  et  annuntiaverunt  eis,  quanta  ad  eos  prin- 

cipes  sacerdotum  et  seniores  dixissent.  24.  Qui  cum  audissent,  unanimiter  levavenmt  vocem  ad 

Deum  ,  el  dixerunt :  Domine ,  lu  es  qui  fecisli  ccelum  et  terram  ,  mare ,  et  omnia  quse  in  eis 

stinl :  25.  qui  Spiritu  sancto  per  os  patris  nostri  David,  pueri  tui ,  dixisti :  Quare  fremuerunt 

gentes,  et  populi  mcdilati  sunt  inauia?  26.  Astilerunt  reges  terrse ,  et  princires  convenerunt  in 

unum  ,  adversus  Dominum,  et  adversus  Cluistum  ejus?  27.  convenerunt  enirn  vere  in  civitate 

ista  adversus  sanctum  puerum  tuum  Jesum  ,  quem  unxisti ,  Herodes,  et  Pontius  Pilatus,  cum 

gentibus ,  et  populis  Israel,  28,  facere  quae  manus  tua  et  consilium  tuum  decreverunt  fieri. 

29.  Et  nunc  Domine  respice  in  minas  eorum  ,  et  da  servis  luis  cum  omni  Gducia  loqui  verbum 

tuum ,  30.  in  eo  quod  manum  ttiam  extendas  ad  sanitatcs,  ct  signa  et  prodigia  Qeri  per  nomen 

saneti  filii  tui  Jesu.  31 .  El  cum  orasscnt ,  tnolus  cst  locus ,  in  quo  erant  congregali :  et  replcti 


COltiftENTARIA  1N  ACTA  APOSTOLORUAI.  Cap.  IV 
sunt  omnes  Spiritu  sancto,  ct  loqucbantur  verbum  Dei  cum  fiducia.  32.  Mullitudinis  autcui 
credcntium  erat  cor  unurn ,  ct  anima  una :  ncc  quisquam  eorum  qure  possidebat ,  aliquid  suurn 
csse  dicebat ,  sed  crant  illis  omuia  communia.  33.  Et  virtute  magna  reddebant  Apostoli  testimo 
uium  resurrectionis  Jcsu  Cbristi  Domini  nostri :  ct  gratia  magna  erat  in  omnibus  illis.  34.  Neque 
cnim  quisquam  egcns  erat  intcr  illos.  Quotquot  enim  possessores  agrorum  aut  domorum  erant , 
vendentes  aflerebant  pretia  eorum  quae  yendebant,  35.  ct  poncbant  ante  pedes  Apostolorum. 
Dividebatur  autem  singulis  prout  cuique  opus  erat.  36.  Joseph  autem  ,  qui  cognominatus  csl 
liarnabas  ab  Aposlolis  (  quod  cst  intcrpretatum  filius  consolationes)  Levites,  Cyprius  gcnere , 
37.  cum  haberct  agrum  ,  vendidit  cum  ,  et  attulit  pretium  ,  et  posuit  anle  pedes  Aposlolorum. 


1.  Loquentibus  autem  ii.i.is.  ]  Solus  Petrus  di- 
eiiur  locutus  cap.  praec.  v.  12.  sed  Pctri  vorba 
approbabat Joannes ,  quasi  c-jus  socius  et  asse- 
ela  ,  itaque  pcr  Pclrum  loquebatur.  Adde,  Jo- 
hannem  non  fuisse  elifiguem,  sed  zelo  plcnum 
idcm  asseruisse  ,  ct  proedicassc  turbis  cumcin- 
genlibus,  quod  publice  pra?dicarat  Pelrus. 

Slt-ervenerunt.  ]  Graecum  iniq-ow  secundo 
vcrti  potest ,  inslilerunt  eis  ;  Tigurina  ,  prccsto 
fucrunt  illis  ;Syrus  insurrexerunt  ineos. 

Macwstiutus  tempij.  ]  Tigur.  prwfcctus  templi; 
Pagniu.  du.v  tcmpli :  in  tantoenim  sacerdotum  , 
I.eviiaruni  et  populio  lota  judoea  ,  imoetoto  or- 
lie  ;id  toniplum  quotidie  conlluentis  numero,  ne 
quid  turbaruui,  tumultus  autseditionis  oriretur, 
instilulus  erat  Magislratus,  quasi  prcetor  templi, 
aitBeda,  suos  habens  satellites  et  milites  ,  qui 
omncs  in  oflicio  contincret,  et  eos  qui  turbas 
aut  tumultus  concitabant,  in  carcerem  abduce- 
ret.  Quocirca  S.  Cbrysost.  magistratum  hunc 
vocat  duccm  militum  templi.  Et  boc  signilicat 
Graecum  w««^9s,  scilicet  unum  aliquem  ceele- 
roruin  militum  duccm  :  est  enim  singularis  nu- 
ineri.  l}m\v  palet  magistratum  fuisse  militarem 
pro  reis  capiendis,  non  autem  judicandis,  vel 
eondemnandis  institutum.  Ita  Sigonius  lib.  7. 
de  l\ep.  Heb.  c.  13.  Atque  bic  fuil,  qui  cum  Juda 
prodkorc  mittens  suosaliosque  satellites,  Chris- 
tum  cepit  iu  horto,  Lucoe  22.  v.  l\.  Videlur  ergo 
hic  unus  fuisse  e  ponlificibus,  socios  et  milites 
liabens  nhnorcs  saccrdotcs  et  Levitas  :  his  eniin 
a  Deo  commissa  eral  custodia  templi ,  Numer.  /i. 
Ita  censent  Arias  Montanus,  Salmeron ,  Sigon. 
lib.7.  dcRepubl.  Hebr.  cap.  13.  ct  alii.  Ratio  est; 
quiaJudaci  non  tolerassent praetorem  Gentilem 
in  loco  sacro,  imo  nulli  Gentili  templum  eo- 
rum  ingredi  licebat  sub  pcena  capitis,  teste  Jo- 
sepbo.  Habebanl  tamen  Romani,  suoque  proesi- 
diolirmabant  Antoniamquoeerat  arxamplissima 
et  munitissima  vicina  lemplo,  ut  docet  Josepb. 
Mb.  15.  Antiq,  c.  \l\.  idque  tiun  ad  templi  custo- 
diam ,  tum  nc  Judoci  e  templo  arcem  facerent ,  et 
Itomanis  rebellarent.  Huic  arci  ergo  et  praesidio 
prapositus  dux,  vcl  tribunus  Homanus,  si  gra- 
vior  tumultus  intemplo  concitaretur  ,  accitus  ii 
pratore  templi  accurebat  cum  suis  militibus, 
inotusque  omnes  componebat.  Talis  videtur 
luisse  tribunus  Romanus,  qui  accurrilcepitque 
1'auluin,  et  in  Caslra,  qnae  erant  in  arcc  Anlonia 
peraoxit  c.  21.  Et  hoc  tantum  probant  argu- 
inenta  Sancbez,  qui  opiuatur  prastorem  templi 
fuisse  Romanum,  puta  Antonioe  procfectum  ; 
non  Hebroeum. 

SADniic.Er.  ]  Iia  dicti,  quasijusti  essent,  aut 
potius  quod  justos  se  jactitarent  (  Hebr.  enim 
pnjr  fsarfdic  vocaturjustus)  aut  potius  a  Sadoc 
eorum  auctore ,  Inquit  Epiphan.  hajrcsi  \l\.  Fuit 
ha»c  una  c  BCCtis   Judoeorum,  a  Samaritis  prog- 


nata  :  unde  cum  iis  solum  Mosis  Pentateuchuui 
recipiebat,  docebatquenonesseresurreclionein. 
nec  angelum,  nec  spiritum,  Actor.  23.  8.  ac 
consequenter  animam  non  esse  immortalem  ; 
nec  esse  Numen  res  humanas  dirigens  ,  pios 
proemians,  impios  puniens  ;  sed  quemque  siLi 
suae  sortis  et  forlunoc  esse  fabrum.  Erant  ergo 
hi  Judocorumquasi  Epicurei,  reipsa  dictitantes 
jllud  :  Ede ,  bibe ,  lude,post  mortem  nulla  volup- 
tas.  Quocirca  Christo  et  Apostolis  praedicanti- 
bus  Dei  judicium  ,  et  resurreclionem  bonorun. 
ad  gloriam  ,  malorum  ad  tormenta,  perpelim  se 
opposuerunt.  Vide  Josephum  lib.  13.  Antiq.  c.  9. 
etlib.  18.  c.  2. 

2.  Doi.entf.s,]  otz-o.ov/tv^,  Syrus,  indignantes ; 
Tigurina  et  Pagnin.  moteste  ferentcs  ;  alii,  anxii. 

In  Jesu.  ]  Ita  Gr.-eca  et  Romana,  non  in  Jesum 
Jam  in  Jesu,  idesl,in  nomine  Jesu,  per  Jesuni. 
Ita  Tigurina  etPagnin.  Secundo,  in  Jesu,  id  esf, 
de  Jesu.  Sic  enini  Hebrsei  etGroeci  sa^pe  in  usur- 
pant  pro  de  :  proprie  enim  Petrus  et  Johannes 
proedicabant  Jesum  resurrexisse  ;  inde  tamcn 
colligebant,  vel  auditoribus  colligendum  relin- 
quebant,  Jesu  discipulos  quoque  ejus  ope  etvir- 
lute  resurrecturos.  Unde  Tertio,  -o  in  Jcsu,  ex- 
plicari  possct,  instar  Jesu  :  soepe  enim  He- 
br.eum  2,  id  est  in,  sumitur  pro  vicino  3,  id  cst, 
sicut,  instar,  Christus  enim  resurgens  est  causa 
nostroe  resurrectionis,  tam  exemplaris,  quam 
meritoria  et  erTiciens. 

3.  Posuf.runt  eos  in  custodiam.  ]  In  custodiam, 
puta  in  carccrem  ;  Tigurina,  dederunt  (  mise- 
runt)  in  custodiam.  Hic  est  primus  carccr  sanc- 
li  Petri ,  quem  deinde  multi  alii  consecuti  sunt ; 
Apostolatusenim  insigne  est  persecutio  etcar- 
cer,  non  minus  illustre  et  gloriosum,  quam 
signa  et  prodigia,  uti  docetPaulus  2.  Cor.  11.  23. 
qui  proinde  in  vinculis  suis  solet  exultare  et 
gloriari.  Vide  ea  quoc  notavi  Ephes.  3.  1.  Cum 
Petro  et  Johanne  incarceratum  quoque  fuisse 
claudum  sanatum,  quasi  criminis  materiam  et 
objeclum  ,  patebil  v.  7.  9.  et  10. 

Erat  enim  jam  vespera,]  utpote  post  horam 
nonam  ab  ortu  solis  :  nona  enim  sanaverat  Pe- 
trus  claudum,  c.  proeced.  v.  1.  et  7. 

l\.    MULTt  AUTEM   QUI  AUDrERANT  VERBUM.  ]   Pr.T- 

dicationem  Petri  sanatione  claudi,  etmagisin- 
trepida  hilarique  constantia  in  carcere,  inquit 
S.  Chrysost.  confirmatam. 

Quinque  MrLLiA.  ]  Diversa  prorsus  sunt  hoec 
quinque  millia  ,  a  tribus  millibus  :  prima  Petri 
concione  conversis  cap.  2.  Quarc  iisadjecta, 
effecerunt  numerum  octo  millium  :  totergo  mox 
fuere  fideles,  conversi  a  Petro.  lla  S.  Hieron.  in 
cap.  t\Q.  Isaiae,  S.  August.  tract.  39.  in  Johan- 
nem  ,  S.  Chrysost.  hic,  Lyran.  et  Beda,  qui  ad- 
dit:  haec  quiiique  millia  convertenda  fore  typicc 
|)ra?significasse  Christum,  cuni  mandavit  Apos- 


lOfl  COMMENTAniA  IN  ACTA 

lolis  ,  ut  quinque  hominum  niillia  paucis  pa- 
niuus  pascerent,  Matth.  l/i.  Ifi.  Porrohaec  quin- 
tjtie  millia  fucrunt  virorum,  ait  Lucas,  quibus  si 
adjicias  fcminas  et  pueros,  quos  non  dubium 

<  st  toi  viris  plurimos  fuisse  permixtos,  longe 
niajor  fuit  numcrus,  femineus  enim  sextus  prae 
^iiis  magis  soletesse  devotus.  Ecce  hicvcrum 
ost  illud  S.  Chrysost.  liom.  de  virtute  et  vilio  : 
Modicum  fermentum  Apostolorum  magnum  fari- 
ritB  massam  convcrtebat ;  quia  non  quanlitate  nu- 
merit  scd  gralia  Spiritus  vim  suamjusti  tcncnt. 
Nunc  aliquot  centeni  sacerdotes  in  eivitate  :  vix 
totidem  ccntenos  cives  convertunt,  quiarefrixit 
ulrorumque  spirilus.  Denique  Sophronius  in 
Fragmento  de  laboribus  S.  Petri  et  Pauli,  quod 
extat  tom.  7.  Biblioih.  SS.  Patrum,  asseritsanc- 
ium  Petrum  constituisse  dccem  millium  viro- 
i ■i.mi  Ecclesiam  :  quia  scilicet  verba  ejus  animata 

<  rant  Spiritu  coclcsti,  etquasi  jacula  igne  divino 
ardentia  ,  corda  audieniium  leriebant  ct  incen- 
debant. 

5.  UtCONGREGARF.NTLRPRINCIPES,  CtC.  ]  Fuit  llOC 

magnum  concilium  72.  virorum,  quod  graece 
twifywi  indeque  Hebr.  et  Syriace  Sanedrin,  vo- 
calumest,  primitus  inslitutum  a  Deo,  Num.  11. 
1!\.  et  seq.  utibi  dixi.  Conilalum  eratnon  ex  so- 
lis  viris  Tribus  Juda,  uti  volunt  Johannes  An- 
nius  elLucidus  in  Breviar.  tempor.  nec  ex  solis 
sacerdoiibus  ,  ut  vultAbulens.  sedex  duodecim 
Tribuum  duodecim  principiiiiis,  etex  2h.  prin- 
cipibus  sacerdolum,  qui  totidem  eorum  familiis 
praesidebant,  jussu  Dei  instituti  ;etin  26.  clas- 
>i's  distributi  a  Davide,  1.  Paral.  15.  6.  Harum 
cnim  pracsides  in  Evangeliis,  Actis,  Esdra,  etc. 
crebro  vocanlur Principes  saccrdotum:  atqueex 
caeteris  populi  primoribus ,  praesertim  Scribis  et 
Legisperilis.  Inhoceoncilio  damnaius  fuiLCbris- 
tus.pr.csidente  eodem  Caipha  pontilice,  quihic 
nominatur,  ejusque  socero  Anna,Mattb.  27.  1, 
Cnflc  mirum  est  illos,  qui  recenler  tam  infensi 
fuerant  erantqueChristo,  miliusegissecum  ejus 
Aposlolis  :  sed  retinebat  eorum  furorem  Dei 
manus,  et  populi,  rnagno  numero  eis  credentis, 
metus,  nc  Cum  in  se  concitarent,  abeoque  la- 
pidarcntur. 

Sentorf.s.  ]  Qni  lum  annorum,  tum  potius  pru- 
dentiae  el  morum  maturitate  grandaevi  sunl, 
ideoque  popnlo  venerabiles  ait  S.  Gregor.  19, 
Moral.  c.  13.  Hinc  ab  his  senibus  lectus  et  dic- 
lus  est  Senatus,  inquit  Cicero. 

Scnin.fi.  ]  SiculGraeci  suos  sapienles  vocabant 
Philosophos,  Chaldaei  Magos.  Ita  Hebraei  eos  ap- 
pcliabant  E^STS  sophcrim,  a.*12D  sepher ,  idesl, 
lillera,  vel  liber.  Septuug.  vocant  ^«^«tsi; ,  id 
cst,  liltcratos  ;  eorum  enim  erat  S.  Scripturam 
describere,  docerc,  interpretari.  Ita  Epiphan. 
hncresi  15.  Josephusl.  2.  conlra  Appion.  et  alii. 
Unde  Esdras  vocatur  Scriba.  Sic  Appion.  Philo- 
poiuis,  el  alii  vocati  sunt  Grammatici,  id  est, 
lillerati  etdocti,  non  solum  in  Grammatica, 
scdet  nhelorica,  Philosophia,  omnique  littera- 
lura. 

G.  Et  anxas  ppmCEPS  sacerdotcm.  ]  Videtuf 
ergo  Annas  jam  fuisse  summus  ponlifex.  lps< 
«nim  cum  Caipha  genero  suo,  alternis  annis  ge- 
rebat  pontificatum,  a  Romanis,  utvidetur,  emp- 
iuin.  Dices,  Paucis  septimanis  ante  ,  summus 
ponlifcx  eral  Caiphas  ,  qui  Christum  condemna- 
vit.  Joann.  11.  A9.  ergo  Annas  non  fuit  tunc  pon- 
".ifex.  nespondent  Glossa  lnlerlinearis,  Hugo  ei 
(iagneius  postmortem  Chrisli,  puta  in  Paschate, 


APOSTOLOnUM.  Cap.  IV. 

de  morc  Caipham  annuo  ponlificatu  perfunc- 
tum ,  cessisse  illum  Anna*.  Anuus  cniin  sacer 
(quo  utebanlur  in  pontificatu  ineundo  ,  velde- 
ponendo )  apud  Judreos  incipiebai  a  Nisan,  id 
esta  Martio,  eta  Paschate,  utpote  festo  primo  et 
meximojidqueex  decretoDei  exodi  12.  1.  Adde, 
praeponi  Annam  Caipliae ;  quia  erat  senior,  et 
socer  CaiplKe,  adeoque  felix  et  venerandus,  ut 
lilios  suos  omnes ,  numero  quinque,  pontifices 
viderit,  tcste  Josepho  lib.  20.  Antiq.  c.  8.  Aliqui 
hunc  Annam  pulanl  esse  Jonalhum  Annae  filium, 
qui  remoto  Caipha  faclus  est  pontifex  a  l\oma- 
nis,  tesle  Joscpho  lib.  18.  c.  G.  et  vocari  etiam 
Annam  de  nomine  palris  credunt.  Unde  et  Nice- 
phorus  in  sua  Chronol.  sic  bujus  acvi  pontifices 
numerat :  Annas,  et  ex  alio  generelsmael,  Elea> 
/ar  iilius  Annae,  Simon,  Caiphas  Annae  gener, 
Jonathas  el  Thcophylus  Annae  filii.  Pontilicatus 
enim  lunc  erat  annuus.  Ila  Mariana. 

Et  Caiphas.  ]  Nota.  Paulo  ante  Petrus  in  domo 
Caiphae  pavidus,  ter  cum  juramento  negarat 
Christum  ;  jam  Spiritu  Sancto  in  Pentecoste  re- 
cepto  roboratus,  coram  eodem  negationem 
suam  retractat,  et  Christum  generose  confitetur, 
itaque  priorem  lapsum  et  scandalum  sarcitet 
reparat.  Caipham,  Scribas  et  Pharisaeos  Christi- 
cidii  sui  justas  Deo  dedisse  poenas,  adeoque 
Caipham,  aequeac  Pilatum,  necem  sibilntulisse, 
indicat  Nicephorus  lib.  2.  Histor.  c.  10.  quin  et 
Clemens  Rom.  lib.  8.  Constit.  c.  2.  etex  eo  sanc- 
tus  Athanasius  vel  polius  Anastasius  Episcopus 
quaest.  18.  Nicaenus  in  Script. 

Johannes.  ]  Hic  unus  fuit  ex  quinque  Annae 
filiis,  adeoque  pontifex,  alio  nomine  Jonathas 
appellatus ,  in  pontificatu  gerendo  aequus  et 
dexler ,  unde  eum  laudat  Josephus  1.  2.  Belli  ca- 
pile  25. 

Aluxander.  ]  Hunc  opibus  aeque  ac  virtute  et 
pielale  celebrem,  Alexandria?  gessissemagistra- 
tum  Halabarchae  ,  id  est,  Praefecti  salis  («i? 
cnim  Graecis  estsal,  apy^v  praefectus,  princeps) 
narral  Josephus  lib.  20.  Antiq.  c.  3.  etexeo  Ba- 
ron.  anno  Christi  Zk.  qui  et  addit,  Hic  est  Alexan- 
der  Lysimachus ,  cujus  pater  Tiberius  portas  lem- 
pli  argenloet  auro  sumptuosissime  exornarit. 

QUOTQUOT  ERANT   DF.   GENERE    SACERDOTALI,  ]  i(l 

est,  pontificio,  ul  vertit  Syrus,  Tigurina  et  Pa- 
gnin.  hoc  enim  signilical  Graecum  «pxtE?*'!''zoD' 
Erant  ergo  hi  principes  sacerdotum,  puta  1k. 
familiarum  sacerdolalium  capita,  utipaulo  ante 
dixi.  Hi  enim  principes  vocabantur  pontifices, 
quibuspraesidebat  unus  summus  pontifex. 

7.  1n  qua  virtute,  ]  Svvzpzi,  id  est,  qua  poten- 
lia.  Ita  Pagnin.  et  Valablus. 

Fecistis  hoc?]  Non  tam  miraculum,  quam 
prodigium  magicum  claudi  sanati ;  unde  per 
despectum,  ait  OEcumen.  non  vocant  miracu- 
lum,sed/ioc,  scilicet  vulgo  notum  et  famosum 
praestjgium,  quod  in  claudo  erecto  cernimus. 
Volebant  scilicet  Apostolos  obruere  sua  aucto- 
ritate  et  praejudicio,  ut  faterentur  se  non  mira- 
eulum  in  nomine  Christi  ;  sed  ludiprum  quid 
arle  mirabiii,  sive  magica  edidisse.  Ita  ChrysosL 
Verc  PJato  in  Theaeteto  :  Antiquitatis  auctoritas 
csl  sape  malun  proijudicium.  Ex  dictis  infert  Ly- 
:an.  claudum  ipsum  cum  Apostolis  fuisse  incar- 
ceratum,  et  e  carcere  cnm  iisdem  eductum 
in  tribunal,  Annae  el  Caiplue  proesentem  aslitis- 
,e,  idquepatetv.  10.  Hanc  enim  ejus  praesentiam 
vidctur  innucre  pronomen  hoc ,  scilicei  novum 
c!  mirum,  quod  "idelis  in  claudorecle  gradien- 


COMMENTAIUA  1N  ACTA 

le.  Porro  Cbristum  ab  infidelibus  habitum  fuisse 
magum  et  magite  doctorem,  patet  Lucae  11.  \h, 
et  Johan.  8.  hS.  el  idipsum  de  suo  aevo  testatur 
S.  August.  lib.  1.  de  Consensu  EvangeL  cap.  8. 
Unde  passim  in  Actis  S.  Agnetis,  Lucia*,  Agalhae, 
;iliorumque  martyrum  legimus ,  Cliristianos  a 
judicibus  insimulatos  magiae  ,  ideoque  damna- 
tosad  ignem:  censebant  enim  miraculaeorum, 
nc  presertim  quod  a  bestiis,  eculeis,  aliisque 
lormentis  exirent  illaesi,  esse  opus  magicum 
patratum  ope ,  non  Dei ,  sed  diaboli. 

8.  Tutvc  nF.pi.ETus  Spiiutu  samcto.  ]  Nova  est 
haec  repletio  Spiritus  sancti,  ab  illa  quam  acce- 
pit  inPentecosle  :  illa  enim  fuit  habitualis,  hoec 
actualis ,  nimirum  qua  Spritus  sanctus  actu  mo- 
vebat,  dirigebatetroborabat  Petrum,ut  libere, 
eonstanter  et  prudenter  responderet,  et  profi- 
leretur  fidem  Christi,  se  scilicet  ejus  invocatio- 
ne  et  virtute  claudum  sanasse.  Hoc  est  quod 
Petro  et  Apostolis  promiserat  Christus  Lucael2. 
11.  Cum  auleni  inducent  vos  in  Synagogas,  et  ad 
magistratus  ,  et  ad  poteslates,  noLite  solliciti  esse 
qualiter  aut  quid  respondealis,  aut  quid  dicatis  : 
Spiritus  enim  sanclus  docebit  vos  in  ipsa  horaquid 
oportcat  vos  diccre.  Simili  modo  quotics  Samson 
liatraturus  erat  opus  aliquod  heroicae  fortitudi- 
nis,  dicitur  prius  ;  IrruitSpiritus  Domini  in  Sam- 
r-on,  scilicet  incitans  oum,  animansel  roborans 
;kI  illud  tum  aggrediendum,  tum  opere  perfi- 
ciendum ,  Judic.  \h.  v.  6.  19.  et  seq.  Ad  opera 
rnim  heroica  non  suilicit  communis  et  habilua- 
lis  gratia,  scd  nova  aciualis  ,  eaque  communi 
major  et  polenlior  requiritur.  Saepe  enim  ista 
opera  habitum  gratiae  prasentem  superant,  et 
iranscendunt. 

9.  Sl    NOS     HODIE   DIJUDICAMUK  ,  ]     «vxxpivd/x&x  , 

id  est,  discutimur,  in  quwstioncm  et  examen  vo~ 
ramur.  Ita  Gr.eci :  hocest,  examinatur,  ut  vertit 
Tigurina  rtPagnin.  hinc  Syrus, si  injus  vocamur. 
Voxconditionalis  si  pendet  et  expletur  a  nolum 
xitomnibus  vobis  :  potuisset  dicere.  Quia  dijudi- 
camurjsed  modestiae  causa  dicil,  Sidijudicamur. 

In  ijenefacto.  ]  01)  beneficium,  puta  ob  sani- 
tatem  claudo  collatam.  Est  Hebraismus  :  He- 
braeum  enim  1,  id  esl  in,  saepeest  index  pretii 
vel  merili,  significans  ob ,  propler.  q.  d.  Nos  ob 
nicrilum  in  crimen  vocamur  :  ))eneficimuseniin 
•  laudo,  et  examinamur  ut  malefici.  Tacite  ergo 
pcrstringil,  taxatque  judices  inhumanitatis  et  in- 
justitiae  ,  qui  potius  hoc  beneficium  celebrare  el 
remunerari  debuissent.  Judaicum  ergoetPhari- 
«aicum  est,  sinislre  inlerprctari  et  calumniari 
benefacta,  etiam  miracula,  eaque  tribuere,  non 
Npirilui  sancto,  cujus  sunt  propria,  sed  vitio, 
iino  Belzebub  et  diabolo,  uti  Judariexprobrarunt 
Cbristo  Malth.  12.  24.  Hoc  faciunt  invidi  virtu- 
inm  et  bonorum  operum  ;  quod  proinde  est  pec- 
<;Uum  in  Spiritum  sanctum,  uli  Christus  docet 
loco  cilalo. 

1n  quo,  ]  quaratione:  qnomodo,  qua  vi  el  vir- 
lute.  Sic  capitur  Hebr.  TlGSbamme,  id  est ,  in 
quo,  Est  enim  hoc  1  modi  vel  instrnmenti ,  He- 
l>r«x*is  frequens. 

10.  In  ROUINB.  ]  Id  est,  in  invocalione,  hoccst, 
per  invocationem  et  virtutcm  Jesti.  Vide  dicta 
<  ap.  2.  v.  38. 

Nazarem.  ]  Oriundi  ex  Na/arclh  oppidulo  ,  ac 
proinde  a  vobis  despccli  ;  sed  a  Dco  cxaltati, 
cum  in  resurrcctionc  eum  fecit  Nazarcnum  ,  id 
<st,  efflorescentcm  vita,  immorlalilale,  famact 
gloria.  Vide  dicta  cap.  3.  6. 

CORNEL.    A    I.AIMUE.   "rOM.    X. 


APOSTOLCRUM,  Cap.  IV.  | 

Quem  vos  ciuiciFixisTis.  ]  Nota  hic  inlrepidani 
libertatem  et  heroicos  animos  Petrij  quibus  iu 
publico  Concilio  judicibus  objicil  Christicidium, 
uteos  pungat  et  compungat :  Crux  enim  Chrisli 
unicaest  mundisalus,  ideoque  intrepide  ubique 
prajdicata  a  Petro,  Paulo,  Andrea,  cajterisqud 
Ajiostolis. 

Moral.  disce  verilalem,  praesertim  fidei,  cum 
de  ea  quis  juridice  et  legilime  interrogatur,  li- 
bcre  et  fortiler  profitendam  esse,  etiam  cum  pe- 
riculovilae.  Quaerebant  Scribse  v.  7.  Jn  qua  vir- 
tute ,  aut  in  quo  nomine  fecistis  hoc  ihk.9  llespon- 
d(!t  Petrus  vere  el  libere  :  In  nomine  Domini 
nostriJesu  Christi,  quem  ros  crucifixislis.  Ila  fe- 
cerunt  Martyres  omnes,  ideoque  martyj-io  co- 
ronali  sunt. 

Deus.  ]  Pater  imoet  Dcus  Filius,  sed  hoc  ncc- 
dum  caperepoterantScribae  etJudaei,  qui  Chri^ 
tum  ideo  occiderant,  quoddiceret  seesse  Deuni 
et  Dei  Filium ;  idcirco  subticet  hoc  Petrus,  ait- 
que  in  genere  Deus.  Ita  OFcumen. 

Astat.  ]  Ergo  claudus  ipsc  erat  praesens  in 
Concilio,  utpote  e  carcere  eductus  cum  Apos- 
lolis,  ut  dixi  v.  7. 

h.  Hicest  L.\pis.]CilatPsalm,  117.  22.  Lapidem, 
q uem  reprobavcrunt  cedificanles  ,  hic  fuctus  est  in 
caput  anguli ;  quod  Chald.  explical  de  Davide  , 
q.  d.  David  primo  rejectus  a  Saule  ejusque  asse- 
clis,  deinde  creatus  rex  faclus  est  quasi  lapis 
angularis  Synagogae,  nectens  sibi  Judam  et  Is- 
raelem  ,  hoc  est  lamduas,  quam  decemtribus. 
Vcrum  licet  ad  Davidem  psalmus  illc  alludal,  esl 
enim  in  eo  gralulatio  solemnis  tum  Davidis,  tuai 
populide  Davidiscoronationein  Hebron,  vel  po- 
lius  de  arca  in  pace  ab  eo  translata  in  Sion,  ut 
patctv.  19.  tamen  per  Davidis  typum  describit 
Cbristi  resuscitatigloriam  etregnum,  acfidelium 
eiacclamantium  v.  17.  gratulationem,  nimirum 
cum  turba  in  diePalmarum  ei,  quasi  Messiaere- 
gi  acclamavit  :  Osannafilio  David,  Matth.  21.  9. 
Uti  enim  David ,  ita  multo  magis  Chrislus  rejec- 
lus  a  pontificibus  et  Scribis,  qui  erant  quasi  ar- 
chitecti  Synagogae  ,  post  resurreclionem  faclun 
est  lapis  angularis;  utpote  qui  totum  Ecclesiae 
aedificium  contineat  etnectat ,  Judaeos  scilicetet 
Centes,  imo  angelos  ethoinincs,  uti  fuse  cxpli- 
cat  ApostolusEphes.  2.  16.  et  seq.  Vidcibi  dicta. 

Nota  Primo.  Utitur  Psalles,  et  ex  eoPetrus, 
metaphora  lapidis,  dumChrislum  vocat  lapidem  ; 
quia  loquiturde  fabrica  Ecclcsiae  fabricae  autcm 
lapidibus  exconsurgil.  Unde  in  Hcbraeo  est  clc- 
gans  paronomasia  inter  12N  eben,  idcst  lapis;  vl 
T\Z2,bana,  id  est  a?dificavit:  ixbana  enim  dicitur 
cben.  q.  d.  Ex  eben  bana  binian  ,  id  est  ex  lapidc 
aedilicavit  suum  aedificium,  puta  cx  Christo  Ec- 
clesiam  :  haec  cnim  cst  fabrica  et  domus  Dei, 
non  materialis,  sed  spiritualis. 

Secundo  ,  hic  lapis  esl  durior  marmore  :  un- 
de  nec  carie  consumi,  nec  scalpris  concidi  po- 
lcsi,  scd  ill.Tsus  manet  in  aeternum  :  quia  susti- 
net  SBteraam  fabricam,  scilicet  Ecclesiam  dura- 
luram  in  aelernum,  cui  nulla  vis,  adeoquc 
porlae,  id  est  omncs  vircs  inferorum  praevalcro 
ncqucunt ,  uti  pctra  Chrislus  asscruit ,  ct  promi- 
sil  Pclro  Vicario  suo  ,  Matlh.  16. 

Tcrlio,  hiclapisest  probatus  a  Deo.  aogelis, 
toloquc  mundo  ct  prcliosus  ut  ait  Isaias  c.  2S. 
v.  16.  quia  ipse  csl  prctium  et  htrum  saeculi, 
hoc  cst,  omnium  hominum.  Undc  S.  Johanoca 
Apocal.  21.  18.  Vidit  ei  inaedificatain  Jcrusalcm 
ciclestcm  cx  duodecim  gcmmis  pretiosissiinis. 


Mfl  COMMfiNTARlA  IiN  ACTA 

jaspide,  smaragdo,  amctbysto,  etc.  Ecclesia 
enim  tum  militans,  tum  niaxime  trinmphans, 
est  quasi  palatium  Dci  pretiosissimum ,  cujus 
lapidcs  sunt  gemmse,  puta  Aposioli,  et  fideles 
onini  virtutc  preestantes  :  lapis  vero  angularis 
et  primarius,  ideoque  pretiosissimus ,  est 
Cliristus.  l)e  his  vaticinatus  est  Zachar.  c.  9. 1C. 
Lapides  eleoabuntur  super  tcrram,  Vide  il)i  dicta. 

Ql'1  FACTUS   F.ST    IN    CAPDT    ANGULI.  ]  Alludit  3(1 

fabricam  Jerusalem ,  restauratam  a  Nehemia, 
dc  qua  Nehemice  cap.  3.  19.  dicitur,  JEdifica- 
vil,  etc.  contra  ascenstun  (irmissimi anguli :  Jerusa- 
lcmenimfuit  typus  Ecclesiae,  NehemiasChristi. 
Scd  proprie  citat  Psalm.  117.  22. 

In  caput  anguli.  ]  Id  est,  capitalis  et  angula- 
ris ,  ut  scilicet  duos  parietes,  Gentium  et  Judaeo- 
rum,  in  sevelut  angulo  conjungat. 

Nota.  Angulusin  Scriptura  symbolum  estprin- 
cipis ,  regis  et  regni ,  quia  quod  in  fabrica  est 
angulus ,  in  ostio  cardo,  hoc  in  republica  est 
rex  in  princeps  :  omnes  enim  sibi  vincit  et  unit. 
Christus  crgo  vocatur  augulus,  quia  rex  et  prin- 
ceps  est  Ecclesiae.  Vide  dicta  Isaiae.  19. 13. 

Quaeres,  quisest  liic  lapis  angularis,  an  sum- 
mus,  animus  in  fabrica  ?  Noster  Villalpandus 
lom.  2.  in  Ezccli.  pag.  hll.  censet  esse  summum. 
Christus  ,  inquit,  factus  estin  caput  anguli,  icl 
est,  in  summum  angulum  ,  hoc  est,  in  lapidem 
quiin  domo  eminet  quasi  culmen,  etfastigium, 
sive  frontispicium,  quem  Hebraei  et  Latini  vo- 
cant  pinnam.  Melius  alii  passim  accipiunt  lapi- 
dem  imum.  Nam  huc  alludens  Isaias  c.  28.  16. 
vocat  hunclapidem  infundamentofundatum  :  et 
S.  Paulus  Ephes.  2.  20.  dicil  fidelesomnes  huic 
lapidi  superaedificari,  quasi  hepvtwvti»  ,  id  est , 
imo  angulari.  Christus  ergofactus  est  caput  an- 
guli  in  fundamcnto,  id  est,  lapis  angularis  fun- 
damentalisEcclesiae.  Sic  euim  S.  Paulus,  et  alii 
passim  Christum  vocant  fundamentum  Eccle- 
siae,  scilicet  primum  et  imum,  cui  deinde  in- 
cumbunt  duodecim  fundamenta  secundaria, 
puta  duodecim  Apostoli,  Apoc.  21.  19. 

Arroganter  etimpie  Calvinus  haec  sibi  appro- 
priat,  jactatque  se  esse  lapidem,  qui  reproba- 
tus  sit  a  Papa  et  Ecclesia  Romana,  sed  a  Deo 
factus  sit  fundamenlum,  et  caput  Ecclesiae  Re- 
formatae,  hoc  est,  deformatae.  Ita  Thraso  ille 
audetsecomparare  Christo,  seque  facere  caput 
et  PapamEcclesiaeChristianoe,cum  sitSatanicae: 
alioqui  det  ipse  signa,  quibus  se  a  Deo  missum 
doceat,  puta  miracula,  prophetias,  Scriptu- 
ras,  etc. ,  quae  dedit  Christns. 

12.  Et  non  kst  in  alio  aliquo  salus.  ]  Non  est 
alius  qui  salvet  homincs,  tum  incorpore,  uti 
sanavit  hunc  claudum.  Ita  S.  Cyprianus  iib.  2. 
contra  judaeo?  cap.  16.  tum  potius  in  anima, 
dando  illi  graliam,  et  per  eam  posthanc  vitam 
gloriam,  et  salutem  aelernam.  Unde  Syrus  vertit, 
non  est  in  alio  aliquo  redemptio.  Quapropter  ex- 
plicans  subdit  : 

Nec  enim  aliudnomen  kst.  ]  Id  est,  non  est 
alius,  quam  Jesus  Christus,  in  cujus  virtute  vcl 
invocatione  salvemur.  Nomen  enim  sumitur  pro 
re  nominata,  vel  pro  persona  cujus  est  nomen, 
puta  pro  Christo  ;  quem  nomine  suo  invocamus, 
sperantes  et  impetrantes  ab  eo  salutem.  Est 
Hebraica  metonymia.  Sicdicitur  Proverb.  18. 10. 
Turrisfortissimanomen  Domini,  idest,  Dominus 
nomine  suo  invocatus.  Sic  passim  Scriptura  ju- 
betinvocarenomen  Domini.idest,  ipsum  Deum 
omnium  Dominum.  Hinc  graves  Theologi  do- 


APOSTOLORUM.  Gap.  IV. 

ccnt,  post  promulgatum  Evangelium  omnibus 
hominibus  ad  saluiem,  id  est,  adjustitiam,  ei 
ad  fclicilatem  ajlcrnam  acquirendam  nccessa- 
riam  esse  ncccssitate,  non  tantum prrccepti,  sed 
etmedii,  fidem cxplicilam  Clirisli  :  hunc  enim 
Dcus  proposuil  propitialorem  per  fidcm  in  san- 
guine  ipsius  ,  Hom,  3.  2h.  Quocirca  Etbnici  et 
Pagani  salvari  ncqueunt,  nisi  cognoscant  el 
credant  in  Chrislum,  esto  alias  benc  vivcrent. 
Ita  Hugo  Victorinus,  Magister  Sent.  S.  Thom. 
Bonav.  Alensis,  Albertus,  Marsilins  ct  Gabriel 
quoscitatet  sequitur  Grcgor.  de  Valeutia  2.  2» 
quaest.  2  puncto  h. 

Moral.  Hic  disce ,  quam  reverendum,  amabi- 
le,  et  desidcrabile  cuivis  fideli  esse  dcbeat  no- 
men  Jesu  Christi ;  utpote  a  quo  solo  saluteni 
omneque  bonum  exspcctare  debeat ;  quamque 
ei  obediru,  cumque  in  omnibus,  quo  ad  fiei  i 
potest,  imilari  debeamus.  Nam  Iwc  solo  constat 
nomine  nostra  satus.  Vide  ea  quoc  dixi  c.  3.  6.  et 
Philip.  2.  10.  Prseclare  Clemens  Alex.  Adhort. 
ad  Gentes  :  Apparuit ,  inquit ,  hominibus  hic  ipse 
Verbum,  qui  solus  esl  ambo,  Deus  et  Iwmo ,  el  est 
nobis  omnium  causa  bonorum,  d  quo  cdocti  recte 
vivere,  ad  vitam  ceternam  transmittimur.  Et  sub 
finem  ait,  Nullum  esse  aliud  opus  Christi ,  quavi 
ut  homo  salvus  fiat.ElS.  August.  in  Psalm.  101. 
conc.  1.  Christus,  inquit,  est  pellicanus  nascendo, 
nycticorax  moriendo ,  passer  resurgendo  :  quia 
natus,  in  solitudine,  ut  pcllicanus  :  passus  in  te- 
nebris  Judaorum  tanquam  innocte ,  in  praivarica- 
tione  tanquam  inruinis ,  ut  nycticorax  :  resur- 
gendo  factus  est  sicut  passer  volando,  id  est,  as- 
cendendo  singularis  in  tecto,  id  est,  in  ccelo.  Et 
haec  tria  fecit ,  ut  nos  salvaret.  Idem  in  S.  Jo- 
hannem  serm.  55,  Filius  Dei,  inquit,  qui  semper 
in  Patre  veritas  et  vita  est,  assumendo  hominem 
factus  est  via.  Ambula  per  hominem,  et  pervenis 
ad  Deum.  Per  ipsum  vadis,  ad  ipsum  vadis,  etc. 
Ambula  moribus,nonpedibus.Multienimambulant 
bene  pedibus,  et  male  ambulant  moribus.  Et  ser- 
mon.  hh.  in  fine  :  Qui  Christum  possidet  pictate, 
omnia  possidet,  quia  per  ipsum  facta  sunt  omnia. 

13.  Videntes  ,  aewjsouvres ,  id  est,  considerantes  , 
contemplantes ,  Petiu  constantiam,  ]  ngppisiay,  id 
est ,  in  dicendo  libertalem.  Ita  Tigurina  ,  Pagnin. 
in  dicendo  audaciam.  Nam  Apostoli,  ut  ait  Chry- 
sost.  non  solis  verbis  ostendebant  se  non  curare  dc 
quibus  judicentur ,  et  quod  extrema  intententur 
pericuia;  sed  etiam  habilu,  et  voce ,  et  aspectu, 
in  summa  omnibus  libertatem  apud  populum  de- 
monstrabant ,  per  eaquce  loquebantur.' 

Sine  litteris,]  K-/pa//.//.aTot :  illiterati ,  quinondi- 
dicerant  litteras,  utpotemechaniciet  piscatores. 

Idiot^.  ]  Idiota  estqui  proprio  (  idios  enim  est 
proprius)  tantumnaturalique idiomate,  seu  lingua 
et  scienlia  contentus,  nescit  studia  litterarum, 
ail  Beda  ,  Unde  Cicero  in  Pisonem  :  Tu,  inquil 
eruditiorqua  in Piso,  prudenlior quam  Cotta,  abun- 
dantior  ingeni,  consilio ,  sapientia ,  quam  Crassus, 
ea  contemnis  qua  ilti  idiolce ,  ut  tu  appellas,  prx- 
clara  duxerunt. 

16.  Et  cognoscebant  eos  ,  Quoniam  cum  Jesu 
fuerant,  ]  recordabantur  ^e  vidisse  eos  cun 
Jesu  ambulante  et  praedicante.  Unde  Pagnin.  e> 
Tigurin.  vertunt,  agnoscebant  eos  fuisse discipu- 
losJesu,  ideoque  eum  praedicareetcelebrare. 

Quid  faciemus  iiominibus  istis  ?  ]  Verba  hcec 
victis  non  ventunt ,  non  vincentibus,  ait  Isidor, 
Pelus.  lib.  3.  epist.  182.  Vincebantur  enim  tum 
facti  evidentia, ait  Lyran.  tumconstanti  assev  c- 


COMMENTARIA  1N  ACTA 

ratione  Pelri  et  Johannis  ;  aeque  ac  claudi,  uno 
ore  asscrcnlium,  in  norninc,  Jcsu  Christi  rain 
.lanaluin  csse  :  quare  vidchanl  sc  justc  non  posse 
cos  in  carecre  delincro,  rnulio  minuslla^ellarc, 
vcl  orriderc  :  eL  tamen  excaecali  nialitia,  in 
(  hristuin  credere  nolunt,  inio  ejus  nonien,  prae- 
dicalionem  et  memoriam  oppriinere  salagunt. 
llaec  est  agnitcX'  vcritatis  impuguaiio,  qiwe  est 
peccatum  in  S|)iritum  sanctum.  Unde  subdunt : 

Comminf.mur.  ]  Graece,  minis  comminemur ,  id 
csl,  ut  Tugurina,  minaciler  C07nminemur,l?i\gn'm. 
minaciter  intermincmur ,  Alrocihus  ergo  minis 
percellere ,   et  ad  silentium  adigere  conanlur. 

Ni;  uutra  loquantuu  in  nomine  hqc. ]  Ne  sci- 
licet  amplius  Jesu  Chrisli  nomcn  praedicent, 
invoccnl ,  et  in  cjus  nomine  miracula  facianl. 
Lcce  quo  prorumpil  invidiae  ct  odii  malitia  , 
ut  veritatcin  luce  clariorem  cernere  nolit,  eam- 
que  aliis  invidcat;  quin  ct  ejus  neneflcia  ac 
miracula  populo  tam  salutaria,  imo  necessa- 
ria,  inhibcnl.  Nota  Hchraismum  :  Loqui  in  no~ 
mine  ,  idcm  est  quod  loqui  nomcn  ,  vel  de 
nomine.  6'ic  psal.  118.  dicitur  :  in  tuis  justifica- 
tionibus,  id  est,  tuas  justilicaliones,  puta  prae- 
cepta,  docemc 

18.  DENUNTIAVERUNT,  ]  TTKpvjyysi/av,  quOd  et   de- 

nantiare  ,  et  prcecipere  significat.  Uude  Syrus  ct 
1'agnin.  vcrtunl,  prceccpcrunt ;  Tiguriua,  dixe- 
runt.  Denuntiatio  ergo  haec  fuit  non  simplex 
ndmonitio,  sed  imperiosa  prajceptio,  et  inler- 
minatio  cum  minis  verherum  et  carcerum,  uti 
praeccssit. 

19.  Si  justum  est.  ]Tigurina  etPagnin.  anjus- 
tumsit  in  conspectu  Dei ,  vos  polius  audire  quam 
Deumjudicate,  Adeo  ergo  justitiae  justaeque  suae 
causae  praelidunt ,  ut  hostes  suos  ejus  consti- 
luanl  judices,  dummodo  deposita  passionc  et 
praejudicio,  velint  cx  ralionc  ctverilate  sincere 
quasi  slantes  in  conspcctu  Dei  ea  dijudicare. 
Qui  enim  serio  cogilat  se  stare  coram  Dco, 
cumque  suorum  judiciorum  ,  diclorum  etfacto- 
rum  credit  judicem  et  vindiccm,  hic  recte  de 
oinuihus  judicat,  ct  scutii.  Hoc  ergo  cuique  sa- 
picnti  el  prudenti  in  qualibet  rcct  dclihcralione 
faciendum,  ut  scpositis  afleclibus,  coram  Deo 
«talualid,  quod  in  judicio  extremo  coram  tri- 
bunali  Christi  consistcns,  volet  se  statuisse. 

Nota.  Non  icnchantur  Apostolihac  in  re  ohe- 
dirc  ponlificihus  ct  Synagogae.  Primo  ,  quia  jam 
ei  non  erant  subdili ,  eo  quod  jam  per  promul- 
gationem  Evangelii  et  Ecclesiae  desiisset  et  mor- 
lua  esset  vclus  Synagoga  ,  ac  consequentcr  om- 
nis  pontilicum  auctoritas  et  judicandi  potestas. 
Secundo,  quia  Synagoga  in  hac  causa  resislehat 
Deo  mandauli  Apostolis  ut  pruxlicarcnt  Chris- 
lum ,  idque  per  miracula  confirmanti ,  nc  ig- 
norantiam  Synagoga  prajlexere  posset.  Quid 
enim?  inquit  S.  Rernard.  cpist7.  quodjubet  homo, 
prohibet  Deus ;  et  ego  audiam  homincm  surdus 
Deo  ? 

20.  Non  enim  possimus  qu^i  vidimus.  ]  q.  d.  Chris- 
>us  voluit  nos  esse  lestes  suos,  ideoque  nos 
suos  comilcs  ct  Apostolos  constituit  :  crgo  qiuc 
de  co  vidimus  ct  audivinius  ,  licile  silerc  non 
possumus.  Sccundo,  quia  ,ut  ait  S.  Grcgor.  1. 1. 
in  lih.  2.  Rcg.  c.  1.  Vinoco:les'.i  cbrii  sc  continerc 
non  potcranl,  cl  apradicalionis  fcrvore  minis  vicli 
fpcsccrenolebant.  Non  possumus  ergo ,  idcst,  non 
volumus,  ait  Glossa. 

21.  Qvja  OMNr.S  CLARIFICABANT,]  tS6$x%w  ?ov  5ebv, 

>d  est  gtorificabam  Dcum.  Ita  Pagnin.  Tigur.  et 


APOSTOLORUM.  Cap.  IX.  107 

alii.  Ccce  populushic  sapientior  est ,  sincerior, 
aquior,  et  palientior  suis  principiljus,  adeoquv 
vox  populi ,  vox  Dei. 

22.ANNORLM    LNIM     (SBAT   AMIM.US    QLAORAGINTA 

iiomo.  ]  Cum  enini  ah  uicro  fuerit  claudus  ,  uli 
dictum  est  cap.  3.  2.  talisque  manscrit  pcr  40. 
annos,  certum  erat,  hanc  claudicationem  ci 
fuissc  naturalcm,  vcrsamquc  in  naluram ,  irno 
ex  natura  primitus  viliata  manantem,  ideoque 
mediciiue  et  naturae,  quin  et  magiae  virihus  in- 
curabilcm  ;  ac  proinde  Petruin,  qui  eum  subilo 
uno  inslanli  sanavcrat ,  non  naturae.nec  ma- 
gia3,  sed  Dei  viribus  pcr  miraculum  id  fccisse. 

23.  Venkrunt  ad  suos.  ]  Syrus  ,  ad  fralres 
suos. 

Quanta,]  oiv.  Syrus ,  Tigur.  cl  Pagnin.  qucc- 
cumquc.  Nostcr  significantius  vertit  quanta  ,  id 
est,  quam  magna,  quam  gravia  et  atrocia  ei 
dixissent  et  comminati  essent. 

2U.  Unanimiter.  JNon  tantum  uno  animo,  scd 
uno  quasi  ore  eadem  verba ,  non  sine  magno 
miraculo  proferentes,  ait  Dionys.  Nam  unam 
camdemque  orationem  quae  sequilur ,  omnes 
una  eademque  voce  protulerunt,  inspirati  uli- 
que  a  Spiritu  sancto.  Densant  cnini  preces  , 
ilaque  armatas  offerunt  Deo,  eique  quasi  vim 
faciunt,  ut  ah  co  robur  contra  instantem  per- 
secutionem  impctrent,  et,  ut  ita  dicam,  extor- 
qucant,  utque  ipse  persccutorum  consilia  , 
iufatuet,  animosque  ct  iras  vel  frangat,  vel  mol- 
liat. 

25.  Pueri  tui.  ]  Servi  tui.  Ita  Syrus.  Est  hcbrais- 
mus,  servienim  suntheris,  quod  pueri  paren- 
libus,  discipuli  magistris ,  juvenes  senioribus. 

Quare  fremuerunt  (aliqui  vertunt,  frendue- 
runt )  Gentes.]  S.  Hilarius  in  Psalm.  2.  per 
Gcntes  accipit  Genliles  persecutores  Christi  et 
Chrislianorum  ,  praesertim  Imperatores  Roma- 
nos  ,  qui  decem  persccutiones  pene  conlinuas  , 
et  atrocissimas  per  trccentos  annos  usque  ad 
Constantinum,  contra  Ecclesiam  concitarunt : 
pcr  poputos  vere  accipit  Judaeos  ,  quales  hic 
erant  pontifices  et  Scribae.  Simplicius  alii  cen- 
scnt,  idem  esse  gentes ,  qptt&poputt.  Solet  enim 
Psaltes  posteriori  hemistichio  idem  pene  incul- 
care  et  exaggerare  quod  dixit  priori ,  sed  aliis 
verbis.  Gentes  ergo  sunt  populi  tam  Judseorum, 
quam  Gentilium,  turmalim  conspirantes  et  in- 
surgentes  contra  Chrislum  el  Christianos.  Id 
ita  esse  patebit  v.  27. 

Inania.]  Hehr.  pnnc,  accipi  potest  duplici- 
tcr.  Primo,  ut  nomen  ,  significans  vacuum, 
inane,  et  sic  acceperunt  Septuag.  etex  iis  sanc- 
tus  Lucas,  verlentes  *<->*■,  id  est  vacua.  Secundo, 
ut  adverbium,  significans  vacue  ,  frustra,  ina- 
nilcr.  q.  d.  pontifices  et  Scribrc  agitant  consilia 
de  cvertendoChristoel  Ecclesia,  nobisque  mi- 
nantur  exlcrminium  ,  sed  inane,  et  inaniter: 
ncc  enim  luum,  o  Domine  ,  de  ea  consilium  et 
dccrelum  convellere  posscnt  :  imple  ergo  quod 
dccrevisli  ,  reque  ipsa  oslende,  quod  eorum 
minae  etconsilia  inania  sinl  dissipando  ea,  sicut 
s|>uma  a  mari,  bulla  a  vcnto  dispellitur  et  dis- 
sipatur. 

2G.  Astiterunt.]  Hcbr.  i;rr^  Ylialsebu,\<\  est, 
stalucrunt  se,  erexerunt  se  ;  Syrus,  '.cp  kamu, 
id  est,  insurrcxerunt. 

Convenerunt  in  i'NUM.  ]  In  consilium  congre- 
gati  sunt ,  vcl  conspiravernnt. 

Adversus  Domini  m.]  Quia  licet  colerent  D»Mim, 
quasi  unum  omnium  dominum  .  tamen  per»e- 


108  COMMENTARTA  IN  ACTA 

quendo  Messiam ,  sive  Chrisium  ab  eo  missum  , 
pugnabant  contra  Deum  :  qui  enim  legalum  per- 
scquitur,  aut  injuria  allicit:  regem,  cujus  viccm 
etpersonam  gcrit  persequitur  et  injuria  aflicit. 
COKVSNBfiVNTj  ]  ^uvaxSvjcTiv  ■  Syrus  ,  congregati 
iunt. 

27.  Vere.  ]  Juxta  oraculum  Davidis  psal.  2. 
jam  citatum.  q.  d.  Illud  jam  vere  et  reipsa  vi- 
dimus  in  nobis  expleri. 

Puerum  tuum.  ]  Syrus,  *]m  berich,  id  est,  fi- 
lium  tuum.  Sic  enim  se  explicat  v.  30. 

Quk.m  unxisti.  ]  Unxionc  gratiae ,  tum  unio- 
uis  hypostaticae ,  tum  habitualis  etinfusae,  uti 
dixi  c.  2.  36. 

Cum  GENrmrs  et  populis  Israel.  ]  Ecce  quod 
dixi  v.  25.  Gentes  et  populos  esse  eosdem  ,  hic 
liquet.  Nam  gcntes,  sive  populi,  vocantur  hic 
Judaei :  neque  enim  in  concilio  et  ccetu  hoc  Ju- 
daeorum ,  intererant  Gentiles. 

28.  Facere  qu.e  manus  tua.  ]  Manus ,  id  esl,  po- 
tentia  ,  ait  S.  Chrysost.  opusenim  redemptionis 
uostra)  e  potestate  morlis  ,  peccali,  diaboli  et 
iuferni,  peractum  per  Christi  passionem,  ut- 
pote  rem  infirmissimam  ,  opus  fuit  ingentis 
potentioe  Dei.  Secundo,  manus,  id  est,  provi- 
dentia  et  directio  :  manu  enim  omnia  dirigi- 
mus.  Sensus  est,  ait  OEcum.  q.  d.  Judaei  non 
praevaluerunt  Christo,  nec  eum  sua  vi  occide- 
runi,  ejusque  nomen  et  fidem  deleverunt,  uti 
intendebant;  sed  Deus  omnia  moderatus  est  ad 
iuam  voluntatem  et  gloriam  omniaque  ad  opti- 
mum  finem  ,  puta  ad  Christi  laudem  ,  etEccle- 
siae  propagationem  perduxit.  Tertio ,  manus  , 
idest,  operatio  :  Deus  enim  passionem  Chrisli, 
et  per  eam  redemptionem  nostram,  ac  Eccle- 
siae  institutionem  operatus  est.  Quarto,  manus, 
id  est,  gratia  et  beneficentia  (haec  enim  fit 
manu)  opus  enim  redemptionis  nostrae  per 
Christum,  fuit  opus  summae  gratiae  et  benefi- 
centiae  Dei :  ut  mirabilior  esset  gralia  et  potentia 
Dci;  quo3  detam  cluris  animis,  tam  tenebrosis  men- 
tibus ,  tam  inimicis  cordibus,  fecit  sibi  populum 
fidelem ,  subditum,  sanctum,  aitS.  Prosper  lib.  2. 
de  Vocat.  Gent.  c.  15. 

Et  consii.ium,]  /Souivj.  Syrus,  voluntas  tua;  sig- 
nificantius  Noster  vertit,  consitium.  Redemptio 
enim  nostra  oeque  ac  Ecclesia  a  Christo  fundata, 
fuit  opus  summaa  sapientiae  et  consilii  divini, 
uti  docet  S.  Paulus  1.  Corinth.  2.  et  alibi. 

Decreverunt,]  npo&pi-t,  id  est,  prcedefinbit. 

Fikrj. ]  Pati  scilicet  Christum  ,  ob  salulem  et 
exaltaiionem  tum  Ecclesiae,  tum  suam.  Perpe- 
ram  ergo  Beza  pro  fieri  passivo,  ponit  activum 
facere ,  verlique  quae  definieras  facienda  ,  quasi 
Judcei  vi  decreti  divini  acti  et  impulsi  sint  in  ne- 
cem  Christi,  itaque  Deus  primus  auctor  fuerit 
tam  immanis  operis  et  sceleris,  puta  Christici- 
dii.Graeceenimest-/sv£<iTat,idcst,^(??7,non/"acer(?. 
lta  Pagnin.  Tigurin.  et  aliipassim.  Unde  Syrus 
vertitmnmf/<?mc/ie«e,  id  est,  ut  fieret:  male 
ergo  Latinus  Syri  lnterpres  vertil  active,  fa~ 
cienda.  Dicit  itaque  S.  Petrus  ,  Deus  passionem 
et  necem  Christi  jam  ante  ab  aelerno  decreve- 
rat,  sed  praevisis  prius  per  praescientiam  condi- 
tionatam  perversis  Judaeorum  voluntatibus  , 
quod  scilicet  Pontifices  etScribae  superbi,  avari 
et  impiiChristumessentoccisuri,  si  Deus  illum 
eis  objiceret  vitia  eorum  et  scelera  redarguen- 
tem;  atque  ex  vi  hujus  decreti  jussit  Christo, 
passionem  hanc  a  Judaeis  excipere ,  patique 
crucemetmortem.  Secundo,  Dcus  eliam  decre- 


APOSTOLORUM.  Cap.  IV. 

vit  positive  permittere  scelera  Judaeorum ,  et 
vim  quam  illaturi  erant  Christo,  ut  Christus 
patiposset,  itaque  Ecclesiam  redimere,  quod 
erat  arcanum  Dei  consilium,  Judaeis,  imo  et 
daemonibus  incognilum.  Dei  enim  providentia 
et  decretum  positivum,  non  tantum  versatur  ct 
altingit  id  quod  positive  ab  ea  deccrnitur;  ut 
ipse  vel  per  se ,  vel  per  creaturas  faciat;  sed 
etiam  id ,  quod  ab  ea  decernitur,  ut  permittatur 
fieri  ab  impiis. 

Egregie  declarat  S.  Leo  serm.  16.  depassione, 
ubi  citatis  hisce  Lucae  verbis  :  Qua  manus  tuaet 
consilium  tuum dccreverunt  fieri : Numquid,  inquit, 
iniquitas  perscquentium  Christum  ex  Dei  est  orla 
consiiio? et  illudfacinus,  quod  omni  majus  est  cri- 
mine ,  manus  divina?  praparationis  armavit?  Non 
hoc  planede  summa  justitia  sentiendum  cst  :  quia 
muttum  diversum,  m  ultumque  conlrarium  estid, 
quod  in  Judaorum  malignitate  praycognitum ,  ct 
quod  in  Christi  est  Passione  dispositum.  l\on  indc 
processit  voluntas  interficiendi ,  unde  moriendi: 
nec  de  uno  extitit  Spiritu  atrocitas  sceleris,  et  to- 
lerantia  Redemptoris.  Non  enim  impias  furentium 
manus  immisit  in  se  Dominus,  sed  amisit;  nec  pr&- 
sciendo  quod  faciendum  esset ,  coegit  ut  fieret , 
cum  tamen  ad  lioc  carnem  suscepisset ,  ut  fierel. 
Et  inferius  :  Quoditaque  Dominus  Jesus  Christus 
furorem  frementium  pali  noluit ,  in  nullo  auctor 
eorum  criminum  fuit ,  nec  egit  ul  ho2C  veltent . 
sed  cessit  ut  possent  :  et  sic  usus  est  occcecata^ 
plebis  insania,  quomodo  et  perfidia  tradiloris, 
quem  ab  immanitate  concepti  sceleris ,  et  beneficiis 
estrevocare  dignatus  et  verbis ,  assumendo  in  dis- 
cipulum  ,  provehendo  in  apostolum ,monendo  sig- 
nis ,  consecrando  mysteriis,  ut  cui  nihil  benevo- 
tentia?  deesset  ad  coirectionem  ,  nihil  occasionis 
superesset  ad  crimen. 

Tropol.  S.  Prosper  ad  objecta  Gallorum  res- 
pons.  13.  docet,  per  miram  Dei  providentiam 
persecutiones  cedereinbonum  Ecclesiae,  adeo- 
que  persecutores  fabricare  coronas  iis  quos 
persequuntur.  Inspiciatur ,  ait,  primum  ipsa  crux 
Christi,  in  qua  magno  scelere  Judxorum  miseri- 
cors  voluntas  Dei ,  utpro  redemptione  nostra  uni- 
cus  filius  ejus  occideretur ,  impleta  est.  Inspiciatur 
Apostolorum  gloriosa  toterantia,  inter  persequen- 
tium  fremitus  hac  unanimi  voce  ad  Deum  claman- 
tium  :  Convenerunt  vere  adversus  sanctum  pue- 
rum  tuum  Jesum,  quem  unxisti  ,  Herodes,  et 
Pontius  Pilatus  cum  gentibus  et  populis  Israel,  ut 
facerent  qua  manus  lua  et  consilium  tuum  decre- 
verunt  fieri.  lnspiciantur  denique  innumerabitium 
Martyrum  palma?  ,  quibus  de  crudelissima  infide- 
lium  scevitia  felix  est  parta  victoria.  Audiatur 
etiam  Apostoius ,  Ecctesiam  Dei  ad  perseveran- 
tiam  pietatis  instituens  :  in  nullo ,  inquit,  terrea- 
miniab  adversariis  ,  qutfillis  est  causa  perditionis , 
vobis  autem  salutis ,  ct  hoc  d  Deo ,  Philip.  1.  Idem 
ad  excerpta  Genuens.  resp.  ad  dub.  7.  ex  hisce 
Lucae  verbis  docet ,  quod  in  malorum  potestate 
est  peccare :  ut  autem  peccando  hoc ,  vel  hoc  illa 
malitia  faciant :  non  est  in  eorum  potestate,  sed 
Dei  dividentis  tenebras  et  ordinanlis  eas  ;  ut  hinc 
eliam  quod  faciunt  contra  votuntatem  Dei ,  non 
impleatur  nisi  voluntas  Dei.  Male  enim  velle  facii- 
limum  estmatis,  eteorum  damnabilem  volunta- 
temnon  dubium  esl,  a  Dei  potestate  concludi , 
ut  effectum  cupiditatis  suo3  nisi  ille  permiserit , 
habere  non  possint.  Uti  autem  sapientiam  et  jus- 
litiam  Dei  etiam  malorum  operibus  ,  quo3  cx  itlu- 
rum  prodeunt  appetitu ,  ad  implenda  consitia  ei 


COMMENTARIA  1N  ACTA 

judicia  sua ,  nuttus  Vil  tcnuiter  secundum  pieta- 
tem  doctus  ignorat ,  qui  videl  Dci  Palris  optinuun 
voluntatcm ,  non  parrcntis  Filio  suo ,  sed  pro  no~ 
bis  omnibtts  tradentis  eum ,  pessima  traditorum 
Judm  et  Judaorttm  volunlalc  completam.  Judcei 
ergo  persequendo  Chrisium  el  Ecclesiam  ,  eos 
exaltarunt :  quia  occidendo  Christum  ,  fecerunt 
eum  salvalorem  mundi  et  fundatorem  Ecclesias, 
occidendo  fideles,  fecerunteos  Martyres,  seque 
et  rempublicam  perdiderunt,  obhoc  enim  excisi 
sunt  a  Tito  et  Romanis.  Sic  Aman  persequens 
Mardocha_'um  ,  illum  cxaltavit,  se  perdidit.  Sic 
fratres  Joseph  vendendo  eum  ,  crearunt  princi- 
pem  yEgypti.  Ecce  quam  potens  ,  quam  mira  , 
quam  iidelis  Dei  providentia  in  suos  ! 

29.  Respice  in  minas  eorum. ]  Ut  eas  compes- 
cas,  ct  a  nobis  avertas  ;  aul  nos  conlra  eas  ar- 
mes  el  robores. 

DA  SERVIS   TUIS  CUM  OMNI    riDUCIA    LOQUI ,  ]  //-:t-> 

•»«PP»)(jis:?,  quod  Primo,  Syrus  verlit,  ctare ,  mani- 
feste ,  pttblice ;  Secundo  ,  Pagnin.  cum  omni  au- 
dacia.  Unde  S.  Chrysost.  ait  fideles  hic  poscere 
aninium  imperterritum;  Terlio,  alii,  cum  omni 
libertate  ;  Quarto  ,  Noster,  cum  omni  fiducia  : 
haec  enim  libertatem  ,  audaciam,  fortiludinem 
et  constantiam  involvit,  vel  adducit.  Quienim 
Deofidit,  liberest,  audax ,  intrepidus  et  con- 
slans. 

30.  In  eo  quod  manum.  ]  q.  d.  Dabis  nobis  fi- 
duciam  praedicandi,  si  pr.-edicationem  nostram 
manu  lua  juves  et  confirmes,  operando  per  nos 
ad  invocationem  Jesu  Christi  sanitates  et  signa  , 
quibus  ei  altesteris,  fidemque  apud  audilores 
coneilies. 

31.  Et  cum  orassf.nt  motus  est  locus.  ]  Pri- 
mo,  ut  hoc  signo  significaretur  eorum  oratio- 
nem  a  Deo  esse  exauditam,  ait  Chrysost.  Bed;i 
et  Lyran.  Sic  orante  Paulo  et  Sila  in  carcere 
terra  mota  est,  cap.  16.  26.  Secundo,  ut  signi- 
ficaretur  Deum  eis  esse  pr.Tsentem  ,  ad  openi 
ferendam  contra  omnes  terrores  et  hostes;  Deus 
enimsuam  pr;esentiam  et  magnificentiam  solet 
ostendere  per  terrae  motiim,  ut  sui  meium  et 
revcreniiam  bominibus  inculiat.  Hinc  cuni  des- 
eendit  in  Sina  dalurus  legem  Mosi  et  Hebrreis 
mota  esl  terra  a  facie  Domini  ps.  113.  6.  Exodi 
19.  19.  Hinc,  psal.  1L\.  l\.  dicitur  :  Liqucfacta  est 
terra(i\  facie  Dei  in  eam  descendentis)  el  omnes 
qui  habitant  in  ea ,  rgo  ronfirmavi  columnas  ejus. 
Et  psalm.  103.  32.  Qui  rcspicit  lerrain,  ct  facit 
ram  trcmcre.  Vide  Eccl.  16.  18.  Tertio,  ut  signi- 
iiearet,  Deum  hostibus  eorum  minacibus  el  ler- 
ribilibus  fore ,  terribiliorem,  omnesque  eorum 
minas  et  terrores  majori  lerrorc  incusso  discus- 
•urum.  Quarto,  utindicarct  gentes  terrae  inco- 
las,  audito  Evangelii  pr.cconio  ejus  metu  et  re- 
verenlia  concutiendas,  eique  subjugandas.  Ita 
Beda  et  Lyranus  :  idque  patet  Aggaci  2.  7. 
Quinto  ,  ad  acuendas  fidelium  mentes  conlra 
instantes  Judaorum  persecutiones.  Sexto,  sym- 
bol.  t.-rra:  motiis  signum  est  et  excitamenlum 
Uetitias  :  lerra  enim  prae  gaudio  videtur  subsi- 
hre  ,  et  Aposlolis  Deique  servis  applauderc. 
Ita  Arator  canit  : 

Ilorum  subgressibus  ergo 

I.tU  movetur  liunius. 

Hinc.  Christo  resurgenti  terra  applaudens  tre- 
muil  et  subsiliit;  Malth.  ultim.  Idem  fecit  cu- 
Mcnhim  S.  Paulini  Episc.  NOlani,  eo  moriente  : 
gaudebat  «nun  lerra  ,  quod  tain  S.  viri  corpus 


APOSTOLORU.M.  Cap.  IV. 

mox  gremio  suo  exciperet,  animam  vero  in 
coelum  transmitteret.  Hujus  rei  symbolo  cum 
populuslsrael  exirot  de  lerra  >Egypti ,  pergeret- 
que  per  siccum  maris  rubri  alveum  in  terran» 
promissam,  quae  typus  erat  crjeli,  Montes  exul- 
taverunl  ul  arietes  et  coiies  sicut  agni  oiium , 
quasi  praegaudio  tripudiantes,  Psalm.  113.  Sep- 
timo ,  teme  motus  signum  erat  advenientis  in 
eos  Spirilus  sancti  qui  dalurus  erai  eis  fiduciain 
ad  concuticndum  et  converlendum  terrena  <  i 
dura  hominum  corda.  Unde  explicans  subdil  : 

Et  repi.eti  sunt  omnes  Spihitu  sancto.]  Jam 
in  PentecosleSpirilu  sancto  repieli  fuerant ,  setl 
quasi  in  haJ)itu  ;  nunc  eodem  replcnlur  quasi  in 
aclu,  ut  scilicetin  perseculione  loquanlur  ver- 
bum  Dei  cum  fiducia,  per  linguas  igneas  quas 
tunc  receperant.  Unde  S.  Ciirysost.  Beaccen  i 
sunt,  inquit,  Spiritu  Sancto,  et  rcacccnsum  in  ipsi.i 
cliarisma.  Quocirca  ./Ymi  nonmetuunt ;  quia  cor 
eis  Spirilus  sanctus  mutavit ,  ait  S.  Greg.  in  c.  10. 
I.  l.Regum.  Hinc  discimus,  gratiam  habilualem 
justinon  sufficeread  vincendasingruentes  acres 
tenlationes  et  perseculiones,  sed  ad  hoc  opns 
esse  novo  crebroque  impulsu  et  robore  Spii  i- 
tus  sancti,  illudque  precibus  continuis  et  ar- 
dentibus  efilagitandum,  et  impetrandum  esse, 
uti  iiic  fecerunt  fideles. 

32.  Mui.titudinis  autem  credentium  f.rat  con 
unum,  et  antma  una. ]  Nota ro multiiuiinis  :jam 
enim  Clirisliani  ad  oclo  millia  et  amplius  excre- 
verantut  patet  cx  diclis.  Erant  tamen  pauci ,  si 
cum  Judasis  et  Gentibus  conferrentur.  Verum  , 
ut  recte  ait  S.  Chrysost.  hom.  ZjO.  ad  populum 
Antiociien.  Non  in  numeri  multitudine ,  sed  invir- 
tutisprobilatemultitadoconsistit.  Elias  unus  erat, 
sed  tolus  mundus  non  erat  dignus ,  qui  ipsi  repre- 
hcnderctur.  Non  physice  :  quia  quisque  habebat 
suum  cor  et  suam  animam  :  non  enim  dalur 
una  anima  communis,  quasi  idea  Platonica  , 
singulis  individuis  se  communicans,  iicet  ehim 
id  sensisse  Platonem  dicat  passim  Arisloteles, 
tamen  alia  fuit  mens  Platonis  :  non  etiam  dalur 
intellectus  uous  abstraclus  singulis  assistens  ; 
licet  enim  id  sensisse  Averroem  nonnulli  putent, 
tamen  longe  alia  fuit  mens  Averrois,  uti  fuse  et 
erudile  explicat  noster  Dandinus  lib.  3.  de  Anim. 
Erat  ergo  fidelium  cor  unum,  et  anima  una  , 
non  pbysice,  sed  moraliter.  q.  d.  Ita  animis  et 
sensibus  erant  concordes  ,  ac  si  omnes  unum 
idem  liabuissent  c.or,  et  unam  animam.  Ratio 
erat,  Prima  ;  quia  per  charilatem  perfectam , 
pariter  perfectam  habebant  inter  sc  amiciliam  : 
hcec  autem  in  acquaiitate  et  concordia  animo- 
rum  consistit,  quasi  in  omnibus  esset  una  et 
eadem  anima  :  sicut  amicus  est  alter  ipse,  in- 
quiebatPythagoras.  Secunda,  quia  omnes  Chris- 
lum  induerant,  ineoque  summe  tam  cum  ipso, 
quam  inler  se  erantunili :  quoe  enim  sunt  unum 
cum  eodem  tertio,  suntet  unum  inler  se.  Ita 
enim  amabant  Christum  Christique  discipulos, 
ut  parati  essent  pro  eomori ,  quem  antepopos- 
cerant  crucifigi.aitS.  Leoserm.  ll.de  passionc. 
Tertia  -r  quia  omnes  non  suam  ,  sed  Dei  voiun- 
tatem  cognoscerc  el  implere  satagebant  :  Dei 
autem  voluntas  una  est  et  eadem.  Unde  sanc- 
tus  Gregor.  in  cap.  1.  L  1.  Reg.  Per  intenlioncm 
ralionis,  in(|iiit ,  sotttm  condilorem  aspiciebant , 
ct  pcr  affeclionem  amoris  sotam  rjus  facicm  videre 
dcsidcrabanl.  Quarta ;  quia  omnes  possideban- 
tur  et  regebantur  eodem  Spiritu  sancto,  quem 
ad  hoc  eis  a  Patre  poposcerat  CliFistus  ,  dic  ns : 


m  COMMENTARIA  IX  AGTA 

Puicr  sancte  :nia  cos  in  nominc  tuo  quos  didisti 
mtlit  ,  ut  sint  itntim  VOluDtute,  sicul  ct  nos  unttm 
simua ,  Di&eotiaet subslanlia,  Joan  17.  11.  i  nde 
s.  Aug.  Irac.  l-'i.  in  Joan.  sic  Ic^it:  Multitudinis 
< redcnlitun  crat  itlis  anitna  unu ,  ct  cor  unitm  in 
Qettm  ;  qnia  soilicet  vinculum  cbaritatis  muiuae 
erat  Dous  etSpiritus  sanctus.  Sicut  cx  adverso, 
nilul  <rt]tic  est  molfstain  damoni  ttt  concordia,  elc. 
hinc  tegerrime  fert  teneri  in  terra ,  quamnon  po- 
tuit  conscrvarc  in  cirto ,  aiL  S.  Beruard.  cap.  U\. 
deModo  bene  vivcndi.  Infert.  S.  Augusi.  sidia- 
ritas,  inquit,  de  tot  animabus  feeit  animam  unam, 
el  dr  tot  cordibus  fccit  cor  unum ,  quanta  csl  clia- 
ritas  intcr  Patrem  et  Filium?  Quinta,  quia  om- 
nes  uni  Petrotanquam  suoPatri  et  Paslori  F.ccle- 
sice,  planeet  pleneobcdichant.  Obedicntia  enim 
niatcr  est  unionis  elconcordise,  uli  palet  in  Re- 
ligionibut,,  ubi  eaviget.  Ergo  unum  cor  et  una 
anima  primorum  fidelium,  erat  primo  pcrfccia 
amicitia  ct  cbaritas  mutua.  Secundo  ,  idem 
Christus  singulos  inhabkans,  clquasi  animans. 
Tertio ,  eadem  intentio  omnium  in  Dcum  Dei- 
que  volunlatcm.  Quarto,  idem  Spiritus  omnes 
agcns  el  movens.  Quinto  ,  eadem  omnium  obe- 
dientia  et  rcverentia  erga  S.  Petrum. 

Audi  Origen.  hom.  de  Elcana  :  Cur,  ait,  non 
omnes  unttm  dicantur  ?  quorum  cor  ct  anima  una 
esse  describitur ;  ttnam  semper  omnes  sapientiam 
meditantur ,  unumsapiunt,  unum  sentiunt ,  unum 
Dcum  vencrantur ,  unum  Dominum  Jestitn  Cltris- 
ttnn  confitcnlur ,  uno  Spiritu  Deireptentur.  Vnde 
mcrito  et  ipsi  omnesnon  solum  unum,  scdet  unus 
dicuntur,  sicttl  Apostolus  dcsignavit  dicens  :  Om- 
nes  quidan  currunt ,  sed  tinus  accipit  palmam  , 
1.  Cor.  9.  2A.  Vides  manifesle  quia  omnes  isti  unus 
est. 

Porro  IhTeunio  inter  Christianos  primsevos  diu 
viguit.  Testis  est  Tertuli.  qui  vixit  sub  annum 
Uiristi  200.  Is  enim  Apolog.  39.  scribit  totam 
Evangelicam  legem  consistere  in  charitate  in- 
vicem  exibenda,  ita  ut  communis  Gentiliumdc 
Christianis  esset  vox  :  Vide  ut  se  diligant,  ut 
aller  pro  altrro  mori  sint  parati.  Et  S.  Pachomius. 
llic  enim  cum  Gentilis  esset,  militarelque  in 
cxercitu  Constaniini  magni,  videretque  Chris- 
tianorum  in  milites  egenos  charitatem,  curam 
et  munificentiam ,  ad  Christum  conversus  , 
monachus  ,  quin  et  monachorum  pater  cl 
princeps  effectus  est,  uti  habet  ejus  Vita.  Hinc 
(  hristiani  olim  se  invicem  fratres  appellabani. 
Porro  mclior  est ,  inquit  Sanctus  August.  serm. 
25.  vel,  ut  alii  numerant,  27.  (qui  sermo  habc- 
tur  quoque  inter  Ambrosianos  num.  9.  et  29.) 
de  verbis  Apostoli,  fraternitate  sanguinis,  Christi 
fralernitas  :  quoniam  illa  interdum  sibi  inimica 
cst ,  Cltrisli  aulem  fratcrnilas  sine  intermisssione 
pacifica  est.  Ilta  inter  se  communia  cum  amuta- 
tione  dividit :  ha?c  enim  cum  gratutatione  commu- 
nicat. 

Refrixit  crcscente  fidelium  numero  hsec  unio. 
Undc  ojns  retinendrc  causa  instituta  sunt  cceno- 
bia,  in  quibus  tanta  fuitunioct  communio ,  ut 
S.  Basil.  Constit.  monasi.  c.  19.  admirelur  homi- 
ncs  ex  divcrsis  nationibus  ct  rcgionibus  profcclos, 
pcr  exactam  morum  ac  disriptina:  simitiludinem 
adeo  vclut  in  unum  coaluissc  ,  ut  in  pluribus  cor- 
poribus  unus  tantum  animus  inesse  vidcatur ,  vi- 
rissimquc  plura  corpora  unttis  animi  inslrumenla. 
Unde  et  S.  Gregor.  in  c.  1.  lib.  1.  Hegum  docel , 
Monnchi  nomcn  non  lanium  significare  solitu- 
ilinem  <  t  unioncm  cum  Dco,ulailS    Dionys. 


APOSTOLORUM.  Cap.  IV. 

Eccl.  Ilicrarch.  c.  10.  scdetunionem  fratcrnam, 

pula  unanimcni  imiltorum  in  codcm  Dei  cullu 

et  obsequio    consensum   et  conccnium   :  luec 

enimest  musica  Deo  gratissima.  Sic  et  s.  Aug. 

iti  psahn.  132.  explicans  illud  :  Ecce  quam  bonum 

et  quum  jtirundum  haliitare  fralrcs  in  unum,  do- 

cet  id  primiius  impletum  ease  Ho  hisoe  primis 

lideli..  us ,  quibus  erat  cor  unum  cl  aniina  una  ; 

ac  deinceps  iD  Monachis,  qoi  inde  sorlili  sunt 

nomen  ,  scilicel  a  /j-ovos,  id  esl  unus,  solus.  Nam 

qui  sic,  inquit,  vivunt  in  unttm ,  ut  unum  homi- 

nem  faciant ,  ut  sit  iltis  vere ,  quod  scriptum  esl, 

una  anima  ,  ct  unum  cor ;  multa  corpora,  scdnon 

viultce  aniiiKC ;  rnulta  corpora ,  scd   non    rnutta 

corda  :  rccle  dicilur  /tanot,  id  cst  untis,  solus.  Quare 

signum  florentis  disciplinse ,  rt  tirtutii  vitseque 

religios;e  iii  cocnobio  vel  collegio ,  evidens  est, 

si  in  eo  magna  vigeat  animoium  unio  et  cha» 

ritas.    Ad  eam  vero  relinendam  et  augendam 

Cassianus  collat.  16.  c.  6.  duo  necessaria  esse 

docet.  Primo,  ul  omnes  divitiarum  et  cujuslibet 

bet  rei  terrenae  cupiditates  eliminentur.  SeeuB- 

dum,  ut  ita  quisque   suas   resecet  voluntales, 

ul  ciltcrius  potius,  quam  suo  arbitrio  stare  veliL 

Optabal  eam  Plato  in  idea  suae  Reipubl.  Dialog. 

5.  sed  modum  eam  in  praxim  apud  homines 

redigendinon  inveniebat.  Hancergo,  ait  ille,  ci- 

vitatem  ,  sive  rempubl.   sive  dii  alicubi,   sive 

deorum  filii  una  plures  incolant,  certe  beatos 

omnique  gaudio  cumulatos  esse.  Hac  de  causa 

Apostolus  loties  hanc  unionem  fidelibus  com- 

mendat,  ac  prseserlim  Ephes.  6.  1.  et  seq.  Vide 

ibi  dicta.    Porro  Abbas  Anuph.   hunc  modum 

concorditer  vivendi  fratribus  prasscripsit :  Nos, 

inquit ,  qui  scplcm  fratres  sumus ,  si  vullis  ut  ma- 

neamus  shnul ,  efficiamur  sicut  stalua  ha?c,  quai 

conturneliis  affccta  non  turbalur.Ha  habelur   in 

Vitis  Patrum  lib.  6.  c.  15.   de  humilitate  n.  11. 

Et  lib.  7.  cap.  ^2.  Abbas  Agathon  adolescenti , 

pelenti,  qua  ralione  cum  fratribus  habilare  pos- 

set  ct  deberet?  respondit:  Observa  prce  omnibus, 

ut  quatis  primodie  ingrederis  apud  ipsos  talis,  reli- 

quum  tcmpus  pcragas,  et  cum  quiete  adimpleas  pe- 

regrinationem  tuam.  Idem  rursum  :  Si  habitas, 

inquit,  cum  proximo,  esto  sicut  columna  lapidea, 

qucesi  injuriatur ,non irascitur ;  si  gtorficaturnon 

extotlitur.  Porro  quam   grata  sit  Deo  haec  una- 

nimitas ,  ex  hoc  Dci  oraculo  disce.  B.  Machario 

Anachoretae  celebrirevelatum  fuit,  duas  mulie- 

res ,  quac  erant  uxores  duorum   fratrum,  ipso 

esse  sanctiorcs,  eo  quod  in  eadem  domo  per 

quindecim  annos  iia  concorditer  vixissent,  ut 

nunquamlilem  aliquam  habuerint,  vel  verbum 

asperius  invicem  dixerint ,   uti  refert  Ruffinus 

in  Vitis  Patrum.  lib.  2.  n.  97. 

NEC  QUISQUAM   EOltUM  QUyE  POSSIDEBAT,  AMQUID 

suum  esse  dicebat.  ]  Abdicabant  ergo  rerum 
proprietatem  et  dominium,  ex  studio  ct  voto 
(ut  patebit  c.  5.1. )  paupertatis  seque  ac  chari- 
latis  et  communis  vitae.  Hoc  fecerunt  primi 
Christiani  Hierosolymis  duntaxat(qui  ceterts 
secuturis  sanctiores,  eis  perfecue  sanctilatis 
dare  voluerunt  heroicum  exemplar)  non  yero 
in  aliis  Gentilium  provinciis,  quibus  prsedica- 
bat  Paulus.  Hos  Cnim  possedisse  res  suas,et 
habuissc  proprias  opcs  et  fundos,  patet  ex  col- 
leclis:quas  pro  pauperibus  fierijubel.  1.  Cor. 
16.  v.  1.  el  ex  clecmosynis  in  Chrislianos  pau- 
percs  erogandis,  ad  quas  eos  adhortatur.  2. 
Cor.  8.  ci  9.  cl  alibi.  ac  S.  Joan.  cpist.  1.  c.  3. 
v.   17. 


COMMENTARIA  IN  ACTA 

Quarc  crrnvcrunt  haerelici ,  ab  aemulatione 
vitae  Aposlolicae  dicli  Apostolici ,  quos  tempoi <■ 
S.  August.  sccutus  cst  Pelagius,  ct  nunc  Ana- 
bapiislae,  dum  hoc  Hicrosolyrnitarum  spoiiia- 
ncum  propositnm  volunt  cssc  praeccptum  ,  non 
consilium  Evangelicum.  Errat  cx  adverso  Cal- 
vinus,  qui  ccnset  cos  relinuisse  dominium  bo- 
norum,  sed  ea  sponte  el  liberaliter  cum  Cliris- 
tianiscoetcriscommunicasse.  Nonenimhabebant 
quid  proprium,  sed  cranl  illis  omnia  commu- 
nia,  ut  aitLucas  :  ergo  abdicabant  se  dominio, 
illudque  in  communitatcm  ;  id  cst ,  in  totam 
Eccles;am  transfercbant.  Adde ,  Ananiam  ct 
Sappliiram  cap.  5.  punilos  cssc  morte,  quia  res 
guas  a  se  prius  abdicatas,  rursus  sibi  vcndicare 
ct  appropriarc  volebant. 

Quaeres,  cur  tam  sludiose  primi  illi  fideles 
HicrosolymisamplexatisuntpaupcrtalemPResp. 
Primo,  quia  audierant  a  Cbrislo  ct  Apostolis, 
illam  esse  primam  ct  surnmam  beatitudincm  : 
Beali  pauperes  spiritu ,  quoniam  ipsorumest  reg- 
nurriccelorum,  Matt.  5.  Rursum  Cbistus  in  pau- 
pertate  constituit  pcrfectionem  virtutis  et  vitie 
Christianae,  non  formaliter  (pcrfcctio  enim  hu- 
jus  vilae  formaliterconsislit  incharitate,  futurae 
vero  in  visionc  ct  fi  uitione  Dci ) ,  sed  causalitcr, 
quia  scilicet  paupcrlas  nudat  nos  amore  rerum 
lerrenarum,  ut  impleat  amore  Dei  rerumquc 
coelesliuni.  Audi  S.  Hicron.  epist.  150.  ad  Hedi- 
biam  quaest.  1.  Vis ,  inquit,  esse  perfccta,  et  in 
primo  starc  fastigio  dignitatis  ?  fac  quod  fecerunt 
Apostoli  :  Vendc  oninia  quai  habes  ,  et  da  paupe- 
ribus ,  et  scquere  salvalorem ,  ut  nudam  sotamque 
crucem  nuda  scquaris  et  sola.  Non  vis  esse  per- 
fecta  ?  scd  secundum  vis  tenere  gradum  virtutis  ? 
iimitte  omnia  qucBCumque  habes ,  da  fdiis ,  da 
propinquis.  Idem  ad  Nepotian.  Oplimus  ,  ait, 
dtspensator  est ,  qui  sibi  nihil  rescrvat.  Idcm  in 
Epilaph.  Nepoliani  ad  Heliodorum  :  Nepolianus, 
ait,  baltheo  posilo  habituque  mulato  >  qttidquid 
castrcnsis  pcculii  fuit,  in  pauperes  crogavit.  Lege- 
rat  cnim  :  Qui  vul  perfectus  esse ,  vendat  omnia 
quaz  habet ,  et  det  pauperibus ,  ct  sequalur  me. 
Et  itcritm  :  Non  polcslis  duobus  dominis  scrvire , 
Deo  ct  mammona'.  ExceptaviU  tunica  ,  et  operi- 
mento pari ,  quo  tecto  tantum  corpore  frigus  ex- 
cluderet ,  nihilsibi  amplius  reservavit.  Cultus  ipse, 
provincia;  morcm  sequens  ,nec  munditiis ,  nec  sor- 
dibus  notabilis  erat.  Et  inferius:  Possideant  opes 
sub  Christo  pauperc;  quas  sub  locuplete  diabolo 
non  habucrant ,  ct  suscipiet  cos  Ecclesia  divites , 
quos  tenuit  mundus  ante  mendicos  :  Ncpotianus 
nostcr  aiirum  calcans  ,  scedulas  consectalur :  et 
sicut  incarne  sui  contcmptor  est,  et  paupertate 
inccdit  ornatior ,  ila  totum  anima?  investigat 
ornatum.  Idcm  »d  Rusticum  cpist.  l\.  Sectare 
vcstigia  eorinn  qttos  sacerdotium  ct  humiliores 
facit  et  paupercs  :  aut  si  perfecta  dcsideras  ,  cxi 
cum  Abraham  de  patrta  et  cognatione  tua,  et 
perge  quo  nescis.  S  habes  substantiam,  vcnde  et 
da  paiipcrihus  ,  si  non  habes ,  grandi  oncre  libcra- 
us  es  '  nttdum  Christum  rttulus  srqnrrc:  dttrum , 
grandc,  dijficilc ;  snl  magna  sitnt  pramia. 

Secunda,  quia  paupertas  cx  diametro  opponi- 
tur,  ci  cverlit  eopiditatem,  qurc  Est  radix  omnis 
peccnti  ct  mali.  Nani  e\  divitiis  oriuntur  vitia 
omnia,  ac  pnesertim  superbiact  fastus,  ac  gula 
«•t  libido  :  hisce  cnim  opcs,  arma  et  fomenta  mi- 
nistrant.  Cbmie  quod  cst  in  mundo,  concupiscentia 
carnis  cst ,  cl  concupisrcntia  ociilorum ,  ct  superbia 
littt,  pula  gula  (ct  libido)  avaritia  et  supcrhia, 


APOSTOLORUM    Cap.  IV.  \\\ 

ait  S.  Joan.  episl.  1.  c.  2.  v.  1G.  Ex  avariiia  au- 
tiin  oiiiur  guperbia  et  gula  :  ergo  ipsa  est  radix 
ornnis  peccati.  Audi  Paulum  1.  Tiin.  G.  Mabcntes 
aulem  alimenta  et  quibus  tegamur ,  his  con- 
tenti  sirnus.  Nam  qui  votunl  divites  ftrri,  incidunt 
in  tentatioui -m  rt  laqueum  diaboli,  et  desidcria 
nittllu  inutitia  et  uociva ,  quce  mergunt  homines  in 
intrritum,  et  perdilionem.  Radix  enim  omnittm. 
rnalorum  est  cupiditas,  quam  quidam  appelen- 
tes  erraverunt  a  ftde,  et  inseruerunl  se  doloribus 
multis. 

Tertia,  quia  paupertas  hberat  hominem  a 
mille  dislractionilnis  et  curis,  facitque,  ut  sit  li- 
ber  cl  cxpeditus  ad  vacandum  sapienlioe,  con- 
tcmplationi,  Evangelio  el  rebus  diviuis.  Dnde 
S.  Bernard.  ISoli ,  ait,  amare  (bona  terrena  )  qua: 
posscssa  oneranl,  amata  inqttinant ,  amlssa  crtt- 
ciant.  Nonnc  ipsa  sunt  qtue  concupita  inardescunt, 
adrpta  vilescunt,  amissa  vanescunl?  ait  S.  Aug.  et 
S.  Chrysost.  homil  hl.  in  Matth.  Si ,  inquit,  in- 
tueri  volueris  animam  hominis  uurum  amantis  : 
invenies  eam  utvestimentum  d  decern  millibtts  ver- 
miurn  corrosum,  ita  eam  perforatam  undique  d 
sollicitudinibus ,  et  d  pcccatis  putrefactaw,ct  a?ru- 
gine  plenam.  Verum  non  talis  est  anima  pauperis 
voluntarii,  sed  polius  fulget  ttt  cutrurn ,  spendet  ut 
gcmma,  efjlorescit  ut  rosa.  Kon  est  illic  tinea  ,ne- 
que  fttr ,  neque  sollicitudo  negotiorum  Itttjus  vita  , 
scd  sicut  angelus  ita  conservatur.  Mon  subjacet 
dcemonibus ,  non  assistit  Uegi  ,scd  assislit  Deo;  non 
mililat  cum  hominibus ,  sed  curn  angctis :  non  habct 
Ihesaurum  terram,  sedccetiim;  non  indigct  scrvit , 
magis  autcm  habel  servos  posscssioncs  et  cogita- 
tiones,  quo3  rebtts  dominantur.  Quid  igitttr  Itoc  patt- 
pere  melitts?  Al  non  habet  cquos  et  cttrrtim,  qttid 
vero  his  opus  est  ei ,  qui  supcr  nube  vchi  debet ,  et 
esse  cum  Chrislo? 

Quarta ,  quia  paupertalis ,  merces  et  praemium 
a  Christo  promissum  sunt  opes  coeleslcs,  im- 
mensae  et  aeternae.  Sicut  crgo  mercator  sapit,  qui 
aureo  uno  emit  mcrccs,  quas  postca  dcccm  au- 
rcis  divendet;  itamulto  magis  sapitChrislianus, 
qui  paupertateemitopcs  divinas.  Paupcrtascnim 
facit  hominum  peregrinum  lerrae,  civem  coeli, 
socium  angelorum,  domeslicum  Dei  :  pauper 
crgo  soli,  diveseslcoeli.  UndcS.  Aug.  inScntcntiis 
vsentcntia  250.  Dives ,  ait,  qui  talis  est ,  ut  contem- 
nat  in  se  quidquid  iltttd  est ,  unde  inflari  sttperbia 
solet  pauper  cst  Dei.  Ideoque  homo  coelestis,  an- 
gclicus  et  divinus.  Angeli  enim  et  Heati  ex  alto 
despiciunt  et  rident  exiguum  hoc  terroe  punc- 
tum,  omnesque  ejus  opes  et  dotes.  Gcncrosi 
enim,  magniquc  animi  esl ,  niltil  adrnirari  pro3ter 
Deum,  ait  S.  Cyprian.  Quare  vcre  et  praeclare 
Climachus  gradu  17.  Paupcrtas ,  ait,  est  abdicativ 
soUicitudinum  sa;culi,  itcr  ad  Deum  sine  impcdi- 
mento,  exputsioomnis  trislitia; ,  fundamrntum  pa- 
cis,mttnditiavita' ,  qui  nos  libcrat  omnibtts  cttris 
vitx  transeuntis ,  ct  facit  ttl  Dci  mandatapcrfcctr 
exequamur,Fac\t  enim  paupertas,  ut  animus  ab 
amorc  rcrum  temporalium  abslraclus,  non  pntci 
sc  hic  habcre  civitatem  pcrmancnlcm,  scd  CUDl 
Abrabamo  futuram  scmpcr  iuquirat,  cujus  ar- 
tifexet  conditor  est  Deus  ,  Hcbr.  11.  10. 

Quinta,  quia  paupcrlas  facit  ut  homo  totus 
Deo adhaereat ,  in  eoqneomnem  Bperaeinmorern 
COllocet  :  qnocirca  Dcus  vicissim  vicariis  provi- 
dentinc  su.r  brachiis  cum ,  ut  suum  amplcctiiui. 
ditatquc  non  tantum  omni  gratia.  scd  ct  rclniN 
omnibus  ad  vitam  necessariis.  Hoc  est  cnim 
rcntuplum,  rpiod  pauperihus  promisit  Cbrisin» 


112  COMMr.NTAMA  IN  ACTA 

Mattl).  10.  Et  Psaltcs  psal.  56.  23.  Jactasuper  Do- 
mtnutn  curam  tuam,  ipsctc  enutriet :  quem  ver- 
siculum  suis  fratribus  pro  vialico  dare  solebat 
S.  Franciscus.  Et  psal.  33.  Divitcs,  inquit,  cguc- 
runt  ct  cfuticrunt ,  inqairentcs  autem  Dominum 
non  minucntur  omni  bono.  Quocirca  S.  Bernard. 
scrm.  21.  inCant.  docetquodChristusde  sedixil: 
Si  cxaltatus  fucro  a  tcrra,  omnia  traham  ad  me 
ipsum;  ideni  omnibus  ejus  fratribus  csse  com- 
mune,  quibus  omnia  non  solum  adjiciuntur, 
sed  etiam  subjiciunlur,  dummodo  se  terrenis 
ivbus  libercnt,  ac  snper  illas  seelevent.  Quodsi 
ita  cst ,  inquit,  non  putent  divites  hujus  s&ctdi 
fratres  Christi  sola  ccrlestia  possidere,  quia  au- 
diunl  dicenlem  :  Beati  paupcres  spirilu ,  quoniam 
ipsorum  est  regnum  ccclorum.  Non  eos  inquam  ces- 
timrnt  solaccelestiapossidere,  quia  ea  sola  audiunt 
in  promissiove.  Possident  el  terrena,  et  quidem 
tanquam  nihil  habentes  et  omnia  possidenles ,  eo 
pro  certo  rnagis  Domini ,  quominus  cttpidi.  Deni- 
que  ftdeli  lotus  mundus  divitiarum  est.  Tolus  pla- 
nc ,  quia  plane  tam  adversa  qttam  prospera  ipsius, 
(Tque  omnia  serviunt  ei,  et  cooperantur  in  bontun. 
V.rgo  avarus  terrena  esttrit  ut  mendicus ,  ftdclis 
conlcmnil  ul  dominus.  Jlle  possidendo  medicat ,  islc 
i  imtemncndo  servat. 

Sexla,  quia  Christus  Dominus,  Verbum  et  Sa- 
pientia  Patris  aHerni,  e  coelis  in  tcrram  venit, 
ut  paupertatis  praetium  et  dignitatem  non  lan- 
tum  verbo,  sed  et  exemplo  sanciret.  Ego,  in- 
(jiiit,  mendicus  sum  et  pattper,\)sa].  39.  Qnocirca 
paupercm  elegit  matrem,  patrem  fabrum;  nec 
in  domo,  sed  in  stabuio  nasci  voluit;  nec  in 
eunis,  sed  in  prarsepio,  eoquc  alieno  reclinari. 
Tota  vita  nil  proprium  possedit,  sed  aliorum 
Hccmosynis  vixit  :  Vtdpes ,  ait,  foveas  habent ,  et 
rolucres  cccli  nidos  :  ftlius  autem  hominis  nonha- 
bet  ubi  caput  reclinet.  Mattb.  8.  Discipulos  et 
Apostolos  instituit  non  divites,  sed  piscalores, 
plebeios  et  pauperes.  Q\iocirca  Christum  in  pau- 
pcrtate  secuti  suntS.  Pelrus,  Paulus,  Apostoliet 
discipuli  omnes,  et  posterioribus  saeculis  Prae- 
lati  et  viri  Apostolici ,  S.  Basilius,  S.  Nazianze- 
nus,  S.  Chrysostomus,  S.  Marlinus,  S.  Augusti- 
nus,  S.  Gregorius,  etc. 

Floruil  hoc  paupertatis  studium  in  pace  Eccle- 
siae  subConstantinoMagno.  Post  saeculum  enim 
Martyrum,  quod  fuit  ante  Constantinum,  secu- 
tum  et  saeculum  Monachorum  et  Anachoreta- 
nun  ,  quorum  dux  et  antesignanus  fuit  sanctus 
Antonius;  cujusvitam  a  se  conscriptam  Romam 
dctulitS.  Athanasius,  eaque  multos  Romanos  di- 
vites  et  potentes  counnovit  ad  eamdem  imi- 
i.mdam  :  inter  quos  prima  fuit  S.  Marcella,  ait 
S.  Hieron.  in  ejus  Epitaphio.  Sub  idem  ternpus 
tiallicanus,  dcstinatus  Conslantiae  sponsus,  cl 
t.onstantini  Magni  gener,  ac  Romanus  Consul, 
relictis  omnibus ,  ad  Ostia  Tiberina  hospitale aedi- 
licavit,  in  quo  ipse  pauper  pauperibus  ct  aegris 
serviebat;  qui  deinde  a  Juliano  Apostala  occisus 
paupcrlatis  studium  martyrii  laurea  coronavit. 

Idem  studium  paulo  post  suscitavit  exemplo 
aque  ac  verbo  S.  Paulinus  ex  Consule  Romano 
monasticem  amplexus,  indeque  creatus  Episco- 
pus  Nolanus  :  item  S.  Hieronymus  ,  quando  cum 
S.  Paula  seccssit  in  Bethleem,  eoque  traxit  no- 
bilitatem  Romanam.  Porro  S.  Paula  ita  pauper- 
tatis  eral  amans,  ita  omnia  sua  (quae  erant  am- 
plissima  ctopulcntissima)  erogabalin  pauperes, 
nl  ncc  obolum  sibi  rclinqueret,  sedinaliena  sin- 
done  scpeliri  peroptaret ;  quod  ct  ei  contingit. 


APOSTOLORUM.  Cap.  IV. 

Matrcm  sccuta  est  lilia  Eustochium,  ctCaMcr.r, 
ac  gener  Pammachius ,  qui  ex  Consule  Romano 
lactus  monachus  domum  suam  in  Ecclesiam 
convcrlit,  quae  etiamnum  titulo,  S.  Pammachi  ins- 
cripta  visitur,  el  nuncupatur  S.  Joannis  et  Pau- 
li  :  quem  proinde  mire  celebrat  cjus  inccntor 
S.  Hieron.  cpistola  ad  eumdein  Pammachium  de 
obitu  Paulinae  uxoris  :  Nobis ,  inquit,  post  dormi- 
tionem  somnumque  Paulino?,  Pammachium  mona- 
chum  Ecclcsia  pcperit  posthumum ,  ct  patris  et 
conjugis  nobititale  pair itium ,  eleemosynis  divitem, 
humilitate  subtimem.  El  mox  :  Quis  Itoc  crcderet, 
ut  Consulum  ponepos,  et  furiani  germinis  decus , 
inler  pur puras  Senatorumfurva  tunicapullatus  in- 
ccderet ,  et  non  erubesceret  oculos  sodalium,  ut 
deridentes  se  derideret?  Lucet  margaritum  in  sor- 
dibus,  et  fulgor  gemma?  purissimce  ctiam  in  lulo 
radiat.  Et  inferius :  Nunc  omnes  Christi  Ecclesia: 
Pammachium  loquuntur,  miratur  orbis pauperem, 
quem  hucusque  divitem  nesciebat,  etc.  Parva  di- 
misimus,  et  grandia  possidemus.  Centuplicato  fce- 
nore  Christi  promissa  redduntur,  etc.  Fecit  hoc 
Crates  Thebanus,  fecit  Antisthenes  :  plus  debet 
Christi  discipulus  prcestare,  quam  mundi  Philoso- 
phus ,  gloria?  animal,  et  popularis  aur&  atque  ru- 
morum  vcnale  mancipium.  Tibi  non  sufficit  opes 
contcmnere ,  nisi  Christum  sequaris.  Christus  sanc- 
liftcalio  esl ,  sine  qua  nemo  videbit  Deum.  Christus 
redemptio ,  idem  redemplor  et  pretium.  Christus 
omnia,  ut  qui  omnia,  propter  Christum  dimiserit, 
unum  inveniat  pro  omnibus ,  et  possit  libere  pro- 
clamare:  Pars  mea  Dominus ,  etc.  Et  paulo  post : 
Sive  legas,  sive  scribas,  sive  vigiles ,  sive  dormias, 
amor  tibi  semper  buccina  in  auribus  sonet ,  hic  li- 
tuus  excitet  animam  tuam;  hoc  amore  furibundus, 
qucere  in  lectulo  tuo  quem  desideral  anima  tua,  et 
loquere  conftdenter  :  Ego  dormio,  et  cor  meum  vi- 
gilat.  Cumque  invcneris  eum,  et  tenueris ,  ne  di- 
mitias.  Subditdeinde  dePammachii  xenodochio: 
Audio  te  xenodochium  in  portu  fecisse  Romano ,  el 
virgam  de  arbore  Abraham  in  Ausonio  plantasse 
lilore :  Primus  inter  Monachos  in  prima  urbe , 
primum  sequeris  Patriarcham.  Hacmoneo,  frater 
charissinie ,  pietate  qua  le  diligo  :  ut  non  solum 
pecuniam,  sed  et  teipsum  Christo  offeras  hostiam 
viventem ,  sanctam,  placentem  Deo,  et  imiteris 
filium  hominis ,  qui  non  venit  ministrari ,  sedmi- 
nistrare.  Quantumcumque  tedejeceris,  Christohu- 
milior  non  cris.  Eslo  nudis  incedas  pedibus,  fusca 
tunica  vestiaris ,  cpqueris  pauperibus,  inopum  cel- 
tulas  dignanter  inlroeas,  ipse  aquamportes,  ligna 
concidas ,  focum  extruas;  ubivincula?  ubi  alapa?? 
ubisputa?  ubi  flagella?  ubi  patibulum?  ubimors? 
Et  cum  hcec  omnia  feceris ,  ab  Eustochio  tua  Pau- 
laque  vinceris ,  si  nonopere,  cerle  sexu.  Haec  et 
plura  sparsim  S.  Hieron. 

Hos  in  paupertatis  instituto  secufus  est  S.  Be- 
nedict.  S.  Bernard.  S.  Domin.,  S.  Franc.  qui  pan- 
pertalem  ita  adamavit :  ut  eam  quasi  sponsam 
sjbi  suisque  desponsarit.  Unde  rogatus  saepe  a 
Fratribus,  quamamvirlus  maximenos  Christocom- 
mendaret  gratosque  faceret?  cum  jubilo  respon- 
dit,  Paupertas  :  h&cest  enimvia  salutis ,  humili- 
tntisfomes,  perfectionis  radix  quce  fructus  nobi- 
Ussimo  cosque  mulliplices  producit ,  sed  occultos  el 
paucis  cognitos.  Quocirca  ipse  Romae  ad  sepul- 
chrum  S.  Petri  et  Pauli  cum  lacrymis  suppli- 
cans ,  ut  sese  de  thesauro  paupertatis  instruerent, 
mcruit  eos  videre,  qui  et  eum  osculo  siilutantes, 
dixerunt :  F.  Francisce ,  quia  hoc  petis  quod  Chris- 
t'ts  rt  Apostoli  servarunt ,  certiorem  le  reddimus , 


ttOMjUSNTAMA  IN  ACTA 

,n  desiderium  e$tc  cxuudilum  :  en  thesaurus 
anclce paupertalis  tibi,  tttisquc asseclis  perfeclecon- 
cetUlur :  ac  quicumque  cum  cupessent ,  de  regno  beu- 
titudinis  erunt  securi ,  el  u  Domino  benedicti.  llinc 
idcmdiclitubal  :Paupcrest  typus  Chrisli,  quiproptcr 
nos  egenus  factus  cst,  ut  nos  stiu  inopia  divites  ef)i- 
■  ret  ,-qui  ergo  pattperimaiedicitC.hr isto  maledicit. 
:;.i-  adverso  pecunia  scrvis  Dei  non  est  alittd,  qtiam 
diaboiuset  coluber  venenosus.  Ejus  discipula,  Cl 
in  instituto  Religioso  lilia  S.  Clara,  cumesset 
nobilis  etopulehta,  sua  omnia  distribuit  in  pau- 

rs.  Ordinem  pauperum  Religiosarum  insti- 
iuit,  ac  palain  professa  estsuum  lioc  collegium 
fore  stabile  et  Deogratum,  quamdiu  pauperlatc 
!  uerit  opulentum.  Quamobrem  ab  Innoceniio  III. 
Poniilice  novum,  et  eo  usque  inaudiluni  pau- 
pertalis  privilegium  peliit,  et  impetravit,  quod 
et  Poniifex  propria  manu  conscripsit.  Cum 
deinde  Gregorius  IX.  Pontifex  ipsi  suadcret,  ut 
in  Ordinem  possessiones  admitteret,  seque  de 
Vacto  ipsam  a  voto,  illis  advcrso,  absolverc, 
respondit  :  Nolo  Patcr  sancte  a  Chrisli  scquetain 

petuum  ubsolvi.  Porro  ipsa  caeteris  raro  pra:i- 
\il  cxemplo  :  licet  enim  per  viginti  octo  annos 
gravi  morbo  alTligeretur ,  tamen  simplici  tuni- 
<  ula  ct  rudi  panno  vestiebatur,  perpetuo  rigido- 
que  e  selis  porcinis  ad  nudam  carnem  cilicio 
ntebatur,  nudipes  incedebat,  vili  tenuique  cibo 
escebatur,  non  cubabatin  lecto,  sed  buini  vel 
super  asseres.  Haec  et  plura  babet  ejus  Vita. 

Denique  lanta,  tamquc  varia  et  illustria suni 
paupertatis  bona,  nt  eam  ambierint  Genliles 
quoque  pbilosopbi  etprincipes,  vel  ut  sapientia, 
vel  ut  gubernaculis  reipublicae  loti  vacarent, 
eaque  clarissimi  evaserint.  Hinc  S.  Chrysost.  I.  2. 
Contra  vituperat.  viiao  monastieae,  comparat 
pauperescum  opulentis  regibus,  Diogenem  cum 
Alexandro,  Plrtonom  cum  Dionysio,  Socratem 
cum  Archelao,  docetque  illos  gloriosiores  fuissc 
sua  paupertate,  quam  hos  suis  regnis.  Laudat 
quoque  Epaminondam  Thebanum  principem, 
(|ui  in  concionem  vocatus ,  cum  vcnirenon  po- 
tnisset,  quia  veslem  laverat,  nec  aliam  habebat, 
omnibus  qui  eo  veneranl  illustribus  viris  spec- 
latior  et  illustrior  fuit.  Crates  Thebanus,  ait 
S.  Hieron.  epist  13.  magnumauri  pondus  proje- 
it  in  mare,  quod  dicerct,  non  posse  se  divitem 
satis  bene  philosophari  :  Mergam,  inqnit,  vos, 
ne  mergar  a  vobis.  Seneca  magnus  pauperlatis  et 
frugalis  vilse  encomiastes  epist.  17.  5if<5,ioquIt, 
vacare  animo ,  aul  pattper  sis  oportet,  aul  pauperi 
similis.  Non  potcst  slttdium  salutare  fteri  sine  fru- 
galitatis  cura.  Aputeius  in  Apologia  :  Paupertas, 
iuquit,  est  apud  Gnvcosin  Aristidc  jttsla ,  in  Pho- 
cionc  benigna,  in  Epaminonda  strcnuu,  inSocrate 
sapiens  :  in  llomcro  diserta. 

Sed  audi  /Elianum  brevitcreorumheroica  pau- 
pcrtatis  facinora,  sane  memoranda,  recensen- 
tcm  lib.  II.  Varite  Ilistor.  c.  9.  Aristidcs,  inquil, 
Jyrimacbi  filius,  quimulla  praeclare  domi  mili- 
tiaequc  gessit,  et  Gra^cis  trib.utum  imperavit, 
iion  tantuin  post  obitum  reliquit,  utexequiis  ce- 
lebrandis  sumptus  esset.  Phocion  ctiam  egenus 
erat,  attamen  cum  mittereteiAlexandercentum 
talenta  interrogayit  :  Quam  ob  causum  hac  mihi 
donat?  Qui  cum  responderent,  Qttoniam  lesolum 
•  -v  omnihas  Atheniensibus  bonum  Honestumque  vi- 
rttmjudicat,  Sinat  igitur,  inquit,  mc  talem  esse. 
Ktiam  Epaminondas  Polymnidis  lilius  ,  pauper 
<rat.  Cum  autem  Jason  el  qu\nquaginta  aureos 
nummos  mitteret:  Injuriamj  inquit,  mihi  facerc 
counel.  k  i.Armr.  tom.  X. 


ADOST0EORDM.  Cap.  IV.  113 

incipis.  Et  quinquaginta  diachmas  acive  ninlua- 
tus,  ut  <:ss(Mit  pro  viatico,  profeclus  est  in  Pdo- 
ponesum.  Cum  vero  nuniium  allatum  essct . 
armigerum  ejus  a  captivo  (juodam  pecunias  ac- 
cepisse  ;  Mihi,  inquit,  da  scutttm.  Tu  vero  tibi 
cauponam  eme ,  in  qtta  vivas.  I\on  cnim  ulterius 
pcricuia  subire  volcs ,  cum  dives  sis  factus.  Pelo- 
|)idas,cum  objurgarent  eum  amici,  quod  pe- 
cuniaria^  rci  ad  viiam  tuendam  conferentis  nul- 
lam  curam  gereret  :  VA ,  inquit,  me  hcrcule  res 
utilisest,  verum  huic  Mcomcdi,  inlento  digito  in 
hominem  quemdam  claudum  ei  mulilum.  Sci- 
pio  bk.  •ir.r.ovum  viia?  spatium  emensus,  neque 
cinit,  neque  vendidit  quidquam  :  adep  paucis 
fuerat  contentus.  Cum  autem  quidamei  scutuin 
clcganter  apparatum  ostcnderet,  dixissc  fertur : 
llqui  Romunum  civem  par  cst  in  dcxlra  spem  po- 
nere ,non  in  sinislra,  puta  in  gladio  qui  dextra, 
nonin  scuto  quod  sinislra  gcritur.  EpbiallesSo- 
phonidaj  filius  pai»perrimus  fuit;  elsi  vcro  amici 
ei  dccem  talenta  dono  darcnt,  non  accepit: 
lla>.c,  inquiens  ,  mc  cogerent,  siquidcmrcvcrcnlcr 
vos  habcrcm ,  aliqujd  prcBter  jus  concedcre  :  sin 
■minus  vos  observarem ,  ingratissimum  videri.  Haec 
./Hlianus. 

iEque  memoranda  sunt,  quce  recensct  Anto- 
nius  in  Melissa  parl.  1.  serm.  33.  Democrilus, 
inquit,  audicns  quemdam  de  paupertate  suacou- 
querentem,  dixil  :  Sinonmulta  desidcres ,  pauca 
libi  multa  videbuntur.  Desiderittm  cnim  contrac- 
titm,  paupcrlalcm  divitiis  aquipoilentem  rcddit. 
Idem  diclitabat.  Pattperis  conditionem  divitis 
mullo  bealiorcm  cssc.  Pauperes  quippe  maximis 
viulis  non  infcstanlur,  ttt  insidiis ,  odio  invidia , 
qaibus  diviles  qttotidic  cxposili  sunt.  Aristides  di- 
vili  sibi  pauperiem  objectanli,  dixit :  Mihi  qui- 
demnihiladferet  mali  paupcrtas,  tibivero  divitia. 
non  pattcas  perturbationcs.  Arisloteles  aiebat  : 
paupcrtalemmullis  quidem  indigcrc,  inexplcbili- 
tatem  autem  omnibus.  Cato  dicebat.  honcstam 
paupertatem  impiis  diviliis  longe  prceferendam 
esse  :  hoc  enim  opprobrii ,  illud  miserationis 
causa  fieri  solet.  Hcec  Anlonius. 

Talia  quoque  sunt  qune  narrat  Stobseus  ser.  95. 
Socrales  Archelao  ipsum  ditare  volenti,  renun- 
tiari  jussit  :  Quod,  furiiuv  chiemces  quatuorobolo 
vcnircnt  Alhcnis;  ct  fonlcs  aqatim  fttnderenl.  ISam 
si  res  mea;  mihi  non  sttfjicittnt ,  at  ego  ipsis  sufftcio, 
ct  sic  etiam  ips&  mihi.  Diogcncs  sibi  pauperiem 
exprobranti  respondit  :  Difelix  qttid  ais  :  At  cgo 
nemincm  vidi  tyrrannidtm  gerere  propter  pauper- 
ttitcm,  omnes  vero  propter  divitias,  Idem  pau- 
pertatem  appellabat  virtulem  ewToJtSaxw» ,  id  est , 
qiuc  persc  discilur.  Divilesindigent  multis  prae- 
ceptis  ut  frugaliter  vivant,  ut  corpus  cxerceant, 
ne  pompis  inhient,  etc,  quae  omnia  seipsam  do- 
cct  pauperlas  :  ipsa  crgo  cogil  ad  virtutem.  Ha?c 
Stobaeus.  Idem  Diogenes  gloriari  solebat,  quod 

eSSet  uvr.ziii  ,  abtoXii,  &nzrpts),  u/cruy-c;  ,  u:u.to;  , 
krI  iyr.uipipioi  ,  id  est,  carcns  domo ,  civitutc,  pa- 
tria,  pcctiniu  ,  nitllum  hubcns  cer.tam  s<  dcm ,  scd 
crro ,  ct  in  tiicm  cictns.  Ita  Laerl.  lib.  6. 

Sic  nostro  sevo  de  se  jocantem  audivimus  Hcn- 
ricum  IV.  postea  Franci;e  regem  ,  quod  rex  cssel 
sinc  regno,  et  maritus  sine  uxore,  ac  dux  belli 
sine  pecunia.  Plutarchus  in  l.acon.  nanat,  Ly- 
ciirgum  rogatum,  qttomodo  Sparta  satva  ct  in- 
victu  contra  hostcs  consistcrc posset  ?  respondlssi 
Si  pauperes  fucritis,  ncc  alius  ttlio  ptus  requirat, 
Ad  opulentos  enim  spcs  prcedm  invitat  hostcm  .  m 
facilc  polcst  elabiqtti  sarcinis  ct  impcdimcntis  rr- 

15 


116  COMMENTARIA  1-N  ACTA 

lardatur.  Adluec  tutiores  sunt  ab  hostium  incursu 
apud  <juos  cst  ivquulitas,  ii  tx  wqualitate  concor- 
ilia.  EteciiK  luniinc  iiatunc  viderunt,  ctfecerunt 
rcipubl.  philosophiie  el  laudis  causa  :  sed  ad 
paupertateni  Evangelioona ,  quae  inducit  hono- 
ruin  coniiniinioiicni  ,  qiuequc  unius  Dci,  ct  vilaa 
.'dernae  ainore  suscipitur,  assurgere  non  potuc- 
runt.  Ad  cani  assurrcxcrunt  priini  lii  Christiani, 
quoruin  proinde  vita  fuit  intcrprctaiio.  Evange- 
lii  ct  docirinai  Chrisii,  uti  docct  S.  August.  lib. 
dc  Mendacio  C.  15.  Diviiuc  ScriplurOi ,  ait,  non 
solum  prwccpta  contincnt ,  sed  cliam  vitam  mo- 
rcsque  justorum;  ut  ,si  forte  occultum  cst,  qucm- 
admodum  accipiindum  sit  quod  pracipitur  (vel 
consulitur)  in  faclis  justorum  inteltigatur. 

Erant  illis  om.m.v  communia.  ]  Quia  propria 
fcccranl  coinmunia.  Omnia  ergo  possidchant  in 
coinnnnii ,  et  si  quisquc  pro  uno  prius  sihi  pro- 
prio,  confcrcndo  illud  in  commune,  possidehat 
omnia  cieterorum  in  commffni.  Hoc  crgo  uti 
commodius  est  et  lucrosius ,  ita  nil  derogat  pau- 
pcrtati  et  perfcctioni,  uti  patct  in  modernis 
Rcligiosis  plcrisque,  qui  bona  possident  in 
communi  :  csto  aliqui  majoris  resignalionis  ct 
fiduciae  in  Deum  sludio ,  nil  omnino ,  ne  in  com- 
muni  quideui,  habere  velint,  sed  vivercin  diem 
mendicalo.  Porro  ha^c  communio  bonorumnas- 
cebatur  ex  communione  animorum,  ut  qui  eo- 
dem  consorlio  rcligionis  tenebantur  ,  eodcm  con- 
sortio  fruerentur  etvitce ,  ut  quibus  erat  una  fides , 
esset  una  substantia;  quibus  erat  communis  Chris- 
tus,  communis  esset  ct  sumptus.  Non  qua>ril  cha- 
ritas  qaasuasunt,  aitS.Aug.  serm.  27.  deverbis 
Apost.  qui  in  lib.  G.  Confess.  c.  \h.  narratse  antc 
conversioncm  agitasse  consilium  cum  sociis  de 
vitacommuni  ineunda ,  ut  remoti  a  lurbis  otiose 
viverent;  Ulunam,  inquit,  rem  familiarem  con- 
flaremus  ex  omnibus;  ut  per  amiciti&sinceritatem 
non  esset  aliudhujus ,  et  aliud  illius ,  sed  quodex 
cunctis  fieret  unum,  et  universum  singulcrum  es- 
set ,  et  omnia  omnium.  Et  ptacuerat  nobis,  utbini 
annui  tanquam  magislratus  omnia  necessaria  cu- 
rarent ,  cateris  quietis.  Sed  posteaquamccepit  (Ro- 
manianus  unus  e  sociis)  cogitare,  utrum  hoc 
muliercuke sinerent ,  quas  et  aliinoslrumjam  ha- 
bebant,  et  nos  habere  volebamus  ,  tolum  itlud  pla- 
citum,  quod  bene  firmabamus  ,  dissiluit  in  mani- 
bus ,  alque  confractum  est.  Inde  ad  suspiria  et 
gemitus  convertebamur ,  et  gressus  ad  sequendas 
latas ,  et  tritas  vias  saculi. 

33.  Et  virtute  magna.]  Graece,  oW/tei ,  id  est, 
potentia,  robore.  Ita  Syrus,  Tigurina  et  Pagnin. 
Hobur  hoc  consistebat  tum  in  fiducia  et  audacia 
praedicandi  Christum,  tum  in  patrandis  mira- 
culis,  uti  rogarant  Deum ,  v.  29. 

Reddebant,]  quasi  depositum  sibj  a  Christo 
commissum.  Hoc  enim  cst  ktuoioow.  Ita  Chrysos- 
tomus. 

Et  gratia  magna  erat  in  omnibus  illis.  ]  Tiim 
quia  gratiam  habcbant  ad  omnem  plebem,  ut  dixit 
c.  2.  v.  Ul.  id  est  toti,  plebi  erant  amabiles  et 
gratiosi :  tum  quia  Deus  eos  sua  gratia  et  donis 
spiritualibus  cumulabat,  quae  in  eorum  vuhu, 
verbis  omnique  actioni  resplendebat  :  unde 
Pagnin.  vertit,  gratia  magna  erat  super  omnes 
illos ,  tum  proprie,  quia  fideles  in  mutua  con- 
versaiionc  ostcndebant  magnam  gratiam,  be- 
nevolcntiam  et  heneficentiam,  ut  viderentur 
csse  fralrcs,  imo  angeli,  etgratiarum  filii.  Unde 
Tigurina  vcrtit,  gratiaque  magna  (Syrus  bonitas) 
aderat  omnibus  illis.  Hunc  esse  sensum  patet  cx 


APOSTOLORUM.  Cap.   IV. 

rationc  quam  subdit:Ae</<(e  enim  quuquam  egcns 
erat  inter  itlos,  ctc. 

35.  Et  ponkb\nt  antf.  i-kdks  Apostoi.orcm.  j 
Tuin  sludio  hunhlitaiis  ct  reverefitise  crga  Apos- 
tolos  :  on.de  Hugo  el  Clossa  ccnscnt,  cos  llexi> 
genibus  sua  oblulisse  Apostolis,  tumut  ostcndc- 
rcnl  opuni  contcmptum,  quasi  eee  non  manibus 
tractandae,  sed  pedibus  calcandae  csscnt.  Undi 
Arator : 

Calcandumque  doccnt  quod  subdunl  grcssibus  aurum  , 
De  quo  lerrcnx  veuiuut  ad  pcctoracuro:. 

Tum  ut  oslendcrcnl  sc  non  lam  gratiam  facerc, 
quain  rccipere  ab  Apostolis.  Audi  S.  Chrysost.  in 
1.  ad  Corinth.  c.  11.  Majoris  ducebant  quod  ab  ci* 
recipcrenlur ,  quam  quod  darcnlur  dona  ;  hocenhn 
est  polismum  contemnerc  opcs ,  hoc  cst  pasccrecsu- 
rientem  Christum,  si  absque  arrogantia  et  fastu  id 
facias ,  sicque  de  quasi  libi  ipsi  plura  ,  quam  danti 
beneficia  dare  videaris.  Das  cnim  terram,  imo 
terrce  particulam  ,  ct  recipis  ccelum. 

Denique  S.  Chrysost.  hic  homil.  11.  conatui 
hanc  primorum  lidelium  devolioncm,  ct  hono- 
rum  communioncm  suaderc  stiis  civibus  Cons- 
tantinopolitanis  ,  ut  omnia  sua  in  commune  con- 
ferant  vivantquc  in  commune,  promittens  eis 
sinhlem  Dei  bencdictioncm,  ita  ulnibil  cuiquani 
desit,  sed  omnia  ad  vitamnccessaria  affatim  a<l- 
sint :  sed  in  tanla  civium  (erant  cnim  in  urbe  ui 
minimum  centum  millia  Christianorum,  ut.ipsc 
ait)multiludine  divitibus  et  opulenlis  id  persua- 
derc  non  valuit.  Quare  haec  vita  communilas  ct 
aequalitas  apud  primos  tantum  fidcles  Hieroso  - 
lymis  modico  temporeconstituit;  mox  ah  cis  ad 
saccrdotes  et  clericos  transiit  :  ah  his  illico  di- 
gressa  est  adMonachosetReligiosos,  quisolieam 
retinent  et  tuentur. 

Porro  ex  hac  primorum  fidelium  revcrentia 
erga  Apostolos,  videtur  manassc  priscus  mos  dc- 
mittendi  se  ad  pedes ,  non  tanlum  Pontificis ,  scd 
et  Episcoporum  ac  virorum  sanctorum  ,  juxta 
oraculum  Isaiae  h9.  23.  Vullu  in  terram  dcmisso 
adorabunt  te ,  et  pulverem  pedum  tuorum  lingeni. 
Vide  ibi  dicta.  Ita  S.  Domna  illustrissima  ct  pul- 
cherrima  femina  2ft.  annorum,  gentililiis  deorum 
sacrificiis  praefecta,  legens  Acta  Aposlolorum,  ad 
Christumconvcrsa  est,et  aCyrilloNicomediensi 
Episcopo  instructa  :  unde  quod  in  Actis  Aposto- 
lorum  primos  fideles  fecisse  legerat,  queecumque 
habuit,  utgemmas,  thesaurosetvestespretiosas, 
ad  Cyrilli  pedcs  in  pauperes  eroganda  portavit. 
Quare  accusata  et  in  carcerem  detrusa ,  post  lon- 
gum  agoncm  martyrio  coronata  est  temporc 
Maximiani  Imper.  ita  ex  Actis  Martyrum  Nico- 
mediensium  Baronius  tom.  2.  anno  Chrisli  293. 

36.  Joseph  autem.]  Hujus  unius  exemplum  po- 
nitS.  Lucas,  tum  quia  vir  fuitillustriset  interfi- 
deles  primarius  :  tum  quia  deinceps  ejus  cre- 
bram  etmagnificamfacietmentionem:  fuitenim 
ipse  socius  S.  Pauli,  destinatus  a  Spiritu  sancto 
ad  evangelizandum  Gentibus  quaquaversum , 
tum  quia  haec  ejus  oblatio  et  donum  fuit  exi- 
mium ;  nam  Alexander  monachus  in  vita  S.  Bar- 
nabae,  narrat  eum  cum  ditissimus  esset,  non 
agellum  quempiam,  sed  latifundium  amplissi- 
mummagnificisdccoratumcedificisChrislicausa 
vendidisse,  pretiumque  ad  pedes  Apostolorum 
obtulisse  :  atque  hac  ratione  se  ad  apostolatum 
disposuit,  ad  eumque  evehi  mcruit,  de  qu 
cap.  13. 

Qtji  cocnominatcs  est  Barnaras  ai:  Apostc- 


COMMENTAIUA  IN     ACTA 

ns.]  Alius  ergo  est  a  Barsaba,  qui  fuitcompo- 
.-.itus  S.  Malhiae,  eiquc  postposilus in  apostolaiu 
rap.  1.  csto  utcrque  vocatus  sit  Joseph.  Ita 
s.  Clirysost. 

QlJOI)    F.ST    INTEnPRKTATCM    FII.IUS    COXSOI.ATIO- 

ms.]  Id  cst,  totusconsolalorius,  plenus  conso 
lalionc,  ingens  consolator,  consolationcm  oni- 
nilnis  afferens.  Causam  dat  cur  ei  Apostoli 
mutarint  nomen,  vel  potius  Josoplio  dederint 
eognomen  Barnabas;  quia  scilicct,  Barnabas 
idem  cst  quod  filins  consolationis.  Talis  autem 
crat  Joseph.  Primo,  quia  hocsuo  prasclaro  obla- 
lionis  exemplo  Apostolis  consolationcm,  omni- 
busquc  oedificationem  attulit,  qui  proinde  cer- 
latim  cum  imitati  sunt.  Secundo ,  ob  eximiam 
inansuetudinem,  hilaritatem,  suaviloquentiam, 
gratiam,  sanclitalem,  pollebat  gratia  consolandi 
iifilictos  et  miscros,  ita  Alcxandcr  in  ejus  vita. 
Terlio.  quia  paupercs  suis  eleemosynis  conso- 
lalusesl.  Ua  OEcumen. 

Nota.  Haec  interpretalio  vidcturnonnulis  non  a 
S.  Luca,  sed  ab  Intcrprcte  addita,  et  S.  Lucae 
inserta  :  tum  quia  non  solet  Lucas  etymainter- 
pretari :  tum  quia  hoecinterprctatio  nonvidetur 
elymo  consentire.  Vcrum  ccrtum  cst  S.  Lucam 
<am  inscruissc,  quia  ea  non  tantum  in  inter- 
pretatione  ct  Bibliis  Latinis,  sed  in  ipso  auto- 
grapho  Grarco  Lucce  textu,  quin  cl  in  Syriaco 
habetur.  Voluit  cnim  I.ucas  rationcm  reddere, 
i  ur  Joseph  cognominatus  sit  Barnabas,  quia 
scilicet  erat  plenus  consolalione  ,  quod  hcbraice 
significat  Bamabas.  Sic  nomcn  Elymoe  interpre- 
latur  magus  c.  13.  3. 

Qnares,  quomodo  Bamabas  hcbraice  signifi- 
cat  lilium  consolationis?  Primo,  Erasmus  et 
alii  nonnulli  nomeu  Bamabas  derivanta  "\lbar, 
idest  filius,  et ,  WZinaphas,  id  esl  respiravil, 
!].  d.  Filius  rcspiralionis  et  rcfrigerii,  puta  con- 
solationis  in  oeslu  tcnlalionum  et  tribulatio- 
uum  :  a  naphas  cnim  dicilur  #5)2  ncphcs,  id  est, 
anima,  spiritus,  alitus ,  respiratio  refrigerans  H 

•  •oiisolans  cor  :  sicut  Groecis  i"jxh •>  id  cstanima, 
dicitur  a  i'r/:,>,  ifl  cst  rcfrigcro,  ait  Platoin  Cra- 
lylo.  Verum  obslal,  (\\unl  Barnabas  scribatur  per 
I)  naphas,  aulem  per  p,  nisi  dicas  has  duas  lillc- 
ras,  ulpotc  labiales  etejusdcm  pcne  soni ,  esse 
comniuiabiles ,  ut!  Germani  eas  commutant, 
<!um  pro  b  dicunt  p.  pro  Barnabas  dicunt  Bar- 
vapas.  Addit  Erasmus  sc  dubitarc,  annon  pro 
liamabas  legendum  sil  Barnacham,  id  est,  filius 

•  onsolalionis:  nru  nacham  enim  proprie  sig- 
nificat  consolari.  Verum  omnia  cxemplaria  ha- 
bent  Bamabas  ,  non  Bcrnachum,  et  ita  deinceps 
audiemuseum  vocari  in  apostolatu  et  comitalu 
Pauli. 

Secundo ,  Bamabas  proprie  dicitur  quasi 
r"P23  Mbamabi,  id  est,  filius  Prophctae  :  Pro- 
|»beta  cnim  dicitur  is,  qui  cxhortatur  et  conso- 
latur  (unde  givcce  vocatur  filius  muwl-toioK .  id 
<st  tamexhortalionis,  quam  consolalionis.  IIoc 
<'iumeslejusoniciui)),iil  ait  Paulus  l.Corinlh.l/i. 
31.  Undc  c.  L5.  32.  aitLucas:  Jutlas  auhni  <t  Si-' 
las,  ct  ipsi  cam  cssntl  Prophcta!,  vcrbo  plurimo 
< onsotati  sunt  fratrcs  ,  ct  conlirmavcrunt.  llinc  ct 
Isaias  princcps  Proplietaruin  cousolutus  cst  lu- 
^cntcs  in  Sion,  ait  Eccles,  c.  /iS.  27.  I  nde  Isaias 
«  •  /i0.  1.  proclamat  :  Consolamini ,  consotamini 
popttle  mcus,  dicit  Dcus  vcstcr  :  toqttimini  ad  cor 
lcrusalcm,  el  c.  61.  in  persona  Chrisli  -.Spirittts 
Dommi  supcr  mc,  elc,  ul  consolart  r  omncs  tttgcn- 
:cs,  ct  poncrcm  tugenlibus  in  Sion  ,  ct  darem  eis 


APOSTOl.OBLM.   Cap.    IV.  l|j 

coronam  pro  cincre,  oleum  gaudii  pro  liiclu,  pai 
lium  gaudii  pro  spirita  mceroris. 

Terlio,  Pagnin.  io  Nomin.  Hcbr.  Bamabas  de- 
ducita  bar  et  ya:  naba,  id  est,  eructavit,  ema- 
navit,  scalurivit,  cbullivit ,  prolocutus  est. 
Lnde  piE  mabbia  etvena,  fons  scaturigo,  sca- 
tebreffi,  ebullitiones.  q.  d.  Filius  ebullitionis  et 
eloquii  ebullicnlis,  idcst,  scrmone  prolluus,  hoe 
cst,  consolator.  Eloquentcs  eniin  et  verbis  pro- 
fiui,  quibus  sermo  in  ore  quasi  bullit,  solcnt 
liollere  gralia  consolandi  ct  exliilarandi.  Sunt 
enim  velut  venae  ct  fontcs  jugiler  emanantes 
aquas  dulccs  blandi  ct  suavis  cloquii ,  quibu* 
cor  angustiatum  refrigcratur,  reficitur  et  con- 
solalur. 

Forte  etiam  radix  naba  illo  obvo  S.  Lucae  pro- 
prie  slgnificabal  consolari.  Jamenim  valde  res- 
tricta  est  lingua  Hebru.-a  et  Syra,  ideoque  multa 
verba  et  verborum  significata  illius  osvi  ignora- 
mus.  Id  enim  exigere  videtur  hoc  loco  textus 
Lucas.  Favel,  quod  ex  naba,  pcr  aphaeresin  lil- 
tcrae  nun,  deductum  videtur.  Syrum  modernum 
^lbaia,  id  cst,  consolari;  unde  buino  noslris 
Syriseslconsolatio.  llinc  et  Lexicon  Syriacum  : 
Barnabas,  inquit,  idcm  est  quod  filius  consola- 
tionis,  velfiliusrefugii;  sed  elymon  nonindicat, 
fortc  quia  peregrinum  crat.  v.  g.  Cyprium  pris 
ciini ,  Barnabas  cnim  fuit  Cyprius. 

Aut  potiusetymonestSyrum  jamdictum,  puta 
WZbaiia,  id  est,  consolalus  cst,  exhilaravit : 
iindc  t-OSC  mebaiia,  est  consolator.  Id  ita  esse 
palet  ex  interprete  Syro,  qui  Barnabashoc  loco 
inierpretatur  XNiin  NfD  bera  debviaa  ,  id  esi 
filius  consolalionis. 

f.Evrrr.s.]LicetenimLevita;  Num.  18.  50.  vc- 
tentur  possidere  agros  in  Judaea,  non  tamenex- 
traeam,  imo  necinJudasa,  si  ii  sint  pascuale- 
diimiaxat  ad  alenda  pccora  ,  ut  patet  Num.  35. 
3.  Unde  Hugo  censet  hunc  Barnabce  agrum  fuisse 
in  Cypro,  Alexandervero  in  Vita  S.  Barnaba?,  ait 
cuin  fuisse  in  Judaea. 

Cypiuus  genere.  ]  Judaei  cnim  post  tot  capti- 
vilates  sparsierant  per  lolum  orbem,  et  ubique 
gentium  fixerant  domos,  uti  et  modo  fixerunt. 
Addit  Alexander,  Barnabam  natum  in  Cypro  ha- 
bitasse  Hierosolymis  ,  ibiquc  una  cum  Stephaim 
et  Saulo  sacris  Litteris  imbulum  fuisse  a  Gama- 
liele  :  ac  demum  ad  Christum  venisse  una  cum 
consobrino  suo  Johannc,  qui  cognominalus  est 
Marcus,  in  cujus  domo  coalescere  coepit  nova 
ha3C  Chrisli  ecclesia,  ut  dixi  cap.  1.  Lnde  Barna- 
bam  fuisse  unum  e  72.  Christi  discipulis  tradil 
S.  Epiphan.  haeres.  1.  Euseb.  lib.  3.  Histor.  c.  33. 
et  alii. 

Porro  Sophronius  Patriarcha  Hicrosolym.  in 
Fragmento  de  laboribus  S.  Petri  et  Pauli,  quod 
e\tattomo7.  Biblioth.  S.  Patrum,  traditS.  Pelri 
uxorem  fuisse  liliam  Aristobuli,  fratris  Barnabae. 
c\  qua  susccpcrit  filiumet  filiam.  Sopbronioas- 
tipulalur  Helecas  Kpiscopus  Caesaraugustanus  . 
rn  Addilion.  ad  Chronicon  Lucii  Dextri  ci 
M.  Maximi,  quod  anno  Domini  1595.  repertumet 
editum  c-t  Csesaraugustae.  Sic  enim  scribit  : 
S.  Petras  inhonore  habctur  in  HispaniiS)  vt  tt.i< 
•  :is  Concordia  passa  Ronuesttb  Xerone,  non  mullo 
pritts  quam  ipse  pateretur.  Fuit  ha?c  [ut  <rV 
M.  Mtuimtts  adepistotamS.  Pctri":  filia  .-Iristobnti . 
itt  cst,  Zebedcei,  et  Satomes,  socrusS.  Aiutrca'.  qia 
tltutt  altnam  sororcm  ConcordiO! ,  ct  Jacobi  et 
.lohannis.  Fuitautem  Arislobulus  cognomento  Ze- 
lcdtvus,  fratcr  Bamabaj  Apostoli  Domini.  Itlcm  Ze- 


HG  COMMENTARIA  IN  ACTA 

bcdCBUS  ct  llaniabas  consobrini  Johamiis  cogno- 
mnito  Marci ,  cl  nepotes  Mariiv. ,  ubi  Christus  CCC- 
nam  ultimam  cclcbravit ,  el  abi  Spiritus  sanctus 
venit  in  Apostolos.  Sic  ergojuxta  Helecam,  Bar- 
uabas  fnit  frater  Arislobuli,  qui  aliononiioc  dic- 
lus  est  Zebedsus,  fuilque  pator  S.  Jacobi  et  Jo- 
banois  Apostolorum,  quorum  proinde  Baraabas 
fuit  palruus,  aeque  ac  uxorum  S.  Pelri  et  S.  An- 
drete  :  quare  primarii  lii  Aposioli  lueruni  con- 
sanguinei,  vel  aflines.  Porro  de  Zebedseo  fralre 
Baroabsc,  haec  addit  Helecas  :  In  Britannia  cclc- 
lnis  est  memoria  multorum  Martyrum  ,  prteoipae 
S.  Aristobuli ,  unius  de  septuaginta  duobus  clis- 
cipulls,  qui  dictus  cst  ctiam  Zebeda-us ,  palcr  Ja- 


APOSTOLORUM.  Cap.  V. 

cobi  et  Johannis,  maritus  Mariai  Salomes ,  qui 
cum  Pelro  llomam  petivit  :  inde  rclictis  domesti- 
cis  suis ,  missus  in  Angliam  Episcopus ,  occubuil 
Marlyr  anno  secundo  iSeronis.  Et  inferius  de 
uxore  ejus  :  Cclcbris ,  ait,  mcmoria  cst  apud  His- 
panos  S.  Mariie  Salomes ,  malris  S.  Jacobi,  et 
uxovis  Zebedici,  qiue  cum  alligisset  annumnona- 
gcsimurn  anno  Christi  l\1.  subJacobo  fUio  Alpluvi 
lipiscopo  Ilierosolymilano ,  dic  1l\.  Maii  sanctis- 
sime  decessit  adccelos  in  Italia,  diciturque  Verulis 
quiescere,  et  mors  cjusmullis  nobilitata  miraculis. 
Idem  tradunt  Verulenses.  CaHerorum ,  utpote 
novorum,  nec  ab  aliis  tiaditorum,  fulcs  sit  pe- 
nes  Helecam  et  Sopbronium. 


CAPUT  OUINTUM. 

SYNOPSIS  CAPITIS. 

PrIMO  ,  S.  PETRUS  AnANIAM  ET  SAPPHIRAM  ,  OB  FRAUDATUM  AGRI  PRETIUM  ,  MORTE  PUMT. 
SKCUNDO  ,  V.  12.  RECENSENTUR  MIRACULA  CREBRA  PETRI  ET  ApOSTOLORUM.  Tf.RTIO, 
V.  17.  INCARCERANTUR  APOSTOLI  ,  SED  AB  ANGELO  LIBERANTUR  :  INDE  CONCIONANTES  IN 
TEMPLO  A  MAGISTRATU  ABDUCUNTUR  IN  CONCILIUM  ,  A  QUO  INCREPITI  INTREPIDE  RESPON- 

dent  :   Obedire  oportet  Deo  magis  quam  homi&ibus.  Quarto,  Gamaliel  V.  3^1. 
sapiens  pro  Apostolis  dat  consilium.  Dknique  v.  40.  flagellantur  Apostoli  ;  SED 

IN  IIS  EXULTANTES,  ALACRIUS  ET  AUDACIUS  ClIRISTUM  PR/EDICANT. 

ir  autem  quidam  nomine  Ananias ,  cum  Sapphira  uxore  sua  ,  vendidit 
agrum,  2.  et  fraudavit  de  pretio  agri  conscia  uxore  sua:  et  afferens  parteni 

^"Tquamdam  ,  ad  pedes  Apostolorum  posuit.  3.  Dixitautem  Petrus  :  Anania  , 

Mcur  tentavit  Satanas  cor  tuui 


(Acur  leiuavii  ^aianas  cor  tuum,  mentiri  le  Spiritui  sancto ,  et  fraudare  dc 
.pretio  agri  ?  4.  Nonne  manens  tibi  manebat,et  venundatum  in  tua  erat 
Ipotestate  ?  Quare  posuisti  in  corde  tuo  hanc  rem  ?  Non  es  mentitus  homi- 
nibus ,  sed  Deo.  5.  Audiens  autem  Ananias  haec  verba,  cecidit  et  expiravit. 
ttt  factus  est  timor  magnus  super  omnes  qui  audierunt.  6.  Surgentes  autem  juvenes  amoverunt 
cum  ,  et  efferentes  sepelierunt.  7.  Factum  est  autem  quasi  horarum  trium  spatium  ,  et  uxor 
i|)sius,  nesciens  quod  factum  fuerat ,  introivit.  8.  Dixit  autem  ei  Petrus:  Dic  mihi  mulier ,  si 
tanlt  agrum  vendidistis  ?  At  illa  dixit :  Etiam  tanti.  9.  Petrus  autem  ad  eam  ;  Quid  utique  con- 
venit  vobis  tcntare  Spiritum  Domini  ?  Ecce  pedes  eorum ,  qui  sepelierunt  virum  tuum ,  ad  ostium ; 
et  efferent  te.  10.  Confestim  cecidit  ante  pedes  ejus  et  expiravit.  Intrantes  autem  juvenes , 
invenerunt  illam  mortuam,et  extulerunt ,  et  sepelierunt  ad  virum  suum.  11.  Et  factus  est 
limor  magnus  in  universa  Ecclesia ,  et  in  omnes  qui  audiertint  haec.  12.  Per  manus  autem 
Apostolorum  fiebant  signa  et  prodigia  multa  in  plebe.  Et  erant  unanimiter  omnes  in  porticu 
Salomonis.  13.  Caeterorum  autem  nemo  audebat  se  conjungere  illis:  sed  magniOcabat  eos 
jiopulus.  14.  Magis  autem  agebatur  credentium  in  Domino  multitudo  virorum  ac  mulierum. 

15.  Ita  ut  in  piateas  ejicerent  infirmos,  et  ponerent  in  leclulis  ac  grabatis  ,  ut  veniente  Petro, 
saltem  umbra  illius  obumbraret  quemquam  illorum,  et  liberarentur  ab  infirmitatibus  suis. 

16.  Concurrebat  autem  et  multitudo  vicinarum  civitatum  Jerusalem ,  afferentes  segros  ,  et 
vexatos  a  spiritibus  immundis,  qui  curabanlur  omnes.  17.  Exurgens  autem  Princeps  sacerdo- 
tum  ,  et  omnes  qui  cum  illo  erant  ( quae  est  hteresis  Sadducaeorum )  repleti  sunt  zelo  :  18.  et 
injecerunt  manus  in  Apostolos,  et  posuerunt  eos  in  custodia  publica.  19.  Angelus  autem 
Domini  per  noctem  aperiens  januas  carceris  ,  et  educens  vos,  dixit :  20.  Ite  ,  et  stantes  loqui- 
mini  in  templo  plebi  omnia  vcrba  vitse  hujus.  21 .  Qui  cum  audissent,  intraverunt  diluculo  in 
templum ,  et  docebant.  Adveniens  autem  princeps  Sacerdotum ,  et  qui  cum  eo  erant,  convo- 
cavcrunt  concilium  ,  ct  omnes  seniores  filiorum  Israel :  et  miserunt  ad  carcerem  ut  adducerenttu  . 
22.  Cum  autcm  vchisserit  ministri  ,  et  aperto  carcere  non  invenissent  illos ,  reversi  nunliaverunl. 


COMAJEMAHiA  L\  ACTA  APOSTOLOHOM.  Cap.     ,  ii: 

'2'.).  Dicentes :  Carcerem  quidem  invenimus  elaustmi  cum  omni  diligentia ,  et  custodes  slanlt.-, 
nnlc  januas:  aperientes  autem  neminem  intus  invenimus.  24.  Ut  autem  aiidicrunl  hos  sermoncs 
ntagristratus  lempli,  et  principes  Saccrdotuin  ,  ambigcbant  tle  illis  quidnam  fieret.  2~).  Adve- 
niens  autcm  quidam  nuntiavit  eis  :  Quia  ccce  viri ,  quos  posuistis  in  carcerem  ,  jsunt  in  tempio 
stantes ,  et  docentes  populum.  2G.  Tunc  abiit  magistratus  cum  ministris ,  el  adduxit  illos  sine 
vi  :  timebant  enim  populum  ne  lapidarentur.  27.  Et  cum  adduxissent  illos,  statuerunt  h 
concilio:  et  interrogavit  eos  princeps  Sacerdofum  ,  28.  diccns :  Praeeipiendo  praeeipimus  voljt -. 
ne  docerelis  in  nomine  isto :  et  eccc  replestis  Jerusalem  doctrina  vestra  ;  ct  vtillis  induccre  super 
nos  sanguinem  ltominis  istius.  29.  Respondens  atilem  Petrus ,  ot  Apostoli ,  dixerunt  :  Obedirv 
oportet  13eo  magis,  quam  hominibus.  30.  Deus  patrum  nostrorum  suscilavil  Jesum  ,  quem  vos 
interemistis ,  suspendentes  in  ligno.  31.  Hunc  principem  et  salvatorem  Deus  exallavit  dextera 
.^ua ,  ad  dandam  poenilcnliam  Israeli ,  et  remissionem  peccatorum.  32.  Et  nos  sumus  testeh 
horum  verborum  ,  et  Spiritus  sanclus ,  quem  dedrt  Deus  omnibus  obedienlibus  sibi.  33.  Haee 
cum  audissent ,  dissecabantur ,  et  cogitabanl  inlerficere  illos.  34.  Surgens  autem  quidam  iu 
concilio  Pharisaeus  ,  nomine  Gamaliel ,  lcgis  doctor  honorabilis  universae  plebi ,  jussit  foras  ad 
breve  homines  lieri :  35.  dixitque  ad  illos  :  Viri  Israelilae  ,  attendite  vobis  super  hominibus  istis 
quid  acturi  sitis.  30.  Ante  hos  cnim  dies  cxtitit  Thcodas ,  dicens  se  esse  aliquem  ,  cui  consensit 
numerus  virorum  circiler  quadringentorum  :  qui  occisus  est :  ct  omnes  qui  credebant  ei ,  dissipati 
sunt ,  et  rcdacti  ad  nihilum.  37.  Post  hunc  exlitit  Judas  Galilaeus  in  drebus  profcssionis  ,  et 
avertit  populum  post  sc ,  et  ipse  periit:  et  omncs  quotquot  consenserunt  ei ,  dispersi  sunl. 
38.  Et  nunc  itaquc  dico  vobis,  discedite  ab  hominibus  istis ,  et  sinite  illos,  quoniam  si  est  ex 
hominibus  consilium  hoc  aut  opus,  dissolvetur :  39.  si  vero  ex  Deo  est,  non  poteritis  dissolvere 
illud  ,  ne  forte  ct  Deo  repugnarc  invcniamini.  Consenserunt  autem  illi.  40.  Et  convocanles 
Aposlolos ,  caesis  denunliaverunt  nc  omnino  loquerentur  in  nomine  Jesu  :  et  dimiserunt  eos. 
41.  Et  illi  quidem  ibant  gaudentcs  a  conspectu  concilii,  quoniam  digni  habiti  sunt  pro  nominc 
Jesu  conlumeliam  pati.  42.  Omni  autem  die  non  ccssabaut  in  lemplo  ct  circa  domos  docentes  , 
ct  evangelizantes  Christum  Jcsum. 


1.  Ananias.]  llebr.  idom  est  quod  domum  Do- 
mini ,  quod  scilicot  per  VOtum  Domino  obliilil ; 
vol  paupertas  Domini,  id  ost,  Domino  dicata  :  sed 
cx  Anania  faclns  osl  Cananias;  id  est,  inslitnr  et 
raercator  Domini,  quia  pretii  partom  Deo  dica 
lam,  sibi  quasi  mercator  relinuit,  ideoque  rur- 
>iun  factus  ost  Ananias;  id  est,  aflliclio  Domini, 
quia  a  Domino  morte  niulciatuscst. 

Sappiiira.]  Hobr.  idom  quod  numerans,  scilicof. 
protium:  aut,  utSjrus  :  pulchra ,  vol  sapphi- 
rina. 

Agrum.]  Syrus  xnnp  keritha,  id  est ,  agerel 
villa:  quac  vox  deducla  ost  ab  hebroeo  n^"p  ki- 
ria  ,  id  est,  civiias ,  pro  quo  Chaldaei  dicunt 
Kmp  :  undo  Carthago  vocata  est  civilas  nova 
a  Didonc  condila  :  lingua  onim  Purrica  Hebraj.e 
est  affinis,  utpoteabea  progenita. 

2.  Et  PBAUDAVIT  DE  PRliTtO  AGRI,]  hoaflmo , 
id  est ,  callide  surripuit,  ab  oculis  domini  \cl 
bericalide  removendo;Syrus,  sitstulit.  Eratergo 
bocfurtum,  et  sacrilerium  roi  Deodicatas.  Ergo 
vol  diserte  vovorat,  vol  certe  profossus  crat  ver- 
bis,  aut  ipso  facto  plonam  bonorum,  oorumquo 
pretii  abdicationem  et  oblationcm,  uti  faciunt 
Religiosi  jam  voventes  paupertatem.  Nogat  ta- 
tnenCajet.  (ldeteseam  tum  vovisse : idem negant 
conslantcr  Calvin.  Marlorat.  aliiquo  haeretici  , 
votorum  el  Roligionis  bostes  dicenles  Ananiam 
solo  mondacio  solaquo  bypocrisi  pcceasse , 
quod  simularct  so  daro  totum  cum  daret  par- 
tem,  idcoque  morte  punitum  esse.  Vennn  errarrc 
PO*,mUet  Primo,  ex  verbo  fraudavit?  fraus  enim 
non  lit  in  ropropria,  scd  aliena  ,  puta  cum  rcs 
jiIIpH  data,  vclvondila,  aui  promissi  surripiliir. 


Unde  graece  est  ivoifheno  ,  id  est  ,  callide  surri- 
puit.  Fuit  ergo  fur  el  sacrilegus  ,  quia  scilicei 
violavit  votum,  et  professionom  paupertatis 
quam  Fecerat  Unde  S.  Aug.  serm.  27.  de  verbis 
Apostoli :  Dum,  \nqu\l,  ex  eo  quod  promiserat  par- 
tem  subtraxit,  sacrilegii  damnatur  et  fraudis.  Sa 
crilegii ,  quod  Deum  in  pollicitatione  fefclleril- 
Fraudis,  quodintegris  muucribus  portioncmquam- 
dam  putaverit  sublraliendam.  Secundo,  quia  Po- 
trus  Ananiam  culpans  ail  :  Cur  tentavit  Srxlanas 
cor  tuum,  mentiri  te  Spiritai  sanclo  ,  ct  fraudarc 
de  pretio  agri?  Si  enim  non  vovisset ,  nec  pro- 
misisset,  fuisset  tanlum  mendacium  ofliciosum, 
non  perniciosum,  utpotc  in  re  propria,  rdeoque 
veniale  ;  sicutquidonaret  amicoccntum  auroos, 
dicens,  Plures  darem  si  habcreni,  at  non  babeo  ; 
peccat  tantum  mendacio  oflioioso  etveniali,  nec 
dicitur  fraudaro,  multo  minus  montiri  Spiritui 
sancto.  Instar  ei  Petrus  acrius :  Quare  posuisti  in 
cordctuo  hanc  rem?  tam  nofandam,  tam  sacrile- 
%-&m.Konestmentibushominibus,srdDeo.?.v%QDei) 
vovcrat  et  promiserat.  Illcenini  dicitur  montiri 
Deo  ct  Spiritui  sancto,  qui  id  quod  oi  promisit  et 
vovit,  non  servat.  Tertio ,  idem  paletcxpocna  : 
Peirus  cnim  punivit  eum  ,  acquc  ac  uxorem 
morte,  eaquc  subita,  publicaotinfami. Fuitergo 
lotbalc  et  grande  hoc  scclus  :  fuit  orgo  violatio 
votiet  sacrilegium.  Sienim  non  vovissent,  licite 
potuissent  pretium  ,  vel  ejus  partem  sibi  reii- 
nere,  etctiamsi  dixissent  hoc  totum  essc  agri 
protium,  ncmini  fccissentinjuriam,  idooquenon 
peccasscnl  fraude  letbali,  sod  mondacio  tantum 
vr>ni;ili.  Onarfn,  iia  pnssim  dooonf  Patres.  S.  Ba- 
>i!^.  serm    I    i!e  ln*tit.  nioiiaoii.  Uumatuv .  ail, 


1!  COMMENTAMA  I.N  ACTA 

gloria  cupiditutc  Ananias  quidquid  bunurum  ha- 
brbut  ])ro  [Xtlum  cunsrrrurul ,  ut  bominum  de  sc 
opinionetn  rxritarct.  s.  August.  vcrbispaulo  antc 
citalis,  S.  Clnysost.  bic  honi.  1*2.  Qtturr,  inquit, 
boc fccisli'.'  Voluisti  hubcrc?  oportebat  inilio  hu- 
bere,  el  non  prorhittere  nunc  autem  postquumcon- 
sccrosti,  majus  sacrilrgiumcommisisti.  S.  Hieron. 
cpist.  8.  ad  Demclr.  clare  :  Ananius,  inquit ,  et 
Sapphira  dispensatores  timidi,  imo  corde  duplici , 
( t  ideo  condcmnuti  :  quia  post  votum  ubslulcrunt 
quusi  sua ,  ct  non  rjus  cui  scmet  ea  voveranl,  par- 
temque  sibi  jam  alicnai  substantice  reservuntcs. 
S.  (ireg.  lib.  1.  p.  33.  ad  Vanantium  :  Anunias, 
inquit,  pccunias  Dco  voverat ,  quas  postea  victus 
[icrsttasionc  diaboli  sublraxit,  scdquamorte  mulc- 
lultis  cst  scis.  S.  Fulgent.  episl.  de  debito  con- 
jugali  C.  8.  Qitam,  ait,  sit  mulum  quumquc  solti- 
ritc  fugiendum  ,  si  quis  de  Iwc  quod  Deo  voverit 
rrtinrre  aut  rapere  aliquid  mortifcra  prccvurica- 
tionepcrtenlet,  cxemplo  sunt  Ananius  et  Sapphira. 
Idem  asserunt  S.  Athanas.  serm.  de  passione  el 
criicc,  Nazianz.  in  carm.  de  Virginit.  prsec.  Cy- 
prian.  lib.  3.  Testimon.  c.  30.  Cassian.  collat.  18. 
cap.  7.  atque  in  hoccaput  commentantes  OEcu- 
men.  qui  peccatum  Ananiee  vocat  sacrilegium, 
Arator,  Beda,  Ihigo,  Lyran.  el  alii  passim  ,  quin 
cl,  quod  mineris,  Beza ,  veritalis  mique  nimis 
clara  hice  convictus. 

Porro  si  primaevi  fideles,  etk.m  conjugaii,  vo- 
vebant  paupertatem,  multomagis  eam  voverant 
Apostoli,  eorum  in  virlute  duces,  Sanctilatis  bl 
perfectionismagistri,acEvangelicorumconsilio- 
rum  prsecones  exemplo  magis  quam  verbo , 
idque  disertc  docet  S.  August.  17.  Civit.  c.  l\.  De 
terrar,  inquit,  suscitatus  cst  ilte  (Paulus)  supcr 
omnesdivites  puuper,  etde  illo  stcrcore  ercctussu- 
pra  omnes  populos  oputenlos  ille  inops  ,  ut  sedcat 
cum  potcntibus  poputi  qtubus  ait  :  Sedebilis  super 
scdes  duodecim,  et  sedem  gtorice  hareditatis  duns 
ris.  Dixerant  enim  potentes  isti;  Ecce  nos  dimisi- 
mus  omnia,  et  secuti  sumus  te.  Hoc  votum  poten- 
tissimi  voverunt.  Sed  unde  hoc  eis  ,  nisi  ab  itlo  de 
i\uo  hic  conlinuo  dictum  cst,  Dans  rotum  voventi? 
i:t  S.  Thomas  2.  2.  q.  83.  a.  h.  ad  3.  Aposloli ,  in- 
quit,  intelliguntur  vovisse  pcrlinenlia  ad  pcrfectio- 
nis  statum,  quando  Christum  reliclis  omnibus  sunt 
secuti.  Idem  multis  probat  Alvarus  Pelagiusl.  2. 
de  Planctu  Ecclesiee  c.  9.  et  ex  eo  noster  Hieron. 
Platus  1.  2.  de  Bono  status  Relig.  c.  28. 

Porro  licet  D.  Thomas  loco  citato  negare  vi- 
deatur  Christum  eadem  vovisse,  idemque  diserie 
doceant  Medina  etCajetan.  tamen  multicontra- 
rium  censent :  licet  enim  in  Christo  non  fuerit 
illa  causa  vovendi  quae  est  in  nobis  ,  scilicet  ad 
iirmandam  voluntatis  inconstantiam ,  quae  in 
Christo  nullafuit  (quod  tantum  videlur  voluisse 
S.  Thomas)  tainen  multee  aliae  fuerunt,  scilicet 
Prima  ul  Deo  offeret  nobilissimum  religionis  ac- 
tum.  Hic  autem  est  vovere  et  votum,  quo  non 
fantum  res  et  actus,  sed  et  voluntas  ipsa  in  to- 
tum  Deo  consecratur,  ila  ut  rem  nec  habere  , 
nec  vclle  possit;  sicut  plus  est  dare  arborem 
c.um  fructibus,  quam  solos  cjus  fructus,  ait 
S.  Anselm.  lib.  de  Similit.  c.  84.  Secunda,  ut  ipsc 
perfectionis  magister,  ejus  Apostolis  nobisque 
daret  specimen  et  exemplum,  quod  sequamur. 
Matt.  19.  21.  Lucoe  \U.  33.  ubi  Aposloli  se  Christi 
exemplum  in  paupertatc  seculos  asserunt.  Ter- 
!ia,  quia  perfccta  opum  abrenunliatio  non  fit 
nisi  per  votum  :  illo  enim  vovens  non  tantum 
piresentia,  sed  ct  fulura  bona  qnre  haberc  po- 


APOSTOLORUM.  Cnp.  V. 

test,  liberca  se  abdical.  C/uartjj  ,  quia  tria  vota 
Picligionis  sunl  tria  prcesfantissiina  holocausla  : 
Christus  autem  se  suaque  ii:  pcifcctissimumho- 
locaustum  DeoPatri  obiuhi.  Unde  ejus  haec  est 
vox  psal.  21.  2G.  Vota  mea,  id  est,  promissa 
mea  ;  ait  ibi  S.  I5asil.  etTheodor.  reddam  incons- 
pectu  timcntium  cum.  Ilanc  sentenliam  probabi- 
lissimam  esse  censet  Francisc.  Suarez  3.  p. 
qu.  &0.  disp.  20.  sect.  2.  et  Salmeron.  tomo  5. 
tractat.  Videtur  ergo  Chrislus  in  primo  instanti 
conccptionis  suic,  scct  omnia  sua  obtulisse  ac 
vovisseDeo  prsesertimpcr  paupertatcm,  castita- 
lem  et  obedientiam.  Nam  homini  obedientiam 
vovere  non  poterat,  eo  quod  non  haberet  supe- 
riorem.  Sic  in  vita  S.  Teresiae  quasi  quid  illns- 
tre  ponilur,  quod  ipsa  voverit  sc  in  qualibet  re 
facturam  id  quod  erat  pciTcctius. 

InsupersiprimifidelesHierosolymitaevovebant 
pauperlatem,  valdc  qiuxpic  probabilc.  cst  eos- 
dcm  vovisse  tunccastilaiem,  et  uxoribus  dein- 
ceps  abslinuisse.  Probatur  id  Primo  ,  quia  qui 
fccerunt  majus,fecerunt  et  minus.  Majus  autem 
est  abdicare  a  se  bona  omnia  ad  vitam  neces- 
saria  ,  quam  abstinere  conjugio  vohmtario  ,  et 
non  necessario ;  cum  multi  co  abstineant ,  quod 
nolint  illo  illigari ,  nec  pati  molestias  uxorias  ct 
rei  familiaris.  Adde,  ad  abMidas  proles,  quce  cx 
conj;igio  continue  suscipiuntur,  opus  essemul- 
li*  opibus,  ac  proinde  non  posse  eas  ahdicari. 
Secundo,  quia  hodie  videmus  eos  qui  faciunt 
votum  paupertatis,  facere  etcastitatis;  sednon 
vice  versa  :  multi  enim  castitatem  vovent,  qui 
bonis  sui  frui  volunt.  Tertio,  id  suadet  fervor 
Christianorum  illius  cevi,  et  primitiae  Spiritus, 
quas  ipsi  hauserant.  Unde  deiis  ait  Lucas  c.  2. 
42.  Erant  perseverantes  in  doctrina  Apostolorum  : 
hcec  autem  assidua  erat,  nec  tantum  tradebat 
preecepta,  sed  et  consilia  Evangelica,  inter  qurc 
unum  prcecipuum  eratillud  Chrisli:  Suntenuchi 
quiseipsos  castraverant  propter  regnum  coclorum. 
Qui  potest  cupere  capiat.  Matt.  19.  12.  Caslratio 
cnim  hrec  non  solam  abstinentiam  ab  usu  con- 
jugii,  sed  et  ejus  impotentiam  significat,  non 
pbysicam,  sedmoralem,  quae  fit  per  votum  ,  per 
quodhomo  licitenonpotestuticonjugio.  Quarto, 
(juia  de  iisdem  ait  Lucas  ibidem.  Quod  erunc 
perseverantes  in  communicatione  fractionis  panis 
ct  orationibus.  Et  vers.  /|G.  Quolidie  quoque  per- 
duruntes  ununimiter  in  templo,  et  frangentes  circa 
domos  punem.  Si  quotidie  communicabant ,  si 
perpetim  erant  in  templo  orantes,  ergo  se  con- 
tinebant.  Hocenimjubet  Apostolus  1.  Corinth.  7. 
5.  Qumto,  quia  ca  cle  causa  Corinthii  putabant, 
fideles  omnes  debere  vivere  ceelibes ,  quia  vide- 
bant  primos  Hierosolymitas  ita  viyere ,  ac 
proinde  hoc  dubium  proposuerunt  Paulo  :  qui- 
bus  ille  respondet,  caelibalum  non  esse  proccep- 
tum,  sedconsilium  Evangelicum  ,  ut  patet  toto 
cap.7.  prioris  epistolae  ad  Corinth.  Sexto,  quia 
Esseni,  quos  S.  Marcus  Alexandriae  instituit,  ad 
inslar  primorum  (idelium,  quos  viderat  Hiero- 
solymis  institutos  a  S.  Petro,  uti  docetS.  Hieron. 
de  Script.  Eccles.  in  Mareo,  Esseni,  inquam,  co- 
luerunt.  caehbatum.  Audi  Plinium  lib.  5.  c.  17. 
Gens  (Essenorum)  sola  in  toto  orbe  pr&ter  cxle- 
ras  mira,  sine  utlu  femina,  omni  vencre  abdicutu, 
sine  pecunia,  socia  palmarum,  in  diem  ex  equo 
canvenar um t urbarcnascitur ,  etc,  ita  gens  ceterna 
est  in  qua  nemo  nascitur  :  tam  fcecundu  itlis  alio- 
rum  vitce  pccnilcntia  est.  Et  Solinum  Polyhist. 
cap.  "G.  fnteriora  J udcece  Esseni  lencnt ,  qui  prcc- 


GOMMENTAIUA  IN  ACTA 

diti  nwrati  disriptina ,  recesseriml  a  riiu  gentium 
iiiucersartau  majcstatis  ,  ul  reor ,  providcnlia  ttd 
Itunc  morctn  dcstinali,  nttlke  ibi  femincei  vcncre  se 
penitus  abdicant,  pecuniam  nesciunl ,  puhnis  vic- 
titunt :  ncmo  Un  nuscitur,  ncc  tamcn  deficit  homi- 
num  multiludo.  Locus  ipse  addictus  pudicitice  esl , 
ad  ijucm  plttrimi  licet  undique gcntium  propcrant, 
nuttus  admittitur ;  nisiquem  castitalis  fulcs  cl  in- 
noccntiai  meritum  proscquatur.  llaque  incredibile 
dictu,  gens  ceterna  esl  cessantibus  puerperiis. 

lisdem  arguinentis  probatur ,  lideles  prhnos 
professos  cssc  obodicntiam  Apostolis  et  S.  Petro. 
Unde  et  bona  sua,  ae  sc  lolos  cum  bonis  ad  pe- 
des  Apostolorum  obtulerunl  cap.  L\.  35.  Voluil 
euim  Deus  in  his  primis  dare  primum  et  perfee- 
tum  exemplar  viUe  Chrisliana' ,  (piod  omnia 
deinccps  sa?cula  inluerenliir  <  t  imilarcntur.  Ege- 
runt  ergo  ipsi  vitam  religiosam,  vcriquc  fue- 
runt  Rcligiosi,  uli  docet  S.  Hieron.  de  Scripf. 
Eccles.  in  Philone,  cujus  verba  recitavi  cap.  1. 
lih.  el  Cassian.  lih.  2.  dc  Inslil.  lienunt.  cap.  5.  el 
collat.  18.  c.  5.  uhi  docet  Cnenobitarum  inslitu- 
tum  a  tcmpore  Aposlolorum  iniliumsumpsissc, 
cum  multi  porfectionis  avidi,  non  eo  lanluni 
contcnti  csscnl  quodomnes  facerent,  utsua  om- 
nia  in  commune  confcrrent  :  sed  etiam  his  al- 
tiora  mcdiiantcs ,  in  secrciiora  loca  suhurhana 
secedcrtni,  qui  quod  a  conjugibus,  et  a  suorum 
eonsortio,  imo  ah  omni  miuidi  conversatione 
ahslinerent,  idcirco  a  solitudine  Monachi  ,  a 
communitale  Coenobilae  sint  mmcupali.  Inter 
hos  aulem  principem,  et  cajterorum  magistrum 
extitisseS.  Marcum  Evangelistam  in^Egypto;  si- 
cut  in  /Klhiopia  cxtitit  S.  Mallhams,  qui  Ipbigo- 
niam  regis  liliam  cum  sociahus  in  monasterio 
Dcoconsecravil ;  in  Grrccia  S.  Paulus,  qui  The- 
clam;Romae  S.  Clemens,  qui  Flaviam  Domitil- 
lam;  in  Gallia  S.  Martha,  qiue  in  camobio  a  se 
erecto  cum  aliis  feminis  Deo  dicatis  coeleslem 
vitam  duxit.  Idem  liquet  ex  S.  Dionys.  Eccles. 
hierarch.  cap.  10.  uhi  ritus  consecrandi  mona- 
chos  suo,  idest  Aposlolorum,sevo  usitatos  des- 
crihit.  Hinc  S.  Chrysost.  lib.  3.  Conlra  viluper. 
vitaemonasl.  docetinstitutum  Religiosorumcsse 
Apostolicum  :  sic  et  S.  August.  Eusch.  et  alii  su- 
perius  citati.  His  ergo  parentibus  et  ducihus 
glorientur  Rcligiosi,  eorumque  virtutem  ei  ar- 
dorem  aemulentur,  scientes  se  primaevum  chris- 
tianismi  spiritum,  ct  perfeclionis  apicem  con- 
sectari,  ut  sint  sancti  totique  Deo  consecrati, 
sicutprimiillifideles  a  Pauloet  aliispassim  nun- 
cupantur  sancti. 

Denique  quam  rcligiosa  ,  sancla  el  excclsa 
fuerit  primorum  lidelium  vila,  liquet  cxEsscnis, 
quos  instar  HierosolymU&ram  Alexandri*  ins- 
tiluitS.  Marcus  Essaei  enim  ,  vel  Esseni  nuncu- 
pali  sunt  quasi  57«>i,  id  est,  sancti,  ail  Eusch. 
I.  8.  Prsepar.  Evang.  c.  h.  ex  Philonc  vel  ii  Jesu, 
(|uasi  .lcssa'i,  Jcsna?i,  Jcsuini,  Jesuita?.  Ita  Epi- 
phan.  ha-rcsi  :M>.  licct  JudreOrum  Esseni  dicti 
vidcanturnonnullis  ahHehr.  ncn  chasa,  idcst, 
vidit,  quasi  videntes;  vcl  a  choscn  ,  pro  quo  ,lo- 
sephus  I.  3.  Antiq.  cap.  9.  graece  verlit  Esscn ,  id 
cst  ralionalc  ,  quod  erat  in  peclorc  pontificis  , 
cul  inscripta  erat  doctrina  et  vcritas.  q.  d.  Ra- 
lionalcs,  contcmplativi,  qui  toti  vacabant  ra- 
lioai,  nicnii,  doctrioa,  et  vcriiaii  rchusquedi- 
vims  conicmplandis,  vvlpoilos  Ksscni  dicti  surt 
ab  Uvhr.vocltasitl, .  t  S\  ror//<(5/,  de  tpiomox plura. 

De  Rssenls  ila  c\  Philon.;  >Lril)il  Eusch.  lOCO 
■ilalo  :  [\ulla  aXtmi  ncrturbatone  fcrttntttr  ,  scd 


APOSTOLORL*^.  Cap.  v. 

>  >  ra  soli  hominum  Ubertale  fruunlur.  ^ctttu  pru- 
prtttm  ati<\uod possidel ,non  domos,  nun  petus,*ou 
vas  cdUfuod,  sed  omnibus  in  medio  posilis  coiiimu- 
nitcr  ulunlur  :  habitant  situttt ,  ct  convicttiU  qucui 
sodahs.  Cumc/uc  omnia  pro  communi  utilitalc-fu- 
ciant,  alia   aliorum  negolia  sunt ,  tpttm  impigr 
subeuntes  certant ;  non  frigtts,  non  calornu}  non 
alUftnim    aeris    mutationcm    formiduuii s.    Sutn 
autem  eorum   alii  agricolce ,  ulii  paslofs,  atit 
apiim  cuttores  ,    alii    atiarum  arlittiii   magistpi. 
Cumcpie   a   taboribus   suis  mercecUiu    aeperini  , 
apud   cum  dcponunl  qui  quaystor  creulus  ett.  I 
omnia  diligcnter  procurat  quibus  egeut  :  cgettl 
autem  paucissimis ,  cutn  omnem  luxum  ,  tanquatu 
animce  etcorporis  morbum,  asp> tvnentur.  Cl  Iofe 
rius  :  !\'cmo  servus  apttd  cos  est ,  scd  cttm  tmiversi 
tiberi  sint ,  attcri  atteris  scrviunt.  elc.  Ittam  phi- 
losophice  partem  solum  approbant ,  qaa  de  Deo  <-t 
crcalione  omnium  scrutamtir  :  Morati  maxime 
invigilant.  Die  septima  ad  loca  sacra  concurn  u 
tes,  ordine  sub  scnioribus  juvenes  considere  solcnt. 
Leguntur  Scripturce   cliligcnter   et   exponunlur. 
Discunt  igilur  pie ,  sancle ,  juslcqtte  vivere;  tri- 
ptici  regula  utentes  amore  Dei^trdenlissimo ,  vir- 
tutis  cultu  diligentissimo ,  charitate  proxitni  fer- 
v>  ntissima.  Ouod  igitur  summe  Dcutn  diligant , 
multa  nobis  argumento  sunt ,  caslitas  perpelua  , 
jurisjurandi   nulla  menlio,  menducii  odium ,  el 
prcvcipue  quod  bonorum  omnium ,  nullius  mati , 
Deum  causam  esse  opinantur.  Quod  virluli  stu- 
deant  palet ,  quia  pecuniam  negligunt ,  glorican 
spemunt,  voluptatem  oderunt,  constantcs,  severi. 
magnique    animi   sunt ,    charitatis     autcm    ar- 
gumenta   sunt    benevolentia ,    sociclas ,    cvqua- 
litas.  JSullus  enim  clomum  habilat ,  qucv  omnittm 
commttnis  non  sit;  unum  cerarium,   unus  stnnp- 
tus ,  omnibus  esl  :  vestis  commnnis  cibtts  ct  p<>- 
tus,  communis  mensa,  omnis  vita  comtnttnis  cst. 
Uxc  de  Essceis  ex  Philone  Eosebras,  qui  eadem 
et  plura  deiisdem  ex  Porphyrio  recensel  lih.  \). 
de  Prsepar.  Evang.  cap.  1.  et  Joseph.    lib.  1.  de 
Hcllocap.  7.  ubi  ait  eos  fuisse  opum  contemp- 
torcs,  pauperiatis  et  vitae  communis  amantcs, 
rcligiosos  crga  Deum,  silentio  dedilos,  psalmo- 
dos,  mites,  fideles,  pacificos,  continentes ,  jus- 
los,  abstinenies,  longaevos,  in  tormentis  cons- 
lantes,  imo  ridcntes,  immortalitali  et  aeterni- 
lati  vivontes,  quasi  heroes  et  semideos  :  quos 
origine  et  gcncrc  fuisse  JucKneos ;  sed  in  chris- 
lianismum  transisse,  et  fide  ac  religione  fuisse 
Chrislianos ,    docct    Epiphanius    loco    citato  . 
S.  Hieron.  in  Philone  et  S.  Marco,  Sozomcnus. 
Ccdrenus,  Reda  ct  alii  apudBaron.  lomo  1.  anno 
Christi  64.  et  fuse  idipsum  contra  Scaligerum  et 
Novantes  ostendit  noster  Nicolaus  Serarius  I.  3. 
TrilhTres.  cap.  17.  et  cap.  U.  ubi  quinquaginta 
Kssenorum  dogmata  ct  institula  cnumerat.  E'. 
cap.  1.    Essenos   nomen   acccpisse  censet  ab 
IIehraeo_TCn  chasid,  a  quo  Syriacum  chasi,  c» 
chosio,   id  est,  ot.o,-  pnta  sancius  :  quod  pne  ca»- 
teris  undecim  clymis,  qn;e  ihi  recen.-ct,  vidotur 
prohahilius  :  quin  et  idcm  Husebius  lih.  2.  Histor. 
cap.  17.  ubi  cilans  verha  Aclor.  /j.  in  fine,  qui- 
bus  primorum   Christianorum  vitam  commii- 
nom  etvii  tnlos  Lecas  depingit,  d.ocet  tales  fuissc 
Essaeos.  Qnos  rursum  ex  Philone  ila  descrihii  : 
Uoc  in  primis  tcstatnr,  qtiod  facultatibus  suis  rc- 
tiitntiarint ,  ac  bonis  ctd  se  pcrlincnlibus  cesscrhu 
iis,  qui  phitosopltari  ca-pisscnt ,  ct  cttnclis  vita  l.u- 
jtts  curis  abslinttcrint ,  rclictisqttc  muris,  in  a'„'>i> 
ctlnrtis  sofitaric  conrcrsati  sint ,   ccrto  sricnt'i 


120  OOUMF.NT.UWA  IN  ACTA 

consortta  corum  ,  qui  disparem  scqucbanlur  vi- 
dcndi  ralioncm ,  inulilia  ct  no.ria  esse  iltis  ,  qui 
tum  tcmporis  lioc,  ut  par  erat,  agebant.  Haic  pra;- 
victus  Philotcslificalus  adverbum  subjicit,  dicens  : 
Estautcm  inmultis  quidemteiTarum  Locis  hoc  ge- 
nus  hominum  (  oportebat  enim  perfccti  boni  parti- 
cipcs  fieri  tam  Uracos ,  quam  Barbaros)  verum  in 
.Hgyplo  in  singulis  prwfecturis ,  sicuti  vocanl 
abundant  et  maximc  circa  Alcxandriam.  Deinde  ct 
habitationes  corum  qualcs  fuerint  describens ,  di 
licclcsiis  cjus  regionis  Iikc  dicit :  in  singuiisauti  m 
sacrum  domicilium  cst ,  quod  monasterium  voca- 
titr ,  in  quo  manentes  sanclce  vilce  mysleria  ccle- 
hrant,nihil  illud  infcrcntes,  nec  potum,  nec  cibum, 
ucque  aliud  quidquam  eorum  ,  quo3  sunl  ad  corpo- 
ris  sustentalionem  necessaria ,  sed  leges  et  ora- 
cnla  Prophetarum,  et  hymnos  et  reliqua  hujus- 
modi,  quibus  scicntiaelpietas  augenturet  consum- 
mantur,  El  aliquando  post  dicit :  Totum  autem 
illud  temporis  spatium,  quod  est  a  diluculo  usque 
tul  vesperam,  inexercitium  illis  insumitur.  Sacras 
quippe  Scripturas  legentes  philosophantur ,  ac  pa- 
triam  phitosophiam  allegorice  tractant.  Elenim 
putant  ea  qua?  in  manifcsta  sunt  Scriplurarumex- 
/;ositione,  quaedam  esse  absconditce  nattirai  sym- 
1'olaper  ftguras  signiftcala.  Habcnt  aulem  et  com- 
mentarios  priscorum  virorum,  qui  cum  disciplince 
i  orum  duces  essent,  mulla  in  formarerum  altego- 
rice  traditarum  post  se  monumenta  retiquerunt. 
Continentiamautemprimum,  lamquam  fundamcn- 
tum  quoddam  in  anima  collocant ,  deinde  et  alias 
rirtutes  superslruunt.  Cibum  aut  potum  nemo  U- 
lorum  ante  solis  occasum  usurpat.  Etenim  pltito- 
sophim  sludium  luce ,  corporis  vero  necessitas  te- 
ncbris  dignas  essejudicant.  Unde  et  diem  itli,  istis 
vero  modicam,  noctis  partem  iribuunt.  NonnuUi 
rx  eis  toto  triduo  cibi  non  recordantur,  quibus  ma- 
jus  scienlim,  quam  cibi  desiderium  insedil.  TSon- 
nuLli  ita  laitantur  ac  detectantur  sapientia  pasci; 
qutB  dogmataopalente  et  abunde  subministrat  :  ut 
duplicato  temporis  spatio  absVneant ,  ac  vix  per 
scx  dies  necessario  cibo  gustantes  vescantur.  Addit 
praHerca,  apud  iilos ,  de  quibus  ioquitur ,  mulicres 
qttoque  reperiri,  quarum  pierxque  grandcevoe  vir- 
gines  castitatem  non  necessilate,  sicut  qucedamsa- 
cerdotes  apud  gente.s ,  magis  quam  sua  sponte , 
propter  zeLum  ac  studium  sapientiai  custodiant  : 
c.ujus  commercium studiose  cotenles,  corporumvo- 
iuptates  aspernantur ,  cum  hnmortales  potius  Li- 
beros,  quos  solus  amans  Dei  animus  ex  se  gignere 
potest ,  quam  mortales  habere  cupiant.  Ouid  opus 
est  istis  adjiccre,  quomodo  in  unum  congregati , 
r,cparatimque  viri,  ac  separatim  muLieres,  conver- 
satisint,  ct  quai  itlis  exercitia  fuerint ,  quai  adhuc 
apud  7ios  durant,  et  pr&cipue  circa  salularis  pas- 
sionis  festum  diem,  injejuniis  ,  et  vigiliisnoctur- 
nis ,  divinoramque  sermonum  lectione  exercerc 
consuevimus?  Et  ut  unas  ex  omnibus  consurgens 
inmcdio,  psalmum  honestis  modulis  concinat ,  ut- 
que  ci  praicinenti  unum  versiculum  ,  omnis  multi- 
Uulorcspondeat  :  atque  in  ipsis  diebus  in  terra  re- 
cumbentes ,  vinum  q uidem  nemo  omnino ,  ncgaslu 
quidem  contingat,  sed  nec  quamlibet  carnem  : 
rantumautem  aqua  sit  eis  poculurn,  et  panis  cum 
sule  veL  Ityssopo  cibus.  Addit  autem  quomodo  sa- 
cerdotes,vel  ministri  exltibeant  officia  sua,  veLquo'. 
sjt  supra  omnia  EpiscopaLis  apicis  sedes. 

Tales  ergo  tantique  fuere  Essaei ,  puta  primi 
fideles  lamHierosolymse,  quam  Alexandria?,  dc 
(juibus  vcre  dixit  ISyssenus  initio  traciat.  quid 
sibi  vclit  nomcn  Christiani  :  Cliristianismus  cst 


APOSTOLOUU.M.  Cap.  V. 

vila;  divince  imitatio.  Kl  Nysseni  fratcr  S.  Basil. 
honi.  10.  Hexamcr.  Cltrisiianismus  quidcst?  As- 
simttlatio  Dei,  aualenus  cam  asscqui  potest  hu  - 
manoe  fragilitas  natura;.  Votine  reus  cs  te  Chris-* 
tiantim  fore?  ne  cunclere  Dco  fieri  similis  :  Chris- 
tum  indue.  El  S.  August.  lib.  1.  de  Symbolo  ad 
catechum.  c.  5.  Cltristiantts  est  tcmplum  Spiritus 
sancti.  ldem  (vel  quisqulsest  auctor  :  nonenim 
videtur  esseS.  Augustin.)  lib.  dcViia  Cbristiana 
cap.  1.  tomo  6.  Christianus  est  Christi  imitator. 
Et  cap.  C.  Christianus,  \m\u\t,justitio3,  bonitatis, 
inlcgritalis,  patienlue,  castitutis,  prudentia,  hu- 
mililatis  ,  humanitatis  ,  innocentice  ,  pietatis  est 
nomen;et  tu  ULud  quomodo  dcfendis  et  vendicas 
tibi ,  cui  de  tam  plurimis  rebus  nec  pauca  subsis- 
tunl?  Christianus  est  qui potestjusta  voce  dicere: 
Remini  hominum  nocui ,  juste  vixi  cum  omnibus. 
Et  cap.  l/i.  Cltrislianus  illeest,  qui  omnibus  mise- 
ricordiamfacit ,  qui omnino nonmovelur  injuria, 
quiopprimi  pauperem  se  pra^senle  non  palitur,  qui 
miseris  sttbvcnit ,  qui  indigcntibus  succurrit ,  qui 
cummccrcntibus  ma?rct,qui  dolorem  alteritts  sicut 
proprium  sentit,  qui  ad  fletum  fletibus  aLicnispro- 
vocatur,  cujus  domus  communis  est ,  cnjus  jantta 
nemini  claudilur ,  cujus  mensam  puuper  nultus 
ignorat ,  elc,  qui  Deo  die  noctuquc  deservit,  qui 
cjus  pracepta  indesinenter  medilatur ;  qui  pauper 
vmndo  efficitur ,  ut  Deo  tocuples  fiat ;  qui  inter  ho- 
mincs  habetur  inglorius ,  ut  coram  Dco  et  angelis 
ejus  gloriosus  appareat;  qui  in  corde  suo  nihilvi- 
detur  habere  simulalum  vel  ftctum;  cujus  simpiex 
et  immaculala  esl  anima,  cujtis  conscientia  fideiis 
el  pura  esl,  cujus  tota  mens  in  Deo  est,  cajus  om- 
nis  spes  in  Christo  est ,  qui  cadestia  potius  quam 
tcrrena  desiderat ;  qui  lutmana  spernit ,  ut  possit 
habere  divina.  Similia  babet  S.  Ambros.  serm.  in 
die  asccnsionis  Domini,  ct  Irenceus  1.  2.  contra 
lwf  res.  c.  57.  sub  finem. 

5.  De  pretio  agiu.  ]  Patrem  sibi  reservantes, 
ut  humana  prudentia  sibi  in  lempore  nccessita- 
tis,  v.  g.  perseculionis,  fugee,  seneclulis  consu  - 
lcrent,  difhdentes  Deo.  Unde  S.  Ilieron.  epist.  8. 
ad  Demetr.  vocat  eos  Dispensatores  timidos,  ac 
metucntes  famcm,  quam  ftdes  non  timet.  Addit 
Lyran.  voluisse  de  una  medietate  pretii  expen- 
sashabere  communes,  uii  Cc-eterijct.  de  altera 
lautius  vivere  in  occullo;  jiaqueconiniunitatrm 
hac  parte  defraudabant. 

AllEKENS   TAHTEM   QUAMDAM  ,]  mcciielatcm  ,    (iH 

Didymus  1.  1.  dc  Spiritu  sancto ,  et  Lyran.  quin 
«■tCassian.  collal.  6.  c.  11.  censelcnim  potiorem 
pretii  pariem  altulisse,  ct  exiguum  quid  sibi  re- 
servasse.  Verum  pro  parlem  quamdam,  greecc 
csl  /*sf°;  -ri ,  ubi  Ti  est  diminulivuni ,  et  significat 
parteoi  unam  c  pluribus,  boc  est,  particulam, 
vel  particellam  ab  eo  fuisse  allalam :  plurcs  ergo 
partes  prelii  sibi  retinuit,  unam  dumtaxat  attu- 
lit.  An  partem  hanc  prelii  acceptarit  Pelrus,  in- 
certum  est.  S.  Chrysost.  in  epist.  adTilumhom. 
ult.  innnit  non  acceptasse,  idque  in  delestatio- 
nem  sacrilegii.  Unde  hoc  ejus  exemplum  seculi 
\idenUirS.  Greg.  et  alii,  quos  mox  citabo  ,  qui 
preiium  proprietariorum  in  eorum  sepulchrum 
injiciebant,  clamantes  :  Pecunia  tua  sit  tecum  in 
perditioncm. 

r>.  Dixit  a.ctem  Petmjs,  ]  quasi  Primas  Apos- 
tolorum  et  Ecclesife  Capul.  Ita  Glossa  et  Ilugo. 

Ccb  textavit.  ]  Graecc  l-H^v ,  id  est,  im- 
pLcvit.  Sic  et  Syrus.  q.  d.  ait  Beda,  Ccr  ct  mens 
bominis  a  solo  Deo  impleri  polcst  :  curergoto 
pcnnisisli  illud  impleri,  id  est,  plene  pf>«sWe^ 


COMMENTARIA  1N  ACTA 

;i  diabolo,  ejuaquc  prava  suggestione  et  consi- 
liU;  i  iiin  ipse  illud,  esto  velit  implere  revera 
jjon  possil?  Noster  cum  S.  Epiphanio  lueresi  5(J. 
Jegit  Imlpaotv,  hoc  est ,  tentavit,  idest,  tentando 
vicit,  el  impulit  iu  scelus  et  sacrilegium  :  ver- 
hum  enim  tentavit  sumilur  in  actu  perfecto  cl 
consummato,  uti  saepe  fit  apud  Hchraeos.  Nam 
alioqui  peccatum  non  erat  tentari  a  diabolo  : 
ncc  in  potestate  Ananiae  erat  facere  ,  ut  ah  eo 
non  tentaretur.  Sic  Christus  in  oratione  Domi- 
nica  juhet  nos  orare  :  Et  ne  nos  inducas  in  ten- 
lalioncm,  ita  scilicet,  ut  ca  superemur.  q.  d. 
Nepermittas  nos  vinci  tentatione,  sed  da  gra- 
tiam,  qua  eam,  cum  ingruit,  vincamus.  Potest 
tamcn  Sccundo ,  lentavit  accipi  simpliciter  in 
actu  inchoato  ,  q.  d.  Cur  tentavit  Salanas,  id  est, 
cur  vestra  cupiditateet  avaritia  occasioncm  (Jc- 
distis  diaholo,  ut  vos  tentarct  ad  hoc  furlum? 
Diaholuscnim  non  solet  tenlare  nos  nisi  eo  vi- 
tio,  in  quod  nos  videt  esse  proclives,  ideoque 
facilc  vinci  posse :  perinde  ut  dux  helli  civitatem 
oppugnat  ea  parlc,  qua  dchilior  cst.  Sic  qui  as- 
piciunt  feminas  ,  dant  occasioncm  tentationi  li- 
hidinis,  taciteque  volunt  ea  a  diaholo  tentari. 
Nota  hic  spiritum  prophetiae  in  Petro  quo  oc- 
cultuni  Auaniae  scelus  ex  Dci  rcvelatione  cog- 
novit. 

Satanas.  ]  S.  Justin.  contra  Trophon.  Iren.  1.  5. 
c.  21.  Beda  in  c.  16.  Matth.  Oleaster  in  cap.  26. 
Genes.  nomen  Satanas  derivanl  a  proty  sata,  id 
cst  dcclinavit ,  defecit,  apostatavit,  ut  Satanas 
sit  idem  quod  apostata  :  primus  autem  apostata 
a  Deo  fuit  Lucifer,  ejusque  asseche  d.cmones, 
cui  proinde  antonomastice  competit  nomen  Sa- 
tanus.  Addit  S.  Juslin.  Satanas  derivari  a  sala, 
idest,  rccessit,  apostatavit;  ct  nas ,  quod  per 
crasin  idem  est  quod  ttTTJ  nachas,  id  est  ser- 
pens  :  ul  Salanas  sit  idem  quod  aposlataserpens. 
Verum  hehraice  vocatur  Satan  :  unde  ejus  pro- 
prium  ctymon  est  yavj  satan,  id  est,  adversari, 
quod  expressit  Zacharias  cap.  3.  1  Satan  slabat 
a  dcxtris  ejus  (.lesu  pontificis)  ut  adversareturei. 
Hebraice  TJJnUH  tisthcno.,  a  rad.  iT2\y  satan,  id 
estadversalus  est,  q.  d.  Satan  ,  id  est  advcrsa- 
rius,  stahat,  ut  ex  nomine  et  otlicio  suo  adver- 
saretur  Jesu.  Idem  significat  S.  Petrus  epist.  1. 
cap.  5.  v.  8.  dicens  :  Quia  adversarius  vester  dia- 
boltU  (Salanas)  quasi  lco  rugicns  circuit  quarens 
(juemdevoret.  Ita  Origen.  tractat,  1.  in  Matth.  et 
S.  Uieron.  epist.  ad  Marcellam.  Porro  hincliquet 
niinus  verum  esse  ,  quod  addit  Justin.  et  ex  eo 
tiilar.  in  cap.  h.  S.  Matth.  nomcn  Satanae  primi- 
tua  ii  Christo  impositum  esse  diabolo,  cum  eum 
tentavit  Matth.  h.  Nam  diu  anteChristumZacha- 
rias  cap.  3.  1.  cum  vocavit  Satanam.  Satanas 
ergo  pene  idem  est  (|uod  diabolus,  pro  quo  Do- 
rice  dicitur  Zabulus  (Dorcs  enim  proSiadicunt 
?*)  id  est  calumniator,  iu"i«e»)ju  ,  id  est  calum- 
nior.  Denique  quia  Satan  hcbraice  significat 
quemlibet  adversarium  et  contrarium ,  hinc 
Ghristus  Pctrum  suie  passioni  obsislentem  vo- 
cavit  Salanam,  dicens  :  Vade  post  me  Saluna  , 
Matth.  16.23.  Denique  non  omncpcccalumcom- 
niiiiiiur  tentante  diabole  ,  uli  nonnulli  ccnsue- 
runt,  quia  ad  multa  impellit  nos  concupiscen- 
tia  innata  ;  Sffipe  lamen  illi  se  insinuat  diabolus, 
eamque  excital  et  accendit,  quia  incredihili  iu 
Denmodio,  et  in  homincs  invidia  (lagrat.estque 
«olertissimus  et  perspicacissimus  concupis- 
<  eniianun  nostrarum  indagator,  ut  pcr  eas  nos 
in  ruinamimpellat.utidocet  Cassianuscollat.  5. 

CORNEL.    i    I.APIDE.      T0M.    X. 


APOSTOLORUM.  Cap.  V.  ill 

c.  15.  Qui  crgo  a  sciendo  voealur  dauuou,  a  ca- 
lumniando  diaholus,  idem  ah  adversando  voca- 
tur  Satan. 

Mentiri  te  Spiritii  sancto.  ]  Graece  est  men- 
tiri  te  Spiritum  sanctum;  Syrus  mentiri  te  in  Spi- 
ritum  sanclum ,  el  sic  hahent  nonnulli  codices 
Graeci  tU  to  mii>/ut  ri  feyfov,  Vcrum  haec  omnia 
i<lem  significant,  nimirum  id  quod  Noster  , 
Tigurina  ,  Pagninus  et  alii  clare  vcrlunt,  men- 
tiri  le  Spirituisanclo.  Ponilurenim  saepe  a  Grae- 
cis  et  Latinis  accusativus  pro  dativo,  ut  Bene- 
dico  te  ,  id  est,  henedico  lihi:  Lvangelizo  te,  id 
est,  tibi.  Adde,  ^euTaoSat  non  tantum  significat 
nientiri,  sed  et  fallere  ac  fraudare.  Unde  verti 
potest,  fallcre ,  vel  fraudare  te  Spiritum  sanc. 
lum.  Aliter  Valahl.  ct  Cajct.  q.  d.  Cur  mentitus 
cs ,  id  est,  cur  pra)  te  lulisti  te  habere  Spiritum 
sanctum ,  et  ex  ejus  instinctu  fecisse  hanc  pretii 
ohlationem  etfraudem,  cum  potiusfeceris  eam 
instinctu  Satanae,  qui  tentavit  cor  tuum  ,  uli 
praecessit  ?  Porro  mentiri  Spiritui  sancto ,  esl 
negarc  Spiritui  sancto  rcm  illi  promissam  et 
\oto  obligalam,  sive  fidem  illi  datam  fallcre,  et, 
ut  Apostolus  ail  1.  Timoth.  5.  12.  irritam  facere. 
Unde  explicans  suhdit  :  Et  fraudare  de  pretio 
agri.  Ita  Patrcs  omnes,  quos  cilavi  v.  1.  Dis- 
cant  hic  voventes,  quam  stricte  vota  servare 
deheant :  si  enim  ea  violent,  mcntiuntur  Spiritui 
sanclo.  Mentilur  crgo  Spiritui  sancto,  qui  cum 
voverit  obcdientiam  jussus  a  Superiore  aliquid 
niinus  placens,  vel  minus  honorificum  facere, 
respondet ,  Non  possum  pro  non  volo. 

h.  Nonne  manens  tibi  manebat.  ]  Est  hehrais- 
mus.  q.  d.  Omnino  tuum  manebat  pretium,  li- 
berum  tihi  erat  illud  mihi  oflerre,  vel  non  of- 
fcrre  ,  si  videlicet  votireligione  et  promisso,  te 
propriclate  rerum  non  ahdicasses.  q.  d.  Cur  te 
voto  ohstrinxisti,  si  illud  violare  volebas?  pote- 
ras  enim  non  vovere,  ilaque  tuum  tihi  agri  et 
prelii  dominium  reservare.  Perperam  ergo  ex 
hoc  loco  Cajet.  infert  Ananiam  non  fccissc  vo- 
lum.  Syrus  vertit,  nonne  tuus  erat  ager  ante- 
tjiiam  venderetur. 

Et  venundatum.  ]  Grcece,  *«t  rpa&k»,  scilicet 
y.TYiixx  ,  id  est,  venditus ,  scilicet  ager,  in  tua 
erat  potestate.  Ila  Syrus,  Tigurina  et  Pagnin. 
Dices  ,  si  ager  erat  venditus  :  ergo  jam  non  erat 
in  potestate  et  dominio  vendentis  Ananiae,  sed 
allerius  qui  eum  emerat.  Resp.  venditus  ,  po- 
tcst  primo,  accipi  matcrialitcr  pro  re  vendita. 
q.  d.  Rcs  vendita,  puta  agcr,  anlequam  eum 
venderes  ,  erat  in  tua  potestate.  q.  d.  Nemo  coe- 
git  teut  agrum  venderes  :  poteras  eum  tibi  ser- 
vare:  cur  ergo  eum  vendidisli:  ejusqueprctium 
Dco  vovisti,  cum  ejus  prctium  majori  ex  parle 
tihi  contra  votum  reservare  velle  ?  Secundo, 
■rovenditus,  accipi  potest  formaliter ;  sed  tunc 
agcr  melonymicc  sumitnr  pro  prelio  agri  q.  d. 
Pretium  agi-i  i\  tc  vendili  crat  in  tua  potcstate, 
scilicct  antequam  illud  Dco  voveres  et  oflerres. 
Cur  crgo  illud  Dco  vovisti  el  obtulisti;  cum  cjus 
parlem  fraudare  et  surripere  cogitares  ?  Hinc 
videtur  quod  ante  votum  Ananias  vendidcrit 
agrum,  ac  votum  emiscrit  in  pretii  oblationc. 
Cum  cnim  fideles  prclia  rcrum  suarum  adpedcs 
Apostolorum  dcponcrenl,  vcl  cxpresse,  vel  ta- 
citc  profilchantur  se  omncm  suam  suhstantiam 
a  se  abdicare  ,  eamque  transcribere  Dco  et  F.c- 
clesiae,  ut  in  cjusjus  cl  dominium  transferrclur ; 
dislribucnda  deinde  in  fidclcs ,  prout  Apostoli 
eorum  principescensuissent.  Communitasergo, 

16 


122  COMMENTAMA  1N  ACTA 

puta  Ecclesia,  fiebat domina  horum  bonorum  a 
a  Rdelibas  oblatorum.  Apostoli  vero,  utpoie  et 
ipsi  paupertatem  professi,  non  erant  domini  , 

sed  dispensatores ,  uti  modo  sunt  Cenerales, 
Provinciales  etReetores  Religiosorum. 

Quahe  r-osusri  [N  CORDE?]  Cor  vel  est  inlel- 
lectus  ,  vel  volunlas  :  Ponere  ergo  in  corde ,  vel 
est  cogitare  :  Unde  Vatab.  vertit,  cur  concepisti? 
Vel  vclle  el  dcccrncre  :  imcie  Tigurina  vertit , 
cur  (ndaxisti  in  animum?  cur  statuisti  et  de- 
crevisti  hanc  rem  ,  hoc  sacrilegium  et  votifra- 
gium? 

No.\  r.s  mkntitis  BOMINIBUS,  scilicct  tantum  , 
vi'J  praecipue  :  aliasenim  vere  Ananias  mentie- 
batur.  Petro  et  Apostolis,  sed  Deo.  ]  Pnta  Spiri- 
tni  sancto  ut  paulo  ante  dixit,  cni  tua  vovisti. 
Unde  recle  contraMacedonium  inferunt  Patros, 
Spirfium  sanctum  cssc  Deum.  Ita  S.  Alhanasius 
lllii*.  de  Cnmmuni  essentia,  Nyssenus  orat.  de 
FHio  etSpiritu  sanclo.  Hieron.  incap.  63.  Isaiae, 
Ainbros.  libr.  3.  dc  Spiritu  sancto  cap.  10.  et 
alii.  Erat  ergo  hoc  peccatnm  Ananiae  sacrile- 
gium,  et  injurium  Spiritui  sancto.  Verum  pro- 
ptfc  non  erat  peccatum  ,  quod  a  Christo  Malth. 
I!:.  Si.  vocatnrin  Spirilum  sanctum.  lllud  eniin 
est  ,  cnm  opera  Spiritus  sancti,  v.  g.  miracnla 
tribuuntur  Beelzebub  etdaemoni,  uti  ibidem  li- 
quet. 

Nota.  Ananias  dici  polcrat  mcntitus  quoque 
Fatri  et  Filio,  proprie  tanien  dicitur  mentitus 
Spiritui  sancto.  Primo,  quia  post  ascensuin 
Chrisli  in  ccelum ,  Spiritus  sanctus ,  in  Pente- 
coste  missus  in  Apostolos  et  Ecclesiam,  factus 
estejus  dominus,  sponsus,  pastor,  imo  amma 
ct  vita  :  quarc  fraus  ab  Anania  commissa  in  Ec- 
clesiam ;  ccnsetur  commissa  in  Spiritum  sanc- 
lum.  Secundo,  quia  Spiritui  sancto  tanquam 
primo  et  increato  amori  tribuunlur  omnes  gra- 
tiae,  virtutes  etbona  opcra,  proesertim  heroica, 
quale  est  se  et  sua  consecrare  Deo.  Spiritus 
sanctus  ergo  movit  Ananiam  adhanc  tam  subli- 
mem  consecrationem  et  votum  :  quare  ille  resi- 
licns  votumque  violans,  fefcllit  Spiritum  sanc- 
tum  ejusauelorcm.  Tcrtio^quia  Spiriiussanctus 
se  liberaliler  in  Ananiam  et  fideles  omncs  effu- 
derat  dando  eis  omnia  dona  gratiae ,  tum  gratum 
facientis,  tum  gralis  datae  :  quare  ingratus  ei 
erat  Ananias,  dum  res  suas  modicas  illi  pro- 
missas  subduxil,  ct  suffuratus  est.  tlaec  enim 
erat  magna  indignitas,  avaritia  el  ingratitudo; 
perinde  ac  si  principi  danti  mille  auri  talenta  , 
recipiens  fraudarctet  negaret  unum  obulum  ei 
promissum.  Hoc  cst  quodindignans  Deus  que- 
ritur  Isaiae  57.  17.  Propter  iniquilatem  avaritice 
"jus  iralus,  sum  ,  et  percussi  eum  :  abscondi  d  te 
faciem  meam,  et  indignutus  sum;  et  abiit  vagus  in 
via  cordis  sui.  Insignis  enim  et  iniquissima  est 
avarilia  ,  sesuaque  negarc  Deo,  qui  omnia  de- 
dit,  cuiquemille  nominibus  obstricti  sumus,  ct 
totum  debemus  quod  possidemus  imo  quod 
sumus.  Quarto  ,  quia  Spiritus  sanctus  cst  spiri- 
tus  veritatis,  quem  Chrislus  dedit  Ecclesiee  ,  ut 
eam  doceret  omnem  vcritatem,  Johan.  16.  13. 
Verilati  autem  adversatur  mendacium ,  quale 
erat  hoc  Ananiae.  Rursum  Spiritus  sanctus  cst 
spiritus  candoris  el  sinccritatis,  cui  repugnat 
sirnulatio  ct  hypocrisis,  qualis  erat  Iiaec  Ana- 
niae. 

5.  Audiens.  ]  Hinc  Porphirius  arguebat  S.  Pc- 
trum  seeviti;e  el  cedis,  quod  occidisset  Ana- 
niarn.  cui  respondet  S.  Hicron.  epist.  8.  negando 


APOSTOLOHUM.  Cap.  V. 

quod  Pelius  eum  occidisset,  cum  ne  quidein 
mortcni  ei  intentarit,  aut  minatus  sit.  Undc 
Origen.  tract.  9.  iu  Malth.  censet  Ananiam  tam 
graviet in opinata  Petri  increpatiouc  pcrculsum, 
ingcnti  pudore  et  moerore  animam  exhalasse  : 
sicut  de  muilis  aliis  legimus,  quod  nimia  tris- 
litia  expirarint.  Quin  et  Plinius  lib.  7.  cap.  53. 
leslatur  Diodorum  queindam  Dialecticae  pro- 
fessorem  pudorc  subilo  obiissc,  eo  quod  luso- 
riam  qucestionem  nonprolinus  dissolvisset.  Ve- 
rius  esl,eum  ad  vocem  Pctri  divinitus  plaga 
lethali  percussum  interiisse.  Fuit  enim  haec 
ejus  mors  non  naluralis  ,  sed  peccali  poena  ,  et 
plaga  a  Dco  inflicta.  Undo  Dionys.  Carlhus.  ait 
Ananiam  et  Saphiram  secreto  occisos  ab  an- 
gelo.  Vox  ergo  Petri  fuit  tanlum  occasio,vel 
causa  iiistrumcntalis  occisionis,  eaque  non  phy- 
sica  ,  sed  moralis,  ut  patct.  Unde  Terlul.  lib.  de 
Pudicitiacap.  21.  censet  eam  fuisse  typum  ex- 
communicaiionis. 

Nolant  Origen.  tract.  8.  in  S.  Matth.  S.  August. 
lib.  3.  conlra  Parmen.  cap.  1.  Cassian.  collat.  6. 
c.  1.  lsido.  Pelus.  iib.  1.  epist.  181.  hanc  mortis 
peenam  Ananiae  divinitus  inllictam,  ad  terrorem 
novellae  Ecclesiae  ,  ut  eo  sanciretur  publica  dis- 
ciplina  crescente  numero  fidelium  :  neque  ta- 
men  Ananiam  in  ceternum  damnatum  ;  sed  po- 
tius  per  carnis  interitum  consulluin  fuisse  ejus 
et  uxoris  saluli  spirituali  et  relernsu  :  penituerunt 
ergo  audita  increpatione  Petri,  antequam  expi- 
rarent;  et  fortc  contrititioni  et  dolore  nimioex- 
pirarunt,  uti  contigit  malefico  illi  audienti  con- 
cionem  beati  Vincentii  Fererii  ,  uti  in  ejus  Vita 
narratur:  nisi  dicas,eos  non  cxpressum  votum, 
sed  tacilam  tantum  bonorum  abrenuntiationem 
ipsa  eorum  oblationc  fecisse  ;  ac  proinde  rerum 
Evangelicarum  adhuc  rudes  censuisse  ,  sine 
gravipeccatoposse  se  aliquid  ex  iis  insuos  usus 
servare  :  itaque  per  ignorantiam  excusari,ct 
venialiter  tantum  deiiquisse,  ita  Petr.  Damiani 
epist.  15.  cap.  3.  Sic  enim  Dcus  percussil  Ozam 
ob  arcae  contactum,  quod  scilicet  eam  labeiv- 
tem  sustentasset,  1.  Regum.  6.  7.  Sic  Prophe- 
tam  per  leonem  occidit,  quod  contra  praeceptum 
suum  in  Beihel  comedissct,  seductus  ab  alio 
Propheta ,  qui  sibi  contrarium  revelatum  asse- 
rebat,3.  Regum  13.  2Z|.  ubi  tantum  videtur 
fuisse  peccatum  veniale.  Contrarium  innuit 
S.  August.  serm.  27.  de  verbis  Apostoli:  Ananias, 
inquit,  pariter  et  vitam  perdidit,  et  salutem.  El 
S.  Basil.  serm.  1.  de  Instit.  Monach.  dicens:yM 
pcenilentiam  aditum  invenire  non  potuit  ,  utpote 
subita  morte  percussus. 

Moral.  hinc  discant  Religiosi,  quam  arcle  vo- 
tum  paupertatis  observare  :  ita  testamentorum 
executores  ,  quam  studiose  pia  legata  exequi , 
nec  ea  in  suos,  vel  profanos  usus  avertere  de- 
beant :  Deus  enim  hujus  sacrilegii  acerrimus 
est  vindex.  S.  Hieronymus  episl.  22.  ad  Eusto- 
chium  de  Virginitat.  scribit  adeo  arctam  fuisse 
in  Monachis  sui  temporis  paupertatis  professio- 
nem  ,  ut  nemini  liceret  vel  necessaria  petere  , 
tametsi  vigilabat  Praepositorum  diligenlia ,  ne 
cui  aliquid  necessarium  deesset.  Additque, qua- 
dam  vice  in  monasterio  quodam  Nilriae  reper- 
tum  fuisse  monachum  jam  moriturum  ,  qui 
aliquot  solidos  sibi  retinuerat :  quapropter  pla- 
cuisse  Machario ,  Isidorio  et  aliis  senioribus  ,  ut 
cum  mortuo  pecuni;e  infoderentur,  clamantibus 
omnibus:  Pecunia  tua  tccn/n  sit  in  perditionem. 
JSec  hoc,  inquit,  crudeliler  quispiam  putet  factum, 


COMMENTARIA  IN  AC  i  \ 

tnntus  cunctos  per  lotam  Mgyptam  lerror  inca- 
sit ,  ttt  unum  soUdum  dimistsse sll  criminis.  idcm 
insimili  casu  feeitS.  Gregor.  tit  ipse  narrat  lib. 
/i.  Dialog.  cap.  9.  Quiii  et  Ecclesia  olim  lleligiosos 
proprietarios  puriivjt  carentia  sepulturee.  Nam 
Clfemens  III.  can.  Superqaodam,  de  statu  mona- 
chorum,  sancit  ut  Canonicus  regularis,  qui  non 
resignavit  proprium,  in  morte  careai  Christiana 
scpultura  ,  et,  si  sepultus  sil  ?  exhumetur.  Idem 
sancil  Innocentius  iH.tn  Concil.  Laieran.  ui  lia- 

l)etur  ihidem  cap.  Monarhi. 

Porro  votum  paupertalis  in  eo  proprie  con- 
sistft,  et  ad  lioc  ohligat  sub  peccato  mortali,  ut 
nilnl  liccat  habere  quasi  proprium,  aut  sine 
vonia  Superioris  ,  qui  bondrum  communium 
est  dispensator.  DndeS.  Augustinus  decdmmuni 
vita  Cleric.  ethabelur  c.  l\'on  dicuiur,\i.  queeat. 
1.  Certum  est ,  ait ,  eos  nlhil  habere  3  possldere, 
dare  vel  accipere  sine  Ucentia  Superioris  debere. 
idcm  iu  reg,  3.  cap.  28.  Quod  si ,  inquit ,  aliquid 
dctur  aticui,  ul  veslis ,  rcdigalur  in'Communem 
rcni ,  ct  cui  neccssarium  fucrit  pradicalur.  QUOd 
si  atiquis  rcm  sibl  coUatam  cclavcrit ,  furtijudicio 
rondt  mnetur.  EtS.  Basil.  inConstit.  monast.  ca[>. 
35.  Furtum,  inquit,  cst  privata  possessio.  Dices, 
rui  furatur  ? Respondel  S.  Basfl,  8ocietdtis  enim 
'  rpilatio  cst  rci  cujnscumquc ,  et  imdccumque  in 
prfoatum  usum  revocatio.  QuocircaideihS.  Basil. 
nti  rcfert  Cassianus  lih.  7.  de  Instit.  Renunc. 
i  ap.  19.  senatori  cuidam ,  qui  abdicata  digni- 
late,  niundo  ct  opibus,  monacbum  professus 
crat;  ita  tamen,  ut  nonnulla  sibi  reservaret,  ne 
manibus ,  uti  cneieri  monacni ,  laborare  cogere- 
Uir,  dixit:  El  senalorem  perdidisli  ,  ct  mona- 
chum  non  fccistc. 

Befert  Auctorscrm.  acl  Fratresin  eremo  tomo 
10.  s.  August.  (certum  enim  est  bos  sermones 
non  esse  S.  Auguslini)  serm.  5.  Januoriummo- 
uachum  retinuisse  sibi  secreto  cenium  sielos  , 
quos  crun  posl  mortenr  Cjus  fratres  invcnissent, 
injecerunt  iu  ejus  sepulchrum  plangehtes;  ct 
dicentes,  Pecunia  tua  tecum  sit  in  perditionent. 
Non  aiimlicet  nobis  scrris  Dei  cam  coltocun  in 
i  n  tu,  vcl  in  vcstittt ,  vct  in  opcre  monachorum  , 
ijttia  prctium  damnationis  csl. 

Simile  refert  Caesarius  lih.  9.  Histor.  memo- 
rab.  cap.  64.  de  propriotario  monacho  ,  quem 
exhumarrtes  et  in  agrium  projicientescum  snis 
((uinque  solidis  conclamarunt :  Pecunia  tua , 

ijiiam  clam  hobis  contra  professiom  m  luam  pos- 
srdisti ,  tccum  sit  in  atcrnam  pcrditioncm.  Plura 
his  similia  rccenscl  uoster  Alfonsus  Bodriguez 
irncl.  de  paupertate  in  flne.  Depaupertate  ct 
proprio  vide  S.  Aug.  epist.  109.  et  S.  Rasil.  loco 
citato,  et  S.  Bern.  Iraet.  de  modo  bcne  vivendi 
i  .  .'|S.  Seholastice  vero  et  didactice  vido  noslros 
Suariuni  ,  Lessium  et  Thomam  Sanchium  tracl. 
de  voto  paupertatis. 

Exhoc  loco  s.  Bonifacius  (etposteum  otnnes 
'  piSCOpi  cum  ordinaiilur  )  diun  ordinarelur 
l  piscopus  MoguntinusaGregorto  ll.  Hacforroura 
eidem  Juramentum  obedientiee  el  fideliiaiis 
prsSStftil  :  Quodsi  [quodabsit)  contra  btijtts  pro- 
■  nissionis  mnr  ,<<  rinn  aliqtiid  fact  rcqnalilu  l  modo. 

'i  ingenh  vrt  occusioitr  i, nioti ro  ,  reus  inveniar 
•no  jutlicio .  uttionem  Anaitiiv  et  Saphinr  in- 
'  urram  ,  qni  roi'is  {  id  csl  hralo  l\tro)  ctiam  dc 
rebttS  propriis  fraudcm  faccrc  prtvsitmpscrunf.  Ihi 

videlur  mdlcare  eos  essc  damnatos.  Rursutn 
s.  Gregor.  exempio  Ananist  Increpai  Venantium, 
qui  ex  monacbo  factus  erat  Patricius  et  Cancel- 


APOSTOLORUM.  Cap.  \.  123 

Jarius  Ilalise.  Sic.  enim  adoum  scribitlib.9.  (  | 

33.  Ananias  pccunias  l)ro  voveral ,  qttas  pusl  dia- 
bolica  viclus  pcrsuasione  stthlraxil  fsedqua  morte 
mutctattts  esl  scis.  81  ergo  itie  mortis  periculo  dig- 
nus  fuif ,  qui  cos  quos  dederat  uummos  Deo  ubs- 
tulit;  considera  quanto  perkaio  in  divinojudiriu 
dignus  rris  ,  qui  non  nummos ,  s<d  temetlpSUm 
Deo  omnipolcnti,  cui  tt  suh  vtoimchati  Itahitu  dc- 
voveras ,  sttblraxisti?  Insnper  e\  inina  Anania; 
discant  Confessarii,  non  facile  suis  po-nitenti- 
hus  permiitere  utvoveant.  piceseriim  rem  in- 
legram  et  perpcluam,  msi  diu  multumque  co- 
rum  conslanliain  proharinl.  Potius  suadcanteis 
\ola  parlialiaet  teinporaria,  v.  g  rrl  voveanl  se 
hanc  illamve  eleemosynam,  aut  opus  |>ium  fac- 
lurOS,  se  caslilaleni  servaluros  ad  mensem  vei 
anrium,  rpio  exactonovum  no\i  inensis  et  anni 
volum  nuncripent ,  si  [irius  liene  cesserit.  Sic 
enim  habebunt  meritum  voli  sine  periculo  sa- 
crilegii. 

7.  Uxoa  ipsivs,  nesciens  ouon  i-actcm  PUtRAT.  ] 
Onia,  nt  ait  Chrysost.  non  cst  ausus  quispiam 
aiinuntiare  qttod  acciderat  :  adno  Pctruvi  obset- 
rahaiii  el  revcrcbantur ,  ciqae  obediebant. 

8.  Dixit.  ]  Salulanti  mutieri ,  inquit  Cajetan. 
Si  mplicius  Syrns  pro  respondit,  vertil,  dixil ,  ul 
ct  NOster.  Sic  enim  Hehr;ei  respondere  sumuut 
pro  dicere,  etordire  -ermonem. 

Si  tanti.  ]  Expressil  Petrus  pretii  quantitatcin, 
quas  ab  Anania  oblata  fuerat.  Ita  Lyran,  eum  ta- 
men  taeetLucas. 

i>.   QLTI)  UTIQUE  CO^VEMTNORIS,]  ri  cuv-uwv/.t/;  Cy.iv; 

id  esi, quid  convenit  inlcr  vos?  qttid  compacli  estis? 
Tlgarin.  el  Pagnin.  quid  conspiraslis  inlcr  vos. 

TewtarBSpibitum  Domim  ?]Splritus  bic  Pfimo,* 
propheticus  accipi  potest.  q.  d.  Dt  quid  voluistis 
tentare  et  experiri,  an  ego  spiritu  prophelico 
prseditus  sim,  sciamque  occultam  vcstram  frau- 
dcm  el  liiilum  ?  Esto  enim  ipsi  nou  intenderent 
hanc  tenlalionem,  re  ipsa  lamen  tentahant.  Ila 
Cajetan.  Secundo,  spirilas  hoc  accipi  potest  pro 
judicio,  condemnalione ,  zclo  et  indignatione 
Domini,  cui  pretium  ohlatum  sc.ffurali  erAtlt. 
q.  d.  I  l  quid  voluislis  experiri  judicitim,  indig- 
iiationem  el  punilionem  Domini  P  liide  se- 
quitur. 

ECCE  rrnr.s  eoruh,  oi  i  SEPEllEWtTPrT  vnavi 
tium  ,  ad  ostiim.  ]  (j.  d.  Juvciics ,  qui  occisum 
lutim  marilunr  sepelierunt  snnt  ad  ostium,  ul 
[>ari  modoefferant  el  sepeliant  le,  Spirilu  enim 
divino  video  eos  redenntes  a  se|)iiltura  viri  lui, 
cl  pedibus  suis  appro|)inqnantes  ostio  domus 
hnjus. 

11.  I',t  F\cn>i-T  lnioR.  ]  Xtdlus ,  aitChrys., 
ibi  ingemalt,  nullus  ejutavit,  cum  dicinumjudi- 
cium  rrni  rarcnturrt  disccrcnl  Dcttm  non  essecon- 
fcmncnduin. 

Et  in  Omm.s.  ]  Super  omncs.  Ila  Pagnin.  Ergo 
etiam  Jrubeos  non  credentcs  in  Christum  limor 
bic  perxasit  :  ro^ilahant  enim  ,  si  Pelrus  lideles 
ila  perculil  el  occidil  ,  crgo  eli.nn  nos  polesl 
|)crccllere  et  occidcre,  sieiim  offendamus. 

12.  Pi'n  m\ms  Airni  \rosroi.onr\i.  ]  Hoc  cst  . 
pef  Aposlolos,  quasi  pcr  in>lrrunenta  thauina- 
(urga  omnipoientkc  Dci.  inaniis  enim  e.-t  orga- 
niim  organorum,  ait  Arist.  I.  i\c  Partihns  ani- 
mal.  Adde,revera  multa  mii-acula  facta  essc 
pcrmanus.  |uila  hcncdictione.  exlensione,  ele- 
vatione  \o\  contactu  nianiiuin  .  uti  Peirus 
manu  clevans  claudrim  .  cum  sanitaii  re<:i- 
luit.  C  &  7. 


m  COMMENTARIA  IN  ACTA 

In  PLEBE,  j  simplici,  humili,  credula,  ideoque 
uagis  disposita  ad  Dci  dona  prae  principibussu- 
perbis,  opulentis  et  incredulis.  Sic  etiamnum 
videmus  Sanctos  fereper  miraculn  opiiulari 
simplicibus  ,  plebeiis  ct  pnupcribus,  uon  item 
doctis  ,  nobilibuset  divitibus. 

In  porticu  Sai.omonis,]  ut  ibi  liberius  et  plu- 
ribus  praedicarent.  Erat  enim  baec  porticus  in 
atrio  Genlium,  ut  dixi  cap.  2.  acl  quodomnibus 
etiam  immundis  et  Gcntilibus  palebat  aditus  ; 
cum  atrium  Judaeorum  solis  Judaeis  mundis  et 
iucontaminatis  pateret.  Adde,  porticum  hanc 
fuisse  amplissimam,  ideoquo  capacem  tot  mil- 
lium  jani  conversorum  ad  Christum,  qui  ad 
Apostolos  oralionis  ,  Eucharisliee  et  praedicalio- 
nis  causa  conlluebant. 

13.  C/eterorum  autem  nemo.  ]  Primo  ,  aliqui 
sic  exponunt.  q.  d.  Nemo  Judseorum  adhuc  in- 
fidelium  audebat  nomen  dare  Christo,  et  sc 
aggregare  Ecclesiae  et  Apostolis  ,  ob  metum 
Principum  Apostolos  persequentium.  Verum 
obstat  quod  sequitur :  Magis  autem  augebatur 
credentium  in  Domino  multitudo.  Secundo  ,  alii 
explicant.  q.  d.  Nemo  fidelium  eorum  qui  nec- 
dum  sc  bonis  abdicaverant,  audebat  se  sociarc 
Apostolis  :  timebant  enim,  ne  in  casum  Ananiae 
et  Sapphiras  inciderent.  Sed  hoc  parum  est  pro- 
babile  :  ex  casu  enim  Ananiae  potius  incitati 
suntad  contrarium,  scilicet  ad  liberaliler  offe- 
rendum  sua  omnia  Apostolis :  hoc  cnim  facien- 
do  ,  certi  erant  sibi  nibil  mali  irrogandum  ;  non 
faciendo  autem,  dubii,  et  meticulosi.  Dico  ergo 
sensum  essc.  q.  d.  Apostolisoli  degebantin  por- 
ticu  Salomonis,  nemo  caeterorum  audebatse  iis 
adjungere,  se  iis  inserere,  se  profiteri  Aposto- 
lum  ,  aut  Apostolis  familiarem,  idque  partim 
metu  Magistratuum,  parlim  ex  admiratione  et 
reverentia  Apostolorum,  quod  ad  eorum  digni- 
tatem  et  virtutem  se  assurgereposse  difiiderent. 
Erant  enim  ,  inquit  Chrys.,  sicut  angeli  ita  ad- 
mirabiles ,  interritiad  minas  et  pericula,  divitiis 
et  delitiis  superiores,  spirantes  ignem  divinum, 
gravitate  et  vultu  venerabiles ,  affabilitate  ama- 
biles  ,  charitate  fervidi,  oratione  coelestes,  mo- 
rihus  divini.  Unde  sequilur  :  Sed  magnificabat 
cospopulus. 

lZi.  Credenthjmin  Domtno,]  id  est  credentium 
Domino  ,  scilicct  Jesu  Christo.  Est  hebraismus  , 
psta  bet  contractus,  quod  Hebraei  jungunt  om- 
nibus  verbis  quae  tactumaliqucm,  sive  corpora- 
lem,  sive  spiritualem  significant.  Dicunt  enim 
langere  in  manu,  idest  tangere  manum;  per- 
rutere  in  capite,  id  est,  percutere  caput;  cre- 
clere  in  Domino,  id  estcredere  Domino.  Credere 
enimsignificatcontactum  spiritualem;  quienim 
credit,  mentcm  suam  per  fidem  extendit  ad  eum 
cui  credit,  itaquc  eum  spiritualiter  fide  sua 
tangit.  Vide  dicta  Exodi  13.  31. 

15.  In  plateas  ejicerent,]  in  plntens  effcr- 
rent:  hoc  enim  est  Greecum  hfipuv,  q.  d.  Tanta 
erat  miraculorum  multitudo  ,  tanta  aegrorum 
ad  Apostolos  concurrentium  copia  ,  ut  eos 
nec  ad  Apostolos  deferre,  nec  Apostoli  eos  do- 
matim  obire  possent;  quare  efferebant  eos  in 
plateas ,  per  quas  transituri  erant  Apostoli,  ul 
ibi  ab  eis  curareutur.  Ita  Cajet. 

Grabatis.  ]  Grabatum  est  spccics  lecti  simpli- 
cior  et  vilior,  qualis  est  pauperum  et  aegrorum 
gestalilis  ,  dum  ineojacentes  a  bajulis,  vel  ju- 
mentis  ad  nosodochium  portantur ,  vel  alio 
transfcruntur.  Ita  Cicero  I.  2.  de  Divinat. 


APOSTOLOIUJM.  Cap.  V. 

UT  VENIENTF.  PkTBO  SAI.TEM  UMBBA  II.I.IIS  OIJUM- 

braretquemquam  ili.orum.  ]  Mira  thaumalurgin 
Petri  :  non  tantum  corporc,  sed  et  umbra  sola 
corporis,  quae  res  inanisest,  corporisque  et 
lucis  mcra  privatio,  sanat  infirmos.  Ecce  hic 
impletum  illud  Chrisli :  Qui  credit  in  me ,  opera 
quce  ego  facio  ct  ipse  faciet,  et  majora  horum  fa- 
ciet.  Pctrus  enim  fecit  miracula  majora  quani 
Christus.  Porro  nonumbra,  sed  corpus  Petii 
per  umbram  suam  contingens ,  aegros,  sanabat 
eos  quasi  instrumentum  et  causa  instrumcnta- 
ria  Dei  omnipotentis,  velphysica,  vcl  potius 
moralis.  Notat  Bozius  I.  18.  de  Notis  Eccl  c.  1. 
( idquc,  insinuat.  S.  Chrysost. )  rb  quemquam  il- 
lorum,  censetque  eo  significari,  quod  umbra 
Petri  tangentc  unum  duntaxat,  caeteri  omnes 
qui  illivicini,  velineadem  platea  expositi  erant, 
sanarentur ,  esto  ab  umbra  Petri  non  continge- 
rentur.  Sequitur  eniminplurali :  Et  liberarentur 
ab  infirmitatibus  suis.  In  hunc  sensum  pronus 
est  totius  hiccontextus  nostraeversionisLatinae, 
non  vero  Graecus,  nec  Syrus :  uterque  enim  ex- 
pungitillud,  Etliberarenlurab  infirmitatibussuisr 
Simpliciorergo  et  certior  sensus  est.  q.  d.  Cer- 
talim  omnes  ambiebantinserere  se  in  umbram 
Petri :  quotquot  enim  ea  tangebantur  ,  sanaban- 
tur.  Sic  S.  Vincentius  Fererius  serm.  in  Paras- 
ceve  ait ,  quosdam  censere  ideo  unum  duntaxat 
latronem,  qui  a  dextris  erat  Christi  crucilixi , 
fuisse  conversum,  quia  ipsum  solum  langebat 
umbra  Christi  crucifixi.  Causam  dat  S.  Ambros. 
I.  3.  Hexam.  Hanc  viriditatem  gratia:  sempcr  flo- 
rentis  in  Christo ,  inquit ,  secuta  Ecctesia  dicit. 
Cant.  2.  In  umbra  ejus  concupivi  et  sedi.  Ilanc 
prcerogativam  doni  virenlis  acceoerunt  ctAposloli, 
quorum  nec  folium  unquam  poluit  elabi ,  ut  eo- 
rum  etiam  umbra  curaret  oegrotos.  Obumbrabat 
enim  infirmitali  corporis  ftdes  mentis ,  el  (lorentia 
merita  virtutum. 

Symbol.  Bedacenset  perumbram  Petri  signili- 
cari  Ecclesiae  Sacramcnta  (  quae  quasi  gratiae 
suntvelamenta)  quorum  in  pracsenti  vita ,  qua; 
umbraticn  est,  et  instnr  umbrae  pertransit,  con- 
tactujustificamur,  itaque  per  ea  deducimur  ad 
res  coelestes  quao  umbris  hisce  ligurantur.  Rur- 
sum  S.  August.  serm.  29.  de  Sanctis  ,  infert ,  si 
tantum  potuit  umbra  Petri,  quanlum  poterunt 
ejus  catenae  et  reliquiae  ?  Si  tam  medicabilis ,  in- 
quit ,  fuit  obumbratio  visitantis  ,  quanto  magis 
catenavincientis?  etc.  plus  enim  de corporemerue- 
runt  allrahere  salubritatis  ferreo  pondere  sacris 
impressa  membris  vincula  passionis.  Rursum  si 
hoc  potuit  umbra  ,  quid  poterit  imago  Petri  ? 
Umbra  enim  est  naturalis  imago  corporis,  sed 
inanis  et  evanida  ;  imago  vero  est  realis  et  stabi- 
lis.  Unde  ab  umbra  ortam  esse  pingendi,  et  ef- 
figiandi  artem ,  post  Plinium  docet  Clemens- 
Alex.  in  exhortaf . 

Denique  Petri  umbra  docet  Praelatos  debere 
residere,  ut  praesentes  subdilis  suis  eoscurent, 
obumbrent ,  tegant  et  regant.  Physice  Plinius 
1.  17.  c.  12.  docet,  corpora  suam  qualitatemcom- 
municareumbrae:  quaremagnam  vim  in  utram 
que  partem  inesse  umbrae,  ideoque  in  arboribus 
serendis  ejus  exactam  habendam  esse  rationem. 
Umbra,  inquit,  j uglandium  gravis  et  noxia,  etiam 
capili  humano ,  omnibusque  juxla  satis  ,  etc.  Fi- 
corum  levis ,  quamvis  sparsa,  ideoque  inter  vineas 
seri  nonvetantur.  Ulmorum  levis,  etiam  nutriens 
quacumque  opacat.  Jucunda  ptatani,  quamquavt 
crassa.   Populo  nutla ,   ludentibus  foliis.    Pinguis 


COMMENTARTA  IN  ACTA 

alno,  sed  pascens  sata.  Vitis  sibi  sufficit ,  mobili 
fulio  jactatuquc  crebro  solem  umbra  tempcrans. 
Omnium  fere  lcvis  umbra,  quorum  pediculi  longi. 
Non  faslidienda  haic  scientia,  alquenon  in  ultimis 
ponenda,  quando  quibusque  satis  umbra  aut  nu- 
trix,  aul  noverca  est.  Juglandium  quidem,  pino- 
rumque  ct  picearum,  et  abielis ,  quiecumque  atti- 
gere ,  non  dubie  venenum  est.  Idem  lib.  8.  cap.  30. 
scribit,  Umbroe  hyama  contactu  canes  obmutes- 
cunt.  Siinili  modo  umbra  Petri  el  Sanctorum  sa- 
lutifera  est  bonis,  noxia  malis,  non  vi  nalurali, 
sed  divina.  Allusilergo  Deus  in  boc  umbrae  Pelri 
miraculo  ,  ad  naturalem  umbrau  proprietateni 
jam  recensitam. 

16.  Vexatos,  d^Aw/tivw«,  id  est,  turbatos , per* 
turbatos ,  agitatos ,  \  spinrnurs  immundis,  ]  pula 
energumenos  a  daemonihus  vel  possessos ,  vel 
obsessos  et  divexatos.  Dicuntur  immundi,  quiu 
ardent  superbia,  ira  et  odio  Dei  et  horninum  ; 
ct  quia  homines  adgulam,  venerem,  omniaque 
peccata  sollicitans.  Hinc  et  cum  apparent,  non 
nisi  in  specie  asinorum ,  hircorum,  felium  , 
porcorum  similiumque  focdorum  et  immundo- 
rum  animalium  appareat. 

Nota.  Hic  et  in  Evangeliis  crebra  fit  mentio 
possessorum  a  dacmone,  quos  curavit  Christus 
et  Apostoli:  imo  crebrior  quam  in  toto  veteri 
Testamento  :  quia  vigebat  lempore  Christi  hae- 
resis  Sadducaeorum,  negans  esse  angelos  et  spi- 
rilus  ;  ad  hanc  refulandam  permisit  Deus  dae- 
moni  corpora  humana  possidere,  in  eisque  se 
et  vim  suam  ostenderc,  idque  atiquando  sine 
culpa ,  aliquando  ad  puniendam  culpam  vel 
obsessorum  :  vel  parentum  ,  praesertim  gravem 
et  lethalem  ;  sub  inde  tamen  quoque  ob  venia- 
lem  ,  uti  modicam  gutam  ,  iram  ,  acediam, 
quorum  exempta  extant  apud  S.  Greg.  lib.  1. 
Dialog.  h.  Cassian.  Collat.  7.  c.  27.  etalios.  Simili 
de  causa  Deus  nunc  permiltit  lot  sagas  et  ma- 
ros,  totque  eorum  maleficia,  contra  atheos,  qui 
pariternegantomnem  spiritum,  imoomne  nu- 
incn.  Porro  intar  alias  dotes  et  notas  Ecclesi;e 
collatas  a  Christo,  una  eminens  est,  potestas 
rjiciendi  daemones,  uli  ex  continua  experientia 
(ieutilibus  objicit  S.  Justinian.  Dialogo  contra 
Tryph.  etS.  Antonius  apud  S.  Alhanasium.  Unde 
Exorcistas  ad  hoc  Ecclesia  ordinat,  ut  per  sa- 
cros  exorcismos  daemones  expellant  :  cum  ex 
adverso  Lutherus  anno  1545.  volens  ejiccre  dae- 
monem,  ab  eo  in  extremas  angustias  redactus 
sit,  uli  narrat  ejus  tunc  discipulus  ,  sed  postea 
hostis,  Staphylus  in  respons.  contra  Smideli- 
num,  et  Bredembachius  1.  7.  Collat.  cap.  40. 
qui  el  c.  h%  et  hi.  plura  similia  exempla  re- 
censet. 

Qui  curabantur  omnes.  ]  Verisimile  est  multos 
ex  his,  visis  miraculis  AposloIorum,  credidisse 
in  Christum,  ac  cum  baptizarentur,  vi  baptismi, 
utpote  in  quo  adhibetur  exorcismus  ad  expcllen- 
dum  daemonem,  a  dacmone  liberatos  esse.  Id 
enim  mullis  aliis  contigisse  narrat  hic  noster 
Lorinus :  eos  vero  qui  post  baptismum  corripie- 
bantur  a dasmone ,  vi  Sacramenti  Confirmationis, 
quod  suscipiebant,  ab  eo  liberari  solitos  narrat 
Prudent.  in  Apotheosi,  el  Lactant.  I.  6.  c.  27. 

17.  Qi.eest  n,«i\Esis,]idest,  secta; Tigurina 
factio ,  ut  patet  Actor.  lh.  \h. 

Sadduc.eorum.  ]  Syrus  ,  qui  erant  ex  doctrina 
Sadduca-orum.  q.  d.  Pontifexcum  suis,  qui  secta 
•  rant  Sadducaei,  perseculi  sunt  Apostolos.  eo 
»;uod  pr.Tdicarmt  resurrectionem ,  quani  ipsi, 


APOSTOLOHUM.  Cap.  V.  i*j.) 

utpote  Saddur.ci ,  perlinaciter  negabant.  Umuit 
Pouiificcrn  fuissc  paritcr  Sadducjcum,  ideoque 
Apostolia  indignalum. 

Kepleti  su.nt  zelo.  ]  Pagnin.  wmnlaiione ;  S\- 
rus,  invidia.  q.  d.  Induerunt  zeluin  su;c  BecUe, 
pula  Sadducaismi  tuendi,  ideoque  invideriini 
Apostolis  eum  per  miracula  inpugoaotibus  , 
et  quasi  de  eo  triurnpliaiitibus,  eosque  oppri- 
mere  conati  sunt :  sed  zclus  Aposlolorum,  utpou* 
crelestis  et  divinus  ,  vicil  et  opprcssil  zelum 
terrenum  et  pci\ersum  Sadducaeorum. 

18.  l.N  CtSTODIA  1'UBLICA.  ]  o«i/iOJtz  ,  idvsl pOpuUli  ' 

et  plebeia,  in  qua  incarcerati  tenebanlur  fures  et 
latrones,  aliique  malclici  plcbeii  et  viles,  ut  co 
majori  ignominia  el  dolorc  afiicerenl  Apostolos, 
quasi  aliis  maleiicis  similes,  uliin  culpa,  ita  el 
in  pu-na.  Nohiles  enim  ponebaiilur  in  carcere 
secreto  honoraliore  et  commodiore,  aitHugo. 

19.  Angelus  autem  Domi.m.  ]  Aliqui  ceoseni 
fuisse  S.  Michaelem ,  cui  commissa  est  cura 
EccIesiae,ideoque  et  capitis  ejus,  puta  Ponlilicis, 
qualiseratS.  Petrus.  Ita  Pantaleon  Charlophyhix 
in  encomio  S.  Michaelis,  quod  extat  apud  Su- 
rium  29.  Septembris,  Sophronius  tom.  2.  Bi- 
blioth.  S.  Palrum  in  encomio  angelorum  ,  el  alii. 
Addit  Arator  angelum  hunc  venisse  coruscum 
ingenli  lumine ,  eoque  carcerem  et  noctern 
illustrassc,  alioqui  enim  eum  viderc  non  po- 
tuissent  Apostoli. 

Aperiens  januas  carceris.  ]  Rupertus,  Dionis/ 
Gagneius  et  alii  censent ,  januas  revera  non 
fnisse  apertas,  sed  per  phantasiam  :  angelum 
enim  eos  cduxisse  e  carcere  portis  clausis  ,  pei» 
penelrationem  dimensionum  (  uti  Christus  nas- 
cens  penctravit  clausum  matris  ulerum  ,  ei 
resurgens  pcnetravit  lapidem  quo  clausum  crat 
sepulcruin)  sed  ita  expcdile,  ac  si  per  porias 
carceris  apertas  eos  cduxissel:  unde  eis  visuni 
fuisse  quod  per  portas  apertas  egressi  essent. 
Verum  contrarium  est  verius,  scilicet  angelum 
rcvera  aperuisse  carcerem :  angelus  enim  non 
potest  facere,  ut  corpus  unum  penetret  aliud ; 
sed  mox  ut  eos  eduxit;  rursum  januas  clausit: 
unde  eas  clausas  invenerunt  minislri  Magistra- 
tus,  v.  23. 

Moral.  discc  hic,  in  rebus  arctis  maxime  suis 
adesse  Deum ,  tumque  suam  potentiam,  etiam 
per  miraculum  ,  in  iis  tuendis  oslendere:  itaque 
nemini  luncdesperandum,  sedpotiusacuendam 
spem  inDeum,  ejusque  opem  maxima  fiducia 
invocandam  esse,  uti  hic  fecisse  Apostolos  non 
est  dubium. 

20.  Ite,  f.t  stantes  ,  ]  quasi  eonstantes  in  fide 
et  praedicatione  Christi.  Statio  enim  est  symbo- 
Inm  et  gestus  constantiae  constantium.  Undc 
Sap.  5.  1.  de  iis  dicitur:  Stabunt  justi  in  magna 
constantia  adversus  eos  qui  se  angustiaverunt. 
Nota  hic,  quantam  libertatem  et  generositatem 
a  proeconibus  suis  requirat  Deus  et  angeli,  ut 
scilicet  seseopponant  toliconcilio,  coque  invito 
pr.edicent,  ejtis  nec  minas,  nec  tormenta,  nec 
mortem  metuentes. 

Loquimim  ,clc.  omnia  verba  vit^  iivjus.  ]  Vita", 
id  est ,  instituti  puta  Christianismi  ;  Secundo, 
vita:,  scilicet  Christianae;  Tertio,  vitir ,  scilicct 
.Tternae  :  quae  nimirum  viam  ostendunt,  ducunt- 
quc  adSatutem  et  vitam  aeternam. 

21.  Intraterunt  diluculointemplum.  ]Syrus, 
trmpore  pulchriludinis.  Aurora  enim  esl  pulcher- 
rima ,  tum  sole  Orienle  auricomo,  lum  avium 
c;inUi,  iiun  sua\i  pcr  lucem  cl  cnloreiu  c  fiori- 


I    "  COIWMENTAMA  1N  ACTA 

Inifi,  herbis,  gcnninibus  ei  rore,  exhalante 
spiritu.  Scribil  Plato  I.  10.  de  lcgibus ,  Graeco* 
omnes ,  aeque  ac  Barbaros  Sole  tam  Oriente, 
quam  Occidente  atlorare  Deum :  quocirca  Cle- 
inens  I.  2.  Constit.  cap.  2ft.  acrifcer  redargait 
Christianos  tardius  templa  adeuntes,  cum  Gen- 
lilcs  et  Judeei  suas  Synagogas  diluculo  frequen- 
lent :  quin  et  Sapiens  c  J<>.  28.  docet  manno 
coslitus  ninxisse  diluculo  ,  Ut  notum  omnibus 
essel y  inquit,  qtioniam  oportct  pnvvenire  solcm 
ad  benedictionem  tuam,  el  ab  Oricntem  lucis  tc 
adorate.  Ita  bic  Aposloli  dimissi  e  carcere  , 
primo  diluculo  adeunt  templum,  tum  orationis 
c(  gratiarum  actionis,  lum  prcedieationiscausa, 
scientes  utique  Judtcos  auditores  de  morc  dilu- 
cuk)  ad  oralionem  venturos  in  templum. 

Prreclare  Climachus  ,  magnus  spiritalis  vitae 
magister  gradu  26.  doeet ,  qucmque  debere  diem 
cum  oratione  incipere  et  fmire,  ut  cum.Deo 
evigilet ,  eique  indormiat :  inde  enini  totum  re- 
iiquum  vel  diem ,  velnoctcm  penderc;  acproindc 
daemonium  vcspertinum  vespere ,  matutinum 
vcromanc  nobis  insidiari.  Quoties ,  inquit ,  <7«£>- 
tis  causu  lectulo  decubucrimus ,  advenicns  immun- 
flus  spirilus  iniquasac  sordidas  cogitationes  ,velut 
spicula  qutvdam  jaculatur  in  nos ,  ul  cum  pcr 
tlcsidiam  ad  orationcm  non  exurgimus ,  nequc 
contra  illum  ocyus  armamur,  in  sordidis  obdor- 
vtiamus  cogitationibus ,  sordidaque  videamus  som- 
nia.  Subdit  deindc  de  matutino:  Est  e  spiritibus 
unus  qui  Prcvcursor  dicitur ,  qui  nos  e  somno  sur- 
gentes  protinus  cxcipit,  primumque  nostrum  cogi- 
talum  inquinare  nititur.  Da  Domino  primitias  diei 
tntr.  Erit  cnim  tota  ejus ,  qui  prior  occupaverit. 
Mcmorabilc  verbum  opcrarius  quidam  oplimus 
locutus  est :  Ab  ipso,  inquit,  matutino  temporc 
cursum  totum  mcum  diei  scio.  Fideles  ergo  illico 
ul  evigilant,  instarvolucrum  et  cum  volucribus 
incipiant  jubilare  Deo. 

Advemens,  ]  adlocum  concilio  destinatum. 

CONVOCAVERUNT  CONCILIUM.  ]SyTUS,  SUOS  SOCios 

ct  collcgas ,  puta  Pontific.es  inferiores,  qni  ei  a 
consiliocra-nt,utimodosiintCardinales  Pontifici. 

2Z|.  MAGiSTRATUS  TEMPLI,]    cparrr/bi,  id  CSt  ,  (UiX 

militum,  et  quasi  praetor  templi,  ut  ex  Cbrys. 
et  Beda  dixi  c.  h.  1. 

DE    ILLIS     QUIDNAM   FIERET?   ]    Tt  sev  yevotro  tojto   ; 

'juidnam  Itoc  essct ,  vel  qtddnam  de  illis  factum 
■ssct?\{a  Syrus  ;Tigurina ,quidnam Iwc sibiveUet? 
Valabl.  quomodo  hoc  factum  est?  an  scilicet  Apos- 
toli  pecunia  corrupissent  custodes  carceris;  ad 
eum  ipsis  aperiendum,  an  vi  perfregissent  car- 
'crem,  an  magico  pra?stigio  ex  eo  evasissent, 
uli  vidclnr  fecisse  Apollonius  Tyanams ,  qui 
P.omae  a  Domitiano  incarceratur ,  subilo  Puteolis 
apparuit,  teste  Pliilostralo  I.  8.  Vitae  ejus  c.  h. 
Alitcr  vcrlit  Pagnin.  quitlnam  hoc  fttlurum  csset? 
q.  d.  Neseiebant  quonam  res  boec  evaderet, 
quem  exihnn  babitura  esset. 

26.  Adduxit  illos  sine  vi.  ]  Paruerunl  Magis- 
!i;itui,  sive  Pra^tori  Aposloli,  elsi  non  tcneren- 
lur,  possentque  ejus  vini  propulsarc  plcbis  sibi 
iddicla3auxilio,uldarenlexemplum  Evangelice 
humilitatis,  patientiae,  inlegritalis,  conslantia', 
•  ■t  obedienlia;  erga  M.igistratus,  eliam  infidelcs 
el  liostiles  ,  juxla  mandatum  Cbristi  Mattb.  10. 12. 
et  Joann.  1A.  27.  Kibil  enim  timet  bona  cons- 
cientia  nixa  Deo  ,  ccrtaque  ejus  opc  ct  prasidio, 
;/<•/  tanquam  colucrcs  itlos  (  Apostolos)  semper  ex 
ipsorum  {  Judasorum  )  manibus  eripiebal  ,  ait 
;.  Cbrys, 


\rOSTOLORDM.  Cap  V. 

28.  1'hkcii'ii;m)0  pu.ecepimcs.  ]  q.  d.  Diserle , 
gravkeret  severe  sub  pflenis magnis  prascepimus 
vobis. 

lvr  vui.ris  inducehe.  ]  q.  d.  Vultis  nobis  inipu- 
l;iic  et  imponerc  crimcn  bomicidii,  quod  scili- 
cet  iinpie  et  injustc  Cbrislum  verum,  innocen- 
tcin  ct  sanctum  occideriinus,ilaque  nobis  iidlarc 
inramiani  et  perieulum  vitce,  tum  apud  plebein, 
luni  apud  Romanos  rerum  dominos  ;  potentes 
.;Mjue  ac  justos  scelerum  vindiccs.  Inducere 
cnim  sanguinem  alicujus  super  alium,  est  euui 
reum  lacere  bomicidii ,  ejusque  pceaas  ab  eo 
deposcere  ,  scilicet  ul  det  suum  sanguinem  ,  et 
vilam  pro  sanguine  alterius  quem  injusle  effudit. 
Olditus  cst ,  ait  Beda ,  Princeps  sacerdolum  debttt , 
quod  ipse  sibi  ct  suis  imprccatus  eral ,  dicens : 
Sanguis  ejus  super  nos  et  super  fdios  nostros. 

Hominis  istius.  ]  Jesu  Christi,  quem  dedignan- 
(ur  nominare,  vel  propter  ejus  clarilatem,  in- 
quit  Glossa:  quia  nimirum  ei  invident,  cjusque 
nomen  obscurare  et  abolere  conantur,  vel  prop- 
ter  odium:  quos  enim  odimus,  nec  videre,  nec 
audire,  nec  nominarc  sustinemus. 

29.  Bespondens  autem  Petuus  et  Apostoli.  ] 
Lyran.  censet  Petrum  solum  locutum  esse  pro 
caeteris,  ne,  si  omnes  loquerentur,  esset  confu- 
sio  vocum,  quae  inlelligi  nequiret.  Melius  Hugo, 
Dionys.  et  alii  Censent,  Pctro  responsionem  in- 
cboante  alios  ei  succenturiatos  fuisse ,  quisque 
rcsponsionem  conlirmasse  :  erant  enim  pleni 
zelo  et  ardore,  tum  prsedicandi  et  profitendi 
Christum,  tum  pro  eo  patiendi. 

Obedire  oportet  Deo  magis  quam  hominibus.] 
Aurea  est  bsec  gnome,  modesta  et  foriis,  cor- 
dibus  omnium  insculpenda ,  quae  praxime  exigit 
quotidianam ,  et  jugem  in  quovis  loco  et  tem- 
pore.  Ea  freti  Apostoli  et  Martyres,  opposuerunt 
se  edictis  Imperatorum  de  adorandis  idolis  , 
aliisque  rebus  a  Deo  vetitis,  usque  ad  ighes, 
cruces  et  bestias.  lta  Machabcei  responderunt 
Antiocbo  mandanti ,  ut  contra  legem  Dei  ves- 
cerentur  carne  porcina  :  Non  obedio  pra^cepto 
rcgis,  sed  prtvcepto  legis ,  qita?  dataest  nobis  per 
Moysen ,  2.  Machab.  7.  30.  Huic  simile  est  axioma 
Platonis  in  Phsedro:  NuIU  hominum  fas  est  disce- 
tlcre  abeomunere  quodDeusei  imperavit.  Nam, 

ni  idcm  ait  in  Eutyphro:  iltud  sanctum  est ,  quod 

Deo  gratum  cst  et  placet. 
Secundo ,   Apostoli  tacite   hac  senientia,   et 

scquenti  perstringunl  suos  judices  el  pontifices: 

Magna  enim  sapientia  oslendunt ,  quou  UU  cum 

Dco  pugnent ,  ait  S.  Chrys. 

ol.  HONC   PP.INCIPEM    ET    SALVATOREM,  ]    cjnr,pcc  , 

de  quo  S.  August.  1.  3.  de  Trinit.  c.  10.  qui  est 
hcbraicc  Jcsus ,  inquit,  grmce  eurr.p ,  nostra  au- 
tcm  locutione  Salvator.  Sic  Genliles  Antiochum 
cognominarunt  Solerem,  a  salute  suis  allata. 

Ewliavit,  ]  i»  terra  in  coelum  per  gloriosam 
ascensioncm,  ait  S.  Chrys.  sicuteumdcm  v.  30. 
suscitavit  a  morte  per  resurrectionem.  Bursum 
cxaltavit  eum  in  terra  per  nostram  prasdicatio- 
ncm ,  dando  ei  nominis  claritatem ,  eique  sensim 
subjicicndo  Juda^os  et  Gentes  ,  ut  in  nomine  Jesu 
omne  gcnufleclalur  ,  ctxleslium ,  terreslrium  et 
infcrnorum;  et  omnis  lingua  confiteatur ,  quia 
Dominus  Jesus  Christus  in  gloria  est  Dei  Patris  , 
Philipp.  2.  11. 

Ad  dandam  poemtentiam.  ]  Ut  per  Christum , 
pcrque  Christi  merita,  ad  ejus  gloriam,  daret 
Israeli  locum  modunupie  pamitenliee,  et  per 
cam  rcmissioncm  peccatorurii,  pula  juslitiam 


GOMMENTARIA  1N  ACTA 

r-l  g.ilulcm  :  non  qnod  justilicalio  nostra  eonis- 
tattota  in  rcinissiono  peocatoruni,  pcr  iniputa- 
t  iin  nobis  jusliliam  Chrisij,  uli  dclirat  Calviniis, 
negans  gratiam  habitualem  et  virtules  infiisas, 
eujus  proihde  crrorcm  damnat  Concil.  Tridcnt. 
sess.  6.  can.  11.  sed  quod  juslificatio  noslra  in 
hac  vita,  potius  peccatorum  rcmissionc  consiet 
quam  perfectionc  justiti.c,  aitS.  Aug.  19.  Civit. 
cap.  27.  Nam  post  peccatum  originale  rcmissum 
inbaptismo;  rcmiiluntur  nobis  peccata  mortalia 
post  baplismum  adinissa,  in  Sacramcnto  pa-ni- 
tenlia: :  post  illud  crcbro  ex  innata  concupis- 
centia  relabimur  in  peccata  saltcm  venialia ;  pro 
quorum  rcmissione  quotidie  oramus  cx  prae- 
ceplo  Christi,  dicenlcs  :  Dimille  nobis  debita 
nostra ,  sicut  ct  nos  dimiltiinns  debitoribus  nos- 
tris.  Vide  Bcllarm.  1.  2.  dc  Justificatione  c.  3.  et  (i. 
Pnrro  Pelrus  prae  aliis  donis  Christi  et  Chris- 
tianismi,  proponit  judicibus  rcmissioncm  pec- 
catorum,  quia  cis  objiciebat  pcccatum  gravissi- 
mum  ,  <|uod  scilicet  Cbristum  occidisscnt ,  ne 
ergo  cjus  vcniam  dcspcrent,  asserit  Deum  per 
Chrislum  omnia  omnino  peccata ,  etiam  boc 
Cliristicidii ,  cis ,  si  pocniteant  et  crcdant  in 
Cliristum,  condonalurum.  Nam  Christus  ,'mt\\\\\. 
flF.cuincn.,a  Ucoexaltatus  injuriarum  obliviscitar. 

32.  Et  isos  sumus  testes  hoium  vkrrorum ,  ]  id 
est  harum  rerumeimysteriorum  (verbum  emm 
ponitur  pro  rc  verbo  significata,  per  metony- 
miam)  puta  Christi  resurrectionis,  ascensionis 
ct  cxaltalionis  ,  ac  peenitentiae  et  remissionis 
peccatorum  ,  a  Dco  in  Cbristum  credcnlibus 
promissae.  Ita  Lyran. 

ET    SPIRITUS  SANCTUS.  ]  GraeCC   xai  to  Twtvfix  X2C  to 

iyiov ,  hoc  est,  ut  Pagnin.  et  Tigurin.  insuper 
autem  et  Spiritus  sanctis.  q.  d.  Non  tantum  nos 
lestes  sumus  Christi,  scd  et  Spiritus  sanctus, 
ijui  pcr  nos  intrepide  eloquitur  hoc  de  Cbristo 
testimonium ,  quique  per  nos  in  fidem  hujus  sui 
icstimonii  tot  signa  et  miracula  operatur,  imo 
mnnihus  in  Christum  credcntibus  se  communi- 
cat,  ac  proindc  ct  vobis  ,  licet  Chrtsticidae  sitis, 
se  communicabit  ,  si  in  Chrislum  credatis. 
Porro  Spiritus  sanctus  non  tantum  dabattcsti- 
luonium  Cbristi  per  Apostolos,  sed  et  pcr  seip-. 
sum:  tum  quia  in  forma  linguse,  ignis,  vcnii, 
visibiliter  illabobatur  credentibus  in  baptismo: 
tumquiamenlicredenlium  intcrnam  suggerebat 
iidem,  spem  et  amorem  in  Christum.  Qualis 
quantusquc  testis  sit  Spiritus  sanctus  ,  docet 
S.  Cyrillus  I.  10.  in  Joann.  c.  33. 

33.  H/KCCUM  audissent,dissecarantur.  ]Syrus, 
dilacerabant  se  prtB  furore ;  alii,  frendebant  ct 
stridebatit  dcntibus ,  quasi  per  os  serram  trahe- 
icnt.  Oplime  Noster  dissccabantur ,  quasi  serra 
irae  et  furoris  pcr  mcdiumcor  dissecti  etdisscr- 
rati :  lioc  enim  cst  Graecum  5i?.x?u<;°izi.  Nain 
ingens  dolor,  livor  et  ira,  est  quasi  serra  mcn- 
tem  irali  disseeans,  et  discerpens  in  mille  cogi- 
utiones,  motus  ct  .estus  impatientiaj  ct  indig- 
nationis.  F,\  adverso  Aposloli  mites  et  forles, 
inter  medios   bostes  consiituti  summa  pace  , 

iientisque  sercnitate  frucbanlur.  Tanti  est  mens 
sibi  conscia  recti,  et  in  Deum  defixa. 

CoGiTAiuNT,  ]  s6ou>eu0KTo ,  id  est,  consultabant , 
ut  vertit  Tigurina  et  Pagninus. 

?>U.  Pharis.riis.  ]  Pltariswus  hebr.  idem  cst  quod 
-rposilor ,  cxptanator ,  scilicct  S.  Script.  el  legis 
divina» ;  vcl  separaim  ab  aliis,  scilicct  religione 
i*l  vitae  sublimitatc.  Habcbanlur  cnim  intcr  Ju- 
dcos  legis  pcriiissinii  ci  obserramlssimi.  Unde 


APOSTOLOWni.  Cap.   V.  \t, 

ct  Paulus  antc  ronversioncin  fnii   Pharisaeus, 
cap.  23.  G.  etPbilipp.  3.  5.  Vide  ibi  dicta. 

Gamai.ici..  ]  fMiit  liic  magislcr  S.  Pauli,S.  Bar- 
nalia:  ct  S.  Stepbani  ,  qui  postea  credidit  in 
Cliristum,  ejusque  lidcrn  publice  professus  cst, 
acrclalus  iulcr  Sanctos  in  Marlyrol.  dic  3.  Au- 
guatl,  una  cum  lilio  suo  Abibonc,  ut  patct  ex 
Luciano  in  Relatione  inveotionis  corports  S.  St«  - 
pliani,  iNicodcmi,  Gamaliclis  et  Abihonis,  quaoi 
recenset  BarOn.  Luciano.  cnim  apparem  Cama- 
liel  ,locum  sepultura  suaeel  sociorum  rcvclavi;. 
Jam  crgo  occulte  favebat  Christo  et  Apostoli- 
imo  S.  Clemcns  I.  1.  Recogn.  c.  9.  et  c\  eo  B< 
asscrunt,  eum  jam  fuisse  Cbristianum  (licct  id 
ncget  Chrysost.  )  scd  Apostolorum  suasu  fidem 
celasse,  ut  in  concilio  Apostolos  tueri,  ct  Ponti- 
ficum  contra  eos  consilia  dissiparc  posset;  nti 
fecil  S.  Scliasiianus  pro  Clirislianis  apud  Dioclc- 
tianum.  Porro  Gamaliel  Ilcbraicc  idcm  est  quod 
rclributio  mea  Dcus ,  vel  ablactalus  Dci ,  vel 
camelus  meus  fortis ,  inquit  Pagninus  in  Nomini- 
bus  Hebraicis  ,  quaj  omnia  Gamalieli  egregic 
quadrant. 

HoNORABltts  ,  ]  ntMti ,  id  cst,  in  pretio habitus. 
Ita  Tigurina  ct  Pagnin.  idque  tum  ob  sapicnliam, 
tum  oh  virtutem  moromque  gravitatcm. 

JUSSIT  FORAS    AD    IlIIKVr.    IIOMINKS    FIERI.  ]   q.    (1. 

Praesidi  concilii  suggessit,  nt  joberet  Apostolos 
ad breve  tempus exira  conciliuni educi.  Ita  Syrus, 
lum  ne  collegis  suspicionem  injiceret ,  quod 
Apostolis  occulte  faveret,  si  eos  in  praesentia 
excusasset,  ait  S.  Cbrysost.  lum  ut  absentes 
efficacius  dcfcnderet.  Ita  I.yran. 

35.  Attexditevobis.  ]Lenit  furorem  judicuni. 
suadendo  cunctationem  maturam.  q.  d.  Nolitc 
praecipitare  sentcntiam  ex  passione  et  ira  ,  n< 
ejus  vos  poslea  ,  scd  sero  peeniteat.  ItaS.  Chrys. 
Sapienter  Aristot.  1.  6.  Elhic.  c.  9.  asserit,  eete- 
riter  quidem  delibcrata  agcnda  csse,  cum  mora 
autem  consulrndum. 

36.  ExTnrr  Theodas.  ]  Alii  Thcudas.  AHus  est 
hic  a  Tbcuda ,  de  quo  Josepb.  lib.  20.  Anliq. 
c.  2.  qui  sub  CuspioFado  Praesidc  Judaeae , H  cst. 
anno  quarto  Claudii  Caesaris  ,  Prophetam  sc 
finxit,  mullis  post  hanc  Gamalielis  orationeni 
annis  (luec  cnim  dixit  Gamalicl  anno  3^j.  Cbrisli. 
qui  fuit  18.  Tibcrii  Caesaris:  cui  deinde  succes- 
sitCaius  Caligula,  Caio  Claudius. )  In  quo  falsus 
est  Eusebius  lib.  2.  Histor.  c.  11.  Beda,  Dionys. 
et  alii ;  nisi  dicas  in  Chronologia  Theudae  errarc 
Josepbum,  ac  Theudam  diu  ante  Claudium  rc- 
bcllioncm  apudJudaeos  concitasse ,  quod  tamen 
creditu  est  diffieilc,  scilicct  Josephum  tot  annis 
in  re  acvi  sui  errasse  :  firit  cniin  ipsc  Claudio 
coaevus.  Forlc  Tbcudas  Joscpbi;  fuit  filius  vcl 
ncpos  Theudae  nostri,  qui  ejus  rebellioncin  so- 
|)iiam  suscitare,  patrisque  rel  patrui  neceui 
vindicarc  conatus  est,uti  et  hodie  fieri videmus. 

Dicexs  se  essi:  ai.iqii  m.  ]  Gra?ca  addunt  yeyav. 
id  cst  mngnum;  Syrus,  dieens  se  esse  lhd>,  vcl 
Itabbi,'u\  c\st,  magnum  quemdam  doctorcm  ei 
Propbetam.  Persuasum  erat  populo  cx  oraculis 
Propbeiarum,  ct  c\  sceptra  a  Juda  in  Herodem 
aftenigenam  translato,  mstare  tempus  Hessiae, 
(pii  Judaeis  rcgnum  restiUieret,  ct  toii  orbi  im- 
pcrarct.  Hnjus  pcrsuasionis  mcminil  quoquc 
Tacitus  1.  21.  (>t  alii.  Alulli  crgo  impostorcs  cam 
occasioncm  arripuerunt  st  pro  Messia  vcndi- 
tandi,  inlcr  quos  vidclur  fuissc  bic  Thcodas. 
Audi  dc  eo  Fosephum  :  JpttdJiutaampreestigiator 
qnittarn  Theottas  .  persitasit  mazfur  rutgi 


128  COMMFNTARIA  IN  ACTA 

muttitudini,  ut  assumptis  suis  facultatibus  seque- 
retur  se  ad  Jordanem  fUtvium  ( Prophetam  enim  se 
jactabat)  pollicens  seissurum  se  verbo  Jordanem 
fluvium,  ae  fucilcm  prcebilurum  transitum,  tali- 
uue  promissionc  multos  scduxit.  At  Fadus  misit  in. 
eos  rquitum  turmas ,  qui  ex  improviso  irruentes 
ex  lus  7tiultos interemcrunt ,  7>udtos  vivos  ceperunt , 
rt  in  tiis  ipsum  Tlieodam,  cujus  caput  abscissum 
reportavit  uicrosolymam.  Sive  enim  unus  idem- 
que  fuerit  Theodas  Joscphi  et  Gamalielis  hic , 
sivc  diversus ,  ccrte  uterque  simiiisfuit  geniiet 
ingenii. 

CUI    C0NSENSIT,  ]  w  ~poaer.o>M^V  ,  id   CSt ,     Cuiag- 

glutinatus  cst ,  Pagnin.  cui  adhcesit. 

37  Post  nuNC  extitit  Judas  Gai.il.eus.  1  Hinc 
rursum  colligas,  alium  fuisse  Theudam  nostrum, 
alium  Josephi :  hic  enim  fuit  sub  Claudio ,  noster 
sub  Augusto:  fuit  enim  ante  Judam  Gahkeum, 
qui  Romariis  rebellare  co^pit  nascente  Christo. 
Ita  Origen.  1.  1.  contra  Celsum  et  tract.  21.  in 
Matth.  docet  Theudam  fuisse  ante  Christi  nati- 
vitatem,  Judam  vero  paulo  post  eam,  puta  in 
censu  quem  fecit  Augustus  nascente  Christo.  Sic 
ejt  Lucius  Dexlcr  in  Chronico,  anno  secundo 
Christi,  qui  fuit  urbis  Romae  753.  haec  habet: 
Tres  soles  apparuerunt  in  Hispaniis  in  unum  col- 
ieclif  Auguslus  Tiberium  et  Agrippam  in  filios 
adoptat.  Judas  GaUtceus  Judceos  ad  rebellandum 
homanis  cohortatur :  imoetLucas  hic,  autpotius 
Gamaliel  dicens:  Post  hunc  extilit  J  udas  Galitceus 
in  diebus  professionis ,  id  est,  in  diebus  census, 
nt  mox  dicam.  Aiii,  qui  volunt  eumdem  esse 
Theudam  nostrum  cum  illo  Josephi,  ideoque 
posteriorem  Juda  Galilaeo  ,  respondent  :  post 
hunc ,  idem  esse  quod  prceter  hunc :  Graecum 
enim/teTa,  non  semper  significat  ordinem  lem- 
poris,  sed  rerum  connexionem.  Verum  dura  et 
contorta  videturhaec  expositio  :  graeceenim  ytra 
toDtov  ,  proprie  significat  post  hunc ,  ut  vertit 
Noster  ,  Tigurina  ,  Pagnin.  et  alii  passim ,  non 
prtBter  hunc. 

lN    DIEBUS      PROFESSIONIS  ,  ]    ttKQypuffy  ,     id   est 

descriptionis.  Ita  Tigurina.  Syrus,  in  diebus  quibus 
homines  descripti  sunt  in  pecunia  capitionis,  pula 
capitatim  in  censu.  ln  censu  enim  fiebant  h.ec 
tria.  Primo ,  singuli  profitebantur  se  subdilos 
Coesaris  Augusti.  Secundo,  ei  solvebantcensum 
in  signum  subjectionis.  Tertio,  describebanlur 
a  praeside  in  tabulis  Caesareis  ,  ad  ineundum 
numerum  Judaeorum  et  aliarum  gentium  ,  quas 
se  Caesari  subditas  profitebantur,  utexilloscirel 
Caesar  quantae  essent  provinciarum  vires,  tum 
ad  pendendum  vectigal.lum  ad  conscribendum 
inilitem,  vel  eliam  imponendum,  ne  provinciae 
fretae  sua  multitudine  et  robore  ,  Caesari  rebella- 
rent.  Hic  est  census  de  quo  Lucas  c.  2.  1.  Exiit 
edictum  d  Ccesare  Augusto,  ut  describeretur  uni- 
versus  orbis.  llcec  descriptio  prima  facta  est  d 
pra;side  Syrice  Cyrino  :  st  ibant  omnes  ut  profite- 
rentur  singuli  in  suam  civitatem.  Ascendit  autem 
et  Joseph ,  etc.  Judas  ergo  occasione  accepta 
hujus  census,  coepit  eoncitare  Judseos  ad  rebel- 
landum  Romanis,  dicens  indignumesse  ul  gens 
Kdclis,  et  filii  Abrahrc  hucusque  Jiberi ,  servire 
inciperent  infideli  Caesari  et  Romanis.  Addebat, 
legc  iis  vetitum  esse  dare  Romanis  vectigal.  Nam 
Deuler.  23.  post  versum  17.  Non  erit  merelrix  , 
elc.  Septuag.  addunt  :  Aon  erit  Tt)j<ifapo;  de 
filiabus  Israel,  quod  Tertull.  lib.  de  Pudicilia 
c.  9.  et  S.  Hieron.  episl.  H6.  verlunt,  non  erit 
vectigal  pendens  ex  filiis  Israel :  tJ.o;  enim  signi- 


APOSTOLORUM.  C.ip.  V, 

ficat  vectigal.  Verum  perperam:  nam  haec  scn» 
tentia  non  habetur  in  Hebraeo  texlu,  nec  in 
Latinoet  aliis.  Quare  videtur  addita  aSeptuag.  ad 
explicandum  praeeedenlem  legem :  Non  erit 
merelrix  dc  filiabus  Israel,  nec  scortator  de  filiis 
lsrael ,  scilicet  per  meretricem  ct  scortatorem 
maxime  hic  intelligi  eos ,  qoi  se  suamque  lurpi- 
tudinem  Veneri  et  Priapo  sacrilege  dedicabant, 
qualis  fuit  mater  Asa  regis  Juda,  et  effeminati , 
de  quibus  3.  Reg.  15.  v.  12.  et  23.  n).taf6poi 
cnim  non  tam  a  te).os,  id  est  vectigal,  quam  a 
rtierit ,  id  est  consecratio ,  deducitur.  Unde 
S.  August.  lib.  10.  de  Civit.  c.  9.  ait,  hoc  voce 
teletarum  significari  consecrationes  quasdam, 
quae  vere  erant  fallaces  ritus  da^monum ,  in 
quibus  scilicet  meretrices  et  effeminati  dona, 
ac  prsesertim  partem  prelii  et  lucri  suas  turpilu- 
dinis  offerebanl  Veneri,  vel  Priapo,  sicut  cana- 
phorae  apud  Athenienses;  planeque  videtur  t«- 
iiayopoi  dictum  de  femina ,  non  de  \iro.  Sequitur 
enim ,  de  filiabus  Israet.  Et  mox  :  Et  non  erit 
Ti).tax6/xivoi ,  id  est  ,  initiatus ,  de  fitiis  Israel. 
Ubi  Theodoretus  quaest.  28.  in  Deuter.  xtXtofipm , 
ait,  vocat  eum  qui  mysteriis  initiat;  ■zeUa/.6^i'o> 
autem  eum  qui  initiatur,  id  est,  consecratur 
Veneris  aut  Priapi  Sacerdos,  aut  cultor  vel  cul- 
trix.  Tales  enim  hebraice  vocabantur  kades , 
kadesca,  quod  Noster  in  Deuter.  vertit  meretrix 
et  scortator;  alibi  vero  effeminati.  Kades  enim 
proprie  significat  sanctum  etconsecratum  alicui 
numini ,  ut  hic  meretricem  Veneri.  Ita  et  S.  Cy- 
rill.  lib.  15.  de  Adoratione. 

Judas  ergo  hic  fuit  auctor  sectae  Galilaeorum, 
qui  pro  libertate  sua  tuenda  omne  vecligal  et 
dominium  Caesaris,  etiam  morte  proposita  ab- 
nuebant.  VideJosephum  1.  18.  Antiq.  c.  1.  qui  et 
1.  20.  c.  3.  addit ,  Judae  filtos ,  Jacobum  et  Simo- 
nem,  sub  Claudio  Imperatore,  eadem  de  causa 
crucifixos  esse.  Sed  audi  eumdem  de  Galilaeo- 
rum ,  eiiam  puerorum,  pertinacia  scribentem. 
1.  7.  Belli  c.  29.  Omni  genere  tormentorum  et 
vexatione  corporum  in  eos  excogilata  ,  ob  hoc 
duntaxat ,  ut  Ccesarem  dominum  fatei^entur ,  nemo 
cessit,  neque  dicere  vette  visus  est;  sed  omnes  illa 
necessitate  validiorem  sententiam  conse?-vavere , 
tanquam  brutis  corporibus  ,  non  animis  etiam 
cruciatus  ignemque  susciperent.  Maxime  veropue- 
rorum  cetas  miraculo  speclantium  fuit :  nec  enim 
vet  eorum  quisquam  commotus  est ,  ut  dominum 
Ccesarem  nominaret ,  usque  adeo  corporum  infir- 
milatem  vis  audacioe  superabat. 

Diu  haec  secta  inter  Judaeos  viguit ,  adeoque 
erupit  in  publicum  bellum,  quo  Judaei  a  Tito  et 
Vespasiano  subjecti  et  excisi  sunt.  Hac  de  causa 
Christus et  Apostoli,  quia  sub idem  tempus  coepe- 
mntdocere,  et  quia  aeque  acjudas  ejusqueasse- 
clae,  erant  Galilaei  in  haeresis  corum,  suspicionem 
apud  Judaeos  et  Romanos  venerunt,  ideoque  ut 
ab  ea  se  alienos  ostenderent ,  passim  docent 
jubentque  ut  fideles  principibus  ,  etiam  infideli- 
bus,  obediant,  eisque  debitum  honorem  et  tri- 
butum  inipendant.  Vide  S.  Paulum  toto  cap.  13. 
ad  Rom.  Quin  et  Christus  hac  de  causa  voluit 
solvere  tributum ,  etiamsi  ad  id  non  obligarelur , 
Matth.  17.  27.  Hincel  Scriba?  tentarunt  Christum, 
ut  eum  apud  Pilatum  accusarent,  dicentes : 
lAcelne  tribulum  dare  Ccesari ,  an  non?  Mat- 
thaei  22.  17.  Ila  S.  Hier.  ibidem. 

Hi  sunt  Galilaei  quos  occidit  Pilatus  miscendo 
sanguinem  sacrificiis  eorum ,  Lucae  13.  1.  De 
iisdem  agit  Hegesippus  lib.  2.  de  Excid.  Hieros. 


COMMENTARIA  LN  ACTA 

c.  5.  ubj  tamcn  eos  Samaritanos  vocat.  Sed  res- 
respondco,  origiae  fuisse  Galilaeos ,  secta  Sania- 
ritanos,  ideoque  a  Judaeis  separatos  templo , 
religioneel  sacrificiis.  Aut  cerle  misti  erantex 
Samarilis  et  Galilseis.  Porro  quo  (ine  et  sensu 
Gamaliel  citet  rebelliones  Thcudae  et  Judae, 
inox  palebil. 

Avertit  populum.  ]  Graece  additur,  teavto,  id 
cst  mullum.  Sic  et  Syrus. 

Dispersi  sunt,  ]  annihilataest  eorum  secta  ct 
rebellio,  quia  omnes  vel  occisi ,  vel  dispersi 
sunt.  q.  d.  Pari  modo  annihilabiiur  baec  Aposto- 
lorum  facta,  ?i  vergat  ad  seditionem,  vel  aliud 
scelus  :  eo  enim  detecto ,  prceses  Rom.  eos 
eomprehendet  et  puniet,  eeque  ac  nosPontifices 
etScribae,  qui  in  eorum  doctrinam  et  mores  in- 
vigilamus  :  sin  autem  eorum  secta  sit  pia  et  u 
DeO,  non  possumus,  nec  debemus  ei  resistere, 
uti  ipse  subdit  vers.  38.  Quare  non  praecipitemus 
consilium  et  sententiam,  sed  expectemus  et 
videamus  quoniam  res  eorum  evadent  :  ita  in 
nullam  partem  peccabimus;  nec  enim  a  populo 
vel  Prajside  negligentiae,  nec  i\  Deo  impru- 
denliac  et  temeritatis  argui  poterimus.  Uoc  cst 
quod  subdil: 

38.  Et  nunc  itaque  dico  vobis  :  discedite  ab 
hominibus  istis.  ]  Hoc  est.ut  Syrus,  Tigurina  et 
Pftgnin.  abstinele  ab  liominibus  istis.  q.  d.  Nolite 
u)s  miscere  eorum  praedicalioni :  uti  eam  non 
probatis,  ila  nec  improbate:  lempus  quod  veri- 
iiiis  est  magister,  docebitnos  an  ex  Dco  sit,  an 
cx  spiritu  liumano:  hactenus  neminem  liese- 
runt,  ncc  quid  iinpii  aut  pcrversi  docuerunt : 
non  cnim  docent  cullum  idolorum,  nec  blas- 
phemant  Dcum  Israelis  :  crgo  adbuc  in  eos 
actionem  nullam  babemus:  nullum  jus  perse- 
quendi  aut  puniendi.  Disccdite  ergo,  graece 
6br*?ijT»,  id  csl  abscedite,  ct  dcsistite  a  vcstra 
cootra  eosinquisitione,  nolitccorum  resetacta 
dijudicare,  nolite  eorum  conciones  impedire; 
ne  si  novi  Prophetac  sint  a  Deo  inissi  ,  in  Deum 
injurii  silis,  ab  coque  castigemini:  sin  autem 
humano  seditionis  autoslentalionis  spiritu  r.gan- 
tur,  ille  sc  prodet,  eosque  pOpulo  contempti- 
hiles,  et  magistralibus  reos  consliluet ;  qui 
proinde  cos  compcseent  et  punient;  itaque  hoc 
«orum  opus  ct  consilium  per  seipsum  dissolve- 
tur  ct  corruet. 

39.  Si  vero  ex  Deo  est,  non  poteritis,  nec 
physice,  nec  etiam  moralitcr.  q.  d.  Licite  non 
potcstis,  nec  debetis,  uissolvere  illud.  ]  Unde 
sequitur:  Ne  forte  et  Deo  repugnare  inveniamini. 
Poterat  dicere  Gamaliel :  Certum  est  hoc  Apos- 
lolorum  opus  cssc  a  Dco ,  idque  probant  tot 
corum  miracula.  Vcrum  quia  judiccs  ab  eis 
plane  avcrsos,  imo  in  eos  furentes  vidit,  pru- 
denter  id  tacuit,  ne  et  suum  in  Apostolos  aficc- 
lum  proderet,  et  Judseorum  furorcm  magis 
conoitaret,  sibique  et  Apostolis  vita  pcriculum 
crcarct.  Dicit  ergo  conditionatc  :  Si  vero  ex  Deo 
esl  (uti  revera  est)  non  poterilis  dissolvcre;  ut 
iujccto  Dei  metu ,  quasi  aqua  frigida,  eorum 
furorem  miliget  et  restinguat,  (|uem  plane  cx- 
lingucre  ct  suffocarc  non  poterai.  Simul  hoc 
dicto  innuit ,  ut  serio  et  sinc  passione  inquirant , 
an  hocopus  non  sit  <>\  Deo:  si  emra  considerent 
corum  morcs  sanctos  ac  miracula,  facile  visu- 
ros  hoc  csse  opus  Dei.  q.  d.  Credite  quod  non 
polcritis dissolvcrr ,  ailS.Chrysostomus.  Estocnim 
Aposloli  doccrent  novani  iegetn  novumquc 
icstBinentum,  quo  vetus  lex  et  sacrifieia  abro- 

CORNLI..    k    LAPIDF..       TOM.    X. 


APOSTOLOM3M.  Cap.  V. 
ganda  erant,  lannn  id  ipsum  fuUirum  9M6  pras- 
dictum  fuerat  a  Prophetis.   Hujus  aulem  mula- 

tionis  jam  tempus  adesse,  mullis  Scriptui  i^  et 
miracuiis  probabant  Apostoli. 

Abutuntur  bac  sententia  Gamalielis  basretici ; 
dicentes,cumaccusamurapud  liagistralnsnovac 
doctrina;,  respondendum  eis  est  :  Si  hoc  opu> 
est  ex  hominibus,  dissolvetur  :  si  ex  Deo,  iioii 
poteritisdissolvercillud.  Sed  perperam  :  certum 
enim  cstomnem  hsresim  es*e  hasresim,  id  e.si, 
doctrinam  falsam  et  pestiientem,  ii  Deo  et  L'c- 
clesiam  damnatam,  quam  proinde Magistratus 
slatim  succidere  dcbcnt,  ne  proserpal;  multos- 
(|ne  inficiatet  perdat.  Notum  est  quantum  indu- 
ciae  a  Carolo  V.  coacio  daise  baereticis  in  Ger- 
iiiania  usque  ad  Concilium  gcinialc,  nOCuerint 
Ecdesiae,  baeresimque  propagarinl,  ut  illa  hu- 
cusque radicari  non  potuerint  Sertnoenimeorum 
ut  eancer  serpit ,  2.  Tiinoih.  i.  17.  Quocirca  eos 
siatim  occidi  jussil  Deus  Deut.  13.  o.  Sccus  fuit 
hic  in  Aposlolis  :  certum  enim  erat  Gamalieli, 
eorum  doclrinam  esse  sanctam  et  divinani. 
Scribis  vero  et  judicibus  idipsum  si  non  ceruiin, 
ccrte  dubium  esse  debebat  ob  tot  signa  el  prodi- 
gia,  qua?  indies  de  Apostolis  audicbanl,  vcl  vi- 
dcbant.  Intanlo  autem  dubio  non  poterantbona 
conscientia  Aposlolos  damnare  ,  cumque  cv 
praeconceptocontraeos  priejudicio  etaversione 
non  vellcnt  eos  absolvere,  omnino  facicndiini 
eis  erat  Gamalielis  consilium,  scil  cet:  Absistite 
ab  hominibus  istis,  qnoniam  si  ex  hominibn- 
est  hoc  eorum  opus,  dissolveturi  sin  ex  Dco, 
dissolverc  non  polcrilis  illud.  Qu\d  enim  aliud 
suadeas  homini  furenli  et  in  scelus  ruenti? 

Consenserunt  autem  illi,  ]  scilicet,  ne  Apos- 
tolosinterficerent,  uli  paulo  anle  furenles  cogila- 
i  antv.  33.  non  tamcn  furor  eorum  ila  restiuctus 
fuit,  quin  cos  ilagellarent ,  et  juberenl  prsedica- 
tione  Christi  abslinere,  ut  sequitur. 

^O.  C.esis  denuntiaveri  nt,  ]  fiagcllaruiit ergo 
vel  fusligarunt  Apostoios;  Syrus,  verbcrarunt. 
Graecum  Snpo>  significat  verberare  et  excoriarc. 
Fccerunt  id,  quia  quoquo  modo  sttce  libidini  sa- 
tisfacere  voluerunt ,  ne  nitUt  egisse  viderentur ,  cl 
insipienter  ea  tentasse ,  quce  ipsis  impossibiliu 
crant,  ait  S.  Chrysost.  Porro  S.  Clcmens  lib.  5. 
Constit.  c.  2.  hujus  verberationis  auctores  facii 
Caipham,  Annam  et  Alexandrum,  asseritqic 
nonsemel,  sed  seepius  ab  eis  verberatos  esse 
Apostolos.  VereS.  Athanas.  epist.  adOrthodoxos 
in  perscc.  Flagella  pati,  inquit,  Christianortnn 
rst,  infcrre  Caipliaj  et  Pitati.  Implctur  hic  oracu- 
lum,  quod  Apostolis  praedixitCbristus  :  InSynn- 
gogis  sttis  flagctlabantvos,  Matth.  12. 17.  Prajclarc 
S.  Nazianz.  oral.  "2o.  in  laudcm  Heronis  ;  Phiioso- 
plti  animtts  cx  co  quod  passus  cst,  gcnerosior  red- 
ditur,  atqtteut  candcnsferrum  frigidee aspersipne , 
ilu  ipse  pcriculis  obdurescit. 

Ne  i.oquerentur  in  (id  cst  de)  nomine  Jesi 
ne  de Jesu  pra?dicarent,  sciliceteum  resurrexissc 
et  esse  salvatorcm  mundi. 

Iba.nt  GAeDENTES.  ]  Tam  forlis,  ait  Chrysosl.. 
inrictaqucres  est  virtus ,  et  dttm  patitur,  afjligen- 
tes  vinctt.  El  mox  :  csl  quippc  forlitudinis  excel- 
tcntisstmtts  gradus  ,  non  tantttm  patienter  et  tiben- 
tcr,  srd  l&tantcr  quoquc  advcrsas  rrsferre.  Hoc  est 
omne  guudtttm  ,  invarias  trntationcs  incidrre ,  Ml 
aitS.  Jacob  c.  1.  5.  Addilquc  hanc  fortitudincni 
et  Kxtiliam  inplagis,  mirabiliorem  esse  omnibu- 
signis  ct  miraculis.  Cassianus  collat.  12.  c.  1 
narrat,  Chrislianum  queindam  a  Genlilibus  di- 

17 


toO  GOMMENTARIA  LN  ACTA 

vexBium,  cum  illi  pctulanter  rogarent  :  Quid 
mtracuU  Christus  vcstcr,  quem  colitis ,  fccit?  res- 
pondisse  :  Ul  his ,  ac  majoribus ,  siinlttlcritis,  non 
movcar,  ncc  offendar  injuriis. 

itaS.  Pauluscxiili.il  passim  ct  gloriatur  in  suis 
viuculis,  plagis,  flagellis,  lapidalionibtis.  Vide 
totum  c.  11.  ep.  2.  adGor. 

Dnde  S.  Chrysost.  homil.  1.  iu  2.  ad  Corintli. 
D.  Paulus,  ail,  cttm  videret  quusi  nivis  cumulos 
lentulioncs  qttolidic  ingruentes,  non  ulilcr  qttani 
si  in  mcdio  paradisovixisset,  guudebat  gestiebal- 
que.  Et  S.  Aug.  1.  88.  Quaest.  qu.  2.  asserit  justos 
cliam  scquestrata  s[>c  futttrcv  vitce ,  jucttnditts  cl 
Uciitis  prie  amore  vcritatis  lorqueri, quam luxtu-iosi 
pree  cupidilate  cbrictalis  epulentur. 

Ita  in  craticula  cxuliabat  S.  Laurentius,  irri- 
dens  tyrannum  :  Assalum  est ,  versa  et  manduca. 

Ita  in  eculeis  et  accrbissimis  tormeniis  exul- 
tabat  S.  Vincentius  ,  sua  helitia  vincens  et  aflli- 
gens  Dacianum  judicem  ettortorcm. 

S.  Tiburtius  ,  prunis  candcnlibus  insistens 
nudis  plantis,  diccbat,  se  supcr  rosas  ambulare. 

S.  TbeodorusMartyr  dienono  Novembris,  toto 
corpore  dilaceralus  cantabat  :  Denedicam  Domi- 
nutn  inomni  tcmpore. 

S.  Bonifacius  1/j.  Maii  ungulis  excarnificatus 
jubilabat  :  Gralias  tibi  ago  Domine  Jesu  Chrisle 
ftli  Dei. 

S.  Ignatius  damnatus  ad  leone* ,  audiens,  eos 
rugientes  in  ampbitbeatro  Romano;  exultans 
cxclamabat  :  Frumenlum  Christi  sum,  dentibtts 
bcstiarum  molar,  ut  panis  mundus  inveniar. 

S.  Barlaam  manu  tbure  plena ,  igni  a  carnifici- 
bus  ante  idolum  imposita,  ut,  si  manum  ab 
igne  retraheret,  thusque  in  ignem  excuteret,  vi- 
deretur  idolo  thurificasse,  manum  ardcntem 
immotam  in  igne  continuit,  psallens  :  Denedic- 
tus  Dominus  Deus  meus ,  qui  docet  manus  measad 
praiium ,  et  digitosmeosad  bellttm.  Ita  S.  Basilius 
orat.  in  S.  Barlaam. 

Johannes  FischerusEpiscopus  Roffensis,  dam- 
nalus  ab  Henrico  VIII.  Anglice  rege  '•'".hismatico 
admortem,  cum  duceretur  ad  supplicium,  ca- 
nebathymnum  :  Te  Deum  taudamus. 

Idem  fecit  noster  Campianus  in  tribunali 
damnatus,cui  Scberwinus  in  damnatione  socius 
succinens,  in  hunc  mentis  vocisque  jubilum 
crupit ,  Iltec  dies  quam  fecit  Dominus ,  exultemus 
et  twtemur  in  ea.  Hoc  est  quod  ait  Jeremias 
Thren.  3.  30.  Dabil  percutienti  semaxillam,  sa- 
turabitur  opprobriis ,  quasiea  csuriens,  iisquesc 
pascens  et  exultans.  Vide  ibi  dicta. 

Quocirca  S.  Saturninus  durum  obiens  in  mar- 
i  yrio  dolorum  agonem ,  aiebat :  Drevitei-  patior, 
libenlei-  patior ;  gralias  ago ;  nec  agere  sufficio. 
Christe  da  sufferentiam.  Tibi  laus,  tibi  decus. 
Ita  habet  ejus  vita  apud  Surium  die  11.  Fe- 
bruarii. 

Marcus  ArcthusiussubJuliano  Apostata  excar- 
nificatus,  eo  quod  idolum  confregisset,  stylis 
confossus,  melle  illituset  suspensus,  uta vespis 
comederetur,  suos  tortores  irrisit,  dixitque  eos 
abjectos  esse  et  humi  repere,  se  vero  erectum 
et  in  sublimi  positum.  Hac  constantia  et  alacri- 
late  eos  convertit.  Ita  Theodor.  1.  cap.  6.  Idem 
dixit  nuper  Martyr  quidam  in  Anglia,  ex  alto 
suspcnsus. 

Quomam  digm  habiti  sunt.  ]  Est  enim  ingens 
Dei  donum ,  ut  docct  Aposlolus  Pbilip.  1.  29.  pati 
pro  Chrislo,  acconsequenter  ingens  estdignitas, 
laus  etgloria.  Videdicta  Philip.  1.  ac  S.  Cyprian. 


APOSTOLORUM.  Gap*   V. 

tract.  dc  Exhoit.  marlyrii,  ct  epistola  nona  ad 
martyrcs,ubi  eos  vocal  forlissimos,  lidclissi- 
mos,  benedictos,  bcatissimos.  Vide  cl  Tcrtull. 
I.  ad  Martyres,  ubi  eos  vocat  pugiles  verilalis, 
milites  Chrisli,  victores  sceculi.  ldem  1.  deAnima 
c.  32.  Tota  paradisi  ctavis ,  inquit,  tttus  sanguis 
esl,  o  Martyr.  hlcm  lib.  dc  Cultu  femin.  in  fine  : 
StoUc, inquit,  martyriorttm  prwpara  ilttr,  angeli:; 
bujttlis  sustinentur.  Et  Clemens  Alexandr.  lib.  l\. 
Slrom.  Marlyria,  inquit,  sunt  gloriosce  conversa- 
tionisexcmplaria. 

Pro  nomim:  Jesc.  ]  Haecestcausa  tanlre  cligni- 
latis  passionum  et  patienliae,  scilicet  quod  pro 
noinine,  honorc  et  amore  Jesu  patiantur.  Hoc 
estmel,  quod  omncdolorum  fcl  dulcorat.  Audi 
S.  Aug.  in  Soliloq.  cap.  22.  Tti  Domine  es  dulcedo 
incestimabilis ,  per  quam  omnia  amara  dtdcoran- 
tttr.  Tua  enim  dttlcedo  Stcphano  lapides  torrenli.i 
dulcoravit  :  ttta  dttlcsdo  craticulam  beato  Luuren- 
lio  dulccm  fecit :  pro  tua  dutcedine  ibant  Aposloli 
gaudentes  a  conspeclu  concilii ,  qttoniam  digni  ha- 
bili  sunt  pro  nomine  luo  contumeliam  pali.  Ibat 
Andreas  securus  ad  crttcem  et  gaudens ,  qttoniam 
ad  tuam  dtUccdincm  properabat.  Ilcec  enim  ttta 
dutcedo  ipsos  apostolorum  principcs  sic  replevit ,  ut 
pro  ipsa  crucis  palibttlumunus  eligerct ,  alterquo- 
qtte  caput  ferienli  gladio  supponere  non  limerel. 
Pro  hac  emenda  Bartholomaus  propriam  pellem 
dedil.  Pro  liac  quoque  gustanda  veneni  poctUum 
intrrpidus  Johannes  potavit.  Hanc  vcro  ut  gustavit 
Petrus  ,  omnium  interiorum  oblitus ,  clamavit 
quasi  ebrius  dicens  :  Domine  bonttm  cst  nos  luc 
csse ,  faciamus  hic  tria  tabernacula  :  hic  morc- 
mttr,  te  contcmplcmur ,  quia  nullo  alio  indigemus  : 
sufficil  nobis  Dominc  vidcre  tc ,  sufficit ,  inquit, 
tanta  dulcedine  satiari.  Unam  enini  sliltam  dttlce- 
dinis  ille  gustavit ,  et  omnem  atiam  faslidivit  dul- 
cedinem.  Quid  ptttas  dixissel ,  si  magnam  illam 
muttiludinem  dutcedinis  divinilatis  tuce  gustasset , 
quam  abscondisti timentibus  te?IIanc  tuamdulcedi- 
nem  ineffabilemet  illagustavcrat  virgo  (S.  Agatha ) 
de  qua  legimus ,  quod  lcetissima  et  glorianter  ibat 
ad  carcerem,  quasi  ad  epulas  invitata.  tlanc ,  ut. 
reor,  et  ipse gustaverat ,qui  dicebat :  Quammagna 
multitudo  dulcedinis  tuce  Domine ,  quam  abscon- 
disti  timentibus  te?  quique  monebat  :  Gustate  et 
videte ,  quoniam  suavis  est  Dominus.  Hcec  est  enim 
illa  beatiludo  Domine  Deus  nosler,  quam  exspecta- 
mus  daturum  te  nobis ,  pro  qua  libi  Domine  con- 
tinue  militamus;  pro  qua  tibi  mortiftcamur  totu 
die,  ut  in  tua  vita  tibi  vivamus. 

Contumeliam  pati.  ]  Vere  S.  Hier.  non  qtuvras 
gloriam;  et  non  dolebis  cum  eris  inglorius  :  qui 
taudemnon  appetit,  nec contumelias  sentit.  Id  vi- 
dere  esthic  in  Apostolis,  qui  spernendo  contu- 
melias,  veramgloriam  adepti  sunt.  Quid  enim 
gloriosius,  quam  pati  pro  Deo,  suaquepassione 
Dei  gloriam  illustrare?  Quicl  gloriosius,  quam 
vitam  expendere,  et  sanguinem  profundere  pro 
eo  qui  eam  nobis  detiii?  Quid  gloriosius,  quam 
Christo  tanta,  ettam  dura  pro  nobispassovicem 
reddere  ( ut  ait  Tertull.  lib.  de  Resurreclionc 
carnis)  plagas  plagis,  probra  probris,  cruorem 
cruori  rependere?  Etsi  enim  illius  cruor  infini- 
ties  majoris  sit  pretii  quam  noster,  tamen  noslcr 
nobis  paritcr  maximi  est  pretii  :  nec  enim  habe- 
mus  quid  pretiosius,  quodei  rependamus.  Hinc 
Hke  laurea),  ill.-c  coronae,  illi  triumphi  Marty- 
rum  in  Ecclesia  tam  militante ,  quam  trium- 
phante.  Sanctissimi  viri,  utS.  Franc.  S.  Xavcr. 
S.  Anlonius  dc  Padua ,  ambicrunt  martyrium. 


COMMENTAIWA  i.N  ACTA 

ideoque  ad  Barbaros  profecli  sunt;  sed  Deuseos 
hoc  doiio  dignatus  non  est :  hinc  Mariyres,  qui 
uo  digni  habiti  sunt,  summas  pro  eoDeo  egerunt 

gralias,  utpatet  ex  Aclis  S.  Aguetis,  S.  Luche, 
s.  Agathae,  S.  Polycarpi,S.  Marci  et  Marcelliani 

el  aliorum  Martyrum.  Quocirca  S.  Ignatius 
Fundator  Socictalis  noslrse,  Chrislicausa  iu  vin- 
eula  conjeclus,  cum  alieo  qiKereret  Frauciscus 
Hendosius,  postea  Episcopus  Iiurgcnsis  eiCar- 
malis,  num  dolenler  ferret  illum  carcerem  ac 
v  incula  ?  respondit :  An  tantum  mulum  tibi  vide- 
tur  curcer  essc?  ut  vero  non  lum  multcv  Sulntun- 
ticce  compedes  sunt,  non  lot  catcna ,  quin  ego 
plures  pro  Christo  cupiam.  lta  Rihadcn.  in  ejus 
Viia  lib.  1.  cap.  15.  Idem  roganli,  Quanam  esset 
compendiaria  via  ad  pcrfectionem?  respondit  : 
Mttltu  puti  pro  Chrislo ,  idque  assidue  poslulare 
a  Deo. 

Mcrito  ergo S. HierOn.  ad  Hedihiam  quaest.  11. 
Triumphus  Dei ,  inquit,  est  passio  Marlyrum ,  et 
l>ro  Christinomine  cruoris  cffusio,  inter  tormentu 
mira  perseverantia  stare,  torqucrict  in  suis  tor- 
mentis  gloriari.  Ideoodor  disseminatur  inler  gen- 
ics,  et  subit  tacita  eogitatio ,  nisi  verum  esset 
Evungcliam  ,  ntuiqiiam  id  sanguine  defenderent. 
ld  sapiebat  Michael  illustris  in  Japonia  Martyr 
anno  Domitti  1609.  Audiejus  aniinos  etignes,  e" 
lillei  is  <|uas  e  earcere  ad  SUOS  seripsit :  Non  pos- 
>ttm,  inquit,  D<  i  iinite  brncftccntiam  vcrbis  exoe- 
ijuarc,  quod  pro  cjtts  ftdc  capttts  sim ,  nimirum  ex 
iltodic  dignulnm  esse  uugustissimum  illum  Majes- 
tatem ,  et  animce  et  corporis  mci  velul  udire  et  ca- 
pcre  posscssionem  :  inde  in  summa  pucefui.  ,Estua- 
tiut  cormeum  inccstimabili  desiderio ,  sui ad omnem 
Dcinutttm,  inprosperis  cl  adversisud  ungucmcon- 
formandi.  Et  nonnullis  inlcrjeclis  :  N  unc  intelligo, 
urisionts,  contcmptus ,  fuslidiu ,  quaslibet  denique, 
injurias  pro  Dei  amoreaquo  animo  toleratas,  om- 
uibtis  regumet  Imperatorum sceptris ac  diademati- 
bus essc  inftnilis  purtibus  anteponenda.  Quadriennio 
stti  in  carcerc  ita  lattts  et  uluccr,  ut  uno  tanltim 
die  milti  fttisse  vidcar.  Ecce  hi  sunt  spiritus  pri- 
mitivae  Ecclesiic,  in  novella  Japonum  Ecclesia 
Mcalcscenles,  quos  suscitat  mustum  Spiritus 
sancti. 

42.    ()MN1   AUTKM   DIE    NON   CKSSABVNT.  ]   Miraic 

hic  lum  Aposiolorumfortitiulinem,  lum  Pontifi- 
<  um  et  Magistratuum  stuporem.  Paulo  ante  c;v- 
>is  dcnuntiaverunt ,  ne  amplius  praedicarent 
Christum  :  prcedicant  nihilominus  ipsi  ubique 
i*l  imblice,  el  tamen  tacenl  Pontilices  el  Ma- 
!,ristraius,  perindc  ac  sielingues  et  enerves  es- 
>ent,  nitnirum  Deus  ligabateis  inentem,  manum 
et  linguam. 

Cinc.v  oomos,] /^r' 9!/o. ,  pcr  domos ,  de  domo  in 
inttm;  Tigurina,  domesticutim  ;  Pagnttl.  insin- 


APOSTOLOIllM.   Ca|).  V.  j ;  \ 

gults  domibus.  Itaboni  Paslorcs non tantum  sua< 
oves  p ascunt  et  docent  pubiice  in  templo , 

el.  privatim  obeuntes  singulorum  domos  , 
instrutmt,  consolantur ,  hortantur,   et  incitaut 
ad  omne  honum. 

Nota.  Sub  hoc  tempus  occasione  pcrsecutio 

nuin  Judasorum,   Apostoli ex  impulsu  Spiritus 

saiicli  (juem  recenter   iu  Pcnleooste  adboc  n 

ceperant,  coeperunt  cogilare  de  implendo  te.s- 

tatnento   Christi    :  Euntes  in  mundttm  unicersum 

prtedicate  Evangelium  omni  creaturcv,  Matlb.  28. 

Quocirca    Lucius   Dexter    Preefectus    praetorio 

Orientis,  in  suo  Cbronico  nuper  edito  (si  lamen 

illudipsuin  sincerumest)  quoddedicavitS.  Ji  1  i -  - 

ronyino,  sicut  vicissim  S.  Hieroo.  cidem  dedica- 

vil  tracl.   dc  Scriptor.  Leclesiaslicis,  de  iis  ila 

scribit  :    Anno    Christi   Irigesimo  quurlo    f  quo 

morluus  est,  resurrcxit  el  ascendit  in  cu-hmi  ] 

ttltima  die  Jt\nii  sancti  Dei  Apostoli,   triginlu  el 

oclo  diebus  plus  minus    posl    adveatum  Spiritus 

sancti  (puta  post  Octavam   Pentecostes )  conv- 

iiiiint  in  ctvnaculo  Sion  ( t/ucv  domus  erat  Marice 

mutris  Johannis,  cognomento  Marci)  o.c  Itubilv 

consilio   sortitioneque  divina ,   provincias    mundi 

pradicationis  gratia  intcr  se  partiunlur.    Conti- 

gitaue  S.  Jacobo  Zcbedcvi  filio  liispania,  Johannt 

Asia,  Matthwo  JElhiopia  ,  Thoma  India,  Phitippo 

Srhythia  et  Galliu  ( forte  Gallogrsecia  sive  Gala- 

lia).  Quo  lemporc  Canones  eduntur,  et  Apostolica 

constituliones  componttntur ,    ad  Sucramenlorum 

et  lotius  Ecctesice  oeconomiam,  multo  magis  Sym- 

holum  Apostolorum.  Undesubdit  annoChrist"i37. 

qui  fuit  lerlius  post  ascensum  Cbristi  in  coelum  , 

S.  Jacohum  profectum  esse  in  Hispanias,  ibique 

evangelizasse,  de  quo  plura  c.  1.  AdditDexter  : 

Sucra  virgo  Maria  consilio  ,  luce  docirinit ,  ct  mi- 

rubili   vitiv  exemplo  coliegio  prxsidct  Apostolico, 

nihilque  grave  gerttnt  ilti ,  quod  non  ejus  consilio 

ducluque  gerant.  Et  mox  :  Anno  Christi  trigcsimo- 

srptimo  B.  Virgo,  Jacobo  preces  ftindenti  Ccesur- 

augusta  in  columna  apparct   in  spirilu  ,  venicntc 

qnoque  Johannc  Theologo.  Elpaulo  ante  :  Jacobus 

primum  templum,  vcl  orutorittm  B.   Virgini,  cx 

ejus  jtissu  prasenliaque  sttpcr  colttmnam  Ccrsar- 

augustce  erexit.  Et  inferitis  ad  annum  Christi  86. 

■Ipttd  Messanenscs  crlcbris  cst  memoriaB.  Virginis 

Muricv,  ynissa  prius  ab  cadcm  dttlci  cpistola.  El 

ilerum  adannum  Christi  35.  Adquam  {]).  Virgi- 

ncm)  frequens  cx  Ilispania  fiebat  percgrinatio. 

Ilac  enim  decausa  f.hristus  matrem  sibi  supers- 

tilemesse  voluit,  ut  quasi  sui  Vicaria,  eolumen 

esset  Ecclesirc,  doctriv  Apostolorum,  et  consola- 

trix  fidelium.  Verumdehisalias.  Sancmoxa  Pen- 

tecoste  Apostolos  c  Jerusalem   abiissc  in  suas 

provincias,  censent  Gaspar  Sanchez,  Christoph. 

a  Castro,    aliique   virieruditi,   qua  de  re  quid 

senliendum  videatur  dicam  c.  12. 


>>O^>0S(><^eCK<aa»--- 


i:2 


COMMliNTARlA  IN    ACTA  APOSTOLOIUJM.  Cap.    VI 


CAPUT    SEXTUM.       " 

SYiNOPSIS    CAPITIS. 

AD  SEDAflDUM  JIUKMUR  Gk^CORUM  APOSTOLI  CUEANT  SEPTEM  DlACONOS  ,  INTKli  QUOS 
EMINENT  S.  SlEPHANUS  V.  19.  DISPUTANS  CUM  JUD.CIS ,  EOSQUE  CONVINCENS,  AI5  EIS 
CAPITUR  ,  ET  REUS  VIOLAT.E  LEGIS  MoSAIC/E  1N  CONCILIO  AGITUR. 


1 


factum  cst  munnur 


s,  >c;^.^rs  diebus  autem  illis,  cresconte  numero  discipulorum 

i^Grsecorum  adversus  Hebraeos ,  eo  quod  despicerentur  in  ministerio  quoti- 
M^diano  viduae  eorum.  2.  Convocantes  autem  duodecim  multitudinem  discipu- 


[lorum  ,  dixerunt :  Non  est  aequum  nos  derelinquere  verbum  Dei  ,  et 
ministrare  mensis.  3.  Considerate  ergo  fratres,  viros  ex  vobis  boni  tcsti- 
.monii  septem  ,  plenos  Spiritu  sancto  ,  et  sapientia  ,  quos  constituamus  super 
"hoc  opus.  4.  Nos  vero  orationi ,  et  ministerio  verbi  instantes  erimus.  5.  El 
nfacuit  sermo  coram  omni  multitudine.  Et  elegerunt  Stephanum  ,  virum  plenum  fide  et  Spiritti 
.-ancto  ,  et  Philippum  ,  et  Prochorum  ,  et  Nicanorem  ,  et  Timonem  ,  et  Farmenam  ,  et  Nicolaum 
advenam  Anliochenum  6.  Hos  statuerunt  ante  conspectum  Apostolorum  :  et  orantes  imposue- 
ruut  eis  manus.  7.  Et  verbum  Domini  crescebat,  et  multiplicabatur  numerus  discipulorum  in 
Jerusalem  valde :  multa  etiam  turba  sacerdotum  obediebat  fidei.  8.  Stephanus  autem  plenus 
gratia  et  fortitudine ,  faciebat  prodigia  et  signa  magna  in  populo.  9.  Surrexerunt  autem  quidain 
de  Synagoga  ,  quae  appellatur  Libertinorum  ,  et  Cyrenensium ,  et  Alexandrinorum  ,  et  eorum 
(jui  erant  a  Cilicia  et  Asia  ,  disputantes  cum  Stephano:  10.  et  non  poterant  resistere  sapientia' 
et  Spiritui ,  qui  loquebatur.  1 1 .  Tunc  summiserunt  viros,  qui  dicerent  se  audivisse  eum  dicentem 
verba  blasphemiae  in  Moysen,  et  in  Deum.  12.  Commoverunt  itaque  plebem,  et  Seniores  et 
Scribas :  et  concurrentes  rapuerunt  eum  ,  et  adduxerunt  in  concilium.  13.  Et  statuerunt  falso.s 
testes,  qui  dicerent :  Homo  iste  non  cessat  loqui  verba  adversus  locum  sanctum  ,  et  legem. 
14.  Audivimus  enim  eum  dicentem:  Quoniam  Jesus  Nazarenus  hic  destruet  locum  istum  ,  el 
mutabit  traditiones ,  quas  tradidit  nobis  Moyses.  15.  Et  intuentes  eum  omnes ,  qui  sedebant  in 
concilio  ,  viderunt  faciem  ejus  tanquam  faciem  angeli. 


1.  In  diebus  ili.is.  J  Quibus  incarcerati  et  fla- 
gellatifueruntApostoli,  uti  praecessit.  Ilasanctus 
Chrysost.  Lucius  Dexter  in  Chronico  tradidit 
Diaconos  hos  creatos  anno  Christi  2>U.  paulopost 
ejus  ascensum  in  ccelum,  nutu  et  consilio 
13.  Virginis  :  Apostoli,  inquit,  seplem  Apostoiicos 
Diaconos  ,  ex  Gracis  omnes  creant.  Eodem  anno 
cos  creatos  docet  Baron.  qui  et  ex  Eusehio  in 
Chronico  addit,  eodem  anno  Jacobum  Alphaei , 
Iratrem  Domini ,  a  S.  Petroordinatum  esse  Epis- 
i  opum  Hierosolymorum.  27.  dic  Decembris,  ac 
-edisse  annis  29. 

Crescentk  numero.  ]  Per  persecutiones  enim 
semper  crevit  crescitque  Ecclesia  :  1'lures  effici- 
mur  quotics  melimur  a  vobis  :  semen  est  sanguis 
Christianorum,  ait,  Tertullian.  Apolog.  cap.  ult. 
Tantaenim  modestia,  pietas,  innocentia,  forti- 
tudo,  cliaritas,  tantus  lormentorum  et  mortis 
contemptus,  tantus  ardor  patiendi  pro  Chrislo, 
elucebat  in  vultu  Apostolorum  et  Martyrum ,  ut 
Gentilesad  eorum  fidem  et  vitam  capessendam 
raperet.  Videbant  enim  has  dotes  esse  supra 
nalune  vires,  nec  ab  alio  quam  a  Deo  posse 
aspirari.  Hinc  S.  Hieron.  vita  S.  Malachi  :  Perse- 
cutiojiibus,  inquit,  crevit  Ecclesin  ,  martyriis  co- 
ronata  est. 

FACTUM    EST   MURMUR   GR.EC0n'JM    AI)VERSl'S    He- 

un./EOs.  ]    Eccc   post    pcrsecutiones    schismata 


vexant  Ecclesiam  ,  quornm  cansa  fuit  dupkwt 
Prima,  multitudo  et  turba  :  inter  paucos  steti. 
una  anirna  et  unum  cor,  inter  mulios  multae 
subintrarunt  animae  et  multa  corda,  diversa 
scilicet  judicia,  desideria,  voluntates,  cupidi- 
tates,  quae  unionem  banc  ex  parte  disciderunt. 
Idem  yidemus  factum  in  Ordinibus  et  monas- 
teriis,  juxta  illud  :  Muiliplicasti  genlem:  non 
magnificasti  l(etitiam}lsaix9.  3.  Secunda,  di- 
versilatis  nationum  :  Graeci  enim  certant  curn 
Hebrais.  Solet  enim  quisque  suam  gentem  praj 
extera  amare,  quin  et  exteram  parvipendere, 
imo  subinde  aversari  et  odiisse.  Quocirca  Pau- 
lus  crebro  fideles  monet ,  in  Christo  etEcclesia 
ponenda  esse  haec  gentium,  linguarum ,  et  mo- 
rum  dissidia  :  JSon  est  Judaius,  inquit,  neque 
Grcpcus  :  non  est  servus,  neque  iiber  :  non  estmas- 
cuius ,  neque  femina.  Omnes  enim  vos  unum  estis 
in  Christo  Jesu,  Galat.  3.  28. 

Gr.ecorum,]  illri-^w^ id  est ,  Grcecistarum ,  sivc 
Grcecizantium ,  puta  Judaeorum,  qui  extra  Ju- 
daeam  in  Graecia  nati,  aut  in  ea  diu  versati, 
Graeca  utebantur  lingua,  Graecisque  moribus. 
Hi  enim  non  e^ves^idestGr^c^sedE^/jvtfai.idesi 
Gr&cistm,  vocabantur.  Hebreeos  enim  colonias 
in  Graeciam,  ut  Lacedaemona,  et  in  Joniam 
duxisse,  tradit  Josephus  lib.  12.  Antiq.  cap.  5. 
et  lib.  \l\.  cap.  9.  etlib.  16.  cap.  h.  Nam  Gentilcs 


COMMENTARIA  JN  ACTA 

necdum  videntur  admissi  fuisse  ad  Ecclesiam  et 
Christianismum  :  primusenim  ad  eam  admissus 
videlur  fuisse  Cornelius  ,  de  quo  cap.  10.  Con- 
trariumtamen  censet  Glossa  et  alii ,  qtri  perGrae- 
cos  acci[)iunt  Gentiles  :  aliquos  eniin  Genliles 
mixtos  Judaeis,  probabile  esl  audita  praj(ii<  a 
tione  Pelri,  ad  Christum  esseconversos,  dequo 
plura  cap.  10.  Notat  Eozius  de  Signis  Eccles. 
1. 19.  c.  3.  Graecos  uti  primi  murmurarurit ,  ila 
primos  schisma  fecisse  etdiscessisse  ah  Ecclesia 
ulpotein  novitates  etfactioncs  proclives  :  quan- 
quam  Gr.x-ci  hic,  sivc  Graecizantes ,  vocenlur 
non  solum  illi  qui  c  Gr.ecia,  sed  eliam  qui  ex 
Cilicia,Parlhia,  Media,  aliave  quavis  Gentilium 
regione  venerant :  nam  posl  tcmpora  Alexandri 
Magni  et  Antiochi,  Judaei  omnes  Gentiles  voca- 
hantGr.TCOs.  Unde  Aposlolus  Roinan.  1.  16.  vl 
alihi,  opponit  Judaeum  Graeco,  id  est  Gentili. 

HKiir./EOs,]  qui  iti  Judaea  nati  Hebraice,  sed 
corrupte,  hoc  est  Syriace,  loquehantur. 

EO  QCOD    DESPICKRENTUR    1N  MIMSTERIO   QUOTI- 

diano  vidu/B  eorum. ]  Quis  hic  despectus?  quod 
minislerium  ?  Primo,  Rahan.  ccnset  Graecas 
mulieres  ah  Hebraeis  deputatas  ad  viliora  minis- 
teria  ,  nimioque  labore  opmcssas.  Secundo, 
S.  Ghrysost.  et  Beda  censeut,  Graecas  viduas 
quasi  rudiores  repulsas  fuissc  ab  Hebraeis  a 
ministrando,  ut  rarius  minislrarent  quam  He- 
braeae.  Tertio.CEcum.  quem  sequuntur  Gagneius 
etGajetan.  ministerium  hocnon  active,  ut  Beda, 
scd  passive  accipit,  quo  scilicet  illis  videbantur 
et  ministrabantur  necessaria  ad  victum.  q.  d. 
Male  alehantur  viduae  Graecorum.  Omnes  hi  sen- 
sus probabiles  etconnexisunt.  Viduisenimcom- 
petebatminislerium  nontantum  passivum,  sedet 
acti vum  propric  dictum :  i psae enim,  utpote senio- 
res  matres  familias,  ministrahant  et  dividebant 
aliisnecessaria.  Naminearum  locum  ad  hoc  mi- 
nisterium  ordinaii  sunt  Diaconi.  Apostoli  enim 
inurmuri  occursnri,  aclivc  dicunt  :  Non  est 
(equum  nos  ministrare  mcnsis ,  ideoquc  crcant 
Diaconos,  qui  loco  viduarum  iis  ministrent.  A 
viduis  ergo  lotum  murmur  proserpit  ad  viros  : 
feminae  enim,  uti  minus  habent  judicii  quam 
viri,  ita  magis  privatis  ducuntur  affectihus. 
Origo  ergo  murmuris  videlur  fuisse  haec,  quod 
viduae  Hebraeac,  eo  quod  Hebraeae  essent,  arro- 
garent  sibi  honoratiora  et  locupletioria  minis- 
teria,  pr.Tsertim  distribuendi  cibos  et  vestes, 
ut  patebit  vers.  3.  viliora  vero  et  tenuiora  rele- 
garent  ad  Grtecas.  Rursum  quod  in  distributione 
ciborum  etvestium,  magisfavere  plusquc  dare 
viderentur  Hebraeis ,  quam  Graecis. 

Moral.  hinc  disce,  in  omni  republica  et  com- 
munitaie,  pacis  et  concordiae  causam  esse 
aequalitatem ,  si  videlicet  omnes  pari  jure  et 
modo  tractentur;  murmuris  vero  et  discordiac 
causam  esse  tnaequaiitatem,  si  alii  aliis  domi- 
nari,  velplus  habere  velint.  Ita  videmus  in  mo- 
uasteriis,  uhi  heec  aequalitas  exacte  servatur, 
perfectam  esse  pacemet  disciplinam  :  uhi  vero 
non,  utramque  languere  et  interire. 

Non  f.st  iHOJUUii  (Tigurina,  ?to«  est  commen- 
dubile;  Pagnin.  non  cst  plucitum  Deo  et  homini- 
DUs;Syrus,  non  cst  rcs  putchra;  alii ,  non  est 
eonveniens  :  omnia  haec  significat  aa«.ro«)  nos  de- 
RELiNQUERg \ki\ium  Dei,  docere  et  pracdicare , 
ktmimstuarf.  mensis.  ]  q.  d.  Nostrum  estpascerc 
animas  vcstras  riho  spirituali ,  puta  vcrhi  Dei  : 
i  rgo  par  est,  ut  non  destineamur  cura  pascendi 
eorpora  restrt»  cibo  corporali  :  aliisergo  minus 


APOSTOLOtiOM.  Cap.  vL 

occupatis  eam  demandemus.  Hinc  patet  minisu  - 
rium ,  in  (juo  despiciebantur  viduae  Graecoruu  . 
ideoque  inurmurabant,  fuisse  minislrare  mensis, 
l>uta  curareea  quae  adcibumetpotum,  vitaeque 
sustentationem  perlinent.  DbiNota,  mensashas 
partim  fuisse  sacras,  partim  profanas  etcom- 
muues.  Primoenim  hiprimi  fideles  celebrabant 
Euchai  isliani ,  dcii.de  agapen,  id  esl ,  COnviviuni 
commune  omnium  Gdelium  in  sigoum  charil  • 
tis  :  et  ard  ulrumque  minislerium  dcputati,  imo 
ordinati  sunt  Diaconi ,  (!<•  quo  niox  plura.  A  mi 
nisterio  cniiii  nuncupati  suntgraece  Diaconi,  i! 
est  minislri'. 

Notenthic  Episcopi  et  Praelati,  proeuratioueiij 
rerum  suariun  lCmporalium  aliis  demandare, 
sihi  vero  Eeelesiae  regimen  et  praedicationem 
competere.  Id  eognoscebant  s.  Basilius,  S.  Na- 
zianz.  S.  Aug.  qui  ne  quidem  derebussuis  lem- 
poralihus  loqui,  aut  earum  rationes  audire  su^ 
linehant,  ut  palet  in  eorum  Yita,  ac  praeserlini 
S.  Aug.  apud  Possidon.  c.  V.\.  Vide  S.  Bern.  I.  k. 
de  Consider.  c.  i). 

3.  Rom  TI»YinOMf,]/uxpTt>fe»/if»ou$jid  es|,  utVal. 
hcno  testimonio  probutos ;  Tigurina  ,  spectalw 
probitutis,  quihus  scilicet  populus  praebeat  tes- 
limonium  prudenliae,  fidei  et  prohae  vita^,  puta 
qui  siut  bonae  famae.  SicS.  Leoepist  87.  cap.  1. 
in  Episcoporum  electione  requirit  votu  civium  , 
testimoniu  populorum,  honorutorum  arbilrium, 
elcclionem  clericorum.  Testimonium  ergo  ad  po- 
pulum  speclat,  electio  uti  Clericos,  ordinatio 
adEpiscopos.  Refert  Sophronius,  vel  potius  Jo- 
hannes  Moschus  in  Prato  Spirit.  cap.  14(J.  hunc 
S.  Leonem  ad  sepulchrum  S.  Petri  in  oratione 
pervigilasse,  ac  peccatorum  suorum  veniain 
postulasse,  eique  S.  Petrum  respondisse  :  Oravi 
pro  te,  et  dimissa  sunt  tibipeccala  tua,  prosterquam 
imposilio  manuum  :  hoc  solum  ubs  le  requiretur, 
sivebene;  sive  fortasse  male  egeris.  Videant  ergo 
Episcopi,  quales  ordinent,  eosque  diligenter 
prius  examinent  et  perscrulentur. 

Septem.  ]  Ad  instar  septem  angclorum  :  sicut 
enimilli  Deoquasi  primarii  ministri  assislunt. 
elministrant;  ita  hi  septem  Diaconi  assistehant 
ct  ministrahantS.  Jacoho,  caetcriscueApostolis. 
\  ide  dicla  Apocal.  1.  U.  Ergo  delegerunt  septem 
Diaconos  in  Ecclesia  militante,  ut  illi  responde- 
renttotidem  Diaconis,id  esl,  minislris  Dei,  in 
Ecclesia  triumphante.  Utraque  enim  haec  Eccle- 
sia  est  una  et  eadem,  una  alteri  connexa  est  et 
suhordinata.  Horum  ad  instar  Roma?  eonstituii 
sunt  olim  septem  Diaconi  vocati  Regionarii,  a 
se|)tem  urbis  regionibus,  quihus  a  FabianoPon 
tilice,  ot  habet  ejus  vita,  prsepOsiti  fuerunt. 
Kvaristus  quoque  Pontifex  septem  Diaconos 
sanxit,  qui  Episcopum  concionantem  cnstodi- 
rent.  In  Concilio  Romano  II.  suh  Sitvestro,  sta- 
tuitur  can.  6. \\t  Diaconi  Cardinales  in  url.e  sint 
septem.  Idem  sanxerunt  aliae  Ecclesiae  ,  ul  patel 
inConcilio  Aquisgranensi  cap.  7.  Sed  crescente 
fidelium  numero,  hic  Diaconorum  numcrus  pa- 
riter  laxatus  et  amplificatus  est. 

Plenos  Spiritu  sancto.  ]  Tum  ad  patienter 
ferendum,  ac  sedandum  ohlocutiones  et  mur- 
mura  viduarum  et  orpbanorum,  ut  vult  OF.cum. 
tum  ad  alia  Diaconorum  munia,  dequibus  mox 
rite  obeundum. 

QrOS    COXSTITtAMUS      SITFR     HOC    OPUS.   1    HillC 

S.  Chrysost.  OEcumen.  Betfa  <-t  Mariana  censeni 
hos  septem  Diaconos  constftutos  fuisse  dun- 
taxat  Biensaram  pra-feclo?,  non  sutem  ordina- 


COMMLNTAUIA  1N  ACTA 

lioncm  aliquani  siior;  madepios :  itaque  divcrsos 
eos  fufsse  a  nosiris  Diaconis  qui  ordinantur  ad 
ministerium  EuCharistiae  et  Ecclesiae.  Llterius 
progrediuntur  haeretici,  quin  et  e  Catholicis 
Durandiis  in  U.  d.  2U.  qu.  2.  qui  absolute  negat 
diaconatum  esse  Sacramentum  :  solum  enim 
sacerdotium  esse  Ordinis  Sacramentum.  Du- 
rando  consentit  Cajetan.  loin.  1.  tract.  11.  Et 
scribens  in  hunc  locum  Actor.  ncgat  Diaconos 
fuisse  ininistros  altaris.  ldein  habet  spurius  Ca- 
non  sext;c  Synodo  atlixus  cap.  10.  apud  Theod. 
Balsam.  Verum  dico  utrumque  esse  falsum ;  elsi 
cnim  non  sit  dc  fidc  (eoquod  nec  in  Scriptura 

•  ■xprossum,  nec  ab  Ecclesia  definitum  sit)  ta- 
inen  communis  senlentia  Patrum  et  Doctorum 
<st,  diaconatum  esse  Sacramentum,  eoque  hic 
inilialos  septcin  liosce  primos  Diaconos. 

Id  ila  esse  patct  Primo,  quia  hi  seplcm  Dia- 
coni  ordinaii  sunt  per  impositioncm  manuum, 
iil  cst,  simili  ritu  quo  Episcopi  ct  Presbyleri  : 
crgo  sicutilli,  sic  et  Diaconi  suscipiunt  Sacra- 
mentum  Ordinis. 

Secundo,  quia  in  Diaconos  bic  non  alii  electi 
sunt,  nisi  qui  a  populo  haberent  probitalis  tes- 
(imonium,  plenique  cssent  Spiriiu  sancto  et 
sapientia :  haac  autem non  rcquh -untur  ad  mi- 
nislerium  mensarum  ,  quod  anteu  obierantcom- 
munes  viduae,  sed  ad  sacrain  ordinationem. 
Ilinc  rursum  cosdem  ordinaverunt  praeviaora- 
lionc,  uti  fieri  solet  in  ordinatione  sacerdotum. 

Tertio,  quia  S.  Stephanus  paulo  post  ordina- 
lionem  ccepit  praedicare  Evangelium  ,  idque 
lanla  vi  spiritus  etgratiae,  quam  in  ordinationc 
acceperat,utnemo  Judaeorumei  possit  resistcrr. 

Quarto,  quia  S.  Paulus  semper  conjungit  Dia- 
conos  cum  Episcopis,  sub  quilms  compi -ehendit 
et  saceidotes,  ahcisque  magnam  sanctilatem  et 
perfeclionem  exigit.  Insuper  Ephesi,  Philippis 
<l  Cretae  eos  instituit ,  ubi  tamen  non  crat  vita. 
ncc  mensa  fidelium  communis,  ac  proinde  non 
erantibi  mensarum  praefecti  :  ergo  Diaconi  ibi- 
dem  aliud  et  altius  habebant  ministerium. 
Yide  1.  Timoth.  3.  v.  2.  ad  Titum  1.  v.  vers.  6. 
Philipp.  1.  1. 

Quinlo,  quia  Diaconi  in  absenlia  sacerdotum 
possuntbaptizare,  Eucharistiam  ministrare,  re- 
conciliare  poenilentes  publicos,  praedicare,  etc. 
ut  patet  ex  Conc.  Nicamo  c.  1&.  S.  Cypriano  1.  3. 
cpist.  17.  S.  Greg.  1.  k.  cpist.  88.  Conc.  Valensill. 
<:.  2.  et  ex  vita  S.  Vincentii  Martyris  et  Diaconi , 
qui  jussu  Episcopi  praedicabat :  imo  olim  ordi- 
narie  Diaconi  sanguinem  Domini  populo  minis- 
irabant,  ut  patet  ex  actis  S.  Laurentii,  et  ex 
S.  Cypriano  serm.  5.  de  lapsis  ,  etex  S.  Juslino 
Apolog.  2.  et  ex  Concil.  Carthag.  IV.  cap.  38. 
crgo  sicut  adhaec  ordinantur  sacerdotes,  gra- 
fiamque  ad  haecrite  obeunda  recipiunt,  ila  et 
Diaconi. 

Sexto,  Diaconatus  semel  suscepius  amitti , 
aut  iterari  nequil  :  ergo  imprimitcharacterem  : 

♦  rgo  est  Sacramentum. 

Septimo,  Diaconatusex  Aposlolorum  institulo 
habet  annexum  caelibatum,  ut  docet  Concii. 
Carthag.  II.  cap.  2.  Idem  sancitum  est  in  Conc. 
Ancyranoc.  9.  vel  10.  Agathensi  suh  Symnaacho 
Arelatensill.  c.  2.  Arausicanojl.  c.  22.  aSyricio 
cp.  ad  Episc.  African.  c.  2.  S.  Leone  ep.  95.  et 
aliis;  Ergo  est  Ordo  sacer. 

Octavo,  quia  Diaconis  ex  officio  competit  so- 
lemnisrecitalio  vel  decantatio  Evangelii ,  oralio 
( nm  Pontifice,  cura  silenlii  ei  pacis  in  Ecclesia, 


APOSTOLOWJM.  Cap.  VI. 

ut  aitS.  Clemens  1.  2.  Conslit.  c.  Gl.  cura  vasorum 
sacrorum  clthesauri  Ecclesiae,  eleeinosynarum 
dislributio;  quae  sane  poslulant  minislruin  sa- 
crum  el  sacraium, 

Nono ,  id  convincitur  ex  Patribus  ,  S.  Dionys. 
Diaconos  quasi  Ordinis  sacri  ponit  in  sua  Eccl. 
Hierarch.  cap.  2.  et  seq.  aitque  inler  aiia,  eo? 
panem  sanclum  et  calicem  benedictionis,  id 
est,  consecrationis  Eucharistiac,  imponere  altari. 
S.  Ignalius  epist.  ad  Heronem  Diaconum,  qui 
- i> s i  in  Episcopatu  Antiocheno  successil  :  Nihil, 
ait,  sine  Episcopis  facito  :  sacerdotcs  enivi  sunt  ,tu 
vero  sacerdotum  minisler  :  baptizcmt ,  sa<  i  i/icant} 
cligunt,  mantis  imponunt  :  lu  vero  illis  ministras  , 
ul  S.  Stephanus  Jacobo.  Idem  ep.  ad  Trallianos  : 
Oportet  et  Diaconos  my$teriorum  Clirisli  minislros 
per  ornnia  placere  :  nec  cnim  ciborum  et  fiotuum 
minilrisunl  (nota)  sed  Ecclcsia?  Dci  minislratoi'es. 
Et  inferius  :  Quid  vcro  Diaconi,  quam  imitalores 
Angelicarum  virtulum?  qui  purum  el  inculpalum 
minislerium  illis  (saccrdolibus  )  exhibenl,  uti 
S.  Slephanus  B.  Jacobo,  Timolheuset  LinusPaulo, 
Anucletus  et  Clemens  Pelro  :  qui  igilur  his  non 
obcdit,  atheas  prorsus  et  impius  est.  ldem  tradil 
S.  Cy.nian.  1.  3.  epist.  9.  docet  hos  Diaconos  ah 
Apostolis  ordinatos  esse  ad  hoc,  ut  haberent 
]i,piscopatus  sui  et  Ecclesiw ministros.  S.  Polycarp. 
ep.  ad  Smyrnenses,  asserit  Diaconos  esse  mi- 
nistros  nonhoininum,  sed  Christi. 

Porro  septem  hosce  primos  Diaconos  sacrum 
Diaconatus  Ordinem  suscepisse,  docet  S.  Dion. 
Eccles.  Hierarch.  c.  5.  Cyprianus  epist  ad  Roga- 
tianum,  S.  August.  serm.  U.  de  Sanctis,  Aralor. 
Baron.  Salmeron ,  et  passim  alii  hic.  Quin  et 
S«  Clemens  1.  8.  Constit.  c.  17.  etl8.  tradit,  Epis- 
copumordinare  Diaconumimponendoeimanus 
etcerlis  precibus,  quibus  postulat  ci  dari  pjeni- 
ludinem  Spiritus  sancti,  sicut  eo  impletus  est 
S.  Stephanus.  Et  S.  Hieron.  epist.  1.  asseveral 
Nicolaum  ,  unum  e  septem  hisce  Diaconis,  mi- 
nistrasse  caliccm  Domini.  Concilium  Aquisgra- 
nense  c.  7.  docet,  Diaconos  in  Ecclesia  ordinari 
ad  instar  septem  horum  primorum  Diaconorum 
quos  reprsesentarunt  Levitaj  in  veteri  tesla- 
mento :  imo  Ecclesia  in  Diaconorum  ordinatione 
orat,  ut  digni  existant  gradu  et  ordine,  quo  in 
septenario  numero  Apostoli  Stephanumcum  so- 
ciis  elegerunt.  Quocirca  Conc.  Neocaesar.  can.  \U. 
asserit,  Diaconos  ab  Apostolis  institutos  regu- 
lam  esse  Diaconorum.  Insuper  Diaconi,  uli  ju- 
venes  aetale,  vigore  et  spirilu,  sustinuerunt 
pondus  Ecclesiae,  praesertim  in  persecutione,  in 
eaque  robore  et  alacritate  corporis  et  animi 
Ponlifices  superarunt,  lotique  Ecclesise  exem- 
plum  constantiae,  ct  exemplar  martyrii  dede- 
runt,  uti  fecit  S.  Laurenlius  tempore  S.  Sixti 
Pont.  Vincentius  tempore  Valerii  Episcopi  Cae- 
sarauguslani;  S.  Cyriacus,  Largus,  Smarag- 
dus,  etc.  ,  tempore  S.  Marcelli  sub  Diocletiano, 
quibus  omnibus  prajivit  et  praeluxit  hic  S.  Ste- 
phanus  quasi  eo.ru m  primicerius  et  choragus. 

Dices,  S.  Anaeletus  epist.  2.  S.  Cyprianus  I.  3. 
cpisl.  9.  el  Demasus  epist.  3.  asserunt ,  Diaconos 
non  a  Christo,  s*d  ab  Apostolis  esse  institulos. 
Ergo  Diaconatus  non  est  Sacramentum  :  omnia 
enim  Sacramenta  a  Christo,  non  ab  Apostolis, 
suntinstiluta,  uti  definil  Conc.  Trid.  sess. 7.c.  1. 

Resp.  hos  Patnes  tantum  velle  dicere,  quod 
Cbristus  nullos  ordinarit  Diaconos,  sicut  ordi- 
navit  Episcopos  et  Presbyteros  :  inde  lamen 
non  scquilur,  Chrislum  non  inslituisse  Diaco- 


COMMENTAMA  1N  ACTA 

naius  Sacramentum;  sod  tantnm  ejijs  executio- 

nemcoinmisisse  Aposiolis.  Pari  modo  Chrislus 
aullum  conflrmavit,  etjamen  instituit  Coufir- 
mationis  Sacramentum,  jussitque  Apostolis  et 
Episcopis  ut  illud  administrarent. 

Diccs  Secundo  :  Diaconi  hic  instituuntur  oe- 
casionc  murmuris,  et  mensis  duntaxat  pnefi- 
ciuntur.  Ergo  non  fucrunt  ordinati  ad  aliud  sa- 
crum  minislcrium. 

Resp.  Primo,  occasionem  instituendi  hosce 
Uiaconos  misse  nuumur  demensis, indetamen 
non  sequi  eos  duutaxat  prsefectos  fuisse  mensis. 
Nam  Apostoli  hac  occasione  usi,  executi  sunt 
praeceptum  Christi  de  creandisDiaconis,eisqne 
demandandiomnia  oflicia  a  Chrislosancita,  tam 
spiritualia,  quam  corporalia,  qualeeratmenso- 
rum  eteleemosynarum  distrihuiio.  lta  Innoc.  III. 
1.  3.  dc  Myster.  Missae  c.  5.  et  5G. 

Resp.  Secundo,  mensashas  fuisse  sacras,  ni- 
mirurn  celebrationis  Eucharistia?;  etpost  eam 
agapes,  si\e  eonviviicomniunis  in  signum  Cha- 
rilatis.  Primi  enim  Christiani  quotidie  commu- 
nicabani,  et  post  conimuneni  simul  ccenabant, 
ul  patet  1.  Cor.  11.  21.  Unde  non  sumebant  enini 
corporalem,  nisi  pritis  sumpsissent  sacruin. 
Diaconi  ergo  instiluti  sunt,  ul  minislrarent  tuin 
sacerdoti  inmensa,  hoc  est  Aliari  Eucharistitc, 
quam  conslal  omnino  csse  sacram  ;  tum  populo 
in  mensa  agapcs ,  quoe  licel  corporalis  essoi. 
crat  tanicn  spiritualis  quoqueet  sacra ;  tumqnia 
erat  appendix  et  quasi  clausula  ac  consnin- 
matio  Eucharisti.T,  tnm  quia  mensa  luec  be- 
nedicebatur  a  sacordote  sacrificante;  tum  quia 
instilucbatur  coniniiinis,  in  symbolum  amc- 
ris  et  chavilaiis;  tum  denique  quia  instrue- 
hatur  ox  bonis  lidcluim  Deo  oblatis  et  dicalis, 
quae  proinde  jam  erant  Ecclesiaslica  et  sacra, 
non  laica  el  profana.  Ergo  Diaconi  utrique 
mensae  minislrantes,  obibant  ministerium  non 
profanum,  sed  sacrum;  ad  quod  proinde  rite 
obeundum  cxigehatur  peculiaris  Dei  gratia , 
quaeeis  dabatur  in  impositione  manuum  Apos- 
tolorum,  puta  in  ordinatione. 

Denique  praeter  ofDcia  Diaconorum  jain  re- 
censila,  eorum  erat.  Primo,  ciioumspicereom- 
nia  quac  iD  Ecclesia  fiebat,  eaque  reforre  ad 
Episcopum.  Undc  S.  Clemensl.  8.  Consiit.  c.  19. 
Diaconum  vocat  animomrt  5r/!.s';///',putaoculimi, 
auditum,  os  el  cor,  Episcopi.  Secundo,  ex  Dia- 
conis  eligebantur  Apocrisarii,  id  est,  nunlii  et 
legati.  Sedis  Apostolica?,  ut  patet  ex  S.  Gregorio 
1.  11.  epist.  Zi3.  Tertio,  Diaconorum  erat  obirc 
carceres,  et  Confessores  futurosque  Martyres 
consolari,  animare,  alere,  omnique  ope  spiri- 
lualietcorporaliadjuvare.utpatetexS.  Cy-priano 
I.  3.  epist.  15.  Quarto,  eorum  erat  gestare  ei  cu- 
rare  sacras  reliquias.utpatet  ex  VictoreUlicensi 
lib.  l\.  Persecut.  Wandal.  Plura  eorum  oflieia 
recenset  S.  (.leniens  I.  S.  Conslit.  c.  19.  quae  et 
onumorantur  in  Docrolo  disl.  93.  c.  Diacotii  V.c- 
clesue.  ldem  Clomens  lih.  2.  Constit.  c.  61.  Dia- 
conus,  inquit,  ioca  vidcut ,  ut  quilibet  ingredicns 
(in  Ecclosiam)  insuum  tocum  concedal ,  ac  pva- 
ter  decorem  ne  sedeat.  Altendat  ne  quis  murmu- 
ret,  nevc  conniveat ,  vcl  nutet.  El  mox  :  Diaconi 
ibsolulu  oralionc,  alii  oblationi  Eucharistia'  sint 
intenli,  ministrantcs  corpofi  Domini;  alii  turbas 
videunt,  quietemque  iliis  imperent.  Dicat  aulem 
qaj  assistil  Pontifici  Diaconus .  populo  :  /Ve  quis 
itiquem,  ne  quis  in  liypocrisi,  scilicet  accedat  ad 
S.  Kucharisliam.  Idoni  1.  8.  c.  7.  ot9.  tradit ,  Dia- 


APOSTtJLOHUM.  Cap.  VI. 

'  uiiuni  solitum  emitterc  ex  Missa  energum< 
et  calechumenos  stato  tempore ,  uti  GmtaMisi 
pmnes  fldeles  dimittit,  dicons  :  Ite  missaest.  A< 
cap.  13.  ait,  Diaconum  solitum  indicere  preces 
populo  pro  Episcopis,  Presliyteris,  fiduis,  vir- 
ginibus,    orphanis ,    catechurnenis,    omniquc 
statu  Ecclesi.o. 

Porroroctc  notal  Raron.  anno  Christi  3i.  hos 
septem  Diaconos  non  itapraefectos  fuisse  mensis 
ut  (  quod  ininisiroruin  mensarum  est )  Cfleteris 
acccumbentibns ,  ipsi  quaead  cibiun  potumi 
pertinebant,  illuc  inferrentj  sedquodea  quce 
cuique  essent  opus,  «looinosynas  dividendo. 
curarent  :  quod  usu  relentum  esse  S.  Leo  in 
serm.  de  S.  Laurentio  tcstatur,  dum  (ic  co  ail : 
iVon  solum  ministerio  Sacramnntorum ,  sedeliam 
dispensatione  Ecclesiaslica;  subslanliie  prceemine- 
bat.  ldem  patetex  Actis  S.  Sinii,  Cyriaci ,  Largi 
et  Smaragdi,  Diaconorum,  qui  Christianis  ad 
Iutum  et  lateres  in  thermis  Diocloliani  damnalis 
eleemosynas  fldelium  distribuebant.  Sic  etTitus 
Diaconus  pecunias  pauperibus  dispertiens,  oc- 
cisus  Martyr  occubuit,  toslo  1'rospero  in  Cliro- 
nicoanno  Doinini  /i29.  Idem  de  Diaconis  Iradunt 
S.  Aml)ros.  lib.  de  Offic.  cap,  ult.  el  S.  Uieron. 
in  Ezech.  c.  U&.  Adeo  vcro  erat  Diaconis  com- 
missa  cura  rorum  Ecclesiee,  ut  adversus  Epis- 
co|)os  oas  diiapidantes  seconstanter  erigerent, 
uti  fecit  Honoralus  Archidiaconus  Ecclesiaa  Sa- 
lonitanae,  leste  S.  Gregor,  1.  2.  op.  13. 

Ilinc  et  Ronue,  aliisquo  in  locis,  ubi  homana 
Ecclesia  latifundia  possidebat,  diaconije erectac 
orant,  in  quibus  eleemosynaea  Diacono  rectorc 
diaconi;o.  ct  fructuum  ex  latifundiis collectoruin 
dis[)ensatore  distribui  solehant,  oti  passim  iu 
o[)istolis  docet  S.  Gregor.  quas  diaconiie  etiam- 
num  Ronuc  extanl ,  priscumque  iionicn  retinent. 
Romae  anteS.  Gregorium  diaconiae  ajque  ac  Dia- 
coni  Cardinales  erant  septem  ,  scd  ejus  temporo 
diiplicatus  cst  numerus,  crealique  qualuordo- 
cim ,  juxta  totidem  regiones  vel  vicos,  in  quos 
urbs  erat  distribula,  ut  quaecumque  regio  suam 
iiaberet  Diaconum  Cardinalom  ,  qui  sub  se  alios 
liabebat  Diaconos,  per  quos  pauperihus  omni- 
bus  regionis  sihi  commissaj  eleomosj  nas  dislri- 
buebat.  His  14.  Gregor.  III.  Pont.  adjecit  alios 
quatuor,  ut  universim  essent  octodecim ,  testo 
Onuphrioin  ejus  vita.  Atque  hsee  est  origo  oclo- 
decim  Cardinalium  Diaconorum  ,  qui  olim  ii; 
collegio  Cardinalium  visebantur  :  in  quo  anlo 
Leonem  X.  numerabantur  quinquagmta  duo  Car- 
diuales  Auxithunc  numerum  Leo  X.  ot  sequen- 
tes  Pontiiices.  Quare  ne  vagus  cl  nimius  osset 
Cardinalium  numerus,  Sixtus  V.  in  bulla  qua' 
incipit  ,  Vetus  ille ,  sanxit  ut  universim  essent 
septuaginta,  juxta  nuinerum  septuaginta  scnio- 
ruin,  quosDeus  addidit  Mosi  in  rogimine  populi. 
Numer  11.  16.  idemin  Conslit.  Postquam,  qusc 
est  5.  statuit  ut  inter  70.  Cardinales,  qualuord<  - 
cim  sintDiaconi ,  ([uot  fuerunt  tompore  S.  Gro- 
gorii  :  sex  Episcopi ,  caeteri  presbyteri.  Itaqu< 
Diaconorum  priini  et  principes  erant  Archidia- 
coni,  qui  Roma  appellabanlur  Diaconi  Cardina 
les,  uti  colligilur  ex  Concil.  Romano  II.  cap.  7. 
Cardiuales  enim  in  trcs  classes  sive  ordines  dis- 
trihuti  sunt:  alii  eninisunt  Cardinales  E[>iscopi  . 
alii  Cardinales  Presbyteri,  alii  C.ardinales  Diaco- 
ni  :etad  liosomnes,  eosque  solos  spectat  electio 
Pa[);e  ulpole,  <[ui  ojus  sunt  familiaros  et  consilia- 
rii :  quae  cousuctudo  coepit  anno  Domtni  1#S9. 
si  cridinius  Sigonio  lib.  9.  do  Rogno  ltalia?,  (<ni 


GOMMENTARIA  IN  ACTA 
<(  lii).  S.  tlocel  sanciuwn  cssc  a  Slephano  111.  Pon- 

lific.  anno  Domini779.  ne  quis  aliunde quam ex 
Cardinalium  numero  Pontifex  eligatur. 

/j.  Nos  VERO ORATIONI.  J  Nola  hic  primum  Apos- 
lolorum  oflicium  fuisse  orare  pro  se  lota  Eccle- 
eia,  aique  in  oratione  bauriebantft  Deo  ea  quae 
erant  docturi  et  praedicaturi.  Idem  imitcniur 
Rpiscopi ,  Praelati  ,  Doctorcs  et  Concionatores , 
ul  quieii  contcmptantcs  sorbeant ,  quod  occupali 
crgaproxunos  toqucntes  refundant ,  ait  S.  Greg. 
G.  Moral.  c.  17.  vel  juxta  aliam  ediiionem  25. 
Nisi  enini  Spiritus  sanctus  eorum  corda  accen- 
dat,  linguamque  imbuat  ctrcgat,  ut  co  modo 
dicant,  qnod  congruit  audiloribus  ad  feriendum 
«•orum  corda,  niliil  efficicnt,  ut  docetS.  Augusl. 
I.  U.  de  Uoctrina  Cbrist.  c.  15.  Unde  S.  Prospcr 
1.  1.  deVila  contempl.  c.  '23.  Lacrimas,  inquil, 
liuas  vult  a  suis  auditoribus  fundi ,  ipse  primilus 
fundal ,  etsic  cas  compunctione  sui  cordis  accen- 
dat.  lla  facicbant  Clierubini ,  qui  ibant  (ad  bo- 
niines)  cl  rerertebanlur  (per  contemplalioncm  ad 
Dcum)  in  simiiiludinem  fuiguris  coruscanli ,  Ezc- 
cbieL  1.  Sic  erunt  quasi  fiumina,  qua  ad  locum 
nndc  exeunt  per  contemplationis  secrelum,  per 
publicam  operalionis  seu  pr&dicalionis  instan/iam 
rcvcrtunlur ,  ailS.  Gregor.  bom.  5.  in  Ezecbiel. 
Praeclare  S.  Bernard.  epist.  201.  Nunc,  inquit, 
manent ,  tria ,  verbum,  exemplum,  oratio  :  major 
autem  horum  oralio  :  ca  namque  operi  et  voci 
gratiam  et  cfficaciam  promeretur. 

5.  Ei.egf.rint  Stf.phanum.]  Electio  beec.non  fuit 
ordinatio,  nec  institutioaut  creatio  Diaconorum. 
Haec  cnim  spectabat  ad  Aposlolos,  non  ad  po- 
nulum;  sed  oblatio  et  preesentatio.  q.  d.  Popu- 
lu.s  cx  omnibus  discipulis  selegit  Stepbanum 
ciun  sociis,  quasi  caeteris  apiiores  ad  hoc  mu- 
nus  ,  eosque  auctorandos  et  ordinandos  obtulit 
Apostolis,  si  illi  eorum  electionem  probassent. 
Sic  hodie  principes  laici,  qui  habent jus  patro- 
nalus  bcneliciorum  ,  sehgunt  aliquem  quem 
praesentant  Episcopo,  ut  is  ei  beneficium  confe- 
rat,  eumque  Canonicum  vei  Pastorem,  etc. , 
crcet  et  instiluat.  Porro  Epiphanius  haeresi  21. 
censet  hos  Diaconos  eleclos  esse  e  numero  72. 
discipulorum  Christi.  Sed  S.  Auguslinus  serm. 
serm.  9ft.  dc  diversis  dubitat  an  Steplianus  ad 
Cbristum  conversus  sil  posl  ejus  ascensionem. 

Stephanum.  ]  Stepbanus  Greecum  est  nomen, 
siguificans  coronam,  a  ^«f«vow,  id  cst  corono  : 
licct  Beda  censeat  esse  Hebraeum ,  et  significare 
regtda  vestra,  quia  primus  martyrium  obiit, 
ca-terisque  Marlyribus  exemplar  patiendi  ct  mo- 
riendi  pro  Cbristo  dedit  :  sed  non  video  a  qua 
radice  hebraea,  vel  eiymc.  Unde  Pagnin.  et  alii 
passim  censent  Steplianus,  uti  et  ca?tera  horum 
Diaconorum  nomina  esse  Grseca.  Unde  videlur 
quodipsi ,  licet  genere  essentHebrtei ,  patria  ta- 
men  fuerinl  Grseci.  Elegerunt  ergo  Graecos,  non 
Ilebraeos,  ulmagis  satisfacerent  murmuri  Grae- 
corum  ,  Graecos.  Diaconos  praeponendo  mensis 
et  eleemosynis.  Ita  Lucius  Dexter  in  Chronico 
anno  Christi  34.  diserte  asserit  omnes  hos  Dia- 
;.onos  fuisse  Graecos  Favct,  quod  multorum 
sententia  sit,  S.  Stephanum  fuisse  cognalum 
S.  Pauli  :  Paulus  aulem  erat  Cilix,  pula  Tarsen- 
sis  :  Graccus  enim  hic  idemesl,  quod  inler  Gen- 
lilcs  nalus  vel  educatus. 

Nota.  Primus  el  quasi  princeps  Diaconorum 
fuil  S.  Stephanus.  Ille  enim  canteris  eminebat 
plenitudinegralinc,  tklei  et  spiritus,  itcm  vi  dis- 
putamli  cl  cflicacia  prardicandi.  Ilinccl  primus 


APOSTOLOnUM.  Cap.  VI. 

pro  Christo  certamen  obiit ,  factusquc  est  Prolo- 
martyr.  Unde  Lucianus  epislol.  de  invcn'1'jbne 
S.  Stephani,  vocateum  primicerium  alioruni  el 

Archidiaconum.  Damascenus  hb.  h.  de  Fidc  c.  1G. 
vocat  cum  primum  Diaconum,  idestministrum, 
Chrlstj  :  ibidem  vocateum  Apostolum.  Et  S.  Au- 
guslinus  serm.  9Zi.  de  diversis  ,  ait  quod  intcr 
Diaconos  erat  primus  ut  inlcr  Apostolos  Petrus. 
Et  Nicetas  apud  Melapbrasten  :  Erant,  inquit, 
inter  /Ipostolos  Apostoius,  Prophcta  inler  Prophc- 
lus ,  Doc tor  intcr  Doctores.  Addil  S.  Augustinus 
scrm.  2.  deSanctis,  S.  Stepbanum  fuissc  juve- 
ncm  speciosum  ,  ac  virginem  :  unde  et  faciem 
babnit  angeli  vcrs.  15.  Damascenus  asseritcum 
praestanti  fuisse indole ,  in  eaque  Spiritumsanc- 
tmn  g-ratiae  radios  fulgentiores  cifccissc.  S.  Hie- 
ron.  lib.  1.  contra  Jovinian.  et  Nyssen.  Orat.  dc 
S.  Stephano  ,  negant  eum  gratia  inferiorem 
fuisse  Apostolis  :  non  officio,  puta  Diaconatu, 
constat  fuisse  iis  inferiorem.  S.  August.  serm.  5. 
deSanclis,  ait  eum  eminuissc  castitate.  In  hac 
re,  inquit,  quod  prcepositus  esl  feminis  (viduis) 
testimonium  meruit  sinccrissimai castilatis.  Etser. 
G.  Slephano  martyri  et  pulcbritudo  crat  corporis, 
et  flos  atatis'et  eloquentia  sermocinantis ,  etSa- 
pientia  sanclissima^  mentis,et  operatio  divinilaiU. 

Pi.enum  fide.  ]Primo,  fide  Chrisliana  :  unde 
eam  propugnavit  usque  ad  mortem.  Secundo, 
fule  id  est  fidelitate  :  haec  enim  maxime  in  dis- 
pensatore  eleemosynarum  requiritur.  Tcrtio, 
fide,  id  est  sapientia  Christiana  :  ha^c  enim  requi- 
ritur  in  diaconatuet  dispensationererum  Ecclc- 
siae.  Quarlo,  ftde ,  id  est,  fiducia  in  Deum,  quod 
necessaria  subministraret  ad  alendum  tot  viduas 
et  paupcres.  Quinlo,  fide,  id  est,  roborc  fidei, 
ad  superandum  non  tantum  murmura  paupe- 
rum.j  sed  et  lapides  ac  tormenta  Jndaeorum. 
Sexlo,  fde,  id  cst,  excellentia  fidei  tanta,  ut 
etiam  miracula  patraret,  quce  est  fides  miracu- 
Iorum,  eadem  cum  fide  Calholica,  sed  Excellcns, 
elannexam  habensingenlem  fiduciamin  Deum, 
v.  g.  patrandi  hicet  nuncmiracufum,  uti  dixi  in 
Evangeliis. 

Et  Spiritu  sancto.]  Puta  septem  donis  J-S|»>*- 
ritus  sancti,  omnibusque  virtutiijus  el  gralhs, 
(um  gratum  facientibus,  tum  gratis  dalis,  ac 
pr.rsertim  charilate  et  zelo.  Unde  Nicetas  apud 
Mrtaphrasten  ailde  S.  Stephano,  quodmagis  ar- 
debat  charitate ,  quam  omnes  Sanctisui  lcmporis , 
puta  fidelescaeteris  :  excipiuntur  enim  Apostoli, 
qni  plenitudine  Spiritus,  uti  et  aposlolatu,  cae- 
teris  antecellebant. 

Phii.ippdm.]  Hic  utpote  Diaconus,  alius  est 'i 
Pbjlippo  Apostolo.  Hic  tamen  ab  Eusebio  lib.  3. 
Histor.  c.  ult.  Tertul.  lib  de  Baplismo.  c.  8.  Isi- 
doro  Pelus.  1. 1.  epist.  1U1.  et  sequent.,  vocalur 
Apostotus,  non  quod  unus  fuerit  e  duodecim 
Apostohs,  uti  nonnuli  falso  opinati  sunl;  sed 
Apostolus ,  id  est,  vir  Apostolicus.  Unde  idem 
c.  21.  v.  8.  vocatur  Evangelisla,  quia  sciliccl 
instar  Apostoh  Evangelium  praedicavit,  utpate- 
bit  c.  8.  Habuit  quatuor  filias  Prophetissas  ,  c.  21. 
v.  9.  De  eo  sic  legimus  in  Romano  Marlyrol.  die 
G.  Junii  :  Ccesareccin  Pattfstinanalalis  B.  Philippi, 
qtti  fuil  tintts  dcseptem  primis  Diaconis.  llic  signis 
et  prodigiis  ctartts  Samariam  ad  ftdemChristicon- 
vcrtit,  et  Candacis  JEthiopum  regina;  Etinttchum 
baptizavit ,  ac  demum  apud  Cossaream  requievit  : 
jttxta  quem  tres  virgines  ejus  fdiw  Prophelissw  ttt- 
mulatce  jarent :  nam  qttarta  fiiia  ejus  ptena  Spiritu 
sancto  Epkcsi occubuit.  AdhuctemporeS.  Hieron. 


COMMENTAMA  in  acta 

Citsnroa?  «edlcnla  PMllppi,  et  cellulae  Qliarum 
integne  permanebant,  quas  ornnes  S.  Paula  pro- 

fcctura  Ilicrosolymam  invisii,  ul  idem  scribit 
cpist.  27.  ad  Eustochium. 

Prochorum.  ]  Hic  inter  sanctos  relatus  extat 
in  Martyrol.  Homan.  die  9.  Aprilis,  ubi  sic  dici- 
lur  :  Anliorhur  S.  Prorhori,  qui  fuil  unus  de  sep- 
lcm  primis  Diaconis,  c.t  ftde  ac  miraculis  clarus 
marlyrio  coronatus  esl.  Extat  lom.  7.  Bibliolh. 
SS.  Palrum,  vila  S.  Joannes  scripla  a  Prochoro, 
sed  multa  eo  indigna  et  fabulosa  continet.  Quare 
Auctor  ut  sibi  fidem  conciliaret,  Prochori  no- 
inen  ementitus  est.  Cnctcroqui  veteres  lestantur 
1'rochorUm  scripsissc  Acla.  S.  Joannis,  inter 
quos  Lucius  Dexter  in  Chronico  ad  annum  Do- 
mini  9h.  ila  loquilur  :  Proclwrus  scripsit  res  ges- 
tas  S.  Joannis,  unus  ex  septem  Diaconis.  Sed  hic 
Prochorus  dcperiit,  nec  hactenus  comparuit. 

Nicanorem.  ]  De  hoc  ita  lcgimus  in  Martyrol. 
l'.om,  dic  10.  Januarii  :  Jn  Cypro  B.  Tttcancris 
Diaconi  de  septcm  primis ,  qui  gratia  fidei  el  vir- 
lule  admiranilus  ^loriosissime  coronalus  est. 

Timonkm.]  De  hoc  dic  19.  Aprilis  in  Romano 
Martyrol.  baec  habentur :  JSatolis  S.  TimonisDia- 
coni  de  scplem  primis,  qui  primo  apud  Beraiam 
Doclor  rcsedit ,  ac  dcindc  vcrbum  Domini  disse- 
minans  venit  Corinllium ,  ibique  aJttdais  etGra- 
ris  (ut  traditur)  flammis  injectus;  sed  nihil  l&sus, 
dt  inum  rritri  affixus  martyrium  suum  implevit. 

Pahmenam.]Dc  hoc  23,  JanuariiMartyrol.  Rom. 
iiascrihit:  Philippis  in  macedonia  S.  Parmeno?, 
qui  fttit  unusde  scptem  primis  Diaconis.  llic  tradi- 
tus  gratia?  Dci,  injunclum sibi a  fratribus  officium 
prcedicationis  plcnafide  consummans,  subTrajano 
martyril  gloriam  esl  adcptus. 

Nicoi.Ai)M.]Hicfuit  causa  et  auctor,  uttradunt 
Irenacuslih.  1.  c.  27.  Epiphan.  hceresi  25.  Tcrtul. 
1.  de  Praescript.  c.  &6.  et  alii ;  vel  certe  occasio, 
ut  volunt  alii,  haeresis  Nicolaitarum,  quae  docet 
licerefornicari,  de  qua  dixi  Apoc.  2.  v.  6.  etl5. 
\  ide  ibi  dicta.  Nicolaum  enim  ab  hac  turpitudine 
et  hacresi  excusat  Clemens  Alexandrinus  lib.  3. 
Stroni.  c.  3.  Euseb.  1.  3.  Histor.  c.  23.  August.  I. 
de  tkeres.  c.  5.  Baron.  et  alii  ob  hoc  dubium, 
solus  e  seplem  Diaconis  Nicolaus  non  est  as- 
scriptus  Sanctorum  catalogo  in  Martyrol. 

Advenam  ,]  tt^c^utov  ,  id  est ,  Prosetytttm ,  Erat 
ergo  hic  Nicolaus  Gentilis  ,  sed  conversus  ad  ju- 
daismum,  lalis  enim  graece  vocabatur  Prosely- 
tus,  latine  advena. 

6.  Antioc.henum,]  oriundum  Anliochia. 

Orantes.  ]  Sub  oratione  comprehendit  sacrifi- 
cium  Eucharistiae  uti  indicat  S.  Clemens  1.  8. 
Constit.  cap.  ult.  Unde  eliamnum  non  nisi  in  sa- 
criflcio  ordinantur  Diaconi.  Addit  S.  Chrysost. 
jejunium,  cujus  expressa  fit  mentio  in  ordina- 
tioneSauli  et Barnabse cap.  13.  v.  3.  Undeetiam- 
num  Ecclesia  ordinationi  semper  prsemiltit  pu- 
lilicumct  solemne  jejuniuni. 

Imvosuehunteismancs.]  IlincpaietDiaconatum 
esseOrdinemetordinationein  sacrani.  Imponere 
•  nim  manus  apud  Apostolos  est  ordinare.  Unde 
ordinatio  a  Graecis  vocatur  xilr°™ji*  » id  est ,  ma- 
iium  impositio.  l]rgo  hi  Diaconi  'pnccipue  npn  sunl 
"idinati  ad  minislrandum  mensis  (ad  hoc  eniin 
non  requiritur  ordinalio  solemnis,  uli  patct  in 
«economis  aliisque  mcnsuram  niinistris)  sedad 
ministrandum  Ecclesiae  et  Apostolis  in  Missa, 
< -oncione,  aliisque  minisleriis  sacris,  ul  palelex 
msu  ei  traditione  totius  nrftiquitalis.  Secundo  . 
hinc  videiur  quod  imposilio  manuum  non    .xil 

COUNtLHS   A    I.APIDE.      TOM.    >; . 


APOSTOEORUM.  Cap.  VI.  137 

quid  accidentale,  sed  materia  esscntialis  Sacra- 
menti  Ordinis,uti  recte  conlra  D.  Soio  docet 

Bellarminus  lib.  1.  de  Ordinat.cap.  9.  Immo  bi< 
non  poterat  esse  alia  materia  :  nam  liber  Evan- 
geliorum,  qui  nunc  datur  Diaconis  in  ordinatio- 
nc,  estque  materia  Ordinis  diaconalus,  ut  deb- 
nit  concilium  Florentinum  in  Bulla  unionis  , 
tunc  necdum  extabat,  quia  necdum  scriptus 
eralHinc  S.  Paulus.  1.  Timoth.  h.  \k.  et  alibi  do 
cet,  per  impositionem  manus  dari  gratiam  ; 
idque  visibili  signocolumba?,  aut  simili  ostendit 
Deus  in  ordinatione  S.  Chrysoslomi  et  aliorum 
SS.  Episcoporum.  Et  Concil  Tridenl.  sess.  23, 
cap.  h.  docet  dari  gratiam  quando  Episcopus 
super  ordinandum  (nlique  manus  imponendo; 
dicit:  Accipe  Spiritum  sanctum.  Causa  ,  esl,  quod 
impositiomanus  reprajsentet  illapsum  Spiritus 
sancti.ejusqueobumbralionem  et  plenitutinem, 
qiiae  requirilur  in  iis  qui  ordinanlur,  ideoque 
postulaiur  ct  dalur  in  ordinationc,  ut  scilicei 
Spiritus  eumroboret,  illuminct,  dirigal  inomni- 
bus  suis  ministeriis,  quae  commune  Ecclesite 
bonum  spectant.  Ita  ex  S.  Dionysio  Amalarius 
lib.  1.  de  Eccles.  Officiiscap.  1.  12. 

Mystice,  significatur  ordinandum  offerriDeo, 
(piasi  victimam  ct  holocaustum  :  huic  enim  in 
lege  veterimanus  imponebalur  juxla  legem  Le- 
vilici  1.  h.  ut  moneantur  ordinandi,  se  quasi 
victimas  debere  seipsos  suaque  omnia  conse- 
crare,  et  expendere  ad  Dei  obsequium  et  cul- 
tum.  Plura  dc  impositionc  manuum  iu  ordina- 
tione  dixi  1.  Tim.  h.  v.  \h. 

Porro  viduae  hae  amolae  a  mensis ,  et  credentes 
Diaconis,  aliis  minoribus  officiis  deputatae  sunt, 
factaequeDiaconissie  :  quarum  tria  erantmunia 
praecipua.  Primum,  nudare  feminas  ad  baptis- 
mum  et  sacram  unctionem.  Secundumcustodire 
portas  feminarum,  seminisque  praeesse  in  tem- 
plo.  Terlium  tcmpore  persecutionis  ab  Episcopo, 
vel  Parocho  mitlebantur  ad  lideles,  praesertim 
in  carccrc  juvandos  ct  animandos.  Vide  dictal. 
Tiinoth.  5.  v.  9. 

7.  Et  verbum  Domi.m  crescehat,  ]  in  numero, 
aeque  ac  in  fide  et  opere  credentium ,  ait  Glossa  : 
quia  Apostoli  liberati  cura  mensarum,  magis , 
totosque  se  dabant  orationi  et  pracdicalioni ,  si- 
cutcrcscentc  agricolatione,  irrigatione,  etcura 
agricolse,  crescit  seges  in  agro.  Alludit  ad  para- 
bolam  seminis  et  seminantis,  cui  a  Christo  com- 
paratur  veibum  Dei,  Marci  h.  26. 

Multa  etiam  tchba  sacerdotum,  ]  communium 
et  minorum  (hi  enim  vocantur  turba)  non  sum- 
morum  et  principum,  uli  videtur  velleS.  Clir\- 
sost.  qui  et  miratur  hic  Spiritus  sancti  gratiam, 
ct  Chrisli  clementiam,  quod  cos  qui  paulo  ante 
blasphemarant  Christum  in  cruce  dicentes  : 
Atios  salvos  fccit ,  seipsttm  salvttm  faccre  neqttit , 
perduxerit  ad  fidem  et  salulem. 

Orediehat  fidei.]  Syrus  attscttltabat ,  id  est 
assenli •■balur  fidci ,  puta  credebat  in  Christum. 
Ad  fidem  magis  requirilur  volunlalis  pia  incli- 
natio,  quam  iiilelleclus  propensio;  res  enim  fi- 
dei  sunt  obscurae,  el  supra  rationis  captum. 
lnde  ad  eas  credendas  pia  volunlas  movct  in- 
tellectum,  bic  ca^culientem  ,  eumque  snbjicil  et 
quasi  captivat  in  obsequiuin  Iidei,ul  ait  Aposto- 
lus  2.  Cor.  10.  5. 

Tropol.  obedit  fidei  Christianus,  qui  facit  ea 
qu;e  lides  facienda  dictal  et  jubet,  qui  scilirit 
jusle,  pic  el  sobre  vivit  :  pie  Deo  ,  tobric  sibi , 
jusie  proxjmo;  cujus  proinde  vita  fldei  rcspon* 

15 


i38  COMRENTAMA  IN  ACTA 

del,  ctmorcs  professione  adaequantur :  sieenhn 
\ivit  utcredit. 

Pli.m  s  cratia.  ]  Syrus  ,  xrtr^  tahuta  ,  iil  est, 
honilaU'.  Gnera  nunc  habent  ?t(««w,  id  cst ,  fulc, 
de  qua  dixi  v.  h, 

8.  Et  FOHTrnmiNK.  ]  Lyran.  graliam ,  mulla 
hcroica  operandj  :  farUtudimm ,  mulia  tlura  pa- 
tiendi  accipii.  Verugn  dico,  per  gratiam,  (|uotl- 
lihet cliarisma  el  virlutes  onines  ;  ulpotc  gratire 
cotnites  et  quasi  filias  (lKccniin  onincs  sunt 
gratisB ,  quia  gratis  a  Deo  infus;c)  intclligi ,  ac 
cousequenter  ipsam  quoque  foriitudincm ;  sed 
quia  in  ea  excelluit  s.  Stcphanus,  hinc  ait,  Et 
jorlitudine.  q.  tl.  Plenus  erat  oinni  gralia,  scd 
maximc  fortitutlinc ,  tum  atl  agcndum,  praiser- 
lim  atl  intrcpitlc  praedirandum,  tlispuiainlumct 
convinccntlum  Jutheos  :  tum  atl  offcrendum  se 
minis,  pcriculis,  tormcntis,  lapitlationi  cl  mar- 
tyrio  :  tum  ad  palratidiim  signa  et  prodigia  : 
quibus  suam  (idem  et  doctrinam  de  Christo  con- 
firmabat ,  uii  sctjuiiur. 

.Nota  liic  vim  ct  cffcctum  Sacramenti  ordina- 
lionis  :  nam  ante  cam  ,  nec  gratia  plenus  fuit 
Stephanus,  nec  praedicavit,  nec  miracula  pa- 
travit ,  post  eam  vero,  imo  per  eam ,  omnia  hax 
praestitit,  uti  advertil.  S.  Cbrysost. 

9.  De  SyiNagoc.a.  ]  Non  quod  una  omnium  se- 
quenlium  fucrit  Synagoga,  ul  vultCajelan.  sedc/e 
synagoga,  itl  est ,  deSynagogis.  Estenallage  nu- 
meri.  Judsei  cnim  Alexandrinisuam  habcbant  Sy- 
nagogam  Hierosolymis,  suam  Cyrenenses,  suam 
Cilices,  elc. ,  ita  S.  Chrysost.  perinde  ac  Romae 
Germani  suum  habent  Collegium,  Angli  suum, 
Scoii  sunm,  Maronitae  suum  ,  Graeci  suum.  Sicut 
cnim  nunc  Roma  ,  ita  tunc  Jerusalem  cratme- 
tropolis  fidci ,  religionis  ct  sapienliae  ,  ad  quam 
proinde  Judaei  sparsi  per  orbem  mittcbant  suos 
iilios  ,  ut  lege  et  sapientia  Dci  imbucrenlur,  et 
ad  hocvariarum  nationum  collegia,  quas  Syna- 
gogas  vocabant,  erant  instituta. 

QVJB    APPELLATUR  LlRERTJNORUM  ,  ]   id   est  filio- 

rum  ctui  prognati  erantex  parentibus  in  servitu- 
tem  a  Pompeio  aliis(|iic  Roinaui  aliovc  abducti^ , 
sed  libertalc  donalis.  lla  S.  Cbrysost.  Beda  Caje- 
tan.  et  alii.  Hi  enim ,  utpote  e  servili  generc 
prognati,  videnlur  a  ceteris,  quasi  liberis  re- 
jecti,  ideoque  pcculiarem  constituissc  Synago- 
gam.  Alii  Liberiinos  censent  vocari  oriundos  ex 
Libya.  Ita  OFxum.  Glossa,  Gagneius,  Hugo  et 
Lyran.  Unde  nonnulli  suspicantur  corrupte  legi 
Liberlinorum  ,  pro  Lybyrlinorum,  vel  potius  Ly- 
ystinorum.  q.  d.  Libyes  ,  qui  inter  Cyrenaicam 
t  t  jEgyptum  habitant ,  quique  suam  habebant  in 
.lerusalem  Synagogam,  quaj  a  gente  et  regione 
vocabaturLibystinorum.  Vcrum  omnia  exempla- 
ria  Graeca  et  Lalina  babent  Libertinorum,  non 
Lybislinorum.  Quare  prior  expositio  cst  verior, 
quaeconfirmatur  ex  eo,  quodRomae  Judaei  voca- 
bantur  Liberlini,  qui  libertale  donali  in  Transti- 
bcrina  regione  babitabant,  dc  iis  enim  ita  scri- 
bit  Philo  in  Legatione  ad  Caium  sub  medium  •. 
yon  passus  fuisset  Augustus  trans  Tiberim,  bo- 
uam  urbis  partem  teneri  a  Juda;is,  quorum  pleri- 
ijuc  erant  Libertini ;  quippc  qui  bellijure  in polesta- 
tem  redacli  :  ab  hceris  suis  manumissi  fuerant , 
permissi  ritu  majorem  vivere  :  fios  sciebat  suas 
haberc  proseuchas ,  in  quibus  suos  ccetus  facerent , 
praiscrtim  sabbalis. 

Cyuenensilm.  ]  Cyrene  alia  erat  in  Syria,  alia 
in  Media  ,  alia  in  Aliica.  De  tertia  bic  agi  cen- 
sent  Chrysosl.   OEcuin.    Gagneius:  quia   Cyrc- 


APOSTOLORLWL  Cap.  VI. 

nenscs  hic  junguutur  Alexandrinis,  qui  pariler 
sunt  Afri.  Sic  crgo  fama  Stephani  tres  orbis  par- 
tes  pcrvagala  cst.  Disputavitenim  cum  Liberli- 
nis  Romanis,  qui  sunt  in  Europa;  cum  Cilicibus, 
qui  suut  in  Asia  ;  cum  Cyrenensibus  et  Alexan- 
drinis  ,  qui  sunt  in  Africa. 

Alexaisdrinorum,]  qui  oriundierant  Alcxan- 
dria  metropoli  /Egypti,  de  qua  dixi  Nalmm.  3.  8. 

Eorcm  qui  erant  a  Cilicia.  ]  Qiuc  bodic  Cara- 
mania  dicitur,  ut  patet  ex  Thcatro  orbis  Ortc- 
lii,  in  Turcia.  Ex  hac  Synagoga  vidctur  fuissc 
S.  Paulus,  aeque  ac  S.  Stephanus,  utpotc  Pauli 
consobrinus  ut  ccnset  Sanchcz ,  Salmcron  et 
alii.  Fuit  enim  S.  Paulus  Cilix,  puta  Tarsensis  ; 
ideoque  S.  Stcphano,  usque  ad  verbaetverbera, 
ipsamquc  mortcm  sc  opposuit,  ut  patet  cap.  7. 
Eratcnim  ipse  ardenti  ingenio ,  et  zelalor  legis 
vctcris,ideoquccum  collcgissuis  in  Stephanum, 
ulpote  cognatum  suum,  ctejusdem  sccumscho- 
Ise  ac  synagogae,  quasi  in  apostalam  acrius  in- 
surrexit.  Fratrum  enim,  et  consanguineorum  , 
ac  collegarum  odia  sunt  acerbissima ,  amor 
enim  acuit  iras. 

Er  Asu.  ]  Minori,  quae  Ciliciae  adjacet  :  ea 
nunc  vulgo  Turcia  vocatur.  Hinc  disce,  quanta 
fuerit  gratia,  virlus,  efficia,  sapienlia,  pro- 
digia  ,  fulgor  sancli  Slepbani,  quae  omnium  iu 
se  synagogarum  oculos  convertit,  animosquc 
et  linguas  armavit,  utpote  gloriai  ipsius  invi- 
dentium. 

10.  Et  non  poterant  resistere  sapienti.e  ,  ] 
divinae,  qua  plenus  erat  sanclus  Stephanus. 
Hacenim  eos  convincebat,  et  ex  sanctis  Scrip- 
turis,  aliis  que  notis  et  signis  demonstrabat 
Jesum  Chrislumesse  Messiam,  orbisque  salva- 
torem. 

Et  Spiritui,  qui  loqcebatur.  ]  Legit  Interpres , 
Si  £>a;.ajam  legunt,  o>  'o-xiu  ,  id  est,  quo  vel  pcr 
quem  loquebatur.  Glossa  addit,  cum  omni  fiducia 
ct  sine  thnore.  Ecce  in  Stephano  impletur  illa 
promissioChristi :  Nonenimvos estis qui loquimini, 
sed  Sniritus  Palris  veslri*  qui  loquitur  in  vobis. 
Matt.  10.  20.  Et  :  Ego  dabo  vobis  os  et  sapienliam 
cui  non  poterunt  resistere  et  contradicere  omnes 
adversariivestri.  Lucae  21.  15. 

11.  Tunc  sunniibLKU^T,  ]  bni&xj.ov ,  id  est ,  Ti- 
gufiuo  su^oniai  unt ;  Pagnin.  clam  acceperuntvi- 
ros  qui  dicerent ,  elc 

Verha  Blasphemi.e  ,  ]  ^.«crip/j//i«  graece  idem 
quod  Svt;?r,/j.ix  ,  id  est,  mala  fama  ab  alio  spar- 
sa,  vituperium,  calumnia,  maledicentia :  sed  usu 
Fcclesiastico  significat  injuriam,  sive  probrum 
jactatum  in  Deum  et  Sanctos,  uti  bic  in  Mosen, 
ejusque  legcm.  Hanc  enim  accusationem  inlen- 
tant  S.  Stephano,  eum  scilicet  dixisse  contra 
Moscp  ,  quod  lex  Mosis  ii  Christo  jam  abolita  sit, 
ideoque  non  fueritex  deo;  acconsequenler  quod 
Moses  mentitus  sit,  cum  dixit  cam  csse  divinam, 
foreque  aeternam  :  contra  Deum  vero  eum  blas- 
pbemasse,  eo  quod  dixisset,  Deum  velle  per 
Chrislum  abolere  legem  veterem,  quasi  illa  non 
fuisset  data  a  Deo  vero  et  sempiterno,  quodquc 
Deus  finxerildeMosieam  dedisse,  falsoquepro- 
miserit  eam  fore  perpetuam. 

NotatS.  August.  serm.  93.  de  Sanctis,  hosce  fal- 
sos  tesles  eamdem  pene  calumniam  impingerc 
S.  Stephano,  quam  Paulo  ante  Scribae  impege- 
rantChristo.  Nam  falsum  hoc  suumtestimonium 
explicantes  v.  13.  dicunt  :  llomo  iste  non  cessal 
loqui  adversus  locumsanctum  et  legem;  audivimus 
enim  eum  dicenlem,   quoniam  Jesus   JSazarenus 


COMMENTAfilA  IN  ACTA 

luc  tirsh  n'i  tocum  istum,  ct  mulabit  Iraditiones 
qiuu  tradidit  nobis  Moscs.  Conlra  Christumvcro 
dixerunt  :  llic  dixil  :  Possum  destruere  tetnplum 
Dri ,  et  post  triduum  rewdi/icare  illud ,  Maltli. 
2&  00. 

lUirsum  notat  S.  Augustin.  Iianc  eorum  accu- 
sationem  vcrum  fui>se  oraculum,  perinde  ac 
fuit  scntenlia  Caiphce  contra  Christum.  Joan. 
11.  50.  Porro  eos  inenliri ,  ct  caliunniari  S.  Ste- 
phanum  patct,  quia  Stcphanus  niliil  dixerat  con- 
ira  locum  sanctum,  idest,  contra  tcmplum, 
\el  .Icrusalcm,  qua3  erateivitas  sancta,  neque 
contra  lcgcm  :  nam  et  Christus  de  se  dixerat : 
Non  veni  solvere  legem  ,  scd  adimplere  ,  imo  per- 
licere,  Matth.  5.  17.  ncque  tlixcrat  quod  Jesus 
destrueret  tcmplum,  vel  Jcrusalem;  aut  quod 
mutarcl  traditiones,™  \Sm  ,  id  cst  ritiis  ccrcuio- 
nias,  cultum,  legesqiie  el  inslitula  a  Mose  tradi- 
ta  :  Bt  esto  itl  dixisset,  si  logem  mutare  erat 
crimen,  non  Slephanum  id  \  aiieiiiaulom  ,  Md 
Jesum  idfacicnicni  invadere  debebant.  Undecx- 
clamat  S.  Creg.  Naziansen.  orat.  de  s.  Stephano  : 
<)  itijustum  audicntium  sentcnlium!  Quoniam,  in- 
(juiuut ,  Ji  susmutavit  leges  ,  lai>idclur  Slephanus. 
Sunima  erge  accusationis  ctcriininis  quotl  Stc- 
phano  inlenlant,  cst  ha?c  :  Slcphanus  dixit, 
quod  lex  nostra  in  evangelium  sit  iransitura  ,  ju- 
daismus  inchristianisnium,  Moscs  in  Christum, 
t|ui  est  Uei  lilius:  ergo  blasphemavil  legemnos- 
tram,  et  Deum ,  dando  cjus  divinitatcm  Jesu 
Christo,  qucm  scimus  fuissc  nicriim  hominem. 
Verum  dicunl  in  sua  scntcntia ,  pula  in  sua  pcr- 
lidia  ct  judaismo,  cl  vcre  haec  prsedicabal  Ste- 
phanus,  et  sic  vcre  coram  concilio  Judaico  eiun 
eapitis  rcum  agebant,  uli  Christum  rcum  ege- 
rant ;  Sed  alia  iininisccnt  falsa  :  impingunt  enim 
Stephano  multa  ,  quce  ipse  non  dixerat,  uti  jam 
dixi.  Porroalliidunt  ail  id  tpiod  dixcrat  Christus, 
icmplum  cum  urhe  vestandum  a  Romanis  ,  Luc. 
P).  l\!\.  Scd  tle  siki  nicndacilcr  addunt,  id  factu- 
rum  essc  Jcsum  ,  cuni  id  non  dixerit  Jcsus  (inul- 
tO  minus  Stephanus)  scd  polius  dixerit  id  factu- 
ras  esse  Genies,  puta  nomanos.  DcniqueMartyr 
cst  Slephanus,  quia  pro  pnedicalione  Chrisli  ct 
Kvangelii  oecubuit  in  illud  cnim  transituram  lc- 
getXI  vclerom,  Mnses  ct  Prophetae  prajdixerant  : 
sed  Iktc  eoruni  oracula  inielligere  nolebant,  et 
ctiamnum  nolunt  .luduu. 

15.   VlDBRimi!    FACII  U    KJCS  TAXOCAM   IAOIKM  A.\- 

gkli.]  Brat  Stephanus  natmali  spccie  vulluque 
speciosissimus,  ait  S.  Auffust.  scrm.  6.  de  Sanc- 
tis  ;  sed  supra  naturam  hic  ci  addita  fuit  pulchri- 
tudo.FaciesenimangeUsigniGcateximiumquid, 
augustum  et  coeleste  in  vuliu  ,  puta  speciem  et 
maiestatem  angelicam.  Patet  id  ex  illo  Esther 
e.  15.  16.  atl  Assucrcin  rogem.  Vidi,  inquit,  tc 
Domine  quasi  angelum  Dei,  el  conturbalum  cst 
rormcum  prtB  timore gtoria  tuce.  Valde  cnim  mi- 
rabilis  cs  Domine  ct  facics  tua  plcna  cst  gratiu- 
rum. 

Contulit  ergo  Deus  Slephano  novum  mirum- 
tpie  splendorcm,  et  quasi  ratlios  corporis  glo- 
riosi,  qualcs  contulit  Mosi  Exodi  SA.  1.  etS.  An- 
tonio,  S.  Francisco,  noslroque  S.  Ignatio.  Unde 
S.  August.  scnn.  99.  dc  divcrsis  ait ,  FacicmSte- 
1'hani  radiasse  instarsolis;  ithpie  Primo,  ut  exte- 
riorfulgor  vultus  indicaret  intcrnum  fulgorem, 
ct  pulcluiuidincin  mcntis.  Nani  ut  ait  S.  llilar. 
Arelat.  hom.  de  S.  Slcphano,  abundantia  cordis 
transicrat  in  decus  corporis,  ct  in  facici  pulchrilu- 
dincm  candor  splmdorque  antmi  cxundabat  ,  ac 


APOSTOLOIHJM.   Cap.  VI.  1S9 

dliscondila  pectoris  ornumenta  spcculum  frontia 
irradiabant,  atquc  eum  habere  in  se  Spiritum  tanc- 
tum,  os  prce  se  geslabal  angciicum.  Sccundo, 
quia  S.  Slcphanus  in  moribusel  doctrina  ,  puta 
in  disputando  et  prsedicando  «unulabatur  |mri- 
tatem  ,  innocentiam ,  libertatem ,  fortitudinem , 
sapicntiam,  zduin  et  sancliiatem  angelicam  : 
quare  in  amicoct  amiulo  angcloriun  Evangelica 
similitudo  apparuit  ait  S.  Auguslin.  serm.  6.  dc 
Sanctis.  Tertio,  ut  gloria  sui  corporis  resurrec- 
tionem  Christi  jam  faclam,  et  nostram  futuram 
incredulis  repraesentaret;  ulpole  de  qua  cum 
Judajis  disputaverat,  et  quam  segre  audiehant, 
presertim  Saducaei.  Untlo  S.  August.  loco.  jam 
citato  ait,  quod  S.  Slcphanus  ad  confusionem 
illorum,  revclata  facie  speculans  in  ccr.lmn  gfariam 
(itii  Dei,  resurrectionis  annunlibat  Sucrumcnlum. 
Quario,  S.  Hilar.  Arcl.  homil.  jam  citata  ,  Fa- 
cies ,  ait,  Stephaniassumpsit  speciem  resurgen- 
lis,  adversariis  ad  pamarn  peccati,  ct  lormcntum 
invidia,  et  exprobrationem  impietatis ,  et  testi- 
monium  criminis.  JudaRis  ergo  facies  Stcpliani 
visacst  formidahilis ,  Ciiristianis,  vero  amahi- 
lis  et  admirahilis.  (hiinto,  quia  S.  Stephanu^ 
jamerat  quasi  candidatus  martyrii,  eltriumphi 
gloria?que  coelcstis  :  untte  cjus  pra-luslres  quos- 
dam  radios  evihrahai.  Hinc  quasi  mox  evolatu- 
rus  in  ccelum  cxclaniahat :  Eccevideo  ccclos  apcr- 
tos  ,  et  .lcsum  si.unlem  a  dcxtris  virlutis  Dci. 
Stupeantergo  oinncs  in  vultu  Stephani  gloriar:i 
triumphantis,  ail  Pelrus  Dainiani  serm.  deS.  St<  - 
phano.  Hinc  et  Tertull.  lih.  de  hcsurrect.  carnis 
cap.  55.  ait,  S.  Slephanuininslar  Chrisli  in  trans- 
(iguratione,  angelicum  fastigium  induisse. 

Allegor.  Doctorihus  novi  teslamenli,  qualis 
cratS.  Stephauus.dictum  est  ix  Christo  :  Voseslis 
luxmundi,  Matth.  5.  lli.  Hinc  cst  Ciiristi  ,  ulpolc 
Doctoris  mundi,  facies  resplenduit  quasi  sol, 
Matth.  17.  2.  Nam.'Bf  aii  Apostolus  1.  Corintl'.. 
,".  9.  St  ministratio  duinuutioni :s  (id  est,  legis  Mo- 
saieas,  ejeae  minantur  mortem  et  damnalioncm 
gloria  rst  :  multo  mugis  ministcrium  justitia'  in 
1  \  angclio  abwtttal  in  gloria. 

Anagog.  Oui docti  fucrint ,  fulgebunl  quasi splcn- 
dor  firmamcnti ,  et  q-ui  adjustiliam  crudiunt  mul- 
tos  ,  quasi  stcllce  in  jierprtuas  <ct(  rnitutcs ,  ait 
Daniel  c.  15.  3. 

Tropol.  Impiorum  nicns  ct  facics  nigrescil  Ul 
olla,  pioruin  sercna  csl  ct  niicscit  ut  juhar  auro- 
r;e  :  menlis  eniin  dccus  vol  dcdccus  in  vulln 
oinicat.  Unde  ChaldseusCantic.  1.  v.  5.  paraphras- 
tice  haec  addit  :  Quando  lsru<lit<v  fecerunt  vitu- 
lum,  d<  iiigratw  sunt  fucies  coruin  sicut  .Kthiopum. 
ijiii  halutunt  in  tabcrnaculis  Ccdar ;  ct  quundo 
runt  pxnitentiam,  et  dimissum  iis  fuit  peccatum  , 
multipticatus  cs!  splendor  gloritr  vultus  corum  si- 
cat  vultus  angelorum.  Denique  S.  Chrysosl.  com- 
mettans  in  c.  7.  \.  55.  censet,  Stephanum  faciem 
augeticam  induisse  ex  conspectu  glorias  Dci  el 
Chrisli  :  Ail  cnim  v.  55.  Ecce  video  cwtos  apcrtos, 
ct  Jcsum  stunti  ni  a  dextris  Dei.  Ilanc  cnim  visio- 
nem  eum  ah  initio  habuisse  ,  sed  prudenler  ta- 
cuisse,  ne  Juda?os  hoc  speclro  offcndcret.  Sie 
Mosi  cx  aspectu  et  consortio  Deiaillati  sunt  radii. 
ct  quasi  cornua  lucis  Exodi  3'i.  v.  29.  Deus  enim 
quasi  sol  lucidissimus  suis  suam  luccm  alllat  : 
nam  facies  angelica  Stephani  inaximc  sita  crat 
in  ratliis  luciset  splendore  angelico.  Idcm  aentit 
S.  August.  serm.  (V  de  S.  Stephano,  Stephanus, 
ait,  revelatafacie  specutabatur  in  ealum  gtoriam 
Del  fitii ,  idco   vidcbant    vultum  rjus  Judcris  lan- 


1'.0 


COMMENTAMA  1N  ACTA 


r.uam  vuilum  angeli  Deiflnunc  tanlummodo  bealus 
Martyr  Stephane  terram  despice,  coclum  conspice ; 
tt  pontificem  sperne,  Patrem  attcnde.  Atque  huec 
videtur  propria  et  littcralis  causa  fuissc  facici 
angelicae  in  S.  Slephano.  Siinili  inodo  Christus 
in  transfiguratione  radios  sui  splendoris  ct  glo- 
rite  afllavil  Mosi  et  Eliae,  qui  paritcr  visi  sunt 
in  gloria  et  inajestalc  ,  ul  ait  S.  Lucas  Evang. 
c.  9.  31. 

Addit  S.  Chrysost.  oh  hunc  angclicum  faciei 
dccorcm  Judaeos,  licet  hostes  Stcphani  infensis- 
simos,  pennisisse  lamen  diulius  cum  lihere 
coDcionari,  ut  tanto  dccorc  oculos  pascerent. 
Vcrum  in  sua  perlidia  partinaces,  hoc  splendorc 
interius  non  illuminati,  scd  magis  excaecati  oh- 
dueruntj  ideoque  ejus  faciem  aeque  ac  doctri- 
nain  obscurare  et  lapidibus  opprimere  satage- 
runt. 

Simili  modo  S.  Joanncs  Baptista  Castilate  , 
vita,  sermone,  zelo,  vullu  fuit  angclicus,  ideo- 
(jiie  a  Christo  vocatus  est  Angelus  Malth.  11.  20. 

Malachias  Propheta  a  morihus,  praedicatione 
et  suaviloquenlia  vocatus  est  Malachias,  id  est, 
angelus  Domini  ;  imo  Origencs  eum,  reque  ac 
Joannem  Baptistam,  censuit  fuisse  vere  ange- 
lum  ,  non  hominem ,  uti  dixi  inilio  Malachiae. 

S.  Caecilia  familiariter  cum  angelo  virginitatis 
suae  custode  conversans  puritalem,  alacritatem, 
cfficiam,  gratiam,  speciemqueinduitangelicam: 
unde  et  Valerianum  sponsum,  cjusque  fratrem 
Tiburtium,  ac  /i00.  alios  ad  Christum  convertit. 
Quocirca  in  officio  Ecclesiastico  deca  canit  Ec- 
clesia  :  O  beata  C.ecitia  ,  qua;  duos  fratres  conver- 
listij  Aiui.aclu.urn  judicem  supcrasti ,  Urbanuvi 
Episcopum  in  vulta  angetico  dnnovstrastt, 

S.  Basilius  gravilate,  dcvoliont ,  ordinchic- 
rarchico,  vultuque  angelico  perculit  Vavcniem 
Imp.  eumque  saevientem  contra  Catholicos  com- 
pescuit ,  et  pene  exanimavit.  Nam,ut  referl. 
6.  Greg.  Nazianz.  orat.  de  laudibus  S.  Basilii, 
cum  Valens  multis  satellitibus  stipatus,  in  festo 
Epiphaniae  templum  ingressus,  audivit  psalmo- 
diam  instar  tonitrui  personantem  ,  plebisque  pela- 
gus  vidit,  omnemque  ordinemet  concinnitatem  , 
angelicam  potius  quam  humanam  :  atque  ipsuvt 
liasitium  ante  populum  recto  corpore  stantem,  nec 
oculis,  nec  animo,  perinde  ac  sinihit  novi  contigis- 
set ,  ullam  in  partem  se  moventem ,  sed  Deo  et  al- 
tari  affixum  :  eos  autem  aquibus  cingebatur,  cum 
timore  quodam  ac  reverentia  stantes ;  humanuvi 
quidquam  passus  est,  atque  ocuiorum  vertigine  ac 


APOSTOLORUM.  Cap.  VI. 

tcnebris  tolus  imptetur ,  elc.  lla  enim  titubare 
capil ,  ut ,  nisi  quispiam  cx  Sacrarii  ministris  va~ 
cillanlem  supposita  manu  retinuisset ,  misere  uli- 
que  et  lucluose  /rrolapsurus  fuerit.  Subdit  cum 
tanta  sapientiaetgratia  cum  Valenle  prolocutum 
ul  Dei  voces  csse  viderentur,  quibus  proindc 
Valentis  iras  flexit  et  sedavit.  Addit  Amphilo- 
chius  in/yita  S.  Basilii,  eum  dum  sacrificaret , 
ab  Eubulo  visum  clarissimo  lumine  ac  angelis 
circumdari. 

Ita  S.  Zosymas,  cum  audisset  vitain  angeli- 
cam  S.  Mariae  jEgyptiacac,  eamque  vidisset  su- 
pra  flumen  Jordanis  ambulantem,  ac  in  oratione 
raptam  in  aerem ,  rediens  et  requirens  eam, 
orans  diccbat  :  Ostende  mihi  Domine  abscondituvi 
thesaurum,  quem  mihi  peccatori  manifestare  dig- 
nalus  es.  Ostende  mihi  obsecro  Domine ,  in  cor- 
pore  angetum ,  cui  totus  comparari  indignus  est 
viundus  ,  uti  ipse  rcfert  in  ejus  vita.  Vere  enini 
Anastasius  Nycaenus  ad  Antiochum  qurcst.  30. 
angelum  ita  definit  :  Quid  esl  angelus?  Est  vi- 
vum  rationale ,  hymnisonum  immortale. 

S.  Thomas  Aquinas  ab  innocentia  et  castitatc 
baptismali ,  quam  per  omnem  vitam  conserva- 
vit,  ut  nunquam  stimulum  carnis  senserit  ab 
eo  temporc,  quo  angeli  lumbos  ejus  cingulo  cas- 
titatis  accinxerunl  :  insuper  ab  intellectus,  sa- 
pientiae  et  doctrinae  eminentia  ,  nuncupatus  est 
DoctorAngelicus. 

S.  Mechtildis,  ait  Engelhardus  in  ejus  vila  c.  b. 
silentium  tanluvi  indixerat  sibi ,  ut  viulam  crede- 
res  :  si  vero  toqueretur  ,  cum  angelo  te  conferrc 
putares ,  quae  proinde  ,  cum  quadam  vice  ei 
inadvertenter  verbum  otiosum  excidisset ,  illud 
diu  multis  lacrymis  et  voluntariis  poenis  casti- 
gavit.  Silentium  ergo  angelicum  nos  docet  cum 
angelis,  et  ab  angelis  cum  hominibus  angelicc 
loqui.  Unde  et  de  S.  Thoma  Aquinale,  quem  con- 
discipuli  ob  juge  silentium  bovem  mutum  appel- 
labant,  dixit  Albertus  Magnus  ejus  magister  : 
llic  bos  mutus  brevi  tantam  dabit  vocem ,  ut  eam 
audiat  totusorbis,  imo  omnia  saecula  eam  quasi 
angelicam  admirentur. 

Noster  B.  Aloisius  Gonzaga  virginilate,  modes- 
ia,  mansuetudine  ,  blanditoquio,  verecundia  , 
•  ratione,  contemplatione  ,  vultu  erat  angelicus  : 
unde  a  matre  Comitissa  Castillionensi  non  ali- 
ter  vocabatur,  quam  meus  angetus.  Quin  et  Au- 
ditores  Rotae  in  processu  Canonizationis  ejus- 
dem,  ipsi  Angetici  titulum  ultroet  motu  proprio 
dederunt. 


COMMENTAIUA  1N  ACTA  APOSTOLOIlUM.  Cap.  VII.  l;.l 

CAPUT  SEPTIMUM. 

SYNOPSIS    CAPITIS. 

STEPHANUS  SUAM  CAUSAM  AGENS ,  DOCTE  ET  FUSE  PERORAT  IN  CONCILIO  ,  ALTEQl  I  I .XOIi- 
DIENS  REFRICAT  HISTORIAS  AbBAHjE  ,  ISAAC  ,  JACOB  ,  MoSIS  ET  PROPHETARUM ,  QLI 
PR^NUNTIARUNT  ClIRISTUM  ,  QUIBUS  UTI  RESTITERUNT  PRISCI  JuD^EI  ,  MULTOSQUE  EX  El 
OCCIDERUNT,  ITA  NUNC  POSTEROS  EORUM  PERSEQUI  CHRISTUM  EJUSQUE  DISCIPULOS,  LTBEftK 
PROCLAMAT.  UNDE  INGENTI  ZELO  ,  LIBERTATE  AC  SPIRITU  V.  51.  IN  ILLOS  DETONAT  : 
DURA,  INQUIT,  CERVICR  ,  ET  INCIRCUMCISIS  CORDIBUS  ET  AURIBUS,  VOS  SBHPBR  SPIRITLI 
SANCTO  RESISTITIS  ,  SICUT  PATRES  VESTIil,  ITA  ET  VOS  ,  VOCATQUE  PRODITORES  ET 
HOMICIDAS  ClIRISTI.  QuOCIRCA  ILLI  STRIDENTE8  ET  FURENTES  RAPIUNT  F.UM,  AC  LAPlDIBLs 

obruunt:  ille  vero  interritus,  oculis  in  coelum  intentis  videns  gloriam  Dei  F.T 
Jesum  :  Domine  Jesu  ,  INQUIT,  suscipe  spiritum  meum. 

nxiTautem  princeps  saccrdotum  :  Si  haec  ita  se  liahent?  2.  Qui  ait  :  Vin 
Ifratres ,  et  patres,  audite  :  Deus  gloriae  apparuit  palri  nostro  Abrahae  cum 
fesset  in  Mesopotamia  :  prius  quam  moraretur  in  Cliaran,  et  dixit  ad  illum  : 
)3.  Exi  de  terra  tua  ,  et  de  cognatione  tua  ,  et  veni  in  terram  ,  quam  mons- 
jtravero  tibi.  4.  Tunc  exiit  de  terra  Chaldaeorum  ,  et  habitavit  in  Charan. 
!Et  inde  ,  postquam  mortuus  est  pater  ejus ,  transtulit  illum  in  terram  istam  , 
in  qua  nunc  vos  habitatis.  5.  Et  non  dedit  illi  hereditatem  in  ea,  nec 
passum  pedis :  sed  repromisit  dare  illi  eam  in  possessionem  ,  et  semini  ejus  post  ipsum,  cum  non 
liaberct  filium.  G.  Locutus  est  autem  ei  Deus :  Quia  erit  semen  ejus  accola  in  terra  aliena  ,  et 
servituti  eos  subjicient ,  et  male  tractabunt  eos  annis  quadringentis :  7.  et  gentem  cui  servierint , 
judicabo  ego ,  dixit  Dominus,  ct  post  haec  exibunt ,  et  servient  mihi  in  loco  isto.  8.  Et  dedit  illi 
lestameutum  circumcisionis :  ct  sic  genuit  Isaac,  et  circumcidit  eum  die  Octavo :  et  Isaac  , 
Jacob  ,  et  Jacob  duodecim  Patriarchas.  9.  Et  Patriarchae  aemulantes,  Joseph  vendiderunt  in 
Egyptum,  et  erat  Deus  cum  eo :  10.  et  eripuit  eum  ex  omnibus  tribulationibus  ejus,  et  dedit  ei , 
giatiam  ct  sapicntiam  in  conspectu  Pharaonis  regis  ^Egypti ,  et  constituit  eum  Praepositum  super 
.Egyplum ,  et  super  omnem  domum  suam.  1 1 .  Venit  autem  fames  in  universam  .Egyptum  et 
(  ihanaan  ,  et  tribulatio  magna :  et  non  inveniebant  cibos  patres  nostri.  12.  Cum  audisset  autem 
Jacob  esse  frumentum  in  ^Egypto ,  misit  patres  nostros  primum  :  13.  et  in  secundo  cognitus  est 
Joseph  a  fratribus  suis,  et  manifestatum  est  Pharaoni  genus  ejus.  14.  Mittens  autem  Joseph 
accersivit  Jacob  patrem  suum,  et  omnem  cognationem  suam  in  animabus  septuaginta  quinque. 
1 5.  Et  descendit  Jacob  in  ./Egyptum  ,  et  defunctus  est  ipse  et  patres  nostri.  1 6.  Et  translati  sunt 
in  Sichem,  et  positi  sunt  in  sepulchro  quod  cmit  Abraham  pretio  argenti  a  filiis  Hemor,  Glii 
Sichem.  17.  Cum  autem  appropinquaret  tempus  promissionis ,  quam  confessus  erat  Deus 
Abrahae,  crevit  populus  ,  et  multiplicatus  est  in  ^Egypto  :  18.  quoadusque  surrexit  alius  rex  in 
-ttgypto»  qui  non  scicbat  Joseph.  19.  Hic  circumveniens  genus  nostrum  ,  afflixit  patres  nostros, 
ut  exponerent  infantes  suos  ne  vivificarentur.  20.  Eodem  tempore  natus  est  Moyses ,  et  fuit 
gratus  Deo,  qui  nutritus  est  tribus  mensibus  in  domo  patris  sui.  21.  Exposito  autem  illo 
Mistulit  eum  filia  Pharaonis,  et  nutrivit  eum  sibi  in  filium.  22.  Et  eruditus  est  Moyses  omni 
*apientia  yEgyptiorum ,  et  erat  potens  in  verbis,  ct  in  opcribus  suis.  23.  Cum  autem  impleretui 
<i  quadraginla  annorum  tempus ,  ascendit  in  cor  ejus  ut  visitaret  fratres  suos  filios  Israel. 
24.  Et  cum  vidisset  quemdam  injuriam  patientem  ,  vindicavit  illum  :  et  fecit  ultionem  ei  qui 
injuriam  sustincbat,  percusso  ^Egyptio.  25.  Existimabatautem  intelligere  fratres,  quoniam  Deus 
per  manum  ipsius  daret  salutem  illis:at  illi  non  intellexerunt.  26.  Sequenti  vero  die  apparuit 
dlis  litigantibus :  et  reconciliabat  eos  in  pace,  dicens :  Viri ,  fratres  estis ,  ut  quid  nocetis 
ilterutmm  ?  27.  Qui  autem  injuriam  faciebat  proximo  ,  repulit  eum  dicens  :  Quis  te  constituit 
priooipeu  et  judicem  super  nos?  28.  nunquid  interficere  me  tuvis,  quemadmodum  interfecisfi 
lion  yEgvptium?29.  Fugit  autem  Moyses  invcibo  islo,ct  factus  csl  advcna  in  lerra  Madian , 


142  COMMENTARIA  1N  ACTA  APOSfOLOftDM.  Cap.  \i:. 

ubi  generavil  filios  duos.  30.  Et  expletis  annis  quadraginta,  apparuit  illi  in  deserto  monlis  Sina 
angelus  in  igne  flammte  rul)i.  31 .  Moyses  aulem  videns ,  admiratus  est  visnm,  et  accedente  illo 
ut  consideraret,  facta  est  ad  eum  vox  Domini ,  dicens :  3'2.  Ego  sum  Deus  palrum  tuoruni  , 
Deus  Abraham  ,  Deus  Isaac ,  et  Deus  Jacob.  Tremefactns  autem  Moyses  ,  non  audebat  conside- 
rare.  33.  Dixit  autem  illi  Dominus  :  Solve  calceamentum  pcdum  tuorum :  locus  enim  in  quo  stas, 
lerra  sancla  est.  34.  Videns  vidi  alTlictionem  populi  mei  ,  qui  est  in  ^Egypto ,  et  gemitum 
eorum  audivi ,  et  descendi  liberare  eos.  Et  nunc  veni,  et  miltam  le  in  vEgyptum.  35.  Hunc 
Moysen ,  quem  negaverunt,  dicentes  :  Quis  le  eonstituit  principem  et  judieem  ?  Ilunc  Deus 
principcm  et  redemptorem  misit,  cum  manu  angeli ,  qui  apparuit  illi  in  rubo.  3G.  liic  eduxit 
illos ,  faciens  prodigia  et  signa  in  terra  /Egypti :  et  in  rubro  mari ,  et  in  deserto  annis  quadra- 
ginla.  37.  Hic  estMoyses ,  qui  dixit  filiis  lsrael :  Prophetam  suscitabit  vobis  Deus  de  fratribus 
vcstris,  tanquam  me  ,  ipsum  audielis.  38.  Hic  est,  qui  fuit  in  Ecclesia  in  solitudine  cum 
aogelo ,  qui  loquebatur  ei  in  monte  Sina  ,  et  cum  palribus  nostris :  qui  accepit  verba  vitae  darc 
nobis.  39.  Cui  noluerunt  obedire  patres  nostri :  sed  repulerunt ,  et  aversi  sunt  cordibus  suis  in 
Kgyptum.  40.  Dicentes  ad  Aaron  :  Fac  nobis  deos,  qui  pracedant  nos  :  Moyses  enim  hic  ,  qui 
eduxit  nos  de  terra  ^Egypti ,  nescimus  quid  faclum  sit  ei.  41 .  Et  vitulum  fecerunt  in  diebus  illis, 
et  obtulerunt  hostiam  simulacro,  et  lcetabantur  in  operibus  manuum  suarum.  42.  Convcrtit 
autem  Deus ,  et  tradidit  eos  servire  militise  cueli ,  sicut  scriptum  est  in  libro  Prophetarum. 
JXunquid  victimas  et  hostias  obtulistis  mihi  annis  quadraginta  in  deserto  ,  domus  Israel  ?  43.  Et 
suscepistis  tabernaculum  Moloch  ,  et  sidus  Dei  vestri  Rempham  ,  Gguras  ,  quas  fecistis  ,  adorare 
cas.  Et  transferam  vos  traos  Babylonem.  44.  Tabernaculura  lestimonii  fuit  cum  patribus  nostris 
in  deserto,  sicut  disposuit  illis  Deus,  loquens  ad  Moysen,  ut  faceret  illud  secundum  formam 
quara  viderat.  45.  Quod  et  induxeruut,  suscipientes  patres  nostri  cum  Jesu  in  possessionem 
gentium  ,  quas  expulit  Deus  a  facie  patrum  noslrorum  ,  usque  in  diebus  David.  46.  Qui  invenit 
gratiam  ante  Deum  ,  et  petiit  ut  inveniret  tabernaculum  Deo  Jacob.  47.  Salomon  auleni  aedifi- 
cavit  illi  domum.  48.  Sed  non  excelsus  in  manufactis  habitat ,  sicut  Prophela  dicit :  49.  Coelum 
mihi  sedes  est,  terra  autera  scabellum  pedum  meorum.  Quam  domum  oedificabitis  mihi  ,  dicil 
Dominus ,  aut  quis  locus  requietionis  meae  est  ?  50.  Nonne  raanus  mea  fecit  haec  omnia  ? 
51.  Dura  cervice ,  et  incircumcisis  cordibus  et  auribus,  vos  semper  spiritui  sancto  resistitis, 
sicut  patres  vestri ,  ita  et  vos.  52.  Quem  Prophetarura  non  sunt  persecuti  patres  vestri  ?  Et 
occiderunt  eos  ,  qui  prsenuntiabant  de  advcntu  Justi ,  cujus  vos  nunc  proditores  et  homicidae 
fuistis :  53.  quia  accepistis  legem  in  dispositione  angelorum ,  et  non  custodistis.  54.  Audienfes 
autera  haec  dissecabantur  cordibus  suis ,  et  stridebant  dentibus  in  eura.  55.  Cum  autem  esset 
plenus  Spiritu  sancto ,  intendens  in  ccelum  ,  vidit  gloriam  Dei,  et  Jesum  stantem  a  dextris  Dei. 
Et  ait :  Ecce  video  coelos  apertos,  et  Filium  hominis  stantem  a  dextris  Dei.  5G.  Exclamantes 
autem  voce  magna  continuerunt  aures  suas,  et  impetum  fecerunt  unanimiter  in  eum.  57.  Et 
cjicientes  eura  extra  civitatem  lapidabant :  et  testes  deposuerunt  vestimenta  sua  secus  pedes 
adolescentis ,  qui  vocabatur  Saulus.  58.  El  lapidabant  Stephanura  invocantem  ,  et  dicentem : 
Domine  Jesu  suscipe  spiritum  meura.  59.  Positis  autem  genibus ,  clamavit  voce  magna,  dicens : 
Domine,  ne  statuas  illis  hoc  peccatum.  Et  cum  hoc  dixisset ,  obdormivit  in  Domino.  Saulus 
autem  erat  consentiens  neci  ejus. 

Nota  Historiae  pleraeque  quae  hoc  capite  recen-  quam  habent,  communicat.  Nota  S.   Chrysosi. 

set  S.  Stephanus,  petitaa  suntex  Genesi  et  Exodi,  id  dicere  S.  Stephanum  contra  Judieos,  putantes 

ubi  eas  explicui :  qure  ergo  ibi  dixi ,  hic  non  re-  gloriam  Dei  alligatam  esse  templo  et  legi  ipso- 

petam.  Porroinmultis  Stephanus  videtur  repug-  rum.  q.  d.  Deus   ante  legem  et  templum  fuit 

nareGenesi.  Septem  enim  hicoccurrunt  antilo-  Deus  gloriae,  suamque  gloriam  oslendit  Abrahaj 

giae,  partimin  Genesi  sohUas,  partim  hic  brevi-  et    patribus  vestris;  quos  divites  ,  vicloriosos, 

ter  solvendas.  felices  ,  gloriosos  effecit :  ergo  pari  modo  potest 

2.  Vibi  fratbes  et  patres.  ]  Fratres  vocat  sibi  suam  gloriam   nunc  avocare  a  templo  et  lege 

cequales  et  coasvos  :  patres  vero,  seniores,  pon-  vestra,  eamque  transferre  in   Christum  et  Ec- 

lifices  et  judices  coram  quibus  causam  suam  clesiam.   Vide  qusc    tle   Dei  gloria   et    glorifi- 

agebatin  concilio.  fla  Lyran.  et  Hugo.  catione  dixi  Rom.  11.  33.  et  Jsaiae  C.  3.  et  Apo- 

Deus  glori.b.  ]  Scilicet  origo,  fons  et  causa,  cal.  l\.  8. 
boc  est ,  Deus  gloriosissimus,  cui  compelit  om-         Apparuit  patri  nostro  AunAniE.  ]  Incipit  ab 

oishonor  et  gloria,  eaque  divina  et  immensa;  Abraham,  quia  is  Judeeorum,  hoc  est  fidelium 

rjiiique  angelis  et  hominibus  omnem  gloriam,  etSynagogce,  fuit  primus  paler  ct  patiiarcha, 


COMMENTAIWA  1N  ACT\ 
inimu.Sfjuo  proinissioiiem  expliciiam  accepit 
Je  Chri.sto  cx  sc  nascituro. 

Accusarant  Judcei  Slcphanum,  quod  locuius 
csset  conlra  eorumDeum,  legem ,  tcmplum  , 
Moscn  et  Prophclas.  IUTcllit  id  Slcphanus  ;  lio- 
norificc  loqucndo  dc  Dco  Abrahae  ,  ac  \ocando 
eum  Deum  gloriae;  deque  ipSQ  Ahraham,vo- 
cando  eum  patrcm  nostrum,  ac  dc  lege,  tem- 
plo,  Mose  ct  Prophctis.  Ostcndiiquc  Jutheos  po- 
tius  iis  obloqui  et  rcsistcrc ,  dum  Chrislum  a 
Dco  ,  Mosc  ct  Prophctis  promissum  ,  ac  in  lege 
et  victimis  tcmpli  adumhratum  ,  cjusquc  disci- 
pulos  pcrsequuntur.  q.  d.  Accusalis  mequn-i 
blasphemum  ,  co  quod  Chrislum  pr;eponani 
Mosi  et  Prophelis,  afleramque  cum  esse  Dci  fi- 
lium  ct  rcdemptorcm  mundi.  At  vcro  idipsum 
crcdidit  Abraham,  Moses  el  Prophelee,  qui  ci 
tdlpsurn  praedixerunt.  Imitauiini  crgo  patrem 
vcstrum  Abraham,  legislatorem  Mosen,  ves- 
trosquo  Propheta»,  bc  in  Christum  jam  natum 
creditc,  sicuti  ipsi  in  Christum  nasciturum  crc- 
didcrunt,  eumque  vobis  pncdixerunt  et  pro- 
rniscrunt :  alioqui  non  ego  ,  sed  vos  a  fide  Abra- 
hae,  MosisetPropheiaruin  aegeneres,  iisadversos 
et  hoslcs  vosostendetis.  lta  S.  Auguslin.  scrm. 
<)3.  dc  divcrsis. 

In  Mi.sopot amia.  ]  E»t  hic  prima  antilogia.  Vi- 
detur  cnini  Stepbanus  hic  pugnare  cum  Mose 
Genes.  12.  1.  juncto  cutn  (icncs.  11.  31.  uhi  di- 
citur  qnod  Abraham  vocatus  et.  eductus  sit  dc 
(Jr  Chald.eorum. 

Respondeo,  S.  Stcphanum  Mesopotamiam  hoc 
loco  late  accipere,  pro  onmi  regione  quac  est 
transEuphralem:  opponit  cnimeam  terrae  Cha- 
naan  Jiuhcis  promissae,  quae  se  extendehat  us- 
quc  ad  Euphratem;  hicenim  cjus  limes  statui- 
tur  a  Deo  Dculer.  11.  24.  Quarc  suh  Mesopota- 
mia,  comprehendit  hic  Chaldaeam.  Id  ita  essc 
patet  ex  vers.  h.  uhi  ait  :  Tunc  c.riit.  de  terra 
GkaUhBOrwrn.  Porro  quomodo  Genes.  12.  /i.  dica- 
uir  Ahraham  cgrcssus  de  Haran,  ihidcm  cxpli- 
cui  :  co  cnim  perlinet. 

Ciim.av.  ]  Ckaran,  sive  Haran  sunt  Charrce, 
quae  fuit  urhs  Parlhoruin  ,  sila  in  ftnihus  Mcso- 
potamiaeversusterramChanaan,juxla  quam  ca> 
susest  M.  Crassus  a  Parthis,  dc  quo  Lucan.  lib. 
1.  de  Bello  civili : 

Assyrias  Latio  maculavit  sanguineCliarras. 

3.  Exi  de  TERBA.  ]  Praeclare  S.  Hieron.  qui  Stri- 
donem  ct  Dalmaliam  patriam  suam  deserens  , 
per  orhem  discendi  causa  peregrinalus  ,  tandem 
in  Bethlchcm  consedit  et  conquievit,  Epist.  ad 
Paulinum  :  Credcnti ,  ait,  totus  mundus  divitia- 
rutn  est ,  ct  facile  contcmnit  omnia,  qui  se  sem- 
per  cogitat  esse  moriturum.  Et  Poeta  : 

Omne  solumforli  patriacst,  ut  piscibus  anpjor. 

Hinc  Socrates,  diccbatse  esse  cosmopolitam  ,  id 
cst ,  civemmundi.  Et  ex  Platonc  Plolinus  apud 
S.  August.  I.  9.  de  Civit.  c.  6.  Fugiendum  est ,  ait, 
iidclarissimam  patriam:et  ibipatcr,  ctibiomnia: 
lua;  igitur  classis ,  aul  fuga?  Similem  Dco  fieri. 
Si  ergo  Deo  tanto  similior ,  quanto  fit  quisque pn>- 
pinquior,  vulta  cst  ab  Ulo  tanla  longinquitas , 
quanta  cjus  dissimUitudo.  Sumus  eiiimab  actcr- 
tio  ab  eo  conscripti  civcs  Sanctorum  et  domes- 
<ici  Dei ,  quasi  ejus  filii  ct  heredcs,  coheredc.s 
uitem  Christi,  patria  ergo  nohis  est  coelum. 
terra  vcroexilium.  Hicquc  fuilcommunis  Ahra- 
hx>  ct  Sanctorum  omnium  sensus,  uti  multis 
ostcndi  llebr.  11.  9. 


APOSTOLOWUM.  Cap.  VII. 

Tn.ANsTu.rr,  ]  /itew5x»«v ,  id  esl  habitare  , 
S.  Augusi.  lt>.  Civ.  c.  16.  legit.  coUocavili  Syi 
mutavit  ;  sciliccl  Ahrahaj  domum,  sedem  et  ha 
hitationcm  transtulit  cx  Haraa  ip  Chanaau. 

U,  In  oi  \  voi  ni  nc  iiAiuiAiis,  ]  non  cgo ,  quia 
lerram  cl  omnia  tcrrena  ciun  Apostolifi  rcliqui, 
cl  vjriuiis  morti  ad  ciclum  propcro.  Ila  Glossa. 

5.  Bt  non  dsdit  ii.i.i  iu.iw.ditati.u  in  la  ,  nec 
i'\ssu\i  i>i.i)i>.  ]  Graecum  /SfyucPrimo,  significut 
vestigium,  ut  vcrtil  Syrus  ,  Pagnin.  cl  Tigurioa. 
Sccundo,  passum,  ut  palel  cx  PJutarcho  in  De- 
metr.  passus  auicin  csi  mensura  quinque  pe- 
dum  :  hos  enim  eflicit  dislensio  ct  divaricalio 
unius  pedis  ab  altero.  q.  d.  Ne  iniiiimam  quideni 
terrae  mcnsuram  dcdit.  illi  Est  hic  secunda  ariti- 
logia.  Nam  Genes.  23.  9.  Ahraham  in  Chanaan 
ciuitct  possedil  speluncam  dupliccm,  ad  sepul- 
luram  Sar;e  ct  siiorum.  Hesp.  Priino,  illam  non 
dcdit  ci  Dcus  ,  scd  pretio  suo  eam  sibi  compara- 
vit  Abraham.  Ita  S.  August.  qiucst.  50.  in  Genes. 
Sccundo,  non  posscdit  illam  quasihereditati 
scilicet  ut  vivus  eam  quasi  praedium  colcrei 
vel  incolcrct,  scd  utscpulluram,  in  qua  mor- 
luus  quiesceret.  Sepulchrum  cnim  non  cst  hcre- 
ditas  nec  domus,  vel  ager  visorum,  scd  potius 
crypta  subtcrranea  morluorum.  Ita  Clossa. 

GUM  NON   IIABERET  1TLKM.  ]  HOC  auget  piomis- 

sionem  Dei  et  fidem  Ahrahae.  Deus  enim  promi- 
sit  Chanaan  Abrahae ,  id  est ,  posleris  ejus  ;  cuin 
tamen  nondum  haherct  filium  ,  sed  ipsc  cssct 
senex,  ctuxor  ejus  Sara  sterilis,  atque  Ahraham 
promittenti  Deo  crcdidit  ;  quia  crcdebat  Denin 
esse  omnipotentcm  ,  alquc  scnibus  et  sterilibu.- 
posse  restituere  vim  generalivam  ,  idquc  hic 
juxla  promissa  facturum,  uti  dc  facto  fccit,  cum 
iis  dedit  virlutem  gencrandi  Isaac,  qui  cum 
posteris,  Deo  dante ,  futurus  erat  hercs  Cha- 
nannaeae. 

6.  QlTY     F.RIT    SI.ULN      L.IUS     ACCOI.A     IN     TEIUtA 

ai.iena.  ]  Pro  accola  graece  esl  k»s««cs  ,  id  esl  . 
advena,  peregrinus,  in  tcrra  alicna,  non  incola 
cl  civis  in  propria.  q.  d.  Posteritui,  oAbraiiam  , 
erunt  percgrini  in  Chanaam  (ttti  exprimunl  Sep- 
tuag.  Exodi  12.  bO. )  et  in  /Egyplo  ibiquc  /F.gyptii 
cogenteos  serviresibi  pcr  annos  quadringentos. 
Annts  quaduingentis.  ]  Est  hic  tcrtia  anlilogia. 
Nam  Exodi  12.  Al.  el  Galal.  3.  17.  numeranlur 
anni  ^30.  et  ita  hic  legendum  censent  flabanus. 
S.  Thomas.  Cajetanus  ,  et  Glossa.  Resp.  it  voca- 
tionc  Abrahac  quse  facta  est  anno  viue  ejus  75. 
fuisse  annos  630.  hic  vcro  eos  computai  i  a  na- 
tivitate  Isaac,  qui  natus  est  Abrahamo  post  25. 
annos,  puta  anno  viUB  cjus  centesimo.  Inde 
enim  usque  ad  e.xitum  Helmeorum  e.x  servilulc 
.Egyptiaca  ,  iluxcnint  anni/ifla.  praecise,  qui  hic 
vocanlur  quadringenti ,  numero  ct  conipulu  ro- 
tundo,  omissis  quinquc,  qui  htinc  compnliini 
cvccdunt.  Scriptura  cnim  sa?pc  ponit  uumeros 
ititciiros  et  rolundos ,  |)ra3serlim  cenlcnarios. 
eliamsipauctili  iis  dcsintvel  supcrsint.  Sic  enim 
dicimus  nos  vidisse  ccntuin  militcs,  cliamsiduo 
vcl  tres  huic  niimero  desint.  Scnsus  cnim  cst  : 
\idi  ccnluin.  id  esl,  circiter  ceniiim.  plusminus 
cenium.  Parimodo  hi  anni  pr.ecisc  nunicrantur 
(piadringentiinfrac.  13.  20.  etGenes.  lo.  W.?kte 
ibi  dicla. 

7.  JrniCADO.  ]  Id  cst  condemnabo  ,  ulciscar  «  t 
puniam  :  ila  Nalabl.  Dcusenim  occidit  Pbarao- 
ncni  ct  £gypCk)S  oppressores  Hebr.coruin  ,  mcr- 

gendoeos  io  mari  rubro;  Chananaeos  vcro  ui.»'- 
Civit  ia  piuliis  pcr  Jostic. 


r.'i  COMMEflTARlA  1N  ACTA 

ExiBUNT,  ]  dc  /Egypto  iu  Chanaan,  quam  eis 
proinisi. 

8.  Et  dkdit  illi  testamf.ntum  circumcisionis.  ] 
Trstamentum,  id  est,  fcedus  vel  pactum  :  Deus 
enim  contlitionem  foederis  inter  se  ct  Abraham, 
rjusque  posleros  inili,  voluit  csse  circumcisio- 
nem,  promittens  se  Abrahae  et  poslerorum  fore 
Uemn  ,  provisorem  et  protectorem,  si  ipsi  ex 
pjns  voluntate  et  lege  se  cirumcidcrent,  ac  vi- 
cissim  eum  colcrcnt ,  non  idola.  Vide  dicla  Gc- 
nes.  17.  7.  et  seq. 

9.  Emulantes,  ]  invidentes.  Ita  Tigurina. 
Josfpii  vf.ndideiujnt.  ]  Meminit  Joseph ,  quia  is 

cxpressus  pr;c  caeleris  fuit  typus  Christi,  vendi- 
ti ,  capti  el  afflicli  a  Judseis ,  idque  lacite  hic  eis 
insinuat  et  objicit  S.  Stephanus. 

Et  erat  Deus  cum  eo  ,  ]  educens  eum  e  car- 
cerc,  sublimans  in  principem  jEgypti,  omnia- 
que  ejus  opcra  sccundans  et  prosperans,  uti 
mox explical S,  Stephanus.VideSapient.  c.  10.  13. 
etlfi. 

13.  Er  in  secundo,  ] scilicet  adventu  fratrem  Jo- 
seph  in  /Egyptum  ,  Syrus  ,  in  secunda  vice ;  Tigu- 
rina  etPagninus,  cumque  iterum  misisset  cos. 

\l\.  In  antmabus  septuaginta  quinque.  ]  Anima- 
bus ,  id  est  hominibus,  puta  filiiset  nepotibus  ex 
Jacol)  prognantis.In  his  enim  stabattoia  cogna- 
lio,  id  est  prosapia  et  posteritas  Jacob.  Est  sy- 
nccdoche. 

Est  hic  quarla  antilogia  :  nam  Gen.  UQ.  26.  nu- 
merantur  tantum70.  non75.  Resp.  fuisse70.Sed 
Sep.tuag.  quos  sequiturS.  Stephanus  ,  numerant 
75.  quia  annumerat  filios  et  nepotes  Joseph  na- 
tos  in  jEgypto,  uti  dixi  Gen.  Ud^  26. 

16.  Et  translati  sunt  inSichem.  ]  Sicheiyi  sive 
Sichar  urbs  erat  Samariee  praecipua,  quoe  post 
Mabartha  teste  Josepho  lib.  5.  Bellic./ii.  vel  utait 
Plinius  lib.  5.  c.  13.  Mamortha  dicta  est,  deinde, 
Flavia  Ccesarea  a  Flavio  Domiliano,  quieocolo- 
niam  dcduxit  denique  Neapolis  est  appellala, 
nunc  JSaplos  dicitur,  in  qua  nalus  estS.  Justinus 
Philosophus  ct  Martyr,  S.  Stephani  in  fide  pro- 
pugnanda  aemulus:unde  gloriosumillius  adins- 
tar,  pro  ea  martyrium  obiit  anno  setalis  circiter 
50.  Christi  168.  ut  habct  Chronicon  Alexand.  licet 
Baronius  id  consignet  anno  Christi  165. 

Et  hic  quinta  antilogia.  Nam  Abraham  ,  Isaac 
et  Jacob  sepulti  sunt  in  Hebron ,  ut  patet  Genes. 
c.  25.9.  etc.  50.  13.  Resp.  Abraham,  Isaacet  Ja- 
cob  sepultosessein  Hebron,  duodecim  veroPa- 
iriarchas  quifuerunt  filiiJacob,  sepultos  essein 
Sichem.  Ita  S.  Hicr.  in  Epitaphio  S.  Paula?.  Aut 
cerle  hi  quoque  primum  ex  jEgyplo  translati  et 
sepulti  sunl  in  Sichem,  inde  in  Hebron,  uti  di- 
scrle  docct  Joseph  1.  2.  Anliq.  c.  U.  ubi  asserit 
omnes,  excepto  Joseph,  sepulios  csse  in  Hebron. 
Josephum  quasi  guarum  el  fidum  suae  gentis 
historieum,  sequuntur  MagislerHistor.  Scholast. 
Dionysius  et  Gagneius,  atque  idipsum  hic  signi- 
ficat  Slephanus  ,  cum  subdil :  Et  positi  sunl  in  se- 
pulchro  qttod  emil  Abraham ,  utique  inHcbron,  ut 
pafiet  (iencs.  23.  non  in  Sichem. 

Et  positi  st  nt  in  sepulchro  quod  emit  Abua- 
iiim'pbjetio  argenti  afiliis  Hemor,  filiiSichem,] 
est  hic  sexta  antilogia,  eaque  maxime  implicata 
et  difficillima  :  nam  Abraham  sepulchrum  emit 
abEphron  filio  Seor,  Genes.  23.  v.  16.  non  a  fi- 
liis  Hemor,  filii  Sichem.  Ab  illis  enim  partem 
agri  in  Sichem  emit  Jacob,  non  Abraham.  Gc- 
nesi  33. 19. 
Ilcsp,  Primo,  Hetla ,  Rabanus,  ct  ex  iis  Mcl- 


APOSTOLORVII.  Cap.  VII. 

chiorCanus  in  finc  1. 1.  deLocis  Thcolog.  S.  Slc- 

phanum  totum  allcri   rci,  puta  causae  suae  de 

Christo,  intentum  hiclapsum  esse  mcmoria,  et 

proJacobnominasse  Abraliam  :confudisse  enim 

duas  emptioncs  ,  et  commiscuisse  in  unam , 

scilicet  priorcm  Abrahae  de  qua  Genes*  23.  16. 

et  altcram  Jacob,   de  qua  Genes.  33.  19.  Ve- 

rum  quis  hoc  credat  de  S.  Slephano,  qui  ple- 

nus  erat  fide  et  Spiritu  sancto,  imo  in  quo  lo- 

qucbatur  Spirilus  sanctus  ;  praescrtim  cum  ipsc 

hic  publicc  coram  doctissimis  fiabbinis,   suis 

advcrsariis,  concionaretur,  tractarctque  con- 

troversiam  de  Christo ,  sequse   ac  causam  suoe 

rcligionis  et  fidei,  vitceque  et  necis?  erat  enim 

jam  martyrii  coelique  candidatus  ,  viditque  glo- 

riam  Dei.   Minus  improbabile  est  quod  ccnsent 

alii.  nomen  Abraha3  pro  Jacob  hic  irrepsisse, 

sequc  ac  nomcn  Jeremiie  irrepsisse  Matth.  27. 

v.  9.  multiviri  docti  autumant.Sienim  proAbra- 

/(«m  ponas  Jacob,  autexpuncto  Abraham  repelas 

nomen  Jacob,  quod  paulo  anle  praecessit,  lota 

sententia  plane  fluit,  ncc  ullum  ingerit  scrupu- 

lum.  lla  Eugubinus  et  Lipomanusin  Catena  Gc- 

nes.  c.  33.  ac  Andres  Masius  in  c.  ult.  Josue  vcrs. 

32.  Verum  omnia  excmplaria  Graeca,  Latina  ei 

Syra  constanter  habent  Abraham  nonJacob;  nec 

ullus  velerum  pro  Abraham  legit  Jacob,  nec  esl 

quitlquam  quod  ad  iia  legendum  cogat;  sunt 

cnim  alii  haec  loca  conciliandi  modi,  iique  ma- 

gis  probabiles  ct  expediti. 

Unde  Secundo,  respondet  Valablus,  Sanchez 
el  alii ,  Abraham  patronymice  sumi,  ut  idcm  sit 
quod  Abramides  puta  Abrahee  filius,  sciliccl  Ja- 
cob  :  aut  q.  d.  Abraham,  qui  primus  cifamosis- 
simus  fuit  parens  lsraelilarum,  ac  haeres  terrae 
promissse  aDeoinslitutus,emiisuishuncagrum, 
non  per  se,  sed  per  nepotcm  suum  Jocob  Ge- 
nes.  33.  Sic  Christus  vocalur  lsrael,  id  est  Israe- 
litides,  sive  Israelis  filius,  Isaiae  49.  3.  Sei~vus 
meus  es  tu  lsrael.  Idem  vocatur  David,  id  est  Da- 
vidides,  sive  Davidis  filius  Ezech.  2Zi.  vers.  23. 
Suscitabosuper  cos  servttm  mcum  David.Ego  aulem 
eroeis  in  Deum,  et  servus  meus  princcps  in  medio 
corum.  Idemvocatur  Salomon,  in  tituloPsal.  71. 
id  cst,  Salomonides,  Sic  Trojanus  vocatur  Tros, 
i\  Troe  parente,  yEneid.  6. 

Tros  Anchisiade  facilis  descensus  Averni. 

Et  lib.  1. 

Tros  Tyriusve  mihi  nullo  discrimine  agetur. 

Idem  vocatur  Dardanus ,id  est  Dardanidcs,  pu|a 
Dardani  sobolcs  /Encid.  U. 

llauriat  hunc  oculis  iguem  crudclis  ab  allo 
Dardanus. 

Sic  Trojani  vocantur  Teucri  ,  aTeucro  progcni- 
tore;  Graeci  vocantur  Dan  ai ,  a  Danao  regeAr- 
givorum.  SicRomani  a  Ro  mulo,  ab  Horatio  1.  /i. 
Carm.  vocantur  gens  liomul  a.Yerum  hasphrases 
convcniunlur  Poctis  ct  Prophetis  ,  non  vero  His- 
loricis,  qualis  est  hic  S.  Stcphanus. 

Tcrtio,  Cajetan.  et  alii  censent  essehyperba- 
ton;  verbaenim  sicesse  ordinanda  :  El  translati 
sunt  in  Sichem  palres  nostr  i  filii  Jacob,  ct  posili 
sttnt  d  ftliis  Sichem ,  filii  Hemor  in  scpulchro  ;  qttod 
einit  Abraham  prelio  argenli  inllebron.  Causam- 
quedat,  quod  Sichimiiaj  mcmorcs ,  cladis  ac- 
cepiae  a  Simeon  et  Levi  filiis  Jacob,  non  passi 
sinl  corum  corpora  apud  se  manere  in  Siehem , 
idooque  ca  translulerunl  in  Hebron.  Vcrum  ho.c 


COMMENTAIiJA  L\  ACTA 

fictilium  vidctur  :  potius  cnim  iuscpulta  abjccis- 
senti  elhyperbaton  illud  durum  ct  contortum 
;(pparct.  Adde,  Cajcian.  mulat  genealogiae  se- 
riem.  Ait  enim  :  A  fiUit  Sichem,  fitii  Hemor,  cum 
textus  ex  adversohabeat:  a  jiliis  Hcmor,  filiiSi- 
chcm. 

Quarto,  Gagneius  rcspondct  eumdem  agrum 
in  Sichem  prius  einptum  fuisse  ab  Abraham  , 
eliamsi  id  non  narrelur  in  Gcnesi ,  eumque  aba- 
lienalinn ,  rursus  cmptum  esse  a  Jacol)  post  117. 
annos  cum  cx  Mesopolamia  rediit  in  Chanaan. 
Sed  et  hoc  sine  fundamento  asscrilur. 

Quinto  ergo  et  verisimillime ,  S.  Greg.  lib.  7. 
cpist.  55.  Lyran.  Lorinuset  alii  hic,  acfuse  Pe- 
rcrius  in  Gcnes.  23.  n.  U6.  et  sequcntibus,  cen- 
scnt  hic  sermoncm  esse  de  emplione  speluncoe 
facla  ab  Abrabam  Gcnes.  2Zi.  non  agri  facla  a  Ja- 
cob  Gcn.  33.  19.  Probatur  id  Primo,  quia  Abra- 
ham  diserte  habcnt  omncs  codices,  non  Jacob. 
Secundo,  quiaS.Slephanusloquitur  dcemptionc 
sepulcbri;  boc  aulem  pro  Sara  uxorc  dcfuncta 
cmit  Abrabam,  non  Jacob  :  Jacob  cnim  cmit 
agrum  ad  altarc,  non  ad  sepulcrum.Tertioquia 
S.  Stcphanus  ait  sepulcrum  hoc  cinplum  esse 
prctio  argcnti,  sciliccl  quadringcntis  siclis  ar- 
genti,  dc  quibus  dicil  Ephron  vcndilor  scpulchri 
udAbraham  cmptorem,  illud  est  prcctium  inicr 
rae  ct  /e,Gcnes.  2U.  lo.Jacob  autcm  emitagrum 
uon  pretio  argenti,  sed  centum  agnis,  ut  dici- 
lur  Gcnes.  53.  Denique  Hemor  illc  JacoI)i,  dici- 
lur  fuissc  patcr  Sichcm  :  hic  vero  Abrahce,  di- 
citur  fuissefilius  Sichcm.  Quarc  diversus  ab  eo 
fuit,  csto  idcm  habuerit  nomcn.  Sed  ad  hoc  res- 
ponderi  posset,  Hcmoris  patrem,  acque  ac  filium 
vocatum  fuisse  Sichem  :  unde  grcece  esl  tsj  co/vj., 
quod  tampatrem,  quam  filium  Sichcm  signifi- 
cat. 

Dices,  Abraham  sepulcrum  emit  ab  Ephron 
filio  Scor,  non  a  filiis  Hemor,  filiisSichem. 

Resp.  Ephronis  patrcm  fuisse  binomium  :  vo- 
ratus  enim  ct  Scor,  vocatus  est  et  Hcmor.  He- 
braei  cnim  multi  fuerunl  binomii,  utpatet,  si 
nomina  quje  initio  lib.  1.  Paralip.  recenscntur, 
conferas  cum  iis  quocponuntur  in  Genesi.  Porro 
Hemorfuit  iilius  Sichcm,  non  illius,  ii  cujus  fi- 
liis  cmitagrum  Jacob,  sed  eolonge  anliquioris. 
Hemor  autcm  multos  habuit  filios,  inter  quos 
major  et  primogenitus  videtur  fuissc  Ephron  , 
quinomine  cueterorumfratrumsepulchrum  ven- 
didit  Abrahae. 

Diccs  sccundo,  quomodo  verum  est  quodait 
Slephanus,  Jacob  ct  Patresnostri  translati  sunt 
iu  Sichcm,ct  positi  in  scpulchro  Abrahae?  hoc 
cnim  crat  in  Hebron  ,  non  in  Sichcm  :  ncc  Ja- 
cob  cx  yEgypto  iranslatus  cst  in  Sichem,  scd  in 
Hebron,  Genes.  50.  13. 

Respondi  paulo  antc,  duplieitcr.  Primo,Ja- 
cob  cum  Isaac  et  Abrabam  ,  sepullum  csse  in 
Hcbron,  Jacobi  vcro  lilios  in  Siehem.  Estsynec- 
doche  :  partialitcr  cnim  haec  explicanda  sunt; 
quia  S.  Slephanus  concise  loquitur,  ct  paucis 
multa  conglomcratci  pcrstringit.  Cum  ergo  ait 
Patrrs  nostri,  inlclligil  non  lanluni  Jacobi  filios, 
scd  etparcntes,  scilicct  Ahraham  ctlsaac,  quos 
nominavilv.  8.  ubi  gcnealogia  corum  desC4nps.it, 
non  mortcm,  ncc  scpullurani.  Utramquc  ergo 
hic  generalini  cmisignal,  diccns,  cos  dcfunctos 
ct  posiiosin  svpulcro  quodemit  Abraham,  puia 
juxta  Hcbron.  Sccundo,  duodecim  Jacobi  filii 
pnmo  iranslali  sunt  in  Sicbem,  dcindc  in  He- 
l'ion,  uii  cx  Joscpbet  alii>  asscrui.  Nec  id  ncga.l 

CORNr.L.    A    I.ATIDt.      TOM.    X. 


APOSTOLOIIUM.  Cap.  VII.  ikS 

S.  llicr.  in  Epitaphio  S.  1'aulae.  lbi  enim  tantum 
dicit,  duodecim  Patriarcliai ■um  scpulchra  adiiuc 
sua  celate  ostendi  solita  in  Sichem  :  quia  enim 
ibi  primo  sepulti  sunt,  hinc  sepulchra  eoruii) 
ibidem  manserunt,  et  rcligiose  a  posteris  asser- 
vataetfrequcntala  sunt;  esto  ipsi  dcinde  ex  Si- 
chem  in  Bebron  translati  sint,  uli  asserere  vi- 
detur  hic  S.  Stephanus. 

Paulo  aliter  respondet  Pcrerius,  nimirum, 
cumS.  Stephanus  nominat  Jacob  ct  patres  nos- 
tros,  solum  inlelligere  Jacobi  filios,  non  paren- 
ics  :  filios  aalem  sepultos  esse  in  Sichem,  Jaco- 
bum  vero  in  Hcbron ;  ut  sit  enallage  numeri  , 
positi,  pro  positus;  sicutdiscipuli  dicuntur  apud 
Matlh.  cap.  26.  v.  8.  murmurasse  contra  Magda- 
lcnam  ,  cfTundentcm  unguentum  super  caput 
Chrisli ,  cum  solus  Judas  murmurarit,  ut  ail 
Joannes  cap.  12.  v.  U.  Verum  h.ec  enallage  hoc 
loco  diriuscula  est,  praecedil  enim  :  Et  translati 
sunl  inSichcm,  quodin  pluraliaccipiendum  essc, 
oinnes  consentiunt.  Ergo  et  id  quodei copulatur, 
scilicet :  Et  posili  sunt  in  sepuichro  quod  emitAbru- 
ham,  in  plurali  ut  sonat  accipiendum  videlui  , 
non  in  singulari  de  solo  Jacob. 

17.  Quam  co>'FESSUS,Jid  est,  profcssus  erat ,  ut 
lcgunt  nonnulli  codices,  hoc  est,  promiserat 
cum  jurejurando.  Syrus,  quam  pollicitus  erat 
cumjuramento.  Groeca  cnim  jam  habcnt  itjuovj  ■. 
id  est,  juraverat.  lla  Tiguriua.  Forle  inlerpres 
noster  legiiojlu5/.o//;c:v ,  id  est,  confessus,  profcssus, 
crat. 

18.  Non  sciEiuT,]ignorabat  quanta  beneficia 
Joseph  Hebraeus  contulisset  iKgypio,  ideoqueal> 
Hcbracis  aversus  eos  affligebat. 

19.  HlC  CIRCUMVENIEiNS  GENtS  NOSTRUM,]  zaracof  i- 

aijxtvoi  ,  id  est,  sophismalibus  implicans,  dolosis 
arlibus  quasi  relibus  capiens;  Syrus,dolum  com- 
punens ,  Exodi.  1.  10.  Hebr.  est  ",S  TTDO  nn: 
nit  chat  kema  /o,id  est  sapienlores  simus  eo : 
quod  nostcr  clare  vertit,  sapicntcr,  idest  aslute, 
opprimamus  cum.  Neque  enim  jEgypiii  Hebraeos 
manifeste  opprimcre  audebant,  aut  poterant, 
cum  nullamhujuscereicausamhaberent.  Porro 
doli  hi  et  fraudes  Pharaonis  narranlur.  Exodi  1. 
scilicet.  Primo,  quod  vectigalibus  et  laboribus 
lateriis  eos  afflixerit.  Sccuodo,  quod  obstetrici- 
bns  mandarit,  ut  infanles  eorum  masculos  in 
partu  clam  occidcrent.  Tertio,  quod  jusserit,  ut 
jam  natos  in  flumen  projiccrent. 

Ut  exponerent  ini-antcs  suos  q.  d.  Pharao 
c<cgit  patrcs  nostros  exponerc  infantes  suos , 
dum  pcr  minislros  suos  ita  perscrulabatur  do- 
inos  Hehrceorum,  ad  rapicndum  ct  Mcrgcnduii' 
infantcs  corum,  ut  Hcbroei  eos  non  posscnt  do- 
mi  abscondere ,  sed  cogerenlur  eos  in  agris ,  vc! 
ripis  lluminum  exponere,  uli  a  matrc  expositus 
ol  Moscs,  Exodi  2.  3.  Alium  sensum  dat  Syrus, 
qui  Graecum  3^76,/  verlit  corum  non  suos,  ul  No>- 
lcr.  Sic  enim  habet;  Mandgvit  ut  csscnt  abjccti 
lilii  corum  nc  vivocnt.  q.  d.  Praeccpil  Pliarao  suis 
l  -iypiiis ,  ut  lilios  Hcbi\corum  abjicerent  in  Qu 
nicn  ibiqueeos  mcrgcrcnt  ct  occiderent  Utra- 
qucvcrsioest  commodaet  vcra.  Utrumque  cninj 
fecit  Pharao  et  Grcecum  bcdiTot,  tam  expositos. 
cjectos  ct  projcctos ,  scilicet  Lq  llumcn,  signi 
licat. 

JNe  viyificauent.  J  I\cfcrt  hoc  ad  Pharaoncm. 
uon  ad  Palres  infaniium  q.  d.  coegit  PbaraoPa- 
tresnoslros  exponcre  suos  infantcs,  nc  \ivili- 
carenlur,  idcst ,  vivi  scrvarcnlur.  sed  cxposili. 
vcl  famc  morcrcntur,  vel  a  Uipis  ct  fcris  d< 

19 


4'iG  COMMENTAMA  LN  ACTA 

rareotur  velrcperti  a  minislris  suis  submergc- 
rcntur.  Grsece  est;t;  -iyr,  %uo'/evtUsietiti6ie$lnevita- 
tcs  csscnt,  ne  vini  gigncrcntur ,  vel  producerentar: 
quJa  antcquam  nascerentur,  ab  co  mortc  erant 
danvnali,  et  paulo  post  naiiviiatcm  occidendi. 

20.  MOYSES  FUIT    GRATUS   DEO.  J    GntCUm  ^iXoi 

significat  clcgantcm,  ut  vcrlit  nostcr  Exodi  2. 
v.  2.  urbanum  feslivum  :  scd  quia  addilur  :uMs. 
hinc  lioc  loco  idcm  est  quod^,3[J(5>vel^uxaP'«>id 
est,  gratiosus,  gralus,  charus  Dco.  q.  d.  Moses 
infans  adco  erat  clegans,  decorus  et  gratiosus, 
ut  tam  Dcum,  quam  homines  in  sui  amorem 
alliccret  :  elegantia  enim  corporis  praeter  soli- 
tum  Mosi  a  Deo  indita,  effectus  et  indicium  erat 
degantiae,  quae  animae  erat  ab  eodem  indita  et 
indcnda.  Undc  Syrus  vertit,  fuit  dileclus  Deo.  Sic 
et  S.  Chrys.  ct  OEcumen.  qui  tamen  Secundo 
a?£to,-  vertit,  irreprclicnsibilis.  Tcrlio  ,  Recentior 
quidam  sicinterpretatur  :  Moses erat  elegans  Deo, 
id  cst ,  insigniter  clegans,  eximie  pulcher :  quai 
enim  Deo  pulchra  sunt,  eximia  sint  oportet.  Sic 
in  Script.  vocantur  cedrt  Dei,  montes  Dei,  id  est 
cedri  et  montes  excelsissimi.  Hinc  Deus  Mosen 
diligens,  eum  a  submersione  et  morte,  in  vita 
mirabiliter  servavit ,  cumque  suis  donis  et  gra- 
tiis  cumulavit,  ac  tandem  ducem  populi  sui 
creavit,  qui  per  plagas  et  portenta  admiranda 
Israelem  educerct.  cx  jEgypto.  Aliter  Cajet.  q.  d. 
Fuit  Moses  Dco  acccptus,non  ex  propriis  meritis, 
scd  ex  Dei  bonitate,  tanquam  cetemaiiter  prades- 
tinatus,  o.ique  ad  plurimabona  opera  agenda  prce- 
ordinatus.  Oslendif  hic  Stephanus  se  Mosis  non 
csse  hostcm ,  ut  objiciebant  Judsei  sed  amicum 
et  encomiasten. 

Allegor.  Moseselcgans  fuit  typus  Christi,  qui 
fuit  speciosus  forma  prte  f,':is  hominum ,  Psalm. hh. 
3.quia  corpus  perfectissimum  habuit,utpotefor- 
matum  et  organizatum  a  Spiritu  sanclo,  utindex 
csset  anima^  ipsius  elegantissimae  pulcherrime. 
Divinitas  enim  velut  sol  resplendebat  per  hu- 
manitatem  Christi,  eiquesuam  pulchritudinem 
afllabat.  Vide  Abulcns.  paradoxo  1.  et  Niceph. 
lib.  1.  Histor.  c.  ult.  ubi  Chrisli  formam  et  figu- 
ram  describit. 

Vere  auctor  Panegyrici  adConstantinum  :  Na- 
turaipsa,  ait,  magnis  mentibus  domicilia  corpo- 
rum  digna  metalur.  Et  S.  Ambros.  lib.  2.  de  Vir- 
gin.  Corporis ,  ait,  species  simulachrum  est  mentis, 
figuraque  probitatis.  Simile  dat  Maximus  Tyrius 
serm.  10.  Ut  ante  sol  exoriens,  inquit,  pi-xmittit 
fulgorem,  qui  cacumina  monlium  illustret ,  ube- 
rioris  lucis  spe  :  ita  splendescenti  animo  m-cefulget 
in  superficie  corporis  decor,  spem  afferens  multo 
melioris.  Idpatet  inSalomoneSap.  7.11.  Davidel. 
Reg.  16. 12.  Josepho  Genes.  36.  6.  Judith.  10.  l\. 
Porro  splendidum  est  mendacium  Plinii  1.  30. 
cap.  1.  Mosen  magnum  fuisse  socium  Jannis 
(qui  fuit  magus  Pbaraonis,  contra  Moscn  de- 
certans)  imomagicaefactionisapud  Judaeos  auc- 
torcm.  Sic  et  alii  Historici  Gentiles  de  Mose  et 
.ludaeis,  utpole  sibi  invisis,  miras  narrant  fabu- 
las  et  caluinnias.  Reliqua  quae  de  Mose  hic  rc- 
censetStephanus,  explicui  Exodi2.  et  sequent. 

25.  Existimahat  AUTEM.]Stcphanus  tacite  per- 
stringit  Judicos  etjuclices  suos.  q.  d.  Patresves- 
tri  in  ligura  non  cognoverunt ,  nec  receperunt 
Mosen  missum  sibi  a  Deo  vel  salvatorem  :  sic 
nec  vos  Christuni  Mose  adumbratum,  et  a  me 
praedicalum  agnoscere  aut  rccipere  vultis;  id- 
que  clarius  significat  etinculcat  v.  35.  Ilunc  Mo- 
sen  quemncgaccrunt ,  elc. 


APOSTOLOnUM.  Cnp.  Vll. 

29.  In  VEBBO  isto,]  ad  verbum  istud,  quia  vidc- 
hatproptlatam  esse  suam  casdcm,  quam  puta- 
bat  occultam. 

ZU.  Desceisdi.  ]  Descensus  Dei,n\t  S.  August.16. 
Civit.  c.  5.  significat  aliquid  in  terra  /ieri  preeter 
usitatumnaturce  cursum.  Descenderc  igitur  dici- 
lurDeus,  non  quasi  de  loco  supero  ad  infe- 
rum  se  transferat,  cum  sit  ubique;  sed  en- 
thropopalhos  ;  in  tcrra  insigne  quid  operatur, 
praesertim  circa  ultioncm  irnpiorum,  vel  pro- 
tectioncm  piorum,  uti  hic  descendit  ad  libe- 
randum  Hcbraeosde  tyrannidePharaonis,  etad 
Pharaonem  cum  suis  perdendum.  Sic  descen- 
disse  dicitur  Deus  ad  fabricam  ct  fabros  turris 
Babel ,  cum  opus  distuibavit  per  linguarum 
confusionem,  Genes.  11.  5.  Sic  descendit  in  So- 
domam,  et  protinus  secuta  est  urbis  etPen- 
tapolisconflagratio,  Genes.  18,  21.  Sic  descen- 
dit  in  montem  Sina ,  cum  inco  Iegem  dedil  Mosi 
et  Hcbrseis,  Exodi  19.  20. 

35.  Quem  negaverunt.  ]  Uli  vos  ncgatis  Cbris- 
tum  Mosis  antitypum  :  sed  sicut  iis  invitis  Deus 
Mosen  conslituit  principem  et  redemptorem, 
graece  iuTpwT/jv,  id  est  liberatorem,  scilicel  populi 
sui  cx  ,/Egyptia  servitute;  ita  et  Christum  nunc 
vobis  invitis  constiluit  principem ,  et  redemp- 
torem  mundi. 

Cum  manu  angeli  ,  ]  id  est,  permanum,  puta 
per  opem  ,  operam  et  ministerium ,  sive  duc- 
tum,  arjeli  :  nam  manus  significat  tum  po- 
tentiam,  tum  causam  mediam  et  executricem. 
Manus  enimomnium  artium  et  operum  est  ad- 
ministra,  ait  Cicero. 

37.  HlC  EST   MOYSES,    QUI    DIXIT  FILIIS   ISRAEL  : 

PROrnETAM  suscitabit  vobis  Deus.  ]  Puta  Chris- 
lum,  Propheiarum  principem.  Ecce  hic  estsco- 
pus  dictorum  de  Mosea  S.  Stephano,  nimirum 
ut  ostendat  Mosen  prophetasse  de  Christo,  ac 
proinde  se  non  adversariMosi,  sed  potius  con- 
sentire,  dumChristum  praedicat :  Juda;os  potius 
adversantes  Christo,  adversari  quoque  Mosi, 
Christi  pnenuntio. 

38.  Hic  est  qci  fuit  in  Ecclesia,  ]  puta  in  po- 
puli  iidelis  coetu  et  congregatione ,  cui  ipse  pra> 
crat. 

Verba  viTyE.  ]  Decalogum  aliasque  Dei  leges 
quarum  observationc  ad  vitam  beatam  et  aeter- 
nam  in  ccelis  ingredimur. 

39.  Aversi  sunt  cordibus  suis  in^Egyptum,  ] 
scilicet  redire  volentes.  Aliter  Vatabl.  q.  d.  De- 
siderio  iEgypti  flagrarunt  est  hebraismus. 

41.  Et  vttulum  fecerunt.  ]  Recte  :  hoc  enim 
est  ijBOTXOTtefrjwos».  Syrus  vero  pro  «legens  e  scilice» 
I//O5xo^oiv)<7£v,  vertit  in  singulari,  et  vitulum  fecit , 
scilicetAaron.  Aaronem  id  fecisse,  non  magos 
jEgyptios,  ut  vultLypomanus,  patet  Exodi32. 
v.  2.  et  3.  Certum  est  ergo  Aaronem  hicgraviter 
peccasse  :  quia  debebat  potius  morti  se  expo- 
nere,  quam  lurenti  pbpulo  idolum  fabricare. 
UaCyril.  Hieros.  catechesi2.  Melustamenmor- 
lis,  et  furor  populi,  qui  eum  coegit  fabricare  vi- 
tulum ,  eflecit,  ut  hoc  ejus  peccatum  minus  cs- 
set :  coaciio  enim  et  metus  minuunt  volunta- 
rium,  quod  requiritur  ad  culpam  et  peccatum. 
Et  hoc  tantum  volunt  S.Ambros.  epist.  32.  Theo- 
dor.  Lyran.  Abul.  Hugo,et  alii  in  Exodi  32.  dum 
Aaronem  excusare  conantur. 

Nota.  Deum  permisisse  duos  summos  pontifi- 
ces,  unum  veleris ,  alterum  novi  testamenli, 
labiinre  tam  gravi,  qualis  eral  idololatria,  ei 
r.egatio  Clnisii ,  scilicel  S.  Pelrum  cl  Aaronem  , 


COMMLNTAIUA  1N  ACTA 
nt  doccret  cos,  ct  posleros  compali  lupsibus 
lubditorum. 

ET  LiKTAIIANTUR   IN  OPERIBUS  MANUUM  StJARUM.  ] 

PUtain  idolo,  sciiicct  vitulo  quem  fabricarunt, 
circum  illum  quasi  Deum  choros  et  Choreas 
agendo,  canlando,  convivando,  elc. 

42.  CoNVEnTir  autem  Deus,  ]  kpf  >  nu°d  Vtt- 
tabl.  vertit,  uvertit  se  ab  eis  Deus ,  Pagnin.  con- 
vcrtit  se;  alii,  relraxil  se  ab  eis.  Melius  noster 
vertit  aclivc  convertit :  ?ps<puenim  estquod  flecto, 
converto,  injlecto.  q.  d  Deus  videns  Judaeos  con- 
linue  sihi  rcbelles,  converlil  ct  trudidit  cos  ser- 
cireviilitia;  cccli,  idest  adorare  solcni,  lunamel 
astra  :  convertit,  inquam,  et  tradidit  eos,  non 
positive  impellendo,  scd  pcrmissive,  et  occa- 
sionalitcr;  nimirum  desercndo  cos  sua  ope  ct 
gratiu,  atque  occasioncs  objicicndo  ,  idque  in 
pcenam  rcbellionis  ct  praecedentiuni  pcccato- 
rum  ipsorum,  nimirum  gentcs  omnes  vicinas, 
quae  idola  astraque  colcbant,  ditando  et  prospe- 
rando,  quae  proinde  Judaeos  ad  idolorum  cul- 
lum  provocarunt,  spc  similis  prosperilatis  re- 
rumque  abundantiac.  Quem  modum  pleniusex- 
plicni  can.  3G.  el  37.  in  Prophctas  Majores. 

In  lihro  Propiietarum.  ]  Amos  5.  22.  cujus  ver- 
ba,  qme  hic  rccitalStcphanus,  ibid«m  explica- 
\i :  hie  ergo  ca  non  repctam,  nec  actum  agam. 

43.  Molocii.  ]  Meloch,  Melcch,\e\  Mclchom  , 
id  esl,  rex  eorum,  est  Saturnus ,  vel  Jupiter  ,vel 
Sol,  qui  in  miliiia  coeli  cniinclet  effulget  ut  rex. 
nempkattt  et  Lucifer,  sive  6tella  Veneris  :  hanc 
enim  cliamnum  colunl  Saraceni  et  Turcae  no- 
minc  Cubur;  unde  adorantes  exclamant :  AUa 
ova  Cubar,  hoc  est  Deus  et  Vcnus  ;  quod  ipsum 
inemorat  Constantinus  Imp.  lib.  de  Administr. 
Iinp.  ad  llomanum  filium  c.  14.  Vide  dicta 
Amos  5.  25. 

Vi.  Tviu.nNACui.uM  testimomi,  ]  id  est,  foede- 
ris  dicitur  itsthnonii,  quia  conlinebat  arcam, 
in  qua  cral  lex  sive  lahuhc  legis ,  quae  vocatur 
t<  slimoniuw,  qtiia  Judaeis  lcstabatur  volunlatcm 
Dci,  quid  scilicct  cis  perciperet,  quidquc  abeis 
prceciperet ,  quidque  ab  eis  exigcret  Dcus.  Ta- 
bernaculi  fabricam  vide  Exodi  26. 1. 

Ut  faceret  illud  secundum  formam  quamvide- 
eat.  Dcus  idem  tabernaculi  Mosi  ostendit  in  Si- 
na ,  ut  juxta  cam  illud  fabricarct.  Hoc  est  enim 
quod  ci  ail  :  Inspice ,  ct  fac  sccandum  cxcmptar 
quod  tibi  in  monle  monslratum  cst.  Exaudi  25.40. 

45.  Quod  et  induxerunt.  ]  q.  d.  Patres  nostri 
tabcrnaculum  cum  arcana  ducc  Jesu,  id  est 
Josue,  indnxerunt  io  Chanaan,  quae  eratpo5s<?s- 
sio  gcntittm,  id  est  ChananaBorum  quos  Josue  ea 
cxpulit.  Arcacnim  prceibatcastra  et  in  arca  Dcus 
quasi  residens ,  pro  Hebraeis  pugnans  csedcbat 
Uiananaeos,  Josuc  3.  14. 

Hs<u ie  in  dierus  David.  ]ld  est,xit habcnt  Groeca 
elSyriaca,  usquc  ad  dics  David.  q.  d.  Taberna- 
ciilum  Mosis  duravit  usquc  ad  tempora  Davidis: 
nam  David  per  Saloinonem  vice  tabcrnaculi 
«•xigui<'t  iuobilis,  stabilcct  augustum  aedificavit 
ttnipliun.  lta  Lyran.  Clossa  ,  et  alii.  Unde'expli- 
i-anssiibdil. 

46.  Qll   lXVEMTC,n\TI\M  ANTE  DEUM.  ]  PlltR  gM- 

tus,  dilc<tus  ,  <  l  e  toto  Israele  in  regem  electus 
fuil  a  D<m>  :  r  /■  pctiil  ut  invcnirrt  tabmutnilum  Dco 
Jacob,  cum  niniirum  juravit  Domino ,  et  votum 
vovit  DcoJacoh.  Si  introicro  (id  est,  quod  non  in- 
troibo)  in  tabernaculum  domtts  mctr ,  ctc,  doncc 
invcniam  locum  Domino,  tabcrnucttlttm  Deo  Jacob, 
lorum  scilicel,  in  quo  Dco  lcmplum  ( in  quo  ta- 


AFOSTOLOUL.M.  Cap.  VII.  \  ',7 

hernaculum  Mosisineliidain,  erigam,  V>.  11. 
et  seq.  Hoc  autem  videtur  \o\isse  David  iu 
plaga  ,  qua  Deus  per  angehun  percussil  popu- 
ium,  ob  eum  a  Davide  numeratum,  2.  Reg. 24. 
1.  Tunc  ergo  ut  Deum  sibi  populoque  infensuin 
placarct  vovit  senon  inlroilurum  doinum,  suaiu 
doncc  Deus  ei  revelarct  locum  qucm  petebal, 
nimirum  in  quo  ei  cedificaret  tempium  ad  s<>- 
lemnem  perennemque  cultum,  Mipplicaiiooes 
et  sacrificia.  Unde  Deuslunc  perGad  Proplielain 
revelavit  ei,  se  velle  coli  in  Maria  nionte,  super 
quem  conspexerat  angelum  gladium  vibrantem 
in  populum.  Quocirca  Davidillico  in  eodem  Deo 
sacrificium  obtulit,  emilque  aream  Ornam  Je- 
bus.xi  caeteraque  omnia  ad  fabi  icauduin  in  ea 
templum  opporluna  ComparaviL  lta  tradunt 
Hebraji. 

Deo  Jacob.  ]  Quem  scilicet  coluit  Jacob,  qui 
alio  nomine  dictus  est  Isracl,  omnesque  ejus 
posleriputalsraoliloe  :  quiqne  vicissini  se  Jacoho 
et  Israelitis  jugitcr  Deum,id  est  palrem,  pro 
tectorem  et  benefaclorem  eximium,  exhibuit. 
cummultiex  posteris  Abrabac,  puta  TsmaeliUe, 
et  ex  posteris  Isaac,  puta  Idumaei,  Deum  noti 
coluerint,  nec  vicissim  ab  eo  pro  populo  suo 
babiti  sint.  Dei  enim  Ecclesia,  sive  populus  fi- 
dclis ,  dumtaxat  erat  domus  Jacob ,  id  est  popu- 
luslsrael. 

47.DoMUM,]tcmplum.  Hoc  enim  est  donuis  Dci 
apud  homines. 

48.  Sed  non  excelsus  in  manufactis  uabitat.] 
q.  d.  Deus  proprie  non  eget,  nec  habitat  in  do- 
mibus,  puta  templis  manu  fabrorum  sedifica- 
tis  et  factis  :  ipse  enim  est  y.ihv  Elion,  idest, 
Excelsus  et  Altissimus  ;  qui  non  lantum  terram, 
scd  et  coelos  omnes  sua  majestate  et  gloria, 
a'(|ue  ac  situ  et  immensitale  transcendit,  ideo- 
que  ubique  est,  et  ubique  latria  colendus.  Notat 
Stephanus  Judaeos,  qui  Deum  templo  suo  de- 
lectari,  eique  quasi  aflixum  putabant  ,  unde 
putabant  se  esse  invictos  :  Deum  enim  nun- 
<|tiam  passurum  domum  suam  capi  et  possi- 
ilcri  a  Chaldoeis.  Hinc  Jeremiae  c.  7.  lempli  e.x- 
cidium  praedicenli  occlamabant;  TemplumDomi- 
ni,  templum  Domini,  (emptum  Domini  cst.  Dicitergo 
Stephanus  :  Ne  insolescatis  vestro  templo,  ejus- 
(|ue  ritibus  Judaicis,  qnasi  illi  perpetue  futuri 
>int  ncve  despiciatis  Chrisium  et  Ecclesiam  , 
quasiadhuc  carentem  templo.  Nam  suo  tcmpore 
non  unum  ,  ut  vos,  sed  plurima  et  auguslissima 
toto  orbe  habcbunt  icinpla.  Deus  enim  proprie 
non  habilat  in  templo,  ut  vos  putatis;  sed  for- 
maliter  habitat  in  seipso,  suaque  divinitate, 
immensilale;  participative  vero  et  effeciivi 
p<-r  operationem  habitat  in  loto  mundo,  prae- 
s<'rtim  vero  in  mentibus  fidelibus  et  sanctis, 
quales  nunc  habent  Chrisiiani,  non  Judai. 

Sicut  PnopiiETA  dicit.  ]lsaiascap.  6(5.  ubi  hrec 
cjus  vcrba  explicui. 

49.  Quis  loccs  ruquietionis  me.e.  ]  q.  d.  Ego 
habito  et  quiesco  in  mc  ipso ,  uti  anlequam 
mundum  crearem,  peroeterna  sa?cula  in  meipso 
habilavi  et  quievi  :  nulia  crgo  mihi  ii  vobis,  6 
Judaei,  aedilicari  potest  domus  et  templum,  nisi 
ad  hoc  tanlum,  ut  in  illo  a  vobis  colar,  vos  exau- 
diam,  vobis  adsim  et  prosim  :  vobis  inquum , 
non  mihi. 

51.  DunA  cervice,  ]  ut  cam  cum  mente  flecta- 
tis  Deo  ,  Christoque  ejus.  q.  d.  Duri ,  cervicosi. 
hrflexites,  pervicaces  cstis  in  resistcndo  Clirisio 
cl  Lvangelio. 


I4S  COMMENTARIA  IN  ACTA 

Quaeres ,  cur  Stephanus  hucusque  lenis  et 
niansueuis,  nunc  subito  acertonetet  fulminet 
in  Judoeos  ?  Resp.  Primo,  CEeum.  quia  videbal 
iilos  non  advertere  animum  his  qiue  dicehantur, 
sed  persisterc  in  sua  pertinacia  cc  perfidia  per- 
sequendi  Christum  et  Chrislianos ,  ipsumque 
StepUanum  occidendi.  Duros  ergo  dure  increpat, 
juxta  praeceptum  Apostoli  ad  Tit.  1.  13.  Forte 
etiam  eos  intuitus  ,  vidit  magis  a  sc  aversos , 
magisque  in  vullu  et  gestu  accendi  eorum  odia 
et  iras ,  eo  quod  saepius  taxasset  patres  eorum 
cjuasi  Mosis  i  ebellcs ,  ac  dixisset  Deum  non 
egere,  nec  habitare  in  tempio  Hierosolymitano. 
Jure  ergo  eorum  duritiem  increpat  et  contundit 
ugens  cum  eis  quasi  desperatis. 

Secundo ,  ut  oslenderet  zelum  in  Christum 
Christique  iidem  ,  insectando  Judaeorum  incre- 
duUtatem  et  perfidiam.  Unde  S.  August.  serm.  1. 
de  Sanctis ,  docet  S.  Slephanum  hic  significare 
se  perfecto  odio  odisse  non  Judoeos  ,  scjudao- 
rum  pervicaciam. 

Tertio,  ut  declararet  libertatem  et  fortitudi- 
nem  Evangelici,  imo  Apostolici  spiritus. 

Quarto  ,  quia  ambiebat  et  anhelabat  ad  mar- 
tyrium  ,  quod  exterius  videbat  sibi  a  Jucbeis  pa- 
rari ,  et  interius  a  Deo  sentiebat  se  ad  id  agi 
ct  incitari. 

Tropol.  S.  Fulgent.  serm.  de  S.  Stephano ,  do- 
cet  S.  Slephanum  dare  hic  formam  concionato- 
ribus  et  Prselatis,  ut  vitia  subditorum  acriter 
inscctentur ,  et  tamen  apud  Deum  pro  eis  inter- 
cedant ;  hanc  enim  esse  perfectam  charitatem ; 
Ita  ut  ideo ,  dXl ,  in  oratione  quam  postca  pro  eis 
fudit,  audiri  meruerit  tenitas  ejus ,  cjuia  sine  clia- 
ritate  non  fuit  in  correctione  severilas;  et  Eccle- 
siasticum  dispensatorem  erudierit ,  ut  ad  corrigen- 
dum  cujuslibet  peccati  errorem ,  non  desit  in  ore 
correptio,  et  ad  Deum  pro  co  supplex  effundatur 
oratio  :  ut  qui  malum  fecit ,  per  increpationem  de 
malis  operibus  confundatur ,  et  per  orationem 
apud  Deum  adjuvetur.  JEque  acris  fuit  objurgatio 
Isaise  cap.  1.  1.  et  10.  Jeremiae  cap.  22.  et  23. 
Ezcchielis  cap.  2.  3.  et  aliorum  Prophetarum 
correptio  non  tantum  populi ,  sed  et  principum 
regumque  Juda.  Similis  fuit  Machabaeorum  in 
Antiochum  2.  Mach.  7.  S.  Laurentii  in  Vaieria- 
num  ,S.  Vincenlii  in  Dacianum  ,  S.  Sebastiani  in 
Dioclenauum ,  aliorumque  Martyrum  in  tyran- 
nos  libertas,  fortitudo,  zelus  et  increpatio.  Pul- 
chre  S.  August.  serm.  1.  de  Sanctis  :  Eia ,  ait, 
S.  Stephane  dic  aliquid  Judtfis ,  ut  incipias  lapi- 
dari ,  et  possi  coronari ,  jaculare  verba  ,  et  excipe 
saxa.  Dic  aliquidde  incircumcisis  cordibus ,  etmo- 
rieris  lapidibus. 

Et  INCIRCUMCISIS  cordirus  ET  AUIUBUS.  ]  q.  d. 
Vos  estis  rebelies  et  obstinati ,  qui  cor  et  aures 
infideiitatis  pellicula  obductas  habetis  ,  ut  cre- 
dere  non  possitis ,  quia  illam  circumcidere  et 
auferre  non  vultis.  Hinc  Constantin.  Imp.  rebel- 
libus  Judaeis  jussit  amputari  auriculas,  uti  tradit 
S.  Chrysost.  hom.  2.  contra  Judoeos.  In  hujus 
rei  symbolum  S.  Petrus  Malcho,  contra  Chris- 
tum  prae  caeteris  insolescenli ,  amputavit  auri- 
culam  dextram ,  ut  repraesentaret  Judaeos  per- 
dituros  aurem  dextram ,  qua  spiritualia  et 
coeleslia  Christi  dogmata  capiant ,  necnisi  sinis- 
tra  aure  Dei  et  Mosis  mandata  percepturos ,  qua 
videlicet  res  temporales  tantum  curent,  ut  ait 
S.  Ambros.  in  cap.  22.  Lucae ,  donec  Christus  in 
iine  mundi  per  Eliam  eis  aurem  dextram  rcs- 
tiluat,  ut  tunc  oninis  Israel  salvus  fiat. 


\POSTOLORUM.  Cap.  VI t; 

52.  Jusn.]  Christi.  Hic  enim  antonomnstiee  vo- 
catur  justus t  quia  ita  eminenler  justus  est ,  ut 
omnes  in  se  credentes  justilicet.  Unde  a  Daniele 
cap.  9.  1h.  vocatur  Sanclus  sanctorum,  et  Justi- 
tia  sempiterna.  Vide  Isaiae  £5.  8.  et  Jerem.  23. 
et  sequent. 

CUJUS   VOS  NUNC  PUODITORES  ET  nOMIClD/E    FUIS- 

tis.  ]  Quia  per  Judameum  prodidistis,  ejusque 
proditioni  consensislis,  imo  eam  pecunia  emis 
lis.  Rursum  prodidistis  eumPilato,  postulantes 
eum  occidi  et  crucifigi. 

53.  INDISPOSITIONE  ANGELORUM.  ]  GraBCUm  aizvxyr, 

significat  dispositionem ,  ordinationem ,  prw- 
ceptum  :  SutrAt^ca  enim  significat  collocare ,  dis- 
ponere  ,  in  ordinem  componcre  ,  edicere ,  mandare. 
Unde  Syrus  ,  Tigur.  et  Vatab.  vertunt ,  per  prcs- 
cepta  et  mandala  angetorum.  Angelus  enim  vice 
Dei  quasi  legatus,  proclamans  legem  ex  Sina, 
jubebateam,  omniaquc  ejus  prrecepta  servari. 
Verum  Noster  melius  vertit,  in  dispositione  ange- 
lorum ,  id  cst,  Primo,  ministerio  angelorum. 
Secundo  ,  proprie  in  dispositione ,  quia  angeli 
recto  ordinc  legem  disponenles ,  tradiderunt 
Mosi.  Nam  primo  Exodi  20.  tradiderunt  legem 
naturalem,  puta  Decalogum  :  inde  cap.  21.  22. 
tradiderunt  leges  judiciales  :  denique  cap.  25. 
et  seq.  tradiderunt  leges  caeremoniales.  Rur- 
sum  angeli  ita  disposuerunt  legem  Mosaicam, 
ut  media  esset  inter  legem  nalurae,  quasi  ea 
perfectior,  et  legem  Evangelii ,  quasi  ad  eam, 
utpote  perfectiorem ,  se  suosque  dirigens  et  du- 
cens. 

Tertio,  rf«/;o5«7/ohaeccomplectiluromnes  dis- 
posiliones  (grcece  enim  est  £m?«y«$^in  plurali) 
el  prodigia,  quae quasi  pompa  vel antecesserunt, 
vel  c  omitata  ,  vel  secuta  sunt  legem,  puta  quocl 
angeli  jusserintpopulo ,  ut  se  pracpararet  ad  ac- 
cipiendum  legem  per  purificationem  et  sancti- 
ficationem,  idest,  lotionem  vestiumet  abstinen- 
liam  ab  uxoribus ;  Mosi  vero  ut  ascenderet  in Sina 
montem  ,  quod  angeli  daturi  legem  descende- 
rint  in  Sina  cum  igne  ,  fumo  et  terrae  motu ; 
quod  voce  tubali  Decalogum  ex  Sina  proclama- 
rint,  etc. ,  quae  narrantur  Exod.  19.  Haec  enim 
pompa  optime  disposita,  vocatur  hic  dispositio  : 
per  eam  enim  populo  rudi  signaficabitur  legis 
et  legislatoris  dignitas ,  terror,  potentia  et 
magnificentia ,  ut  eam  religiose  obscrvarent, 
nec  violare  auderent. 

Quarto,  dispositio  significat  dislributioncm 
legum  in  tres  Classes ,  quae  plene  et  perfectc 
quoquoversum  disponebant,  formabant  et  com- 
ponebant  vitam  moresque  Hebraeorum.  Prima 
enim  classis  erat  Decalogi  ct  legis  naturalis, 
quae  recte  eos  in  se  componebat ,  ut  actus  eorum 
tuminterni,tum  externi  essent  conformes  rectee 
rationi  et  legi  aeternae.  Secunda  erat  legum  ca> 
remonialium  ,  quibus  rite  et  sancte  colerent 
Deum  ,  eique  debitumhonoremexhiberent.  Ter- 
tia  erat  legum  judicialium,  quibusdisponeban- 
tur  ut  recte  se  gererent  erga  proximos ,  eisque 
sua  jura  et  debita  tribuerent. 

Mystice  et  Anagogice,  haec  dispositio  signi- 
ficabat  eos  qui  legem  servarent ,  se  disponere 
ad  vitam  statumque  angelorum ,  ut  inter  ange- 
los  ccelestes  quasi  angeli  terrestres  angelice  vi- 
vant,  Deoque  serviant,  et  post  hanc  vilam  inter 
eorum  ordines  et  hierarchias  pro  meritis  dis- 
ponantur  et  referanlur.  Ila  OEcum.  Christi ,  ait, 
proditores  et  occisores  dicit ,  quod  eorum  essenl 
parlicipes  qui  ipsum  cruciftxerunt,  idque  cum  le- 


COMMENTARIA  IN  ACTA  APOSTOLOHUM.  Cap. 

gem  accepissent  ordinationes  hubcntem,  qua>  fa- 
cerent  eos  qui  ipsam  opere  complerenl ,  angelii  si- 
milem  servare  politiam. 

Angelop.um.  ]  S.  Chrysost.  Ambrosiaster ,  Bu- 
thym.  Theoph.  S.  Thom.  et  alii  commentani<  s 
inGalat.  3. 19.  perangelosaccipiuntDei  nuntios, 
putaMosen,  AaronemetJosue.  Verum  simplicius 
illi  ipsi,  et  alii  passim  veros  accipiunt  angelos. 
Idem  docetS.  Paulus  Galat.  3.  19.  et  Hehr.  2.  2. 
Angeli  enim  sunt  atlministratorii  spiritus  a  Deo 
in  ministerium  missi ,  ut  ait  Apost.  Hebr.  1. 
Porro  dicit  angelos  in  plurali,  quia  ctsi  unus 
fuerit  primarius  angelus.  v.  g.  S.  Michael,  qui 
nomine  Dei  decalogum  proclamavit  lo  Sina,  is 
lamen  honoris  causa  muUos  alios  inferiores  an- 
gelos  habuitasseclas,  qui  ignem,  fumum,  terfae 
motuin  ,  tonitrua  ,  cceteraque  prodigia  parlilis 
inter  se  operis  excitarunt. 

Porro  S.  Stcphanus  legem  veterem  vocat  angc- 
lorum,  non  Mosis.  Primo,  ut  oslendat  quanli 
eam  faciat,  et  refellat  calumniam  Judaeorum , 
qui  eum  quasi  conlcmptorem  et  hostem  legis 
Mosaicae  accusahant.  Secundo,  ut  arguat  Judoeo- 
rum  ingraiitudinem  el  inobedicntiam  ,  qui  le- 
gem  angelicam,  ulpote  a  Deo  per  angelos  da- 

tam,  non  custodierint;  nec  Christum  kl  legc 

adumbratum  et  praedictum  receperint.  Blasphe- 

miam  ergo  legis  contemptae,  quam  adversarii 

ipsi  objeccrant ,  in  ipsosmet  retorquet. 
Tropol.  Verius  arguas  Christianos  ,  qui  legem 

Svangelicam,  quae  non  per  angelos,  sed  pev 

ipsum  Dei  lilium,  ca  decausa  incarnaluin,  data 

est,  non  observant,  qui  proindc  graves  ipsi  poe- 

nas  dabunt ,  uti  minalur  Apostolus  Heb.  2.  2.  et 

cap.  12.  25. 
5&.  DissECABANTun,  ]  Suizph-no ,  id  est ,  disser- 

rabantur,  serra  scilicet  irae,  angoris  et  indigna- 

lionis.  Vide  dicta  cap.  5.  33.  Notat  S.  Chrysost. 

angoris  Judaeorum  causam  fuisse,  quod  vellent 

occidere  Slcphanum ,  nec  tamen  ad  id  juslani 

causam  iuvenirent.  Stephanus  enim  legem  lau- 

darat,  sed  ipsos  violalae  legis  accusarat :  furuiu 

ergo  et  strident,  frendentque  in  cum  dentibus 

quod  verum  dixerit,  ipsosque  acriler  taxarit, 

nectamcn  honestum,  sedceovindicanditituluin 

captare  queant.  Bstoeoim  eum,  ut  in  suos  ma- 

ledicum  calumniari,  ejicere  aut  flagellare  pos- 

sent;  non  tamen  occidere  ,  quod  volebant.  Pul- 

chre  S.  Aug.  scrm.  6.  de  Sanctis  :  Super  marlyrem 

Stephanum ,  inquit ,  dentibus  cotubrinis  stridebant, 

quem  quasi  scrpenlem  in  corde  habebant. 

55.    CUM    AUTEM    F.SSET    PLEMS   SPIRITU   SANCTO 

(  Syrus  ,  pienus  fide  ct  Spiritu  sanctitatis)  i.nten- 

dens  in  coelum.  ]  Significat  hic  nova  plenitudo, 

puta  novus  illapsus  et  impulsus  Spiritus  sancii 

roborans  Stcphanum  contra  furorem  Judaeorum, 

animansque  ad  instans  marlyrium.  Unde  mo\it 

eum  ,  ut  deserens  terram  et  terrena  omnia ,  ut- 

pote  vilia  et  cxilia  ocutos  mentis  et  corporis 

intenderet   figerctque  ( hoc   enim  est  4nW«i ) 

in  coelum ,  quasi  candidatus  gloriae  ,  eo  anhe- 

lans  et  suspirans  :  ita  Lyran.   et  Gloss.  siniul 

c  coelo  opem  et  robur  postulans  ,  ad  inslantem 

marlyrii    agonem   fortiter   obeundum.    Censet 

S.  Chrysost.  S.  Stephanum  ab  initio  suae  con- 

cionis  vidisse  ceelum  apertum,  et  gloriam  Dci 

Christiquc,  indeque  faciem  ejus  visam  lnminc 

nelesti  radiantein  instar  angeli  ;  sed   in  initio 

tacuisse ,  ne  Judseos  tam  insolilo  numio  offeu- 

deret ,  ct  a  se  averteret. 

Moral.  Pelrus  D.iini.uii  sernn  de  S.  Stephano , 


VII.  \!i0 

notat  Spirituni  sauctuni  docerc  occulos  inten- 
dere  in  coeluui  :  Quia  ,  inquit ,  qui  Spiritu  divim- 
tatis  afflatar ,  conculcatis  terrestribus ,  calestibn 
inhiat  et  aternis  :  uhi  enim  cst  oculus  ,  ibi  et  cor 
etamor.  Ex  adverso  mundani  terram  intuentur. 
quia  terrenis'  inhiant ,  qui  de  lerra  est,  de  lerra 
loquitur.  Rursum,  pii  m  tribulationibus  in  ca 
lum  aspiciunt ,  dicuntquc  cum  Davide  :  Levavi 
oculos  mcos  in  montes  ,  unde  veniet  auxitium  mihi. 
Ps.  120.  1.  Mundani  ad  humana  auxilia  respi- 
ciunt,  eaque  conquirunt:  ideoquc  juslo  Dei  ju- 
dicioea  non  inveniunt.  Vidc  dicta  cap.  1.  vers.  9. 
etll.  Causa  fortitudinis  est,  intenlio  in  coelum. 
UndePlato  inCratylo  :  »5^.«,  inquit,,idest,  forti- 
tudo,  dicitur  quasi  fo»fa  ,  id  est ,  sursumfluxus  ■ 
quia  fortitudinis  cst  malisobviisobniti,  sttrsumque 
ferri.  Qui  id  facit,  est  hrhp,  idesl  vir ,  et  tffa*,  id  est 
mas ,  non  femina.  Undc  idem  in  Apologia  So- 
cratis,  eum  injuste  damnattim  ad  mortem  :  eo 
quod  deos  plures  negaret ,  unicumq  ue  dumtaxa  t 
esse  assereret,  ita  se  consolantem,  laeloquc 
animo  morientem  inducit,  ut  dicat :  Nihil  unquam 
bono  viro  quidquam  mali  evenire  posse ,  nec  vivo, 
nec  mortuo ;  neque  unquam  ejus  res  a  diisnegligi. 
Nee  sane  mece  res  istie  fortuito  contigerunt ,  sed 


hoc  mihi  certum  perspicuumque  est ,  mihi  et  mori , 
ct  negotiis  adco  (iberari  melius  esse  atque  condici- 
biiius.  Illic  versabor  cum  Orpheo ,  Musceo,  Ilcsiodo, 
llomero  ,  cum  Minoe  ,  Radamanto ,  cum  Ajace  , 
ct  aiiis  injuste  damnatis  ,  uti  ego  injuste  damnor. 

Vidit  gloriam  Dei.  ]  Primo ,  aliqui  censent 
Stephanum  vidisse  Dei  essentiam.  Ita  aliqui 
apud  Lyran.  Favet  Greg.  Nysscnus  orat.  d<- 
S.  Stephano  ;  dum  ait,  cum  vidisse  ipsnm  lumen 
in  lumine  Dei,  plena  mentis  comprehensione  ,  at- 
que  Deum  et  Trinitatem.  Et  Hilar.  Arelat.  hom. 
de  S.  Stephano ,  asserit  eum  jam  tunc  accepissc 
prsemium ,  et  vidisse  Deum  ;  et  quod  sperabatur 
desideriis,  oculis  ejus  demonstratum  ,  et  speni 
in  re,  spiritu  adhuc  inlra  carnem  militanle, 
perfectam.  Et  S.  August.  serm.  96.  affirmat, 
-  um  vidisse  revelatafacic Patrcm  filium et Spiritum 
sunctum  Bt  serm.  99.  Vidisse  Deum ,  ac  Trinilatcm 
ipsam  et  divinitatem.  Verum  Exodi  33.  11.  et  2. 
Cor.  11.  ostendi,  nec  Mosen  nec  Paulum  in  raptu, 
necquem  alium  in  hac  vita  vidissc  Dei  esseotiam. 

Secundo,  aliicensent  Stephanum  vidissc  Dcnni 
Deique  gloriam  ,  non  in  se  ,  scd  in  imaginc  ali- 
qua ,  puta  in  phantasmatc  a  Dco  in  pbantasia 
cjus  efformato  reproesentatam  ,  quomodo  Isaias 
cap.  6.  vidit  Deitatem  et  Trinitatem  per  sehema 
(|iioddamcorporeum,uti  ihidcm  dixi.  Unde  Beda 
retract.  inActa,  ait  Stcphanum  Riturae  viiae  gau- 
dia  in  hac  adhuc  vita',  cum  divinitus  sublimatUH 
csset,  esse  speculatum  eo  modo ,  quo  Panitts 
cum  raptus  est  ad  teriium  coelum. 

Tertio,  Dionys.  Carth.  censet  hanc  Stephani 
visionem  non  fuisse  imaginariam  ,  scd  pure  in- 
tcllectualem  in  apice  meniis,  qualis  solet  i  - 
contemplaniium  etexstaticorum.per  splendidis- 
simam  quamdam  irradialionem  increatse  luci> 
aeternce. 

Quarto,  et  simplicius  Cajelan.  ct  alii  eensent 
Stephanum  vidissc  gloriam  Dci ,  id  cst,  claritn- 
icm  quamdam  corporalem  eximiam  et  augu>- 
tam,  ita  ut  Dei  praesentiam  testarctur  ct  prae  sc 
ferret  :  hanc  cnim  vidit  Stephanus  oculis  corpo- 
reis,  dum  cos  in  coelum  inlendit ,  arque  ac  iis- 
dcm  vidit  Jesum  stantem  a  dexiris  virtuiis  Dci  : 
nulla  enim  est  qualiias,  qu.-c  nohis  Ifajestalem 
el  gloriam  Dci  inagis  repr;csentet ,  quam  Iun  , 


!5I  COMMBNTARU  IN  ACTA 

ciariias  <  i  fulgor  insolitus.  i:t  sic  MosesetHebiwi 
smpt  dicuntur  vidisse  gloriem  Dei,  guia  vide- 
nint  coelestera  quamdani  lucem  et  splendorem, 
qua>  Dei  Majeslalcm  reprcesentaret.  Sic  Exodi. 
2U.  17.  dicitur  :  Erat  autem  species  gloria?  Domini 
ijttasi  ignis  ardms.  Similia  sunt  Nuni.  1/|.  10.  et  3. 
Reg  8.  10.  <'l  alihi.  Bt  sic  Apostoli  in  iransfigu- 
ratione  vidcrnnt  gloriani  Chrisli ,  qnia  rcsplcn- 
diiit  faoics  ejus  sicnl  sol,  Mallh.  17. 

Porro  Cum  oculis  corporis  S.  Stephani ,  elc- 
vati  sunt  a  Dco  pariter  oculi  phantasiaeetmentis, 
ut  snhliniins  c<vli  Empyrei  Deique  gloriam , 
quasi  ejus  jatn  candidatus  ,  contemplaretur,  hiti 
<lixerunt  Auctores  secundee  et  tertiie  sentenlia?. 
Cnde  Petrus  Damiani  ser.  de  S.  Stephano  :Si, 
ait ,  vidit ,  octtlis  corporalibus,  certum  cst  hnnc 
omnc  hominttm  gentis  disparitate  gloria?  prceter- 
rolasse ,  et  pennis  fidei  ct  virlutum  incorporcis  , 
rtsinon  comprehrndisse  ,  apprehendisse  tamen  lu- 
minibm.  Et  hoc  tantum  vidcnlurvoluisseS.  Aug. 
llilarius,  ct  Nyssenus  citati pro  prima  sentenlia : 
dum  enim  dicunt  Stcphanum  vidisse  Deum  , 
intelligc  non  in  essentia  sua,  sed  in  imagine 
\cl  specic  sua  ,  partim  eorporea  ,  qualis  est  lux 
«  l  claritas  ;  parlim  incorporea  ,  qualis  est  phan- 
tasma  et  visio  mentalis. 

Et  Jksvm  staktem  a  df.xtris  Dfi.  ]  Sic  lcge 
cum  Romanis  el  Graecis  :  ergo  dele  xh  virtutis, 
<[uod  nonnulli  interserunt.  Dei ,  id  est,  gloriae , 
siye  lucis  augusiae,  quae  Deum  repraesentabat  , 
uti  paulo  ante  dixi.  Porro  Christus  dicitur  stare 
a  dexlris  Dci  Patris,  non  quasi  ei  non  sit  con- 
sabstantiaiis  qua  Deus  est,  sed  qua  homo  Verbo 
unilus,  eo  sensu  qucm  dcdi  Colos.  3.  1.  Ubi  et 
addidi ;  Christum  dici  sedere  a  d<'xtris  Dei ,  ad 
Mgnificandam  ojus  rcgiam  Majestatem ,  domi- 
niiim  el  potcsiatem  judiciariam  :  stare  vero, 
Primo,  quia  hic  situs  est  naturalis  corporis  va- 
lcntis  ct  gloriosi.  Ita  S.  Chrysost.  OEcum.  Beda 
et  S.  Greg.  hom.  29.  in  Evang.  et  S.  Aug.  qu.  88. 
inter  qu.  novi  teslamenti.  Secundo,  stat  quasi 
inilesetdux,  cum,  et  proStephano  pugnaturus 
contm  Juda?os.  Unde  Pelrus  Damian.  orat.  de 
S.  Slaphano :  Christus,  ait,  cum  Patrc stante slabat, 
ct  cum  bellantc  beltabat  ,  nec  minor  erat  illo ,  ut 
snum  juvaretet  propugnarel  athlelam.  Et  S.  Am- 
hros.  in  Psal.  61.  ait  Stephanum  interritum  in- 
tcrhosleselsaxastetisse,  quia  immobilis  fide  im- 
mobilcm  Chrislum  vidil,  illique  se  totum  animo 
ohtutuque  affixit.  Addit.  S.  August.  serm.  98.  de 
divcrsis,  Stcphanum  vidisse  quoquc  angelos , 
quasi  militcs  Christum  ducem  suum  sequentes, 
et  pro  se  quasi  commilitone  suo  decertantes. 
reruni  Alexandrum  Alagnum  prandere  solitum 
ab  libias ,  cumque  tibicines  mutato  tono  dcli- 
tioso  bellicum  inlonarent,  subito  arrectum  sine 
scnsu  corripuisse  lanceam  ;  quod  evidens  erat 
indicium  pugnacis  animi ,  et  virlutis  imperato- 
ria?.  Longe  verius  Christus  in  coelo  empyreo 
<lelitiis  affluens,  suorum  fidelium  rebusetluclis 
iia  intendit,  ut  simul  ac  increpuerit  luctantium 
clamor,  illico  a  dclitiis  assurgat  ad  arma.  Stat 
<Tgo  hic  armatus  omnipotenlia  sua  ,  ut  Stepha- 
num  Judceis  insuperabilem  reddat.  Ita  stetit  asti- 
tique  S.  Anlonio  certanti  contra  dsemones ,  uti 
scribitS.  Atl  anas.  incjus  vita.  Terlio,  statChris- 
tus  quasi  advocatus,  et  quasi  sacerdos  Slepha- 
num  in  martyrio,  quasi  victimam  et  holocaus- 
tum  suavissimum  Patri  ohlaturus ,  ait  S.  Amb. 
I.  .".  de  Fide  c.  ult.  Quarto,  stat  quasi  agono- 
theta,  ui  animam  Slcphani  victoriscum  triumpho 


APOSTOLORUM.  Cap.  VI!. 

excipicl  .  ci<pie  braviuin  \iotoria3.  cottflignet,  ac 
juxta  nomen  ,  corona  glorks  eum  coronei.  Iia 
S.  Ambros.  epist.  82. 

Porro  Stephanus  naturali  oculorum  acie  pcr- 
lingere  non  poterat  ad  ccelum  empyreum,  ibi- 
que  vidcre  Jesum  in  sua  forma  et  quantitate , 
cum  multas  stellas  quae  sunt  in  firmamento  ,  ac 
consequenter  longe  inferiores  c<xlo  empyreo , 
videre  non  possimus,  quae  tamen  non  tantum 
corpore  Jesu  ,  scd  toto  terra?  globo  longe  sunt 
majores.  Ergo  vi  divina  confortatus  et  clevatus 
luit  ejus  oculus  et  visus  ,  ut  Jesum  integrum  iu 
sua  specie  et  figura  in  ccelo  ,  imo  super  coelum 
cmpyreum  stanlem  clare ,  dislincte  et  perlecte 
videret. 

Symbol.  S.  August.  q.  88.  super  novum  Test. 
docet,  Christum  stare  ut  Stephano  slanli,  pa- 
lienti  et  reo  ,  ipse  quoque  stans,  quasi  patiens 
ot  reus  compatiatur.  Quaerit  enim  August.  cur 
Chrislus  anle  triumphos  visus  sit  Isaiae  cap.  U. 
sedens  ,  Stephano  autem  post  triumphos  slans? 
ac  respondet  :  Quoniam  tunc ,  inquit,  in  pace 
erat  causa  divinilatis  ejus  ;  in  Slephano  atttem  Sal- 
vatoris  causa  vim  patiebatur ,  ideo  sedente  jttdice 
Deo  stans  apparuit ,  qttasi  qui  causam  diceret.  Om- 
nis  enim  qui  causam  dicit ,  slet  neccsse  est.  At 
quia  bona  causa  cjus  est ,  ad  dexteram  judlcis  sta- 
bat.  Haec  Aug.  Allusit  ad  velerem  Rom.  morem, 
quo  non  lantum  rei  stantes  causam  dicebant, 
sed  et  parentes,  cognali,  amici  cum  illis  simul 
stabant  sordidati,  intonsa  barba  et  capillis,  ac 
si  ipsi  cum  reo  rei  essent :  ejus  enim  sortern  in 
se  suspicicbant.  Ita  enim  hic  Christum  Stephano 
causam  suam  agenti  compati,  assistere,  et  quasi 
reumcumreostare,  utejuslitemagalctperegat. 
Sic  Deus  visus  estMosi  in  rubo  ardenti,  Exodi.  S. 
u t  significaret  se  ipsi,  et  Hebraeis  in  ^Egypto 
afllictis,  et  quasi  in  rubo  ardenti  conslitutis  con- 
dolere,  et  re  ipsa  compati,  eamdemque  cum 
ipsi  sortem  et  conditionem  subire  ,  ut  eos  con- 
solaretur,  juverat  et  liberaret. 

Secundo,  stat  Christus ,  ut  insigne  et  jucun- 
dum  hoc  Stephani  spectaculum  et  certamen 
spectet,  eoque  se  obleclet.  Nam ,  ut  ait  Aposto- 
lus  1.  Cor.  h.  9.  Spectaculum  (graece  iheatrum , 
scilicet  quo  quasi  damnati  ad  bestias,  innes, 
saxa,elc.  ,  spectamur)  facli  sttmus  mttndo ,  et 
angetis ,  ct  hominibus.  Unde  Nyssenus  orat  de 
S.  Stephano,  ait  ad  ejus  hoc  spectaculum  prre- 
senles  fuisse  omnes  angelos.  Et  Petrus  Damiani 
de  eodem  :  Cumamus ,  ait,  ad  spectacutum ,  ad 
quod  currit  qui  cxultat  ut  gig-as  ad  currendam 
viam. 

Ecce  videos  coelos  apektos.  ]  Stcphanns  pri- 
mus  post  Chrislum  vidit  coclos  apcrtos ;  viditet 
introivit,  ut  canit  Ecclesia  :  sed  antc  eum  in 
Christi  baplismo  aperti  sunt  cceli,  eosque  aper- 
tos  vidit  non  solus  Christus,  sed  omnis  asian- 
tium  turba ,  aeque  ac  columbam  inde  descenden- 
tcm  in  Christum,  quae  eratindex  Spiritus  sancti; 
ac  vocem  inde  in  eumdem  a  Patre  delapsam 
andivit,  Hic  est  filius  meus  dilectus ,  inquomihi 
complacui ,  ipsum  attdite.  Quse  omnia  non  inia- 
ginaria,  sed  sensibilia  fuerunt,  et  realiter  con- 
ligerunt,  idque  Primo  ,ad  hoc,  ut  vox  e  coelola- 
hcns  Christi  dignitatcm  Joanneipsum  baptizant»- 
majorem  significaret,  So.cundo,  ut  coelumChristo 
ot  per  Christum  omnibus  aperiri  monstrare- 
lur,  ait  ihidem  S.  Chrysost.  Tertio,  ut  vis  bap- 
lismi  cncleslis  indicarelur,  nimirum,  per  illum 
gratiam  ccclcstemdari,  quae  nobiscoelosaperiai, 


COMMENTARIA  IN  ACTA  APOSTOEORUM.   Cap.  VII. 


161 


ct  in  eos  indncat,  ideoque  p«:r  baptismum  nos 
ad  cudestem  viiam,  et  ad  ccelestia  dona  et  boua 
vocari.  Ita  S.  Thom.  3.  p.  q.  39.  a.  5. 

Quaeres  :  Quomodo  crelisolidi  aperiri  potue- 
runt?  Resp.  Aliqui  imaginanlur  eos  vcre  fuisse 
apertos,  quasi  realilcr  eoruin  soliditas  divisa  ejt 
discissa  sit.  Verum  haec  est  vulgi  rudis  crassa- 
que  imaginaiio  :  liocenim  naluraliter  estimpos- 
sibile  ,  supernaturaliler  supcrfluum. 

Secundo,  alii  censent  per  fulgura  ct  fulgetra 
erebro  a  Deo  immissa  ,  visum  fuisse  hominibus 
aslherem  dividi  et  aperiri ;  unde  vox  quasi  to- 
nitruum  erupit  :  Ilic  est  Filitti  vtetts  ,  eic.  Favcl 
Psal.  28.  v.  3.  et  6.  in  sensu  allegorico  :  idque 
ad  hoc,  ul  per  hoec  terribilia  populus  excitarc- 
tur  ad  intuendam  hanc  coeli  aperturam  ,  cl  an- 
diendam  vocem  in  Cbrislum  illapsam  ,  juxia 
illud  Psal.  76.  lUuxerunt  coruscationes  tuce  orbi 
terrce.  Sic  ail  Silius  Italicus ;  Iiuploque  polo 
micat  ignetts  alher ,  id  est,  fulgurat.  EtStatius  : 
Abrupta  ircmiscunt  fulgura  ,  et  attrittts  sttbita 
face  rumpitur  anher.  Ila  Prado  in  Ewchiel.  1. 1. 
Tertio  ,  alii  censent  ccelos  realiter  non  fuisse 
apertos,  sed  per  visionem  intellectualem  ,  vel 
imaginariam  S.  Stephano  aliisque  indilam,  uti 
Kzechiel.  1. 1.  per  visionem  aperli  sunt  cceli.  Ila 
Auctor  imperfecti  in  Matth.  3.  el  S.  Thomas  loco 
cilato.  Verum  quia  in  baplismo  Christi  vox  fuit 
realis  ,  acque  ac  columba  ;  ei  Stephanus  realiter 
oculis  corporeis  vidit  Cbristum  in  ccelis  aperlis : 
binc 

QuartO  ,  alii  melius  censenl  in  baptismo 
Cbrisli  visum  fuisse  verum  quemdam  hiatum, 
boc  est,  speciem  aperlurae  sensibilisin  suprema 
aeris  regione,  cx  qua  vox  illa  de  coelo  labi  vide- 
batur  cum  columba.  Porro  hiatus  hic  hoc 
modo  factus  est :  fecit  Deus  partes  aeris  exlre- 
mas  et  supremas  densiores  et  lucidiores,  ila  ut 
ad  illas  terminari  posset  intuentium  visus  :  ae- 
rcin  aulem  inlerjeclum  fecit  manere  rariorem, 
ita  ut  de  morc  non  videlur  :  hoc  enim  modo 
videbatur  boniinibusinaere  esse  hiatus,vacuum 
el  a[)ertura.  Ila  Suarez  3.  p.  q.  39.  a.  .  Euthym. 
Jansen.  et  alii  in  Matlh.  3.  Tales  hiatus  quasi 
speclra  saepc  apparentin  aere  ,  de  quibus  Aris- 
lol.  et  Philosopbi  in  Meteoris.  Verum  quia  Ste- 
pbanus  hic  non  lantum  aerem,  sed  et  ccelos 
omnes  apertos  vidit  usque  ad  convexam  super- 
liciem  coeli  empyrei ,  ubi  vidit  Jesum :  hinc 

Quinto  et  genuine  dico  coelos  hic  dici  ei  fuisse 
non  scissos,  sed  apertos  ,  id  est  patcntes  ;  quia 
nimirum  oculus  ejus  per  Dei  concursum  sup<  i- 
naturalem  elevatus.ccelosomnes  quasipatenlcs 
penetravit ,  et  porrectus  fuit  usque  ad  coelum 
empyreum ,  ut  in  eo  clare  perspiccret  Dei  glo- 
riam,  et  Jcsum  a  dextris  Dei.  Sic  cnim  nos  per 
acrem  apertum  videmus  remota  ,  puta  solem  , 
lunam,  astra;  ita  Stephanus  per  coelos  apertos, 
idestpatenles  et  perspicuos,  vidit  gloriam  Dei 
et  Christi :  ad  boc  enim  duntaxat  et  aperti  sunt 
coeli.  Porro  hoc  magnae  puritatis ,  et  fervoris  Ste- 
phani  fuit  indicium.  Aitenim:  Video  ccclos  aper- 
tos.  q.  d.  Nontimeo  vestras,  6  Judaei,  minas,  nec 
morlem;  quia  video  coelum  apertum,  ut  me  in 
suum  civem  ad  gloriam  aeternam  suscipiat. 
Secundo,  bis  verbis  invitavit  eos  ad  poeniten- 
liam.  q.  d.  Cadnm  aeterni  gaudii,  salutiselfelici- 
•  alis  aperlumesl;  videtculaccurialis  et  inlroea- 
fis  antequam  claudatur,  juxta  illucl  :  D<mi  /«- 
cem  habetis,  crcdite  in  lucem,  ut  filii  lucis  sitis  , 
Joan.  12.  Et:  Dum  tcmpus  liabcmus ,  opcrcmur  bo- 


num,  Calal.  0.  Quud  si  tenipus  pocintenlia  u<- 
glcxerilis,  sciiote  Deuin  e  ctelo  as|ji<:cr<:  reMra 
scelera,  eumque  fore  judicem  et  riudicem ,  nl  o 
cadoin  gehennainettartara  vos  deturbetetprae- 
cipilet.  Ita  Moneta  celebris  Boronia;  Doctor  ,  ad 
capessendum  S.  Dominici  instiiutum  pertnolus 
est  cujusdam  ex  ea  concionaloris,  hsec  verba 
S.  Stephani  explicantis,  voce  ,  dicentisque  :  Ecct. 
nunc  cceli  aperli  sunl  volentibus  introire  ;  sed  mox 
in  ceternum  cUtudentur  iis ,  qtti  Itoc  vitce  el  benc 
agendi  temptis  ncglexerint ,  uti  narrant  Cbronica 
ordinis  S.  Dominici  p.  1.  I.  C.  37. 

Et  fiuum  hominis,]  id  est,  Cliristum,  qui  anto- 
nomasticevocatur  homo,  quia  homo  Deus.  Quaj- 
rit  S.  Aug.  serm.  5.  deSanciis,  curS.  Stephanus 
Christum  vocarit  ftUum  hominis  ,  et  non  potius 
EiliumDei,  qui  dignior  esl  litulus  ?ac  respondet ; 
quiaJudaeiconntebaniurFiliumDei.sednegabani 
filium  bominis,  id  est,  incarnationem  Verbi  : 
Ut,  ait,  ad  confulandum  Judaorum  incredulita- 
tem  ,  ille  Marlyri  ostenderetur  in  ccelo ,  qui  a 
perfidis  negabatttr  in  mundo;  et  illi  lestimonium  cce- 
lcstis  verilas  daret ,  cui  fidcm  lerrena  impietas  de- 
rogaret.  Porro  solum  Stepbanum  vidisse  Jesum 
ei  gloriam  Dei  docet  S.  Aug.  serm.  92.  de  diver- 
sis  :  Soii,  ait,  apparebat  ,et  alii  nonvidebant,  sed 
invidebant;  innuitque  Judacos  vidisse  in  fronte 
Stephani  crucem  ,  quasi  ea  signatus  esset  tan- 
quam  signo  thau  ,  Ezech.  9.  Crux  enim  est  sig- 
num  Christi  et  Cbrisiianorum.  Censentnonnulli 
Christumexihisse  de  coelo  ,  ac  propius  acccs- 
sisse, ut seipsum commode  Stephano  videndum 
exhiberet.  Verum  contrarium  videiurverius,  sci- 
licet  eum  suo  loco  mansisse  in  coelo  empyreo, 
ibiquevisum  a  Siepbano.  Primo  ,  quia  Stepba- 
nus  vidit  Jesum  stantem  juxla  gloriamDei,  id 
est,  juxta  Deum  Patrem  ;  gloriam  aulem  suani 
Pater  Beatis  ostendit  incceloempyreo.  Secundo, 
<iuia  vidit  non  coelum  ,  sed  codos  apertos  ,  oin- 
nessciliccl ,  aitPetrus  Damiani  serm.  de  S.  Ste- 
phano  :  crgo  et  empyreum  ,  utscilicet  ibi  vide- 
ret  slantem  Christum.  Tertio,  quia  Slephanus 
vidit  locum  Beatorum  ,  in  quem  jam  vocabatur 
per  martyrium  ,  in  quo  prasidet  Jesus. 

Dices :  Naturaliter  oculus  hominis  aciem  suam 
nequit  porrigere  tam  alle  et  remote.  Respondi 
jam  et  dixi  supernaturaliter  a  Deo  elevalam , 
et  eo  usquc  extensam  fuisse  aciem  visumque 
Stephani. 

Quasres  :  Cur  id  dicit  Stephanus  Judais.  qni 
Jesum  non  videbant ,  nec  eum  a  Siepbanovid<M  i 
credebant?  Respond.  Id  dicil  partimex  ardenli 
amore  in  Jesum  ,  ac  desiderio  eo  fruendi.  q.  d. 
Video  Jesum  amorem  merum  ,  me  invitantem  : 
ad  eum  anbeloet  propero  ;  quare  non  curo,  imo 
desidero  vestra  saxa,  ut  per  illa  transeam  et 
transvolemadmeumJesum.  KaS.  Aug.  serm.  9i. 
de  diversis.  Non  tacttit  Stephanus  quem  vidit  ,  ttt 
perveniret  adeum  quem  vidit ;  qttia  fcstinabatmori 
pro  illo ,  ut  viveret  cum  illo,  inquit  idem  serm.  9r>. 
Secundo,  iddicilex  ingenti  liducia,  zeloetfor- 
litudine,  quasi  dical :  Non  contra  me  morialem 
pugnalis  ,  oJudaei,  sed  contra  Jesum  el  Deum 
immortalem  ,  qui  e  coelis  vos  vestraque  scelera 
prospicit,  ibique  stat  ut  vos  judicet  et  puniat, 
siin  scelere  p<  rsistalis.  Ita  S.  Aug.  serm.  98.  de 
diversis.  Tertio,  id  dicit,  ut  <-osinv  ilel  adpoeni- 
tenliam,  q.  d.  Jcsus  stat  a  dexlris  Dei,  tanquam 
advocatus  pcccatorum  et  p<rnit<Miiium  :  pcBiii- 
tentiam  ergo  agin^,  ut  per  enn  \<  niam  <t  mise- 
ricordiam  conse<|uamiui.  Quarlo,  ut  resurrec- 


152  COMMENTAMA  IN  ACTA 

tionis  Chrisli ,  qucm  Judeei  pcrnegabant,  non 
tantum  anriiiiin ,  sed  et  oculatum  testem  se  essc 
ostcndat  ,  <|iii  postmoduin  nniltos  credituros 
setebat,  qui  cjus  patientiam  ,  sanciitatem,  vul- 
tinn  angclicum  ct  lnartyrium  vidissent. 

EXCLAMAYIT.S   AITT.M  VOCE  MACNA  CONTINUEIIUNT 

aures  suas.  ]  Graece,  jy«fc|avT«i ,  id  est ,  liorribili 
voce  corvorum  more  crocitanles,  ait  Petrus  Da- 
iniani  orat.  deS.  Stcphano.  Nam  ulaitEcclesiast. 
c.  27.  15.  Loquela  midtumjurans  (multo  magis 
blasphemans)  horripilalionem  capiti  slatuet,  et 
irreverenlia  ipsius  obturalio  aurium.  Horrende 
ergo  clamant,  quasi  qui  horrendam  audierint 
Stepliani  blasphemiam,  quod  scilicet  viderit 
C03l0S  apcrtos,  et  gloriam  Dei,  et  Jesum  stan- 
lem  a  dextris  Dei,  quem  ipsi  pro  malefico  habe- 
I)ant,  et  ut  malcficum  crucifixerani.  Undc 
eontinent  aures,  oe  blasphemiam  audiant.  Aures 
clauserunt  et  ad  lapides  currerunt,  ait  S.  Aug. 
serm.  1.  de  Sanctis.  Ergo  exclamanlquasi  incla- 
mantes  Deum,  ul  lantamblasphemiam  vindicet, 
ct  e  coelo  sideret.  Ita  Glossa.  AddilS.  Aug.  serm. 
08.  de  diversis;  eos  exclamasse  contra  Jesum, 
quem  Stephanus  exaltabat,  cumque  blasphc- 
rnasse.  Hinc  et  praetermisso  ordiue  juris,  S.le- 
phanum  necdum  aConcilio  damnatum,  furenles 
rapiuntad  neeem  :  licet  Cajet.  asserat,  id  eos 
fecisse  cum  Pilali  Prsesidis  consensu. 

EJICIENTES   EUM  EXTRA  CIVITATEM.]  Neillam  SlUl 

l)lasphemiacontaminaret,juxta  edictum  Domini 
Num.  1h.  lh.  Ila  Judaei  censebant,  sed  revcra 
exiracivitatemejiciebatur,  quasiadvena  mundi, 
ct  non  habens  hic  manentem  civitatem  :  futu- 
ram  enim  lota menle  quserebat.  Secundo ,  quii 
Jerusalem  impia  non  erat  digna  tam  sancto 
Martyre,  acque  ac  mundus  non  esl  dignus  vita 
et  morte  juslorum.  Tertio,  ut  similis  in  hoc,  nli 
et  in  caeteris  essel  Christo,  qui  extra  Jerusalem 
passus  est,  ut  nos  eligeret  et  vocaret  de  mundo 
ad  coelum  :  Exeamus  igilur  adeum  extra  castra, 
improperium  ejusportantes.  Hebr.  13.  v.  12.  etl3. 
Vide  ibi  dicla. 

Lapidabant,]  quasiblasphemum.  Sic  blasphe- 
mus  tempore  Mosis,  jussu  Dei  extra  castra  ii 
loto  populo,  in  criminisexecrationem,  lapidatus 
<st,  Num.  1h.  lh.  Hinc  etJudaei  dicunt  Christo  : 
De  bono  opere  non  lapidamus  te,  sed  de  blasphemia, 
quod  scilicct  diceret  se  esseDeum  etDei  filium, 
Joann.  10.  33.  Porro  S.  Stephanus  lapidatus  est 
in  valle  Josaphat,  quae  inter  montem  Oliveti  et 
Jerusalem  interjacet,  juxta  torrentem  Cedron  : 
quia  juxla  aquas  magnas  solelesselapidum  co- 
pia  :  ubi  etiamnum  locus  sanguine  S.  Stephani 
consecratus,  magna  veneratione  colitur.  Unde 
portam  Jerusalem  quae  adhanc  vallem  vergitet 
ducit,  peregrini  ct  .Christiani  Hierosolyma3  de- 
gentes,  vocant  portam  S.  Stephani.  Id  Lucianus 
h)  descriplione  inventionis  S.  Stephani,  se  ac- 
ccpisse  ait  ex  revelatione  Gamalielis.  ldem  tra- 
dit  Beda  ,  Borchardus  ,  Ceverius,  Ausingus  , 
Adrichom.  Zwallardus,  et  alii  iu  descriptione 
Lcrrse  SancUe  (et  ex  iis  noster Villalpandotom.  3. 
in  Ezech.  p.  1. 1.  3.  c.  7.  pag.  161.)  e.quibus  addit 
nosler  Lorinus  (quod  et  peregriui  asseverant, 
idemque  mihi  P.omae  asseveravit  R.  P.  Melchlor 
ab  Hehnont  Anlvcrpiensis,  Franciscanus  ,  qui 
quatcr  Ilicrosolymaiu  cst  paregrinatus,  ihique 
diu  habitavii,  rjni  et  addidit,  signa  et  effigicm 
capilis  et  scapularum  S.  Stephani  lapidi,  dum 
cxpirans  rctrorsum  caderci,  impressa,  etiam- 
nuui  in  co  oslendi,  scque  illa  vidissc)  ibidem 


APOSTOLOT.UM.  Gap.  VII. 

ostendi  lapidein,  in  quo  B.  Virgo  cum  S.  Joannc 
pro  Stcphano,  toto  tapidationis  tcmpore  prcccs 
fuderint.  Ergo  S.  Slephanus  suam  martyrii  co- 
ronam  debet  B.  Virgini,  aequc  ac  S.  Paulus  suani 
convcrsionem,  quam  morienspariterimpelravit 
ei  S.  Stephanus.  Insuper  eodem  in  loco  in  quo  la- 
pidalus  est  S.  Slcphanus,  Eudocia  Augusla  iu- 
gentem  basilicam  exaedilicavil,  uti  testatur 
Evagrius  lib.  1.  Histor.  c.  12.  et  Nicephorlib.  \U. 
cap.  56.  AdditBcda  lib.  de  Locis  sanctis  cap.  3. 
quod  Christiani  Hierosolymis  religiose  asserva- 
rent  petram ,  super  quam  Judaei  lapidarunt 
S.  Stephanum. 

Prseclare  S.  Aug.  serm.  S.  de  Sanctis  :  In  ipso 
ait,  juvenlutis  jlore,  decorem  aitalis  sux  sanguine 
purpuravit ,  videtur  enim  fuisse  circiter  Zh.  an- 
norum  :  tot  enim  crat  ejus  cognatus,  coaevus  el 
condiscipulus  Saulus ,  ut  mox  dicam.  Tam  ergo 
Saulus,  quam  Stephanus,   fuit  coaevus  Christo. 
Stcphanus  grcece,    Laline  corona  appellatur.  Jam 
coronce  nomen  habebat  ct  ideo  palma  martyrii  suo 
nomine  praferebat.    Idem    serm.    5.   Cum,  ait, 
S.  Stephanus  Diaconus  ab  Apostolus  ordinatis  sit, 
Apostolos  ipsos  beata  ac  triumphaii  morte  prazces- 
sit ;  ac  sic  qui  erat  inferior  ordine,  primus  factua 
est  passione  :  et  qai  erat  discipulus   gradu  magis- 
ter  ccepit  esse  martyrios  complens  illud  Psaltis  : 
Quid  retribuam  Domino  pro  omnibus  quce  retribuil 
milu?  Relribuere   enim  voluit  primus   Stephanus 
Martyr  Domino,  quod  cum  omni  liumano  genere 
accepit  d  Domino.  Mortem  cnim   quam  Saivalor 
dignatus  est  pro  omnibus  pati,  hanc  ille  primus 
reddidit  Saivatori.   Eodem  enim   anno  Zk.   quo 
Christus  passus  est  25.  Martii,  Stephanus  crea- 
tus  est  Diaconus  post  Pentccosten,  ac  paucis 
postmensibus  martyrium  obiit.  S.  Antonin  1.  p. 
Hist.  tit.  6.  c.  2.  §  h.  et  Adriconius  in  Descript. 
terrae  Sanctse  pag.  273.  censent,  eum  obiisse  die 
tertia  Augusti,  feria  quarta.  Verum  errant,  diem 
inventionis  cum  die  mortis  commutanles  :  cor- 
pusenimejus  inventum  est  die  terlia  Augusti. 
Unde  Baronius  et  alii  passim   censent,    eum 
obiisse  die  26.  Decembris  :  tunc  enim  Ecclesia 
cjus  diem  natalem  felicitatis  aeternae  celebrat. 
nimirum  poslridie  nalivitatis  Chrisli.  Idem  tes- 
tantur  omnia  Marlyrologia,  et  Patres  in  homil, 
dc  S.  Stephano.  Ideo  euim  Christus  natus  estin 
terra,  ut  Stephanus  nasceretur  et  coronaretur 
in  coelo,  ut  docet  S.  Fulgeut.    serm.  de  S.  Ste- 
phano.  Addit  Beda  in  Martyr.  et  ex  eo  Baron. 
postridie  necis  eitriumphi  S.  Stephani,  puta  die 
27.  Decembris,  eodem  anno  Christi  oh.  S.  Jaco» 
bumfratrem  Domini  creatum  esse  Episcopum 
llierosolymorum,  ibique  sedisse  annis  29.  irrep- 
sit  ergo  error  in  Chronicon  Glycae,  qui  lib.  3. 
Annal.  ex  Hippolyto;  et  Nicephori   lib.   2.  c.  3. 
qui  ex  Evodio  scribunt,  et  Stephanum  anno  sep- 
timo  post  Christum  occubuisse  :  pro  anno  sep- 
timo  enim  ponendum  est  mense  septimo. 

Tropol.  Nyssenus  tractat.  de  Beatitud.  docet 
S.  Stephanum  iniliasse  illam  Christi  beatitudi- 
ncm  :  Deati  qui  pcrsecutionem  patiuntur  propter 
jusliliam,  quoniam  ipsorum  est  regnum  caiorum. 
Idcirco,  ait,  rhagnus  Ule  Stephanus  gaudet  lapidi- 
bus  undique  pelitus,  ac  veluli  suavem  quemdam 
rorem,  crebros  lapidum  ictus  inmodum  floccorum 
nivis  incidcnlium,  corpore  cupide  excipil ;  ac  bene- 
dictionibus  nefarios  homicidas  prosequitur.  ctc. 
currenti  ei  per  confessionem,  quod  sperabatur  os- 
tcnditur,  ccelum  apertum.  Idem  orat.  de  S.  Stc  - 
phano  :  Pcr  omnia,  ait>  magniludine  animi  alt/ue 


60MMENTAMA  LN  Al 

indolis  excellchat,  ir(C  quidem  tcnilatem,  minis 
vero  despicicntiam,  morlis  terrori  vitoe  conlemp- 
tian,  odio  dilcctioncm,  malevolcntice  benevolcu- 
tiam,  calumnice  veritulis  prwdicalionem  opponens. 
Kt  infcrius  :  Nam  orOe  lapides  undique  conjicien- 
lium,  qttusi  corona  cinclus,  ita  accepit  id  quod 
agebatur ,  quasi  coronu  viclorice  jrrannium  in 
manibus  udvcrsuriorum  nectcrctur.  Ilinc  pPO  co- 
roiut  lopidum  f<  rieniium,  accepit  coronam  lapi- 
duni  pretiosorum,  juxla  iliud  :  Posuisliin  capile 
cjus  coronum  de  tapide  pretioso.  Psal.  '20.  U-  el 
S.  Aug.  serm.  9/i.  dediversis  :  Qttando,  ait,  B.  Ste- 
phanus  pro  Christo  primus  sanguincm  fudit,  quusi 
corona  processit  de  ccelo,  ut  eam  sumerent  scquen- 
tes  inpramio,  qui  pr&ccdcntis  pietatem  imilaren- 
tur  in  pradio.  Implcvcrunt  postmodum  tcrram 
crcbro  martyria.  Quicumque  postea  sanguincm 
pro  Chrisli  confessionc  fudcrunt,  imposucrunl  co- 
ronam  illum  capiti  suo,  etcam  seculuris  inlcgram 
servavcrunt. 

Symbol.ibidemS.  Aug.  etserm.  92.  Ad  tapidcs, 
nit,  currcbant,  duri  ad  duros;  et  pelris  lapidaha- 
lur,  qui  pro  pclra,  qai  Chrislus  csl,  moricOalur  : 
et  a  lapidcis,  qui  lcgcm  accepcrant  in  lapideis  ta- 
Oulis. 

Donique  S.  Aug.  serm.  81.  Ct32.de  diversis, 
ncribit  lapidem  qui  cubitum  S.  Siephani  ferierat, 
;i  quodnin  viro  pio,  qni  lapidationi  ejus  praesens 
fuerat,  delatum  Anconam,  Iiali.e  urbem,  multis 
miraculis  clarnisse,  nimirum  decebat  ul  lapis 
cubitalis  in  urbecubitali  poneretureamquetue- 
rCtur  ;  Ancona  cnim  dicitur  ab  ayxwv ,  id  est  cu- 
l)ito,  7«/'«  in  ipso  jlcclcnlis  sc  ora>  cuOilo  sitacst, 
nit  Plin.  I.  3.  c.  13.  llujus  lapidis  accepti  feslivi- 
talem  a  priscis  temporibus  celebrant  die  3.  Au- 
gusti,  in  quem  postca  diem  incidit  inventio 
S.  Stepbani ,  quam  proinde  eodem  dic  recolit 
Ecclesia. 

Et  TESTES    DETOSUETUJNT  VF.STIMENTA    SUA.]   Sj- 

rus,  ipsorum,  non  Stcpbani,  ut  ait  S.  Bern.  serm. 
<le  S.  Stephano,  dicens  per  contactum  vestium 
S.  Slepbani,  acque  ac  pcr  ejus  preces,  Sauliiin 
fuisse  conversum  :  vestimenta,  scilicet  exlima, 
qualia  sunt  pallia,  ut  expeditius  Iqpides  vibra- 
ivni  :  bacc  cnim  significat  vox  Grarca  ifuma. 

SECTJS  PEDES  ADOLESCENTIS,  QUI  VOCABAim  S\I- 

i.vs.]  Saulus  lapidationis  fuit  dux  et  cboragus, 
quJa  indigne  ferebat  Stepbanum  cognaium  et 
<  nndiscipnlum  suum,  a  se  suaque  lege  et  scbola 
dcfecjsse  ;  insuper  eloqueniia,  sapientia  et  mira- 

culis,  ab  eo  jam  Christiano  se  superari  invide- 
bat;  quare  lapidalionis  fuit  inccntor,  ideoque 
non  contentus  so  solo  illum  lapidarc,  omnium 
lapidantium  vosios  serrans,  per omnes  eum la> 
pidabat.  Ab  ipso,  ait  S.  August.  serm.l.  de Sanctis, 
nmnium  lapidantium  rcslimcnta  scrvabanlur,  ut 
tanquam  in  manibus  omnium  ipsc  lapidare  vide- 
rrtur.  Idem  conliteiur  Saulus  jam  factus  Paulus 
e.  22.  20.  Et  cum  fundcrclur  sanguis  Stcpluini 
tistis  tui ,  cgo  astaluim  (grrcco,  L-t t;-;>; ,  id  esl, 
supcrslabam,  boc  esl,  pro.vram)  ct  conscnticham, 
rt  custodirbmn  vestimenttJ  int/rftcicnlium  illum. 
i  inloS.  Fulgentins.  serm.deS.  Stepbano,  aiieum 
OCCisum  lapidihus  ranli. 

Porro  Saulus  vocalur  adolcsccns,  grrece  vixilzi, 
id  est  ,  juvenis,  anl  vir  jnvonuli  audacia  ol  ro- 
bore  praeditus,  quia  oral.  3'l  annorum.  Nam 
posttotidem  annos,  occisua  est  a  Nerone  anno 
rrgni  ojus  13.  eum  univorsiin  esset  (iS.  anno- 
iiun,  ut  tradit  s.  Cbrysost.  bom.  de  Principibns 
Aposloloruiu  lo.  5.  Sit  Pylhagoras  adolescentiain 

COnMEL.    A   LAtMDE.      TOM.    X. 


APOSTOLOHUM.  Gap.  VII. 

exiendebal  ab  ftnno  vigesimo  iel    i-  usqu 
quadragetimum.  Unde  et  Ci  ero  l.  de  senect. 
adolescenliam  extendit  usque  ad  senectutem  ; 

Qui  cuim  citius,  ait,  adolcsccntiie  scnccias,  quum 
pacritia:  aduicsccntiaobrcpil.  ldoni  oral.  ' 
cratem  nunc  virum  vocut,  nuuc  adolescenlem 
Adolcsccns,  ait,  eliam  nunc,  6  Phadre,  Isocrata 
est ;  sedquidde  illo  aagurcr,  libct  diccre.  Elpaulo 
post.  Incst  cnim  natura  phitosophuc  in  hujusiui 
mente  qtuvdam.  Hcec  de  ndolescenle  Socrates 
apud  Cicor.  auguratur.  Alio<|iii  a  Physicis  el 
Medicis  adolescens  proprie  <|tiis  discilur,  a  finc 
pueriUaa,  scilicet  ab  anno  l^.  u«que  ad  25. 
quandiu  scilicet  bomo  crescit  in  longitudine  : 
cum  enim  pcrcrevit,  adultus  vocalur. 

59.  DOMINE.lESU  SCSCIIT.  SOIIUILM  MEU.M.]  UlCUIll 

victorem,  quasi  agonotliota  si^tas  Deo  Pairi  , 
corona  gloriae  decoraudum,  q.  d.  ail  S.  Aug. 
lerm.  93.  TiOivixi,  libi  moriur  :  quia  adjupislime, 
vicit  quem  suscipis  :  accipe  spirilum  mcum  de 
manueorum  qui  oderunt  tuum.  lil  ser.  51.  Fccisti 
me  victorem,  rccipe  me  in  triumplutm  :  illi  perse- 
quuntur,  lu  suscipe  :  itli  ejicianl,  tu  intromittc  : 
dic  spiritui  meo ,  tnlra  in  gaudium  Domini  tui 
Ilincmulti  censeni,  Cbrislum  suorum  servorum 
ot  servarum  animas  stalim  a  uioilc  exciperc, 
easquequasi  fructus  laborum  suorumDoo  Patri 
offerre.  Nota  bic  oplimam  moriendi  formain 
Piiino,  non  de  oorpore,  sed  de  spiritu  curani 
gorit :  contrariumfaciunlimpii.  Secundo,  lidem 
profitetur.  Jesum  vocans  Dominum ,  scilic<t 
creatorcm,  redemptorem  et  salvatorem  suum, 
totiusquemundi.  Tortio,  spom  in  eum  dcfigons. 
ipsum  invocat,  merilis  suis  dillidens  :  binc  vo- 
cat  eum  Jesum,  cui  scilicet  velit  et  possit  euin 
salvarc.  Quarto,  per  amorem  ei  animam  siiii  i- 
lumque  resignat. 

Quocirca  Cbrislus  resignalum  sibi  a  suis  spi- 
rilum  oxcipil  :  ac  qua  boino  pcragit  parliculare 
ojus  judicium,  in  quo  eumdcm  ccelo  adjudicat 
boalquo,  ac  cum  triuinplio  in  ccelum  traducit  ; 
sio  adhuc  aliquid  purgandum  babeat,  adPurga- 
lorium,  ni  expietur  iransmilliu  Porro  b:ec  lacii 
\<l  per  Be,  v<l  poiius  per  angelos.  Nam  |si  per 
se  id  faccrct,  cum  sifigulis  lioris,  ot  siepe  nio- 
nx-nlis,  plurimi  per  orbom  moiianlur,  dobcioi 
Cbrislus  singulismomcnlis  ad  singulos  inorien- 
les  e  cadis  doscondore,  imo  cum  eodem  mo- 
mcnto  mulli  in  variis  locis  morianlur,  deberet 
simul  ad  varia  loca  descondero,  seque  mulio- 
lies  replicare.  Quare  Darlbol.  Sibylla  in  Spoculo 
porogrini,  quaest.  dccade  1.  cap.  2.  quaest.  9. 
ctuiset,  Cbristum  boc  parliculaic  judiciuin  cu- 
jusque  commiltere  angolo  custodi  ejusdom,  ut  is 
deinde  eum  pro  meritis  vcl  ad  ccelum,  vel  ad 
Purgatorium,  vel  ad  infernum  deducat,  aul 
diemoni  deducondumlradat.  Hoc  cnim  ad  aogcli 
custodiam  porlinoro  vidotur,  ejus<|uo  o>se  Gnis 
<•!  olausula.  Alii  censcnl  boc  judicium  ab  ipso 
Cbristo,  manente  in  cielo  empyreo,  fiori  per 
mentalem  Cbrisli  loculioniMn;  sicul  angelus  ad 
angelnmj  li<'<'t  roinolissiinum,  nienlalilcrloqui- 
tur,  uti  dixi  Zacbar.  12.  10.  Jiidioium  vero  uni- 
vrrsale  in  fine  mundi  p<r  so  poiagel  Chrislus; 
tmde  adillud  omnibus  Angolis  ot  Sanclis  comi- 
latus,  e  crclo  gloriosus  desccndet,  Mallb.  25.  Sl. 
Nonnullis  lamon  illuslrioribus  Sanctis  moririi- 
tibus  Cbrislus  per  seapparuit,  eorumqur  ani. 
exceplt.  Ainii  exempla  selecia. 

s.  Pantaleon  Marlyr  inligno  suspensus.  fcrr<'i> 
lanialus  ungulis,  lampadiluis  usmlalus,  oculij 

20 


154  COMMENTAUIA  IN  ACTA 

in  coelum  intentis  orans,  vidit  Christum  in  ba- 
bitu  Hermolai  sui  magistri,  qui  eum  ad  marty- 
rium  animabat  ;  Ego  cnim,  ait ,  tccum  sum  in 
omnibus,  quce  proptcr  me  patcris.  Uti  habet  vita 
ejus  apudSurium  die  27.  Julii. 

S.  Menae  Martyri  cum  oculi  effoderentur,  evel- 
leretur  lingua,  caro  dilaceraretur ,  apparuit 
Christus  atque  omnia  ipsi  membra  restituit,  et 
sanavit,  hortatusque  est  ad  constantiam,  pro- 
miltendo  eipraesentem  suam  opem  et  auxilium, 
uti  babet  ejus  vita  apud  Surium  die  11.  No- 
vemb. 

S.  Barbarae  in  carcere  apparuit  Cbristus,  suo- 
que  splendore  carcerem  illustravit,  ac  plagas 
sanavit,  animando  eam  ad  instans  martyrium, 
polliceus  praesenlem  suam  opem. 

S.  Elizabetha  Hungarorum  regis  filia,  oculis 
in  coelum  intentis  vidit  Chrislum,  ab  eoque  au- 
divit ;  Bono  animo  esto  filia,  ego  tecurn  sum.  Cui 
illa  ;  Ita  Domine,  tumecum,  et  ego  tecum. Eidem 
post  vitam  multis  annis  religiose  transactam 
Cbristus  apparuit,  dixitque  :  Venisponsa,  ccelesti 
thalamo  polire. 

S.  Tarsilla  amita  S.  Grcg.  ut  ipse  refert  1.  h. 
Dialog.  c.  16.  moriens,  sursum  respiciens  Jesum 
venientem  vidit,  et  cum  magna  animadversione 
ccepit  circumstantibus  elamare  dicens :  Iiecedite, 
recedite ,  Jesus  venit.  Cumque  in  eum  intenderet 
quem  videbat,  sancta  illa  anima  e  corpore  est 
cgressa.  Tantaque  subito  fragrantia  miri  odoris 
aspersa  est,  ut  ipsa  quoquc  suavitas  ostcndcret, 
illuc  auctorem  suavilatis  venisse. 

Sic  S.  Dionysio  Areopagilae  crucifixo,  in  car- 
cere  Apparuit  Chrislus  insolita  luce  coruscus, 
•Mimque  adultimum  martyrii  agonemconstanter 
obeundum  animavit. 

S.  Antonius  de  Padua  agens  animam  cecinit  : 
O  gloriosa  Domina,  excetsa  super  sidera,  etc. 
deinde  sublatis  oculis,  eos  in  coelum  fixe  inlen- 
dit,  Rogatus,  quidnam  aspiceret?  Video,  inquit, 
Dominummeum,  ac  mox  feliciterin  Domino  ob- 
dormivit  anno  Cbristi  1231. 

S.  Eligius  Episcopus  Noviomensis,  moriens 
oculis  in  ccelum  intentis  :  Nunc  dimittis,  ait, 
sei-vum  tuum  Dotnine,  secundum  verbum  tuum  in 
pace.  In  manus  tuas  commendo  spiritum  meum. 
Tu  scis  quia  semper  spes  mea  fuit  in  tua  miseri- 
dia,  et  fides  mea  in  tua  creduiitate  permansit.  Et 
nunc  quoque  in  confessione  sancti  tui  nominis,  ex- 
tremum  Christi  anhelitum  meum  efflabo.  Suscipe 
<rgo  me  secundum  magnam  viisericordiam 
titum. 

S.  Arnulpho  Suessionis  Episcopo  e  vivis  mi- 
^rante,  cella  contremuit:  contremiscente  Eve- 
iolpho  Presbytero:  Nepaveas,  ait,  dilecte  frater ; 
sunt  enim  hcec  omnia  divince  majestatis  signa.  Et 
mox  iterato  terrae  motu  :  Sub  prima,  ait,  quas- 
satione  B.  Petrus  Apostolus  ad  me  venit,  signifi- 
cansmihi  peccata  remissa,  et  vita  januampatere. 
Adeat  Beatorum  frequens  ccetus  iaudes  divinas 
continenter  modutantium.  Sub  altera  quassatione 
cum  muttis  angelicis  spiritibus  S.  Michael  me  in- 
iisit,  potlicens  se  duce  me  ad  beatam  vitam  ingres- 
surum.  Tertia  concussione  adfuit  Domina  nostra, 
reremisericordim  mater;  multis  stispata  S.  Vir- 
jinum  agminibus,  benignissimamevoce  cerliorem 
faciens  de  anima  mea  inler  Assumptionis  ejus  gau- 
<lia  in  ccelos  transferenda.  Quarein  feslo  Assump- 
tionis  B.  Virginis  expirans,  ab  ipsa  assumpius 
est  in  coelum. 

S.  Nicolaus  Tolentinas  scx  totis  anle  obitum 


APOSTOLORUU.  Cap.  VII. 

mensibus,  paulo  antcnocturnas  preccs  singulrs 
noctibus  suavissimum  angelorum  concentum 
audivit,  qui  illi  praegustum  futurae  viue  praebe- 
bat.  Unde  ipse  ingeminabat  :  Cupio  dissolvi  et 
esse  cum  Christo.  Jamquc  in  cxlremo  spirilu 
gestiens  et  exullans,  rogalus  causam,  attonitus 
rei  magnitudine,  vixque  prae  gaudio  sui  compos ; 
respondit :  Dominus  meus  Jesus  Christus,  S.  Malri 
sucb  ct  Augustino  Patri  nostro  innixus  dicit  mihi : 
Euge  serve  bone  et  fulelis,  inlra  in  gaudium  Do- 
mini  lui;  in  quibus  verbis  expiravit.  Ila  habet 
ejus,  et  caeterorum  vita  apud  Surium  et  alios. 

60.  Positis  autkm  GENiiius.  ]  Ut  gcnuflexione 
ostenderet  summam  curam,  dolorem,  compas- 
sionemet  compunctionem,  ut  ca  Saulo  saevienti 
et  Judaeis  obslinatis  veniam  impetraret ,  ait 
S.  Chrysost.  orat.  2.  de  Parasceve.  Nota,  S.  Stc- 
phanus  pro  se  oravit  stans,  pro  hostibus  vero 
genu  llexit.  Causam  dat  S.  Aug.  respondens  in 
persona  Stephani  serm.  2.  de  ISanctis  :  Pro  me 
stans  oravi ,  quia  pro  me  qui  recte  Deo  servivi, 
orando  et  impelrando  non  laboravi :  quia  qui  pro 
juslo  orat,  non  laborat,  ideo  pro  se  stans  oravit. 
Ventum  est  ut  oraret  pro  Judmis,  pro  interfectori- 
bus  Christi,  pro  interfectoribas  Sanctorum,  pro 
lapidatoribus  suis ,  allendit tammultamet  magnam 
csse  impietatem  ipsorum,  quce  difficite  donari  pos- 
set,  genu  flexit,  et  ait :  Domine  ne  sta  luas  illis  hoc 
peccatum. 

Clamavit  voce  mag.na  ,  ]  quantum  vires  illo 
articulo  deficientes,  ferebant  :  nam  cum  hac 
voce  expiravit :  alioqui  miraculi  speciem  babet, 
quod  in  morte  quis  clamel,  uti  miraculum  fuit 
in  Christo,  quod  expirans  clamarit  :  Pater,  in 
manus  tuascommendospiritummeum.S.  Aug.  ser. 
99.  de  diversis,  addit  Stephanum  clamore  mis- 
cuisselacrymas,  ideoque  efficax  fuit  ejus  oratio. 

DOMINE   NE    STATUAS    ILLIS  IIOC  PECCATUM.]   NOIl 

orat  Stephanus,  ut  Deus  peccatum,  puta  homi- 
cidium  Judaeorum,  non  cestimet  peccatum,  nec 
homicidium  :  hbc  enim  est  impossibile,  Deoque 
injurium;  qui  tribuit  ei  perversum  de  peccato 
judicium,  ut  scilicet  judicet  peccatum  non  esse 
peccatum  :  sed  ne  siaiuas,  idest,  ne  statis  fixis- 
que  oculis  illud  intueraris.  q.  d.  Ne  quaeso  fir- 
miter  etperenniter  coram  te  hoc  scelus  maneat, 
sedcito  ab  eo  oculos  averte,  illudque  condoua, 
convertendo  meos  lapidatores  ad  poenitentiam. 
Secundo,  ne  statuas  culpam  eorum  adpoenam, 
hoc  est,  noli  eos  punire  obduratione  et  morte 
aeterna,  quam  merentur:  sed  poenamcum  culpa 
eis  remitle.  Stant  enim  fixe  ante  Deum  peccata, 
quasi  vindiclam  petentia  :  statuuntur,  quasi  ma- 
leficiorunj  statuae  marmorese,  cum  peccator  i» 
iis  obfirmalur,  obduratur  el  moritur;  ita  ut 
maneant  irremissa,  ut  plectantur  igne  seterno. 
Ex  adverso  de  bonis  Cornelii  operibus  dicitur 
cap.  10.  k.  Orationes  tuce  et  eieemosynae  tuce  as- 
cenderunt  in  memoriam  in  conspecluDei.  Graecum 
iwiu  multa  significat  ,  nimirum  sistere ,  sta- 
tuere,  firmare,  finire,  erigerc,  appendere,  ponde- 
rare ;  et  omnibus  his  modis  hic  accipi  potest. 
q.  d.  Ne  sistas,  ne  firmes,  ne  finias  hoc  eoruro 
peccatum,  ne  scilicet  sinas  eos  in  illo  finire  vi- 
tam,  et  damnari;  ne  erigas  in  statuam  et  mo- 
numentum  eorum  malitiam  et  vindictam,  ne 
appendas,  ne  ponderes  in  rigida  tuae  justitia? 
lance  hoc  scelus,  sed  excusa  quasi  commissum 
per  passionem  et  ignoranliam,  ut  eis  clemens 
veniamconcedas. 
Slepbanus  imitalur  Christum,  qucm  stanlem 


COMMENTAIUA  IN  ACTA  A 

incnrlis  intuefoalur,  ait  Nyssenus,  qui  in  cruce 
pro  suis  crucifixoribu»  oravit  :  fater  ignosce 
Ulls,  quia  nesciunl  quid  faciunt.  Putas,  ait  S.  Aug. 
serm.  9/i.  de  diversis,  verba  ista  audivit  Paulus? 
audivit  subsannans ,  sed  irrisit.  Hilar.  Arelal. 
serm.  de  S.  Stepfoano  dicit,  nescisse  Stephanum 
iis  irasci,  per  quos  sibi  videret  aulam  regni  cce- 
lcstis  aperiri,per  quos  cetcrnis  sceculis  intelligeret 
consecrari  :  et  sic  ex  oleaslro  novum  ramum 
cccpissc  inferri,  ut  olivam  vetcrem  nollet  abscindi. 

Notat  S.  Fulgentius  serm.  de  S.  Stepfoano, 
;irma  quifous  contra  Judaeos  pugnavitStephanus, 
ctvicit,  fuisse  cbaritalem,  praesertim  erga  suos 
hostes  et  lapidatores  :  Per  charitatem  Dei,  ait, 
savientibus  Judceis  noncessit :  per  charitatem  pro- 
ximi  pro  lapidantibus  intercessit.  Per  charitatem 
arguebal  errantes,  ut  corrigercnlur :  per  charita- 
tcm  pro  lapidanlibus  orabat,  ne  punirentur.  Cha- 
rilatis  virlute  subnixus  vicit  Saulum  crudeliter 
savienlem,  et  quem  habebat  in  terra  persecuto- 
rem,  in  ccelo  mcruit  habere  consortcm.  Sane  ar- 
ilniiissima  fuit  ba?c  Stephani  charitas,  quoe  fu- 
rorem  ardenlissimum  Sauli  et  Judreorum  vicit 
>nperavit.  Voluit  cnim  Deus  in  Stephano  quasi 
in  Protomartyre,  caeteris  omnibus  Marlyribus 
secuturis  dare  illustre  forlitudinis,  paticntiae, 
innocentiae,  et  caHerarum  virtutum  exemplar, 
ac  pr;esertim  charitalis,  qua  tortores  suos  con- 
verterent,  uti  fecit  S.  Paulus,  S.  Jacobus,  et 
passim  alii  Martyres. 

Notat  Sccundo,  S.  Aug.  ser.  1,  dc  Sanctis,  effi- 
caciam  oralionis  S.  Stephani  :  Sl  S.  Stephanus, 
ait,  non  orasset,  Ecclesia  Paulum  non  haberet  :  sed 
ideo  crectus  est  Paulus,  quia  in  terra  inclinatus 
crauditus  est  Stcphanus.  Et  serm.  5.  docet  louge 
amplius  Stephanum  planxisse  scelus  hostium, 
quam  suos  dolores,  ideoque  pro  illis  tam  im- 
peose  et  fcrvcntcr  orasse.  Plus,  ait,  dolebat  illo- 
rum  peccata,  quam  sua  vulncra  :  plus  iltorum 
impietatem,  quam  suam  mortcm  :  El  rccte  plus  : 
in  illorum  quippe impietate erantmulta  quai plangi 
potuisscnt,  in  iltius  autem  morte  non  erat  quod 
i(<  buisset  doleri.  Ittorum  impictatem  mors  scque- 
hatureetema,  hujus  autemmortcm  vita  perpetua. 

Nota  Tcrtio,  efficacissimam  esse  orationem 
ardentem,  qurc  funditur  pro  inimicis  ,  qualis 
fuit  havc  Stephani :  tum  quia  ipsa  cst  actus  dif- 
licillimoe  et  eminenlissimse  charitalis  :  tum  quia 
cain  Deus  nohis  consuluil  ,  imo  imperavit 
Mallh.  5.  hh.  tum  quia  injuria  haec  proprie  tan- 
gil  hominem.  Si  crgo  is  laesus,  jus  et  actionem 
Miam,  contra  laedentcm  remittat,  imo  oret  ut  et 
Deus  remittat,  cogit  quasi  Deum  ad  remitten- 
/ltun  :  Deus  enim  homine  longe  clementior  est, 
«t  vidcri  vult.  Quocirca  foaec  Stephani  oralio 
iinpetravit  et  quasi  peperit  Paulum,  eumque 
fccit  Apostolorum  orbis.quc  doctorem.  Quocirca 
Cardin.  Vitriaco  in  Vita  S.  Marias  Oigniacensis 
I.  '1.  cap.  H.  scribit,  cam  in  extasi  cognovisse, 
S.  Stepbanum,  S.  Pauli  decollati  animam  exce- 
pisse,  et  Deo  obtulisse  :  Dicebat,  ait  Vitriaco , 
cumde  R.  Stephano  Prolomartyre  caneret,  quon 
puradisi  7'osariun>  appcllabat ,  illi  sub  morlcm 
oranti  Dominum  pro  munere  dcdisse  S.  Paulum  : 
<  i  S.  1'aulo  peracto  martyrio  e  corpore  excedente, 
S.  Stcphanum  adfuisse,  ejusque  spiritum  obtulissc 
Domino ,  atque  dixissc  :  Domine  hoc  ingmli  rt 
singulari  muneret  tu  >»>■  donasti;  cgo  vero  mul- 
tipliei  fruetu  autcm  libi  illud  rcddo. 

Oratio  crgo  pro  inimicis  apud  Deum  est  po- 
i(  ntissima,  eumque   pene  cogit  ad  parccnduni 


POSTOLORUM.  Cap.  VII.  155 

inimico  :  quia  pure  fit  ad  gloiiam  Dci,  itaquee 
mera ,  pura  pulaque  charilale  pioliciscilur  : 
nullus  enim  hic  se  miscet  amor  sui,  vel  amor 
naturae  ;  quia  contra  naturam  sua  bencvolentia 
et  beneficentia  lendit  in  hostes  naturae,  quibus  .. 
Deo  ignosci  et  benefieri  optat  et  orat,  ut  Deu* 
per  hoc  glorificetur  ;  uii  revcra  haec  summa  est 
Dei  gloria,  puta  clemenlia  divina,  qtia  ex  inimi- 
cis  suis  et  nostris  facit  amicos,  imo  filios  et  he- 
redes  suos ;  quam  proinde  poscenti  concedii 
Deus,  qui  gloriae  divinoe  eet  zelotes  magis  quam 
nos,  uti  par  est,  juslum  el  sanctum. 

Probabiliter  opinatur  OFxum.  nonsoIumSau- 
lum,  sed  ct  plures  alios  lapidatores  Stepbani, 
per  bas  ejus  preces  veniam,  gratiam  et  salutem 
esse  adeptos.  Hinc  denique  S.  Slephanus  singu- 
laris,  potensque  est  patronus  et  advocalus  eo- 
rum,  qui  suos  inimicos  aeque  ac  homines  scele- 
ralos  et  obduratos,  uti  sunt  Judaei,  converterc 
satagunt ,  uti  multis  experientiis  constat  ;  id 
cnim  ipse  suozelo,  exemplo  el  marlyriomeruil, 
cuin  crgoinvocent. 

Narrat  Baron.  anno  Christi  /il8.  ex  Severo 
Episcopo  Majoricae  insuh-e,  reliquiis  S.  Stephani 
Majonam  (quae  urbs  est  in  Majorica  )  illatis  om- 
ncs  Jud.-eos,  quorum  numerus  erat  bhO.  per  mi- 
raculum  fuisse  convcrsos ,  cum  nimirum  vide- 
rcnt  suissaxis,  quae  quotidie  jaciebant  in  Chris- 
tianos  reliquias  gcstantes  et  comitanies  , 
ncminem  hecli ;  et  Dei  vindicta  ignem  ccehtu* 
in  Synagogam  suam  immitii.  Simile  est  quod 
scribitS.  Aug.  1.  22.  de  Civit.  c  8.  Mariialeui 
virum  honoratum,  h  genlilismo  ad  Christianis- 
nium,  cui  antea  semper  reslilerat,  i\  genero  et 
filia  fuisse  conversum  per  invocationem  S.  Stc- 
phani,  perque  ilores  ex  Altari  S.  Stephani  dc- 
sumptos,  et  capiti  Martialis,  cum  aeger  decum- 
beret,  suppositos ;  adeo  ut  deinceps  perpeiim 
in  orehabcretultima  S.  Slephani  verba  :  Clmsle 
accipe  spiritum  meum. 

Et  CUM  iioc  dixisset,  obdormivit  IX  Domino.  ] 
Quasi  mori  et  quiescere  nequiret,  nisi  priu- 
hoslibus  bene  precalus,  veniam  i\  Deo  impes 
trasset.  Nota  S.  Paulus  Christianos  morientes 
vocat  dormientes,  1.  Corinth.  15.  etl.  Thessal.  5. 
quia  eorum  mors  non  lam  mors  est ,  quam 
somnus,  ob  spem  brevi  futurae  resurrectionis, 
interim  anima  transeunte  ad  requiem  et  glo- 
riam  aeternam,  ut  in  visione  et  fruitione  Dci 
felixet  bcata  conquiescat,  dicatque  cum  Psalte 
Psal.  3.  In  pace  in  idipsam  dormiam  ct  requics- 
cam.  Cfoi  S.  Augustin.  O  in  pacc!  inquit,  6  in 
idipsum!  d  dormiam  ct  rcquicscum  !  Hinc  fidelium 
pius  est  mos,  ul  aliquo  e  suis  moriente  non  di- 
cant,  Talis  mortuus  est,  sed,  Obdormhit  in  Do- 
viino,  Fclix  somnus,  ail  Petrus  Damiani  orat.  dc 
S.  Stepfoano,  cum  rcquie,  requics  cum  voluptalc, 
voluptas  cum  a'tcrnita(c.  Nam  ut  dicitur  Psal. 
126.  2.  Cum  dederil  ditcctisstiis  somnum,  ecce  ha>- 
rcditatis  Domini.  Et  Apoc.  c.  16.  13.  Peati  mortui 
quiin  Domino,  id  cst,  in  Domini  mifoi  fide,  gralia 
cl  sinu,  quasi  vivacjusmemfora,  moriuntur.Wde 
ifoi  dicta. 

Hicfuit  finis  ,  foic  triumphus,  ha^c  coronis  et 
corona  primiChristi  athletae,  S.  Stephani,  quem 
S.  Aug.  Nyssenus;  Fulgentius,  Emissenus,  Chry- 
solog.  Bern.  Nicetas  et  alii  suis  homiliis  prose- 
cnli ,  miris  encomiis  celcbrarunt. 

Miracula  post  morKMTi  pcr  sacra  ejus  lipsana 
ct  rcliquias  patrata  magna  el  mulla  recensci 
vS.  Atigust.  I.  22.  Civit.  c.  S.  ct  foom.  7.  de  Sanc- 


lofi  GGMMENTARIA  IN  ACTA 

tis.ei  Prospcr.  I.  dc  Prsedict  dimidii  temp.  c.  G. 
Greg.  Turon.  lil).  1.  Hist.  c.  31.  Cennadius,  Ni- 
cetas  et  alii  plures.  1'oiro  jam  inde  ab  ejus 
obitu,  tanto  in  lionore  et  oultu  apud  onmes  fi- 
deles  fuit,  ut  S.  Clemens  I.  8.  Conslit.  c.  33.  scri- 
bat ,  ApostOios  saoxlsse ,  ul  quoiannis  dics,  mar- 
lyviiejus  pubiice  festuscelebrelur.  Undcsanctus 
Marlialis  Apostoloruin  discipulus  Altare  sancto 
Stephano  in  Gallia  dedicavit,  uli  ipse  testatur 
in  ep.  ab  Burdegal.  cujus  exemplum  sccutae 
moltee  aliffl  Gallicanae  Ecclesise,  nomineettitulo 
S.  Stepbani  magnilica  templa  etbasilicas  erexe- 
i  nnt.  Primus  Hungarorum  Rex  etMarlyr  S.  Sle- 
;  banus,  el  a  S.  Stephanoet  nomen,  etregnum, 
<  t  martyrii  lauream  est  adeptus,  uti  habet  ejus 
vila  25.  Augusti. 

Denique  S.  Dorotheus  in  Synopsi ,  ass^rit  eo- 
dcm  die  cum  Siephano  occisum  esse  a  Judaeis 
Nicanorem  Diaconum,  ct  insuper  duo  Christia- 
norum  millia.  De  Nicanoro  idem  tradit  S.  Hip- 
polytus  1.  de  72.  discipulis.  Verum  Martyrol. 
Hom.  10.  Januarii,  asserit  Nicanorem  in  Cypro 
esse  occisum.  Idem  habet  Menologium  Grseco- 
rum  28.  Julii,  quocletaddit,  id  contigissc  sub 
Vespasiano. 

Ito  nunc  S.  Stephane,  ito  pugil  Christi,  iio  ad 
Jesum  tuum,  pro  cujus  fide  et  amore  lantum 


APOSTOLOflUU.  Cap.  VIII. 

agonem  obiisii.  Jesus  1e  expeciat  ut  coronet, 
qui  speciavit  ut  vinceres.  Ronum  certamen 
cerlasli,  cursum  consuminasti,  fidem  servasti, 
accipe  coronam  gloriae.  Ito  Martyr  fortissime  in 
domum  fortimn  Dei.  Ito  Virgo  caslissime  in  su- 
pernum  monlem  Siou  :  sequere  cum  choris 
S.  Virginum  Agnum  quocumque  ierit,  canta 
cum  eis  Canlicum  novum,  imo  illud  couteris 
praecine.  Ito  Christi  Evangelista  et  praeco  in  Au- 
lam  ccelestem  Cbrisli.  Ille  victorem  el  feliccm 
tuum  spiritum  excipiet.  Ille  tibi  saxa  in  gemmas 
convertet;  pro  corona  saxorum  imponet  capiti 
luo  coronam  carbunculorum,  adamanlum, 
smaragdorum.  Ille  ab  oculis  tuis  lacrymas,  a 
vullu  sudorem  a  corpore  cruorem  omnem  abs- 
lergel:  ille  Dco  Palri  victorem  te  sistet,  ut  pro 
modico  agonis  temporeaeterniregnidiademaac- 
cipias.  lto  Protomartyr,  caeteris  iterinccelum 
praei,  viam  adtriumphum  slerne,  sequenturte 
utducemtoto  orbe  peromnia  futura  saecula,  in- 
numera  Martyrum  agmina.  Paucis  horis  fortiter 
luctando  teipsum  meritis,  Apostolos  gaudio, 
lideles  exemplo,  Ecclesiam  gloria,  orbem  fama, 
angelos  exultatione,  ccelum  civibus,  paradisum 
Martyribus  implesti  et  condecorasti.  Eia  ex  alto 
nos  respice ,  ut  tui  certaminis  vestigia  fortiter 
sequi,  itaque  gloriao  luae  bravium  consequi  me- 
reamur.  Amen. 


CAPUT  OGTAVUM. 

SYNOPSIS  CAPITIS. 

A  MORTE  STEPHANI  ORITUR  GRAVIS  EcCLESI/E  PERSECUTIO  ;  UNDE  FIDELES  DISPERGUNTUR  ," 
ET  SAMARIAM  CONVERTUNT  ,  IN  EAQUE  SlMONEM  MAGUM  C  SED  ILLE  VOLENS  EMERE  POTES- 
TATEM  DANDI  SpIRITUM  SANCTUM  A  S.  PeTRO  INCREPATUR.  DeNIQUE  V.  26.  EUNUCHUS 
CANDACIS  REGINjE  a  Philippo  BAPTIZATUR. 


acta  est  autem  in  illa  die  persecutio  magna  in  Ecclesia,  qtiae  erat  Hieroso- 
lymis ,  et  omnes  dispersi  sunt  per  regiones  Judseae  et  Samariee ,  praeter 
Apostolos.  2.  Curaverunt  autem  Stephanum  viri  timorati ,  et  fecerunt 
planctum  magnum  super  eum.  3.  Saulus  autem  devastabat  Ecclesiam,  per 
domos  intrans  ,  et  trahens  viros ,  ac  mulieres  tradebat  in  custodiara. 

4.  Igitur  qui  dispersi  erant,  pertransibant,  evangelizanles  verbum  Dei. 

5.  Philippus  autem  descendens  in  civitatem  Samariae ,  praedicabat  illis 
Cliristum.  6,  Intendebant  autem  turbae  his  quae  a  Philippo  dicebantur,  unanimiter  audientcs, 
et  videntes  signa  quae  faciebat.  7.  Multi  enim  eorum,  qui  habebant  spiritus  immundos,  clamantes 
voce  magna  exibant.  8.  Multi  autern  paralytici  et  claudi  curati  sunt.  9.  Factum  est  ergo 
gaudntm  magnum  in  illa  civitate,  Vir  autem  quidam  nomine  Simon ,  qui  ante  fuerat  in  civitate 
Magus ,  seducens  gentem  Samariae ,  dicens  se  esse  aliquem  magnum :  1 0.  cui  auscultabant 
omnes  a  minimo  usque  ad  maximum ,  diccntes  :  Hic  est  virtus  Dei ,  quae  vocatur  magna. 

11.  Attendebant  autem  eum,  propter  quod  multo  tempore  magiis  suis   dementasset  eos. 

1 2.  Cum  vero  credidissent  Philippo  evangelizanti  de  regno  Dei ,  in  nomine  Jesu  Christi  bapti- 
zabantur  viri ,  ac  mulieres.  1 3.  Tunc  Simon  et  ipse  credidit ;  et  cum  baptizatus  esset ,  adhaerebat 
Philippo.  Videns  etiam  signa  et  virtutes  maximas  fieri,  stupens  admirabatur.  14.  Cum  autem 
audissent  Apostoli,  qui  erant  Hierosolymis ,  quod  recepisset  Samaria  verbum  Dei ,  miserunt  ad 
tos  Petrum  et  Joannem.  15.  Qui  cum  venissent ,  oraverunt  pro  ipsis  ut  acciperent  Spiritum 
>anctum:  16.  Nondum  enim  in  quemquam  illorum  venerat,  sed  baptizati  lantum  erant  in 
nomine  Domini  Jesu.  17.  Tunc  imponebant  manus  super  illos,  et  accipiebant  Spiritum  sanctum. 
18.  Cum  vidisset  aulem  Simon ,  quia  per  impositionem  manus  Apostolorum  darctur  Spiritus 


COMMENTAr.lA  1N  ACTA  APOSTOLORUM.  Cap.  Vlii. 
sanofus  :  oblulit  cis  pccuniam  ,  19.  dicens  :  Dale  et  mihi  hanc  poteslalem  ,  ut  euicum  | 
imposuero  manus  accipiat  Spiritum  sanctum.  Petrtis  autem  dixit  ad  cum:  20.  Pecunia  tua  tccutu 
sit  in  pcrdilionem  :  quoniam  douum  Dei  existimasti  pecunia  possideri.  21.  Non  est  libi  pa 
rreque  sors  in  scrmone  isto  :  cor  enim  tuum  non  cst  rectum  coram  Deo.  22.  Pcrmitentiam  itaque 
nge  a!)  liac  nequitia  lua :  et  roga  Dcum  ,  si  forte  remittatur  libi  h?ee  cogitalio  cordis  tui.  23.  In 
felle  enim  amariludinis,  et  obligatione  iniquitalis  video  te  esse.  24.  Rcspondens  autcm  Simon  , 
dixit :  Prccamini  vos  pro  mc  ad  Dominum  ,  ut  nihil  veniat  super  me  horum  qua;  dixislis.  25.  Li 
illi  quidcm  testificati  ct  loculi  verbum  Domini ,  rcdibant  Ilierosolymam  ,  et  multis  regionibus 
Samarilanorum  evangelizabant.  20.  Angelus  autem  Domini  locutus  est  ad  Philippum  dicens : 
Surgc  ,  ct  vade  conlra  meridianurn  ,  ad  viam  quae  descendit  ab  Jerusalem  in  Gazam  ,  haec  csl 
descrla.  27.  Et  surgcns  abiit.  Et  cccc  vir  iEthiops,  eunuchus,  potcns  Candacis  regma  JEthio- 
pum  ,  qui  erat  super  omnes  gazas  ejus,  vencrat  adorare  in  Jerusalem  :  28.  et  reverlcbatur  scdens 
supcr  currum  suum  ,  legensque  Isaiam  Prophctam.  29.  Dixit  autcm  Spirilus  PhiKppo  :  Acccdc, 
ct  adjunge  te  ad  currum  istum.  30.  Accurrens  autem  Philippus,  audivit  eum  legentcm  Isaiam 
Prophctam  ct  dixit :  Pulasne  intelligis  qu»  lcgis?  31.  Qui  ait :  Et  quomodo  possum  ,  si  non 
aliquis  ostcnderit  mihi  ?  Kogavitque  Philippum  ut  ascenderct,et  sederet  secum.  32.  Locus  autem 
Scripturoc  quam  lcgcbat,  eral  hic :  Tanquam  ovis  ad  occisionem  ductus  est ,  et  sicut  agnus  coram 
londente  se,  sinevocc,  sic  non  aperuit  os  suum.  33.  In  humilitate  judicium  ejus  sublatum  est. 
Generotionem  ejus  quis  cnarrabit,  quoniam  tollctur  de  terra  vi(a  ejus?  3'i.  Kespondens  autem 
Kunuchus  Philippo,  dixit:  Obsecro  tc ,  de  quo  Prophcta  dicit  hoc?de  se,  an  de  alio  aliquo? 
35.  Apcricns  autcm  Philippus  os  suum,  et  incipicns  a  Scriptura  ista,  evangelizavit  illi  Jesum. 
30.  Et  dum  irci.t  per  viatn,  vcncrunl  ad  quamdam  acjuam :  et  ait  Eunuchus :  Ecce  aqua,  quid 
prohibct  me  baptizari  ?  37.  Dixit  autem  Philippus:  Si  credis  cx  toto  corde,  licet :  Et  rcspondens 
ait  :  Crcdo  Filium  Dci  esse  Jesum  Christum.  38.  Et  jussit  stare  currum  :  et  dcsccndcrunt 
uterquc  inaquam,  Philippus  etEunuchus,  ct  baplizavit  eum.  39.  Cum  autem  ascendissent  dc 
aqua,  Spiritus  Domini  rapuit  Philippum,  et  amplius  non  vidit  eum  Eunuchus.  Ibat  autem  per 
viam  suam  gaudens.  40.  Philippus  autem  inventus  est  in  Azoto,  et  pertransicns  cvangelizabat 
■  ivitatibus  cunctis ,  donec  vcniret  Caesaream. 

I.Facta  k.st  aitfmin  ii.i.a  nir,  (idest,  iilotem-  tiaratS.  Michacl  Archangclus  dicens :  Detts  <juem 

nore,  est  synccdoche)  pkrskc.utio  m.wjxv  i.n  F.c-  tantum  6  Magdalena  concupiscis,  elsempcr  hubcs. 

CLKSIA,]  «Ttc  T»jv  exz>*](rtav  ,   id  cst,  m   Ecclcsiam,  tevult  hunc  locum  lacrymis  irrigare  profusis ,  ut 

<ontra  Ecclcsiam.    Ita  Tigur.  Dorollicus   tradit  fitturis  sgccuUs  cxemplum  pocnitentiie  perpetuo  ftas. 

cnmStephanooccisosessebis  mille  Christianos,  Ac  ilcrum  angclus  ,  qui  ad  Purgatorii  loca  eaui 

uii  p.uilo  ante  dixi.  Certe  plures  tunc  occisos  deduxerat,  reponens  ipsam  ad  crucem  in  I3au- 

uidicat  Paulus  Act.  26.  20,  dicens  ;  Et  cumocci-  ma,  edixit,  ctprsedixit :  Quunto  tempore  luttsac 

ntttr ,  ego  dctuti  scnlenliam.  Haec  ergo   fuit  noster  amor  Jcsus ,   in   lerris  te  propler  ivi.vit , 

prima  generalisKcclesioe  persecutio,  quam  mo-  tanlo   tu  quoquc  in  hac  spclunca  moraberis  ;  uti 

veiunt  Judaei   hosles  ejns  cxindc,  et  deinceps  ipsa  apparens  Eliie  Anachoretae  Baumam  suam 

?emper  infensissimi.  lla  Euseb.  in  Chronico.  incollenii  narravit ,  tesle  DoctoreSylvcslroPrie- 

Multi  ccnsent  hoc  tempore  S.  Magdalenam  rate  apud  Suriumdie  22.  Julii.  Sanc  Judai  prae 

eum  sorore  S.  Martha,  fratre  Lazaro,  Maximino.  cesteris  Magdalen.x,  ejus  famili.-cinfensi,  oh  cxi- 

Marcella,  ct  Josepho  ab  Arimalhia  (  qui  deinde  mium  ejus  in  Christum  amorcni,  et  ob  miruoi 

inI3ritanniani  trajicicns,  ibi  evangelizans  Chris-  dolorem,  quem  in  morte  Chrisli  cruri    a.-lans 

iiiminpace  (juievit)  aJutUeis  navi  sine  velis  et  oslenderat ,  in  eani  virus   odii  sui  illico  evo- 

remia  imposilos,  Dei  ductu  Massiliam  appulisse,  muisse  vidcntur. 

ihique  Chrisli  finem   propagasse.   Ita    ex  Actis  Et  omnes  nisn:Rsi  SURT  per  rf.gionf.s  .Ii  p  f  e.  ; 

S.  Uaffdalensj  clhistoria  Vaticana  Baron  tom.  1.  Omnes ,  scilicet  fideles,  qui  erant  de   Ecclesia  . 

\inial.   et  in  Marlyrol.    22.   Julii,  licet  Lucius  de  qua  praecessit  :  non  ergo  soli  senioics  dis- 

Dexter  inCluonico  tradat  lardius  id  conligisse,  pcrsi  sunt,  ut  videtur  velle  Euseb.  1.  Ilist.  c.  1. 

M-ilicel  anno  Christi  US.  qui  et  subjungit  :  Anno  sed  ct  caeteri :  nonnulli  tamen  qui  potcntcs  ha- 

<'.lirtsti   U8.  Maria   Magdalcna  miraculis  clara,  bebant  amicos  ,  vel  in  lalebras  sesc  ahdehant, 

vtirifice  divinis  landibus  ct  contcmplationi dedita,  aut  periculis  etcarceri  sc  offerebant,  remansr- 

iii  (iallicum  migrat.  Sic  ct  alii  plures  scribunt  runt.  Omncs  ergointellige  comniode, qui  scilicet 

e.un  graiuhevam,  octogesimo  setatis  mmb  anno  e  facile  fugcre  poterant.  q.  d.  Plerique   omnes  . 

«ila  migrasse,  Postquam  enim  apostolatu  pcr-  pernralti  dispersi  sunt  graace  Ctci^usvst,  id  est . 

funclaMassillienses  ad  Cliristum  convertit,  ins-  disseminati  sunt ,  quasi  scminantcs  frumcnla  ad 

imclu  Dei  seecssit  in   montem  ,  futura  s;cculis  pancmsuperccelestcmconftciendum  ;  univcrsumqtte 

euinibus  peenilentiflB  el  contemplationis  exem-  orbcm  pcragrantcs  ,  viviftciv  doctrinm  virtutcs  cf- 

pla,  ibi  per  trigiota  anoos  viiam  augelicam  in  ftcaciasque  disscminarunt ,  S.  Athanas.  hom.  tlo 

oiationihus  cl  lacr)  uiis  cgit.  IIoc  cniui  ei  dcnun-  fcrnicnlo. 


!  COM.MENTARIA  LN  ACTA 

Ecce  quantum  bonum  ox  malo  clicit  Dcus. 
qunntam  ex  persecutione  Ecclcsiae  dilatationem, 

ot  Gentium  conversionem  ?  ita  crescit  adversis 
agitatavirtus.  Unde  Nyssenus  hom.  de  S.  Ste- 
phano,  docet,  persccutionem  S.  Stephani, 
Evangelium  per  orbem  evulgasse.  Ob  ejus  enim 
caedem  discipuli  per  alias  regiones  dispersi,  eas 
converlerunt ;  et  S.  Stephanus  e  ccelo  earum 
conversionem  suis  prnecibus  impetravit,  nc 
praecipue  ut  S.  Paulns  conversus  orbem  evan- 
^elizando  ol)iret.  Sic  enim  impiorum  conaiibus, 
quibus  opera  Dei  impedire  conantur,  Dens  ope- 
ra  sua  promovet  et  cxequitur,  uti  ostendi  C  4. 
28.  Primo ,  ergo  dispersi  sunt  per  regiones  Ju- 
dcece  et  Samarice  ;  sed  mox  inde  longe  ulterius 
se  sparserunt.  Testis  est  S.  Luc.  c.  11.  19.  Et  illi 
tjtddem,  ait,  qui  dispersi  fuerant  d  tribulatione , 
qua:  facta  fueral  sub  Slephano,  perambulaverunt 
usquc  Phccnicemet  Cyprum,  ct  Antiochiam.  Quarc 
Anliochice  crescente  fidelium  numero,  primum 
discipuli  cognominali  sunt  Christiani :  idem  ait 
v.  2G.  Unde  Baron.  conjeclat  dispersorum  nu- 
merum  fuisse  ad  quindccim  millia,  additquc 
illos  ipsos  esse  quibus  S.  Pctrus  et  Jacobus  suas 
opistolas  inscribunt,  diccntes  :  Advenis  disper- 
sipnis  Ponti,  Gatatice,  etc.  vel  Duodccim  tribubus 
qure  sunl  in  dispersione ,  salutem. 

Astipulalur  Lucius  Dexter  in  Chronico,  quod 
dedicat  S.  Hieronimo  ( illi  cnim  fuit  coaevus)  sic 
onim  habet :  Anno  Christi  35.  occiso  lapidibus 
Stephano,  magna  pcrsecutio  Hierosolymis  et  con- 
jiniis  cxorilur  :  plusquam  quindecim  mille  viri , 
qui  prcedicanlibus  Apostotis  in  Christum  credidc- 
rant,  fuganlur,  Alli  ad  Asiam,  nonnulli  ad  Eu- 
ropam  veniunt.  Ex  his  plusquam  quingenti  nave 
Cypro  educti ,  adporlum  Carthaginensem  Hispa- 
nife  pertingunt  :  divisi  pcr  Hispanias,  mortem 
Christi  resurrectionemque  denuntiant ,  et  Marice 
vitarh,  ad  quam  frequens  cx  Hispania  fiebat  pere- 
grinatio  ;  totamque  provinciam  undique  mirificis 
et  inauditis  nuntiis  complent.  Ex  his  primid  beato 
Jacobo  etiguntur  urbium  Pontifices,  et  Paslores. 
Dubium  an  omnes  Judcci  fuerint.  Ilispani  prceci- 
pue  Judcei  miltunt  legalos  ad  Aposlolos ,  ut  quam 
primum  aliquis  eorum  veniat  adeos,  qui  de  rebus 
recensilis  de  Chrislo  cos  verius  el  uberius  doceat. 
I  nde  mox  addit,  ad  eos  profecium  S.  Jacobum 
anuo  37.  Cbristi ,  qui  fuittertius  abejusascensu 
in  coelum  :  S.  Jacobus,  ait,  Aposlotus,  Zebedei 
fiiius,  peragralis  urbibus  llispanice,  multisque 
erectis  Ecclesiis,  et  Episcopis  creatis  ex  advenis, 
Petrum  Bracarce  reliquit  Episcopum;  ac  primum 
oralorium  R.  Virgini,  ejusjussu  prcesenliaque  su- 
per  rotumnam  Ccesaraugustce  erexit.  Idem  tamen 
Dextcr  paulo  post  addit ;  plerosque  alios  Apos- 
tolos  tardius  discessisse  in  provincias,  quae  sibi 
obtigerant  nimirum  anno  Christi  txl.  Sic  enim 
ail :  Ex  Itispania  rediens  Jacobus,  Galliam  invisit, 
rt  Britanniam,  et  Veneliarum  oppida,  ubi  prcedi- 
cat ,  cic  Ilierosolymam  revertitur  ,  de  rebus  gra- 
i  issimis  consuttitrusB.  Virginemet  Petrum.  Jaco- 
Ijiis  interest  profectioni  ad  prcedicandum  nonnul- 
lorum  Aposlolorum ,  scilicet  Malhice,  Thomce ,  An- 
drece ,  Phitippi ,  Bai tholomcei,  Simonis,  Judce,  et 
Matlhivi,  qui  Deo  duce  profecli  sunt  hoc  anno, 
rumeodem  anno  scripsisset  inEvangelium.  Eodem 
anno  Johannes  Thcologr.s  comitante  B.  Virgine, 
Ephesum  proficiscitur.  Additque  anno  sequenli, 
quifuit  Christi  £|2.  Jacohum  redeuntem  Hieroso- 
lymam,  ihidem  afa  Herode  fuisse  occisum. 

Porro  constnt,  Apostolos  in  hac  pcrsecutionc 


AP0ST0LORUM.  Cnp.  VITT. 

S.  Stephani  non  fuisse  dispersOS,  Aii  onim  Lu- 
cas,  prcetcr  Apostolos,  Ex  quo  mcrilo  Beda  liic 
refellitPseudoMeliionemlibro  deobitu  B.  Virgi- 
nis,  qui  asseritanno  secundon  Cbristi  ascensio- 
ne  Apostolos  dispersos,  profectos  esso  in  suas 
provincias.  Dei  enim  consilio  et  proteclione 
manserunt  Apostoli  Hierosolymae,  utinibi  Eccle- 
siam  a  Christo,  et  a  se  inchoatam  fundarent  et 
firmarent,  ne  Judaei  eama  se  dispersam  et  ever- 
sam  criminarentur;  sed  potius  ipsa  ibidem  Sy- 
nagogae  succederet,  eamque  sepeliret.  Hinc 
rursum  nonnullis  parum  probabile  videlur, 
quod  aliqui  apud  Baron.  in  Martyrol.  25.  Julii, 
censent,  in  hac  dispcrsione  S.  Jacobum  profec- 
tum  esse  in  Hispaniam,  ibiquc  Hispanis  non 
Gentilibus,  sed  Judacis  dumtaxat,  evangelizasse: 
fuit  enim  et  ipse  unus  ex  Apostolis ,  quos  Lucas 
ait  non  fuisse  dispersos.  Nisi  dicas  unum  Jaco- 
bum  hic  excipi.  Sane  Verulis  in  Italia  valde  co- 
litur  S.  Maria  Salome  maier  S.  Jacobi ,  quam 
ferunt  Hierosolymis  tunc  eo  profugisse,  et  la- 
bore  aelateque  iractam,  ibidem  in  Domino  pie 
obdormivisse,  ita  Baronnius  ,  et  Ribadeneira  in 
vita  S.  Jacobi.  Sed  de  hoc  plura  dicam  c.  12. 

2.  Curaverunt  autem  Stephanum.  J  Syrus ,  po- 
situm  in  arca  sepelierunt.  Graecum  zo/*i?w  signi- 
ficat  curare ,  gestare ,  porlare ,  estque  subinde 
verbum  funerale,  significans  morluum  efferre 
et  sepelire.  Quocirca  Noster  uti  generalius,  ita 
plenius  vertit,  curaverunt.  Curare  enim  funus 
et  corpus  defuncti,  est  illud  abluere,  compo- 
nere,  ungere,vestire,  loculo  imponere,  efferre, 
sepelire,  justa  persolvere,  omnemque  funeris 
pompam  adornare.  Porro  Graecum  cuvEz^uav ,  id 
est  curaverunt  una,  vel  pariter,  ut  vertit  Pagnin. 
ctTigurina,  significat  viros  timoratos  unanimi 
consensu,collatisqueoperisfunus  composuisse. 
Minus  recte  Cajet.  interpretatur ,  una  cum  per- 
secutione  eos  funus  S.  Stephani  curasse.  Alii 
vertunt,  comportarunt,  simul  extulerunt,  uti  vi- 
demus  funera  mullis  simul  succollantibus  ef- 
ferri. 

Viri  timorati,  ]  £j>«SsT?,  jd  est ,  pii,  retigiosi. 
Ita  Pagnin.  et  Tigur.  Nam  timor  Dei  in  Scriptura, 
idem  est  quod  pietas,  religio  et  cullus  Dei :  et 
timere  Deum,  est  eum  pie  venerari  ct  colere. 
Horum  dux  fuit  Gamaliel :  nam  ut  ipse  revelavit 
Luciano,  quiidipsum  scribit  in  invent.  S.  Ste- 
phani,  JudaM  corpus  Stephani  abjecerunt  in 
ngrum,  ul  a  feris  et  volucribus  voraretur;  quo- 
circa  per  dicm  et  noctem  ibimansitinsepultum, 
et  a  feris  avibusque  Dei  nutu  intactum;  sed 
Gamaliel  nocte  sequenti  misit  viros  fideles  et  re- 
ligiosos ,  qui  illud  occulte  ad  villam  suam  de- 
ferrent,  quae  ex  nomine  suo  dicebatur  Caphar- 
gamala,  viginti  passuum  millibus  distans  ii 
Jerusalem ,  ibique  eum  posuit  in  monumento 
novo,  faciens  ei  planctum  70.  diebus. 

Nota  hic,  proprium  priorum  opus  esse,  sepe- 
liremortuos,  a  quoinScripturalaudaturTobias, 
et  incol3e  Jabes  Galaad  sepelientes  Saulem,  2. 
P.eg.  2.  h.  Celebraturin  Martyrol.  die  8.  Decemb. 
S.  EutychianusPontifex,  quod  suismanibus  se- 
pelierit  3^2.  Martyres.  Idemde  Martyribus  sanxit 
Pius  I.  Pontifexet  Marlyranno  Dominil66.  epis- 
tola  2.  adJustum  Viennensem  Episcopum,  quae 
exstaltom.  1.  Bibtiotb.  SS.  Patrum.  Cura,  ait, 
S.  Martyrum  corpora ,  sicutmembra  Dei ,  quem- 
admodum  curaverunt  Apostoli  Slephanum.  Addit- 
que  :  Carceres  Sanctorum  visita,  nealiquis  tepes- 
cat  in  fide  Marlyria  sancta  Spiritu  sanclo  proba. 


COMMENTARIA  1N  ACTA 

/  /  perseverent  in  fulc,  eis  inciiator  insistat.  Plebs 
universa  tua  sanctitate  prolcgatur.  lievetalum 
rrifti  esse  scias  cotlega  beolissime,  cilius  me  finem 
hujus  vita  esse  facturum  :  sequenti  enim  anno 
martyrio  et  coronatus. 

Fecerunt  planctum  magnum  super  eum.  ]  Syrus, 
planxerunt  eum  vehemenler.  Qiueres,  quis  et 
qualis  hic  planctus  ?  Rcspond.  Primo,  fuisse 
luclum  et  lacrymas.  Quis  enim,  ait  Chry- 
sostomus,  non  plorasset  videns  illum  mansuetum 
agnum  lupidari  et  facere  mortuum  ?  Plangunt 
enim  pii  suosmortuos,  non  quasi  omnino  pe- 
rierunt,  ut  mundani  faciunt,  qui  extincto  cor- 
porede  salute  actum  esse  credunt,  quos  redar- 
guit  Apostolus  1.  Thessal.  h.  1.  sed  ex  amoreel 
oharitatis  affectu  ;  quia  eorum  presentia,  ope  et 
consolatione  vident  se  destilutos.  Plangunt  Sle- 
phanum,  ait  OEcumen.  quod  sc  tanto  profecto, 
lanto  patrono,  lanta  doctrina,  tantisque  signis 
privatos  conspicerent.  Sic  Martha  et  Magdalena 
planxerunt  Lazarum,  quin  et  Christus  ipse 
Johann.  11.  Sic  Joseph  planxitjacob,  Genes.  50. 
Israelit&Mosen,  Deuteron.  ult.  et  Josuecap.  ult. 
Hocestquod  Sapiensmonet  Eccles.  12.  10.  Super 
mortuumplora,  defecit  enim  lux  ejus,  elc.  Modi- 
cum  plorasupermortuum,  quoniam  rcquievit,  ctc. 
Luctus  morlui  septem  dicbus  :  falui  autcm  et 
impii,  omnes  dics  vilx  illorum.  Quare  nullo  modo 
mortuis  compati,  nec  mccrere,  misanlhropon 
est,  Timonicum  ct  ferinum  :  nimium  autem 
dolore,  niuliebre  et  Ethnicum  :  moderate  luge- 
re,  hmnanum  est  et  pium.  Porro  Judaei  in  luctu 
funebri  plangcbant  hoc  tantum  voce  lugubri  et 
lacrymis ,  sed  et  gestibus,  complodendo  manus, 
stringendo  brachia,  tundendo  pectus,  elc.  Et 
hoc  proprie  significat  Graecum  xomto;,  a  xottt&i  , 
id  est,  pulso ,  ferio.  Hinc  adhibebant  tibicines  , 
(|ni  (ristc  cannen  modnlanies,  ciereut  plancium 
ctcjulatum,  utpatcl  Mallh.  9.  23. 

Secundo  planctus  hic  significal  funebrem  pom- 
pam,  puta  atras  vestes  (in  funere  enim  omuia 
crant  furva  ;  unde  et  funus  nomen  acccpit,  ail 
Festus )  aromata  et  unguenta ,  quibus  corpus 
unguebant;  thurificationem ,  lugentium  cater- 
vas.toedas  funebres,  exequias,  elemosynarum 
(listributionem  in  pauperes,  convivium  fune- 
l>rc,  etc.  Ad  haec  oraliones  et  sacrificia  pro  de- 
funclo.  Sed  his  non  eguit  Stephanus,  utpotc 
Martyr:  qttoniam  injuriamfacit  Martyri,  qui  orat 
pro  Martyre ,  cujusnos  debemus  orationibus  com- 
menduri,  ait  S.  August.  tract.  Sh.  in  Joan.  Sic 
plancltts  magntts  et  forlis  totius  JEgyplipro  Jacob, 
non  longas  imperabat  JEgytus  lacrymas ,  sed  fune- 
ris  monstrabul  ornatum,  ait  S.  Hier.  ad  Paulam 
eonsolans  cam  de  obitu  filiae  Blesilla;,  ubi  ct 
addit  :  Grandis  insuos  pietas,  hoc  est ,  effusaJ  ni- 
mium  lacrymce,  impietas  in  Deum  est. 

Tertio,  planctus  hic  significat  processionem 
cum  accensis  cereis,  psalmodiam  et  hymno- 
tliam,  tum  Cleri,  tum  populi  in  funere,  etiam 
Sanctorum  ,  adhiberi  solitam.  Unde  tradit  Nicc- 
tas  orat.  de  martyr.  et  invent.  S.Stephani,  Apos- 
toloa  ipsos  cum  frequentia  fidelium,  in  psalmis 
ct  hymnis  trastulisse  etsepelivisse  Stephanum, 
facientes  planctum  magnum  per  quadraginta 
dies.  Sic  elS.  Hier.  epist.  53.  ad  Riparium,  scri- 
l»it  Apostolos  curam  corpori  Stephani  impcn- 
disse-.funus  enim  hoc  cratnonfideliscujuslibet, 
>cd  Martyris,  ejusque  primi  et  illustrissimi. 
Planclus  ergo  hic  signilical  pompam  religiosam, 
scd  gloriosam,  Martyris  iriuuipho  debitam  et 


APOSTOLOhTM.  Cap.  VIII  1. 

impcusam.  Quocirca  merito  urgct  bunc  ibcuui 
s.  Hieronym.  pro  cultu  ss.  Reliquiarum  contra 

Vigilanlium  episl.  jain  citata  :  Ergo ,  ail,  Har- 
t  Yi '  um  immundai  sunl  BeHquia?  Et  qttid  passi  sttut 
Aposloli ,  ul  immundum  Slephuni  corpus  tanla  fu- 
ne?'is  ambitione  prtfcedcrent,  ut  facercnt  eiptanc- 
tum  magnttm,  ut  eorum  luctus  in  nostrum  gau- 
dium  verteretur  ?  Ad  planclus  hujus  poinpam 
pertinet  martyrium,  id  est,  Marlyris  tumulluai 
et  monumentuin,  ad  quod  orationiscausa  con- 
venire  solent  fidclcs. 

Ita  in  Actis  S.  Laurenlii,  qui  S.  Stephano  fuit 
compar  et  consiniilis,  tuin  diaconalu,  tum  foi- 
tiludineet  zelo,  tum  marlyrii  gloria,  legimu-s, 
eo  in  craticula  animam  Deo  exhalante  ,  conve- 
nisse  S.  Justinum  sacerdoiem,  Hippolytum , 
aliosque  fideles,  praesertim  pauperes,  in  quos 
opes  Ecclesiaejussu  S.  Xisti  Poniif.  distribuerat, 
eumque  planxisse  lacrymando,  ac  funebri  et 
solemni  pompacorpus  ejus  efferendo  in  agrum 
Veranum,  ibique  tumulum  honorificum  ei  eri- 
gendo,  juxla  quem  omnes  constiterunt  trilui« 
dicbus  in  jejuniis,  vigiliis  nocturnis,  et  oratio- 
nibus,  poscentes  ejus  ope  benficia  sibi  dari  a 
Domino  Deo  :  quibus  exactis  S.  Justinus  Missam 
celebravit,  in  qua  omnes  communicarunt,  ita- 
que  eos  dimisit,  ne  a  persecutoribus  comprc- 
henderentur,  eo  quod  rumor  hujus  cORVeotus 
ct  pompa)  jam  percrebresceret. 

Similes  fuerunt  planctus  et  pompae  funcbres 
aliorum  Martyrum,  uti  videre  est  in  eorum  Ac- 
tis.  Denique  huc  pertinet  memoriaet  celebritas 
annuaS.  Slephani  et  S.  Marlyrum  ,  ab  Apostolis 
fideiibus  indicta  et  sancita ,  teste  S.  Clemcnte 
lib.  8.  Constit.  cap.  33.  Similia  Ieges  de  sancto 
Polycarpo  et  Martyribus  Lugdunensibus,  apud 
Euseb.  lib.  5.  Histor.  cap,  15.  et  lib.  5.  c.  1.  ct  se- 
quent.  Haec  Nota  contra  lucrcticos  ,  pro  cultn 
Sanctorum  et  reliquiarum  eorumdem.  Caulc 
quoque  hic  legendus  Cajetan.  qui  funus  hoc  ct 
planctumStephani  mere  Judaicum  fuissc  putat. 
Hoc  enim  ex  Actis  liquet  esse  falsuni. 

Rursum  ;  ex  hoc  loco  recte  Baronius  tradit 
originem    ritumque    funcris    Chrislianorum   : 
Exemplo ,  ail,  Apostolorttm,  laudabilis  in  Ecclcsia 
Dei ,  in  curandis  defunclorum  corporibus  consuetu- 
do  permansit,    ut  eadem    in  primis   aromatibus 
condirentur ,  unde  Tertutianus  :  Si  Arabia?  qux- 
runtur ,  sciant  Sabai  pluris  et  carius  suas  mcrces 
Christianis  sepeliendis  profligari,  quamdiis  fumi- 
gandis.  Gregorius  ISyssenus  h&c  infunere  Metclii: 
Sindones  mundx ,  et  panni  serici ,  unguentorttm  , 
el  aromatum  largitas ,  liberalitasmulieris  ornatcp 
et  honesta,  etc.  Gregor.  Xazian.  non  sinc  myrra 
Casarium  fratrem  sepetivit.  De  qua  etiam  consuc- 
tudine  pristina  Prudentitts  agit  his  versibus  ? 
Candore  nitentia  claro 
Praetendere  linea  mos  est , 
Aspersaqne  myrrha  Sabaeo 
Corpus  raedicamine  servat. 

Et  in  fine : 

Nos  tuta  foTebimus  ossa 
Violis  ac  frondc  frequenti, 
Titulumque  et  frigida  saxa 
Liquido  spargemus  liumore. 

Rursum  vero  accensis  cereis,  cantu  prosc- 
qui  pompam  funeris,  apud  Christianos  antiquo 
usu  receptum  esse,  multis  habelur  testatum 
cxcmplis  ;  ut  quod  habct  Pontius  Dinconus  de 
funere  S.  Cypiiani  Mariyris  bisverbis  -.Dutccum 


COMMENTAIUA  I.\  ACTA 

ccrcis  ci  scholaritnia  in  orca  citjitsilavi  Candidi 
pra/  ttraloris  magno  trittmpho  scpultum  est.  Quod 

insuper  Gregorius  Nyssenus  factum  tradidit  in 
funere  Meletii ,  cuni  ait :  Quomodo  utrimqucquasi 
ignel  ornnes  continentibus  faeibus ,  tractu  conti- 
ntto  perpcluoque  fluentes,  qttoad  oculi  longissimc 
prospicere  solein,  porrigebantur.  Gregorius  Na- 
zianzenus  de  raatre  sua  in  funcre  Cassarii  lilii 
gestante  faces,  haec  babet :  Cum  multiptici  hym- 
norttm  canltt  dcdttcitur ,  cclebriquc  pompa  adMar- 
lyrum  sedem  ajjcrtur ,  sunclisqttc parcnlum  mani- 
nibtts  honoratttr ,  matrc  accensas  faces  geslantc. 
Eademplane  habet  cum  agit  de  funere  Constan- 
iii,iin  oral.  1.  adversus  Julianum  Apostatam. 
lioc  etiam  idem  qui  supra  Gregorius  Nyssenus, 
cum  meminitde  funere  S.  Macrinae  sororis,  les- 
tatur.  Idipsum  Eusehius  in  funerc  Conslantini  : 
sed  el  Hieronymus  defunere  S.  Paulac,  haecait ; 
Translala  Episcoporum  manibtts ,  et  ccrviccm  fcrc- 
iro  subjicicnlibus  ,  cum  alii  Pontifices  cereos  lam- 
padcsque  ,  alii  choros  psatlcntium  duccrent ,  in  mc- 
dto  Ecctesice  spelunca?  Salvatoris  est  posila. 
Athanasius  eadem  feliciter  elexplicat  et  probat, 
euttl  ait :  Si  quis  diem  abicrit ,  iicetin  aerepona- 
tur  inhttmatus ,  ne  omiseris  oteumel  ceram  invo- 
calo  Christo  Deo  adsepulchrum  acccndere :  accep- 
ta  cnim  Deo  sunt ,  plurimamque  secum  referttnt 
relributionem  :  olcum  et  ccra  holocattsium  cst  ; 
incruehtce  vero  hosiue oblatio,  propitiat  io  cst.  Quia 
\ero  Chrysostomus  ?  Qttid,  ait,  ardcnles  ,qua?so, 
lampades  sibi  solttnt  ?  nonne  tanquam  alhlelas  cos 
romilamur?  Qtiid  autcm  hymni?  nonne  gloriftca- 
mus  Deum,cl  illigralias  agimus,  qtdajam  dcfunc- 
lum  coronavit ,  ct  ab  inccrliludine  sublatum  pcncs 
se  relinet?  Idernque  alias  laudatissimam  Chris- 
t  ianorum  consuetudinem  in  celebrandis  exequiis 
(iefunclorum  seepe  commendal.  Incenso  eliam 
thure  defunctos  honorari  consuevisse,  idque 
preelermisisse  piaculum  grande  existimatum 
esse,  satis  declaranl  Acta  sacrosancue  Synodi 
Chalcedonensis  :  ubi  recitalur  libellus  accusa- 
tionis  adversus  Dioscorum ,  oblatus  ah  Ischy- 
rione  Diacono,  quo  inter  alia  datur  crimini, 
quod  cjus  avarilia  factum  sit,  ut  in  funere 
Peristeriae  piissimee  feminse,  quae  sua  legaverat 
Minclis  iocis,  oblatio  incensi  (  quantum  atl  ip- 
siiin  perlinuit)  fuerit  pr.Ttcrmissa. 

Porro  post  annos  380.  puta  anno  Christi  ZiI5. 
fuH  Innoc.  I.  Pontificis  XIV.  Honorii  Imp.  21.  in- 
venlse  sunt  reliquia?  S.  Stephani,  per  revelatio- 
nem  Gamalielis  apparentis  Luciano  prcsbytero  , 
qui  rem  gestam  fuse  perscripsit,  exeoqueBeda, 
liarcellinus,  Gennadius,  fticephorus  etBaron. 
anno  jam  nominato.  Addit  Lucianus:  Johanncs 
i.jtiscopus  Ilierosolymorttm  (ctti  qttasi  Episcopo  Lo- 
ci ,  in  quo  erat  sepulchrttm ,  jusscrat  Gamaliel 
ijtciano  demandare  Iranslationem  corporis  S.  Ste- 
phani  sepulli)  assumpsit  secum  duos  alios  Episco- 
pos ,  Eleulhcrium  de  Sebaste ,  et  Eleutlicrium  de 
■hricho;  cl  vencrunt  ad  locum.  Qui  cum  aperuis- 
scnt  Domini  Slephani  ihecam,  stalim  terrxe  motus 
factus  esl ,  ct  lanta  suavitas  et  fragrantia  odoris 
inde  cgressaest ,  quantam  nuUus  hominum  se  me- 
minit  vei  attdivisse ,  vel  sensisse  ;  ila  ut  putaremus 
nos  in  amccnilale  paradisi  esse  positos.  Multitudo 
namque  populi  aderat  noblscum,  inter  quos  erant 
plurimi  infirmi  variis  languoribus.  Et  ipsa  hora 
mo.v  dc  odore  suavitatis  cjus  sepluaginta  tres  ani- 
ma?  curala;  sunt :  ab  aliis  fugati  dcemones :  alio- 
rum  fons  restinctus  cst  sanguinis  :  alii  strumis  et 
pirunculis  tiberali:  alii  d  stringio  sanali ,  alii  a 


APOSTQLOr.UM.  Cap.  VIII. 

lcrtianis  ct  qttarlanis:  alios  febris  reliquit ,  aliot 
morbus  rcgitts  :  alii  a  ccphalea  curali  cl  hemicra- 
nia:  nonnulti  d  viscerum  occutto  dolorc  libcrati: 
et  mullas  alias  curalioncs  scnscrunt  homines,  quus 
cnttmcrarc  longtim.  Exosculantes  sttcras  rctiquias 
iterttm  clauscrunl.  El  tttnc  cttm  psulmis  el  hymnis 
portaverunl  reliquiasB.  Slcphani  in  sanctam  Ecclc- 
siamSion,  ttbi el  Arcidiaconusfucrat  ordinatus,elc. 
Tunc  jugis  el  inftnila  siccilas  eral;  scd  eadem 
hora  pluvia  magna  descendit,  et  abundantcr  ine- 
briala  est  terra.  Hcec  Lucianus.  Meminit  ejus- 
dem  S.  August.  serm.  51.  dc  divcrsis  :  Latuit , 
inquit,  tanlo  lcmporecorpuscjus:  processit  quando 
Deus  volttit ,  itlttminavit  tcrras,  tanla  miracula 
fccit :  mortuus  vivos  facit  morlttos,  quia  nccmor- 
luus.  IdemenimS.  Augustinus  22.  Civil.  cap.  8. 
narrat ,  per  reliquias  S.  Slephani  scx  mortuos 
revocatos  ad  vitam.  Nam  Paulus  Orosius  pere- 
griaatus  in  terram  Sanclam,  incidens  in  tempus 
inventionis  S.  Stephani ,  reliquias  ejus  delulit  in 
Africam  ad  S.  Auguslinum,  qui  per  variasEccle- 
sias  eas  disperlitus  est.  Parlem  alleram  delulit 
Orosius  secum  in  Minoricam,  insulam  Teriiam, 
et  in  suam  Hispaniam  :  inde  in  Lusitaniam  fucre 
dJstribulae  el  Franciam,  ubimullis  clarueremi- 
raculis,  lesle  Gregorio  Turon.  lib.  dc  Glorin 
Martyr.  cap.  33.  et  lib.  1.  Hislor.  cap.  31.  lla  Sle- 
pbanus  vita  functus,  quasi  primarius  Ecclesiee 
Diaconus,  more  majorum  cx  eminenli  suggestu 
Evangelium,  quod  omnes  credant,  eliamnum 
populo  decanlat,  fidemque  Catholicamet  Apos- 
lolicam  praeconio  nuntiat,  eamdemque  sequen- 
tibus  signis  obsignat.  Nimirum  sanguis  ejus 
instar  Abelis,  clamat  apud  Deum,  postulans 
misericordiam  :  idem  clamat  apud  homines  , 
praedicans  lidem  ortbodoxam. 

Bursum  anno  Domini  /i39.  qui  fuit  Theodosii 
.limiorislmp.  32.  Eudocia  ejusuxor,  pcregrinata 
Hierosolymam,  inde  reliquiasS.  Stephani  secum 
delulil  Constantinopolim,  easque  in  martyrio , 
id  est  templo,  S.  Laurenlii  Martyris  collocavit. 
ita  ex  Marcellino  el.  aliis  Baronius,  qui  et  addit 
ex  Cedreno  :  Cum  reliquice  dextcrte  mantts  S.  Ste- 
plutni  cssent  Chalcedonem  perialic,  ca  ipsa  nocte 
Pulcheria  Augusta  (soror  Theodosii  Imp. )  S.  Sle- 
phanum  vidit  sibi  dicentem  :  En  impelrasli  quod 
prccibus  luis  petebas ,  el  ego  Chalccdoncm  yeni. 
Ilaqtic  ipsa  assumpto  fratre  obviam  sacris  retiquiis 
profccta  est,  iisque  in  palalium  illalis,  munificum 
tnnplttm  B.  Stephano  condidit ,  in  coque  reliquias 
dcposuit.  Hic  verum  illud  quod  de  Christo  et 
Christi  asseclis  praedixit  Isaias  c.  11.  10.  Erit  se- 
pulcrum  cjus  gloriosttm.  Et  psaltes  psal.  138.  M- 
mis  honorati  sunl  amici  tui  Deus. 

Porro  reliquhe  S.  Stephani  Romam  translatee  , 
in  monumenlo  S.  Laurenlii  collocatae,  nobile 
Archidiaconorum  Martyrumque  par,  quasi  ge- 
minos,  eosque  iucidissimos  Ecclesiae  oculos , 
urbi  orbiqucdederunt.  Ita  tahulis  sacris  in  Mar- 
tyrol.  consignatum  est  die7.  Maii,  ubi  sic  legi- 
liuis  :  Translalio  corporis  S.  Slephani  Prolomar- 
lyris,  quod  Petagio  summo  Ponliftce  d  Constanti- 
nopoli  ad  urbemallatum ,  atque in scputchro Sancli 
Lanrentii  Martyris  in  agro  Verano  positum,  ibi- 
dem  magna  piorum  religione  colitur.  Ferunt 
S.  Laurentii  corpus,  vcniente  S.  Stephano,  per 
miraculum  se  commovisse,  oc  adventanti  hos- 
piti  locum  cessisse,  illumque  intra  suum  locu- 
lum  recepisse.  Ita  refert  Pompeius  Ugonius  in 
Siaiion.  P.oman.  stat  19.  Petrus  de  Katal.  lib.  h. 
cap.  13.  et  alii.quos  cital  ct  sequitur  Oclavius 


COMMENTAMA  IN  ACTA 

"«•incirolius  iu  Thesauris  Bomee,  secundae  edi- 
ionis,  agens  de  tcmplo  S.  Laurentii  extra  muros. 
i-stque  haec  fidelium  Homse  traditio. 

Quid  mirum?  S.  Steplianus  toto  orbe  tot  cor- 
tuscavil  miraculis,  ut  S.  Aug.  I.  22.  Civit.  c.  8. 
inultis  recensilis,  tandem  mullitudine  victus, 
icliquis  recensendis  supersedeat.  Si  enim,  in- 
(|iiit,  miracula  sanilatum t  ut  alia  taceam,  moclo 
velim  scribere,  qucti  per  hunc  Martyrem,  id  est 
■'loriosissimum  Stephanum,  facta  sunt  in  Colonia 
Calamensi  et  in  nostra,  plurimi  conficiendi  safit 
libri;  nec  tamen  omnia  colligi  polerunt.  Conti- 
iiuum  vcro  el  perenne  S.  Stcphani  nhraculum 
■  8t,  quod  sanguis  ejus  concrelus  in  vitrea  am- 
pnlla  exAfrica  Neapolim  a  S.  Gautlioso  Episcopo 
delatus,  elnuncin  Ecclesia  S.  Gaudiosi  reposi- 
ius,  quoties  inter  Missarum  solemnia  in  allari 
cxponilur,  liquescit  Huilquc,  ac  si  recens  eflu- 
-us  esseL  Testes  oculali  sunt  cives  Neapoli- 
iani. 

Denique  Chrislianis  Hierosolymam  invaden- 
libus,  S.  Slephanus  eamdem  tradidisse  videtur. 
Nam,  ut  narrat  Gulielmus  Tyrius  lih.  8.  Belli 
sacri  cap.  16.  et  seq.  cum  Chrisliani  oppugna- 
lioneurhis  defatigati  reccderenl,  et  dilaberen- 
inr,  licce  rebus  desperatis  adfuit  virlus  divina. 
\am  de  monte  OUveli  miles  quidam  (forle  S.  Ste- 
phanus,  aut  angelus  ah  eo  inissus)  «7«/  tamcn 
postea  non  comparuil ,  splcndidum  cl  rcfulgentcm 
mitilando  clypeum ,  signum  dubut  nostris  legioni- 
rits  ul  redircnt  in  idipsum ,  et  congrcssum  itera- 
i(  nt.  Accessit  oraculum  viri  sancti ,  qui  habitans 
■1  monte  Oliveti,  pradixerat  ttrbem  illo  die  capien- 
tUtm.  Quo  signo  exhilaratus  dux  Godefridus  Bul- 
lonius,  primus  cum  fratre  Eustachio  in  nioenia 
conscendit,  quem  alii  sccuti,  illico  ejus  jussu 
cffregerunt  portam  S.  Stephani,  quaj  inonti  Oli- 
vcii  obversa  est,  ac  peream  totmn  iu  urbem  in- 
dtixerunt  Christianorum  exercilum.  Itaque  a 
Godefrido  et  Christianis  capta  est  Hierosolyma 
annoCbristi  10lJ9.  die  15.  Julii,  feria  sexta,  qua 
olim  Christus  moriens  ibidem  de  morte  hosti- 
busque  omnibus  triunipharat,  ut  hanc  Chris- 
tianis  de  inlidelibus  parcret  daretque  victo- 
riam. 

Ecce  quantam  gloriam  in  coelo  et  ia  lerra ,  la- 
bore  et  fervore  septem  ineusiuin  (lotcnimcir- 
citer  fiuxerunt  ab  ejus  diaconatu,  usquead  diem 
vigesimum  scxtuni  Decembris  quo  martyrium 
obiit)  consecutus  estS.  Stephanus.  Consummatus 
tn  brevi  explcvil  tcmpora  mutta.  Vere  dixit  ille  : 
1'rtpstat  mori  ut  leoncm  ,  quam  vivcrc  al  asinum  : 
praestat  paucis  annis  vivere  in  fervore  et  eflicacia 
heroicorum  operum,  quam  multis  iu  tepore, 
vel  torpore.  Cbrislus  tribus  dumtaxat  annis 
cvangelizans  ,  fuudavit  Ecclesiam  per  onmia 
secula  duraturam.  Totidem  aunis  pnedicans 
s.  Joannes  Baptista  in  spirilu  vehementi,  con- 
irivit  oaves  Tharsis,  puta  tuinida  et  Jtnkeorum 
corda,  ac  gioriam  eximiam  adeptus  est.  S.  Xa- 
vcnus  ondecim  aonis  apostolatu  in  India  per- 
Uinctus,  quot  quantasque  genles  fide  imbuit? 
quanta  patravit  mira  ct  uiipacuia?  quantum  ao- 
nicn  et  decus  aMcrntnn  sibi  peperit?  Gaspar 
Barneiu  septennio  (ioaB  et  Annuziae  exacto 
quanta  patravil?  quantos  lobores  exantlavit  ? 
quol  Infldelesad  Qnem,  (|uod  fideles  ad  pietatem 
et  sanctitatem  traduxit?  stupet  qui  legH  Vitam 
cjus  scriptam  aP.  Nicolao  Trigautio.  Exadverso 
quam  multi  Sancti  initio  fervidi,  longitudine 
u  iiiporis  refiixerunt,  imo  ceciderunt,  ct  dede- 

C.OllM.I..    A    LAPIDE.       1031.    X. 


APOSTOLORUM.  Cap.  Vill.  161 

runt  maculam  in  gloriam  suam;  uti  dedit  Salo- 
mon,  Tertullianus,  Origencs,  etc. 

3.  Pavlcs  A.DTEU  uEVASTAn.AT.]  Ecce  Benjamin, 
puta  Paulus  oriundus  fc  Bcnjamin,  quasi  lupus 
rapax  sa^vit  et  furit  in  gregem  Domini,  adeo  ut 
non  tanlum  viros,  sed  et  mulicrcs  Christianas 
domatim  pcrscrtitctur ,  trahatque  in  carceres  ad 
tormenta  et  morlem  ,  uti  ipse  conversus  confi- 
lctur  c.  22.  U.  Quod  enitn  nos  habemus  per  do- 
mos  ,  graece  est ,  x»r«  rot/«  Stxous :  quod  Tigurina 
vertit,  domesticatim;  Pagnin.  per  singulas  do- 
ynos  :  scrutabatur  ergo  singulas  domos  et  angu- 
los,  ut  Christianos  persectttionem  fugientes  et 
latebras  quaerentes  rcpcrircl,  et  raperctad  vin- 
cula,  perindc  ac  faciunt  modo  praelores  et  lic- 
tores  Catholicorum  in  Aoglia. 

h.  0L'  msPF.nsi  r.nA.XT,  pkktransiba^t  Evangk- 
lizantes.  ]  Ecce  quani  provide  pieque  primi  illi 
lideles  Dei  inslinclu  bona  stia  vcndiderunt,  prc- 
liumque  ad  pedes  Apostolorum  dcposuciunt 
c.  h.  ?>h.  alioqni  cniin  illa  in  hac  persecutione 
diripuissent  Jndsei ;  ac  fideles  occupaii  ulea  lu- 
lareotur,  venderentvel  consetvarent,  nonfttis- 
sent  expediti  ad  fugam  ,  ul  dispersi  cvangcliza- 
rcnt  aliis  gentibus.  Nunc  autem  iis  vendilis, 
expedite  fugiunt  et  evangelizant,  dicttntque  illud 
Bianlis  :  Omniamca  mecum  porlo. 

5.  Philippus.  J  Non  Apostolus,  ulvult  Polycra- 
lcs  apud  Euseb.  lib.  5.  Hislor.  c.  2i.  Aposloli 
enim  inanserunt  Hierosolymis,  uti  Lucas  dixit 
v.  1.  sed  Diaconus,  c.  6.  5.  primus  a  S.  Stepba- 
no,  ejusque  heres,  ail  Glossa.  Unde  nonpoluii 
imponcre  manus  Samaritis;  scd  ad  hoc  v.  lh. 
niitiuntur  AposloIi  Pelrus  et  Joannes.  Hic  tamen 
Pbilippus,  licct  DiacontiSv  vocatur  subindc 
Apostolus,  ut  a  Tertull.  lib.  de  Baptismo  c.  8. 
S.  August.  lib.  1.  dc  Doctrina  Christiana  in  Piooe 
mio,et  aliis,  quia  circumibat  regiones evange- 
lizando.  SicetPaulus,  Barnabas,  aliique  sinhles 
vocantur  Apostoli,  etiamsi  non  fuerint  e  numei  o 
duodecim  Apostolorum.  Porro  ex  bac  evangeli- 
zatione,  quam  Pbilippus  primus  fecit  in  Sama- 
ria  ,  Evangelista?  nomcn  accepit  c.  21.  8.  ita 
Baron. 

Descendens. ]  Jerusalem  enimalliori  loco  sita 
eral,  quam  Samaria. 

[N  civitatem  Saharu. ]  Hoc  est,  in  Samaiiatn 
civitatem,  qtife  erat  Melropolis  provinciae  Sama- 
rise,  eeque  ac  regni  Isruel,  sive  decem  tribuum; 
ac  proinde  illi  nomcu  suum  dcdit.  Distat  a  Je- 
rusalcin  sedecim  leucis :  sita  erat  in  monle 
Someron  ,  a  quo  et  nonien  accepit  :  uti  et  mons 
a  siio  possessore  Semcr.  3.  Reg.  16.  2/|.  Postca  in 
houorem  Attgusti  Caesaris,  cui  illam  dedicavit 
Hcrodes  Ascalonita,  sive  infanlicida  appellala 
esl  -;SacV;  ,  id  est  Augusta  :  fuitenim  in  fabricis 
mnrorum,  domorum,  palatiorinn ,  leqtte  ac 
opibus  ct  deliciis  magnifica  et  superba.  In  bac 
scpulti  sunl  I.lis;cus  et  Abdias  Prophelae,  itcin 
Joannes  Baptista,  ad  quorum  sepulcbra  cum 
pervenisset  S.  Paula,  nniltis  intremuit  conster- 
nala  niirabilibiis.  Nam  vidcbal  tkemones  variis 
rugirecrucialibus,  et  anlc  scpulcbia  Sanclorum 
homines  energumenos  ulularc  morc  lupornin  . 
vocibus  latrare  canum,  fremere  leonum,  sibi- 
lare  serpentum,  mugire  taurorum,  alios  rotarc 
ca|)tit  cl  post  tcrguni  lcrr.ini  veiiicc  taogere, 
aitSaiuius  llieroniinus  io  Epilapho  S.  Paulif  ,  et 
in  Abdise  c.  1. 

Prsdicabat  ili.is  Ciir.tSTiM.  ]  Praecepit  Chri s- 
tus.  ttt  sc  \ivo  non  pradicaicnt  Ccntibus,  nec 

21 


fCd  COMMENTARIA  IN  ACTA 

samaritis,  Mattli.  10.  5.  sed  iturus  in  ccelum 
pernhsit,  imo  praecepil,  iis  praedicari  Evange- 
lium  :  Actor.  1.  8.  Prilni  ergo  post  Judaeos  fidem 
Christi  susccpere  Samaritae  ;  quia  et  ipsi  intcr 
.iudaeos  generali  Domine  censebantur,  eisi  ab 
eis  in  fide  et  religione,  uti  regno,  ita  et  schis- 
mate  essent  divisia  Jeroboamprimoeorum  rege. 
subduccntesesuosqueaRoboam  filio  Salomonis. 
Unde  et  Christus  vivens  in  transitu,  biduo  ei.< 
praedicavcrat,  mullosque  converterat,  Joan.  h. 
'-i0.  Missum  fuisse  Philippum  Samariam  pracdi- 
catum  ab  Apostolis,  tradit  S.  Cyprian.  episl.  37. 
ad  Jubaianum. 

0.  Intendebant,]  non  tantum  audicndo,  scd 
el  credendo.  Ita  Syrus,  et  patet  ex  sequent. 

7.    MULTl    ENIM    EORUM    QUI    IIABEBANT    SPIRITUS 

imnundos.]  Ita  lege  cum  Roman.  id  est,  multi 
spiritus  habenlium  spiritus,  hoc  est,  mulli  spi- 
ritus  daeinoniacorum  ,  sive  energumenorum  , 
ciamantes  exibant,  scilicetexdaemoniacis,  sivc 
energumenis.  Adjectivum  ergo  multi,  nonrcfert 
suhstantivum,  homines  habentes  spirilus,  puta 
cnergumenos,  sed  spiritus,  quod  sequitur,  hoc 
ergo  hic  subauditur  ,  et  repetendum  est.  Nec 
enim  spiritus  ex  seipso,  sed  ex  energumento 
egreditur.  Noster  legit  noMa  videlicet  srvEu/taro,  id 
rst,  viulli  spiriLus  in  nominativo ;  jam  legunt. 
-oiiui  in  genitivo,  idest  multorum,  quod  cla- 
rius  se  nonnulli  vertere  putant  hoc  modo:  Mul- 
lorumcnim  habentium  spirilus  immundi  clamantes 
cxibant.  Unde  Pagnin.  et  Tigurina  vertunt,  spi- 
ritus  enim  immundi  e  mullis ,  quiillis  tenebantur, 
exibant.  Sed  sensus  omnium  eodem  redit.  Est 
hebraismus  :  Hebraei  enim  saepe  rei  magis  quam 
verbis  intenti ,  Verbum  aliquod  ex  iis  quae  prae- 
ceduntvel  sequuntur,  intelligendum  relinquunt. 
9.  Simon  qui  ante  fuerat.  (et  etiamnum  erat , 
ut  mox  paiebit,  sed  exterius  simulabat  se  vellc 
converti  fierique  Christianum)  in  civitate  ma- 
(JUS.  ]  Graece,  /uxykucav,  id  est,  magiam  excrcons, 
magica  patrans  opcra,  magicas  prasstigias  osten- 
tans ,  et  seducens.  Est  hendiadys.  q.  d.  Magicis 
suis  artibus  erat  seducens  mulios.  Graece  est, 
i^iq&v  to  e'0vos,  id  est,  obstupefaciens  et  quasi  in  ex- 
stasin  rapiens  vulgus.  Nosterv.  11,  verlit,  demen- 
tans. 

DlCENS   SE   ESSE  ALIQUEM    MAGNUM,  ]   puta  PrO- 

phetam,  vcl  angelum,  autsemideum,imo  Deum 
et  Dei  filium.  Uudc  S.  Ilieron.  in  c.  A2.  S.  Mat- 
threi,  ait  Simonem  hunc  in  tantam  prorupisse 
superbiam ,  ut  diceret :  Ego  sum  sermo  Dei ,  cgo 
sum  speciosus ,  ego  paracletus ,  ego  omnipotens , 
ego  omnia  Dei.  Et  S.  Aug.  lib.  de  Heres.  c.  1.  ait 
eum  se  vocasse  Christum  et  Jovem,  id  est ,  Mes- 
siam  Judceorum  et  Deum  Gentium,  ut  ab  utriquc 
haberetur  Deus.  Addit  S.  Aug.  Dixerat,  inquit, 
se  in  monte  Sina  tegem  Moysi  in  persona  Patris 
dedisse  Juduiis;  tempore  Tiberii  in  Filii  persona 
putative  apparuisse;  poslea  se  in  linguis  igneis 
Spiritum  sanctum  super  Aposlolos  vcnisse;  Chris- 
tum  autem  nec  venisse ,  nec  a  Judceis  quidquam 
pertulisse.  Ubi  adverte,  quaedam  ex  his  dixisse 
post  auditum  Evangelium  et  susceptum  baptis- 
mum.  Nam  ante  illud  nesciebat,  utpote  Judaeus 
et  Samarita,  imo  nec  audierat  nomen  Paraclcti, 
aut  Verbi  vel  sermonis  Dei;  scd  utrumque  dedi- 
cerat  a  Philippo  et  Apostolis  evangelizantibus  ,  a 
quibus  baptizutus,  factus  ct  apostata  et  haereti- 
cus,  imo  baeresiarcha ,  isque  omnium  qui  post 
Christum  extiterunt,  priinus.  Unde  a  S.  Ignatio 
epist.  ad  Trallianos,  voaduv  primogenitus  Sata- 


\FOSTOLORUM    Cap.  VIII. 

na?;  ac  a  S.  Augustino,  Epiphanio,  Philaslrio, 
et  aliis  qui  scribunt  de  lueresibus  ,  inter  beere- 
siarchas  primo  loco  collocatur.  lllo  crgo  Mago 
qui  cum  daemone  rem  habebat,  duceet  chorago 
glorientur  Lulherus  ,  Calvinus,  caeterique  luere- 
siarchae,  qui  pariter  daemones,  partim  visibili- 
ter,  partim  invisibiliter  familiares  habuerunt , 
ab  eoque  sua  dogmata  hauserunti,  uti  ostendi  1. 
Timot.  c.  h.  1.  Hinc  et  a  priscis  ha^reticis  Si.no- 
nisasseclis,  puta  Marco,  Menandro,  Basilidc, 
Carpocratianis  ,  Gnosticis  ,  culiam  fuisse  ma- 
giam  ,  lestatur  Irenaeus  1.  1.  c.  8.  Epiphan.  con- 
tra  Gnoslicos.  Terlull.  1.  de  Praescript.  reque  ac 
a  modernis  nostris  eadem  laudatur  et  defendi- 
lur.  SaneLuthcrus  hceresum  hujus  a^vi  pater  et 
princcps ,  lib.  de  Missa  angulari  saxonice  scrip- 
to ,  palam  profitetur  sibi  notum  et  familiarem 
csse  malum  spiritum ,  seque  cum  eo  plus  quam 
modium  salis  comedisse.  Idem  refert  Jacobus 
Lingams  in  vita  Lutheri. 

Rursum  Nota  hic,  superbiam  esse  fontem  ha> 
resis  ,  haec  enim  Simonem  impulit  ut  talia  et 
tanta  de  sejactaret,  seque  faceretDeum.  Eadem 
impulit  caeteros  haeresiarchas  ad  comminiscen- 
dum  novos  errores,  ut  eorum  haberentur  in- 
ventores,  in  eosque  post  se  ducerent  discipulo- 
rum  agmina.  Proprium  ergo  signum  et  quasi 
stigma  haeretici,  et  superbia;  eeque  ac  orthodoxi, 
praeserlim  docloris,  eslhumilitas.  Hic  enim  se- 
quitur  S.  Petrum  et  Paulum,  qui  fuerunt  humil- 
limi,  imo  Christum  qui  cum  in  forma  Dei  esset , 
non  rapinam  arbitratus  est  esse  se  aiqualem  Deo  , 
id  est,  non  rapuit  divinitatem,  uli  fecit  Simon  ; 
sed  semetipsum  exinanivit  in  similitudinem  homi- 
num  factus,  et  habitu  inventus  ut  homo.  Philip.  2. 
7.  Denique  vide  hic  odium  diaboli  in  Christum  e'c 
Ecclesiam,  et  ex  adverso  Christi  virtutem  omnin 
cjus  tela  superantem.  Diabolus  enim  bostes 
Christo  suscitavit,  Annam,  Caipham  ,  Scribas  Cf. 
Pharisaeos  :  eemulos  vero,  Theodam  inJudaea, 
Judam  Galilaeum  in  Galilrea,  Simonem  hunc  in 
Samaria,  Apollonium  Tyanaenm  in  Asia;  sedho* 
oir.nes  supplantavit  sua  sapientia,  sanctitate  et 
miraculis  Christus  ejusque  Apostoli.  Idem  res- 
pectet  vir  sanc'ns  et  zelosus  qui  magna  molitur, 
•ogitet  se  diabolumtotumque  infernum  adduel- 
lum  provocasse  :  virtut',s  enim  comes  est  invi- 
dia,  tum  diaboli,  tum  hominum  malevolorum. 
Ubi  reete  advertit  Baronius  daemonem  esse  si- 
miamChristi.  Sicutenim  ChristusprimumApos- 
lolorumsuorum  creavil  Simonem  ,  quem  deindc 
vocavit  Petrum  ,  ita  diabolus  primum  ei  antago- 
nistam,  suum  pseudoapostolum  opposuit  Simo- 
nem  Magum,  ideoque  Simon  Petrus  a  Christo  ef 
Apostolis  destinatus  est  Samariam ,  ut  Simonem 
Magum  profiigaret. 

Symbol.  Simon  Magus,  puta  superbus  et  insi- 
piens  sc  jactat  esse  aliquem,  cum  sit  nullus  et 
nihil.  Ex  adverso  humilis  et  sapiens  dicit  se  essc 
nullum  et  nihil ,  cum  per  Deum  sit  omnia.  Sapuit 
hoc  prudens  Ulysses,  qui  vocando  seNulIuin, 
Cyclopum  manus  evasit.  Nam  ,  ut  narrat  Home- 
rus  Odyss.  9.  Ulysses  cum  sociis  captus  aPoly- 
phemo,  Cyclope,  petensqueabeagratiamliberc 
redeundi  in  patriam,  rogatus  a  Polyphemo  quod 
ejus  esset  nomen?  respondit :  ovns,  id  est,  Nullus 
vocor.  CuiPolyphemus:  Ego,  inquit,  TSullumso- 
ciorum  suorum  ullimum  comedam,  alios  vero  prius: 
hoc  noslrum  munus  habeto.  Ulysses  ergo  Polyphe- 
mum  inebriavit ,  ebriumque  exoculavit.  Evigi- 
lans  ille  cxclamat,  advocatque  alios  Cyclopes 


COMMENTAMA  IN  ACTA 

dicens :  Adjuvute,  iSullus  me  per dolumexcatcavit. 
Cui  illi :  Si  nuilui  tibi  soli  existenti  vim  affcrl , 
mrrrbum  magni  Jovi  non  esl  evilare.  ([.  d.  Si  nul- 
|U0  hominum,  sed  Jupiter  te  ferit,  nolumuscon- 
ira  Jovem  pugnare,  ut  tibi  opem  feramus.  lta 
cvasit  Ulysses  tectus  pelle  arielis.  Simili  modo 
humilis  Cyclopum,  id  est  dcemonum  ,  nianus 
evadit.  Unde  S.  Anlonius  cum  vidisset  tolmii 
mundum  usque  ad  coelum  plenum  laquseis  d;e- 
monum  ,  et  anxius  rogaret  ?  Qui  kos  laqueos  eva- 
det?  audivit:  Ilumililas.  Ita  S.  Athanas.  iii  ejus 
\ita. 

10.  HlC  EST  VIUTUS  Dei  qvm  vocatur  magna.] 
Tigurina,  iste  est  potcntia  Dei  illa  magna.  q.  d. 
Simon  est  Dei  potentia,  non  qualis  qualis,  sed 
maximaetsublimissima.  UndeTheod.  1.  1.  deFa- 
imlis  h;eret.  asserit  Simonem  se  vocasse  infini- 
lam  polentiam,  id  est  Deum  omnipotentem.  Et 
Clemens  Homan.  1.  2.  Recog.  Excelsam  virtutem 
supra  creatorem  Deum.  Audi  Terlull.  lib.  de  Pracs- 
eript.  c.  /16,  SimonMagus ,  inquit,  ausus  estsum- 
viam  se  dicere  virtutcm ,  idcst,  summum  Deum: 
mundum  autem  ab  angclis  suis  institutum,  etc. 
l'ost  liunc  Mcnander,  discipulus  ipsius,  similiter 
\lagus  ,  eadem  «icensquce  Simon  ipse :  quidquidse 
Simon  dixcrat ,  hoc  se  Menandcr  esse  dicebat,  ne- 

:uns  hubrrc  posse  quemquum  salutem,  nisi  in  no- 
tnine  iuo  baptuatus  fuisset.  Et  Irenceum  lib.  1.  20. 
Ilic  (Simon  Magus)  ii  midtisquasi  Dcus  gloriftca- 
lus  est ,  et  docuit  scmetipsum  esse ,  qui  inler  Ju- 
(l/cos  quidcm  quasi  fdius  Dei  apparuerit  in  Sama- 
ria,  quasi  Pater  dcscenderit  ,  in  reliquis  vero 
ticntibus  quusi  Spirilus  sunctus  adventarit.  Esse 
itutem  se  sublimissimam  virtutem,  hoc  est,  cum  qui 
\it  supcr  omnia  Pater.  Ilic  Selcnem  quamdam  se- 
cum  circumducebat ,  diccns  hanc  esse  primam  men- 
tis  ejus  conccptionem  ,  pcr  qttam  initio  mente  con- 
cifit  Angrlos  faeere  el  Archangclos ,  etc. 

Vide  hiC  ingenium  haercsiarcharum,  nimirum 
qitam  carnalcs  sint  el  mulierosi.  Pergit  Iren.  de 
Siinone  docentc;  Cum  ungeli  moderarentur  mun- 
ttttm ,  co  qaod  unusquisque  eorurn  concupisccret 
principatum,  se  vcnisse  ud  rcrum  cmendationem, 
1 1  descendisse  transfiguratum  et  assimulatum  vir- 
ttilibus,  ct  poteslatibus ,  et  angclis,  ut  ct  in  homi- 
nibus  homo  uppareret,  cum  non  cssct  homo ,  et 
pussum  inJudaa  pulatum ,  cum  nonesset  pussus. 
Prophetas  autcm  i:  mttndi  fabricatoribus  angelis 
inspiratos ,  dixisse  prophetias  :  quapropter  ncc  ttl- 
terius  curarent  eos  hi,  qui  in  euni  ct  Selencm  ejus 
spi  m  habcunt ,  ct  ttl  libcros  agere  quce  vclint :  sc- 
cunduin  cnim  illius  g>-aliam  sulcari  homincs  s  scd 
non  sccundttm  op>  ru  jttsla.Wivc  IVcit  pojt  suscep- 
luni  baplismum,  seque  pro  Chrislo  ipso  subsli- 
Hiit.  Hunc  faslum  didicil  Simon  ii  palre  suo  dia- 
bolo,  de  ipio  S.  Antonius  apud  S.  Allumas.  Vidi, 
inquit,  aliquando  diaboUan  excelsum  corpore,  qui 
sc  Dei  virtiitcm  ct  providenliam  ausus  cst  dicere  , 
rt  uit  ad  mc.  :  Quid  vis  ttt  a  mc  tihi  dont  Ittr  Antoni? 

11  cgo  spttttim  ri  ma.vima  in  os  cjits  ingnninans  t 
totum  mc  Christi  nominc  armutttm  in  cum  ingessi : 
ct  statim  illc  proccrus  aspcctu  intcr  mrdias  manus 
exolevtt, 

1 1.  Propti.hoj  on,  ]  id  cst,  eo  quod,  proptcna 
quod,  patet  cx  Graaco. 

12.  De  r.rc.xo  Dei.  ]  Rcgnttm  Dci ,  est  Fcclcsia 
tum  milii.ms,  iu  qua  Dcus  pcr  graliam  regnat 
in  lidclihus:  ium  triumphans,  in  qua  Deusin 
iisdem  Pegnatpergloriam.  Uirumque  pracdicavit 
Pliilippns  ct  Aposioli. 

IM     NOMINE   Jlsc    r.HHlSTI    liArrtZ.VBANTlT..  ;    II  a 


APOSTOLORUI.  Cap.  Vill. 
bomana.  q.  d.   Bapiizabanlur  banlismo  ,    non 

Joannis,  non  Pbarisaormn ,  -cd  (mrisli,  iu  quo 
inter  cajieras  personas  S.  Tiinitatis,  invocatur 
nomen  Filii  Dei ,  pula  Jesu  Cbristi.  Vide  dicta 
c.  2.  38. 

Aliler  bsec  legunt  et  dispungunt  Grseci  codic 
modcrni,  iiiiiiiiiun  :  Cum  vcro  crcdidissent  Phi- 
lippo  evangclizanti  dercgno  Dei  et  de  nomine  Jestt 
Christiybaplizabanlur ,  iia  Tigur.  Pagnin.  et  alii. 
Sic  quo  accipi  et  dispungi  [mtest  nostra  versio 
Lalina,  si  ante  buptizubantur ,  ponas  cornma. 
Tunc  enim  erit  sensus,  q.  d.  Cum  credidissent 
Pbilippo  evangelizanti  de  regno  Dei,  scilicet  il- 
lud  acquirendum  esse  in  nomine,  id  est  per 
fidem  et  invocationem  nominis  Jesu  Cbristi , 
baptizabantur. 

13.  Ckkdidit,]  ficle,  id  est,  sirnulavit  se  crc- 
dere,tumnea  suis  discipulis  Pbilippo  credenli- 
])us  desereretur ,  lum  ut  potestalem  loquendi 
variis  linguis  el  facicndi  miracula  acciperet,  si- 
cut  vidcbat  eam  accepisse  Philippum  et  fideles 
in  bapiismo.  Audi  Euseb.  1.  2.  Hist.  c.  1.  Simon 
caiU.de  sein  Christi  religionem  insinuavit,  ct  usqtir 
eo  fulem  inChrislum  vcteratorie  simulavttf  quoad 
baptismatis  lavacro  tinctusest,  additqueidem  suo 
adhuc  lemporefactitari  solitum  ah  ejusassechs 
Simonianis.  Hinc  S.  August.  tract.  6.  in  Joannes 
ait  quod  Simon  utcorvus  ingressus  sit  in  Eccle- 
siam.  Idem  censent  S.  Ilieron,  scnhens  in  c.  16. 
Ezech.  Iren.  1.  c.  20.  S.  Gregor.  in  psal.  h.  pcen. 
Ambr.  I.  2.  de  Poenit.  c.  U.  Cyrill.  Hierosol.  ca- 
tccb.  3.  Chrysost.  hom.  60.  ad  populum :  quiaii. 
Simonem  accessisse  ad  fidem  et  Ecclesiam,  sicut 
Judas  in  ultima  ccena  accessit  ad  Euchanstiam. 

Nota.  Scriptura  S33pe  loquitur  more  hominum. 
iis  enim  se  accommodat :  bomincs  autem  judi- 
cant  et  loquuntur  dc  rebus  cl  persouis  prout 
exterius  apparent:  interiora  enim  et  arcana  cor- 
dis  perspicere  neqiieunt.  Sic  ergo  Simon  hic  di- 
cilur  credidisse,  quia  exterius  profltebatur  sc 
crcderc;  cslo  id  fingeret,  et  revera  inlerius  in 
cordc  non  crcdcrcl. 

Virtltf.s,  l&wvst^w,-,  id  esl,  opcra  potcntia  et 
nhraculosa.  Vide  dicta  c.  2.  22. 

Admiiuisattt,.]  Tum  quia  majora  faciebat  Phi- 
lippus,  quam  ipse  Simon :  tum  quia  nhracula 
Philippi  vera  erant  et  realia  ;  Simonis  autem  ple- 
raque  crant  praestigiai,  quihus  oculis  hominum 
illudehat,  ut  videretur  facere  quod  revera  non 
faciebat :  tuni  deoiqoe  quia  videbat  in  baptismo 
Philippi,  visihilitcr  in  baptizatos  descendereSpi- 
rilum  saiictmn  in  specic  ignis,  liugrarum,  elc. 
Ouod  sanc  uli  novum  el  di\inum,  suininc  eral 
stupendum  cl  rcvcrendum.  Quid  cnim  mirabi- 
lins,  quid  majoris  dignalionis,  quid  obtahilius, 
quam  Deum  omnipotentem  in  hominem  descen- 
dere,  in  eo  inhabilarc ,  loqui,  Operari? 

H.  Misiium'.  ]  Millilur  hic  Pctrus  ,  non  tan- 
quam  minor,  cui  jubeatur;  sed  ut  caput  et  su- 
pcrior,  qui  rogalur,  ul  boc  itcr  tam  s.mclum  el 
arduum,  ad  Dci  gloriam  ct  Eoclesiac  propagatio 
ncm  eapcssat,  quomodo  resp.  rogat  regem,  ut 
proficiscalur  ad  legationem  maximi  momenti ; 
ul  cum  S.  Leo  Poniif.  ut  vobis  lidclium  satisfa- 
Coret,  profectusesl  ad  Allilam.  ejii>quc  furorem 
ii  boman.i  Ecclcsia  avcrlil.  Sic  Patcr  nhsil  Filium 
in  muiidiim.  cl  ciim  co  misil  Spirilum  s.mclum 
in  Penlecostc;  cslo  omncs  trcs  pcrsona?  in  divi 
nis,  auctoritatc  el  gloria  sint  p.ircs.  Onde  (  ajct. 
Prtrum,  inquil,  ApostaU  mittunt,  uon  impcrio . 

I  fratcma  charitate  ac  impulsione,  ut  mtUtifra- 


iGfl 


COMMENTAIHA  1N  ACTA 


tres  mitlttnt  quandoque  majorem;  et  capitulares 
miltunl  Episcopum  adPapam,  vet  Cwsarem.  Porro 
miltilur  Petrus  polius  quam  alius;  tum  Ut  quasi 
pastor  Ecclesice,  in  cain  gentcin  cxteram  reci- 
piat:tum  ut  quasi  caput  omnium  ,  Sainaritas 
unial  Judaeis,  a  quibus  ante  implacabili  scliis- 
mate  dissidebant :  tum  ut  se  opponat  Simoni 
Mago  et  primo  bieresiarcboc  futuro. 

15.  Oraverint  pro  ipsis.  ]  Ut  scilicet  ipsi  con- 
grue  se  tlisponerent  ad  SacramentumConfirma- 
tionis,  utquein  eo  super  eos  visibililer  descen- 
deret  Spirittis  sanctns. 

Ut  acciperem-  Spiiutum  sanctum.  ]  Puta  ple- 
nitudinem  Spiritus  sancti ,  per  signum  visibile 
ih;  quo  mox  :  alioqui  enim  jam  in  baptismo,  in- 
visibiliter  acceperant  Spiritum  sanctum,  per 
gratiam  sanctificantem.  Unde  sequitur 

16.  NONDUM  ENIM    IN  QUEMQUAM    ILLOBUM  VENE- 

rat.]  Graece  unnrfaruxifc ,  idest,erat  illapsus,  pu- 
ta  per  signum  visibile  :  licet  enim  Spiritus  sanc- 
tus  visibiliter  illapsus  sit  in  baptismo  super  pri- 
mos  crcdentes,  ad  primas  conciones  S.  Peiri 
c.  2.  hl.  et  c.  h.  h.  atque  in  Cornelium  ejusque 
familiam,  mox  ut  credidit  ante  baptismum  ,  c. 
10.  hh.  tamen  id  non  fuit  baptismo  proprium, 
ideoque  rarum ;  ac  forte  concessum  dumtaxat 
S.  Petro  ob  primatus  apicem.  Unde  nec  bic  in 
baplismo  Samaritarum ,  nec  v.  38.  in  baptismo 
Eunuchi ,  nec  alibi  legimus  in  baptismo  visibili- 
terdatum  fuisse  Spirilum  sanctum,  sed  id  reser- 
vatum  estSacramento  Confirmationis,  utpote  in 
qua  conferlur  robur  et  plenitudo  Spiritus  sancti, 
adliberc  profitendumetprEecandum  fidemChris- 
ti ,  ut  palet  v.  seq.  ct  c.  19.  v.  5.  et  6. 

Notat  Epiphan.  1.  1.  haerei  9.  Samaritarum  hae- 
resim  fuisse,  non  esse  Spiritum  sanctum,  ita- 
que  eo  mitti  Petrum,  ut  eam  evellat,  non  tam 
argtunentis,  quam  reipsa  per  Confirmationis  Sa- 
cramentum,  visibiliter  conferendo  eis  Spiritum 
sanctum. 

17.  TUNC  IMPONEBANT  MANUS  SUPER  ILLOS.  ]  Con- 

ferendo  illis  sacramentum  Confirmationis.  Ita 
passim  Doctores  contra  Calvinum,  qui  negat 
Confirmationem  esse  Sacramentum,  aitquehanc 
manus  impositionem  fuisse  meram  orandi  pro 
aliquo  caeremoniam.  Vide  Bellar.  de  hoc  Sacra- 
mcnto.  Et  patet :  quia  per  hanc  manus  imposi- 
lionem  accipiebant  Spiritum  sanctum,  qui  est 
effectus  Sacramenti. 

Nota  hic  primo  ,  solius  Episcopi  esse  conferre 
hoc  Sacramentum.  Unde  Philippus  Diaconus  id 
non  potcrat ,  sed  ad  hoc  vocavit  Episcopos,  puta 
Petrumet  Joannem.  Ita  definit  Conc.  Florent.  in 
formula  unionis  Armenorum;  et  Trident.  sess. 
7.  can.  3.  In  necessilate  tamen  Summus  ponti- 
fex  potest  presbyterum  auctorare,  facerequemi- 
nistrum  Sacramenli  Confirmationis  ,  uti  S.  Gre- 
gorium  fecisselegimusl.  h.  epist.  33.  Vide  Franc. 
Suarez  de  Sacram.  Confirmationis. 

Porro  in  tribtis  Sacramenlis  imponitur  manus, 
scilicetinOrdine,  Pcenitentia,  etConfirmatione; 
de  qua  hic  agi  patet  ex  eo ,  quod  conferebatur 
recens  baptizatis. 

Nota  Secundo.  Dubium  est  anPetrus  et  Johan- 
nes  hic  adhibuerintchrisma,  anvero  per  solam 
manus  impositionem  contulerint  hoc  Sacramen- 
tum.  Utrumlibel  est  probabile  :  nonnulli  Docto- 
res  propendent  in  hoc,  quod  non  adhibuerint 
chrisma  ,  dispensant  in  hoc  Deo,  eo  quod  lunc 
loco  chrismalis  esse  ipsum  visibile  signum ,  per 
quodillabebaiur  in  confirniandos  Spirilus  sanc- 


APOSTOLOUCM.  Cap.  VIII. 

tus.  Ita  S.  Thomas,  Honav.  Scolus  ,  Duraiulus, 
Gabriel,  Richardus,  Paludan.  et  Soto  in  h.  disl. 
7.  Suarez  et  alii.  Favcre  videlur  Concil.  Florent. 
dum  ait  Sacramenlum  Conlirmationis  succes- 
sisse  loco  manus  impositionis  Aposiolica?. 

Verum  longue  probabilius  cst,  irno  quasi  cer- 
tum  ,  nunquam  Apostolus  hoc  Sacrainenluni 
sine  chrismate  exhibuisse  ,  ut  docet  Hugo  de 
S.  Victorel.  2.  deSaCram.  p.  7.  §•  2.  etWaldens. 
tom.  2.  c.  113.  Et  probalur  Primo,  quia  in  caete- 
ris  Sacramentis  non  babuerunl  istam,  neque 
alia  Sacramenta  sine  sua  ordinata  materia  ad- 
ministraverunt.  Secundo,  quia  nullus  vcterum 
dicit  illos  hoc  Sacramentum  vario  modo  admi- 
nistrasse,  nempe  nunc  per  solam  manus  impo- 
sitionem  ,  nunc  pcr  chrismalis  unctionem  , 
cum  tamen  multi  dicant  illos  usos  fuisse  chris- 
mate ,  ut  S.  Dionys.  c.  h.  Eccl.  hier.  Clem.  Rom. 

1.  7.  Constit.  Apostolic.  c.  hh.  Fabianus  Papa  ep. 

2.  denique  ipse  S.  Thom.  3.  p.  q.  72.  a.  2.  Ter- 
tio ,  quia  sub  nomine  impositionis  manuum 
commodissime  simul  comprehendimus  unctio- 
neriij  ctiamsi  non  exprimalur  ,  ut  docent  Hugo 
et  Wald.  sup.  Nam  qui  inungit,  manus  imponit: 
quia  manus  imponere ,  phrasi  Hcbraica  significat 
tangere.  UndeMarci  3.  2.  cum  quidam  petissent 
a  Domino,  utlunatico  manus  imponeret,  ipse 
id  fecit  digito  tangens  linguam  ejus  et  aures. 
Vide  Pagninuminverbo^TDDSiwifl/c,  quod  signi- 
ficat  ungere ,  imponere  ,  confirmarc ,  fulcire , 
stabilire  ,  seu  tangere  ad  fulciendum.  Sic  dicitur 
Sap.  8.  12.  Manis  ori  suo  imponcnt ,  idest,  appo- 
nent.  Quarto,  quia  Patres  qui  uno  loco  dicunt 
Spiritum  sanctumdarimanusimpositione,iidem 
alio  loco  dicunt  dari  unctione  chrismalis:  tan- 
quam  haec  duo  pro  eodem  habenles,  vel  alte- 
rum  in  altero  per  compendium  intelligentes  ,  ut 
patet  in  testimonio  Turtull.  moxcitando,  ubi 
meminit  unctionis,  signationis  et  manus  impo- 
sitionis.  Idem  autem  ].  1.  contra  Marcioncm  so- 
lum  exprimit  unctionem;  Cypr.  ep.  70.  solum 
meminit  unctionis:ep.  autem72.vocatmanuuni 
impositionem  ;  et  tamen  idem  significat.  Acce- 
dit,  quod  Apostoti  facile  potuerinthabere  oleuni 
etbalsamum,  utpote  quod  in  Judaea  nascitur  ; 
illique  est  proprium  :  ex  oleo  autem  et  balsamo 
conficitur  chrisma.  Cur  ergo  illud  a  Chrislo 
sancitum  omisissent,  ubi  nulla  urgebatcausa, 
vel  necessitas  ? Secus  est  de  libro  Evangeliorum  : 
hunc  enim  ad  hibere  non  potuerunt  in  ordina- 
tione  primorum  Diaconorum,  eo  quod  ille  nec- 
dum  esset  conscriptus.  Quinto ,  quia  Patres 
quando  dicunt  solos  Episcopos  dare  Spiritun* 
sanctum  per  unctionem  chrismatis,  id  probant 
ex  hoc  loco  Act.  8.  ct  19.  ubi  soli  Apostoli  ma- 
nus  imponebant :  ergo  apertc  significantin  illa 
manu  impositione  fuisse  comprehensam  chris- 
matis  unctionem.  Vide  Cyprian.  ep.  73.  Innoc. 
cp.  1.  et  Damas.  ep.  h.  Sexto,  quia  familiare  est 
Scripturae  res  multas  conjungi  solitas  per  com- 
pendium  perstringere,  una  tantum  expressa, 
ut  Actor.  8.  etl9.  dicitLucas  Apostolosbaptizas- 
se  in  nomine  Christi  ,  relinquens  nobis  alias 
personas  cointelligendas.  Act.  8.  dicit  Eunu- 
cbum  a  Philippo  baptizalum,  cum  dixisset  : 
Credo  fdium  Dei  esse  Jesum;  tamen  non  est  dubi- 
tandum ,  quin  de  aliis  multis  fuerit  interrogattis 
Etinuchus. 

Dices,  Concil.  Florent.  in  instruct.  Armcm. 
dicit  loco  impositionis  manuum  Apostolorum, 
dari  nunc  in  Ecclesia  Coniirnialionein;  et  In 


COMMENTARIA  IN  ACTA 

noc.  III.  c.  cum  venisset.  til  deS.  unciione,  dictt 
per  frontis  chrismationem  designari  manus  ini- 
positionem  Apostolorum.  Rcsp.  nondistinguiint 
isti  rilum  a  ritu ,  sed  tantum  modum  loquendi 
a  modo  loqucndi  :  nam  solum  volunt  dicerc 
idipsum  quod  Apostoli  faciebant,  cum  diee- 
bantar  manus  imponere,  nunc  facere  Episco- 
pos,  cum  dicuniur  confirmarc  :  quod  enim  tunc 
vocabatur  manus  impositio ,  nunc  vocatur 
Confirmatio;  quamquam  sit  idcm  prorsus  Sa- 
cramenlum.  Quodhoc  vclint  dicereclarissimum 
cst,  si  loca  inspicianlur:  alio  quin  diccrent  tem- 
pore  Apostolorum  non  fuisse  Sacramentum 
C.onfirmationis. 

Et  accipiebant  Spiritum  sanctum.]  NamSacra- 
mento  Confirmationis  dalur  plenitudo  gratise 
acceptce  in  baptismo.  Unde  S.  Cypr.  epist.  73. 
ad  Jubaianum,  illud  vocat  signaculum  Uomini- 
cumquo  Christiani  consummcnlur ;  ut  qui  antea 
erant  fideles,  jam  fiantmilites,  atbletce  et  pugi- 
lesChrisli.  EtS.  Melehiadesep.  ad  Episcop.  Ilis- 
pan.  In  lluplismo ,  inquit,  rcgcncramur  advitam, 
in  Conftrmatione  armamur  ad  pttgnam.  El  S.  Urba- 
nus  in  ep.  Decret.  Omnes,  inquit ,  ftdelcs  per  ma~ 
nuum  imposilionem  Episcoporum  ,  Spiritum  sanc- 
tum  post  baptismum  accipere  dcbent ,  ut  pleni 
Christiani  inveniantur.  Quocirca  S.  Cornelius 
Pont.  ep.  ad  Fabianum  Antioch.  apud  Euseb.  I. 
G.  hist.  c.  33.  agens  Novato  :  ^on  fuit,  inquit, 
signaculo  clirismati  consummatus  :  unde  nec  Spi- 
tum  sanctumpotuit  promereri.  Et  S.  Dionys.  Eccl. 
hicr.  c.  2.  p.  3.  Perficiens,  ait,  illa  unclio  facit 
perfectum.  Pulchre  vero  Tertull.  1.  deResur.  car- 
nisc.  8.  paucis  totum  Sacramenti  hujus  ritum, 
puta  unctioncm,  signum  crucis,  et  manus  im- 
positionem  perslringit :  Caro ,  inquit,  ungitur, 
ut  anima  consccretur :  caro  signatur ,  ut  anima 
munialur:  caro  mantts  impositione  adumbratur , 
ut  anima  Spirilus  Uliiminetur. 

In  Sacramento  Conlirmationis  datur  Spiritus 
sanctus,  Primo  quia  datur  augmentum  gratiaj 
acceptai  in  baplismo,  acconsequenter  virtutum 
omnium.  Unde  Euseb.  Emissen.  (vel  quisquis  est 
Auctor.  certe  priscus  est  et  gravis)  hom.  dc 
Pentecostc,  Spiritus  sanctus,  inquit,  qui  super 
aquas  baptismi salulifero  dcsccndit  illapsu,  in  fonte 
ptenitudinem  tribuit  ad  innocentiam ,  in  Conftrma- 
tione  augmcntum  prastat  ad  gratiam. 

Secundo,  quia  dalur  in  co  plcnitudo  septem 
donorum  Spiritus  sancti,  ac  pncsertim  ingens 
robur  ad  luclandum  cum  diabolo.  AudiS.  Cyp- 
rian.  (vel  quisquis  est  Auctor. )  tract.  de  Cardi- 
ual.  Christi  operibus  :Uujus  unctionis  beneftcio , 
ct  sapientia  nohJs ,  et  intcllectus  divinilus  datttr, 
consilium  ct  fortitudo  caiitus  illuhitur;  scientia, 
ct pictas,ct  timor  inspirationibus  sttpernis  infttti- 
ditur.  lloc  oleo  uncti  cum  spiritualibus  ncqttiliis 
colluctamur.  Undc  forma  Sacramenti  Conlirma- 
tionis  cst  Ikcc  :  Consigno  tc  signo  crucis  ct  con- 
firmo  tc  clirismate  salutis,  in  nominc  Patris ,  ct 
PiUi,  et  Spirittts  sancti.  Quocirca  in  historiis  le- 
gimus ,  saepe  cnergumenos  in  susceptionc  hu- 
jusSacramenli  a  dicmone  fuissc  Iiberalos.  Idip- 
mim  quoque  testalur  Nazianz.  orat.  in  Julian. 
I.actant.  I.  6.  c.  27.  Prudent.  in  Apothcosi.  Quin 
«•t  S.  Rern.  in  vita  S.  Malachiae,  sic  scribit  de 
«\jus  prarccptore  Malcho  Episc.  Pucrttm  mentc 
cuptumcx  liis  quos  tttiutticos  vocant,  intcr  confir- 
mandum  sacra  unctione  curavit.  Ex  adverso  Eu- 
seb.  1.  6.  Hist.  c.  35.  vel  juxla  aliam  edilionem 
33.  scribit,  Novatum  rrjicieiuem  hoc  Sacramen- 


AP0ST0LORUM.  Cap.  VllT.  105 

tuin  a  daemone  fuisse  contptum;  et  cumes»ci 
presbyter,  in  persecutione  praemetu  negasi 

seesse  presbyterurri.  Rursum  Cregor.  Turon.  I. 
1.  de  Cloria  Martyr.  c.  ul.  naiiat,  artes  magicas 
per  pra-seuliam  cujusdam  Cluisliaui  quichris- 
mate  conliiniatus  cral,  fuisse  irrilatas  eldi-- 
cus&as. 

Tertio,  datur  animus  ct  fortitudo  ad  intrepi- 
de  profitendamfldem,praesertim  in  persecutioin 
etmartyrio.  Undecjus  virtute  Martyresde  tyran- 
nis,  lormentis  et  morte  triumpharunt ;  qua  (!<• 
re  inter  alias  itluslre  est  exemplum  Aproniani , 
qui  cum  esset  commenlaricnsis  ,  et  Sisinuiuui 
Diaconum  praesidit  cxaminandum  sislerel,vo- 
cem  e  cceloaudivit :  Venite  benedicti  Patris  met, 
percipite  regnum  qttod  vobis  paratum  est  a  cons- 
tilulione  mundi ,  qua  voce  conversus  ,  a  Sisinnio 
baptizalus,  ct  a  Marcdlo  Papa  confirmalus,  ad 
marlyrium  vocalus,  forliter  ejus  agonemobiit, 
uti  habent  ejus  acta  apud  Surium  16.  Januarii. 
S.  Bonifacius  Cermanorum  Aposlolus  in  Frisia, 
dum  ix  se  baptizatos  Confirmationis  Sacramento 
munire  parat  i\  Frisiis  trucidatus,  ejus  fidcm 
prior  ipse  eo  confirmalus,  suo  sanguine  confir- 
mavit.  Ita  habet  ejus  Vita  apud  Surium  dic  5. 
Junii. 

Quarto,  saepe  Deus  per  hoc  Sacramenttim 
patravit  miracula,  quoe  sunt  opera  Spiritus 
sancti  et  gratiae  gratis  dato3.  Praler  ea  qiue  jam 
recensui,  S.  Rembertus  secundus  Breniciisi^ 
Archiepiscopus,  ante  annosSOO.  cum  in  Sueciam 
profectusessetetibiPontificialimoresacrochris- 
male  caecum  inunxisset,  illi  visum  reslituil.  Ita 
habetejusVita  apud  Surium  h.  Februarii. 

Sic  et  Faro  Meldcnsis  Episcopus  puerum  cac- 
cum  confirmans  illuminavit,  ul  habet  cjus  Viia 
apud  Surium  5.  Octobris. 

Mcmorabile  est  quod  scribit  Optatus  Milevii. 
1.  2.  contra  Donatistas,  nimirum  ampullam  sa- 
cri  chrismatis  a  Donalislis  impic  violatam,  el 
per  fenestram  priTcipitatam,  ab  angelis  fuisse 
exceptam ,  ne  frangeretur  aut  Uederetur. 

Fidclcs  crgo  mature  curcnt  suos  filios  confir- 
mari ,  ut  haec  Spiritus  sancli  dona  percipiant  : 
Episcopi  vicissim  diligenles  sunt,  ut  illud  suis 
imperliant ,  illoque  suas,  imo  Christi  oves  ob 
signent  et  confirment.  Celcbre  esl  exempluni 
5.  Maurilii  Episcopi  Andega  vensis,  qui  vocatus 
ad  quemdam  puerum  moribundum  confirman- 
dum  ,  paululum  tardans  rcperit  puerum  jam  de- 
functum.  Quare  hanc  suam,  ut  ipse  dicebat, 
negligentiam  multis  annis  luxit,  ac  relicto  epis- 
copatu,  secreto  fugiens  longam  et  molesiani 
pcregrinationem  suscepit,  uti  relert  Venantius 
Fortunatus  in  ejus  Vila. 

18.  Cim  vimssET.  ]  Recte  hinc  infert  S.  Cliry- 
sost.  visibili  signo,  puta  ignis,  linguarum  ignea- 
rum,  columbce,  aul  quo  simili  tunc  in  fideles 
confirmatos  descendisse  Spiritum  sanctum  :  un- 
de  cl  visibilcs,  id  est  sensibiles  ,  ejus  affeclus 
emanabant,  ut  quod  loquerentur  variis  linguis, 
quod  prophclarent,quod  jubilarcnt,  psallerent, 
concionarentur  supra  caplum  hominum,  quasi 
cnthusiasmo  Spirilus  sancti  acti  ct  impulsi.  Quo- 
circaSimon  Ifagus  pecuniavoluit  idipsum  cmcre 
abApostolis,  scilicet  ut  non  lantum  ipse  recipc- 
ret  Spirilum  sanctum,  sed  ut  el  aliis  quoque 
eumdem  comnnmicarc  ,  imo  ?endere  possel . 
longe  utique  majori  tiim  pecuni.e.  tum  bonoria 
et  gloriae  prelio.  Ita  OEcum.  ciS.  Cyprian.  senrr. 
de  jejunio  cl  tentationc.  Mulii  enim  iugens  ci  d<  - 


1GG  COMMENTAIUA  1N  ACTA 

dissent  prelium,  si  per  imposilionem  manus 
conferendo  Spirilum  sanctum  ,  contulisset  pari- 
ter  ipsis  donum  loquendi  variis  linguis,  rcvc- 
landi  arcana  el  futura  ,  explicandi  S.  Scripturam 
(Uasc  enimmulti  ambiunt  magnique  aesiimant) 
uti  faciebant  Apostoli. 

Hincsequitur  Simonem  saltem  implicile  (lor- 
te  etiam  explicite)  ambivisse  et  voluisse  emere 
lipiscopatum  :  quia  solorum  Episcoporum  cst 
imponere  manus,  et  liac  impositione  conferre 
Spiritum  sanctum  inSacramento  Conflrmationis 
et  Ordinis;  banc  autem  potestatem  conferendi 
Spiritum  sanctum  emere  volebat  Simon.  Hur- 
sum  cupiebat  superbus  Simon  inter  suos  Sama- 
ritas  excellere  et  eminere  quasi  propheta  et  vir 
divinus,  uti  hactenus  per  magicas  artes  excel- 
luerat.  Quare  videlur  voluissea  S.  Petro  creari 
Hierarcha  et  Episcopus  Samariae  :  unde  ab  eo 
hodie  qui  emunt  episcopatus  et  beneficia,  vo- 
cantur  Simoniani  vel  Simoniaci.  Ita  Bellar.  1.4. 
de  Notis  Eccles.  cap.  13.  Consiat,  ait ,  ex  Act.  8. 
Simoncm  Episcopalcm  auctorllalem  ambivisse ,  el 
data  pecania  erncre  voluisse  :  ubi  vero  exclusus 
fuit ,  Uaresimnovam  excogitasse  ,  ul  qui  in  Eccte- 
sia  non  polerat ,  sallem  extra  cam  principatum 
gereret.  Simili  enim  modo  Arrius,  valentinus, 
Marcion  ,  Montanus,  Novatianus  ,  Lutherus ,  ca> 
terique  hacresiarchae  ,  quia  ab  episcopalu,  si- 
milive  officioetgradu,  quemambiebant,  repulsi 
s-unt,  nova  dogmata  et  haereses  adinyenerunt, 
uovasque  cathedras  exlra  Ecclesiam  sibi  erexe- 
runt ,  uti  ostendam  2.  Petr.  2. 

En  tibi  primum  postpromulgatum  Evangelium 
(imm  anteillud  simoniaci  fuerunt,  Balaam,  pre- 
•io  volens  vendere  sua  oracula,  benedictiones  <'t 
maledictiones.  Num  22.  7.  et  Esau  ,  vendens  jus 
primogeniturae ,  eique  annexum  sacerdotium 
Iratri  Jacobo  Heb.  12. 16.  el  Giezi,  a  Naamanexi- 
gens  pretium  miraculosae  curationis  a  lepra,/j. 
Reg.  5.  20  et  Jason  ,  emens  ab  Antiocho  pontiH- 
catum,  2.  Mach.  h.  8.  aeque  ac  AnnasetCaipbas, 
eumdem  redimentes  a  Romanis)  simoniaeparcn- 
lem  :  en  pri.mum  sacrilegum  Spiritus  sancti  ins- 
titorem,  Simonem  Magum.  Tradit  S.  Clem.  I.  6. 
Const.  c.  7.  diaboli  concilium  fuisse  per  Simo- 
nem  Aposlolos,  pecunia  detinitos  el  captos ,  dono 
Dei  privare ;  sicul  Adamum  post  degustatum  ci- 
bum  interdictum,  promissa  immortalilate  priva- 
rat.  Recte  nota  Tharasius  1.  q.  1.  c.  eosqui,  pe- 
jorem  esse  simoniam  haeresi  Macedonianorum , 
llii  enim,  inquit,  creaturam  ,  et  servum  Dei  Pa- 
tris  et  Filii,  Spirilum  S.  delirando  fatentur :  isti 
rero eumdem Spiritumefficiunl  suum  servum,  imo 
quasi  pecuset  peculium  a  se  emptum,  quod  aliis 
div.endere  ad  libitum  possint. 

Quocirca  simonia  propric  esl  peccatum  con- 
tra  Spiritum  sanctum.  Hinc  refert  Petr.  Damiani 
ep.  5.  c.  7.  simoniacum  quemdam  scelus  suum 
parvi  pendenlem  ,  jussum  pronuntiare  doxolo- 
giam  S.  Trinitatis  :  Gloria  1'atri  et  Filio ,  et  Spi- 
rUui&ancio,  nequivisse  dicere,  Et  Spiriiuisancto; 
sed  lantum ,  Gloria  Patri  et  Filio,  eliamsi  se- 
cundo  e,t  teriio  idem  interando,  conatus  fuisset 
addere  ,  FA  Spiritui  Suncto  ,sed  frustra.  Nam,  ut 
subjicil  Damianus  :  MeriloSpirilum  sanctumdum 
rmit,  amisit ,  ut  qui  exclusus  eral  ab  anima ,  pro- 
ctd  etiam  etiam  consequenicr  esset  a  tingua. 

Porro  Urbanus  II.  Ponl.  anno  Dominil099.  ut 
grassantem illo  saeculosimoniae  pestem  reprime- 
ret,  coutra  eam  scripsil  epistolam  decrelalem,  ad 
i.urium  praepositum  S.  Juveniii  apud  Ticinum, 


APOSTOLORUM.  Cap.  VIII. 

<jua  inter  alia  docet,  simoniam  esse  emere  vcl 
veudere  beneficium  Ecclesiasticum,  aut  aliam 
icin  sacram,  eo  quod  Simou  idem  bic  fecerit, 
Audi  eum  :  Objicitur ,  utrum  vcndere  Ecclesiasti- 
cam  rem,  simoniacum  sit?  lloc  simoniacum  cssc 
palentcr  colligilur  ex  lioc ;  quod  beatus  Petrus 
ApostoLus  ait  Simoni  :  Pecunia  tua  tccum  sit  in 
perdilionem,quia  donum  Dei  existimasti  pecunia 
possideri .  Donuinquippe  Deicst  Spiritus  sanctus  , 
ct  donum  Dei  estres  ipsius  Ecclesia;  oblata.  Et  si 
bene  adverlis ,  Simon  Magus  qui  fictc  ad  fidem  ac~ 
cessit,  non  Spirilum  sanclum ,  propter  spiritum 
sanclum  quo  ipse indignus  eral  [quoniam  scriptum 
est :  Spirilussanclus  discipiinx  effugiet  fictum)sed 
ideo  quanlum  in  ipso  est  emere  voluil ,  ut  ex  vendi- 
lione  signorum ,  qiKC  per  eumdem  ficbant,  mulliplica- 
tam  pecuniam  quam  obtulerat ,  lucraretur.  TSec 
Apostolus  emptionem  Spiritus  suncti ,  quam  bene- 
novcral  ficri  non  posse,  sed  avibitionem  taliquais- 
lus  ,  id  est  avaritiam,  quai  est  idolorum  servitus  , 
ineodem  Simoneexhorruit,  el  malediclionis  jaculo 
perculit.  Quisquis  itaque  res  Ecclesiaslicas ,  quai 
Dei  dona  sunl,  quoniam  d  Deo  fidelibus,  et  a  fideli- 
bus  Deo  donantur,  quwque  ab  eodem  gratis  accipiun- 
lur  et  ideo  gralis  dari  debent ,  propter  sua  lucra 
vendit  vel  cmil,  cum  eodemSimone  donumDeipecu- 
nia  possideri  existimal, etc. ,  cum  principalis  inten- 
tio  Simonis  fuerit,  sola  pecunias  avaritia ,  id  est 
idololalria,  ut  ait  Apostolus  Paulus. 

Hinc  rursum  Henricus  II.  Imtj.  anno  Domini 
107i7.  ob  simoniae  labem  a  Spirilu  sancto  deser- 
tus  professus  est  se  toto  triduo  daemones  infestos 
vidisse,  ilammam  in  se  per  fistulam  jaculantes, 
adeOpertinacem,utnosterignisincomparatione 
illius  jocus  putetur,  et  nibil  calere;  ged  libera- 
tum  fuisse  a  juvene  semiusiulato,  scilicet  a 
S.  Laurentio  cujus  Ecclesiam  restauraverat.  Ila 
cx  Wilhelmo  Malmesburensi  et  Mallhan)  West- 
mOnasteriensi  refertBaron.  tom,.  11-  aitnoChris- 
Iil047. 

20.   PeCUNIA   TTA    TECUM    SIT    IN    PEKDITIONEM.  ] 

Maledicil  hic  Petrus  Simoni,  ex  zelo  juslitiae  non 
\  indictae  tanqnam  judex  vindexque  sceleris,  puta 
simonia^,  ad  caHerorum  cxemplum  etterrorem. 
Ex  charilate  ergo  id  fecit ,  ei  sludio  religioms, 
ut  primi  Christiani  discerenl,  quanlum  esset 
Simonis  et  Simoniee  ilagitium.  q.  d.  Pereas  et 
dainneris  6  sacrilege,  cum  tuis  nummis  sacri- 
legiis.  Juslamenim  in  scelus  profert  sententiam, 
eique  debitam  pcenam  irrogat,  suhaudi.  Nisi 
pceuitentiam  agas  ,  te<|ue  emendes.  Unde  paulo 
posiadillam  eum  bortatur  dicens  Pccnitenliam 
ituque  age.  Magis  ergo  minando  ,  quam  feriendo 
id  dicit.  q.  d.  Dignus  es  qui  pcreas  morle  prae- 
senli  et  aeterna  :  minor  tibi,  etex  parte  Dei  de- 
nunlio,  le  periturum  iturumque  in  gehennam, 
nisi  ab  boc  crimine  resipiscas.  Alioqui  enim  si 
ahsoluta  et  eflicax  fuisset  baac  Petri  senlenlia. 
Non  aulem  comminatoria ,  utique  subito  occidis- 
set  Simonem,  eumque  trusisset  in  tartara,  uti 
occidit  Ananiam  et  Sapphiram  c.  5.  qni  tamen 
longeminus  peccarant  quam  Simon.  Sed  voluit 
Dcus  scrvari  Simonem  ,  ad  majores  sancli  Petri 
cnm  eo  Romae  coram  Nerone  agones  et  triurn- 
phos. 

AdditBeda  etGlossa,  hac  verbaPetri  non  tam 
esse  imprecationem,  quam  propheliamet  prae- 
diclionem  ,  quod  scilicet  Simon  in  hoc  suo  sce- 
lere  aliisque  esset  p<'riturus  el  damnandnsjeslo 
ex  oflicio  suo  horteiur  cum  ad  pcenitentiam.  v. 
22.  Sic  malcdicit  Psaltes  impiis  cx  eodem  ze<n 


COMMENTAMA  IN  ACTA  APOSTOLORDM.  Cap.  VIII. 
C8.  Dclean/ur  dc  tibro  vivcniium.  Sic  ei  ris-     niero  ,  qui  refera  credunt 


187 
vel,  non  <■-  dignus 


sequcnter  res  hona;  seu  q 
simoni.-c,  elsceleris  materia.  Sic  enim  pecunia 
liaec  crat  impia  ct  sacrilega,  dignaque  perire, 
;equc  ac  impius  ct  sacrilegus  ejus  nundinator 
Simon.  Unde  S.  Ilieron.  in  c.  3.  Micheae :  Oblatam, 
inquit,  pecuniam  cum  offerenle  dumnavit.  Et 
S.  Chrysost.  sic  cxplicat.  q.  d.  Pcccatum  tuum 
sit  in  pcrditionem.  Et  S.  Bcrnard,  ep.  237.  cilalis 
hisce  Pelri  vcrbis,  exclamans ait  :Ovox  tonitrui, 
6  vox  magniftccnlia:  el  virtutis,  ad  cujus  terrorem, 
confundantur  ct  convertantur  retrorsum  omnes 
qui  oderunt  Sion !  Vidc  de  malediclionc  et  qno- 
modo  creaturse  malcdicere  liceat,  dissercntem 
S.  Thomam  2.  2.  q.  76. 

Narrat  Baron.  anno  Christi  Wil.  (quo  sxculo 
ob  tres  pseudopontifices  valde  grassata  est  si- 
monia  ;  cui  proindepra?  aliis  validc  se  opposuit 
B.  Petrus  Damiani)  ex  Desiderio  Abbate  Cassi- 
nensi,  episcopum  quemdam  Galliae  a  Leone  IX. 
Pontiflce  a  sacris  suspensum,  furtim  data  pecu- 
nia  a  CanecHario  Leonis  absolutionem  ct  resti- 
lutionem  officii  Episcopalis  impetrasse.  Inlel- 
lecta  fraudeLeo,  vocato  prcsbytero  qui  pecu- 
niam  nomiue  Episcopi  dederat,  ait  :  Pccunia  tua 
tecum  sil  in  perditionem ,  quia  donum  Dci  furlim 
trnlasti  pccuniis  possidere.  Cujus  sermonem  di- 
viua  mox  ultio  est  secuta,  ita  ut  amissa  mente 
ab  illa  <lie  usque  nunc,  inquit  Auctor,  ubiquc 
vagabundus  inccdat,  neculla  domus,  velclaus- 
tra ,  ullra  duos  dics  vel  tres  eum  retinere  va- 
leat. 

Qconiam  doncm  Dei. ]  Nomen  proprium  Spi- 
rilui  sancto  est  quod  sit  donum  ,  quia  ipse  est 
donun)  prinuun  increatum  et  notionale  :  proce- 
dit  enim  a  Patrc  etFilio  quasi  amor  utriusque  : 
amor  autcm  cst  primum  optimumquc  donantis 
donum  ,  quo  gaudet  illc  cui  donatur,  et  a  quo 
etctera  dona  largiter  prolluunt,  eoque  largius 
tpiomajorcst  amor.  llaex  S.  Angust.  S.  Thom. 
1.  p.  qu.  38  a  ult.  ibique  Scholastici  ad  unum 
ouines.  Simon  ergo  volcbat  emerc  Spiriium 
sanctum,  ut  cum  aliis  vendcrct,  puta  dona  et 
gratias  Spiritus  sancti,  non  tam  gratum  facien- 
ics,  quam  gratis  datas:  hse  enim  ostentationem, 
gloriam  et  qu.Tsium  apud  homines  pariunt ; 
quales  sunt,  loqtii  linguis,  prophetare  ,  morbos 
curarc ,  etc.  Ila  Urbanus  II.  cujus  vcrba  paulo 
anterecitavi. 

21.  NON  ESTTIRIPARS,  NEQUE  SORS   IN    SERMONE 

isro,  ]  idesl,  in  re  ista;  Tigurin.  vcrtit ,  in  hoc 
negotio:  pula  in  rcccptionc  ct  donationc  Spiri- 
ritus sancli.  Estmetonymia.  Sermocnim  ponilur 
pro  re  ,  quam  suo  sermone  exprcsserat  Simon, 
ajque  ac  Pctrus.  Syrus  lcgit,  non  est  tibi  pars, 
nec  sors  in  ftdc  ista ;  Clemens  lib.  6.  Constit.  c.  7. 
/Yon  cst  tibi  pars  in  scrmone  hoc,  ncque  sors  in  fi- 
dc  hac.  Sic  quoquelegunt  S.  Attgust.  tract.  0.  in 
Joan.  ct  Ambr.  I.  2.  de  Poenit.  c.  h.  q.  d.  Tu 
nonhabcs  fidem  vcram  Christi,  scd  lingis  teeam 
haberc,  ac  proinde  Christianrc  religionis  ct  Ec- 
clesto  non  cs  particeps,  atquc  consequcntcr 
Spirltus  sancti  non  cs  capax. 

lUirsum  Vatabl.  proprie  accipit  scrmonem 
pro  pncdicatione.  q.  d.  Prsedicatio  nostra  nihil 
ad  tc  pcrtir.ct  :  ncque  cnim  cs  cx   eorum  nu- 


can.  28.  Si  quis ,  ail,  Presbyler,  etc,  per  pecumam 
iianc  obtinaerit  dignitatem,  etc. ,  a  communionc 
modis  omnibus  abscindatur ,  sicut  Simon  Magus 
a  me  Pelro  abscissus  est.  Memorabile  est  quod 
scribit  S.  Ilieron.  in  vita  S.  Hilaiiouis,  nimiruni 
cum  cum  plurimos  miraculose  curaret,  nihil 
unquamabrisoblattimgratitudinisergovoluissc 
recipere,  illudquc  Christi  obtendisse  :  Grati, 
accepistis,  grutis  date.  Cumque  Orionus  vir  pri- 
marius,  quem  a  lcgionc  dcemonum  liberaverat, 
veniretad  cum  qtiasigratiam  rcdditurus  ,  dona 
affercns  dixit  ei  Sanctus  :  Non  legisti  quid  Giezi , 
quid  Simon  passi  sint ,  quorum  alter  acccpit  prc- 
tium,  allcr  obtutit  ut  ilte  venderct  gratiam  Spiri- 
tus  sancti,  hic  mercaretur?  CumqucOrionusfluens 
diceret  :  Accipe ,  et  da  pauperibus ,  rcspondit  : 
Tu  melius  potes  tua  dislribucre  ,  qui  per  urbes  am- 
bulas,  ct  nosti  pauperes  :  ego  qui  mea  reliqui  cu> 
aliena  appetam?  Tristi  autem  etin  terrajaccnti  : 
Noli ,  inquit ,conlristari  fili :  quodfacio,  pro  nn 
ct  pro  le  facio.  Si  enim  hac  accepero  ,  et  ego  offen- 
dam  Deum,  et  ad  te  legio  revertelur.  Discc  bic  . 
quam  Deus  velil  stia  gratis  dari  Sanctosque, 
praescrtim  ibaumaturgos,  ab  avaritiacsse  puros, 
et  ab  acceptione  munerum  essc  libcros. 

COR  EMM  TUUM    NON    EST  RECTCM  CORAM  DE0,] 

quia  distortum  per  avariiiam  et  ambitionem,  ct 
fictum  pcr  hypocrisin. 

22.  Si  forte  remittatcr.  ]  Dices,  ergone  dubi- 
tat  Petrus  num  Simoni,  si  vere  pceniteat,  remit- 
tcndum  sit  pcccatum  ?  Rcsp.  nequaquam.  Nrun 
Primo,  to  forte  non  cst  dubitantis,  sed  poliu< 
expletiva  confirmantis  particula  :  grcece  enim 
e$t&p«,  quod  non  tantum  forte,  sed  et  atique, 
sane  pi-ofecto  significat,  estque  soepe  explcliva 
particula  apud  Homerum,  ut  notat  Gaza  I.  2. 
Grammat.  Sic  Cbristus  ait  Malth.  11.  23.  Si  in 
Sodomis  factx  fuissent  virlutes  quce  factoe  sunt  in 
le  ( o  Capharnaum)  fortemansisscnt  usquc  in  hanc 
diem ;  ubi  -b  fortc,  non  est  dubitantis  (sciebat 
enim  determinate  Cbristus,  quid  in  hoc  casu 
fnturum  fuissct)  sed  confirmantis  :  gra?ce  enim 
estav,  idest,  utique.  Pluribus  exemplis  idde- 
monstat  S.  Ambros.  I.  2.  dc  Poenii.  c.  U.  et  5. 
ubi  docet,  nullum  esse  tam  grave  peccattun  . 
quod  poenitentia  non  deleat  Secundo,  to  forte 
significatdubium  cvcntum  et  cffcctum  remissio- 
nis,  ex  dubia  causa  :  licet  enim  cerlum  essel 
quod  Simon,  si  agcret  pccnitcntiam,  vcniaiu 
consequeretur,  lamen  quia  anccps  et  incertum 
erat,  an  esset  acturus  pncnitcntiam  ,  hinc  pari- 
tcr  anceps  ct  incertum  crat,  an  vcniam  conse- 
queretur.  Libcri  cnim  crat  arbitrii,  ex  eoquc  li- 
bcre  poterat  poenitere ,  vel  non  pccnitere  :  ac  vi- 
detur  Pctrus  per  vbforte  hic  innuere,  quod  non 
essct  acturus  poenitcntiam,  ac  proinde  vcniam 
non  consccuturus,  uti  revcra  noncgit,  neccon- 
secutus  est.  Sic  forte  Latine  usurpant  in  rebus 
qune  cvencrunt ,  scd  incerta  dc  causa ,  fortc  enim 
idcm  cst  quod  contingcntcr  ,  casu  ,  ct  vclut  per 
sortem.  Sic  Terentius  in  Andria  ;  Fortr,  inqtiit. 
aspicio  militrm,  aggredior.  hominem.  F.t  livins  l. 
1.  Forte  evenit.  Et  itilV.t  :  Forte  ita  acciderat. 
Tertio ,  -o  fortc  significat  fortuii.uu  remissioncuj 


168  GOMMENTARIA  1N  ACTA 

iiun  culpae,  sipccnUcat,  sedpocmc,  v.  g.  mortis 
(cmporalis  :  Deus  eniui  saepe  poenitentibus  licel 
condonet  culpam ,  non  Laoien  condonai  pcenam, 
ut  patuil  in  Davide  poenitenle,  2.  Reg.  1'-'.  \h. 
\on  moricris ,  verumtumcn  ,  etc. ,  fttttis  qui  natua 
cst  libi ,  morte  morietur.  Siniile  fuit  in  Ninivilis, 
(juil)iis  intonabat  Jonas  :  Adhuc  quadragintadies, 
el  Ninive  subvertetur ,  egerunt  enim  poeniten- 
tiam  ,  etsi  non  essent  certi  sc  per  eani  evasuros 
cxcidium.  Unde  S.  Augusi.  in  psal.  50.  8.  Nirii- 
vitee  ,  inquit,  de  incerto  egerunt  pamitentiam , 
ct  certam  misericordiam  invencrunt. 

Cogitatio,  ]  iitowta.  ,  id  est ,  consilium,  concep- 
tus,  excogitatio,  viuchinatio  ;  Syrus,  dotus. 

23.   IN    FELLE    ENIM   AMARITUDINIS.  ]    1(1    CSt,    111 

felle  amarissimo.  Jam  Prinio,  per  hoc  fet  accipi 
polest  ira  et  invidia  :  irae  enim  sedes  et  materia 
estfel.  q.  d.  Vidco  te  vehementer  iralum,  essc 
amaro  et  invido  corde,  eo  quod  videas  te  a  tuis 
despici,  tuosquc  discipulos  a  te  ad  nos  transire: 
invides  ergo  nobisexcellentiam,  lum  graliarum, 
ium  auctoritatis  ct  aestimationis.  Ita  Vatabl. 

Sccundo,  per  /e/hoc  aocipi  potest  hypocrisis. 
Sictit  enim  fel  colore  est  simile  melli,  sed  sa- 
pore  dissimillimum  ;  ita  hypocritae  os  habent 
mellcum,  sedfelleumcor.  q.  d.  Tu  simulas  bo- 
nitatem  ,  et  amhis  columbam  fellis  expertum , 
idest,  Spiritum  sanctum  suavissimum,  ejusque 
dona;  at  intus  plenus  etmalitia  et  impictate  : 
os  ergo  hahes  melleum  et  columbinum,  sed  cor 
felleum  et  serpentinum. 

Tertio,  per  fel,  accipi  potest  simonia :  hoc 
enim  fuit  proprium  Simonis  peccatum.  Simonia 
enim  vocalur  fel ,  quia  ipsa  est  sacrilegium  fel- 
leum,  idest,  pessimum  et  amarissimum.  Porro 
Simon  videtur  non  tantum  voluisse  emere  et 
vendere  Spiritum  sanctum,  sed^et  pertinaciter 
sensisse  hoc  esse  licitum,  quae  est  haeresis.  Fuit 
ergo  ipse  haereticus,  ut  habetur  1.  q.  5.  can. 
Petrus.  Haeresis  ergo  est  fel  amaritudinis. 

Ouarto  ,  fel  significat  quodlibet  peccatum  , 
quodamaricai  conscienLiam,  eiexacerbal  Deum 
ac  Spiritum  sanctum  ,  qui  lotus  suavis  estet 
melleus.  Hinc  in  Scriptura  peccatores  dicuntur 
Deum  suis  peccalis  exacerbare  ,  amaricare  , 
potare  felle  et  aceto  :  ut  palet  psal.  C8.  22.  Osee 
12.  \h.  et  Deuter.  32.  32.  et  maxime  Deuter.  29. 
18.  Ne  forte,  etc. ,  5(7  inter  vos  radix  germinans 
fet  et  amaritudinem,  quo  hic  alluditS.  Petrus. 
Hujus  rei  symbolo  Judeei  fellci,  Christo  in  cruce 
propinarunt  fel  et  myrrham  ,  Malth.  27.  31. 
Peccator  ergo  babet  cor  felleum  ;  id  est,  pes- 
sime  affectum  erga  Deum ,  crga  legem,  erga 
virlutem  et  honestatem  :  hcee  enim  omnia 
odit. 

Nota.  i:ro  fct ,  iocis  citalis  bebr.  est  xd$~>, 
ros ,  quod  tam  toxicum,  quam  fel  significat. 
Peccatum  ergo  est  fel et  toxicum.  Primo,  occi- 
dens  ipsam  animam,  quee  pecca.  Nam  anima 
qtuv  peccaverit,  ipsamorietur,  Ezech.  28.  20.  Se- 
rundo,  Deo  et  bominibus  noxium,  invisum  el 
< -xosum ,  adeoque  est  Deicidium  et  Christici- 
dium.  Sienimveneno,  vel  telo  aliquo  perimi  et 
oecidi  posset  Deus  ,  non  alio  quam  peccato 
•  ccideretur  ,  ufj  de  facto  codem  occisus  esl 
Chrislus.  Hiuc  vicissim  Deus  peccatis  et  pec- 
catoribus  erga  sc  fdleis,  cst  felleus,  eisque  fel 
iiae  et  vindictae  suae  propinat.  juxta  illud  Job 
'20.  Ui.  1'anis  ejits  in  utero  itlitts  vertetur  in  fet 
uspidum.  Kt  Jercm.  8.  \h.  Votum  dedit  nobis 
cquam  fcilts.   Et  c.  23.  15.    Cibabo  eos  ubsinthio, 


APOSTOLORUM.  Cap.  VIII. 

et  potabo  cos  fctle.  Et  Thrcn.  3.  5.  Circumdcdit 
mc  fclle  et  laborc.  Hoc  fel  gebennae  longe  ama- 
rius  est  omni  felle  lerrs ,  quod  ejus  respectu 
jiictum  lanlum  esl  et  fictum.  Cogiient  hoc  fcl 
gulosi  ct  peccalores ,  qui  hic  cupidiiatis  suae 
cxiguum  mel  sorbent,  dicantque,  Tanti  pocni- 
lerc  non  emo,  non  ila  demcns  ero,  ul  modico 
melle  aBiernum  et  amarissimum  fel  mihi  ac- 
cersam. 

Denique  pro  infetle  amaritudinis,  graece  cst, 
«'S  xo^ov  ntxpiets,  id  est  in  fel  acerbitatis  video 
le  esse :  in  fel,  id  est  in  felle,  ut  verlit  Noster. 
Soepe  enim  elj  ponitur  pro  ev ,  ulrumque  cnim 
respondet  Hebnco  beth,  id  est  in;  nisi  subaudias 
rpexovT«  ,  id  csl  currentem,  vel  ruentem.  Unde 
noster  Lorinus  suspicatur,  Petrum  per  revela- 
lionem  Dei  vidisse  et  cognovisse  Simonem  fore 
reprobum ;  el  addicendum  poenis  aalernis  ,  ut- 
pote  in  quas  hoc  suo  scelerum  felle  sponte  rue- 
ret ,  quaeque  sunt  fel  omnis  amariiudinis.  Undc 
et  subdit; 

ET  OBLIGATIONE  INIOUITATIS.  ]   GrfCCe  tk  ffuvoro- 

,«ov ,  id  esl ,  in  colligatione.  q.  d.  Video  te  multis 
peccatis,  quasi  funibus  etcatenis,  undique  col- 
ligatum  esse.  Syrus,  invincutis  iniquilatis  te  esse 
video.  Significat  Simonem  mullis  peccalis  obs- 
triclum ,  in  iisque  obsLinalum  esse  ;  scilicet  im- 
mersum  esse  superbiae  ,  avaritia? ,  invidiae, 
magise,  hypocrisi,  simoniaB  ,  sacrilegio,  etc. 
Talibus  intonat  Isaias  c.  5.  18.  Va,  qui  trahitis 
iniquitatem  in  funicutis  vanitatis,  et  quasi  vincu- 
tum  ptaustri  peccalum.  Vide  ibi  dicta.  Ecce  quam 
acri  censura  simonia  in  suo  auctore,  Simone,  a 
S.  Petro  perstricta  estet  damnata  :quam  proinde 
concionatores  in  ejus  asseclas,  puta  simonia- 
cos,  pari  ratione  et  jure  intorqueant.  Denique 
noster  Mariana  per  fct  et  obligationem  iniquita- 
tis ,  accipiLpoenam  ,  nonculpam.  q.  d.  Video  te 
lelliet  obligationi ,  id  eslgravi  supplicio  et  vin- 
culis,  destinari  :  quiaenim  irretitusespeccatis, 
hinc  video  quod  le  maneat  fel  et  suppli- 
cium. 

24.  Precamini.  ]  Simon  fingit  se  pcenitere ,  ut 
poenam  evadat :  limebat  enimne  morte  mulcta- 
letur,  uti  Ananias  mulctatus  erat  ab  eodem 
Petro  ,  queminsignis  terribilem  et  thaumalur- 
gum  videbat,  et  metuebat.  Nam  post  discessum 
Apostolorum  multos  Samaritanos  seduxit ,  et  a 
fide  Christi  avertit,uli  indicat  Irenaeus  1.  1.  c. 
20.  Refert  S.  Clem.  I.  G.  Conslit.  c.  7.  S.  Petrum 
rursum  cum  SimoneCcesareae  congressum,  eum 
dispulando  convicisse ,  ac  ad  fugam  in  Italiam 
coegisse.  Inde  ergo  proficiscens  Petrum  praeve- 
nit,  et  Neronem  circumvenit,  cui  ob  suas  praes- 
tigias  in  admiratione  fuit,  adeo  ut  illi  in  insula 
Tiberina  ,  ubi  nunc  est  templum  S.  Bartholo- 
mrci,  statua  posita  fuerithoc  titulo  :  Simoni  Deo 
sancto,  teste  Eusebio  1.  2.  Hist.  c.  13.  Sed  tan- 
dem  certans  cum  S.  Petro  ,  et  volans  per  aera, 
ejus  precibus  dejecius  et  ad  saxum  afllictus  ; 
c.rura  confregit,  teste  Epiph.  hoer.  22.  Qua  de 
'ausa  Nero  aegre  ferens,  suas  in  Simone  curio- 
sas  delicias  sibi  ereptas,  S.  Petrumcum  S.  Paulo 
mortedamnavit ,  uti  habent  ejus  Acta. 

25.  ET  II.I.I  QUIDEM  TESTIFICATI,  ]  SisyMpmpayMM, 

id  est,  suo  teslimonio  confirmantes  ea  quic 
deChristo  praedicala  fucrant  aPhilippo,  dicendo, 
seeadem  vidisse  et  audisse  ii  Christo,  esseque 
tesles  non  tantum  auritos  ,  sed  et  oculatos.  Sic 
in  judicio  et  tribunali  itxit^&vfS»  dicebaluris, 
qui  aflirmabat  et  testificabatur  quiddam  ,   non 


COMMENTARIA  IN  ACTA 

in  sua,  sed  iu  alicna  cansa,  in  qua  exceptio- 
nem  intendens  liti  se  offerebat,  quo  facto  lilem 
suam  faciebat  testificando  ,  qui  si  mendacii 
convincerelur ,  ^evoo/iKpzupidv ,  id  est  falsi  tes- 
timonii,  crimine  damnabatur,  ait  Budaeus  in 
Comment. 

Et  multis  regionibus.  ]  Graece ,  /&»/*»«  ,  id  est, 
oppidis,  villis  castetlis  ;  Syrus,  pagis  ;  Pagnin. 
vicis :  nec  enim  in  Samaria  erant  multae  regio- 
nes,  idest,  provinciae;  sed  ipsa  unica  erat  re- 
gio  inlegra ,  sive  provincia.  Apostolicum  ergo 
est  evangelizando  obire  pagos  et  villas,  et  rusti- 
cos  docere  res  fidei  et  salulis.  Id  enim  fecerunt 
bicS.  Petrus  et  Joannes,  imoChristus,  dicens: 
Paupcrcs  evangeiuanlur  ,  uti  recle  adverlit 
S.  Chrysost. 

26.  Vade  contra  meridianum.  ]  Vade  versus 
meridicm,  itaTigurin.  etPagnin.  Samariaenini, 
unde  veniebat  Philippus,  erat  ad  Septentrio- 
nem  Gazae. 

Wjrc.  est  deserta.  ]  Hcec,  scilicet  non  via,  ut 
vertit  Syrus;  sed  urbs  Gazu.  Addit  hoc  Lucas  ad 
(iistinctionem.  Duplcx  enim  fuit  Gaza  :  una  in 
Perside,  ita  dicta,  quod  in  ea,  utpote  munilis- 
sima  ,  Cambyses  omncs  suasopes  congesserat, 
a-it  Curtius  1.  13.  allera  Philistinorum,  quce  plane 
cversa  etvastaia  fuit  ab  Alexandro  Magno,  teste 
Cnrtio  I.  k.  ideoque  vocatur  Deserla.  ItaBeda, 
Hugo ,  Cnjet.  Gagneius  et  alii :  Perperam  ergo 
1'cza  pulat  t6  hac  est  dcserta ,  irrepsisse  in  tex- 
tum,  esseque  delendum  :  unam  enim  tantum 
csseGazam,  scilicet  quintam  Satrapiam  Pbilis- 
tinorum,  quac  nunquam  plane  fuerit  deleta  ,  ut 
dici  possit  deserta.  Hoc  enim  falsum  est.  Audi 
Adriccoinium  in  Descriptione  terrae  Sanctae ,  in 
Caza.  Alcxander  Magnus  slatim  atque  Tyrum 
expugnavit,  Gazam  post  bimestrem  obsidionem 
oecupans  ,  in  sempiternum  vertit  tumulum : 
undc  ob  id  deserta  appellatur.  Nova  vero  Gaza 
non  longe  a  veteri  redificata,  temporc  Macha- 
hacorum,  JosephJ  et  Ilicronymi  magnopere  Ilo- 
i  uit  :  iuide  juxla  eain  vixit  S.  Hilarion  ;  sicut 
olim  el  Samsoo  in  Gaza  vcteri;  mirumsui  robo- 
ris  decus,  vivens,  auferendo  ejus  porlas  ;  et 
mnriens  collisione  columnarum  domum  cum 
tribus  bominum  millibus  evertens  etoccidens, 
ostendii,  Judic.  16.  21.  et  29.  Qua?,  qualis,  et 
quanta  fuerit  Gaza,  dixi  Jer.  /j7.  1. 

97.  /Etiiiops.  ]  Abyssinus  ;  ubi  nunc  regnalPre- 
lo  Joannes.  Undeliqueleum  fuisseGentilem  ge- 
m»re,  an  etiamreligione,  dubium  cst  Affirmat 
r.(  ila  ,  Hugo  ,  Cajet.  aoster  Lorinus  et  Sanchez. 
Veriusnegantlren.  I.  h.  c.  'i0.  Baroa.  Carihus. 
v.i  alii,censentqueeumreligione  fuisse  Judaeum, 
pllia  proselytiun  ;  lum  quia  legehat  Isaiain:  tuni 
<iuia  venerat  adorare  in  Jerusalem  :  tum  quia 
primo  Genlili,  pula  Cornelio  Centurioni,  Evan- 
gclium  praedicavit  9.  Petrus  Act.  10.  tum  quia 
magna  fuit  /Ethiopibus  cum  Judaeis  familiaritas, 
ct  in  religione  consensio ,  teste  Strabone  1.  17. 
I  ndcet  circumcidebantur,  rcque  ac  Jud.Ti  tesie 
JOsephO  1.8.  c.  U.  praesertim  quia  rcg<>s  /Elhio- 
pin;  scribunl  se  lilios  Salomonis  ct  Davidis,  ul- 
pote  prognalos  a  regina  Saba  cx  Salomone,  uti 
fuse  parrat  Damianus  Goes  libro  de  Moribus 
lEthiopium. 

Hic adimpletum  estillud  psal.  67.  32. /Elhiopia 
/'■'(rvcnirt  ituinus  rjus  Deo  :  praveniet ,  id  est  , 
prima  vcniet,  prima  cMendel,  manus  ejus,  id 
cst,  suas  (ut  patet  cx  Ilcbiaeo)  Deo,  scilicct  ad 
lidcm,  obcdienliiim  .  fo-dus  ct  muncra  ei  olle- 
i:"iiM  i .    A  LAPIDE.     tom.   X. 


APOSTOLORUM.  Cap.  MII.  100 

renda.  Unde  S.   Hieron.  *6riil,jBtkiopia  fettmei 

dare  manus  Deo ,  Pagnin.  currere  faciet  tnanus 
suas  Deo. 

Mystice,S.  Aug.  credendo  prcevenict  manus  , 
id  est,  opera  sua  ;  fides  enim  prcecedit  bon.i 
opera.  Per  hunc  enim  jF.ihiopcm  principem, 
seque  ac  paulo  post  per  S.  Bialtbasum  Apostolum 
eodem  missum  ,  /Ethiopia  fidem  Chrisli  recepit. 
Ha  S.  Hilar.  Basil.  et  alii  in  psalmum  67.  ac 
S.  Hieron.  in  Abdiam. 

Eunuchus.  ]  Id  est,  princeps ,  regina;  et  gy- 
naecei  custos  :  quia  enim  feminarum  regiarum 
pudicitia  commendabatur  eunuchis,  hinc  illi 
effecti  sunt  auloe  principes  ,  adeo  ut  eunuchus 
idem  fuerit  quod  princeps ,  ut  dixi  Daniel  c.  1. 
Nam,  teste  Arislotele,  cum  caetera  animalia 
mansuescant  si  castrentur,  solus  homo  eo  fi; 
ferocior.  Unde  Eutbym.  in  psalm.  167.  scribit, 
hunc  Eunuchum  in  imperio  /Ethiopiae,  post  re- 
ginam  fuisse  primum. 

Candaces.  ]  Nazian.  orat  in  S.  Baptisma,  et 
Euthym.  in  Psalm.  67.  censent,  hoc  esse  nomen 
Eunuchi.  Verurn  alii  omnes  censent ,  esse  no- 
men  reginae  /Etbiopum  :  nam  hi  regebantur  a 
feminis  quasi  reginis,  quas  Candaces  nuncupa- 
bant.  Ita.  Plinius.  1.  6.  c.  29.  Slrabo  1.  17.  et  Eu- 
seb.  1.  2.  Histor.  c.  1.  Post  reginam  enim  Saba 
quae  venil  ad  Salomonem,  videlur  receptum  ut 
reginac  regnarent,  ait  Mariana.  SicPharao,  et 
postea  Ptolemasus,  fuilcommunenomen  reguni 
/Egypti;  Antiochus,  regum  Syriae;  Ciesar,  Im- 
peratorumRom.  Tradunt /Ethiopes,  hanc  Can- 
dacem  ,  sive  reginani/Ethiopia?,  vocalam  fuissc 
Indich,  eamque  ab  Eunuchoconversam  ad  Chris- 
tum  ,  convertisse  pariter  /Ethiopiam.  Sic  enim 
ajunt  apud  Damianum  Goes  c.  16.  de/Elhiopum 
moribus  :  Nos  ferme  prius  cateris  Christianu 
omnibus  ,  baptismum  ab  Eunucho  Ccndacis  regino? 
JEthiopia; ,  cui  nomcn  erat  Indich,  accepimus. 
Idem  refcrt  Ortclius  in  Theatro  orbis,  in  Abys- 
sia  ,  qui  pro  hidich,  ait  eam  vocaiam  Judith. 

Qui  EBA.T  super  omnes  gazas  ejus.  ]  qui  prsee- 
ral  thesauro  regio,  quasi  reginae  thesaurarius  , 
sicut  Remae  dignitas  crat  qu.xslurae  et  quaeslo- 
rum,  qui  pracerant  thcsauro  reipublicae. 

Vi  neiut  adorare  in  jERUSALEM.]Scilicet  Deum 
vcrum  Jud&orum ,  lum  proprie  dicta  ora- 
tione  et  adoratione ,  lum  sacrificio.  Hoc  enim 
cx  lcgis  praescripto  nullibi  peragi  poterat,  nisi 
in  templo  Hierosolymitano;  cum  oralio  cl  ado- 
ralio  in  /Elhiopia  ct  quovis  alio  loco  fieri  possci. 
Sic  adorarc  sumilur  pro  sacrificare,  Joannis 
/i.  20.  Patres  noslri  in  montc  hoc  adoraverunt,  et 
vos  dicitis,  quia  Ilicrosolytnis  cst  tocus  ubi  ado- 
rarc  oportct.  Similc  est  Joan.  12.  20.  Sophon. 
2.  11.  elalibi. 

28.    LSGENSQOB    ISAIAM    PROPHETAM.   ]    VideUll 

crgo  caluissc  linguam  Hcbraicam,  ait  Hugo  el 
Glossa  ,  quasi  Prosclyius  ;  nisi  dicas  Isaiam 
fuisse  conversum  in  linguam  £thiopicam.  No- 
lat  S.  Chrys.  diligentiam  et  devotionem  bujus 
Eunucbi,  qiii  etiam  per  iter  in  curru  lectitarit 
lsaiam.  I.l  S.  Hicron.  cp.  103.  ad  Paulinum:  Re- 
liquit ,  inquit ,  autam  rcgiam  ,  ct  tantus  amator 
legis  divinwqttc  scicntitv  fnil,  ttt  ctiam  in  vehiculo 
sarras  Litteras  lcgcrrt.  Sic  hoc  s.tcuIo  Cardinal. 
Hosius  Concilii  Tridentini  Praescs,  ne  quid  tem- 
poris  in  ilincrc  pcrderct,  solcbat  in  curru  lccli- 
lare  ,  ac  nominatim  lactitabat  paraphrasim  Oso- 
rii  in  Isaiam;  qiux  tunc  rccens  prodierat,  ait 
Protonotarius  Reschius  iu  ejus  vita. 


170  COMMENTARIA   IN  ACTA 

29.  Dixit  autem  Spiritis  Piulippo.  ]  Sciliccl 
Spiritus  sanctus  per  internani  inspirationem  ct 
locutioncm.  lta  Bcda,  Hugo  et  Dionys.  licet  Ca- 
jetan.  et  noster  Lorinus  accipiant  angelum.  Hic 
enim  vocatur  Spiritiis  Domini  v.  39. 

31.  QUOMOPO  POSSUM  ,    SI  NON  ALIQUIS  OSTENDE- 

niT  miiii?]  Cr,x'ce  65>jy>j5>j ,  id  est  duce  vIcb  mihi 
fuerit ,  ut  verlit  Pagnin.  et  Tigurina.  Ergo  verba 
intelligebat,  non  sensum  abditum,  cujus  ducem 
et  interpretem  postulat.  Notent  hochaeretici,  qui 
sacram  Scripturam  inlellectu  facilemetcuilibel 
apertampronuntiant.  AudiantS.  Hieron.  ep.  103. 
jam  citata:  Nec  sanctior  sum  hoc  Eunucho  ,  nec 
studiosior ,  qui ,  etc.  ignorabat  eum,quem  in  libro 
nesciens  venerabatur.  Venit  Phitippus,  ostendit  ei 
Jesum,  qui  clausus  latebat  in  littera,  etc,  ut  in- 
telligeres  te  in  Scripturis  sanctis  ,  sine  prxvio  et 
monslrante  semitam  non  posse  ingredi.  Idem  sen- 
serunt  et  feceruut  S.  Basil.  et  S.  Nazianz.  apud 
Ruflinuml.  11.  Histor.  c.  9.  Et  S.  Aug.  ep.  119. 
c.  21.  In  ipsis ,  ait,  S.  Scripturis  mullo  nescio 
plura,  quam  scio.  Idem  1.  12.  Confess.  c.  \h. 
Mira  ,  ait ,  profunditas  eloquiorum  tuorum,  Deus 
meus,  mira  profunditas  ;  horror  est  intendere  in 
cam ,  horror  honoris ,  et  tremor  amoris.  S.  Am- 
bros.  ep.  Ixh.  ad  Constant.  Mare,  inquit,  est  in 
se  scriptura  divina ,  habens  in  se  sensus  profun- 
dos  ,  altiludinem  Prophelicorum  anigmalum. 
Quocirca  S.  Hieron.  praefat.  in  epist.  ad  Ephes. 
Nunquam,  ait,  ab  adolescentia  aut  legere,  aut 
doctos  viros  qu&  nesciebam  interrogare  cessavi , 
aut  me  ipsum  habui  magistrum.  Denique  nuper 
Alexandriam  perrexi ,  ut  viderem  Didymum  ,  el 
ab  eo  inScripturisomnibusqua  habebam  dubia  scis- 
citarer.  Idem  dicunt  alii,  quos  citavi  Prooemio 
in  Pentateuchum. 

32.  Locus  autem  ScniPTUR^.  ]  Direxit  Spiritus 
sanctus  oculos  Eunuchi  in  c.  53.  Isaiae,  quod 
totum  est  de  Chrislo  ejusque  passione  ,  ut  ex 
eo  ,  explicante  Philippo,  Christum  agnosceret, 
in  eumque  crederet.  Unde  discimus,  quam  utile 
sit  legere  libros  pios  praesertim  S.  Scripturam. 
Huic  enim  lcctioni  interserit  se  Spiritus  sanctus 
eorum  auctor,  piasque  rerum  lectarum  cogita- 
tiones  intelleclui,  et  affectiones  voluntati  instil- 
lat ,  quibus  homo  convertatur  ,  vel  ad  majorem 
sanclitatem  provehatur.  Ita  ex  lectione  vitae 
S.  Antonii ,  conversi  sunt  duo  illi  aulici  Imper. 
ipseque  S.  August.  uti  ipse  refert  1.  8.  Confess. 
c.  6.  et  7.  Imo  cum  S.  Athanasius  fugiens  Arria- 
nos,  vitam  S.  Antonii  a  se  scriptam  Romam  de- 
tulisset,  eamque  legendam  dedisset ,  multi  Ro- 
mani  nohiles,  viri  et  feminae,  spreto  mundo 
vitam  religiosam  instarS.  Anlonii  amplexi  sunt: 
quorum  dux  fuit  S.  Marcella,  testeS.  Hieron.  in 
cjus  Epitaphio  epist.  16.  ad  Principiam  ejus 
filiam.  Sic  Societatis  nostrae  fundator  S.  Igna- 
tius,ex  vulnere  decumbens,  cum  casu,  vel  po- 
tius  Dei  nutu  et  ductu,  vitam  Christi  et  Sancto- 
rum  lectitaret  ,  ex  milite  saeculari  factus  est 
dux  militiae  sacrae  et  religiosae  ,  uti  narrat  Riba- 
den.  initio  Vitae  ejus. 

Qui  ergo  suae  salutis  et  perfectionis,  acque  ac 
divinae  inspirationiset  gratiae  est  avidus,  sequa- 
tur  et  exequatur  hoc  S.  Basilii ,  imo  Spiritus 
sancti ,  placitum  :  Lectioni  pia  succedat  oratio , 
orationi  lectio.  Et  illud  S.  Aug.  serm.  112.  de 
Tempore  :  Qui  vult  cum  Deo  semper  esse ,  fre- 
quenter  debet  orare  et  legere.  Nam  cum  oramus, 
ipsi  cum  Deo  loquimur  :  cum  vero  legimus,  Deus 
nobiscum  loquitur,  Fecit  hoc  S.  Marcella,  de  qua 


APOSTOLORUM.  Cap.  VIII. 

S.  Hicr.  epist.  16.  jam  citata:  Divinarum,  inquit, 
Scripturarum  ardor  erat  incredibilis,  semperquc 
cantabat :  In  corde  meo  abscondi  eloquia  tua ,  ut 
non  peccem  tibi.  Et  itlud  de  perfecto  viro  :  Et  in 
lege  Domini  voluntas  ejus ,  et  in  lege  ejus  medila- 
bitur  die  ac  nocte ;  meditationem  legis  non  in  rc- 
plicando  quce  scripta  sunt,  ut  Judceorum  exisli- 
mant  Pharisai ,  sed  in  opere  intelligens  ,juxta  il- 
lud  Apostoticum :  Sive  comeditis  ,  sive  bibitis ,  sive 
quid  agitis,  omnia  id  gtoriam  Domini  facientes. 
Et  Propheta  verba,  dicentis :  A  mandatis  tuis  in- 
tellexi ,  ut  postquam  mandata  comptesset ,  tunc  se 
sciret  mera-i  intetligentiamScripturarum.  S.  Am- 
br.  serm.  35.  Quod  ,  inquit,  sacrarum  titterarum 
tectio  vita  sit,  Dominus  testatur  dicens  Joan.  6. 
Verbaqum  ego  locutus  sum  vobis,  spiritus  et  vita 
sunt.  Idem  1.  1.  Offic.  c.  26.  Cur,  ail,  non  itta 
tempora,  quibus  ab  Ecctesia  vacas ,  lectioni  im- 
pendas  ?  cur  nonChristum  revisas,  Christum  ailo- 
quaris  ,  Christum  audias?  illum  altoquimur  cuvi 
oramus ,  illum  audimus  cum  divina  legimus  ora- 
cula.  S.  Chrys.  hom.  35.  in  Genesim  ;  Magna , 
inquit ,  diligentia  divinarum  Script.  tectioni  vace- 
mus.  Nam  ticet  desit  nobis  hominis  magisterium, 
ipse  Dominus  superne  corda  nostra  intrans  illus- 
trat  mentem ,rationi j ubar  suuminfundit,  delegit 
occutta,  doctorque  fit  eorum  quce  ignoramus,  etc. 
Igitur  lectioni  vacemus  magna  pietate  et  ailen- 
tione,  ut  possimus  d  sancto  Spiritu  ad  scripto- 
rum  intetligentiam  duci ,  et  muttum  inde  fructum 
percipere.  Id  deinde  probat  exemplo  nostri  hujus 
Eunuchi,  quod  fuse  explicatet  perurget. 

Tanquam  ovis.  ]  Vide  heec  explicata  in  ipso 
Isaia. 

33.  Aperiens  autemPhilippus  os  suum.  ]Idest, 
orsus  loqui,  docere  et  praedicare  Jesum.  Hasc 
enim  phrasis  significat  rem ,  quam  quis  ore  suo 
prolocuturus  est,  esse  gravem  et  sublimem , 
eamque  cum  pondere  et  auctoritate  eloqui. 
Symbol.  Beda :  Apposite,  ait  haec  apertio  oris 
alludit  ad  nomen  Philippi.  Philippus  enim  he- 
braiceidem  est,  quod  os  lampadis  ;  quae  scilicet 
hic  obscuritalem  prophetiae  Isaiae,  illustret.  et 
convertat  in  lucem  scientiae.  Porro  Philippus 
hiccatechizavit  Eunuchum,  eumque  docuitmys- 
teriumincarnationis  et  redemptionis  Christi,  illi 
antea  inauditum.  Sic  et  Apostoli  omnes  fuerunt 
catechistae ,  eorumque  conciones  erant  caleche- 
ses,  uti  ait  Paulus  Galat.6.  6.  Hisce  ergo  ducibus 
glorientur  nostri  catechistae,  sciantque  suum 
munus  esse  Apostolicum.  Alacriter  ergo  etstre- 
nue  rudes,  puta  pueros,  plebeios ,  rusticos  cate- 
chizent.  Hoc  fecit  Christus,  hoc  Apostoli.  Vide 
dicta  Galat.  6.  6. 

36.  Ecce  aqua.  ]Modeste  petit  baptismum.  q.  d. 
Baptiza  me,  fides  plena,  est ,  aqua  prope,  bapti- 
zator  pr&sens ,  ait  Glossa.  Inde  haec  aqua  vocata 
est  fons  ^thiopis,  de  quo  ex  S.  Hieron.  et  Sali- 
gnacioaudi  Andrichom.  in  Descript.  tribus  Dan  : 
Fons  AZthiopls ,  inquit,  est  in  medio  itinere  ,  quo 
itur  ab  Jerusalem  in  Gazam  contra  Bethsuram  , 
vigesimo  ab  urbe  lapide,  ad  radices  montis  ebul- 
liens,  et  eadem  qua  gignilur  sorbetur  humo,  in 
quoPhilippus  Eunuchum  Mthiopem  baptizavit ,  qui 
dum  in  curru  vetus  instrumentum  retegeret ,  fon- 
tem  reperit  Evangetii. 

37.  Credo  Filium  Dei  esse  Jesum  Christum.  ] 
Multa  alia  credenda  sunt,  ut  quis  digne  susci- 
piat  baptismum;  ut  mysterium  S.  Trinitatis, 
Ecclesia  Catholica,  remissiopeccatorum,resur- 
rectio ,  et  cactera  quasSymbolo  Apostolicocon- 


COMMLYiAhlA  IN  ACTA 

linenlur.  Qtiare  dubiumnonesteaevangelizasse 
philippumetcrediiaesseabEunucho.Preecipuum 
ergo  arliculum  tle  Christi  divinitalc  duniaxat 
liic  nominat  Lucas,  ctsub  eo  cseteros  intelligit : 
(juia  isunusloti  orbicrat  novus  et  pene  incrc- 
dibilis ,  ac  recenter  peraclus  :  eum  ergo  ubique 
pro;  cceterispraedicabantelinculcabantApostoli. 
Sirniliter  non  esl  dubium  Pbilippum  excgisse, 
ct  Eunuchum  exhibuisse  signa  doloris  et  con- 
uilionis  de  peccalis  admissis.  Hic  enim  dolor 
irquii  itur  ante  bapiismum  ,  nt  quis  sit  capax 
rcmissionis  eorumdem  et  justilicationis.  Ita 
S.  August.  lib.  1.  deFideetopcr.  c.  8.  el  9. 

89.  Spiritus  Domini.  ]  Puta  angelus.qui  nomi- 
nalusest  v.  26.  Ita  Salmeron,  Sanchez,  Lorinus, 
ct  innuit  Hieron.  in  c.  63.  Isaiae. 

IUpuit  Piiilippum.  ]  Sicut  rapuit  subitoque  ex 
Judoea  in  Babylonem  transtulit  Habacuc,  ut  fer- 
ret  prandiuin  Danieli  c.  \h.  35.  sic  hic  subito  ex 
via  Gazenzi  transtulil  Philippum  in  Azolum,quae 
aGazadislatquadraginta  milliaribus.  ItaS.  Chry- 
soat,  OEcumen.  el  alii.  hlque  prinio,  ut  per  hunc 
hunc  raptain  sciret  Eunuchus,  Philippum  esse 
\irum  admirabilcm  ct  divinum,  ait  S.  Chrysost. 
.Secundo,  ut  scirct  Philippum  a  Deo  ad  ipsum 
catechizandum  ct  baptizandum ,  csse  missum  : 
unde  co  facto,  ab  eodem  abripi.  Ila  Lyran.  Ter- 
lio  ,  quia  alias  Eunucbus  diulius  detinuissetPhi- 
lippuni,  qucm  Dcus  volcbat  aliis  qncque  evan- 
gelizarc.  Ita  OEcum.  Porro  baec  omnia  contige- 
iuiii  paulo  post  credem  S.  Stephani,  ut  patet  ex 
v.  /».  Cndc  Cbronicon  Alexand.  asseril,  secundo 
anuo  abascensu  Christi  in  ccelum  in  conversum 
esse  Eunuchum  a  Philippo,  etCornclium  aS.  Pe- 
tro,  de  quo  c.  10.  Idem  sentit  Gaspar  Sanchez 
tract.  l.de  Praedic.  S.  Jacobi  in  Hispan.  c.  9. 

lllAT      AUTl.M    PER    VI  AM    SUAM    GAUDENS.   ]    Gail- 

dium  cnim  csl  fructus  Spiritus  sancti  quem  in 
baptismo  receperat.  Merito  gaudcbat  dc  tam 
niagno  Dci  dono,  et  tam  mira  ct  speciali  ejus 
providentia  sibi  collato.  Vere  S.  August.  in  sen- 
trnliis -sent.  90.  JSonpotcst,  ait,  quisquam  frau- 
dari  delcctalionibus  suis ,  cui  Chrislus  csl  gau- 
dium.  /Ei.crna  cnim  cxultatio  est  ci ,  qui  bono 
Uctatur  (Vtcmo.  Et  sent.  131.  Christiano  recle 
gaudendi  causa,   non  pra;scns  swculum  cst ,  scd 


APOSTOLORUM.  Cap.   VIII.  171 

futurum.S.  Hieron.  in  cap.  53.  Isaiee  scribithunc 
Eunuchum  praedicasse  Cbrislum  in  A-.iliiopia, 
factuinquc  Apostolum  /Eiliiopum ,  ac  dc  diaci- 
cipulo  magistrum.  Idcm  leslalur  Irensens  libr.  S. 
c.  12.  Cyrillus  catechesi  17.  et  Euscb.  lib.  'J.  his- 
loria3  c.  1.  Ferlur  ipsc  suscepisse  S.  Mallliieuin 
in  .Eihiopiani  missum ,  in  ui  be  Nadaber ,  inquit 
Gagneius.  Addit  Dorotheus  in  Synopsi  Sancto- 
rum:  etex  eo  Niceph.  lib.  2.  c.  6.  et  7.  hunc  Eu- 
nuchum  in  Arabia  Felici,  Tapi  obana,  et  universa 
Erythra  Evangelium  praedicasse  ,  tandemque 
martyrio  coronatum  ibidem  sepultum:  insuper 
ccemeterium  ipsius  fidelibus  cssc  munimcntum 
insuperabile,  barbaros  ct  scelestos  fugans,  mor- 
bos  dcpellens,  et  sanationes  operans  usque  ad 
praesentcm  diem. 

^O.  Donec  vemret  CtfSARtAM.  ]  Cxsarca  urlis 
Palestinae  sita  inter  Doram  et  Joppem  ;  prius 
dicta  est  turris  Slratonis;  sed  ab  Herode  Asca- 
loniLi  in  honorem  Augusti  Caesaris ,  cui  eam 
dcdidicavit ,  dicta  est  Ca?sarea ,  diversa  fuita 
Cicsarea  Pbilippi  ,  quae  sciliccta  Philippo  Hcro- 
dis  filio,  inhonorem  Tiberii  Caesaris,  ad  radices 
Libani  et  a?dificata;  inde  nomen  utrumque  ac- 
cepit ,  ac  postea  ab  Herode  Agrippa  in  honorem 
Neronis  ,  dicta  est  Pieronias.  Porro  in  hac  nos- 
tra  Caesarea  Philippus  hic  Diaconus  doinuni 
habuit,  in  qua  et  habitavit  cum  quatuor  suis 
filiabus  Prophetissis,  de  quibus  c.  21.  In  cadem 
Ilerodes  Agrippa  senior,  cum  quinquennalia 
celebraret,  neque  adulatores  compesccrct,  qui 
ei  peroranti  acclamabant :  Vox  Vei ,  non  homi- 
nis  ,  ab  angelo  percussusinteriit,  Act.  12.  In  ea- 
dem  Cornelius  Centurio  a  S.  Petro  baptizatus, 
primus  inea  Episcopus  fuisse  traditur,  Act.  10. 
Hic  quoque  Agabus  Propheta  zona  Pauli  se  as- 
tringens  ;  ejus  vincula  praedixit :  unde  paulo 
post  Hicrosolymae  Paulus  vinctus,  missus  est 
Caesaream,  ubi  coram  rege  Agrippa  ct  Felicc 
praeside  causam  suam  cgit  ,  ac  dctentus  in 
vinculis  a  Festo  Ciesarem  appellavit,  Act.  23. 
ct  seq.  Hujus  urbis  Episcopus  postca  fuil  Eu- 
scbius  Eccles.  Historiae  scripior,  aui  inde  Cs- 
sarensis  cst  dictus;  sicut  S.  Basilius  alterius 
Caesarea?,  quae  esl  in  Cappadocia,  fuit  Episco- 
pus.  Ita  Adrichom.  in  De^cripiionelcrraeSancta?. 


CAPUT  NONUM. 

SYNOPSIS    CAPITIS. 

Di  .scribituii  iiir.  Primo,  conversio  S.  Pauli.  Sfcundo  ,  duo  miracula  S.  Petri  ,  scilicet 
c.uratio  /Eni:  e  paralvtici  ,  V.  32  et  Dorcadis  defunct^e  suscitatio  ,  v.  38. 


aulus  aulem  adhuc  spirans  minaruai ,  et  caedis  in  discipulos  Domiui , 
accessit  ad  principem  sacerdolum.  2.  El  petiit  ab  eo  epistolas  in  Damascum 
ad  Synagogas :  ut ,  si  quos  invenisset  hujus  viae  viros  ac  mulieres ,  vinctos 
pciducercl  in  Jerusalem.  3.  Et  cum  iter  faceret,  contigit  ut  appropinquaret 
Damasco  :  et  subito  circumfulsit  eum  lux  de  ccelo.  4.  Et  cadens  in  lerram 
atidivit  vocem  dicentem  sibi:  Saule ,  Saule,  quid  me  persequeris?  5.  Qui 
dixit :  Quis  cst  Domine  ?  Et  ille  :  Ego  sum  Jesus ,  quem  tu  persequeris  , 
dinum  cst  tibi  contra  stimulum  calcitrare.  G.  Et  tremens,  ac  slupens  dixit:  Domine  quid  me 
vis  facere  ?  7.  Et  Dominus  ad  eum  :  Surge,  ct  ingredere  civitatem ,  et  ibi  dicelur  tibi  quid  te 
opoiteat  faccro.  Viri  autem  illi ,  qui  comitebanlur  cum  eo,  stabant  stupcfacti ,  audicntes  quidem 


172  COMMENTAfilA  LN  ACTA  ArOSTOLORUM.  Cap.  IX. 

vocem  ,  ncminem  aulem  videntes.  8.  Surrexit  autem  Saulus  de  terra ,  apertisque  oculis  nihil 
videbat.  Ad  manus  autem  illum  traheutes,  introduxerunl  Damascum.  9.  Et  erat  tibi  tribusdiebus 
non  videns,  et  non  manducavit,  neque  bibit.  10.  Erat  autem  quidam  discipulus  Damasci , 
nomine  Ananias :  et  dixit  ad  illum  in  visu  Dominus:  Anania.  Al  ille  ait :  Ecce  ego  Domine. 
1 1 .  Et  Dominus  ad  cum:  Surge,  et  vade  in  vicum  ,  qui  vocatur  Rectus  :  et  quoere  in  domu 
Judae  Saulum  nomine  Tarsensem :  ecce  cnim  orat.  12.  Et  vidit  virum  Ananiam  nomine  , 
introeuntem ,  ct  imponentem  sibi  manus  ut  visum  recipiat.  13.  Respondit  autem  Ananias : 
Domine,  audivi  a  multis  de  viro  boe  ,  quanta  mala  fecerit  Sanctis  tuis  in  Jerusalem  :  14.  et  hic 
liabet  potestatem  a  principibus  Sacerdotum  alligandi  omnes,  qui  invocant  nomen  tuum.  15.  Dixit 
autem  ad  cum  Dominus:  Vade,  quoniam  vas  clectionis  est  mihi  iste,  ut  portet  nomen  meum 
coram  gentibus ,  et  regibus,  et  filiis  Israel.  10.  Ego  enim  ostendam  illi,  quanta  oporteat  eum 
pro  nomine  meo  pati.  17.  Et  abiit  Ananias ,  et  introivit  in  domum:  et  imponens  ei  manus, 
dixit :  Saule  frater ,  Dominus  misit  me  Jesus ,  qui  apparuit  tibi  in  via  qua  veniebas ,  ut  videas,  et 
implearis  Spiritu  sancto.  18.  Etconfeslim  ceciderunt  ad  oculis  ejus  tanquam  squameae ,  etvisum 
recepit :  et  surgens  baptizatus  est.  19.  Et  cum  accepisset  cibum ,  confortatus  est.  Fuit  autem 
cum  discipulis ,  qui  erant  Damasci ,  per  dies  aliquot.  20.  Et  continuo  in  Synagogis  praedicabat 
Jesum,  quoniam  hic  est  filius  Dei.  21.  Stupebant  autem  omnes  qui  audiebant ,  et  dicebant  : 
Nonne  hicest ,  qui  expugnabat  in  Jerusalem  eos ,  qui  invocabant  nomen  istud  :  et  huc  ad  hoc  venit , 
ut  vinctos  illos  duceret  ad  Principes  sacerdotum  ?  22.  Saulus  autem  multo  magis  convalescebat , 
et  confundebat  Judaeos,  qui  habitabant  Damasci ,  aflirmans  quoniam  hic  est  Christus.  23.  Cum 
autem  implerenturdies  multi,  consilium  fecerunt  in  unum  Judaei  ut  eum  interGcerent.  24.  Notae 
autem  factae  sunt  Saulo  insidiae  eorum.  Custodiebant  autem  et  portas  die  ac  nocte  ,  ut  eum  inter- 
ficerent.  25.  Accipientes  autem  eum  discipuli  nocte,  per  murum  dimiserunt  eum  ,  submittentes 
in  sporta.  26.  Cum  autem  venisset  in  Jerusalem,  tentabat  se  jungere  discipulis  ,  et  omnes  time- 
bant  eum  ,  non  credentes  quod  esset  discipulus.  27.  Barnabas  autem  apprehensum  illum  duxit  ad 
Apostolos :  et  narravit  illis  quomodo  in  via  vidisset  Dominum ,  et  quia  locutus  cst  ei ,  et  quomodo 
in  Damasco  fiducialiter  egerit  in  nomine  Jesu.  28.  Et  erat  cum  illis  intrans,  et  exiens  in  Jeru- 
salem  ,  et  fiducialiter  agens  in  nomine  Domini.  29.  Loquebatur  quoque  gentibus  ,  et  disputabat 
eum  Graecis :  illi  autem  quaerebant  occidere  eum.  30.  Quod  cum  cognovissent  fratres,  deduxerunt 
eum  Caesaream ,  et  dimiserunt  Tharsum.  31 .  Ecclesia  quidem  per  totam  Judaeam ,  et  Galilaeam  , 
et  Samariam ,  habebat  pacem ,  et  aedificabatur  ambulans  in  timore  Domini ,  et  consolatione  sancti 
Spiritus  replebatur.  32.  Factum  est  autem,  ut  Petrus  dum  pertransiret  universos ,  deveniret  ad 
Sanctos,  qui  habitabant  Lyddae.  33.  Invenit  autem  ibi  hominumquemdam,  nomine  yEneam ,  ab 
annis  octo  jacentem  in  grabato,  qui  erat  paralyticus.  34.  Et ait  i!li  Petrus :  JEnea,  sanat  teDominus 
Jesus  Christus  :  surge,  et  sterne  tibi.  Et  continuo  surrexit.  35.  Et  viderunt  eum  omnes,  qui 
habitabantLyddae  et  Saronse  :  qui  conversi  sunt  ad  Dominum.  36.  In  Joppe  autem  fuit  quaedam 
discipula  ,  nomine  Tabitha  ;  quae  interpretata  dicitur  Dorcas.  Haec  erat  plena  operibus  bonis  ,  et 
ESeemosynis,  quas  faciebat.  37.  Factum  est  autem  in  diebus  illis,  ut  infirmata  moreretur. 
Quam  cum  lavissent ,  posuerunt  eam  in  ccenaculo.  38.  Cum  autem  prope  esset  Lydda  ad  Joppen , 
discipuli  audientes  quia  Petrus  esset  in  ea,  miserunt  duos  viros  ad  eum,  rogantes :  Ne  pigriteris 
venire  usque  ad  nos.  39.  Exurgens  autem  Petrus  venit  cum  illis.  Et  cum  advenisset,  duxerunt 
illum  in  ccenacuhim  et  circumsleterunt  illum  omnes  viduae  flentes,  et  ostendentes  ei  tunicas  et 
vestes ,  quas  faciebat  illis  Dorcas.  40.  Ejectis  autem  omnibus  foras,  Petrus ponens  genua  oravit : 
et  conversus  ad  corpus,  dixit:  Tabitha,  surge.  At  illa  aperuit  oculos  suos :  et  viso  Petro , 
resedit.  41 .  Dans  autem  illi  manum ,  erexit  eam.  Et  cum  vocasset  sanctos ,  et  viduas ,  assignavit 
eam  vivam.  42.  Notumautem  factum  est  peruniversam  Joppen  :  et  credideruntmuItiinDomino 
43.  Factum  est  autem  ,  utdies  multos  moraretur  in  Joppe  ,  apud  Simonem  quemdamCoriarium. 

I.Paulus.]  Ita  dictus  est  a  Saul,  primo  rege  suae  ut  ex  ea  Saulus  hic,  futurus  Paulus ,  nasceretur- 

tribus  Benjamin.   Qui  enim  hebr.  dicitur  Saul,  Sicut  ergo  Saul,  in  Hebraice  vocatus  est,  quasi 

Latine  vocatur  Paulus.  Unde  v.  6.  pro  Saule,  SniW  schaul,  id  est,  poslulatus  ,   scilicet  rex  u 

Saule,  Graeca  et  Syra  habent,  Saut,  Saul.  Hinc  populo,  et  commodatus   a  Deo  ;  ita  dictus  est 

censent  S.  Chrysost.    et   S.   Hieron.  epist.   27.  Saulus,  quod  ad  vexandam  Ecclesiam  fuisset  a 

quosdam  e   tribu  Benjamin  servatos   esse    in  diabolo  postulatus,  ait  S.  Hieron.  in  epist.    ad 

communi  ejus  strage  et  excidio ,  Judic.  20.  hb.  Philemon.   Rursum  sicut  Saul  persecutus  est 


COMMENTARIA  1N  ACTA 

Davidem,  ila  Saulus  pcrsccutus  est  Cbrisluui 
Davidis  antitypum,  ait  S.  August.  in  Psal.  51. 
Symbolice  ,  Saul  et  Saulus  alludit  ad  bmir 
scheol,  id  est  infernum,  ita  dictum,  quod  semper 
poslulct,  et  nunquam  satietur,  juxta  illud  : 
Inferus  insaliubiliter  cava  gutlurapandit.  Saulus 
enim  fuit  quasi  infernus  semper  hians  ad  san- 
guinem  et  caedes  fidelium,  sed  conversus  in 
Paulum  factus  est  ccelum  virtutum  omnium, 
hians  ad  Gentium  salutem.  Ita  Arator  agens  de 
lapidatoribus  S.  Stephani  : 

Ad  Sauli,  ait,  posuere  pedes  vclamina  sxvi, 
Infcrnum  quod  Hcbraeus  ait. 

Rursum  Saulus  apposite  Graeca  voce  et  etymo 
alludit  ad  cAwarai ,  id  est,  jactari,  et  agitari, 
ut  Saulus  idem  sit  quod  inquietus,  omnia  agi- 
tans,  turbans  et  vexans  ,  quasi  o«;.o5 ,  id  est  , 
fluctus  ct  concitaliomaris;  unde  Latinum  salum, 
id  est,  mare  et  fretrum  aestuosum.  Ita  Ambro- 
siastcr  in  cap.  1.  ad  Rom.  v.  1.  Denique  Saulus 
fuit  axij.oi,  id  cst,  vitiosus,  jluctus ,  delicatus, 
tcevis. 

Aniiuc.]  q.  c.  Necdum  suam  saevitiam  etavidi- 
tatem  sanguinis  Christiani  expleverat  nec  Ste- 
phani,  et  aliorum  Cbristianorum  virorum  et 
mulierum,  quos  trahebat  ad  vincula  et  tribu- 
nalia,  c.  8.  v.  2. 

Spiiuns  minarum  f.t  c.edis.]  Pagnin.  spirans 
minas  et  cadcm,  scilicet  instar  leonis  furentis 
proloqucns ,  et  eructans  minas  atrocissimas 
et  lethiferas.  Hic  mystice  implctum  est  illudJa- 
cobi  dc  Benjamin  (cx  eo  cnim  prognatus  est 
Saulus )  vaticinium  :  Benjamin  tupus  rapax,  mane 
comedet  prcedam,  et  vespcre  dividct  spolia,  ul  ex 
S.  Chrysost.  Hieron.  Ambrosio  et  Beda  dixi 
Gcnes.  A9.  27.  Scevit  ergo  ut  lupus.  Unde  matri 
Ecclcsiae  fuit  Benoni,  id  est,  filius  doloris  :  sed 
mutatus  in  Paulum  factus  est  Bcnjamin,  id  est, 
lilius  dexterae.  Haecenim  ejus  mutatio  fuit  opus 
dexlerae  Excelsi,  ac  renascens  in  Christo,  matri 
Synagogce  mortem  intulit,  aeque  ac  Benjamin 
matri  Racheli.  Rursum  sicut  Benjamin  intcr 
duodecim  fratres  Patriarchas  fuit  minimus  et 
iillimus,  ita  et  Paulus  inter  Apostolos.  Et  sicut 
Benjamin  a  Josepho  multis  privilegiis  fratribus 
fuit  praelatus,  Genes.  hl.  hh.  Ita  et  Paulus  a 
Christo  dotatus  fuit  prae  aliis  Aposlolis. 

Unde  S.  Chrysost.  miratur  Dei  potentiam  ct 
gratiae  Chrisii  virtutem ,  utpote  quoe  Paulum 
fcrocientem  etfurcntem,  in  ipso  acstu  furoris 
slitit ,  frcgit  ct  immutavit ;  ncc  exspectavit  doncc 
furor  hic  sa-viendo  subsideret  :  Ut  ostendcret, 
ait,  potentiam  suam  vincens',  et  superans  pcrse- 
cutorem  in  media  insania  :  Sic  enim  medicum 
maximc  admiramur,  quandofcbrim,  cum  infcstior, 
et  flammam  morbi  cum  vehementior  est,  extin- 
guere  et  pcnitus  abolcre  potest.  Nimirum  hcecfuit 
vis  orationum  S.  Stephani  el  fidelium,  ac  ma- 
xime  B.  Virginis  pro  Saulo,  uti  dixi  cap.  7.  57. 
et  59.  Causa  finalis  fuit,  ut  Deus  pcr  Saulum 
hostem  acerrimum  Christianorum  jam  conver- 
sum,  confunderet  Judaeorum  incredulitatem, 
eamque  per  ipsum  n  vinceret.  Quis  enim  non 
credat  Christo  ct  Chrislianismo,  cui  hostis  Sau- 
lustam  loculentum  perhibuit  testimonium?  Ita 
S.  Chrys.  OEcuni.  ct  alii.  Porro  hic  ardor  s&'- 
vicndi  in  Paulo,  oriebatur  luni  exzelolcgis  Mo- 
saieae,uli  ipse  ail  Galat.  1.  19.  tum  ex  ardore 
juventutis  et  indolis,  tum  ex  invidia  glorioe 
S.  Stcphani,    Barnabae,    aliorumque  fidclium. 


APOSTOLORUM.  Cap.  1A.  175 

Hoec  enim  invidia    in   cajdes   erupil,  iiinhrnm 
fSovot  in  fovov,  uti  nomine  ,  ita  re  aibi affinem. 

Minarum  kt  cedis.]  Hiuc  pat<t  Saulum  prieter 
Stephanuin,  plures  alios  fideles  occidisse.  Unde 
ipse  poenitcns  ait  Actor  22.  v.  h.  Hanc  ciam  fvi- 
tam  Christianorum)  persecutus  sum  tuque  ad 
mortem.  Et  c.  26.  10.  Et  cum  occiderentur,  detuti 
sentenliam. 

Ad  PniNCiPF.M  sacf.rdotum.]  Qui  tunc  erat  An 
nas,  vcl  explcto  anno  Caiphas,  aul  aliquis  ex 
Annae  filiis,  uli  dixi  c.  h.  G. 

2.  Epistoi.as  in  Damascum.]  Damascus  ei  at  ca- 
put  Syrise,  sila  ad  Lalus  Libani,  distans  a  Jeru- 
salem  itincre  quinque  dicrum,  puta  50.  leucis 
Gallicis.  Unde  sicut  Syria,  sic  et  Damascus, 
Judteis  non  erat  subdita,  sed  suum  habcbat 
regem  Aretam,  2.  Cor.  11.  31.  Ilabcbant  tamcu 
Judasi  suas  plateas  Damasci,  ubi  suis  jus  dice- 
bant  et  exercebant :  id  enim  eis  concessit  Bcna- 
dad  rex  Syria^,  3.  Reg.  20.  3ft.  Adde  Arclam  u 
Judaeis  persuasum,  eis  consensisse  in  perse- 
culione  Chrislianorum,  ut  patct  2.  Cor.  11.  31. 

Nota  hic  ardorem  Pauli ,  quo  grassatus  in  fide- 
les  Hierosolymae  caeteraque  Judiese  loca,  furo- 
rem  suum  exlendit  in  eos  Damascum  usque. 
Hoc  est  quod  ipse  ait  c.  26. 11.  Et  amplius  insa- 
niens  in  eos,persequebar  usquein  exterascivilales  : 
in  quibus  dum  irem  Damascum,  etc.  AdditS.  Jus- 
tinus  contra  Tryphonem,  Principes  sacerdotum 
aliosquoquein  alias  regiones  misisse,  qui  Chris- 
tianos  caperenl  el  pcrsequerentur,  forte  Pauli 
exemplo  el  instinctu.  Porro  Damasci  potius, 
quam  in  aliis  urbibus  Saulus  perscrutatus  est 
Cbristianos  ,  eo  quod  dispersos  in  ncce  Stcpbani 
eo  confugisse  audisset;  utpotequi  in  urbe  Gcn- 
tili  et  rcgia  Judaeis  non  subdita  ,  ac  remota,  pu- 
tarent  se  immunes  fore  a  persecutione  Judseo- 
rum;  nec  in  aliis  vicinis  urbibus,  utpote  Juda'OJ 
subditis  ,  vcl  confoederatis ,  lutos  abea  sc  forc 
arbitrarentur. 

Hujusvi^e.]  Id  est,  hujus  instituli,  pula  Christia- 
nismi  sectatores  et  professores.  Vide  dictac.  2. 38. 

Vinctos  perducei\et.]  Ergo  multos  sccum  addu- 
cebat  comites,  vel  milites,  vel  salellites,  utpalct 
v.  7.  plurcs  pctiturus  ab  Arcbisynagogo  Judaeo- 
rum  Damasci,  si  iis  opus  habcret. 

In  Jerusalem.]  Tum  quod  inajori  aucloritatc 
haec  fieri  vellet,  inquit  S.  Cbrysost.  ,  tum  quod 
Hierosolymis  sciret  Annam,  Caipbam,  ceteros- 
quc  Judaeorum  principes  Christo  ct  Christianis 
esse  infensissimos  :  Damasci  autcm  adhuc  obs- 
curum  ,  etpeneincognitum  cral  Chrislianoruin 
nomcn,  eorumquc  hostilitas  in  Judaismum  ,  uli 
Saulus  censebat ,  idcoquc  metuebat  nc  ibidem 
mitiores  in   eos  forent  Synagogne  Principes. 

3.  Ut  appropinquaret  Damasco.]  Primo,  ui 
Damasciclarius  convcrsionis  ipsius  miraculuni 
ac  proventus  apparcrct ,  ait  Glossa,  dum  non 
initio,  scd  in  tcrmino  ilineris  el  pcrsccutionis 
suae,  subito  coslitus  fcrilur  ct  immutatur.  Se- 
cuiulo,  ut  coecitatc  percussus  ,  illico  Dainascum 
introduci  possct  ad  Ananiam  ,  qui  eum  juvaret, 
catechizarct  ct  baptizarct.  Dcnique  Damascus 
insignitcr  nobilitala  est  convcrsione  S.  1'auli. 
Porro  hic  locus,  in  quo  convcrsusest  S.  Paulus, 
distat  Damasco  dimidium  milliarc;  atquc  in 
ejus  conversi  mcmoriam,  posteri  in  honorem 
S.  Pauli  lemplum  ibidem  erexerunt;  ibidem 
etiamnum  Christiani,  qui  Damasci  habitant,  s<-- 
peliri  solcnt.  Locus  hica  S>ris  Mcrgisafcr  dici- 
tur.   Atque   Christianorum   cxcrcitus    in   bcllo 


ITii 


COMMENTARIA  1N  ACTA 


sacro,  ducc  Godefrico  BuJlonio  Damascum  pc- 
lens,  ipso  conversionis  S.  Pauli  die  eodem  pcr- 
vcnit,  a-  ibidem  biduo  commoralus  cst.  Ita  ex 
l.mlovico  Romano,  liredembachio  ,  et  Guilielmo 
Tvrio,  Adrichom.  in  Descriptione  terrae  Sanctae, 
in  Damasco  :  qui  et  graphice  locum  hunc  in 
tabula  geographica  delineat.  ldcm  mihi  retule- 
runt  Romae  viri  graves  oculati  testes,  qui  Da- 
mascumet  loca  sancta  visiiarunt. 

SllBlTO   CIRCtJMFtLSIT  EUM   LUX  DF.  COELO.]  AllgCt 

miraculum  tempus  ,  lucisque  magnitudo.  Nam 
iu  meridie  hoc  contigitcum  sol  estlucidissimus, 
ac  proinde  luxliaec  suo  fulgorc  vicit  splendorem 
solis ,  uti  Paulus  ipse  teslatur  c.  '26. 13.  Fuit  ergo 
Iiaec  lux  instar  fulguris    et  coruscationis,   ait 
l.yran.,  ncc  tantum  S.  Pauli,  sedomnium  comi- 
tum  ejus  oculos  pcrslrinxit,  ut  ipse  ait  c.  26. 
v.  31.  Idque  Primo,  ut  lux  haec  furorem  oculo- 
rum  animique  ejus  repercutcret  et  sterneret, 
itaque  mcnte  serenata  vocem  Christi   attcntius 
perciperet,    ait  S.  Chrysost.  hom.  de  fcrendis 
rrprehens.  Secundo,  ut  tanquam  lupusnoctur- 
nisoperans  tenebris,  cffusa  lucae  caecaretur,  ait 
S.  Ambros.  lib.  de  Bencdict.  Patriarch.  in  Be- 
nedict.  Benjamin.  Tertio,  ut  lux  hacc  exterior 
interiores  mentis  tenebras  ei  panderet,  juxta 
illud  Sophon.  1.  17.  Tribulabo  homines,  et  ambu- 
iabunt  ut  caci,  quia  Domino  peccaverunt.  Quarto, 
ut  lux  exterior  repraesentaret  lucem  inlcrnam 
quam  Deus  Pauli  menti  infundebat;  quaque  ei 
tam  semetipsum,   quam  persecutionis    ipsius 
scelus  palefacicbat,  juxta  illud  quod  ipse  ait : 
Dcus  qui  dixil  de  tenebris  lumen  splendescere,  ipse 
iltuxit  in  cordibus  nostris ,  2.  Cor.  h.  6.  Et  illud  : 
Omnia  qtue  arguuntur,  a  lumine  manifestantur : 
umne  enim  quod  manifestatur,  lumen  esl.  Propler 
quod  dicit  :  Surge  qui  dormis,  et  exurge  a  mor- 
t uis ,  et  iltuminabit  teChristus,  Ephes.  5.  13.  Idem 
inionat  Deus  cuilibet  peccatori,  cum  in  mento 
cjus  fulgurat  coruscationem    ct    cogilationem 
mortis,  judicii,  gehennae,  etc.  Quinto,  ut  ex  hac 
Juce  disceret,  deinceps  sibi  ambulandum  esse 
in  luce  Evangelii,  gratiae  et  bonorum  operum, 
juxta  illud  quodipse  scribit  ad  Ephes.  c.  5.  v.  8. 
Eratis  aliquando  lenebros,  nunc  autem  lux  in  Do- 
mino :   ut  filii  lucis  ambutate.  Fructus  enim  tucis 
est  in  omni  bonitate,  etjustitia,  et  veritate.  Sexto, 
haeclux erat  symbolum doctoratus  Pauli,  quoillu- 
minaluruserat  omnes  gentes  lucae  doctrinae,  et 
vitae  Christianae,  uli  ipse  Actor.  26.  18.  Christum 
sibi  dixisse  significat.  Porro  hanclucem  sparge- 
bateorpus  Cbrisli  gloriosum.  Christus  enim  hic 
apparcns  Saulo,  ut  patebit  v.  5.  quasi  duellator 
euni  luce  sua  siderabat,  caecabal  et  slernebat, 
juxl.ailludHab.3.  II. Solet  lunasteterunt inhabita- 
culo  suo :  in  luce sagittarum  tuarum  ibttnt,  insplen- 
dore  figurantis  hastcetuce.  Sic  in  transfiguratione, 
splendore  corporis  Christi  radios  suos  afflavit 
Mosiet  Eliae,  quin  etApostolis,  Lucae9.  31. 

h.  Et  cadens  in  terram.]  Quasi  perculsus  et 
sideratus  a  luce  fulgurante,  utijam  dixi.  Fuhne 
Christi  enimsternithomiues,  imoanimalia,  arbo- 
res,  domos,  el  lempla.  Lucem  hanc  adjuvit  vox 
Christi  terribilis,  inslar  tonitrui  :  Saute,  Saule, 
quid  me  perscqueris?  Nam  ut  ait  Job  cap.  26.  lh. 
(juis  poterit  lonilruum  magnitudinis  iltius  intueri? 
Sic  Scraphinisalterna  voceDeo  conclamantihtis, 
Sanctus,  sanctus,  sanctus,  commota  sunt  supcr- 
liminaria  cardinum  a  voce  ctamantis,  Isaiac  6. 
vcrs.  3.  ct  'i.  Porro  non  tantum  Saulus,  sed  et 
omnes  cjus  comitcs  hac  luce  prostrati   sunt  in 


APOSTOLORUM.  Cap.  JX. 

terram.uli  narrat  Paulus  cap.  26.  1/j.  S.  Gregor. 
liom.  8.  in  Ezech.  opinalur  S.  Paulum  in  faciewi 
ceoidisse  :  pcenitentes  cnim  et  sanctificandos  in 
faciem  cadere,  quasi  mox  per  poenilcntiam  re- 
surrecturos;  impios  vero  et  impoenitentes  re- 
supinari  in  dorsum,  ut  nunquam  resurgant,  uti 
cecidit  Judas  ct  satellites  Christum  comprehen- 
suri,  Johan.  18.  6.  Hace  tamen  distinctio  non  est 
perpelua  :  nam  ct  Goliath  infidelis  moriens  in 
facicm  cccidit  1.  Reg.  17.  h9. 

Nonnulli  Paulum  censent  peditem  venisse 
et  cecidisse;  sed  communis  opinio  (  quam  pas- 
sim  exprimunl  picturae)  est  eum  fuisse  equi- 
lem,  et  ex  equocecidisse  :  tum  quia  longum 
faciebat  iter,  scilicet  quinque  vel  sex  dierum  a 
Jerusalem  in  Damascum  :  tum  quia  veniebat 
quasi  proetor  stipatus  satellitibus.  lta  Sanchez. 
Lorinus  et  alii.  Tertio,  idipsum  suadet  Sauli 
gcneroistas  et  aniinositas  :  fastu  enim  et  ita 
tumens  spirabat  minas  etcaedes,  esto  ex  zelo 
legis,  ut  sibi  videbatur.  Quarto,  idem  innuit 
ejus  ruina  et  prostralio  :  namcumChristo  quasi 
duellans,  abeo  dcjectus  equo,  gravique  casu  col- 
lisus,  sed  eodem  ictum  moderante  et  infrengente 
non  elisus,  nec  oppressus  :  sentiens  potenlem 
ejus  manum,  toto  corpore  conquassatus  et  af- 
flictus,  illico  suos  spiritus  cristasque  deposuit, 
et  humiliatus  ac  supplex  Christo  victori  se  ;de- 
didit  :  dicens  :  Domine  quid  me  vis  facere?  Si 
enim  pedes  fuisset,  exiguus  et  levis  fuisset  ejus 
casus,  nec  sufficiens  ad  ejus  ferociam  edoman- 
dam.  Contrarium  tamen  sentit  noster  Salmeron, 
et  alii,  et  innuit  S.  August.  dicens  eum  ambu- 
lasse  peditcm,  estque  probabile  :  tum  quia 
Script.  nusquam  ejusequi,  vel  equitis  meminit : 
tumquia  Judaei  reiigiosores,  uti  Pharisaei,  qualis 
erat  Paulus,  vix  equis  utebantur.  Uti  dixi  Deu- 
ter.  17.  16.  tum  quia  ipse  erat  juvenis  utimanu 
acer,  ita  pedibus  celer. 

Audivit  vocem.]  Hebraica  lingua ,  ut  refert 
Paulus  Act.  26.  lZi.  Et  c.  22.  9.  asserit  se  solum 
hancvocem  audisse,  non  comites  suos;  corpus 
cnim  gloriosum  per  Dei  virtutem  sibi  assisten- 
tem  potest  facere;  ut  ab  uno  videatur  et  au- 
diatur,  non  a  cseteris  :  quia  sui  suaeque  vocis 
speciem  potest  diffundere  ad  unum,  non  ad 
caeteros,  uti  docent  Scholastici.  Vox  de  ccelo 
Saulo  allata  est,  ut  oslenderetur  prcedicationem 
quce  ipsi  commiltebatur,  esse  ccelestcm.  aitlsidor. 
Pelusiot.  lib.  1.  Epist.  400. 

Moraliter,  Deus  in  Paulo  dedit  schema  et  ty- 
pum  convcrsionis  peccatorum.  Lux  enim  re- 
praesentat  gratiam  excitantem ,  et  internam 
mentis  illuminationem  :  prostratio  in  terram, 
adversitatem  :  vox  reprehensionem  conciona- 
toris,  magistri,  socii,  etc,  stimulus,  conscientiae 
remorsum  :  Ananias,  confessarium  :  caecitas, 
clausuram  oculorum  et  animae  ad  res  terrenas, 
ac  consideralionem  aeternarum  el  ccelestium  : 
triduanum  jejunium,  satisfactionem  pro  pecca- 
tis  per  jejunia  et  preces  :  casus  squamarum  ab 
oculis,estdepositio  excusationum  :  baplismus, 
est  pcenilentia  et  confessio,  quae  est  secunda 
post  naufragium  tabula,  et  quasi  alter  baptis- 
mus  :cibus,  est  Eucharistiae  frequentatio:  ver- 
sari  cum  discipulis,  est  agere  cum  probis.  Vide 
S.  Bernard.  serm.  de  quatuor  orandi  modis.  Ila 
Salmeron  hic.  Fulgurao  Dominecoruscationem, 
Paulinae  similem  ,  tu  animas  nostras,  ut  ad  te 
toto  corde  convertamur.  Fac  nos  vasa  elec- 
lionis,  ad  luam  gloriam  toto  orbe  celebrandain. 


COMMENTARIA  1N  ACTA 

Savi.f.  ,  Sah.k.]  GneceeiSyro,  Saul,  Saui,  stc 
enim  Hebraice  vocabatur  Saulus, et Ckrislus  liic 
Hcbraice  loquebatur,  uli  jam  dixi.  Geminalio 
hecc  index  est,  tum  alti  sonini,  quo  in  peccato 
suo  dormicbat  Saulus,  tum  ingentis  amoris  et 
commisi  rationis,  ceque  aceflicacis,  et  ad  iniiinu 
Pauli  penelrantis,  vocationis  Cbrisli,  ut  durum 
etobslinatum  cor  Sauli  feriret  et  molliret.  Cla- 
inat  Christus,  ut  Sauli  a  se  remotissimi  aures  men- 
icinque  perstringat.  Audi  S.  Aug.  in  hom.  inter 
50.  Qttanlum  distat  Ortus  ab  Occidente,  longeftcit 
u  nobis  iniquitates  noslras.  Quantum  distat  Oriemt 
ab  Occidenle,  avertere  ab  Occidente,  convertere  ad 
Orientem.  Occidunt  ibi  peccata,  oritur  inde  jusli- 
tia.  In  Occidente  vetus,  in  Oriente  novus.  Jn  Oc- 
cidente  Saulus,  in  Oriente  Paulus.  Clamavltergp 
Chrislus  in  Oriente,  ut  in  Occidente  audirei  ot 
obediret  Paulus. 

Quid  me  PEnsEQurius?]  Chrisius  oaptrt  habet 
in  coelo,  corpus  in  terris  :  corpus  enim  mysii- 
cuniChristiestEcclesia,membrasuntfideles.Sau- 
lusChristum  in  coelopcrsequi  non  poterat :  hinc 
iMirn  in  terra,  puta  in  lidelibus  suis  persequitur. 
Audi  S.  August.  in  cpisl.  S.  Joan.  tractat.  10. 
Non  expavescis,  a\l,vocem  capitis  de  ctxlo  claman- 
tem  pro  mcmbris  suis  :  Saule,  Saule,  quid  me  per- 
scqueris  ?  persecutorcm  suum,  vocavit  persecutorem 
membrorum  suorum.  Idem  serm.  de  Sanclis  : 
Membris  adhuc  positis  in  lerra,  capul  clamabat  in 
ctxlo  ,  et  non  dicebat  :  Qaid  perscqueris  ftdeles 
meos?  sed,  Quicl  me  persequeris?  Adeo  Christus 
diligit  Ecclosiam  ct  fideles;  adeo  cum  eis  scunit, 
ut  eorum  velit  esse  caput,  spiritus,  anima  et 
vit.i,  uti  dixi  1.  Cor.  12.  12.  Et  S.  Bernard.  serm. 
de  conversione  S.  Pauli :  V ere  deprehensus  est 
Satttus;  non  est  dissimulandi  locus,  non  est  fa- 
cullas  ulta  negandi.  In  manibus  sunt  Epistola  cru- 
delissimte  legationis  ,  auctoritatis  execranda , 
potcstatis  iniqttte.  Quidme  persequeris?  inquil.  An 
non  pcrsequebatur  Chrislum,  qtti  Christi  membra 
irucidabat  in  tei'ris  ?  An  vero  pcrsccuti  sttnt  Chris- 
tum ,  qui  sacratissimum  illud  corpus  Crttcis  af- 
ftxere  patibulo;  et  non  persequebatur  ettm,  qui  ad- 
vcrsus  corptts  cjus ,  qttod  est  Ecclesia ,  odio  fu- 
rebat  iniqtto?  Deniqtte  si  proprium  sanguincm 
dedit  in  prelittm  redemptionis  animarum,  non  libi 
videtur  graviorem  ab  eo  sustinere  perseculionem, 
qtti  suggeslione  maligna,  exempto  pernicioso , 
scandali  occasione  avertit  ab  eo  animas  quas  re- 
dcmit,  quam  ajudao,  qui  sanguinem  illum  fttdit? 
Agnoscite  dilcctissimi,  et  expavescite  consortia 
corum,  qui  salulcm  impediunt  animarttm.  Jlorren- 
dum  penitus  sucrtlegium,  qttod  ct  ipsorum  videtttr 
excedere  facintts,  qui  Domino  Majestatis  mantts 
sacrilegas  injecerunt.  Nota  hoc  dogma  morale 
S.  Bernardi  de  scandalo. 

Jam  si  singula  Christi  verba  ponderes  et  pre- 
mas,  magnumhabent  pondus.magnum  pathos  : 
Saule,Saule,quidmepcrsequeris  ad  necem,  quite 
persequor  ad  vitam ,  ut  ex  Saulo  efiiciam  Pau- 
lumPEgo  sum  dulcis,  melleus,  tuique  amantis- 
simus  :  nulla  in  re  te  laesi  ;  ne  vel  verbulo  um- 
quam  oflcndi  :  quid  mc  quasi  hoslem  perseque- 
ris?  Ego  intimus  tui  sum  amicus :  in  manibus 
et  eorde  mco  descripsi  te,  satagoque,  ut  in  in- 
tima  cordis  mei  te  trajiciam  ct  recondam,  ut  in 
(jus  centro  inhabiies  :  quid  me  persequeris? 
1  ^o  propter  te  in  terram  descendi,  factus  ho- 
mo  :  jam  rursum  propter  te  solum  e  coelo  ad 
le  drscendo.  Ego  pro  te  lacrymas,  easque  in 
liorto  sangiiincas  effudi  :  pro  tc  sudavi  cl  ulsi  : 


APOSTOLOI\LM.  Cap.  IX.  17^ 

pro  le  sangiiinem  cl  vilam  dedi,  mUUes  udliuc 
daluiiis,  si  opus  essct:quid  me  persequeris? 
Ego  pro  te  manus  in  cruce  extcndi  ad  Palrem, 
clavis  confixus  sum,  spinis  coronatus,  flagellis 
concisus  :  quid  me  persequerjs  ?  Egote  el«,^i 
in  meum  ducem,  dcslinavi  tc  Aposlolum  cl  vas 
eleclionis  :  quid  me  persequeris?  In  passione  et 
cruce  tot  probris  el  tormenlis  afieclus  non  que- 
relam,  non  gemitum,  non  votum  emisi;  de  te 
queror,et  juste  queror  :  de  te  gemo,  de  tc  vo- 
cem  lugubrem  emitto  :  quid  me,  idest,  meos 
fideles,  qui  mihi  vila  chaiiores  sunl,  perscque- 
ris?  quid  eos  a  me  avellere  el  perdere  satagis  ? 
Me  persequeris,  qui  sumJesus,  id  esl,  tuusSal- 
vator  ,  lua  salus  ?  Cur  in  me  teipsum,  tuamquc 
saluL.ni  exilialiter  impugnas  ?  ut  ego  perean:, 
vis  teipsum  perimere?  Hitc,  et  longe  plura  in- 
tcrius  in  mente  Pauli  loqucbatur  ,  et  quasi  ful- 
gurabat  Christus. 

Quocirca  Saulusjam  convcrsus,  hanc  Chrisli 
post  se  quasi  currenlis  dignalionem,  el  amorein 
immensum  pondcrans,  passim  hanc  ejus  in  su 
clementiam  inlimo  aninii  sensu  depredicat  , 
ut  1.  Timoth.  1.  15.  Fidelis  sermo,  inquit,  ct  omni 
acceplione  dignus,  quod  Chrislus  Jesus  venit  ia 
httnc  mundum  peccalores  salvos  facere,  quorum 
primus  ego  sum.  (Namut  ail  S.  August.  serm. 
10.  de  verbis  Apostoli  :  Nemo  acrior  inler  perse- 
culorcs  :  ergo  nemo  prior  inter  peccatores.  Hunc 
compunctionis  cl  humililatis  S.  Pauli  spirilum 
imitelur  et  induat;  totaque  vita  conservat ,  qui- 
cumque  aliquando  pcccavit  Deumque  ofTendit. 
Ita  S.  Chrysost.  lib.  2.  de  Compunct.  et  S.  Au- 
gust.  lib.  de  Vera  et  falsa  poenilentia  cap.  13. ) 
Sed  ideo  misericordiam  consecutus  sum  ,  ut  in  me 
primo  ostenderel  Christus  Jesusomnempatienliam, 
ad  informationem  eorum  qui  credituri  sunt  ilti  ia 
vitam  aiternam  :  ut  dicant  sibi  omnes,  ait  S.  Au- 
gust.  serm.  9.  de  Vcrbis  Apostol.  Si  Paulus  sa- 
natus  est,  egoquaredespero?  Si  tanto  medico  lam 
desperatus  azger  sanatus  est,ego  cur  meis  vutncri- 
bus  iltas  manus  nonoptabo,  ad  itlos  manusnonfcsti- 
nabo?  ut  hoc  dicerent  homincs,  ideo  Saulus  fuctus 
esl  ex  pcrsccutore  Aposlolus.  Similia  habet  1.  Co- 
rinth.  15.  9.  ad  Ephes.  3.  8.  et  alibi.  Vide  ibi  dicta. 

Denique  S.  August.  in  Psalm.  72.  Jpsc,  inquit, 
primo  Saulus,  postea  Pautus,  id  est,  primo  super- 
btts,  postea  humilis  ct  modicus.  Saul  cnim,  unde 
dictum  est  nomen  Sauli,  nostis  quia  rcx  sttperbus 
el  infrenis  fttit :  Paulum  autcm,  modicum  cst.  Audi 
quomodo  fuerit  Saulus,  et  quomodo  sit  Paulus. 
Quid  fuil  prius?  Quid?  blasphemus,  et  perseculor, 
et  injuriosus.  Audisti  Saulum,  audi  et  Paultim, 
Ego  enim  sum  ,  inquit ,  minimus  Aposlolorum. 
Quid  est  minimus,  nisi  ego  sttm  Paulus?  Et  scqui- 
tur  :  Qui  nonsum  dignus  vocari  Apostolus.  Qttarc  : 
quiafui  Sattlus.  Quid  est  fui  Saulus?  Ipsc  dicat: 
quia  persecutus  sum  Ecctesiam  Dei.  Sed  gratia 
Dci,  ait,  sum  id  quodsum. 

Quocirca  Ecclesia  quotannis  cclebrat  festum 
Conversionis  S.  Pauli.  Priino,  ut  eum  omnibus 
peccatoribus  in  exemplum  pcenitentiae  proponat. 
Secundo,  ut  Deo  gratias  agat,  quod  Ecclesiae  de- 
derit  Paulum  doctorcm  Gentium.  Tertio,  ut 
Paulumconversum  invocet,  ut  e  coelo  peccato- 
res  convertat;  adhuc  enim,  licct  translatus  in 
coelum,  plurimos  convertit  suo  exemplo,  preci- 
bus,  Epistolis.  Tradit  ex  Fazello  Alanus  Copus 
lib.  3.  cap.  28.  Dialog.  eos  qui  nascuntur  in 
fcsto  Conversionis  sanctiPauli,  venenajas  mor- 
sibus  sua  saliva  mcdcri. 


176  COMMENTARIA  1N  ACTA 

5.  Qui  dixit  :  Quis  ks  Domine?]  Paulus  luce 
Christi  perstrictus  ,  et  ciecutiens  vocem  Cliristi 
audiebat;  sed  eum  ingenti  splendore  undique 
circumfusum  distincte  videre  et  agnoscere  non 
poterat.  Rogat  ergo,  quis  sit,  an  Angelus,  an 
Deus;  eique  tacite  se  quasi  servum  submittit, 
vocans  eum  Dominc.  Ita  S.  Chrysost. 

Nota.  Saulus  hic  vidil  Christum,  esto  confuse. 
lloc  enim  de  eo  asserit  Ananias  v.  17.  dicens  : 
Suale  frater,  Dominus  misit  me  Jesus,  qui  appa- 
ruil  tibi  in  via.  Et  v.  27.  ISarravit  illis  quomodo  in 
via  vidissct  Dominum.  Quin  et  Paulus  ipse  1. 
Corinth.  15.  8.  Nooissime ,  ait,  omnium  tamquam 
abortivo  visus  est  et  niilii :  esto  enim  saepius  dein- 
eeps  viderit  Christum,  hic  tamen  dumtaxat  fuit 
aborlivus,  quia  violenter  conversus  et  renatus 
in  Chrislo.  Ita  TerluL.  lib.  contra  Praxeam 
cap.  15.  Primasius,  S.  Thomas  et  Glossa  in  1. 
Cor.  15.  licet  Ambrosiaster,  Sedulius  etHaymo, 
id  accipianl  de  visione  Christi,  quam  Paulus 
liabuit  in  templo,  de  qua  Actor.  22.  v.  17.  Porro 
Christus  videtur  hic  descendisse  de  ccelo,  eo 
lamen  non  relicto,  ad  aerem  Paulo  vicinum , 
indeenim  vbcem  emittebat  (quam  Paulus  clare 
et  distincte  audivit,  ita  ut  cum  eo  colloqueretur ) 
ac  lucem  tantam,  qua3  eum  caccaret  et  comites 
sternerct.  Ita  S.  Ambros.  Iib.  de  Benedict.  Pa- 
triarch.  c.  ullimo,  S.  Thom.  3.  p.  q.  57.  a.  6.  ad 
3.  etalii.  Vide  dicta  cap.  3.  21.  Fuitergo  Christi 
rorpus  tunc  in  duobus  locis,  puta  incoelo  et  in 
aere.  QuodNota  contra  Calvinum  et  Sacramen- 
tarfos,  qui  negant  Christi  corpus  posse  esse  in 
coelo  et  in  Eucbaristia  simul. 

Eco  sum  Jesus.]  Nazarenus, uti  addilSyrus  hic, 
etPaulus  Actor.  22.  8.  Non  dicit,  Ego  sum  Deus 
et  Dei  filius,  sed,  Jesus;  quia  divinitatem  crede- 
bat  Paulus,  sed  iucarnationem,  id  est  Jesum  , 
impugnabat.  q.  d.  Ilumilitatismea?  infimasuscipe, 
et  tuce  superbice  squamas  depone,  aitex  S.  Grego- 
rio  Beda. 

DURUM  EST  TIBI  CONTRA  STIMULUM  CALCITRARE.] 

Esladagiumsumptumabobuscervicosis,quicum 
ab  aratoribus,  vel  aurigis  stimulo  (qui  ex  eopou- 
/-:,•:*.,  vocantur)punguntur,  illirecalcitrant;sed 
eomagisstimulum  induunt,  eiqueacriuspungun- 
tur  :  significans,  similimodo  eum  qui  potentiori 
obluctatur,  uti  Paulus  Christo,  frustra  id  facere 
et  cum  damno  proprio  :  provocat  enim  poten- 
tioris  iram,  ut  ictus  et  plagas  graviores  et  cre- 
briores  illi  infligat.  Innuit  Chrislus  Paulum  hac- 
tenus  contra  se  quasi  stimulum  calcilrasse  : 
stimulus  enim  miraculorum  ,  sanctitalis,  et 
disputationum  S.  Stephani,  ac  adhorlalionum 
S.  Barnabac  (ut  habet  ejus  vita)  crebro  Chrisius 
piipugeratmentem  Sauli,ut  in  se  credcret; sed 
ille  recalcilransimpcgitin  stimulum  validiorem, 
quem  illi  hic  impcgit  Christus,  prosternenscum 
liumique  aflligens.  Verba  enim  sapicntium  sicut 
stimuli,  et  quasi  clavi  in  altum  defixi,  quai  per 
magistrorum  consilium  data  sunt  a  Pastore  uno , 
ail  Eccles.  12.  11.  Porro  durus  conscientiae  pec- 
cantis  stimulus  cst,  ipse  ejus  remorsus  et  ofola- 
tratfo  :  Darus  animo  ipse  accusator ,  judex ,  car- 
nifex  ,  vermis  remordens,  ait  Quintil.  I.  5.  Inslit. 
Nec  dubium hunc  conscientiae  stimulum  non  rai  o 
Sauliim  sensisse.  Ergo  durum  est  tihi  contra  sti- 
viulum  calcitrarc,  hoc  est,durum  est  tibi  contra 
Deum  pugnare  ,  eum  enim  provocas  ,  qui  laces- 
silus  plagas  acres  et  inevilabilesinfligit;  perinde 
ac  qui  ?jimulo  recalcitrat,  non  stimulum,  sed 
seipsum  lcedit,  juxta  illud  Plauti  in  Trncul.  Si 


APOSTOLOfiUM.  Cap.  IX. 

stimulos  pugnis  cadis,  manibus  plus  doics.  Quo- 
circa  sapienter  Euripides  in  Bacchis  ait  : 

Putius  sacra  illi  fccerim  ,  quam  calcibus 
Stimulos  ferire  coner ,  iracundia 
Citus  iu  Dcuin  mortalisipsecum  siem. 

6.  Et  tremens  ac  stupens,  ]  ad  tantam  lucem, 
vocem  ,  gloriam ,  potentiam  et  Majestatem  pne- 
sentis  Christi,  qua  se  caecari  etad  terram  affligi 
sentiebat;  praesertim,  qu  a  ob  praeteritasperse- 
culiones  male  sibi  conscius,  videns  se  aChrislo 
comprehensum ,  ac  in  ejus  esse  potestate,  et 
manibus,  metuebat,  ne  acres  et  meritas  de  eo 
exigeret  scelerum  poenas.  Solet  enim  Deus  primo 
peccatoribus  incutere  timorem  poenarum,  mor- 
tis,  judicii  et  gehennae  ;  ac  ex  eo  movere  eos  ad 
dolorem  et  detestationem  scelerum ;  inde  ad 
spem  veniae,  Deique  amorem  et  obedientiam. 
Timorenimcst  velut  acus  vel  seta  ,  quae  filum 
amoris  introducit,  utaitS.  Augustin.  tract.  9.  in 
epist.  1.  Joannis.  Porro  tanta  est  Majestas  an- 
gelorum,  et  multo  magis  Dei,  ut  illico  homo 
eam  videns  corruat.  Ita  Daniel  cap.  10.  16.  viso 
angelo  :  Domine,  inquit,  in  visione  tua  dissolutw 
sunt  compages  mece ,  et  nihil  in  me  remansit  vi- 
rium.  Et  Ezechiel  cap.  2.  vers.  2.  visa  Deigloria, 
Cecidi,  inquit,  in  faciem  meam.  Quin  et  Manue 
pater  Samsonis,  Moriemur,  inquit,  quia  vidi- 
musDeum,  puta  angelum  vicarium  Dei,  Judi- 
cum  13.  22. 

DlXlT   :   DOMINE,    QUID   ME   VIS   FACERE  ?  ]    Sunt 

verba  haec  animi  plene  compuncti,  humilis,  re- 
signali,  devoti,  tradentis  et  dedentis  se  Deo. 
Unde  S.  August.  serm.  1&.  de  Sanctis  :  Jam,  in- 
quit,  parat  se  ad  obediendum,  qui  prius  sceviebat 
ad  persequendum.  Jam  formatur  ex  persecutore 
prcedicator,  ex  lupo  ovis,  ex  hostemiles.  Ovis  au- 
diat ,  quid  facere  debeat.  Unde  patet,  Paulum  tunc 
per  contritionem  lantam  non  tantum  justifica- 
lum,  sed  etcximieinstar  S.  MagdalenaeLucae  7. 
sanctificatum  fuisse.  Ita  passim  Interpretes ,  ac 
nominatim  S.  Greg.  11.  Moral.  c.  6.  vel  7. 

Notat  hic  Primo,  S.  Chrysostomus  Paulum  non 
coacle  etnecessario,  sedsponte  etliberesecon- 
vertisse,  hoc  enim  ejus  verba  significant.  Negant 
id  Lutherus,  Calvinus,  et  alii,  qui  hominis  ar- 
bitrium  non  liberum,  sed  servum  esse  volunt; 
ac  gratiam  Paulo  datamfuisse  tamefficacem,  ul 
violenter  eum  ad  Christum raperet,  sicut  rapiun- 
tur  fures  a  Praetore  ad  carcerem  :  quos  damnat 
Conc.  Trident.  sess.  6.  can.  U.  5.  et  6.  et  S.  Aug. 
lib.  de  Spiritu  etlittera  cap.  13.  Ubi  docet,  Deum 
internis,  exlernisque  suasionibus  menlem  pul- 
sare,  ut  se  convertat;  sed  consentire  vocationi 
vel  dissentire,  proprie  hominis  voluntatis  csse. 

Nota  Secundo,  magnitudinem  et  efficaciam 
gratiae,  qua  attractus  et  conversus  est  Paulus. 
Nam  ea  subito  ex  acerrimo  persecutore  factus 
est  summus  amicus  Chrisli.  Unde  S.  Aug.  eam 
seepe  vocat  eftlcacissimam.  Audi  eum  1.  1.  ad 
Simplic.  quaest.  2.  Quamrabida,  ait,  voluntas, 
quam  furiosa ,  quam  cceca  in  Saulo?  qui  tamen 
una  desuper  voceraptusesl ,  occurrente  utiquetati 
viso,  quo  mens  illa  et  voluntas  refracta  scevitia 
relorqutrelur,  et  corrigeretur  ad  fidem.  Hinc 
S.  Gregor.  lib.  3.  Dialog.  c.  17.  Majus,  ait,  estmi- 
raculum  prceclicalionis  verbo ,  et  orationis  solatio 
pcccatorcm  convertere ;  quam  carne  morluumsus- 
citare.  hazarum  quippe  carne  Dominus  suscitavit , 
Saulum  mcnte ,  quia  mentem  ejus  immutavit  to- 
tam,  ut  cx  diabolica  fierct  plusquam  angelica  , 


CQMMENTABIA  1N  ACTA 

uii  midem  ostcndil  S.  Grcgorius.  Haec  crgo  gra- 
iia  fuil  tam  potena,  ul  primo  summam  Pauli 
lioslilitatem  iusummuui  Clirisli  obsequiuincon- 
vcrtcrct. 

Sccundo,  ut  nou  lantum  peccata,  scd  et  pec- 
caiorum  radices  habilusquc  pravos  illico  abolc- 
ret  :  sccnsfit  .n  aliis  peccaloribus.  Si  quis  enim 
rbriosus,  vcl  libidinosus  convcrtatur ,  esto  pec- 
cala  proeterita  ci  per  pceuiteniiam  et  absolutio- 
nem  dimiitantur;  lamen  mancnt  babilus  ebrie- 
latis  ci  libidinis,  qui  eum  pungere  ct  sollicitare 
ad  prislinam  crapulam  cl  libidincm  non  ces- 
sant,  doncc  longo  tcmpore  pcr  multos  contra- 
i  ios  actus  cvcllantur,  vel  potius  refrigantur  et 
sopiantur.  S.  Paulus  vero,  quiaeflicacissimam 
habuit  graliam,  cique  heroice  coopcralus  est 
dando  totum  suum  cor  Deo,  ac  dicendo  :  Do- 
minc ,  quid  mc  vis  facerc?  hinc  omnes  vitiorum 
habitus,  c.t  quasi  memoriamemente  sua  abslcr- 
sit.  Quocirca  luec  luxci  impctus  gratia  divinae 
Mibitoeum  lotum  io  alium,  imo  conirarium  ho- 
ininem  inimulavit,  utexleone  ficret  agnus,  cx 
lupo  Pastor,  ex  persecutore  Apostolus. 

llinc  Tcrlio,  heec  gralia  ei  lantum  Chrisli 
amnrem  indidil,  nt  qui  paulo  ante  Chrislum  ct 
c.hrislianos  volcbal  occidcrc,  jam  pro  cis  opta- 
retmoxi,  viiamque  omnem  proiis  expenderet, 
ofiferens  scomnihus  iliueribus,  laboribus,  per- 
scculionibus,  fami,  sili ,  carccribus  ,  tormcnlis, 
niortibus,  ut  Christi  gloriam,  ct  Ecclesiam  pro- 
pagaret;  adeoque  totus  vidcbatur  iransformaius 
iu  Christum.  Undc  ait  :  Mihi  vivere  Christusest, 
1 1  mori  lucrutm.  El  :  Vivo  aulem,  jam  non  ego , 
i  ivit  vero  inme  Cliristus.  Hinc  non  aliud  sciebat, 
non  aliud  sapiebat,  non  aliud  spirabat  corde, 
oieetoperc,  quam  Christum  crucifixum,  qui 
iradidit,  inquit,  senieiipsum  pro  me  :  caelcra 
omnia  quaj  in  nuuido  sunl,  arbitrabatur  ut 
stcrcora.  Hinc  illczclus  lucrandi  animas  Christo, 
Ul  omnibus  oinnia  ficrcl,ul  totum  orbcmChris- 
tum  praedicando  pcrcurret,  ut  omni  a-lati  , 
M\ui,  conditioni  lcges  vitae  Christianoe pr.escri- 
beret;  ut  infatigabilis,  noctc  et  dienon  ccssarct 
docere  et  Evangelizarc  Christum.  ln  hac  crgo 
prima  sui  couyersione  Saulus  acccpit  gratiam, 
non  tantum  Chrisiiaiiam  communcm  caetcris 
lidclibus,  sed  ct  Aposlolicam  propriam  Aposto- 
lis  ;  alquo  coelilus  a  Chrislo  clcclus  et  creatus 
cst  Apostolus,  uli  patcbit  v.  15. 

Nota  Tcrtio,  Christus  hic  quasi  duellum  init 
cum  Saulo,  cuniquc  vincit  ct  slcrnit  :imde  jure 
duelli  poterat.  cum  occidcrc  ,  scd  cjus  miserens 
vilam  ci  condonat  :  (|uocirca  Paulus  gralias 
agcns  ci  scrvum  perpetuum  sc  mancipai.  Hinc 
<  t  initio  Kpislolarum  lere  omniiim  hiinc  tilulum 
prrefert :  Paulus  scrvtts  Jcsu  christi.  Iia  itupcri. 
Similis  fuit  vox  superbi  Turni  ducllo  vicli  et 
prostrati  ab  Knra,  quain  graphicc  cxprimit  Vir- 
gil.  42.  -f.ncid.  in  fine  : 

llle  (Turuus)  liumilis  supplcxque  oculos,  dcxtraraquo 

prccantcm 
Protendens  :  Eqnidem  mcrui ,  nec  deprecor,  inquit, 
llere  sorte  lua  (occide  mcsi  lilict )  liioM  te  ti  qiu 

parentis 
Taogerc  cura  potest ,  oro  (fuit  ct  libi  talis 
Anchises  gcnitor)  Dauni  niiscrcrescnccltc  : 
l.t  me  scn  corpus  aipoliatwn  lumine  mavis , 
rteddameu;  vicisli  (ct  vicVutn  tendere  palmas 
Ausonii  vi.lcrc  )  tua  csl  Lavinia  conjux 
I  itcrms  ne  tes.de  ndiis.   Stciil  accr  in  armis 
1  ncas  volvcnsocnlos  ,   ilcMramque  repressit ,  etc. 
CORWl  1..    v   LAPIDE.      rOJI.    X. 


APOSTOLORUM.  Cap,  IX.  177 

Scd  mox  ut  agnovit  ballcum  sui  Pallantis,  quo 
se  accinxerat  Turnus,  indignans  et  ulciscens 
eum  trucidavit.  Longc  crgo  milior  etclementior 
fuilChristus  inSauIum,quam  .Eneas  in  Turnum. 
Paulus  igilur  fuit  quasi  rhinoceros  supcrbus  et 
fcrus,  quem  Dcus  sibi  suhjugavit,  imo  suum 
proeconem  effecit,  juxta  illud  Job  39.  Nunquid 
volet  rliinoceros  servire  tibi?  nunquid  alligabis 
rhinocerotem  ad  arandum  loro  lito?  in  quem  lo- 
cum  vidcS.  Grcg.  31.  Moral.  c.  2.  ct  3. 

Moral.  doccthic  nos  S.  Paulus,  cum  sentimus 
divinas  inspirationcs,  Deumque  ademendatio- 
nem  et  sancliiatem ,  vel  perfcciionem  nos  vo- 
cantem,  quid  ci  respondere  dcbeamus,  nimi- 
rum  :  Domine,  quid  me  vis  facerc  :  Hac  enim 
submissione,  resignatione,  devolione,  promp- 
titudinc,  alacriiaie  anitni  ad  oinnia  parali,  to- 
tumqtie  se  Deo  olferenlis  disposuitse,  etmeruit 
de  congruo  evehi  ad  apostolatus  apicem  ,  ficri- 
(juc  doclor  Gentium.  Ila  Abraham  vocalus  a  Deo 
Cenes.  12.  1.  respondit  :  Adsum.  Sic  ct  Jacob 
Geues.  31.  11.  et  Moses  Exodi  3.  h.  Et  Auanias 
hic  v.  10.  Eccc  ego  Domine.  Et  Isaias  c.  6.  8.  Eccc 
cgo,  mitteme.  SicctSamucl  vocanli  Dco  rcspou- 
dit  :  Loquere  Domine,  quia  audit  servus  luus  , 
1.  Rcg.  3.  10.  Et  Psaltes  :  Paratum  cor  meum 
Dftts,  paratumcor  meum  :  cantabo  et  psallam  in 
gloria  mea,  psalm.  107.  2.  Solcbat  S.  Franciscus 
audicns  Dcum  in  cordc  loqucnlcm..  eliamsi  in 
ilinere  cssct,  gradum  sistcrc,  mcntcmquc  intra 
secolligcrc,  ul  tolus  illi  inlenderet,  ac  mox  id 
quod  audierat,  opcre  cxequebalur.  Ila  ad  api- 
ccm  sanclitatis  pervenit,  nti  refert  S.  Donavent. 
in  cjus  Vita. 

Denique  S.  Bernard.  serm.  1.  de  conversione 
S.  Pauli  :  Hozcptanc  fralres,  ait,  perfecttf  conver- 
sionis  esl  forma.  Paralum,  inqttit,  cor  meum  Deus, 
paratum  cor  meum  :  Domine ,  qttid  me  vis  facere? 
Overbum  brcve ,  sed  plcnttm ,  sed  vivum,  scd  effi- 
cax ,  scd  tlignum  omni  acccplionc ,  clc.  IIcu  plures 
habcmtts  Evangelici  iltius  c&ci ,  qtiam  novi  Apos- 
toli  imitatores?  Qtiid  vis  {ait  Dotninus  adapcum 
illum)  ut  faciam  tibi?  Absit  hocDomine  :  lumagis 
dic ,  quid  mu  faccre  vclis?  Sic  enim  decet ,  sic  om- 
nino  dignum  est ,  non  mcatn  a  tc ,  sed  a  me  tuam 
quceri  et  fieri  votuntatrtn,  ctc.  Sic  profccto,  sic 
mtdlorum  umjuc  hodic  pttsillanimitas  ct  ptrccrsi- 
tas  e.rigit,  ut  ab  cis  qtticri  oporlcat :  Qttid  vis  ut 
faciam  tibi?  non  ipsi  quarant  :  Dominc ,  quid  m ■■■ 
vis  faccrc? 

1.  Surge,  ]  sta  supcr  pedes  luos,  ut  habetur 
c.  26.  56. 

Et  inghedf.re  civitatt.m  (Damascum)  kt  mi 
DicF.Tur.  nm,  oun>  n.  oNHlA  facerf.  ]  Dices, 
Actor.  36.  16.  dicitur,  Chrislum  Sauloid  dixissc  : 
//(/  hoc  cnim  appartti  lihi ,  ttt  ronstituam  teminis- 
trttm  c(  lcslrm  corttm  qtuv  vitlisti ,  e.c,  cgo  mitto 
te  apcrirc  octttos  corum ,  ut  convert<inlur  a  tcne- 
bris  adluccm,  elc  Hesp.  Chrislus  Saulo  io  ge- 
ncre  dixit,  se  vellc  ctim  consiilucre  siiiim  pra?- 
conem;  scd  in  particulari  dc  hapiismo  instrin 
cum  voltiit  ab  Anania.  Hoo  enim  hahel  sua\  i- 
Dei  disposilio,  ut,  sicut  an^eli  ah  angelis.  ila 
hoiniucs  ah  hominihus  cdoceanlur  :  qua  de  iv 
illuslre  cxlal  exemplum  apud  Sophronium,  ve! 
polius  Joannent  Moseuin  in  l'ralo  Spiriluah 
c.  P)9.  iihpK"  ae  quis  fanalicus  suos  crrores  «t 
somnia  tuealur,  ohtendendo  inlerntim  iii>tiiu- 
tum  Spiritus  sancti,  uti  faciunt  Anahaptisi.c  Ka 
Cassian.  Collat.  2.  cap.  1a.  Secundo,  hic.  .iit 
S.  l>crnard.  scrm.   i.  dc  convcrsionc  S.  P.uih  . 

23 


178  COMMENTAIUA  IN  ACTA 

sociAtisvitce  eommendatur  utititas,  ut  edoctus  per 
hominem,  disrat  et  ipse  secundum  datam  sibi  gra- 
tiam  hominibus  subvenire.  Terlio,  Paulus  triduo 
jejunans  etcaecus,  Damasci  edoctusfuH  a  Deo; 
sed  ad  AiKiuiiini  miUilur,non  lam  ut  edoceatur, 
quam  ut  ab  eo  baptizetur  ,  et  a  caecitate  curetur. 
Unde  signanter  ait  :  Quid  te  oporteat  facere  : 
nimirum  suscipere  baptismum,  de  quo  plura 
v.  9. 

Stabant.  ]  Dices,  c.  26.  16.  ait  Pauluscomiles 
suos  secum  fuisse  prostratos  :  ergonon  stabant 
Resp.  Primo,  slabant,  idest,  ibi  erant,  ibisisle- 
bantur,  ibi  manebant  :  stalio  enim  hic  opponi  • 
lur,  non  sessioni  aut  prostrationi ,  sed  molui  et 
progressioni.  Sic  Magdalena  dicitur  stans  retro 
secus  pedes  Jesu,  lavisse  ejus  pedes  :  stans,  id 
est  procumbens ,  genu  flexo ,  Lucae  7.  38.  Se- 
cundo,  slabant ,  quia  post  prostrationem  se  e 
terra  levarunt  et  in  pedes  erexerunt,  utSaulum 
erigerent.  Solus  enim  Saulus  in  terra  jacens  Je- 
sum  videbat,  et  cum  eo  colloquebatur,  mentem- 
que  sibi  mutari  sentiebat.  Permisit  ergo  Deus 
comitesSauli  in  Judaismo  permanere,  ulessent 
testes  Judans  omni  exceptione  majores,  bujus 
miraculosae  conversionis  S.  Pauli,  omniumque 
rairabilium  quae  in  ea  acciderant.  Ita  S.  Cbrys. 
et  OEcum. 

Stupefacti.  ]  Syrus,  Pagnin.et  Tigurina,  atto- 
niii:  alii ,  muti;  qui  enim  stupent,  obmutescunt: 
pavor  enim  et  stupor  vocem  eripit,  seque  ac 
mentem  et  memoriam  :  et  Graecum  twtoi  ,  etiam 
mutos  et  surdos  significat. 

AUDIENTES   QUIDEM   VOCEM,    NEMINEM   AUTEM  VI- 

dentes.  ]  Dices  Actor.  22.  9.  contrarium  dicitur , 
nimirum  lumen  quidem  viderunt ,  vocem  autem 
non  audierunt.  Respondeo,  additur  ibidem.  Ejus 
qui  loquebatur  mecum ,  id  est  Christi.  q.  d.  Meam 
voccm  audierunt,  non  Christi.  Ita  S.  August.  in 
psalm.  67.  Lyran.  Hugo,  Vatabl.  et  aliihic.  Se- 
cundo,  dici  potest,  eos  quoque  vocem  Cbrisli 
audisse,  sed  confuse  duntaxat  :  quia  attoniti 
vocem  ejus  articulatam  distincte  audire ,  et  in- 
telligere  nonpoterant. 

8.  Surrexit  autemSaulus.  ]  Partim  spontesua 
obediens  nixusque  voci  Christi ,  dicentis  ,  Surge, 
parlim  adjutus  etereclus  a  comitibus. 

Ninn.  videbat.  ]  Noster  Interpres  legit  oZSi-t , 
id  est,  nihil :  jam  legunt  cvUvu,  id  est  neminem  : 
quod  aliqui  restringunt  adChristum.  q.  d.  Cbris- 
tumnon  vidit  amplius,  quempaulo  antejacens 
in  terra  viderat.  Verum  eum  nihil  vidisse  et 
caecum  fuisse ,  patet  ex  eo,  quod  a  comitibus  in 
urbemtrahidebuerit,  ut  sequitur.  Christusenim 
sua  lucemagis  feriitoculos  Pauli ,  quamcomi- 
tum  :  ille  enim  caecatus  fuit,  non  hi,  ad  hoc 
scilicet,  ut  eum  ducere  possent  in  urbem.  lta 
S.  Chrysost.  et  OEcumen.  Quare  non  est  proba- 
bilequod  ait  Dionys.  Paulum  nihil  vidisse,  quia 
mens  ejus  a  sensibus  abrepta  erat  in  extasin. 
Nam  Paulum  non  tantum  fuisse  privatum  usu 
oculorum ,  sed  et  potentia  videndi ,  patet ;  quia , 
ex  oculis  ejus  ceciderunt  squamae,  cum  paulo 
post  miraculose  curatus  est  ab  Anania.  Unde 
sequitur  immanem  fuisse  lucem,  quae  oculos 
ejus;nsi;TfuIguris  ita  perstrinxit,  ut  visum  ei 
ademerit;  non  humorem  crystallinum  siccando, 
aut  tunicas  oculares  leedendo,  sed  pelliculas 
quasi  squamas  eis  obducendo,  de  quo  vers.  lh. 
Ubi  adverte,  Christum  hanc  luceminitio  tem- 
perasse,  ut  Paulus  eum  aliquo  modo  confuse, 
utpote  gloriosum  et  luce  circumdatumconspi- 


APOSTOLORUM.  Cap.  IX. 

eere  posset;  at  moxsubducens  sc,  eam  inlendil 
ut  Paulus  surgens  senserit  ea  se  plane  caecalum  : 
idquePrimo, utex  coconjiceret  Paulus,  quanta 
esset  Christi  claritas,  potestas,  majestaset  glo- 
ria.  Ila  Ruperl.  Socundo,  ut  exterius  caecalus, 
intus  oculos  mentis  colligeret,  ad  consideran- 
dum  ea  quae  suae  salutis  erant,  quaeque  Deus  ab 
eo  poscebat.  Terlio,  ut  per  cajcilalem  corporis 
luerit  caecilatem  mcntis,  quam  sponte  induera! 
claudens  oculos,  imo  resistens  luci  Evangelii. 
Unde  S.  Rernard.  serm.  1.  de  Conv.  S.  Pauli  : 
Felix,  ait,  cacitas ,  quamale  quondam  illuminati 
in  pravaricalione ,  tandem  in  conversione  oculi 
salubriter  cxcacantur.  Quarto,  ut  disceretoculos 
claudere  rebus  bonisque  terrenis,  et  aperire 
coelestibus.  q.  d.  Despice  terram,  suspice  cce- 
lum. 

Ad  manus  autem  illum  TiunENTES.  ]  En  trahitiw 
quasi  captivus  Christi,  qui  Christianostracturus 
venerat  ad  carceres,  ait  S.  Chrysost.  Quale 
spectaculum  sui  praebuit  hic  Paulus  Judoeis  et 
Damascenis  civibus?  quale  vero  et  quam  jucun- 
dum  Deo,  Angelis,  Ananiae,  Apostolis,  omni- 
busque  Christianis  ? 

9.  Et  erat  ibi  tribus  diebus  non  videns,  et 
non  manducavit.  ]  Orationis  et poenilentiaecausa. 
Nam  ut  ait  S.  Chrysost.  compungebat  se  proptcr 
caquce  fecerat ,  confitebatur,  precabatur,  orabal 
Deum.  Unde  in  hoc  triduo  didicit  a  Deo  mysteria 
fidei  Christianae  et  Evangelii :  nam  illa  paulo  post 
publice  ccepitprasdicarev.  20.  Quareinitioepist. 
ad  Galat.  Paulus ,  inquit,  Aposlolus  nonab  homi- 
nibus,  neque  per  hominem,  scd  pcr  Jesum  Chris- 
tam.  Et  v.  12.  ait  se  Evangelium  non  didicisseab 
homine,  sed  per  revelationem  Jesu  Chrisli. 
HincBeda.  Hugo  etGlossa  censent,  Paulum  hoe 
triduo  fuisse  raptum  in  tertium  coelum.  2.  Co- 
rinth.  12.  2.  Verum  ibidem  ostendi  poslerius  il- 
lum  raptum  contigisse.  Quod  ergo  Paulus  ad 
Ananiam  sit  missus,  non  tam  doclrinae,  quam 
curationis  a  caecitate,  et  baptismi  causa  fuil,  ut 
scilicetabeo  illuminaretur  et  baptizaretur ,  ait 
S.  Chrysost.  Idemhom.  h.  de  laudibus  S.  Pauli  : 
Pauli,  inquit,  ccecitas ,  totius  orbis  illuminatio 
effecta  est.  Quoniam  enim  videbat  mate ,  eum  ex- 
ccecavit  Deus ,  ut  uliliter  jam  videret  in  reli- 
quum. 

Tropolog.  S.  Bernard.  serm.  1.  de  convers. 
S.  Pauli  :  Sane,  ait,  quod  triduo  Paulus  sine  cibo 
manet  persistens  in  oralione ,  ad  eos  maxime  per- 
tinet ,  qui  noviter  saculo  abrenuntiantes ,  necdum 
in  ccelesli  consolatione  respirant.  Sustineant  ergo 
Dominum  et  ipsi  in  omni  patientia,  orent  sine  in 
termissione ,  quarentes ,  petenles,  pulsantes  :  quu. 
exaudiet  eos  Pater  coziestis  in  tempore  opportuno. 

10.  Ananias.  ]  Fuit  hic  inter  hcleles  insignis, 
ait  S.  Chrysost.  imo  ipse  Paulus  cap.  22.  12. 
S.  August.  lib.  2.  Queest.  Evang.  qu.  Ul.  censet 
eum  fuisse  Presbyterum;  OEcumen.  vero  Diaco- 
conum  duntaxat,  sed  unum  e72.  Christi  disci- 
pulis.  Idem  habet  Dorotheus  in  Synopsi,  qui  et 
addit,  eum  postea  creatum  fuisse  Damasci  Epis- 
copum.  Deeosic  legimus  in  Romano  Martyrol. 
die  25.  Januarii  :  Apud  Damascumnatalis  S.Ana- 
nia,  qui  eumdem  Apostolum  baptizavit.  Hic  curn 
Damasci,  et  Eleutheropoti  atibique  Evangeliuvt 
prxdicasset ,  sub  Licinio  judice  nervis  caisus  etla- 
nialus ,  demum  lapidibus  oppressus  martyrium 
consummavit. 

Mysiice,  mittitur  Benjamin  lupus  rapax,  pul; 
Saulus,ad  Ananiam,  id  est,  ad  gratiamet  mise 


COMMENTARIA  IN  ACTA 

ricordiam  Dci,  ul  ab  ca  veniam  oblineat,  et 
iransformetur  in  ovem.  AlitcrS.  Aug.  serm.  14. 
de  Sanclis  :  Adductas  cst ,  inquit,  ud  Ananiam, 
et  Ananias  interpretalur  ovis.  (nescio  qua  lin- 
gua  :  sanc  non  Hebraea,  ncc  Syra,  nec  Graeca) 
Ecce  lupus  rapax  adducitur  ad  ooem  sequendam , 
nonrupicndam  :  ct  nc  rapicntemovis  expavesceret 
luintiii ,  ipse  l'astor  de  ceelo ,  quia  omnia  faciebal , 
minliuvit  tupumvcnturumovi ,  sednon  scevilurum: 
<  t  tamen  tam  immanis  fama  lupum  illum  \rrxcesse- 
rat,  ut  non  possel  ovis  audito  ejus  nomine  non 
ronlurbari.  Et  mox  :  Lupo  scevitia  intcrdicilnr. 
fjupus  ud  ovem  cuplivus  ducitur.  Ab  Agno  pro 
ovibus  mortuo  fit  ovis securadc lupo. 

Vade  in  vicum,  ]  in  plateam.  Urbs  cnim  divi- 
diluriii  regiones,regiones  in  vicos  siveplateas, 
vici  in  domos.  Unde  a  vico  dicitur  vicinus,  qui 
iii  eodem  vico  babitat. 

Rf.ctus,]  quia  erat  longusct  rcclus,  utiRom.*c 
tians  Tiberim  eslplalca  quac  vocatur  Longara, 
(juia  longissima  clreclissiina. 

Saii.im  NOMINE  Tarseissen  ,]  to  nomine  refer 
ad  Sauluin  ,  non  ad  Tarscnsem.  Pauli  enim  no- 
inen  crat  Saulus,  cognomcn  vcro  Tarscnsis  a 
patria;  quia  nalus  crat  Tarsi,  quac  cslmetropo- 
lisCiliciae.  Unde  Tigurina,  acque  ac  Graeca  po- 
nunt  comma  post  nomine.  q.  d.  Qtucrein  domo 
Judae  virum  quemdam,  cui  nomen  estSaulus; 
palriavero  csi  Tarsensis.  Hisenim  indiciis  Ana- 
niae  indicat  Saulum,  ne  pro  eo  alius  quis  ci  se 
offerat,  vel  ingerat.  Porro  Tarsus  navigatio- 
nibus  mercibus  et  opibus  adeo  fuit  celebris , 
til  .ib  ca  marc  vicinuni,  et  aliud  quodlibct  ab 
Ilebraeis  vocaium  sit  Tharsis  :  quocirca  Soli- 
niis  Polybist.  cap.  47.  Tarsum  vocat  malrcm 
urixium. 

Ecce  f.mm  orat.  ]  Nola rb cnim  dat  causam  cur 
jubeatadiri  Saulum,  omnemque  metum  Ananiae 
adimit.  q.  d.  No  limeas  Anania  adireSaulum, 
|);mlo  ante  persecutorem  fidelium  :  jam  enim 
non  est  Saulus,  qui  fuit :  jam  non  persequitur, 
scdorat,  utse  ad  meliorem vftam  etbaplismuqf 
disponat.  tta  s.  Cbrysost.  Hugo  et  Lyr.au.  Aliter 
Syrus,  qui  haee  nectit  sequenlibus,.  Sic  enim 
vcrlit  :  Ecce  cnimdum  ipse  orarct ,  vidk  pervisio- 
nem  virum  Ananiam  nomine  :  Verum  Graecus 
Tc.vtus  nosiraj  Lalinre  vcrsioni  consenlitet  asti- 
pulalur. 

1L'.  Et  vidit  vintlM.  ]  llic  vcrsus  in  Bibliis  Ro- 
manis  et  Graecis  parenthesi  includitur  •eoniinet 
cnim  verba  ,  non  Chrisli  loqucntis  ad  Ananiam, 
scd  Lucoe  Historici  ca  reXerenlis.  q.  d.  Eo  lem- 
pore  quo  Ananias  a  Deo  mb?sus  cst  ad  Saulum, 
ipsc  Saulus  orans  pcr  visionem,  non  corpora- 
lcm  (erat  cnini  ca'cus)  scd  imaginariain  vidit 
Anaoiam  ad  se  veniculem,  seque  curantem; 
iil(|ue  ad  boc,  ut  m<>\  venienle  Anania  ,  cx  ejus 
yoce,  ci  speciequam  io  visione  viderat,  ab  co 
illuminatus  cuni  agnosccret,  el  reciperet  quasi 
a  Dco  ad  scmissum. 

Domink  aidivi.  ]  Tanta  crat  Sauli  saevitia, 
lanta  furorisfama,  ut  ad  solumSauli  nomenAna- 
nias,  licci  a  Deoad  eummissus,  coborresceret. 
I  ikIc.  seexcusat.  q.d.  aitS.  ChrysosL  Timeoeum 
HC  forte  >nr  iit  Jrrusalrm  dtuat.  Quid  mc  projieis 
inos  leonis?  curmie  huic  prodis  :  Timct  ovis  ire 
ad  lupuin,  nesciens  lupum  nautatum  inovem, 
uti  paulo  antc  dixi  c\  S.  Augustino. 

1'i.  ET  IU(.  HAiiir  POTESTATEM,]  id  cst,   boc  in 

loco,  puta  Damasci ,  gr.xcc  enim  est  fiSe.  llic  ergo 

( >t  .ulvcibiuui ,  non  pronomcn. 


APOSTOLORLM.  Cap.  IX.  170 

15.  Vas  elkctioms,  id  cst,  instrumcnium  siu- 
gulariter  electum,  est  mjhi  iste.  J  Saulus.  He- 

br;ci  enini  i^zlceli,  id  esl.  vas,  vocanl  quodlibct 
instrumenlum.  Si c vasa  cantici  Amos  6.  5.  sunt 
inslrumenta  musica  :  vasa  bclli  Gen.  49.  5.  sunt 
arma  ctarinati,  quibus  bcllalur  :  vasa  mortis 
Psal.  8.  14.  sunt  gladii  et  tcla  (juibus  mors  infer- 
lur.  Hinc  Tigurina  vertit,  organumelectum,  boc 
est,  bomo selectissimus  et  praestanlissimus,  cst 
mild  islc  ,  ail  Vatablus. 

Qusercs,  cur  Paulus  vocalur  vas ,  id  est,  ins- 
trumenlum  electum?  Resp.  Primo  :  quia  Deus 
cum  ex  totmillcnis  bominum  millibus  prae  cae- 
tcris,  ciiam  Apostolis,  elegit  ad  cvangelizandum 
ubique,  tam  Judaeis,  quam  Gcntibus. Dnde banc 
ejus  electionem  explicans  subdit  :  ut  portct  no- 
mcn  mctim  coram  Gcnlibtts,  cl  Begibus,  ct  fdiis 
Israet.  Ilinc  patet  Saulum  in  prima  sui  conver- 
sione  accepisse  Apostolatum  et  gratiam  Aposto- 
licam,  ac  a  Cbristo  crcalum  esse  Apostolum. 

Secundo,  vas  electionis,  id  cst  pi;cdestinalio- 
nis.  q.  d.  Paulus  ab  aelerno  a  Deo  ad  magnam 
gratiam  ct  gloriam  fuit  praedestinatus,  juxla  il- 
lud  Galat.  1.  15.  Cum  aulcm placuit  ei qui  me segrc- 
guvil  ab  utcro  matrismca? ,  et  vocavil  per graliam 
suum.  Ita  S.  Hicron.  ibidem.  Simili  modo  Apos- 
tolus  praedcslinatos  vocat  vasa  inbonorcm,  puta 
aurea  et  argentea  :  rcprobos  vasa  in  contumc- 
liam,  puta  lutcaet  fictilia,  2.  Timotb.  2.  20. 

lcrtio,  S.  Cbrysost.  ccnsct  elcctionem  hanc 
rcspicere  tum  indolem  acrem  et  ardentem,  tum 
zclum  legis  divinre  in  Saulo.  q.  d.  Deus  clcgit 
Saulum  ardentem  et  zclantem,  ut  bunc  ardorcm 
et  zelum  corrigerct  ct  transferrct  ad  Chrislum, 
ut  scillcct  aceresset,  et  zclosus  Cbristi  propug- 
natoretpraeco.  Ad  tam  arduum  cnim  Evangelii 
et  Apostolatus  munus  requirebatur  indoles  be- 
roica,  quae  adjuta  ct  imbuta  gratia  Dei,  omnes 
difficullates,  pericula  et  persecutiqnes  supera- 
ret.  Frigidi  enim  et  pblegmatici,  eslosancti,  ad 
tam  ardua  perfringenda  minus  idonei  sunt. 
Undc  S.  Cbrysost.  qu.rrens,  cureleclus  sit  a  Dco 
Saulus  saevus  et  fcrus?  Respondet,  ut  bomo  ad 
caedes  composilus  Christianorum  ,  convertcrc- 
turadcaedes  errorum,  ut  scilicct  jugularct  Ju- 
daismum  el  gentilismum. 

Quarto,  vas  eleclum,  id  cst  sanctum  ,  fuit 
Paulus  ;  tum  quia  virginitalcm  virginemque 
animum  jugitcr  in  corporc  illibalo,  quasiin  vasc 
sancto,  conservavit,  ut  patet  1.  Cor.  cap.  7.  7. 
Ila  S.  Gaudcnlius  iract.  S.  tom.  2.  Bibliotbecae 
SS.  Patrum.  Nam,  ul  aitCiccro  Tuscul.  1.  Corpus 
csl  quasi  vas  ct  aliquod  unimi  rrccptaculttm  :  tum 
quia  fuit  organuin  Spiritus  sancti.  Sicut  enim  iu 
orgaao  resonat  spiriluset  Oatus  follibus  illiins- 
piratus,,  in  eoque  suavem  edit  mclodiam;  sicin 
Paulo  cjus(|uc  orc  rcsonabal  Spiritus  sanctus. 
ct  coelestem  edebatharmoniam,  quae  homines, 
ctiam  fcros  ct  barbaros,  ad  sc  raperct,  ct  ipaos 
angelos  oblectaret.  Movit  Ampluon,  aclongema- 
gisPauIuSj  lapides  eastendo.  Orpbeum  cclebrat 
Virgil.  t\.  Gcorg.  sua  vocc  ct  cantu. 

Mulcenlom  tigrcs,  ct  agcnlem  carmine  quorcus. 

Orphcus  vcrus.  Paulus  inquam  modulante  per 
cum  Spiritu  sanclo  lcrina  et  queruea  saxeaquc 
liominum  corda  mollivft  el  cicuravit.  [pseergO 
fuit  vas,  id  cst  organum  .  cithara,  libia,  tuba  et 
chelys  meloda  et  conora  Spiritus  sancti.  Unde 
S.  Hicron.  epist.  61.  ad  Pammach.  Vbi,  inquit, 
clectionis  pas,  tuba  Evangclii ,  rugilus  konisnos- 


COMMENTAMA  Ifl  ACTA 

tri ,  tonitrti  Gentiitm,  (tumm  cloqucntia?  Chris- 
lianct,  qai  mystcrittin ,  rrl ro  gcncralionibus  igno- 
ratam,  ct  profandam  diviliaram  sapienticc  ct 
scientice  Deimagis  miralar ,  qaam  loquitar. 

Quinto,  fuit  vas  elcclionis ,  quia  slrenue  ct  ar- 
tlenler  vocalionj  et  electioni  divin.e  cooperatus 
est,  juxta  illud  :  Cralia  ejas  inmevacua  nonfuit, 
sed  abundantius  illis  omnibus  laboravi.  1.  Co- 
rinlh.  15.  10.  Et  illud  :  Si  quis  se  cmundaverit  ab 
istis,  erit  vas  in  honorem  sanctificatum  et  utilc 
Domino,  ad  omnc  opas  bonum  paratum.  Labor  et 
iimor  sunt  gemelli,  ait  Plaio  :  quia  quem  quis 
amat,  pro  eo  laborat,  nec  ullum  pro  amato  la- 
borem  recusat,  uti  Paulus  pro  Christo  quem 
summe  amabat,  nuflum  recusavit,  sedomnem 
iimbivit.  Fuitcrgo  Paulus  prodigiumnaturoe,  mi- 
raculum  gratire,  sluporGentium,  lerrorJudaeo- 
rum,  portentum  universi,  Dei  servus  eleclus, 
Cbristi  Apostolus  seleclus  et  dilectus.  Sic  beri 
scrvos  electos  ctdilectos  vocant  eos,  qui  omnia 
eorum  jussa  statim  exequuntur,  omniaqueopera 
et  negotia  illico  conficiunt. 

Sexto,  sicut  sol  Eccles.  UZ.  2.  vocatur  vas  ad- 
mirabile opus  Excelsi,  quiasol  eslvaslucis,  quo 
Deus  lotum  mundumilluminat;  ita  etS.  Paulus, 
ipse  enim  fuit  quasi  sol  orbis.  Unde  S.  Chrysost. 
incap.  1.  ad  Roman.  Pauli,  inquit,  lingua  supra 
ipsum  etiam  solem  illuxit,  cceteros  omnes  verbi 
doclrina  exuperans;  unde  aGentilibus  Mercarius 
esse  credebatur.  Actor.  \l\.  11.  Etlib.  1.  de  Provi- 
dentia  :  Nultus  Paulo  majorest,  autetiamcequatis. 
Unde 

Septimo,  S.  Hieron.  in  c.  8.  Osee  :  Vas  electio- 
nis ,  inquit,  est  Paulas ,  quia  est  vas  legis ,  et 
S.  Scripturarum  armarium.  Sicut  S.  Antonius  de 
Padua  ob  peritiam  S.  Script.  a  Pontifice  vocatus 
est  Arca  teslamenti. 

Octavo,  alii  S.  Paulum  proprie  vocari  volunt 
vas  electionis,  quia  plenus  fuit  sapienlia  et  gra- 
tia,  adeo  ut  de  ejus  plenitudine  omnes  gentes 
biberint.  Ita  Origenes  lib.  3.  Periarchon ,  et 
S.  Ambros.  serm.  11.  de  S.  Petro  et  Paulo.  Hoc 
estquod  aitSapiens  Proverb.  20.  v.  15.  Est  au- 
rum  et  multitudo  gemmarum,  et  vas  pretiosum 
tabia  scientia?. 

Nono,  S.  Thom.  praefatione  in  Epist.  S.  Pauli, 
de  eo  explicans  illud,  quod  ab  Ecclesiastico 
c.  50.10.  dictum  est  deSimone  magno  pontifici, 
Quasi  vas  auri  solidum  ornatum  omni  lapide  pre- 
tioso  :  Paulus,  ait,  fuit  vas  aari  ob  sapientiam, 
solidum  ob  charitatem  ornatum  cazleris  omnibus 
virtutibus.  Vide  apud  eum  plura. 

Decimo ,  Paulus  fuit  vas  electionis ,  quia  electus 
etdestinatus  fuit  ad  multos  labores,  persecutio- 
nes  et  tribulationes  patiendum  pro  Christo  et 
Evangelio.  Hanc  enim  causam  subdit  Christus 
dicens,  Ego  enim  ostendam  ei,  quanta  oporteat 
eum  pro  nomine  meo  pati ;  de  quoibi  plura. 

Denique  vis  scire  ad  quanta,  et  quam  subli- 
mia  electus  a  Deo  et  evectus  sit  Saulus?  Audi 
S.  Chrys.  h.  18.inc.  11.  adRom.inMorali.ubieum 
eoelo  comparat  et  anteponit  :  Ccetum  namque , 
inquit,  licet  tanlo  sit  tempore  visum,  non  tamen 
admodum  permovit  :  Paulus  vero  exiguo  concio- 
nalus  tempore ,  totum  orbemattraxit.  Ccetumenim 
suum  servans  terminum  et  canonem  ,  eadem  sta- 
tione  consislit,  mentis  vero  Paulince  sublimitasom- 
nes  ccelos  transcendit  ipsique  Christo  conversatur. 
Est  autem  lantaejus  pulchritudo,  utet  Deus  illam 
depradicet.  Astra  quidem  cum  fierent  admiraban- 
tur  angeti  :  hunc  vero  Deus  ipse  admiralus  cst , 


APOSTOLORUM.  Cap.   IX. 

dicens  :  Vas  electionis  iste  mihi  cst.  Ctclum  istud 
stepc  anube  oblcgitur :  Pauli  vcro  menlem  nulla 
obnubilavit  tentatio,  sed  inmcdiis  quoque  tempes- 
tatibus  ipsam  mcridie  ctariludinem  suo  splendore 
superavit.  Sol  enim  isle  qui  in  Paulo  luxit,  talcs 
radios  non  emittcbat,  qui  tentationum  concursu 
poluerint  obumbrari ,  sed  tum  polissimum  cluces- 
cebanl.  Unde  et  dicebat  :  Sufficit  libi  gratia  mea. 
Nam  virtus  mea  in  infirmitale  pcrficitur.  JEmule- 
mur  ilaque  iltum,  et  nihil  erit  etiam  nobis  colla- 
tum  ccclum  islud,  neque  sot,  ncqae  univcrsus  istc 
mundus. 

Idem  1.  2.  de  Compunctione  cordis  :  Paulas, 
ait ,  super  terras  inccdens ,  ipsum  tenebal  cceliver- 
ticem,  etc.  Amor  aulemejus ,  ct  desiderium  quod 
habebat  erga  charitalem  Christi ,  non  solum  tres 
penetraverat  ccctos,sed  cliam  omnes  omnino  trans- 
cenderat,  et  usque  ad  ipsum  pervencrat  Christum  , 
instar  fiammiv.  immensce ,  qum  universumrepteret 
terram,  et  inde  ascendens ,  rcplelis  omnibus^  usque 
ad  ipsa  perveniret  cozli  fastigia;  sed  et  inde  supe- 
rans  omnia,  etiam  iitum  qui  superccelumest  aerem 
transcenderet  :  atque  ubi  et  quai  ibi  sunt  spatia 
compleret,  ascenderet  usque  ad  tertium  ccelum,el 
omnia  Imc  uno  alque  eodem  ignc  comptcret;  ita  ut 
nec  terra  ullum ,  nec  cccti ,  imo  nec  ccclorum  spa- 
tium  vacuum  relinqueret.  Vide  eumdem  in  flne 
Epist.  adRom.  ethomiliis  octo  quas  de  laudibus 
S.  Pauli  scripsit  in  fine  tom.  3.  ubi  in  octava 
Paulumconfertet  prrcfert  omnibus  non  tantum 
Patriarchis ,  Prophetis  et  Sanctis ,  sed  et  Angelis, 
Cherubinis  et  Seraphinis.  An  non  hic  est  vas 
electionis?  Quam  felices  in  quos  cadit.  ha?c  Dci 
electio?  Terque  quaterque  beati,  quos  Deus  ab 
omni  sevodeslinavit  sibi  vasa  eleclionis.  Utinam 
et  nos  dignetur  rara  sua  electione  et  sancta  vo- 
catione  Christus  amor  noster;  ac  vicissim  nos 
vocationi  ct  gratiaeejus  ex  eequo  respondeamus, 
itaque  eam  jugiler  augeamus  ettranscendamus. 
Haec  enimest  unica  via  ad  eximiam  virtutem  et 
sanctimoniam.  Ora  pronobisS.  Paule,  ut  admi- 
rabilis  tuae  electionis  et  vocationis  participes 
efficimereamur.  Amen. 

Ut  portet  nomen  meum.  ]  Primo,  sicut  praeco 
suopraeconio  audacter  praefert  et  porlatnomen 
sui  principis  legislaloris,  cujus  leges  ac  edicla 
promulgat.  Secundo,  sicut  Propheta  suisoracu- 
lis  portat  etprsefertnomen  Dei  dicens  :  Htfcdicit 
Dominus.  Tertio,  sicut  legatus  libere  portat  et. 
praefert  nomen  Regis,  a  quo  mittilur.  Quarlo, 
sicut  miles  et  vexillifer  intrepide  ac  fortiter  por- 
tat,  praefertque  nomen  et  insigne  sui  ducis. 
Quinto,  sicut  doctor  portat  et  preefert  nomcn 
sui  Auctoris,  cujuslibros  etdoctrinam  docetet 
cxplicat.  Porro  Paulo  portavit  Christi  nomen  in 
corde  per  amorem  ardenlissimum,  in  ore  per 
cloquium  eflicacissimum,  in  opere  per  labores 
et  passiones  continuas  et  gravissimas,  in  Epis- 
tolis  per  sapientiam  et  zelum  ferventissimum. 
Unde  ait  :  Ego  stigmata  Domini  Jesu  in  corporc 
meo  porto.  Galat.  6. 17.  heec  enim  stigmata  sunt 
quasi  characteres  nominis  Jesu. 

Coram  Gentimjs.  ]  Hinc  ejus  titulus  est,  Doctor 
Gentium,\.  Timoth.  2. 7. 

Et  regibus.  ]  Utcoram  Agrippa  rege  Judfcae, 
Actor.  26.  Nerone,  et  aliis  provinciarum  ,  quas 
plurimas  Evangelizandoobivit,  regibus.  Similis 
fuit  electio  et  vocatio  S.  Johannis  Chrysostomi  : 
Flavianoenim  Patriarcheemane  oranti  apparuit. 
angelus,  jussitque  adire  monasterium  in  qur 
monachum  agebat  Chrysostomus  eumquecon 


COMMMJTARTA  IN    ACTA 

uecrarc  sacerdoiem  :  Illeenim,  inquiebal,  instur 
Vault  futurusest  vas  etectianis,  et  verbo  compre- 
hensurus  toium  orbem.  Cumque  Chrysostomus 
siicntiiet  monaslices  adatnator,  illum  bonorem 
onusque  subterfugeret,  ti  quoque  apparuit  an- 
gelus, jubens,  utFlavianonon  repugnaret,  scd 
ncquiesceret,  dicens  :  Qua;  Deus  stutuit,  qtiis 
poterit  vltare?  ita  habet  vita  S.  Chrysost. 

Et  FILHS  ISBAEL.  ]  lli  ulliino  potiunlur  loco , 
ijuasi  digniores  Centibus  ,  utpote  qui  erant 
lilii  Abrahae,  etconsequenter  eis  proprie  pro- 
missus  et  niissus  eral  Cbristus  :  hos  t.ainen  111- 
lensissimos  sui ,  aeque  ac  Christi  liostcs  expertus 
est  Paulus. 

Ego  EISIM  OSTENDAM  ILLI,  QUANTA  OPOHTIAl 
EUM  PI»0  NOMIKE  MEO  I'ATI.  ]  OstClldit  l)OC  Dcii^ 
Paulo  ,  lum  per  internam  inspiralioncm  (solct 
enim  Deus  instantia  roala  gravia  Sanctissugge- 
rere,  etquasi  praesagire,  ut  ad  ea  paraliores  et 
animosiores  accedant)  tum  per  externam,  ut 
cuin  pcr  Agabum  praedixit  ei  vincula,  quse  paulo 
post  subiit  Hierosoiymis  cap.  21.  11.  tum  per 
cxpcricniiani  quotidianam,  cum  scilicet  eiun 
quotidie  novas  et  majores  experiri  et  subire.  fc- 
cit  persccutiones  et  cruces.  Sic  saepe  in  Scrip- 
lura  ostcndere ,  idem  est  quod  reipsa  cxhibere, 
pr.cslarc,  facere,  ut  ctnn  toties  orat  Psalles  : 
Ostende  nobis  Domine  misertcordiam  tuam.  Os- 
tende,  id  eit  exhFbe,  praesta,  fac.  Et  Daniel. 
c.  8.  U(\.  Confundantur  omnesquiostendU.nl  (id 
cst  faclunt)  servls  tuis  mala.  EtPsalm.  h.  7.  Quis 
ostendet  (dabit)  nobis  bona.  Et  Ps.  50.  Ostendisli 
(fecisli)  popttlo  tuo  dura.  Et  Ps.  70.  20.  Qutinta 
ostendisti  (immisisti)  milii  tribulationes. 

Noia.  Tocniin  dat  causam  praecedentium,  cur 
scilicet  Paulus  futurus  sii  vas  clcctionis,  clquo- 
modo  porlaiurus  sil  nomen  Christi  coram  Ju- 
daeis  ct  (icniibus,  q,  d.  Paulus  erit  mihivasclec- 
tionis,    quia   porlando   nomcn   meum    coram 
pcniibus  ct  regibus,  multa  magnaque  pro  me 
generose  ei  constanter  patietur.  Unde  Hquet 
Paulum,  aliosque  electos  Dei  servos,  magis  a 
Dec  eligi  ct  dcstinari  ad  mulla  proeo  palienda  , 
qnnm  agcnda.  Servitus  enim  Dei,  aequc  acapos- 
tolatus,  magis  consistit  in  multapassione,  quam 
opcrationc  ;  niniirum  :  Fortia  agere  Romantim 
<'sl;  forlia  pati Cltristittnum  cst ,  imo  Apostolicum 
et  Paulinuni.    Nam  Primo,  Paulus  et   Apostoli 
c\angelizantcs  novam  fidem  et  paradoxam,  ni- 
niirum  Cbristum  crucifixum  csse  Deum  et  Sal- 
vatorem  mundi,  scrvandam  esse  continentiam, 
lObrietatem  ,  mortificationem  capiditatum ,  etc. 
multos   senserunt  irrisores,  contradiclores  et 
persecutorcs.    Secundo  mcrito   hanc    poenam 
Saulo  pro  peccatis  inilixit  Deus.  Audi  S.  August. 
scrin.  l'i.  de  Sanctis  :  Ostcndc,  ait,   persecutorl 
non  solum  bonitatem,  vcrmn  etiam  scverilalcm 
iitam  :  patiatur,  quodfcc.il  illos  etpati :  qui  facic- 
bat,srnti(it  et  ipse  quod  aliis  infercbat.  Ego ,  ait, 
illi  ostendam  <jutv  itlum  oporteat  pati  pro  nomiiv: 
mco  :  qui  facicbat  conlra  nomcn  ,  patiatur  pro  no- 
minc.    O  strvitia  mistricors!  Vidcs  illmn  pra?pa- 
rarc  ferrum ,  scctttrits  est ,  non  pcrciiiplttrus.  Ter- 
lio,  quia  Chrislus  mullo  plura  proeo,  el  ab  co 
passus  erat  :  decuil  ergo.  ut  et  ipsc  vicem   re- 
penderet  Christo,  etmulta   pateretur  pro  eo. 
QuartO,  quia  dcctiit  pi  aulicalorcni  (.brisli  cru- 
eilixi    euin    niauis    pi;edirare  cxemplo,  quam 
\erho:  boc  enim  eflicacius  est,  magisque  per- 
snadet.  Qninlo,  qnia   ElCtUS  majoris  fortiludinis 
e$1  forlia  pali,  qnain  agerc ,  utpolc    longe  dilli- 


APOSTOLOWJM.  Cap.  IX.  181 

cilior.  Scxio,  qnia  amor  illc  ardens,  ipsi  a  Christo 
inditus  saiiari  noii  poterai,  nisi  magnis  niullis- 
quelaboribus  et  tribulationibus  proeo  loleraUs. 
Unde  ipse  ait  :  Gloriamur  in  tributationlbus,  Ro- 
man.  5.  i.  praserlim  quia  videbat  se  a  Christo 
lantopere  diiigi ,  lot  bencficiis  affici ,  ac  nomi- 
naiiin  divinis  consolalionibus  afiluere  in  medns 
persecutionfbus.  Quoniam,  ut  ipse  expertus  ait 
2.  Cor.  1.  S.  Sicut  abundant  passiones  Chrisli  in 
nobis,  ita  per  Christum  abundalconsotaiio  noslra: 
quaniiun  ergo crescebat  tribuialio  etdesOlatio, 
taniuin  quoque  crescebat  Dei  consoialio. 

Porro  quanla,  et  quqm  gravia  assidue  pro 
Chrislo  passus  sit  Paulus ,  patet  lum  ex  sequen- 
tibus  capilibus  hujuslibri  usque  adfinem,  tum 
ex  EpistoTisS.  Panli.ac  praeserlim  toto  cap.  11. 
T.pist.  2.  ad  Corinih.  Christus  enim  ci  magnam 
praeparat  in  ccelis  gloriam  etcoronam,  qu;e  ei 
promerenda  eral  per  magnos  laborcs  etdolores. 
Non  cnim  sttnt  condigna  passioncs  htijus  lemporis 
ad  fuluram  gloriam,  qaoe   rcvclabitur  in  nobis. 
Rom.  8.  18.  Quocirca  suinina  dignitas  et  gloria 
est,  multa  magnaque  pati  pro  Christe  :  quam 
Deusnon  omnibus,  sed  eleclis  et  dilectis  suis 
dat,  ut  S.  Paulo  et  siniilibus.  Vide  dicla  c.  G.  &1. 
Simili  visione  et  multa  paiiendi  symbolo  sun- 
ius  Franciscus  Xavetius  coehtus  evocalus-,  et 
(|iiasi  auctoratus  est  Indorum  Apostolus.  Duin 
«  nim  RomsB  in  hospitali  domoaegris  minislraret 
in  somnis  revelavitetrepraesenlavit  ei  Deus  in- 
gentcs  labores  ct  aerumnas,  quos  in  India  pro 
sui  nominis  gioria  erat  subiturus.  Quos  intuens 
Xaverius  alacer  :  Ptuf,  mquit,  Domine,  plus , 
p/t«;idque  itcravit  voce  tam  alta,  ut  P.  Simo- 
nem  Rodericum  cubiculi  socium  b  somnoexci- 
laret,  et  pcrcelleret.  Idem  sibi  visus  est  in  soni- 
nis  sncpiiis,humerisgestarelndum  nlruminstar 
.i.tliiopis,  adco  gravem,  utsub  tanto  onere  non 
possel  eaput  attollerc.  Idipse  referens  P.Jacobo 
Layneztum  socio  suo  :  Adluic,  ait,  cx  hoc  sommo 
lantamcorporis  fatigalioncm  ct  quasiconlusioncm 
ni  membris  pcrsentisco,  ac  sircipsa  cum  Dulo  itlo 
lactatus  cssem.  Ita  inter  alios  refert  P.  Lucena 
gravis  Tbeolog.  1.  1.  ViUcXaverii  c.  7. 

17.  Imponens  ei  manus.  J  Calvinus  censct  Ann- 
niam  Saulo  impendisse  Sacramentum  Confirma- 
lionis.  Ilocenim  vocatur  impositio  manuiini. 
indc  infert,  illud  non  a  solis  Episcopis,  sed  ei 
a  Presbyteris  aliisque  (talisenim  erat  Ananias) 
posse  conferre.  Sed  errat  :  nam  nccduin  bapli- 
zatuscral  Saulus;  ergo  basc  imposiliomanuum 
non  fuit  Confirmatio,  quae  seqni  debet  haptis- 
mum;  sed  parlim  fuit  curatio  et  illuminatio 
Sauli,  juxta  illudChristi  Marci  ult.  Sttper  agros 
manus  imponcnt ,  ct  bcnc  habebunt  :  parlim  fuit 
dispositio  et  pnepnratio  ad  baplismuni.  Sic 
ciiini  caiecbumenis  oliin  manus  imponebantur 
asacerdote,  ut  pro  eis oraret  eisque  Dei  bene- 
dictionem  imprecaretur  :  cujus  caeremonias 
icstcs  suni  s.  Dionys.  Bccles.  Hieron.  c.  iW  Bap- 
lismo,  S.  Cyprian.  EpisL  56.  S.  tuguaL  Lde  Fkle 
et  oper.  c.  4.  et  Conc  Carthah.  IV.  Can.  85.  Addc. 
peculiaria  multa  fuissein  Saulo :  vocatusenini 
e  ccclo,  edoctus  a  Christo,  rcm  Sacramenii 
pereepit  sine  Sacramento,  puta  repletas  esi 
Spiritu  sancto  ,  qi:i  est  effectus  SacramentiCon- 
Drmationis,  sine  hoc Sacrameoto.  Dcnique  re- 
pletus  est  Spiritu  sanclo  non  per  manuum  Ann- 
niaB  impositionem ,  at  vult  Cahinus  sed  \u  r 
haplismum,  uii  mox  dicam. 
Saui.e  FRATBR.]  Olim  Chrisliani  inviani 


182  COMMENTARIA  1N  ACTA 

cabanl sc  fralres,  et  feminas  sorores,  scilicet 
spirilu,  iinn  carne  :  nani  omnes  eodem  hap- 
lismo  renati,  eunidem  habebant  Patrem  Chris- 
iuni,  el  eamdem  Matrem  Ecclesjam,  in  qua 
roagis  amice  et  concordiier  \  ivcbant,  quaro  gcr- 
mani  fratresin  cadera  paterna  domo.  Esioenim 
Paulus  necdum  rcipsa  esset  Christianus,  quia 
nccdum  baptizatus.,  voto  tamen  erateoque  ar- 
dontissinio;  jain  eriim  plane  fidem,  amorem  et 
spirituin  Christi  induerat. 

Dominusmisitme.1ksus.]  Nomen  Jcsus  intcr- 
ponit ,  ut  significet  Uliusvirtule  afferri  sanitatem, 
sicut  signifwavit  Petrus,  cumclaudo  gressum  res- 
tituit  cap.  3.  6.  ait  S»  Chrysosi.  Manum  crgo 
Sauloimponens,  nominandoot  tacile  invocando 
Jesum,caecitatemdiscussit,  eiquevisumrestituit. 

Ut  videas,  perhanc  manuum  mcarum  impo- 
sitioncm,  Josuque  invocationcm  :  et  impleams 
Spiritu  sancto,]  in  baptismo,  quem  mox  tibi 
conferam.  Id  ita  esse  patet  ex  eo,  quod  proxime 
sequitur  :  Et  confestim  cecidcrunt  ab  oculis  cjus 
lanquam  squamcB  et  visumrecepit.  Ubi  nihiladdi- 
turdeSpintu  sancto,  sed  de  co  subdit. 

18.    ET    CONFESTIM  CECIDEnUNT   AB    OCULIS     EJUS 

tanquam  squam.e,  ]  similes  squamis  piscium,  in- 
quit  Lyran.  et  Cajet.  Hinc  videtur ,  quod  caeci- 
lasPauti  non  fuerit  intrinseca,  nimirum  sita  in 
l.xsioneorgani,  puta  in  desiccatione  vel  exlinc- 
lionc  humoris  crystallini,  vel  tunicae  ocularis ; 
scd  cxtrinscca,  scilicet  quod  oculi  ejusobducti 
fuerint  pelliculis,  quasi  squamis.  SimiHs  fuit 
Tobiae  caecilas,  quae  naturalitcr  fclle  piseis  dis- 
enssa  est.  Unde  de  ea  cap.  11.  \h.  Et  cccpit,  aic, 
albugo  cx  oculis  ejtis,  quasi  membrana  ovi  egredi 
quam  apprchendcns  Tobias  IraxU  ab  octtlis  ejtts ,  sta- 
timqtte  vistim  rccepit.  Sicut  ergo  stercus  hirundi- 
numcadens  in  oculos  Tobiac,  ibiquecum  afiluente 
cx  cerebro  bumore,  sive  pituita  concrescens  , 
eos  pellicula  obduxit  et  ccecavit,  ita  et  hic  lux 
illa  feriens  oculos  Pauli,  suo  calore  et  occulta 
vi  liumores  ex  cerebroinoculos  deduxit,ibique 
oos  coagulavit,  ut  in  pelliculasiniar  squamma- 
rum  duras  concroscerent,  itaqueoculosoblege- 
rent  et  caecarent.  Similis  caacitas  muliis  hodie 
obvenit  ex  humore  defiuente,  in  pelliculam 
ooncreto,  oculosque  velante,  quam  periii  chi- 
rurgi  saepe  arte  sua  curant,  acu  pelliculam  au- 
ferentos.  Verum  in  Paulo  pelliculce  et  ceecftalis 
ablatio  fuit  miraculosa,  quia  sola  impositione 
manuum  Ananiai,  et  invocatione  nominis  Jesu 
illico  facta  :  noc  enim  Ananias  fclle  piscis  exter- 
gente,  vel  acueducente  pelliculam  et  squamam 
exemif. 

Tropol.  S.  Grog.  33.  Moral.  c.  1h.  per  squamas 
accipit  velamen  carnalis  sapientiae,  aut  excu- 
sationumet  hypocriseos.  Camalis  tegumenti  du~ 
ritia  ( ait)  iilum  (Saulum)  presserat ,  et  idcirco 
radios  veri  luminis  non  videbat.  Sed  postquam  su- 
perbce  repugnationes  ejus  victct  sunt,  defensionum 
ejus  squama  ceciderunt  corporis,  sed  ante  jamsub 
Dominica  increpalione  cecideranl  ab  octttis  cordis, 
cum  prostrattts  dixit :  Domine  qttidme  visfacere? 
lUpulsis  videlicct  squamis ,  jam  ad  cordis  viscera 
rcritatis  sagitta  pervenerat ,  quando  dcposita  ela- 
tione  superbuc,  eumquem  impugnaverat  Dominum 
confilens,  et  quid  ageret  nesciens  requirebal.  Unde 
audivit  :  Ego  stnn  Jesus.  q.  d.  Uumilitatis  meaz 
inftrma  sttscipc ,  ct  tucEmperbicesquamds  amittc. 
Sciendum  tamen  est  ,  quod  islce  defensionum 
squamce,  qttamvis  penc  omne  humanum  genus  con- 
fgant ,  hypocritarum  tamen  specialiter  et  calli- 


APOSTOLOIUJM.  Cap.  IX. 
dorum  hominum  mentcs  prcmunt.  Ipsicnim  cttlpos 
stuts  lanlo  vehementius  confitcri  rcfugiunt,  quanto 
sc  citius  vidcri  ab  omnibus  pcccalorcs  erubescunl. 
Correpla  itaque  sanctilatis  shnttlatio ,  cl  malitia 
occttlta  dcprchrnsa  squamas  ohjicit  defensionis  ,  el 
verilalis  gladiumrepcUU.  HypocriUe  ergo,  et  sui 
ainatores  caecisunl.  Simulatio  enim  squamaest, 
calva  excusatio  squama  est,  amor  sui  squania 
ost,  quae  ois  velat  oculos  mentis,  visumque  veri- 
latis  adimit.  Sed  has  squamas  Jcsus  per  Ana- 
niam  ,  idost,  per  graiiam  Dei,  perquo  concio- 
natoros,  confessarios  ,  aliosque  viros  spiritales 
dissolvit  et  disculit. 

Et  surgens  iuptizatus  est.  ]  Nec  enim  ante 
baptismum  roplotus  fuit  Spiritu  sanclo  preeser- 
lim,  oumhicdescensusetrepletioSpiritussancli 
illo  tempore  fieret  per  sighum  visibile  ignis , 
aut  linguarum  ignoarum.  Hunc  autom  signum 
ordinarie  non  dabatur  nisi  in  confirmatione  ,  et 
subinde  in  Baptismo;  uti  hic  in  graliam  Pauli^ 
in  eo  dedit  iliud  Deus.  Alia  fuit  ralio  in  descensu 
Spiritus  sancti,  ad  concionom  Potri  super  Cor- 
nolium,  antequainbaptizarelur ,  c.  10.  hh.  utibi 
dicam.  Addil  Nyssenus  orat.  de  S.  Basilio  ,  et 
S.  Hieron.  in  1.  Ezcch.  Paulum  visum  recepisse, 
non  per  imposilionem  manuum  Ananiae,  sedper 
baptismum  ;  ut  sit  hocloco  hysterologia.  Verum 
contrarium  osl  verius ,  uti  jam  dixi  :  id  enim 
cxigit  ordinala  scries  contextus.  Ita  passim  In- 
terpretes.  Addit  Paulus  Actor.  22.  lZj.  Ananiani 
sibi  exhortando  dixisse  :  Deus  patrum  nostro- 
rum  prceordinavit  te ,  ttt  cognosceres  voluntatem 
ejtts,  etvideresjuslum  (Christum)  et  audires  vo- 
cem  ex  ore  ejus;  quUi  eris  testis  illius  ad  omncs 
homines,  eorum  qttce  vidisli  et  audisti :  Exurge  et 
baptizare ,  et  abluc  pcccata  tua. 

Et  Baptizatus  est.  ]  Licet  enim  jam  ante  cum 
diceret,  Domh.e,  quid  me  vis  facere?  per  contri- 
tionem  ei  dimissa  essent  peccata;  tamen  hsec 
contritio  includebat  votum  et  obligationom 
baptismi  :  qua  proinde  bic  se  exsolvit  Saulus. 
Rursum  baplizalusest,  ut  Chrislianismo  initia- 
relur,  utque  fieret  capax  Confirmationis,  Ordi- 
nalionis,  caeterorumque  Sacramentorum  :  ho- 
rum  enim  janua  ost  baplismus. 

Censet  S.  Ambros.  serm.  31.  Saulum  in  bap- 
tismo  mutasse  nomon,  vocatumque  esse  Pau- 
lum.  Verumcontrariumveriusest,  dequoc.  13. 9. 

Porro  per  baptismum  Saulus  recepit  Spiritum 
sanctum  ,  ejusquc  pleniludinem.  In  baptismo 
enim  omnia  peccata ,  el  omnes  peccatorum 
pccnre  abluunlur,  ac  infunditur  gralia,  charitas, 
omnesque  virtutes  et  dona  Spirilus  sancti. 
Quaie  non  est  verisimile,  Saulum  horum  pleni- 
tudinem  recepisse  por  nudam  impositionem 
manuum  Ananice,  quse  non  erat  Sacramenlum, 
sed  mera  cseremonia  et  orationis  symbolum. 
Ergo  recepit  oam  per  haptismum,  qui  est  pri- 
mum  el  praxipuum  Christi  ct  licclesiae  Sacra- 
montum.  Porroex  spociali  Dei  dono  Saulus,  ut- 
pote  Apostolus  ,  et  mox  futurus  praedicator , 
longe  majorem  in  eo  recepit  plenitudinem , 
quam  caeteri  fidclcs. 

19.  ETCUM  ACCEPISSET  CIBUM  CONFORTATCS  EST.] 

Nam,  ut  aitS.  Chrysost.  debililatus  erat  ex  itinere, 
et  ex  melu ,  et  ex  jejunio ,  et  ex  trislitia,  puta 
compunctione  aninii. 

Quaeres  ,  quoto  anno  a  nativitate  et  passionc 
Christi ,  conversus  ost  Paulus?  Rcsp.  aliqui, 
oonversum  esse  anno  proximo  a  passiono 
Cln  isti  ,   qui   fuit  ab  ejus  nativitate  35.   anno 


COMMENTARIA  IR  ACTA 
rnim  M.  pnssus  esKhristoin  Mariio,  eteodem 
in  decembri  die  26.  lapidotus  est  Slephanus  : 
Inde  fere  post  mensem  ,  puta  anno  85%  Cbristi , 

die  25.  Januar.  conversus  est  S.  Paulus  Favet, 
quod  precibus  S.  Stephani  dum  lapidaretur , 
conversus  sit  Paulus  :  ergo  niox  a  lapidatione 
ejus  :  alioqui  enim  preces  cjus  per  annum  inte- 
grum,  qiiopermissus  est  in  Ecclesias  gr.issari 
Saulus,  luissciit  ineflicaces  et  quasi  irritae.  lia 
Eusebius  in  Chronico,  Guil.  Durandus  I.  7.  Ra- 
lionalis  divin.  oflic.  c.  4.  Chrystoph.  a  Caslro  in 
Chronol.  Deiparse,  et  Adrichom.  in  Ghorolog. 
(|iii  ail  Paulum  conversum  anno  35.  Clirisli  fc- 
ria  quarla,  sive  die  Mercurii.  Huc  eliam  reduci 
possunt  Hippolytus,  Thebanus  et  Evodius  ,  qui 
dicunt  Sthephanum  7.  anno  a  morte  Christi  pas- 
sum,  et  mox  ab  ejus  nece  conversum  essc  Pau- 
lum  :  ibi  enim  pro  anno  videtur  lcgcndum 
mensc,  ut  dixi  cap.  7.  v.  57.  Porro  paradoxum 
est  quod  seribit  Clironicon  Alexandriiium ,  Stc- 
phanum  lapidatum  essc  anno  primo  Claudii 
Impcr.  et  Paulum  convcrsum  anno  secundo 
cjusdcm.  Annus  cnim  priinus  Claudii  incidil  in 
annum  a  Chrisli  nativitate  l\Z.  qui  fuit  a  morte 
etascensu  Chrisli  nonus. 

Ex  adverso  alii  putant  Paulum  conversuin 
esse  anno  2.  a  morte  Christi,  qui  ab  ejus  natali 
fuit  30.  Ita  ut  prajcisc  i\  die  mortis  Christi  usquc 
ad  diem  convcrsionis  S.  Pauli ,  mtercesseril 
blennium,  exceptis  duobus  mensibus,  qui  lluxc- 
runt  i\  die  25.  Janaarii,  quo  conversus  est  Pau- 
lus,  usque  ad  diem  25.  Martii,  quo  passus  est 
Chrisius,  uti  eodem  antc  3ft.  annos  fuerat  an- 
nuntiatus  et  conceptus,  factus  homo  in  utero 
Virginis.  Jta  censent  OEcumen.  Sanchez.  Lori- 
nus,  Baron.  el  Perer.  in  Prolegom.  episl.  ad  Ro- 
man.  disput.  1.  Num.  24.  favet  Martyrol.  Ro- 
manum,  et  Usuardi,  et  Isidorus  lih.  de  Vita  et 
morte  Sanctorum  cap.  71.  qui  dicunt  Paulum 
convcrsum  anno2.  ab  ascensione  Christi.  Licet 
enim  alii  ad  hoc  rcspondeant,  hos  Auctores 
computarc  annum  1.  ab  ascensione  eum,  qui 
immediate  ab  ascensione  fluxit  usque  ad  Calcn- 
das  Januarii,  quibus  inchoahatur  novus  annus  , 
isque  secundus;  tamen  communiter  aliter  lo- 
quuntur  et  computant  homines,  et  per  annum 
secundum  significant  hiennium.  Favetet  ratio; 
quia  quoe  narrat  Lucas  post  necem  S.  Stephani 
de  persecutionihus  Sauli,  deconversione  Sama- 
riae,  de  itineribus  et  gestis  Philippi,  deque  Ec- 
clesia  jam  collecta  Damasci,  non  videntur  lieri 
potuisse  uno  mense,  sed  facile  unum  annum  re- 
quirunt;  nisi  quis  dicat,  multa  cx  illis  postcon- 
versionem  S.  Pauli  contigissc;  Lucam  vero  ea 
praeposuisse,  ut  simul  gesta  Philippi,  qui  S.  Ste- 
phano  successit,  pertexcret.  Ikec  scntcnlia,  uti 
communior  el  Martyrologiis  conformior,  ita  cl 
verior  vidctur.  Permisit  ergo  post  preces  Ste- 
phani  Deus  ,  adhuc  annum  integrum  saevire 
Paulum,  ut  lotum  malitiae  virus  expromerct . 
itaque  facilius  curaretur,  utque  eo  major  ip- 
sius  gralia  et  potcntia  in  eo  converlendo  tolo 
orbe  splendcscerot :  suorum  enim  preces  csto 
exaudiat  Oeus,  non  tamen  slatim  adimplet,  sed 
icmpore  suis  consiliis  ct  dccretis  opportuno  ct 
eommodo.  Unde  prius  permisit  eum  grassari  in 
Chrlatianos  per  totam  Judaeam,  antcquam  irct 
ci  vexaret  exteros,  puta  Damascenos,  ut  ip x^ 
insinuat  c.  26.  11.  uhi  ait  se  pcr  omnesSynago- 
gas  eos  essc  persceulum.  Idem  insinuatur  c.  B. 
2.  Hoc  autcm  faccic  non  potuit  uno  uicnsc,  scd 


APOSTOLOROM.  Cap.  IX.  18" 

uno  auno.  Judaea  enim  est  ampla  et  vasta,  pr«- 
scrlini  quia,  iii  ihideni  dicitur  v.  3.  Saulus  scru- 
tabatur  singulorum  domos,  et  Ddeles  occiso 
Stepbano  dispersi  sunt  |>cr  omnes  regiones  Ju- 
daese  ei  Samariee,  quos  omnes  Saolus  spirans 
minarum  capere  et  extirpare  satagebat. 

Hinc  sequitur,  Sauhim  conrersum  esse  ann<» 
a.'taiis  84.  ac  lotidem  deinde  annos  serviisse 
Christo,  defunctus  enim  cst  anno  ;..'tatis  68.  ait 
S.  Chrvsost.  qiicm  ciiavi  proeem.  in  S.  Pauhtm. 
Quare  quod  quidam  citant  S.  Chrys.  hom.  d<- 
Princip.  Apost.  diceniem  de  Paulo  :  Triginta 
quinque  annis  servivil  Domino  cinn  omni  i>rom[>~ 
titudinc,  indequecolligunt,  Paulum  conversuni 
essc  anno  Christi ,  35.  ineunte,  non  36.  cgo  hu- 
cusque  in  s.  Chrysost.  non  reperi.  Sed  si  id  dicat 
S.  Cnrysost.  secutus  videtur  Chronieon  Eusebii 
tnnc  recens  editum,  quod  necem  Pauli  eonsig- 
nai  anno  Neronis  IA.  qui  fuil  Christi  70.  Si  enlm 
numeres  annos  Christi  a  36.  quo  conversus  esi 
Paulus,  usque  ad  70.  quo  in  Chronico  Euscbii 
poniluroccisus,  invenics  annos  Pauli  postcon- 
versionem  35.  Vcruni  errat  hic  Chronicon.  Nam 
S.  Peirum  et  Paulum  occisos  esse  anno  Nero- 
iiis  13.  non  IU.  convincit  ex  eo  Baronius,  quod 
anno  14.  dic  29.  Junii,  quo  occisi  sunt  Apostoli , 
Nerononerat  in  vivisjoccisusenim  est  sub  ini- 
tium  Junii  ejusdem  anni  14.  Hoc  ergo  Barouii 
coni|)iitu  dicendumest,  Paulum  34.  non  35.  an- 
nos  scrviisse   Cluislo. 

19.  FUIT  ACTEM  CtM  DISCIPLMS,  Qll  ERANT    Da- 

masci,  pi:n  dies  ai.iqvot.]  S.  Chrys.  lcjit,  perdies 
trcs  :  pro  tiv««  enim,  id  est  atiquot ,  legit  -?*< , 
id  cst  tres  :  qui  ct  causam  hujusmansionis  sub- 
dil.  Consolatio ,  ait,  ista  adducto  (converso! 
Paulo,  compensabat  mcerorcm  quem  ex  moric 
Stephani  fideles  conceperant :  nec  facile  potesl  <T5- 
timari,  quanto  cuncti  gaudio  triumpharent ,  ci 
quas  Deo  gratias  agcrent,  et  Saulo  gralulalio- 
nes  cxhibercnt. 

20.  Etcontinco  [iAt---,  id  eslconfcstim)  inSv- 
nagocis  piuedicaiut  Jf.scm.  ]  Hitic  palet  Pauluni 
illo  triduo  quo  caccus  mansit  Damasci,  a  Chrislo 
fuisseedoctum,  ctaccepisse  scicntiam  infusam. 
et  inlelIigentiam;Scripturarum  dc  Christo:  illico 
enim  cccpit  eum  praxlicare,  et  cum  Judasis  doc- 
tissimis  disputarc  cosque  convinccre.  Nota  hic 
mirammutationem  Pauli,  animos  ct  ignes  subi- 
tos.  Non  erubescat,  aitChrys.,  mututionnti,  iieque 
formidabatdestrucreeainquibusanttucUncsccbat. 

Haec  nimirum  est  visetencrgia  Spiritus  sancti, 
de  qua  pracclare  S.  Greg.  hom.  30.  in  Evang. 
Ecce  aperlis,  ait,  oculis  fidci  David }  Amos  Danie- 
lcm,  Pctrum,  Paulum,  Matthctumintucor,etsanc- 
tus  istc  Spirittts  qtialis  sit  artifcx  considcrare  volo, 
sed  in  ipsa  mca  considtratione  dcficio.  Implci 
namquc  citharccditm  pucrum  (Davidcm)  ct  Psul- 
mistam  facit.  Implet  pastorcm  armcntarium  sy- 
comoros  vellicantnn  ct  Prophetam  facit.  Implet 
abstincntcm  ptttrtnn,  ct  judiccm  senum  facit.  hn- 
plet  piscatorcm,  ct  prccdicatorcm  facit.  Implct 
perscculorem ,  ct  doclorcm  Gcntium  facit.  Implcl 
pubUcanttm,  ct  Evangelistam  facit.  O  qualis  arti- 
fex  cst  iste  Spirittts!  nulla  ad  disccndum  mora 
agitur  in  omnc  quod  volucrit.  Mox  cnim  ul  tcli- 
geril  mcnlcm,  docct:  solttmquc  tctigissc,  docuissc 
est.  Nam  httmanum  animum  subito  ttt  illustrat  , 
immutat;  abncgal hoc  rcpcntc  quod  crat,  cxhibel 
rcpentc  quod  non  cral.  Pcnscmus  sanctos  pra-dica- 
torcs  nosiros,  qttalcs  Lotlicrna  die  reperit ,  qual-  > 
fcit ,  etc. 


18'i  CQMMENTARIA  IN  ACTA 

(Jloma.m,5ti  ,  id  esi quod,  isesset  eiljus  Dei.  ] 
lta  Tigurina,  Pagnin.  ctalii. 

ai.  Stijpebant  adtkm  omnes.  ]  Judaei  scilicet, 
et  Genliles  inlideles ,  ail  S,  Chrys.  quinct  lidcles 
nc  Cbristiani  mirahantur,  lantam,  ct  tam  subi- 
tan»  in  Saulo  mutationcm,  ul,  sicut  de  Saule 
prophetante  dicebaut :  Ntim  elSaulinter  Prophe- 
tas?  1.  Rcg.  10.  Sic  ct  de  Saulo  dicerent :  Nam 
Saiilus  inicr  Apostolos?  Nunquid  ille  Jesum  dvcb- 
(licut,  qui  Jcsitin  pcrsequi solebal?  aitS.  Greg.  I.  h. 
\\\  lib.  1.  Reg.  c.  10. 

QUl   EXIM 3GNA.DAT,]  b  ■Kofir^v.s  ;   TigUrin.  qill  grUS- 

sabatur ;  Vatab  .  <jfUt  vastabat  ,  vel  populabatur. 
Expugnabat  eigo,  itl  estoppugnabat,  expugnare 
et  extinguere  satagebat  :  sumitur  enini  in  actu 
incboato,  non  pcrfccto  :  nec  enim  Ecclesia  , 
nec  fidcles  in  fide  constantes  ulla  persccutione 
cxpugnari,  vcl  cverti  possunt.  Sic  ait  Psaltes 
Ps.  128.  1.  Sajpc  cxpugnavcrunt  me  a  juventutc 
mea,  id  esloppiignaverunt ;  nam  sequiliir  :  Ete- 
nim  non  polucrunt  mihi.  q.  d.  Oppugnaverunt 
nie,  sed  non  pravaluerunt ,  non  expugnarunt. 
Mirantur  merilo ,  quod  Saulus  paulo  ante  accr 
oppugnator  Eccle&iai,  illiro  fiat  acrior,  ejusdem 
propugiuitm-. 

22.SAIT.I  S  AL  I  EM  MULTO  MAGIS  CONVALESCEBAT,] 

idcst,  invalcscebat,  ut  vertit  Tigurina  valenlior 
liebat,  majores  vires  ct  animos  sumcbat,  vali- 
dius  oppugnabal  JutUcos. 

Et  coneundebat  Jud.eos,  ]  amixwt  ,  id  cst  con- 
1  urbabat ;  Syrus,  tcrrebat.  Confundere  ergo  bic 
proprie  non  signilicat  pudore  afficere,  sed  com- 
movere,  contnrbarc,  pcrplexos  reddere  :  ut  nes- 
cirent  quomodo  se  expedirent ,  ct  Pauli  argu- 
mcnta  solverent. 

Affibmans,  ]  «/#&&&«*  ,  U\esl ronfercns  aptans- 
que,  nempe  tempora  promissi  Messiae,  et  ora- 
cula  Prophetarum  inter  se  comparans  et  com- 
ponens,  conlirmansque  ex  omnium  collatione 
atque  convenientia  ,  Cbristum  crucifixum  es.se 
semen  illud  benedictum  Abrahae  et  Prophetis 
promissum,  in  quo  benedicendae,  i.d  est  justifi- 
candee  et  salvandae,  erant  onmes  gentes  liocest 
Chrislum  esse  Messiam,  salvatorem  etredemp- 
torem  mundi.  Congerebat  enim  Saulus  testi- 
monia  de  Chrislo  ex  Mose,  Isaia,  Jeremia,  aliis- 
que  Prophelis,  ac  ostendebat  omnia  inter  se 
congruere;  nec  aliud  dicere,  quam  quoniam,  id 
est,  quod  /ucjesus  a  Judaeis  crucifixus ,  cst  Mes- 
sias,  sive  Chrislus. 

•23.  CUM  AUTEM  IMPEEREMCR  UIES  MLT/IT.  ]  Pllta 

post  trieunium.  Nam  Saulus  Damasco  abiit  in 
Arabiam,  indc  rediit  Damascum,  ubi  hse  ipsi 
positce  suntinsidiee,  quas  effugiens  profectus  est 
Hierosolymam,  uti  ipse  narrat.  Gal.  1.  v.  17.  el 
18.  Vide  ibi  dicta.  Nam  si  h;ec  ejcclio  Sauli  e  Da- 
mascocontigisset  anteboc  triennium,  puta  antt; 
ejus  abitumin  Arabiam,  uti  nonnulli  volunt,  ita 
uttunc  e  Damascoocculte  debueritfugere,  imo 
dimitti  per  murum  in  sporta;certe  eodempa- 
lam  posttrienniumnon  fuisset  reversus,  conje- 
cisset  enim  se  in  manifestum  vitee  periculum. 
Ita  Baron. 

2^.   CUSTODIEIJANT    AUTEM   ET  PORTAS.  ]    Pcrstia- 

serant  enim  Judaci  Aretce  regi  Damasci  Saulum 
esse  proditorem  et  exploratorem,  uli  dixi  2.  Co- 
rintb.  11.  32.  Vide  ibi  dicla. 

26.  Clm  autem  vemsset  i.\  Jeuusalem,  tenta- 
bat  se  jungere  DisciPfLis,  ]  id  pst  Chrisiianis  , 
praBsertim  Petroet  Apostolis  :  videndi  enim  Pe  - 
tri,  utpote  Apostolorum  et  Ecclesia^  Principis  , 


APQSTOLORUM.  Cap.   IX. 

causa  faletur  se  ivisse  Hierosolymam,  Galat.  1. 
JS.  Pro  y«/iife/'6'grajceest  xoii««&ai,  id  esl,  sc  ag- 
glulinare ;  sicut  enim  cbarla  ebartee  glulino,  ita 
Chrislianus  Cbrisliano  cbaritate  agglutinalur  : 
licel  enim  trienniiun  jam  a  Pauli  conversione 
esset  exactum,  tamen  quia  ipsc  toto  eo  tempore 
delituerat  in  Arabia,  idcirco  ejus  conversio  et 
mens  multis  adhucerat  incognita  et  suspectaob 
priorem  ejus  vitam,  acremque  fidelium  perse- 
cutionem,  ne  forte  fingerct  se  conversum  ,  ad 
cxplorandos  el  divexantlos  Cbristianos  :  uli  fa- 
ciunt  proditores  Christianorum  inAnglia. 

27.  Barnaiias  autem.]  Qui  noverat  intime 
Sauli  indolem  ct  mores  ,  certoque  cognoverat 
ejus  conversionem  ,  utpote  Sanlo  a  puerofami- 
liaris  et  condiscipulus  sub  Gamaliele  magistro, 
quique  conlinuo  eum  ad  conversionem  sollici- 
tabat,  uthabet  ejus  Vita.  Hic  ergo  duxitSaulum 
adApostolos,  ut  ab  eis  non  tanlum  inter  Chris- 
tianos,  sed  et  inter  Aposlolos  admitteretur ,  ut- 
pote  a  Deo  creatus  Apostolus,  imo  eleclus  in  vas 
electionis. 

Et  quomodo  in  Damasco  itducialiter  egerit 
in  nomineJesu,  J  hmppYKniicucOf  id  est  manifcsle, 
libere,  fidenter  egisset  in  nomine  Jesu  ,  hoc 
est,  magnfl  libertate,  fiducia  ,  audacia  et  forti- 
tudine  in  Synagogis  Judaeorum  docuisset ,  <L 
d<imonstrasset  Jesum  esse  Chrislum  ,  sive 
Messiam.  Vide  de  hoc  \erbo  ea  quae  notavi 
c.  U.  29. 

Nota,  innomine  Jesu,  hoc  est  nomine  Jesu  , 
pro  Jesu.  lta  Tigurina.  Vel  in,  id  est,  de  nomine 
Jesu,  docens  scilicet  eum  esse  Jesum,  id  est  sal- 
vatorem  mundi.  Tertio,  verti  potesl,  qaomodo 
fuluciadter  docuerit  in  nomine  Jesu,ul  est,nomen 
Jesu,  pula  Jesum  vere  esse  Jesum,  id  est,  sal- 
vatorem  muntli.  Verba  enim  contactus,  lum 
corporalis,  tuni  spirilualis  ,  qualis  est  docere 
(vox  enim  Doctoris  tangit  aures  mentemquc 
discipnli)  apud  Hebraaos  construuntur  cum 
ablalivomedianle  proposilione  in ,  uL  tangerein 
ntanu,  esl  tangere  manum;  perculere  in  capitc, 
est  percutere  caput :  sicdocere  in  nomine  Jesn, 
<  st  docere  nomen  Jesu ,  puta  Jesum  :  nomen 
<nim  meionymice  prore  cujus  est  nomen,  puta 
pro  persona  nominata  ponitur. 

28.  Er  erat  clm  illis  intiuns  f.t  exiens. ]  Id 
esl,  familiariter,  jugiter  et  ubique  commanens 
et  eonversans  :  intrare  enim  et  exire ,  Hebrasis 
significatquemlibet  actum.  q.  d.  Quidquid  age- 
ret,  hoc  agebat  cum  illis,  conlinuo  el  per- 
petim  versabatur  cum  illis.  Vide  ibi  dicla 
c.  1.  21. 

29.  LonuEBArtiR  QuootE  Gentibus. ]  Vox  Genli- 
bus  non  tsl  in  Grfeco,  nec  Syro,  nec  Latino  Go- 
tbico,  teste  Mariana,  nec  in  Beda  ,  nec  in  Chry- 
sost.aliisqtieGra  cislnterpretibus,  unde  Mariana 
censet  eam  redundare.  Romani  tamen  Codices 
jussu  Clementis  VIII.  emendali  eam  babenl  uti 
cl  c.cteri  Ealini.  Porro  non  est  verisimile  Sau- 
lum  hic  praulicasse  Gentilibus;  boc  enim  pri- 
mum  jussu  Dei  fecitPetrus  Cornelio  Centurioni, 
ttt  audiemits  cap.  seq.  ncc  JutheieLiam  ad  Chris- 
lum  conversi  ,  passi  fuissentcum  cvangelizare 
Gentibus  ,  uti  hac  de  causa  expostularunt  cum 
S.  Petro  cap.  11.  v.  ?>.  Dici  ergo  potcst  Primo, 
eosdem  bic  esse  Gra?cos  ct  Geules  :  voluitenim 
I.ucas  explicare,  qu.Tnam  essenthac  Gentes,  vo- 
cando  eas  Graecos.  Pro  Gr.ecis  autem  gra-ce  est 
non  i).)v>v-i ,  sed  eii>jvtswi,  id  est  grcecizantes ,  hoc 
est,  Judaei  in  Greecia,  puta  interGenies  nati,  v<  I 


COMMENTARIA  IN  ACTA 

educatiet  convcrsati;  aiit,  ut  Syrus  vertit ,  Ju- 
dcei  qui  sciebanl  grccce.  Idem  ergo  est  loquebatur 
Gentibus,  quod  disputabat  cum  Grcecis,  puta  cum 
Judaeis  e  Graccia  venicntibus.  Gentes  ergo  liic 
vocantur  Judeei inter  Gentcs  nati,  vel  conversati. 
Hi  enim  vocantur  Gracci,  gracce  llhivtea.li  illo 
cnim  tempore  Graecus  idem  erat  quod  Gentilis, 
utidixi  c.  6. 1. 

Secundo ,  respondet  Bellarm.  lib.  1.  de  Ro- 
mano  Pontif.  cap.  22.  Saulum  disputasse  cum 
Gentibus,  non  eas  ad  fidem  pertrahendo,  sed 
lidem  Christianam  ab  earum  calumniis  dcfen- 
dendo. 

Terlio,  Gcntes  hic  accipi  possunt  Genliles  pro- 
selyti ,  hoc  est  conversi  ad  judaismum  :  illi 
enim  utpote  religione  jam  Judaei,  capaceserant 
Christianismi. 

Quarto,  siomnino  velis  hic  accipereGentiles 
manentes  in  gentilismo,  dicito  cum  Sanchez, 
haec  contigissc  post  conversionem  Cornelii  a 
S.  Petro  c.  10.  qui  apcruit  ostium  fidei  et  Eccle- 
sioe  Gentilibus.  Nam  hoec  contigcrunt  posttrien- 
uium  a  conversione  S.  Pauli :  tricnnioenim  egit 
in  Arabia,  ut  dixi  v.  23.  indc  rcdicns  Damascum, 
ob  insidias  Judaeorum  fugit  Jcrusalcm,  ibique 
locutus  est  Gentibus,  uthic  dicilur.  Quarecum 
Paulus  convcrsus  sitanno  Christi  36.  adde  trien- 
nium,  habebis  annmn  Christi  39.  quo,velpost 
quem  hacc  contigerunt:  ante  qucm  vidcturcon- 
\crsus  a  Petro  Cornelius  ,  de  quo  cap.  seq.  Est 
crgo  hic  hysterologia.  Voluit  enim  l.ucas  per- 
texere  rcs  Pauli  continuo  lilo  ,  deinde  aggredi 
«csta  S.  Petri. 

Illi  autem  ou^-rf.rant  occtdere  eum.  ]  Propter 
adeo  acrem  efftcaccmquc  disputationem  ejus  pro 
nominc  Cliristiano ,  ait  S.  Chrysost.  Verisimile 
cnimest  cum  disputasse  cum  sua  Synagoga  Ju- 
daeorum  ,  qui  cranl  e  Cilicia  ,  de  qua  cap.  6.  9. 
qui  uti  lapidarant  Stephanum,  ita  ct  lapidare  co- 
gitabant  Saulum,  eo  magis,  (|uod  is  quasiSyna- 
gogac  transfuga  ct  proditor,  Christianorum  acer- 
rimus  cssct  propugnalor.  Ipse  cnini,  utpote  Tar- 
sensis  et  Cilix  .  olim  cum  S.  Stephano  fuerat  e 
Synagoga  Cilicum. 

30.  DEDUXERUNT  EUM  CjESAREAM.  ]  QllfC  ii  Phi- 
lippo  Tetrarcba  cognoniinata  est  Philippi.  Syrus 
ait  nocte  deductum,  utscilicet  noctc  silenti  se- 
curius  ahirct.  Porro  vidctur  abiissc  jussu  Dci, 
sibi  apparcntis  in  tcmplo,  utiipseaitc.  22.  v.  17. 
illa  cnim  cjus  visio  quae  illo  cap.  cnarratur,  vi- 
dctur  hoc  tcmporccontigissc.  PorrofugitPaulus, 
non  ex  mctu ,  sed  ex  foriitudine.  Fortis  enim 
/irivdicalor  Dci  lcncri  intra  claustra  noluit,  quia 
nrtaminis  campum  quwsivit ,  ait  S.  Gregorius,  2. 
Dial.  ,". 

31.  Ecclesia.  ]Grrccc  tmdqfffoc,  id  cst,  Kcclcsice 
in  plurali  :  plures  enim  erant  pacticulares  per 
Judaeam,  Galilseam,  et  Samariam  Ecclesiaj,  quae 
unam  conflabant  totalem  et  universalem. 

Hakerat  iwci.m.  j  Jam  cniin  a  prisrruiione  ct 
pece  Stcpbani,  qui  occisus  cst  anno  Christi  34. 
in  linr  agebatur  annus  quintus ,  puta  annus 
Christi39.  uti  pauloante  dixi :  quo  paritcr  anno, 
unpcrii  sui Ultimo Tiberius  C.esar,  teste  Euscbio 
io  Chron.  audiens  inira  qurr  Cliristus  gcsscrat 
in  Syria.eum  ut  Deumhabendum  n  colcudum 
rcnsuit,  qua  dc  rc  rctulit  ad  Scnatiiin :  Senatus 
quianon  prior  probavcrat ,  respuit.  Casar  m  sen- 
trntiamunsit,  comminatus  prriculum  accusatori- 
'■us  Chrislianorum  ,  ait  Tcrtull.  Apolog.  c.  5.  Al- 
que  h.xc  non  parva  pacia  Ecclesiro  fuit  causa  : 

COr.NEL.    A    I.APIDV.     lOM.    N. 


APOSTOLORUM.  Cap.  IX.  lbj 

ita  Deus  persecutioni  pacem,  tristibus  laeta  sub- 
mittit,  nimirum  post  nubila  Phccbus. 

iEDiFiCABATUu,]  crescebat  numero  ct  virtute 
fidclium  :  hi  enim  quasi  lapides  vivi  aedifi- 
cant  domum  Dei  ,  quee  est  Ecclesia,  ad  Ephe- 
sios  2.  20. 

Amijllans  in  timoiie  Domim.]  Timor  hic  filialis 
cst  idem  cum  charitatc.  Charitas  enim  sicut 
unice  amat  Dcum  ,  ita  summc  timet  et  cavet  ne 
qua  re  eum  offendat.  Hic  csl  timor  Sauctorum, 
de  quo  Psaltcs  :  Timclc  Dominum  omnes  Sancti 
cjus,  quoniam  niliit  deest  timentibus  eum.  Et 
psal.  2.  Servite  Domino  in  timore ,  et  exullate  ei 
cum  tremore.  Provcrb.  \h.  Timor  Domini  fons 
vita?.  Eccli.  1.  Titnor  Domini ,  gloriaet  gloriatio. 
Et  c.  21.  Consummatio  limoris  Dei  sapicntia.  Et 
C.  25.  15.  Timor  Dei  super  omnia  se  supcrposuii. 
Deatus  homo,  cui  donatum  cst  liabere  timorem  Dei : 
qui  tenet  illum  cui  assimilabitur?  Timor  Dei  ini- 
tium  dileclionis  cjus.  Et  c.  U0.  20.  tirnor  Domini 
sicut  paradisus  benedictionis,  et  supcr  omnemglo- 
riam  operuerunt  illum. 

Et  consolatione.  ]  Graecum  itap&xhtnt  tria  sig- 
nificat,  sci lice t,  consotalionem,  exhortationem  , 
ct  patrocinium  :  inde  Spirilus  sanclus  est  et  di- 
citur  Paracletus,  quia  hax  tria  Sanctis  prcestat. 
Dnde  Graeca  et  Syra  habent  :  et  consolatio  Spiri- 
tus  sancti  multa  erat ,  juxtu  illud  psal.  30.  20. 
Quam  magna  multitudo  dulccdinis  tuce  Domine , 
qtimn  ahsrondisli  timentibus  te !  Hoc  csl  manna 
abconditum  vincenti  promissum  et  dalum  Apo- 
cal.  2.  17.  Vide  ibi  dicta.  His  divinis  solatiis 
abundabal  in  Indicis  laboribus  S.  Xaverius  , 
quando  clamabat:  Satis  esl  Domine,  satis  est  : 
nec  enim  cor  liumanum  in  Itac  vita  tanlum  volup- 
latis  tuai  torrentem  capit.  EtPsaltcs  psal.  70.  Re- 
nuit  consolari  animamea  :  memor  fui  Dei,  et  de- 
lectatussum.  PraeclareS.  Bcrnard.  scrm.  de  ver- 
bis  Apostoli.  /Vott  cst  rcgnttm  Dci  esca  et  potus. 
Gaudium,  inquit,  de  regno  Dei,  elc.  cst  gaudiam 
in  Spirilu  sancto.  Unde  attlcm  lioc  gaudium,  nisi 
dejuslilia  et  pace  procedil?  Jpsa  ergo  procedant 
tanquam  ceUultB  mellis.  Et  mox  :  JIoc  est  duptea 
gaudiitm  quod  liabes  in  Spirilu  sancto,  dc  mcmoria 
futurorum  bonorum,  ct  matorum  prcesentium  to- 
lerantia.  Idem  in  vigUia  Nativitatis  serm.  k. 
Gaudete  in  Domino  semper,  iterum  dico ,  gaudete. 
Gaudete  de  cxhibitionc,  iterum gaudete  dc  pronus- 
sione :  quoniam  ct  rcs  plena  gattdio,  et  spesptena 
gaudio  cst.  Gaudete,  quiajam  prrccpistis  donasinis- 
ti(C:gattdelc,quiacxpcctatispra'miade.ili(t\I.(iC(i, 
inijtiit ,  cjtts  sub  capitc  mco,  ct  dextera  illius  um- 
ptexabitur  me.  L&va  quidem  levattdexterasusci- 
l>i>.  Leeva  medetur  ctjustijicat ,  dextera  amplecti- 
tttr  ct  bcatiftcat.  Jn  la?va  cjtts  mcrita,  in  dcxtcra 
vero  pncmiti  contincntur.  Plura  vidc  apud  S.  Au- 
gust  concion.  20.  in  psal.  11S.  Grcgor.  hoin.  36. 
in  Evang.  Chrysost.  hom.  1.  in  2.  ad  Corinth. 
Cassianum  collat.  k.  c.  5.  S.  BernarduminCantic. 
serm,  1.  2.  3.  7ft.  ctc. 

32.  Dum  PERTnA>sinET  u.mversos,  ]  tanquam 
caput  Ddelium  lustransuniversos.sicutprinceps 
perambuiat regiones  sibi  subiectas,  omnialus- 
trans,  omnibus  providens  etjus  dicens.  Peram- 
btttarc  riiim  in  Scriptura  cst  principuin,  et  dr- 
notat  auctoritatem  et  jus  regendi ,  uti  ostendi 
Zachar.  1.  10.  ct  11.  Sicttt  dttx  in  cxa-citu,  inquil 
Chrysost  obamb-Ulans  considerabai  qua'  purs  sit 
coadunata,  qtus  omata ,  qute  stto  advcntu  rgeat  : 
vidr  iltttm  ttbiquc  circumcttrsarc  ct  primumiiu 
niri. 

'2H 


1S6 


COMMENTAMA  IN  ACTA 


Moral.  discant  hic  Pastores  a  Principe  Pasto- 
rum,  obire  et  visitare  suos  subdilos  ,  uti  inter 
alia  mandat  Concilium  Trident.  sess.  \h.  c.  3. 
dereformat.  nimirum  :  A  bove  majoridiscitarare 
viinor. 

Nota.  Multa  liic  omitiit  Lucas ,  utquod  S.  Pc- 
trus  in  boc  transilu  (quem  ad  biennium  durasse 
censet  Baron. )  devenerit  Antiochiam,  ibique 
quasi  in  MetropoliSyriae,  ad  quam  magnus  erat 
Judacorum  conlluxus,  etad  quam  multi  Chris- 
tiani  in  dispersione  facta  post  nccem  Stephani, 
profugerant,  fixerat  cathedram  pontificiam,fun- 
dando  Ecclesiam  Antiochenam  (quam  postea 
pracdicando  auxerunt  Saulus  et  Barnabas,  ita  ut 
discipuli  primum  Antiochiae  cognominati  sint 
Christiani,  cap.  11.  26.)  quod  S.  Hieron.  in  c.  2. 
ad  Galat.  et  Euseb.  in  Chron.  eum  fecisse  cen- 
sentannoultimo  Viberii,  qui  fuit  Christi38.  licet 
Baron.  et  alii  anno  sequenti,  qui  fuit  Caii  Cali- 
gulae  Imper.  primus,  et  Cbristi  39.  idipsum  fac- 
tum  putent.  Sedit  autem  S.  Petrus  ibidem  Pon- 
tifex  per  7.  annos,  scilicet  us-que  ad  annum  2. 
Claudii,  qui  fuit  Gbristi  A4.  quoRomampergens, 
ibique  Romanam  Ecclesiam erigens,  eo  cum  sua 
persona  cathedram  pontificiam,  omneque  jus 
summi  Pontificii  transtulit,  uti  ex  S.  Gregorio, 
Damaso,  et  aliis  ostendit  Baron.  anno  Christi39. 
Ubi  et  refellit  Onupbrium  Panvinum  ,  qui  con- 
txa  veterum  consensum  ,  censet  S.  Petrum  pri- 
mum  fundasse  Ecclesiam  Romanam ,  deinde 
Antiochenam.  Porro  dicitur  fixisse  ibi  cathe- 
dram,  non  quod  illiurbi  aflixus  fuerit,  et  num- 
quam  ex  ea  pedem  extulerit,  hoc  enim  falsum 
est:  circumibat  enim  visitando  fideles  aliarum 
urbium,  etevangelizandoinfidelibus.  Sed  quod 
illam  Ecclesiam  primam  fecerit  Orientalium 
omnium,  utpote  cujus  ipse  eratEpiscopus,  qui 
simul  erat  Pontifex  orbis.  lllius  ergo  Episcopa- 
tui  annexuit  pontificatum ,  donec  utrumque  Ro- 
mamtranstulit. 

Ab  Sanctos.  ]  Olim  omnes  Christiani  vocaban- 
tur  Sancti,  quia  vocati  ad  sanctitatem,  et  sancti- 
ficati  in  baptismo,  vivebant  vitam  sanctam,  uli 
dixi  saepe  in  Comment.  epist.  S.  Pauli. 

Lydd.e.]  Civitas  erat  ad  mare  sita  inter  Joppen 
et  Jerusalem  ,  una  ex  undecim  Judeeae  topar- 
chiis,  ordine  quinta.  Tempore  S.  Hieronymi  vo- 
cabatur  Diospolis ,  id  est,  Jovis  civitas.  In  hac, 
aitGuliel.  Tyrius  lib.  7.  Belli  sacri  cap.  22.  us- 
que  hodie  egregii  Martyris  Georgii  gloriosum 
sepulchrumostenditur,  in  quo  secundum  exte- 
riorem  hominem  in  Deo  creditur  conquiescere , 
ad  cujus  honorem  Justinianus  Imp.  Ecclesiam 
multo  studio  et  devotione  aedificari  praecepit. 
Erat  enim  in  ea  urbe  decollatus  S.  Georgius  : 
unde  etiam  nunc,  ad  S.  Georgium  dicitur,  uti 
ex  Vitriaco,  Bredemb.  et  aliis  scribit  Adrichom. 
inJDescriptione  Terrae  sanctae. 

33.  jEneam  ;  ]  Syrus  Aniam.  Anias  enim  He- 
braeum  et  Syrum  estnomen,  significans  paupe- 
rem,  humilem,  mansuetum  Domini :  Mneas  La- 
linum. 

Sanat  te.  ]  Ita  asserlive  legunt  Graeca ,  Latina, 
Rom.  etSyrus.  Certa  enim  fide  et  spe  asserendo, 
et  assertione  sua  curandoin  virtute  Christi,Pe- 
trus  sanat  jEneam;  S.  Gregor.  tamen  23.  Moral. 
c.  13.  vel  15.  Glossa  et  Interpretes  legunt  opta- 
live :  Sanet  te.  Eodem  res  redit.  Assertio  enim 
Petri  tacitam  continet  optationem,  precem  et 
invoc.iiionem  Christi,  cujus  virtutc  sanatus  cst 
iEneu*. 


APOSTOLORUM.  Cap.  IX. 

2>U.  Etsterne  tibi.  ]  q.  d.  Stratum  tuum  non 
extende,  sed  collige  :  tolle  grabatum  tuum  et 
ambula  :  non  enim  jubet  sternere,  id  est  com- 
ponere,  lectum ,  ut  in  eo  decumbat,  cum  eum 
sanet  et  e  lecto  erigat. 

Mystice  :  Surge  et  sterne  tibi ,  q.  d.  Torporcm 
in  quo  fessus  jacuisti ,  discute ,  et  bona  opera  in 
quibus  requiescere  valeas ,  para.  Ita  Beda.  Et 
S.  Gregor.  23.  Mor.  c.  15.  Quidesl  dicere,  Surge, 
nisi  mala  quce  perpetrasti,  derelinque?  Et  quidesi 
dicere ,  Sterne  tibi,  nisi  mercedis  causas ,  in  qui- 
bus  requiescere  debeas ,  operare?  ut  et  deserat  re- 
surgendo  qua?  fecit ,  et  inveniat  sternendo  quod 
fecerit.  Quod  utrumque  Propheta  breviter  compre- 
kendit  dicens  :  Declina  a  malo,  et  fac  bonum.  De- 
clinare  quippe  a  malo,  est  ab  eo  in  quo  jacuit  sur- 
gere  :  bonum  vero  facere ,  est  mercedis  opera  in 
quibus  requiescere  debeat  praparare. 

Nota.  Christus  saepe  exegit  fidem  ab  iis  quos 
sanabat  dicens  :  Credis  me  hoc  posse  facere? 
quia  ipsi  aegri,  vel  aegrorum  parentes  aut  amici 
rogabant  Christum ,  ut  eos  sanaret :  unde  vicc 
versa  jure  ab  eis  poscebat  hanc  fidem.  Hicvero 
Petrus  ab  ^Enea  non  fuit  rogatus,  sed  ipse  eum 
praevenit,  ut  eoillustrius  essetmiraculum,  quo 
liberalius  erat  beneficium.  Addit  S.  Chrysost. 
hoc  Petrum  patrasse,  non  tam  ad  paralylici  pri- 
vatum  commodum,  quam  ad  commune  bonum, 
ut  scilicet  eo  credentes  in  fide  confirmarel,  et 
non  credentes  ad  eam  invitaret ,  eaque  de  causa 
illum  ultroelliberaliter  curasse,  non  exigendo 
ab  eo  fidem,  ullamve  praeparationem  vel  condi- 
tionem. 

35.  Saron.e.]  Saron,  Sarona  et  Lassaron,  graece 
Assaron,  mons  est,  et  urbs  egregia ,  quam  cepit 
Josue  cap.  12.  rege  illius  interfecto.  Inde  tota 
regio  campestris,  quae  a  Caesarea  Palestinae  us- 
que  ad  Joppen  protenditur,  dicitur,  Saron,  est- 
que  pinguis  et  fertilissima,  ideoque  saginandis 
pecoribus  apposita  :  quocirca  ibi  pascebantur 
regis  animalia.  Uxcjuxla  soli  qualitatem ,  Petro 
pr&dicanti  fidei  continuo  fructus  germinavit ,  in- 
quit  S.  Hieron.  in  Locis  Hebr.  et  ex  eo  Adrichom. 
omnes  enim  Lyddenses  el  Saronenses  viso  hoc 
Petri  miraculo,  conversi  sunt  adDominum,  ut 
subdithic  Lucas.  Tuncimpletumestilludlsaiae, 
de  Ecclesiae  flore  et  felici  propagine  vaticinantis, 
oraculum  cap.  35.  2.  Gloria  Libani  data  esi  ei , 
decor  Carmeli  etSaron :  ipsi  videbunt  gloriam  Do- 
mini,  et  decorem  Dei  nostri. 

36.  In  Joppe.  ]  Joppe,  inquit  ex  S.  Hieron.  Jose- 
pho  et  aliis  Adrichomius ,  quae  et  Japho  dicitur  ; 
idestpulchritudo  autdecor,  urbs  antiquissima, 
a  Japhet  filio  Noe  ante  diluvium  condita,  sita  ad 
mare  in  adito  promontorio,  littore  saxoso,  alto 
et  arduo,  arce  ac  moenibus  m  unita  valde.  Est  por- 
tus  Hierosolymae  etjudaese  totius,  ad  quem  ligna 
etlapides  pro  templi  structura  de  Libano  ratibus 
transferebantur,  atque  hinc  terreno  itinere  cur- 
ribus  pervehebantur  Hierosolymam.  Portus  au- 
tem  impetuosissimus  est :  ob  id  ad  excursus  pira- 
ticos  commodus  :  in  quem  usum  Machabaeorum 
tempore  saepe  est  occupalus.  Hic  Jonas  navem 
intravit,  cum  fugeret  a  facie  Domini  in  Tbarsis , 
hoc  est  Ciliciam.  Hanc  Machabaei  saepe  occupa- 
runt  et  munierunt.  In  hac  D.  Petrus  Tabitham 
a  mortuis  suscitavit:hichospitatus  apud  Simo- 
nem  coriarium  (cujus  domus  eratsub  rupe  po- 
sita  juxta  mare,  quo  loci  postea  sacellum  S.  Pe- 
tro  constitiitum  est)  recepit  viros  de  C;csarea  a 
CorueiioCeniurione,  adangolimoniuimeotrans- 


COMMENTARIA  IN  ACTA 

missos.  In  hujus  liltore  monstrantur  saxa ,  ad 
qu.ecatcnis  religata  fuisse  dicilur  Andromeda, 
dcvoranda  a  hellua  marina,  nisi  Perseus  illam 
liberassct.    Denique  in  Joppe  excendunt  pere- 

i  ini ,  et  sesquidiei  ilinerc  tcrrestri  perveniunt 
iiicrosolymam. 

DisciPUi.A  ,]  id  est  Christiana ,  sicut  discipuli , 
scilicet  Cliristi  et  Apostolorum,  primitus  voca- 
hanlur  Chrisliani. 

Tahitha.]  Hehr.  VSS  stebi  idcm  cst  quod  glo- 
ria,  decor,  res  jucunda,  dilecta  et  desiderahilis  : 
quadecausa  terra  Israel  vocatur  tsebiDaaiel.  11. 
v.  15.  et  Jcrem.  3.  19.  Quomodo,  inquit,  ponam  te 
in  fdios ,  et  tribuam  libi  terram  desiderabitem 
(hehraice  tsebi ,  tsibot)  heredilatcm  preeclaram 
cxercituum  Gcntium?  Vide  utrohique  dicta.  Indc 
tsebi  ct  tsebia ,  est  capreolus,  damula  caprea. 
Syri  mulantes  liltcram  slade  in  lau,  pro  tsebia , 
rlicunt  tabitha.  Graeccdicitur  8oe«««,  bni  toC  Sipxuv, 
id  est,  a  vidcndo  ,  dorcadcs  enim,  sive  capn  ;e 
acutissimo  pollent  visu.  Sic  quoquc  Syro  hc- 
hracum  Tabitha  alludit  ad  1933  nabat ,  id  esl 
cerao,  video;  quod  hoc  animal  acri  sitoculo- 
rum  acic.  Unde  Plinius  lih.  28.  cap.  11.  docet, 
dorcades  ,  uti  et  capreas  ,  non  lippire  :  adhoec 
noclu  ieque  cernere  ac  die. 

Innuit  ergo  Lucas  hanc  discipulam  apposite 
vocalaoiTabitham,  id  est  Dorcadem,  quia  dor- 
<  adi  crat  similis  ,  nimirum  Priino,  eain  fuissc 
vigilantem  etsobriam,  uti  sunt  dorcades,  ait 
S.  Chrysost.  Secundo,  eam,  in  montana  virlu- 
lum  conscendisse  cum  B.  Virginc,  uti  dorcades 
petunt  saliuntque  in  montes.  Ila  S.  Hieron.  in 
IzechieL  c.  /i5.  Tertio,  fuisse  caslam,  timidam 
et  verecundam,  ac  fugisse  conspectus  virorum , 
qualisestdorcas,  juxta  illud  Cant.  c.  8.  16.  Fuge 
dilecte  mi,  ct  assimilarc  caprece  hinnuloque  ccrvo- 
rum  supcr  montes  aromatum.  Quarlo ,  mentis 
Qdelque  acie  penetrasse '  coelos ,  ac  dcditam 
oralioni  penetrasse  coelestia  :  Quinto  fuisse 
amabilem  ,  plenamque  operibus  charitatis  et 
misericordias.  Caprea  enim  est  symholum  gra- 
tiae,  amoriset  henevolcnti;c,  juxta  illudCantic.  2. 
9,  Similis  cst  dilcctus  mcus  caprcw.  hinnuloque 
cervorum,  el  Provcrh.  5.  19.  Cerva  carissima ,  et 
gratissimus  hinnulus.  Tales  sint  nunc  pucllae,  et 
erunt  dorcadcs. 

Talis  Dorcas  fuit  S.  Margareta  regina  Scotise, 
lola  in  elcemosynaspauperum  effusa,  et  in  ora- 
tionc  pcrcnnans,  dr  qua  S.  Adalredus  Ahhas 
incjus  vila  apud  Surium  10.  Junii :  Nihil ,  ait , 
itUus  /idc  jirmius,  vultti  constantius,  patientia  to- 
lerantius,  consilio  gravius,  scntcntiajustius,  collo- 
quio  jucundius  :  qu.e  dum  morcretur,  audiens 
mariturum  suum  regem  cum  filio  in  prcelio  ce- 
cidisse;  Gratias,  ail ,  tibi  ago  Domine ,  quia  hoc 
dolorc  mc  crucias  ,  ct  hancjustam  pcccatis  meis 
poenitentiam  irrogas. 

37.  Posi  i t.i  m  f.am  in  coenaculo]  in  altiore 
scilicet  et  publica  domus  parte  :  quippe  quce  bo- 
nis  opcrisad  sttmma  consccnderat ,  ait  S.  Hieron. 
in  c.  k\.  Ezcch. 

38.  Ne  PiGiuTEnis.]Tigurinael  Pagnin.  ne  gra- 
icris;  alii,  nc  cunctcris,  ne  tardcs.  Hac  enim 
nmnia  signiDcat  jx»4mk«  Nonenim  yerisimile  est 
cos  s.  Petrum  insvmulasse  pigritiae;  aut  eom 
vocaturos  fuisse  pigrum,  si  vocalus  stalim  non 
venissel. 

36.  ExuRf.ENs  avtkm  Petrcs.] Impivrc  pro  Apos- 
tohca  humanitatc  vcnit ,  ait  S.  Cvprian.  I.  de  Oper. 
<i  cleemos.  c.  2. 


APOSTOLORLM.  Cap.  IX.  iS7 

OSTENDKNTES     Kl    TVNICAS  ,  ]    ad     OSlcndcri(l;im 

tum  charilatem  etpietatcm  Tabitba,  tum  suam 
orhitatem,  quod  tali  curatrice  et  quasi  matre 
dcstitutae  ess'ent,  ut  utraque  moverent  eanctum 
Petrum  ad  eam  in  vitam  rcvocandam.  Ita  sanc- 
tus  Chrysost. 

Simile  est  quod  scrihit  Ahdias  in  vita  S.  Joan- 
nis  Evang.  scilicet  viduas  ostendisse  ei  c\ 
Palhmo  reverso  vesles,  quas  eis  faciehat  Drui- 
siana  Ephesina  jam  defuncta  :  qua  re  commo- 
tum  S.  Joannem  cam  ad  vilam  rcvocasse. 

Ita  S.  Marlinus  in  porta  Amhianensi  dimi- 
dium  chalmydis  discendens,  dansque  pauperi 
nudo  meruil  nocte  sequenti  \iderc  Christum , 
illud  ipsum  chlamydis  frustum  ostentantem, 
cumque  audire  coram  angelorum  choris  glo- 
riantem  :  Martinus  udhuc  catechumenus  hac  m 
veste  contcxit,  uti  refert  Sulpitius  in  cjus  \h:\ 
c.  2. 

Ita  Marlyrius  suo  pallio  involvens  leprosum  , 
et  humeris  asporlans,  sensit  se  Christum  invol- 
visse  et  portasse.  Ab  eo  cnim  audivit  :  Martyri 
tu  non  erubuisti  me  super  lcrram,  ego  tenon  eru- 
brscam  superccelos,  uti  fusenarrat.  S.  Gregorius 
hom.  39.  in  Evang. 

Ita  S.  Franciscus  suis  vcstihus  se  cxuens,  iis- 
que  induens  pauperern,  nocte  sequenti  vidit 
palatium  speciosum  et  magnum  cum  militari- 
hus  armis,  crucis  Chiisti  signaculo  insignitum, 
audiviique  hoc  suum  fore militumque  suorum, 
uii  refcrt  S.  Bonavent.  c.  1.  ,Vitae  ejus. 

S.  Catharina  Senensis  lunica  se  spolians,  eam- 
que  danspauperi,  nocte  proxima  vidit  Chris- 
tum  gcstantem  hanc  tunicam ,  margarilis  et 
coruscantihus  gemmis  conspicuam,  ah  coquc 
audivit  :  Dabo  libi  vestem  invisibilcm ,  qua  a  tc 
arceat  omne  noxium  utriusque  hominis  frigus. 
Ah  co  tempore  nunquam  hicmis  intemperiem 
sensit  :  quare  iisdem  hieme,  quibus  aestate, 
vestihus  utehatur;  atquc  ejusdem  promisso 
cognovit,  se  praecellenti  in  coelis  gloria  sinefine 
perfruituram.  Itababetejus  Vita.  Quaremerito 
dicehat  S.  Johcap.  31.  19.  Si  dcspcxi  pcreuntcm  , 
co  quodnon  Itabucrit  indunu  tttttm,  et  absquc  opc- 
rimcnto  paupcrcm.  Si  non  bcnedixcvunt  mihi  la- 
tcra  ejus,  ct  dc  vctlcribtts  avittm  mcarum  calcfac- 
tus  cst. 

Quas  faciebat  illis  Dorcas.  ]  Tum  paiinum 
emendo,  lum  cx  eo  vestcs  conficiendo  ,  easquc 
< onsuendo  ,  uti  paupcrihus  fccisse  feminas  , 
ciiam  principes  et  reginas.  puta  S.  Elisahctham 
filiam  regis  Hungarorum,et5.  Elisahetham  re- 
ginam  Lusilani.T,  et  similcs,  in  earum  vita  legi- 
mus;  quas  mullas  hoc  seculo  slrenue  imitantur 
niagno  pauperum  hono,  et  majore  orhis  cxcm- 
plo.  Gr.Tca  addunt  ptj&noi»  <.lz?.,  id  est,  dum  es- 
sct  cttm  ipsis ,  dum  inlcrcas  versaretur  et  vive- 
rel  :  quihus  vcrhis  notal  Lucas  humilitatem  et 
hcncvolam  faniiliaritatem  Dorcadis  ,  quod  ip s .. 
dives  et  elcemosynaria  ,  inter  viduas  pauperes 
degeret  agerelquc  quasi  mater  cum  Rliabus, 
M'\  quasi  soror  cum  sororibus,  cum  iis  ainicr 
colloquens,  operans,  sarciens,  carumque  opera 
utcns  ad  vesies  pluribus  pauperibus  conficien- 
das.  Ita  S.  Chrysost.  Vndesensit  Petrus  impetrari 
posse,  qttod  sic  pt  tcliatttr ,  ncc  defutarum  Christi 
atixilium  vidttis  dcprccantibus t  quando  cssct  in  vi- 
dttisipsetcsiittts,  ait  S.  Cyprianus  locojam  citato. 

ZiO.  Ejecti->  \i  rEM  OMMius.j  ut  Deum  secrc- 
tius  eflicaciusque  oraret,  ait  L>  ran. 

Taritiia  srnr.r.]  In  nominc  Jesu  Christi,  uti 


!S8  COMMENTARIA  IN  ACTA 

additS.  Cyprian.  nonenimsuo,  scd  Chrislino- 
mine,  ve)  voce,  vel  mente  invocaio  ,  eam  sus- 
citavit. 

At  illa  aperuit  oculos  ,  ]  qui  mortuis  solent 
claudi.  Apeviendo  oculos,  mortcm  instar  somni esse 
ostendit ,  ait  S.  Chrysost. 

Resedit.  ]  q.  d.  Qua?  jacebat  quasi  mortua, 
jam  suscitata  se  erexit  et  viva  resedit. 

&1.  Dans  autem  illi  manum,  erexit  eam,  ]  in 
pcdes,  ut  quae  in  lecto  rescderat  quasi  viva, sed 
adhuc  debilis,  jam  a  Petro  erecta  e  lecto  sur- 
geret,  et  firma  pedibus  consisteret.  Dando  ergo 
ci  manum  Primo  significavit  se  sua  manu  ,  id 
est ,  ope  et  auxilio  eam  suscitasse  ,  sicut  Chris- 
ms  puellam  manu  lenens  eam  ad  vitam  revo- 
cavit,  Matth.  9.  25.  Secundo,  eam  quae  resur- 
rexerat,  sed  adhuc  debilis  resederat,  firmam  et 
validam  reddidit,  ut  stare  et  ingredi  posset. 
Tertio,  apprehensa  manu  eam  viduis  et  Chris- 
tianis  vivam  assignavit.  Moral.  Arator  : 

Illa  manus  meruit  Petri  contingere  dextram  , 
Pauperibus  qua;  larga  fuit 

Inde  Petrus  eam  tangendo,  tacite  ejus  benefi- 
centiam  commendavit. 
Cum  vocasset  Sanctos  ,  ]  puta  Christianos. 

ASSIGNAVIT  EAM  VIVAM,]  TiapEpjxlv  ,  itl  est ,  Stitit  , 

et,  ut  Tigur.  exhibuit  eam  vivam.  Verisimile  est 
Tabitham,  utpote  misericordem  et  piam  femi- 
nam  in  statugratiaedecessisse,  ac  proinde  ccelo 
vei  certe  Purgatorio  destinatam  :  quocirca  re- 
vocatam  a  Petro  ad  vitam,  certam  fuissse  desua 
salute  :  alioqui  enim  Petrus  ei  non  beneficium, 
sed  polius  maleficium  intulisset,  si  a  certo  sa- 
lutis  statu  ad  dubium  eam  revocasset. 

Unde  recte  censet  noster  Lorinus  ,  et  fuse  Bel- 
Jarm.  1.  2.  de  Purgatorio  c.  8.  certum  videri , 
eum  qui  semel  evaseritpericulum  damnationis, 
illud  denuo  non  subire.  Rursum,  nec  de  nu- 
mero  damnatorum ,  nec  de  Beatis  quemquam 
suscitari.  Tabitham  ergo  vel  e  Purgaloriofuisse 
revocatam  ;  vel,  si  nihil  purgandum  habebat, 
suspensani  fuisse  ejus  bcatitudinem,  quia  des- 
tinebat  Deum  eam  remittere  ad  vitammortalem, 
orante  S.  Petro. 

Ita  S.  Salvius  ,  qui  postea  fuitEpiscopus  Albi- 
gensis ,  cum  defunctus  raptus  esset  ad  ccelum  , 
ibique  vocem  Dei  audisset :  Revertatur  hic  in  se- 
culum  ;  quoniam  necessarius  est  Ecclesiis  nostris  ; 
ingemuit  :  Heu,  heu  Domine ,  inquit,  cur  mihi 
Iwc  ostendisti,  si  his  frustrandus  eram  ?  Ecce  ho- 
die  ejicis  me  a  facie  tua  ut  revertar  ad  sa?c  ulum 
fragile,  et  huc  uttra  redire  non  valeam  :  Ne  quaso 
Domine  auferas  misericordiam  tuam  a  me ,  sed  de- 
precor  ut  permittas  me  hic  habitare,  ne  illud  deci- 
dens  peream.  Et  ait  vox  quce  loquebatur  ad  eum  : 
Vade  in  pace  :  ego  enimsumcustos  tuus  donecre- 
ducam  te  inhunc  locum.  Ita  Greg.  Turonens.  1.7. 
Histor.  Francor.  c.  1. 

Hinc  in  vita  S.  Stanislai  Episcopi  Cracoviensis 
ctMartyris,  legimus  quod,cum  ipseamortesus- 
citas  set  Petrum  quemdam,  eumque  quasi  testem 
venditi  a  se  agri  ad  tribunal  Boleslairegis  iniqui 
produxisset,  dato  a  Petro  testimonio,  ab  eo 
quaesierit:  VisnePetre, ut  gratitudinis  ergo  petam 
o\  Domino,  ut  liceat  tibi  nobiscum  ad  annos  ali- 
quod  in  terris  commorari?  Cui  respondit  Petrus  : 
Ego  Pater  sancte  nolim  in  hac  vita  permanere , 
quam  ego  rectius  morlem  appellandam  censeo; 
sed  illam  peto  vere  beatam  in  qua  videtur  pra?sens 


APOSTOLORUM.  Cup.  IX. 
Deivultus.  Versor  in  Purgatorio ;  spero  me  brcvi 
ad  superos  migraturum.  Tu  quceso ,  mi  Paler,  pro 
me  ora,  ut  id  cito  fiat.  Promisit  Stanislaus  secu- 
raturum  quod  petebat,  etille  rediens  ad  sepul- 
chrum,  animam  rursum  expiravit. 

Sic  S.  Christinaa  Mirabilis,  defuncta,  et  de- 
ducta  ad  Purgaiorium,  \idens  horrendas  ani- 
marum  pcenas  ,  optionem  accipit  a  Dco :  Optio- 
nem,  inquit,  tibi  facio ,  vel  nunc  in  celernum  apud 
me  permanere  in  gloria,  vel  rcdire  ad  lerras ,  ibi- 
que  harum  animarum  pamas  luere,  casque  illis 
liberare ,  efficereque  ut  homines  tua  pcenitenlim  et 
vita  exemplis  ad  me  convcrsis  ,  ii  suis  facinoribus 
abstineant  et  resipiscant ;  ac  peractis  omnibus  ad 
me  multis  aucta  mcritorum  cumulis  reverti.  Illa 
vero  illico  respondit ;  se  ad  corpus  velle  rever- 
ti;  ac  reversa  admirabiles  pro  animabus  illis 
subiit  cruces  et  pcenitentias,  quibus  peractis 
gloriose  ad  Deum  transiit.  Ita  habet  ejus  Vita 
apud  Surium  die  23.  Junii  c.  3.  et  seq.  quam 
laudat  Jacobus  de  Vitriaco  Episcopus  et  Cardi- 
nalis. 

Memorabile  est  quod  in  Actis  Canonizationis 
S.  P.  N.  Ignatii  legimus ,  eum  P.  Jacobo  Laynez, 
qui  ei  in  Generalatu  successit ,  proposuisse  hanc 
questionem  :  Si  Deus  daret  tibi  optionem ,  vet 
stalim  eundi  ad  ccelum,  vel  manendi  in  hac  vita 
cum  dubio  salulis  oslenderetque  tamen,  tein  hac 
vita  praclarum  aliquod  ipsi  obsequium  posse  pres- 
tare,utrum  eligeres? Cumque  Laynez  respondis- 
set :  Eligerem  ire  ad  cozlum  et  assecurare  meam 
salutem.  Ego  vero,  inquit  S.  Ignatius,  eligerem 
manere  in  vita  ut  explerem  Dei  desiderium ,  eiquc 
obsequium  ab  eo  cupitum  praistarem.  Non  enim  du- 
bito ,  quin  ipse,  qui  longe  me  est  fidelior  et  libera- 
lior,  salutis  mececuram  habiturus  esset,necpermis- 
surus,  ut  ha?c  mea  electio  facta  ad  ejus  gloriam 
cum  meos  salutis  incertitudine  et  periculo ,  mihi 
fraudiforet,  sed  longe  magis  eam  custodiret  et 
assecuraret.  Ha^c  mea  de  divina  bonitate  est  sen- 
tenlia  et  confidentia  ,  utique  heroica  ,  digoa 
lgnatio,  imo  digna  Deo. 

US.  Aptjd  Simonem  quemdam  coriaritjm.  ]  Non 
curialem,  utvuItHugo.etDionys.  sed  coriarium, 
qui  scilicet  coria  macerabat  vel  concinnabat , 
ut  inde  ocreee  et  calcei,  vel  thoraces  et  vestes 
coniici  possent,  hic  enim  groece  voce  vocatur 
jSufweus.  Notat  S.  Chrysost.  modestiam  Petri,  qui 
non  apud  Tabitham  aliosque  divites,  sed  apud 
plebeium  coriarium  hospitium  elegit.Cum  enim 
esset  Princeps  Ecclesiae,  pauperes  non  est  de- 
dignalus,  sed  cum  illis  commorari  preeelegit, 
quasi  eorum  socius  et  conviva,  ut  illis  animum 
adderet.  Tabitbse  domumdelinavit,ne  videretur 
pro  miraculo  hospitii  gratiam  recipere,  sed  ut 
purum  putum  suum  esset  beneficium.  Forte 
etiam,  quia  virgo  erat  aut  vidua,  apud  quam 
non  decebat  virum,  praesertim  Apostolorum. 
Principem ,  commorari.  Simonis  ergo  domum 
elegit,  quia  ei  notus  erat  Simon,  vel  quia  ar- 
dentius  ab  eo  invitabatur.  Adde,  quia  domus 
haec  coriarii  erat  extra  urbem  juxta  mare,  ut  di- 
citur  c.  10.  6.  ubi  etiamnum  peregrinis ,  ejus  ex 
ruinis  residuum  ostenditur,  ait  Gagneius,  imq 
ibidem  sacellum  S.  Petro  fuit  erectum,  ut  dixi 
v.  36.  Segregata  enim  ab  urbibus  loca  sectaban- 
tur  Apostoli,  utpote  solitudinis  et  quietis  amici, 
ait  OEcum.  Coriarii  cnim,  ne  pellium  macerata- 
rum  foetore  publicum  aerem  inficerent,  sole- 
bant  olim  exlra  urbes,  vel  ad  loca  semota  rcli- 
gari,  uticliamnum  fit.  AudiArtemidoruml.c.15. 


COMMENTARIA  W  ACTA  APOSTOLOIUIM.  Cap.  X.  |   j 

Coriariumexerccrematumomnibus : corporaenhn  quia  prse  infirmiiatc  non  valcnt,  muliia corpo- 

mortua  iraciat  coriarius,  idcoque  ab  urbe  scclu-  ns  afflictionibus  macerantur;indoclidoctrinaui 

diiur.  Evangelicam  per  toium  orbem  prcedieant :  quia 

Rursnm.  Nota  mngnitudinem  amoris  ct  animi  pro  operibua   quae    praestaro  non    pbssnmua, 

in  Simone,  qui  licetcoriarius,  ausus  estinvilare  abunde  substituitur  elficax  bonae  voluntatis  af- 

ct  c.xcipern  uiensa  ct  hospitio  continuo  ipsum  fcctus.  Et  unusquisque  unus  cum  s-it,  sola  vo- 

sumnmm  Ecclcsiae  caput  ct  pontificcm,  cum-  luntate fit multiplex  :  quia  per  eam  potest  mul- 

que  liberaliter  pro  dignitate  porsona? ,  quantuin  torum  labores  et  mmisteria  complecti.  Deindo 

vins  et  opes  ferebant,  alere  et  tractare.  hic  affectifs  cxcitat  ardentem  oratiouem,  qua 

Praeclare  S.  Lco  serm.  2.  de  Quadrag.  Nulli ,  petimus  a  Dco  utper  alios  idpraestet,  quort  oos 

ait ,  parvus  est  sensus ,  cui  magnus  cst  animus,nec  optamus  ct  praestare  non  possurnus :  ardens  au- 

de  rei  familiaris  modo  mensura  miserationis  pen-  tcm  oratio  id  quod  petit,  impclrat.  Dnde  S.  Ber- 

det  ac  pictalis.   Nunquam  mcrito  curet  etiam  in  nard.  scrm.  16.  in  psalm.  Qai  liabilat :  Merito, 

tcnui  facultaleboncc   voluntatis  oputentia.  Volun-  ait,  non  exauditur  qui  clamare  dissimulul ,  aut 

tas  Ikcc  opulcntissima  esl,  quia  a  possibilitate  omninonon  poslulans ,  aut  tepide poslutuns ,  cln- 

non  pcndct,  scd  egisse  putaiur,  quidquid  cfli-  misse.  SiquideminDeioribas  desideriutnvehemens, 

caciter  cu|)it.  Ilac  pauperes  largas  eleemosynas  ciamormagnus ;  c  regione  autemremissa  intenlio 

crogant;  imbccillcs  seipsos  niinimc  tangentes ,  vox  submissa. 

GAPUT  DECIMUM, 

SYNOPSIS    CAPITIS. 

CoRNELIUS  CeNTURIO  Ro.MANUS  A  S.  PETRO  JUSSU  DEI  ,  PER  VISIONEM  LINTEI  ET  QUADRU- 
PEDIUM  ,  ID  SIGNIFICANTIS,  I>  FIDE  ClIRISTI  INSTRUITURET  RAPTIZATUR;  ITAQUE  GeNTIBUS 
OMNIBUS  PALAM  APERITUR  OSTILM  AD  EVANGELIUM  ET  EcCLESIAM. 

1.  J^^^^^^^ir  aulem  quidam  erat  in  Cocsarea ,  nomine  Cornelius  ,  Cenlurio  cohortis 
kquoe  dicitur  llalica.  2.  Religiosus,  ac  timens  Deus  cum  omni  domo  sua , 
faciens  eleemosynas  multas  pfebi ,  et  deprecans  Deum  semper :  3.  Is  vidit 
j'n  visu  manifeste,  quasi  lioia  diei  nona,  angelum  Dci  introeunlem  ad  se,  et 
^dicentem  sibi,  Corneli.  4.  At  ille  intuens  eum  ,  timore  correptus,  dixit : 
jQuid  est,  Domine  ?  Dixit  autem  illi :  Orationes  tuae ,  et  elcemosyna?  tuse 
^ascendertinl  in  memoriam  inconspectuDei.  5.Et  nuncmiltevirosin  Joj)pen, 
et  accersi  Simonem  quemdam ,  qui  cognominalur  Petrus :  G.  Hic  hospitatur  apud  Simoncm 
quemdam  coriarium,  ctijus  est  domus  juxla  mare  :  hic  dicet  lihi  quid  te  oporteat  facere.  7.  Et 
cum  disccssissct  angelus  ,  qui  loquehatur  illi ,  vocavit  duos  domesticos  suos  ,  ct  nnlilem  metuen- 
tem  Dominum,  ex  his  qui  illi  parehant.  8.  Quibus  cum  narrasset  omnia,  misit  illos  in  Joppen. 
9.  Postera  autem  die  iter  illis  facicntihus,  et  appropinquantibus  civitati  ,  ascendit  Pclrus  in 
superiora,  ut  oraret  circa  horam  scxtam.  10.  Et  cum  esuriret ,  voluit  guslare.  Parantihus  aulem 
illis ,  cecidit  supcr  eum  menlis  excessus :  11.  et  vidit  coelum  apcrtum  ,  et  desccndens  vas 
quoddam  ,  vclut  linleum  magnum  ,  quatuor  initiis  suhmitti  de  ccelo  in  terram.  12.  In  quo  erant 
omnia  quadrupedia,  et  serpentia  terroe,  et  volatilia  cceli.  13.  Et  facta  est  vox  ad  eum :  Surge 
Petre,  occide  et  manduca.  14.  Ait  autem  Pctrus :  Absit ,  Domine  ,  quia  nunquam  manducavi 
omne  commune  et  immundum.  15.  Et  vox  iterum  secundo  ad  ctim  :  Quod  Deus  purificavit,  tu 
commune  ne  dixcris.  16.  Hoc  atitcm  faclum  est  per  ter :  et  slatim  receptum  est  vas  in  ccclum. 
17.  Et  dum  inlra  se  haesitaret  Pclrus,  quidnam  csset  visio,  quam  vidisset:  ecce  viri ,  qui  missi 
erant  &  Cornelio,  inquirentes  domum  Simonis,  astiterunt  atl  januam.  18.  Et  cum  vocassent , 
interrogahant ,  si  Simon ,  qui  cognominatur  Petrus  illic  haberet  hospitium.  19.  Petro  autem 
cogitante  de  visione  ,  dixit  Spiritus  ei :  Ecce  viri  tres  quaerunl  tc.  20.  Surgc  itaquc,  descendc  , 
et  vadc  cum  eis  mihi  duhitans :  quia  ogo  misi  illos.  21.  Descendens  autcm  Pelrus  ad  viros, 
dixit :  Ecce  ego  sum,  qtiem  quseritis:  quae  causa  est ,  propter  quam  venistis  ?  22.  Qui  dixerunt : 
Cornelius  Ccnlurio,  vir  justus ,  ct  timens  Deum ,  et  testimonium  hahens  ah  universa  genlc 
Judseorum ,  responsum  accepit  ah  angelo  sanclo  ,  accersire  tc  in  domum  suam,  et  audirc  vcrha 
nhs  te.  23.  Introducens  ergo  eos,  recepit  hospitio.  Scqucnti  autem  die  surgens  profeotus  est 
cum  illis:  ct  quidam  cx  fratrihus  ad  Joppe  comitati  sunt  eum.  24.  Altera  autem  die  introivit 
Caesarean.  Corndius  vcro  expectabat  illos,convocatiscognatis  suis.et  neccssariis  amicis.  25.  Et 


l'JO  COMMENTARIA  LN  ACTA  APOSTOLORLM.  Cap.  X. 

faclum  est ,  cutn  introisset  Pctrus ,  obvius  vcnit  ei  Cornelius,  ct  procidens  ad  pedes  ejus  adoravit. 
2G.  Petrus  vero  elevavit  eum  ,  dicens :  Surge  ,  et  ego  ipse  homo  sum.  27.  Et  loquens  cum  illo 
intravit,  et  invenit  mullos  qui  convenerant :  28.  dixitque  ad  illos :  Vos  scitis  quomodo  abomi- 
nalum  sit  viro  Judaeo  ,  conjungi ,  aut  accedere  ad  alienigenam :  sed  mihi  ostendit  Deus,  neminem 
communem  aul  immundum  dicere  hominem.  29.  Propter  quod  slne  dubitatione  veni  aecersitus. 
Inlerrogo  ergo ,  quam  ob  causam  accersistis  me?  30.  Et  Cornelius  ait :  A  nudius  quarta  dic 
usque  ad  hanc  horam  ,  orans  eram  hora  nona  in  domo  mea,  et  ecce  vir  stetit  ante  me  in  veste 
candida  ,  et  ait :  31 .  Corneli  ,  exaudita  est  oratio  tua,  et  eleemosynae  tuae  commemoralae  sunt 
in  conspectu  Dei.  32.  Mitte  ergo  in  Joppen,  el  accersi  Simonem,  qui  cognominatur  Petrus:  hic 
hospitalur  in  domo  Simonis  coriarii  juxta  marc.  33.  Confestim  ergo  misi  ad  te?  et  tu  bene 
fecisti  veniendo.  Nunc  ergo  omnes  nos  in  conspectu  tuo  adsumus,  audire  omnia  quaecumque  tibi 
praecepta  sunt  a  Domino.  34.  Aperiens  autem  Petrus  os  suum  dixit :  In  veritate  comperi ,  quia 
non  est  personarum  acceptor  Deus:  35.  Sed  in  omni  gente,  qui  timet  eum,  etoperaturjustitiam, 
acceptus  est  illi.  36.  Verbum  misit  Deus  filiis  Israel,  annuntians  pacem  per  Jesum  Christum : 
( hic  est  omnium  Dominus.  )  37.  Vos  scitis  quod  factum  est  verbum  per  universam  Judaeam : 
incipiens  enim  a  Galilaea  ,  post  baptismum  quod  praedicavit  Joannes.  38.  Jesum  a  Nazareth  : 
quomodo  unxit  eum  Deus  Spiritu  sancto,  et  virtute,  qui  pertransiit  benefaciendo  et  sanando 
omnes  oppressos  a  diabolo,  quoniam  Deus  erat  cum  illo.  39.  Et  nos  testes  sumus  omnium  ,  quae 
fecit  in  regione  Judeeorum ,  et  Jerusalem  ,  quem  occiderunt  suspendentes  in  ligno.  40.  Hunc 
Deus  suscitavit  tertia  die,  et  dedit  eum  manifestum  fieri.  41 .  Non  omni  populo  ,  sed  testibus 
praeordinatis  a  Deo,  nobis  qui  manducavimus  et  bibimus  cum  illo  postquam  resurrexit  a  mortuis. 
42.  Et  praecepit  nobis  praedicare  populo ,  et  testificari ,  quia  ipse  est ,  qui  constitutus  est  a  Deo 
judex  vivorum  et  mortuorum.  43.  Huic  omnes  Prophetae  testimonium  perhibent ,  remissionem 
peccatorum  accipere  per  nomen  ejus  omnes,  qui  credunt  in  eum.  44.  Adhuc  loquente  Petro 
verba  haec,  cecidit  Spiritus  sanctus  super  omnes  qui  audiebant  verbum.  45.  Et  obslupuerunt  ex 
circumcisione  Gdeles,qui  venerant  cum  Petro :  quia  et  in  nationes  gratia  Spiritus  sancti  effusa  est. 
46.  Audiebant  enim  illos  loquentes  linguis ,  et  magnificantes  Deum.  47.  Tunc  respondit 
Petrus :  Nunquid  aquam  quis  prohibere  potest,  ut  non  baptizentur  hi ,  qui  Spiritum  sanctum 
acceperunt ,  sicut  et  nos  ?  48.  Et  jussit  eos  baptizari  in  nomine  Domini  Jesu  Christi.  Tune 
rogaverunt  cura  ut  maueret  apud  eos  aliquot  diebus. 

1.  In  Obsarea.  ]  Non  Philippi ,  sed  Palestinae,  hus  appropinquaret,  trepidante  urbe  ;  ei  occur- 

quae    sita.  erat  in  littore  maris  Mediterranei ,  rens,  extra  urbem  castra  posuit,  teste  Pluiar- 

eratquae  munitissima  :  hinc  et  turris  Slratonis  cho.  Et  CorneliusMerula  Consul,  quieontraBoios 

dicla  est;  erat  enim  quasi  arx  etantemurale  Pa-  in  Galliam  missus,  duodecim  millia  hostium 

leslinae  :  unde  a  Romanis  firmo  praesidio  custo-  cecidit,  teste  Livio  debello  Maced.  lib.  5.  Et  Gor- 

diebatur,  in  quo  Cenlurio  Erat  Cornelius.  Gaesa-  nelius  Merula ,  superioris  nepos ,  flamen  Dialis, 

reaconversa  adChristum,  facta esl Ecclesiarum  qui  ingresso  urbem  mario,  ne  in  ejus,  utpote 

Palestinae  metropolis,  sub  se  continens  Eccle-  hostis  potestatem  veniret,  in  Jovis  aede  venis 

siam   Hierosolymitanam  :  lum  quia  Caesareae  succisis  sibi  mortem  conscivit,  sacerdotisque 

converso  Cornelio  apertum  fuit  ostium  Eccle-  .sui  sanguine  foci  vetustissimi  maduere,  inquit 

sia)  Gentibus;  tum  potius  quia  Caesaraea  primi-  ValeriusMax.  lib.  9.  c.  12.  Similes  fucre  plurimi : 

tus  sub  Romanis  erat  Palestinse  melropolis,  et  inter  quos  emicuere  Cornelii  Scipiones,  pree- 

niaxima  civitatum  Judeae,  leste  Josepho  lib.  3.  serlim  S.  Cornelius  Scipio,  cognomento  Africa- 

deBelloc.  15.  Sed  postea  anno  Christi  553.  Vigi-  nus  a  devicta  Africa,  bis  consulariset  cei?sorius, 

liusPapain  Consilio  Constantinopol.  Hierosoly-  ac  triumphalis,  ter  Princeps  Senatus;  qiii  fra- 

mitanam  Ecclesiam  fecit  Patriarchalem  ,  eiquc  trem  habuit  consularem  et  triumphalem,  ne- 

subjecitCcesariensem.Ita  Baron.anno  jam  dicto.  potem  vero  filii  adoptione  bis  consularem,  bis 

Nomine  ConNELius.  ]  Videlur  hic  fuisse  Italus  triumphalem ,  et  censorium,  et  augurem  :  cu- 

(erat  enim  centurio  cohortis  Italicoe)  et  Roma-  jus  soror  Cornelia  mater  Gracchorum  ,  virago 

nus.   Roukc  enim   illustres  celebresque  fuere  fuit  magni    animi,  prudentiae  et  eloquentiae, 

Cornelii,  etdomus,imo  gens,  Corneliorum  no-  quam  laudat  Quintil.  lib.  1.  c.  1.  et  Cicero  in 

hilissima  :  sicut  in  Belgio  ampla  est  familia  Cor-  Bruto.  Fuit  ergo  Romae  Corneliorum  familia  non 

neliorum,  exquaego  prognatussum  :  undeom-  una,  sed  plurimae,   adeo  ut  gentem  integram 

ncsex  illa  oriundi  cognominantur  Cornelii.  Ro-  constare  posset.   Ejus  enim  familiae,  et  quasi 

maeenim  illuslris  fuit  Cornelius  Cossus  tribunus  partes  erant  Scipionum,   Lentulorum,   Cinna- 

mililum ,  qui  Tolumnium  Laertem  Vejentium  rum,  Balborum,  Merularum,  Ruiulorum,  Ce- 

regem  occidit,  secundoque  opima  spolia  Jovi  thegorum,  Mamercorum,  Dolabellarum,  Mam- 

Feretrio  retulil,  tesle  Livio  lib.  h.  decad.  1.  Et  mularum,  Severorum,  et  aliae  plures,  quas  fuse 

CorncliusCentimalus;  qui  cum  Annibal  ma?ni-  rccensetAnt.  Augustinus  lib.  de  Familiis  Rom,'- 


COMMENTARIA  IN  ACTA 

norum.  Ex  hisergo  oriuhdus  vidclur  hic  Corne- 
lius  CenluriO.  A  prinio  enim  illustri  Cornelio, 
filii,  nepotes  et  posteri  omnes  dicti  sunt  Cor- 
nelii. 

Porro  nonnullis  eruditis  ita  dicti  videntur  a 
cornu,  tpiasi  cornei ,  robusti  etconstanles.  Unde 
s.  Cornelius  Romanus  Pontif.  et  Martyr,  S.  Cy- 
piianoper  litleras  familiaris,pingitur  cum  cornu 
in  manu,  quia  Decio  et  Volusiano  Impp.  cons- 
'niiissime  restitit,  uti  narralS.Cyprianus,  cornu 
enim  est  robur  animalium  :  unde  cornu  symbo- 
luiii  cst  fortitudinis,  victoriae,  regni,  gloriae  et 
iiiuinphi,  juxta  illud  de  Joseph ,  Cornua  rliino- 
eerotU  comua  illius.  Deut.  33.  17.  Et  psal.  Zi3.  0. 
In  te  inimicos  nostros  venlilabimus  cornu.  Et  psal. 
91.  11.  Exaltabitur  sicut  unicornis  cornu  meum. 
El  psal.  131.  17.  UUic  producam  cornu  David.  Et 
psal.  111.  9.  Cornuejus  exallabitur  in  gloria.  Et 
Zacbar.  1.  21.  Ilacsunt  cornua  quce  ventiiaverunt 
ludam.Wmc  psal.  97.  Psalile  Domino ,  ail,  in  lubis 
duclilibus,  elvoce  tuba; cornece,  hoc  est  myslice  , 
in  robore  virtutis.  Duas  ail  ibidem  S.  Hier.  habe- 
tole  lubas  ,  et  argenteam ,  ct  corneam.  Argcnteam, 
ut  liabeatis  sermonem  :  corneam,  ut  liabeatis  vir- 
lulem.  Legimus  in  Levitico  :  Nullum  animal  offe- 
ratur ,  nisi  quodcumque  cornutum  est ,  etc.  Et  nos 
crgo  quundiu  habemus  cornu,  mercmur  victima 
csse  Dei.  Si  autcmcornu  nostrumfuerit  excussum, 
quasi  debilcs  sumtts ,  et  intersacerdotes  Dcivenire 
non  possumus.  Et  S.  August.  luid-  Comu,  ait, 
'  xcedit  carnem ,  necesse  csl  ut  carnem  superando 
sil  firmum  ad  perdurandum ,  et  capax  vocis.  Qui 
vull  esse  tuba  cornca,  superet  carncm ,  transcen- 
dat  carnalcs  affeclus.  Et  inferius  :  Tuba  cornea  te 
erigat  advcrsus  diabolum,  non  tuba  cornea  adver- 
sus  fratrcm  tuum.  Quocirca  S.  Cornelius  quasi 
roboris  antistes ,  et  Martyrum  primipilus,  ad 
robur  BBque  ac  ad  decus  martyriiimpelrandum, 
ii  fidelibus  invocari  solet.  Ita  ut  alios  taceam, 
cuin  sihi  oognominem  martyrii  cansa  invocare 
solebat  Cornclius  Musius,  apud  Belgas  Poeta 
hiurcaltis,  qtii  proinde  hunc  ei  hymnum  saepe 
concinebat  : 

Beate  Cliristi  Pontifex  ,  Christique  Martyr  inclyte  , 
Hnnc  graliam  Cornelio  tuo  bcnignus  iinpetra  ; 
Utexprimo  quem  nomine,  le  cjiaritate,  lc  ficle  , 
Et  asserendas  audacia  te  verilatis  exprimam. 

Ac  abeo  voii  eompos  cflectus  est:  nam  Lugduni 
Batavorum  sub  annum  Domini  1572.aCarvinistis 
naso,  auribus,  inanuum  pediimquedigitistrun- 
catus,  trabi  In  foro  aflixus,  et  laqueo  strangu- 
latus,  anno  cetalis  72.  gloriosum  obiit  marly- 
rium,  uti  referl  Aubertus  Miraeus  in  Elogiis  Bel- 
gicis. 

Velcerte  Cornclius  dicitura  corde,  quasi  cor- 
datus.  q.  d.  Corncli  cor  ne  linque  solo:  cor  sit  in 
aethere ,  non  io  cerc;  in  sole  et  coelo,  non  in 
solo  et  salo,  Talem  enim  dccuit  esse  hunc  Cor- 
nelium,  primipilumEcclesiae  Gentilis,  qui  Gen- 
libus  omnibus  quasi  dux  et  antcsignanus  viam 
ad  Bcclesiam,  inioiter  incoelum  pamleret;  ni- 
luirum  nobilem  Roinanum,  militum  ducem, 
quinobilibus  Romanis,  militibuset  principibus 
fldei  et  virtutis  exemplura  daret :  unde  enm 
paulo  postsecuta  sunt  lol  agmina  Romanorum, 
pr.Tsertim  mililuin  ct  nobilium,  non  tantum  ad 
fnlciii,  scd  el  ad  marhrium.  Fuit  ergoipseglo- 
ria  gentilitalis.  ct  (icnliiun  primitiae,  ait  Orig. 
hom.  11.  in  Num.  el  S.  Ilicron.  ad  Salvinam  : 
Prnntts,  ait,  Cornclius  salttlcm  Gcntittmdedicavit. 


APOSTOLORUM.  Cap.  X. 

CeaTURio.jQuicenturiaemiiitum  praeerat,  qu 
primo  constabat  centum  mililibus :  sed  variis  d» 

cansis  subinde  adauctus  est  bicnumerus.  Cajc- 
tan.  opinatur  Cornelium  hunc  fuisse  Centurio- 
ni  in  primee  cohorlis  ex  decem  ,  quibus  consla- 
bat  legio,  qui  proindeprimipilus  dicebatur,  cui 
pneferebaiurvexillnni  aquilas,  quod  erat  Roma- 
norum  insigne,  ac  /|00.  milites  in  prima  acie  gu- 
bernabat,  quasi  primi  ordinisducioi ,  teste  Vcge- 
tio  lib.  2.  c.  6.  Unde  et  equestribus  ornamcnii 
censuque  decorabatur,  uti  docetLipsius  lib.  2. 
dc  Militia  Romana. 

Cohortis.  ]  Graece  l'  w.i?vi,  id  est,  ex  cohorte : 
cobors  enim  |>iures  habcbat  centurias  et  centu- 
rioncs,  e  (jiiibus  unus  fuit  Cornelius.  Cohors 
cnini  primiius  erat  decima  pars  legionis,  cons- 
tans  qiiinquaginla  inanipulis  ,  manipultis  autem 
25.  militibus  :  quare  cohors  constahat  1250. 
militibus  :  legio  12.  miiitibus  et  quingentis,  ut 
palet  ex  Csesare  lib.  6.  de  Bello  civili.  Velleio 
lib.  2.  et  aliis.  Jam  cohors  vulgo  a  Callis  voca- 
tur  regimentum  ,  et  qui  ei  prajest  dicitur  Tribu- 
nus,  sive  Chiliarcha.  Verum  postea  uti  legionis, 
ita  el  cohortis  numerus  imminutus  est,  idque 
varie  pro  varietate  temporum  et  locorum.  Legio 
landem  redacta  est  ad  sex  millia  et  sexcentos. 

ItaliCjE,  ]ab  Italis  militibus  quibus  constabat. 
Opinatur  Baron.  hanc  coliortem  ordine  fuisse 
scxtam  ,  et  cognominatam  Ferratam  :  hanc  enim 
ab  Augusto  collocatam  fuisse  in  Judaea  scribit 
Dio. 

Reliciosus  ac  timens  Deum.  ]  Vatabl.  pius  et 
n  ligiostts  erga  Deum.  Esl  hic  problema  :  An  Cor- 
nclius  antequam  accerseret  Pelrum  fucrit  jus- 
tilicatus,  necne?  Negat  S.  Chrysost.  OEcumen. 
e  t  Stapletonus  hic  ,  et  S.  Basil.  in  Regul.  brevior. 
reg.  226.  Favet  S.  August.  lib.  de  1'raedest.  sanc. 
c.  7.  Huic  sententke  faventea  quaa  dicuntur.  v.5. 
Ud.  hU.  etcap.  seq.  v.  14. 

Longe  verius  affirmant.  S.  Gregor.  homil.  9. 
et  19.  in  Ezech.  Beda,  Dionys.  et  Lorinus  hic, 
M;igister  in  3.  dist.  25.  ibique,Albertus,Bonavent. 
elS.  Thom.  ibidem,  ac  3.  p.  q.  69.  a.  h.  ad  2. 
Ruardus  Tapper.  art.  7.  Alfonsus  a  Castro  verbo 
Baptismus ,  haRresi  10.  Greggorius  de  Valen- 
tia  2.  2.  disp.  1.  quaest.  2.  puncto  h.  Favet  S. 
Hieronimus  m  c.  5.  epist.  ad  Galat.  Probatur 
Primo,  quia  Cornelius  hic  vocatur  religiosusac 
timens  Deum;  ergo  non  tantum  erat  justus , 
scd  et  pius  ac  religiosus.  Secundo,  quia  v.  h. 
dicuntur  opera  et  eleemosynae  ejus  ascendisse  in 
memoriam  in  conspeclu  Dei.  Tertio,  quiaid  di- 
serte  videtur  asserere  S.  Pelrus  v.  Zh-  dicens  : 
In  veritate  comperi ,  quia  non  est  personarum  ac- 
ceptor  Deus;  sed  in  omni  gente  qtti  timct  cum  ,  cl 
opcratur  justiiiam,  acceptus  cst  illi  :  loquilur  au- 
tem  de  Cornclio.  Ergo  Cornelius  acceptus  et 
gratuserat  Deo  :  ergo  erat  justus  :nullus  enim 
cst  gratus  Dco,  nisijustus.  Primus  enim  cflec- 
tus  gratiae  juslificanlis  est,  facerc  homincm  gra- 
tum  et  acceptum  Dco.  Deinde,  quioperaturjus- 
titiam  cst  jusltis  :  Cornclius  autcm  ,  teste  S.  Pe- 
tro,  operabatur  justitiam  ;  ergo  erat  justus. 
Quarlo,  quia  v.  22.  de  eo  dicitur  :  Cor-nelius  vir 
jttstus  ct  timcns  Deum,  ct  tcstinwnittm  habens  al> 
univcrsa  gente  .ItaUrontm  ,  rcsponstnn  acccpit  ab 
angclo  sanclo ,  accersire  te.  Denique  v.  2.  de  eo 
dicitur  :  Facicns  clccmosynas  muttas  plcbi ,  et  dc- 
prccans  Dcttm  scmpcr.  Ha?c  autem  duo  consis- 
lere  nequeunt  cum  peccato,  sed  prcesupponunt 
gratiam   sanciilicantcm.   Qunre  Cornclius  »nte 


102  GOMMENTARIA  IN  ACTA 

adveutum  S.  Petri,  a  JucUeis  quibuseum  Cresa- 
reae  versabatur,  didicit  hausitque  fidem  explici- 
taniunius  Dei,  et  implicilam  Christi  mediatoris, 
coluitque  verum  Denm;  sicut  et  Job  ejusque 
amici  :  non  eniin  soliJudsei  ante  Cbristuui ,  sed 
el  nonnulli  (ientiles  coluerunt  verum  Deum, 
(jtii  servantes  legem  naturae  et  charitatis,  justi- 
ficati  sunt,  indeque  eleemosynas  aliaque  pia 
opera  praestiterunt.  Iloec  autein  lacere  non  po- 
tuerunt  per  vires  solius  nalurae.  uti  ccnsebant 
Pelagiani ,  sed  ad  boc  egebant  gratia  Deiexci- 
tante  et  cooperarite,  uti  recte  docet  S.  Prosper 
lib.de  Liberiarc  arbiirii. 

Dices  :  Si  erat  justus,  quid  opus  erat  ad 
eum  mittere  S.  Petrum  ?  Resp.  Opus  erat  ad  hoc, 
ut  per  eum  disccret  explicitam  fidem  Chrisli, 
omniumque  ejus  mysteriorum  :  nain  implicita 
fides  non  sufliciebat.  Jam  enim  facta  erat  pro- 
mulgatio  novaelegis,  et  fidei  explicilae  de  Christo 
mediatore  in  Pentecoste  Hierosolymis ;  illaque 
sensim  serpebat  ad  alias  vicinas  urbes,  itautdc 
illa  inaudierit  Cornelius,  ut  palet  v.  22.  Quare 
ejus  obligatio  incipiebat  ubique  induci,  et  con- 
sequentcr  obligarc  Cornelium,  qui  hactenus  la- 
boraratejus  ignorantia  invincibili  :  sed  illajam 
incipiebat  fieri  vincibilis,  ideoque  culpabilis; 
qui  si  illam  depellere,  et  obligationi  jam  dictae 
satisfacere  neglexisset,  peccasset,  et  amisisset 
justitiam.  Unde  ut  eam  non.  amittat ,  scd  reti- 
neat  et  augeat,  jubetur  ab  angelo  accersere  Pe- 
trum,  qui  explicite  eum  doceat  illa,  quae.de 
Christo  scire  et  credere  necessarium  erai ,  non 
tautum  ad  acquirendam,  vel  augendam,  sed  ad 
retinendam  justitiam  :  necessarium,  inquam , 
non  tantum  necessitate  praecepti,  nt  vult  Andr. 
Vega  lib.  6.  in  Conc.  Trident.  c.  20.  ctDom.  Soto 
Iib.  2.  deNatura  etgratia  cap.  11. etl2.  sedetiam 
necessitate  medii.  Nam  post  sufficientem  Evan- 
gelii  promulgationem;  nemo  potest  justificari 
el  salvari,  nisi  per  explicitam  fidemChristi  me- 
diatoris,  ut  habet  verior  etcommunior  Theolo- 
gorum  sententia.  Perperam  cnim  Melchios  Ca- 
uus,etex  eo  Dominic.  Banez2.  2.  q.  2.a.  8.  sepa- 
rant  salutem  a  justitia  ,  dicuntque  Cornelium, 
et  similes  sine  fideexplicita  Christi  potuisse  jus- 
tificari,  scd  non  salvari.  Salus  enim  individue 
adhaeret  justitiae :  justitia  enim  et  gratia  est  se- 
men  gloriae,  ut  quicumque  moritur  in  gratia  , 
certus  sit  de  salute  et  gloria  aeterna.  Hoc  est 
quod  aitS.  Gregor.  loco  citato,  Cornelium  per 
bona  operameruisse  fidem,  scilicet  explicitamde 
Chrislo;  et  simul  per  ftdem,  scilicct  implicitam, 
venifise  ad  bona  opera.  Rursum  perfidem  venisse 
ad  bona  opera,  sed  per  opera  esse  solidatum  iu 
fide.  Porro  baptizavit  CorueliumPetrus,  uteum 
Christianismo  iniliaret,  gratiamque  acceptam 
augeret  et  confirmaret :  jamenimbaptismusin- 
cipiebateumomnesque  alios  obligare.  Non  ergo 
baptizatus  est,  ut  remissioncm  peccatorum  ac- 
ciperet,  quam  ante  jam  acceperat,  nisi  forte 
venialium ,  si  quae  irremissa  habebat,  utiet  poe- 
narum  peccatis  mortalibus  praecedentibus  de- 
bitarum,  si  quae  adbuc  remittendae  restabant. 
Adde,  culpam  peccatorum  mortalium  ei  remis- 
sam  fuisse  per  contritionem,  quae  includebat 
votum  implicitum  baptismi :  unde  debebat  bap- 
'uzari,  ut  hoc  voto  exolveret,  illius  enim  intui- 
tu  remissa  ei  erantpeccata. 

Dices  Secundo :  Ad  verba  S.  Petri  v.  hh.  des- 
cendit  in  eum  Spiritus  sanctus:  ergo  ante  non 
descenderat.  Resp.   Tunc  visibililer  descendit , 


APOSTOLORUM.  Cap.  X. 

qui  prius  in  euni  invisibiliter  desccnderat;  con- 
tulitque  ei  augmentumgratiae,  etinsuper  gratias 
gralis  datas,  ut  donum  linguarum,  etc,  de  quo 
v.  hh.  Minus  recte  ergo  aliqui  eum  tunc  primo 
justificatum  censent.  Argumenta  Adversarioruin 
petita  exversibus  citatis,in  illorum  explicatione 
dissolventur. 

Deprecans  Detjm  semper,  ]  quantum  scilicet 
|>er  negotia  domestica  el  militaria  licebat,  sern- 
per  ergo  ,  id  est  frequenler,  assidue.  Nota  bic 
quatuor  virtutes  Cornelii  ,cuivis  Cbristiano,  prae- 
sertim  Superiori,  imitandas,  si  suae  vocationi 
atque  ollicio  saljsfacere  velil.  Prima  est  religio ; 
fuit  enhn  ipse  vir  religiosuserga  Deum.  Secunda 
est  timor  Dei.  Tertia  est  misericordia  et  elee- 
mosyna  :  qui  enim  in  proximum  misericors  est, 
vicissim  Deurn  in  se  misericordem  experietur, 
juxta  illud  promissum  Cbristi :  Beati  misericor- 
des ,  qttoniam  ipsi  misericordiam  consequentur , 
Maith.  5.  Unde  Nazianz.  or.  de  cura  pauperum. 
Esto,  inquit,  calamiloso  Deus,  ut  vicissim  Deus 
in  tua  calamitate  sit  libi  Deus.  Ita  Cornelius  per 
eleemosynas  meruit  visitari  ab  angelo  ,  et  a 
S.  Petro,  ab  eoque  percipere  fidem  Christi,  ut 
aitei  angelus  v.  h.  Quarta  est  oratio  frequens  : 
hoec  enim  est  quasi  fistula  ,  e  coelo  eliciens  om- 
nem  gratiarum  imbrem. 

Tropolog.  S.  Hieron.  epist.  9.  ad  Salvinam, 
baec  omnia  applicat  Nebridio,  ejus  marito  jam 
defuncto,qui  fueratimperatorum  nepos ,  natus 
ex  sorore  Augusls&. Quidquid,  inquit,rfe  illo  (Cor- 
nelio)  dicilur ,  lioc  nomine  commutato ,  in  Nebri- 
dio  meo  vindico.  Sicreligiosus  fuit,  ct  amator  pu- 
diciticp. ,  ut  virgo  sorlireturv  uxorem  :  sic  timens 
Deum  cum  omni  domo  sua,  ut  oblittts  dignitatis 
omne  consortium  cum  monaclus  liaberet  et  Clericis, 
tantasque  eleemosynas  faceret  in  populis ,  ut  fores 
ejtts  pauperam  ac  debilium  obsiderent  examina: 
ccrte  sic  semper  orans  Deum,  ttt  illi ,  qttod  opti- 
mum  csset ,  eveniret.  Raptus  est ,  ne  malitiamttta- 
ret  menlem  ejus,  qttia  placita  erat  anima  illius 
Dco.  Etmox  :  Nihil  nocttil  mililanti  palttdamen- 
litm,  et  baltheus ,  el  apparitorum  catervce  :  quia 
sub  liabilu  cdterius  alteri  militabat.  Legimus  et  in 
Evangelio  Matt.  8.  de  alio  Centttrione  Domini  tes- 
timonium  :  Ncc  in  Israel  lantam  fldem  inveni.  Jo- 
sepli  post  Pltaraonem  regis  ornatus  insignibus,  sic 
Dcocharus  jfuit ,  ut  super  omnes  Patriarchas  dua- 
rum  tribttum  pater  fieret.  Danicl  et  tres  pueri  sii 
prceerant  Babylonia  opibtts,  ut  habitu  Nabucliodo- 
nosor ,  Deomente  servirent.  Mardoclueus  el  Eslher 
inter  purpuram ,  sericum  et  gemmas,  superbiam 
humilitate  vicerunt ;  tantiqtte  fuere  meriti ,  ul  cap- 
livi  vicloribtts  imperarenl.  Et  inferius  :  Mirum 
diclu  cst  :  nutritus  in  palatio ,  contttbernalis  et 
condiscipulus  Augustorum ,  quorttm  menste  minis- 
trat  orbis ,  et  terra  ac  maria  servittnt,  inter  rerum 
omnium  abundantiam  ,inprimo  tftalis  flore  tantce 
verecundia:  fuit,  ut  virginalcm  pudorem  vinceret , 
et  ne  levem  quidem  obscccni  rumoris  de  se  fabulam 
darel.  Deincle  purpuralorum  propinquus ,  socius, 
consobrinus ,  iisdem  cum  ambobus  studiis  erudittts, 
nonest  inflatus  superbia ;  sed  cunctis  amabilis ,  ip- 
sos  principcs  amabat  ut  fratres ,  venerabatttr  ut 
dominos.  Ministros  autem  eorumsic  sibi  charilate 
sociarat ,  ttt  qui  merito  inferiores  erant ,  officiis  se 
pares  arbitrarentttr.  Notent  haec  Principes,  auli- 
ci ,  duces,  milites,  notentet  imitentur. 

3.  Et  vidit  in  visu  manifeste.  ]  Fuit  ergo  haec 
visio,  corporalis  et  ocularis  :  haec  enim  sola  est 
manifesta.  Adde,  factam  esse  non  noctu  .  sed  per 


COMMENTARIA  IN  ACTA 

diem  liora  nona  in  vigilia,  cum  oraret  Corne- 
luis:  ergo  fuit  corporalis  :  nani  quando  per  vi- 
Monem  dumtaxat  imaginariam  quid  videtur, 
,olet  id  Beri  noctu.  Angelus  ergo  in  corpore  as- 
sumpto  apparuit  in  Cornelio.  Causae  fuerunt 
<juatuor.  Prima,  neCornelius,  aut  ejus  domeslici 
putarenl  fuisse  illusionem  nocturnam.  Secunda, 
ne  Judaei  pulantes  ad  se  solos  pertinere  Mes- 
siam,  (ldem  et  Evangelium,  objicerentS.  Petro, 
surreptitiam  fuisse  visionem ,  et  vocationem 
Cornelii  ad  fidem,  uti  hac  dc  re  expostularunt 
cum  eo  c.  11.  3.  Terlio,  ut  Cenliles  e  Cornclio 
scirent  certo  et  manifeste  ,  sibi  apertum  esse 
ostium  Bvangelii.  Quarto,  quia  Centibusmani- 
feslc  revelandus  erat  Cbristus,  Cbristique  iides  ; 
Judaei  vero  excajcandi  erant,  et  adsuaj  legis  um- 
bras  relegandi. 

Quasi  hora  du:i  nona,  ]  quae  incipit  a  tertia 
pomeridiana, et  proteudhur  usque  ad  vesperam. 
Uodehora  nona,  crat  boraorationis  vesperlina; 
sicut  prima  eral  matuiina,  uti  dixi  c.  3.  v.  1. 
Videtur  ergo  Cornelius  morc  Judaeorum,  inter 
quos  agebat  utrumque  orandi  lempus  observas- 
se;  cumque  vespertinam  horae  nonae  orationem 
obiret  apparuit  ei  angelus.  Oranlibus  cnim  se 
interserunt,  astant  ct  apparent  angeli,  quorum 
opus  ct  deiicise  cst  oratio.  lta  Cassian.  lib.  3.  dc 
iusi.  EVenun.  cap.  3.  Et  S.  Cbrys.  qui  et  causam 
dat,  cur  polius  vespertina  hora  apparucril  an- 
gelus,  quam  matulina  :  Qttia  postrcma  hora  ha>c 
i  ral ,  inquit,  quando  curicdimittuntur ,  ct  vocatur 
prccibus  alque  compunclioni.  Cor  enim  curarum 
oxpers  ct  compunctione  saucium,  capax  cst  i" 
Itistralionum  rei  umque  cceleslium  ,  optimequc 
ad  eas  dispositum. 

Myslicam  causam  datBeda:  Quoniam,  inquit, 
in  morte  ittius  (Cbrisli)  baptizandus  crat ,  qui 
spiritum  tradidit  hora  nona.  Hinc  Alcuinus  lib. 
(le  Divinis  ollic.  cap.  dc  Sabbato  sancto,  docel 
catci •biiuicnos  baptizari  bora  nona  :quiacahora 
id  piiinuni  e  (icntibus  calccbuinenum,  puta  ad 
Cornelium ,  venit  Angelus  jubens  vocari  Petrum, 
qui  cum  baptizarct. 

Tropol.  S.  Cbrysost.  Cornelius ,  inquit,  vitcn 
rotigtosto  sibi  lempora  constituit :  non  enim  est  vir 
pius  qui  sibi  stata  orandi,  et  bonis  opcribus  va- 
randi  tcmpora  non  prwfttgit.  Et  S.  Hicron.  epist. 
ad  Salvinam  viduam ,  boc  ci  datmonitum  :  Sem- 
per  in  manibus  luis  sit  divina  leclio ,  et  tam  crc- 
bra  orationcs ,  ut  omnes  cogitalionum  sagitlce , 
quibus  adotcscentia  pcrcuti  solct ,  hujusmodi  ctypeo 
repellantur.  Inter  Apopbtegmata  S.  Thomac  Aqtii- 
natis  primarium  lioc  recensetur  :  lteligiosus  non 
est,  qui  nonsetnper.  vcrsatur  cum  Dco,  aut  cogi- 
tat  de  Dco.  Quocirca  ipse  ita  assiduus  crat  in 
orationc,  utomncm  suam  scicntiam  illi  potius, 
quam  studio,  cui  tamcn  sedulo  vacabat,  altri- 
bucrct,  diceretque  scientiam  suam  magis  esse 
coelitus  infusam,  quam  humanitus  acquisilam. 
Hnrstim,  Anima  ,  inquicbat  S.  Tboma s ,  sineora- 
tioncnon  proficit.  Retigiosus  sinc  oratione,  cstvc- 
tut  mites  nadus ,  qui  pugnat  sinc  armis  ,  idcoquc 
iuermis  facile  ab  hoste  vincitur. 

ANGELUM  Dei.  ]  I.yran.  ct  Dionys.  probabilitcr 
opinantur,  angelum  hunc  fuisse  Custodem  Cor- 
nclii.  Angeli  enim  Custodis  oflicium  cst  curare 
clientis  catechesin,  baptismum  et  salutem. 
Qoarefalsum  cst  quod  censuit  Origenes  bom.6. 
in  Mati.  augelum  Gustodem  incipere custodirc 
clientem  suum  a  tempore  baptismi.  Nam  n  in- 
(ideles  nonbaptisati  hahent  Cnstodem  angelum, 
coRNFi..  a  i.vrinr..    tov.  X. 


APOSTOLORCM.  Cap.  X.  103 

qui  cos  a  pcccatis  avocel,  et  ad  virlulcs  ,  prae- 
sertim  fidem  et  baptismum  ,  deducat,  ut  iia )j<  l 
communis  Theoiogorum  sententia. 

U.  Timohk  coRRKPius.  ]  Angeli  enim  Majestas 
et  gloria  videntem  percellit,  uti  dixi  c.  7.  32. 
Quiu  est  DOHiRBr]  Ita  Roman.  GraecusetSy- 

rus.  q.  d.  Quid  a  me  poscis  Domine?  quid  mc 
vis  facere?  Aliqui  codices  Lalini  legunt  :  Qais 
esDomine?  uli  dicebat  Saulus  c.  9.  5.  Sed  |)iio- 
rem  leclioncm  esse  genuiuam,  patetex  respon- 
sionemge\i.kilenim:Oratiojiestuaieteteemosynte 
luoj  asccndcrunt  in  memoriam ,  Craece  ,  ei>  /««»/«*■ 
buvsw,  ul  scilicet  quasi  memoriale  a  te  submissum 
ad  Deum,  serventur.  et  semper  obvcrscntur 
conspeclui  Dei,  Valabl.  recordalus  est  Dominus , 
orationum  et  etcemosynarum  tuarum ,  ideOque 
cas  digno  praemio  remuncrari  volens,  init- 
tit  me  ad  te,  ut  ostcndam  tibi  viam  ad  fidem  et 
salutem.  Terlull.  lib  de  Jcjunio  c.  8.  addit,  et 
jejunia: eleemosyna enim  etjejunium  sunt  quasi 
duaa  alas,  quibus  oratio  evcbilur  et  cvolat  in  cce- 
Itim  ad  Deum.  Credibile  cnim  est  Cornelium 
miscuisse  orationi  et  elcemosynis  jcjcnium.  A 
Judaeis  enim  didicerat  iilud  angeli  consilium  da- 
tum  Tobiae  cap.  12.  8.  Bonaestoratio  cttmjcjunio 
ct  eleemosyna  ,  magis  quam  thesauros  auri  recon- 
<h  rc  :  quoniam  eleemosyna  morte  tiberal ,  et  ipsa 
csl  qtue  purgal  peccata ,  et  facit  invenire  miscri- 
cordiam  el  vitam  ceternam. 

Nota  to  ascenderunl  alludit  ad  ritum  sacrificio- 
rum  praesertim  bolocausti,  quod  tolum  per  ig- 
nemetfumum  ascendebat  ad  Deum,  indeque 
l-  dictumest  nSlS  ota ,  id  est  ascensio.  Oratio- 
nes  enim  sunt  inslar  bolocausti :  inde  enim  vo- 
canttir  vituli  labiorum,  sacrilicium  laudis,  etc. 

5.  Et  nunc  mitte.  ]  Non  dicit,  tadc  tu  ad  Pe- 
trum  :  quia  volcbat  ctuu  uo  toiain  cjus  familiam 
catechizari  et  baptizari  :  hocc  autem  tota  domo 
abire  non  poterat,  ita  Hugo.  Rursum  angelus 
pcr  se  haec  non  praestat,  quia  bomines  a  Dco 
ordinati  sunt  ministri  verbi  Dei  et  baptismi ,  non 
angeli.  Sic  Saulus  ab  Anania  baptizatus  cst,  Eu- 
nucbus  Candaces  a  Pbilippo.  Porro  \oluit  Deus 
accersiri  Petrum ,  non  Joannem,  vel  quem  alium, 
quia  dcccbat,  ut  Petrus  quasi  caput  Ecclcsiae, 
sicut  primus  omnium  post  Cbristum  praedica- 
verat  Judoeis,  Act.  2.  et  3.  Ita  primus  praedica- 
rct  et  Gentibus,  pula  Cornelio  ejusque  familiae. 
Ipseenim  quasi  totius  Ecclesiae  Pastor,  debebat 
in  cam  quasi  in  unum  ovileCbristi,  congregare 
tam  Gentes  quam  Judosos,  ut  utrique  eum  quasi 
communcin  patrem  agnoscerent,  colercnt,  obe- 
dirent  et  scqucrcntur ,  in  eoque  ulrique,  licet 
inler  se  divcrsi ,  inio  advcrsi  uiiircnlur. 

8.Misrr  illos  uijorPBW,] perquirere  et  accer- 
sere  Petrum  non  impcrando,  scd  rogando,  ut 
dignaretur  venire  ad  domum  Cornelii. 

9.  ASCEWDIT   PETftUS  IW  SCPKRIORA,]   tlf  Suy.x  ,  id 

cst,  in  tectum  domus  :  tecta  enim  in  Palestina 
sunt  plana,  ut  in  iis  ambulare,  sedere.orare  pos- 
sint,  quaegraecc  domala  ,  Romae  solaria,  vclmce- 
niana  appcllantur,  ait  S.  Hicron.  cpist.  13.1.  acl 
Suniani.  Ascendit  crgo  ct  seccssit.  ut  liberius 
crrlum  intucrcliir,  eoque  a  lcrra  oculos  etmen- 
(ciii  oraturus  attollerct.  Oralio  enim  est  asccn- 
sus  mcntis  adDcum,  quem  juvat  asccnsus  cor- 
poris.  Hinc  Cbristus  ,  Moses  ,  Elias,  Elisa-us. 
S.  Franciscus  ,  aliique  Sancti  oraturi  ascende- 
bantin  montes,  ul  sicut  loco,  sic  ct  cogilationc 
coelo vicini efficerentur,  aitS.Ambros.  serm.  11. 
Circa  HOiuu  sextam.]  Nota  liic horam  sextam 


19/)  COMMENTARIA  1N  ACTA 

wrationis  :  quia  oa  nti  liomo  creatus  csi,  etpcc- 
cavit,  iia  etrccrealus  est  aChrislo  cruci  aflixo  : 
el  quiaca  hora  solel  sumi  prandiuin  ,  cui  excm- 
plo  Pclri  cl  Ecclcsiue  praemittcnda  esl  oralio. 
Vide  dicta  1.  Timoth.Zi.  v.  3.  et  U. 

10.  Et  cum  ESUKiiu:T,]cihum  corporalem  :  hu- 
jus  enim  famcs  solet  ohvenirc  advenlanle  lem- 
poreprandii.  Quarc  quod  S.  Ambros.  serm.  10. 
Beda  et  alii  accipiunt  dcesuric  spiritali  anima- 
rii m  ;  co  quod  videiet  paucos  Judaeos  converti 
ad  Chrisium,  mysticum  est,  non  litteralc,  ut 
patct  ex  sequentihus. 

Vomjit  gustabb.  ]  Vox  gustare  notat  sohriela- 
tem  S.  Petri,  quasi  ciho  non  se  opplere,  scd 
eum  dumtaxat  pro  necessitate  degustare,  et 
summis,  ut  dicilur,  lahris  delibarc  voluerit. 
Rursum  ,  quod  in  hac  vila  sit  tantum  gustus  et 
delihatio  voluptalis,  in  futura  vero  saties,  juxla 
illud  psal.  16.  15.  Saliabor  cum  apparuerit  gloria 
tua.  Quocirca  vir  sapiens  dixit,  cor  nostrum 
esse  pyramidale,  ita  situm  in  homine,  ut  ejus 
hasis  sursum ,  conus  deorsum  vergat,  ad  signi- 
ficandum,  quod  terram  et  terrena  quae  deorsum 
sunt,  lantum  obitcr  et  levissime,  quasi  in 
.  puncto  dumtaxat  tangere  et  gustare ,  totum  vero 
cordis  mentisque  sinumet  capacitatem  sursum 
ad  ccelestia  erigere  et  expandere  debeamus. 
Unde  myslice  S.  Hieron.  ad  Ruslicum  epist.  A. 
Petrus,  ait,  esuriens  in  Judazis,  Cornelii  satura- 
tur  fide,  et  famem  incredulitatis  eorum,  gentium 
conversione  restinguit;  atque  invase  Evangelio- 
rum  quadrangulo ,  quod  de  ccelo  descendit  ad  ler- 
ram ,  docetur  et  discit  omnes  homines  posse 
salvari  :  rursumque  quod  viderat,  in  specie  candi- 
dissimi  linteaminis  in  superna  transferlur ,  et  cre- 
dentium  turbam  ad  cozium  rapit ,  ut  potlicitatio 
Domini  compteatur :  Beati  mundo  corde ,  quoniam 
ipsi  Deum  videbunt. 

Cecidit  supereum  mentis  EXCEssus.]q.  d.  Rap- 
tus  est  in  ecstasin.  Vox  cecidit,  significat  hanc 
ecstasin  non  fuisse  naluralem,  qualis  estea  quae 
ex  vehementi  ira ;  pavore,  amore,  studio  et  con- 
templatione  nascitur,  sed  divinam,  nimirum 
coelitus  S.  Petro  immissam  fuisse  hancvisionem 
et  raptum.  Videque  de  ecstasi  dixi  praefatione 
in  minores  Prophetas  can.  19. 

11.  Et  vidit  coelum  apertum.  ]  Vidit  scilicet  in 
mentisexcessu,  de  quo  praecessit.  Unde  sequi- 
tur  hanc  visionem  non  fuisse  oculorum,  sed  ima- 
ginationis  et  mentis. 

Symbolice  significatur  hic  Primo,  arcanum 
nrysterium  in  coelis  et  Dei  praedestinatione  re- 
conditum,  de  Gentium  Vocalione  ad  Christum, 
jam  toti  mundo  reserandum  et  patefaciendum 
esse,  aitBeda.  Secundo,  Petro  quasicoeli  clavi- 
gero,  datas  esse  claves  ad  aperiendum  et  clau- 
dendum  coelos,  Matth.  16.  19. 

Et  descendens  vas  quoddam.  ]  Vas ,  id  est  re- 
ceptaculum,  non  aeneum,  nec  lerreum ,  nec  lig- 
neum,  sed  lineum.  Unde  sequitur  velut  linteum 
magnum.  Erat  ergo  hoc  linteum  sive  linteamen , 
velut  uter  lineus,  continens  omnis  generis  es- 
cas,  inferneconcavusetclausus,  superne  aper- 
tus ,  qui  qualuor  sui  angulis  e  ccelo  demitteba- 
tur  ad  Petrum.eique  esurienti  omnes  has  escas 
admanducandum  offerebat.  \ 

Quaercs,  quid  ad  litteram  significat  hoc  vas, 
sive  linteum  ?  Resp.  Primo  Glossa  Interlin.  Sig- 
nificare  corpus  Christi,  quod  est  ut  linteum, 
quoniam  sine  semine  conceptum,  candorem 
castitatis  custodit ;  et  quia  mortuum  :  magnum 


APOSTOLORUM.  Cap.  X; 

veros  propter  deitatis  consoriiitm,  etquia  rcsur- 
rexit.  Itael  Cassian.  lib.  S.  delnstit.  Renun.  c.  3. 

Secundo,  melius  alii  accipiunt  Dei  sermo- 
nem,  et  prsedicalionem  Evangelii,  in  qua  mol- 
liter  quiescunt  peccaloruni  anim.e  in  coclesti:. 
gratiae  illapsu,  et  supernae  gloriae  spe.  Ita  sanc- 
tus  Ephrem.  serm.  de  S.  Basil.  t.  3.  et  S.  Greg. 
1.  33.  Moralc.  16.  vel.  20. 

Tertio  etaptissime,  S.  August.  serm.  26.  dedi- 
versis,  S.  Ambr.  ser.  10.  Cyrillus,  vel  potius  Ori- 
genes  liom.  7.  in  Levit.  S.  Hier.  in  epist.  89.  ad 
S.  Aug.  Greg.  loco  jamcilato,  Beda  et  alii  acci- 
piunt  Ecclesiam  Chrisli.  Haec  cnim  est  quasi  vas 
lineum,  id  est  purum,  propter  incorruptibilem 
veritatem  etfidem;  quia  purissima  et  sanctissi- 
ma  est  tum  in  fide,  tumin  vita  el  moribus,  non 
hahens  maculam,  neque  rugam,Ephes.  5.  27. 
Haec  de  coelo  demiltitur,  quia  ipsa  est  civilas 
sancta,  Jerusalem  nova  descendens  de  ccelo  a 
Deo,  Apocal.  21.  v.  2.  Quatuor  anguli  suntqua- 
tuor  Evangelia ,  quibus  pcr  quatuor  plagas 
mundi ,  et  quatuor  parles  terree  disseminatur 
Ecclesia.  Hoc  vas  ter  e  coelo  demittilur,  quia 
fide  et  sacramento  SS.  Trinitatis  fideles  innovan- 
tur,  et  in  Ecclesiam,  admiltuntur.  In  eo  sunt 
immundae  et  ferae  besliae,  id  est,  quaevis  genles, 
quee  prius  erant  turpibus  et  ferinis  moribus ,  at- 
que  a  legali  Jucheorum  mundilie  alienae,  Audi 
S.  Gregor.  Quid,  ait, signatur  linteo sindonis ,nisi 
subtilis  intextio  sanctce  prazdicationis ,  inquamol- 
liler  quiescitur ,  quia  mens  in  illa  fidelium  superna 
spe  refovetur. 

Tropol.  per  vas  hoc  multi  accipiuntstatum  Rc- 
ligionis,  qui  constat  lino,  id  est,  maceratione 
carnis  et  mortificatione  appelituum.  Linum 
enim  varie  maceratur  et  carminatur,  ut  fiat 
linum  :  quatuor  initia  sunt  quatuor  regulae  qua- 
tuor  priscorum  Ordinum,  pula  regula  S.  Basilii, 
S.  Augustini  S.  Benedicti  et  S.  Francisci  :  in  eo 
sunt  animalia  immunda,  id  est  peccatores  qui 
ut  peccata  in  saeculo  admissa  expient,  poeniten- 
tiae  causa  se  mancipant  Religioni.  Ita  Glossa. 
Porro  quomodo  lineum  et  linleumsit  symbolum 
puritatis,  poenitenliae,  patienliae,  fortitudinis, 
rcligionis,  etc,  dixi  Exodi  28.  39.  et  Jeremiae  13. 1. 
Simile  est  hoc  vas  lineum  vasi  intemerato ,  de 
quo  noster  Causinus  Parahol.  Hist.  1.  12.  c.  71. 
ex  Pausania.  Tradit  enim  Pausanias  in  Arcadia 
esse  Slygem  fiuvium,  cujus  aqua  adeo  acris  et 
potens  est,  ut  omnia  vasa  sive  aerea,  sive  fer- 
rea,  sive  lapidea  disrumpat,  excepto  vase  quod 
fit  ex  ungula  equi ,  quod  proinde  vas  intemera- 
tum  dicitur;estque  hieroglyphicum  B.  Virginis, 
quae  nullo  peccato  ,  vel  originali,  vel  actuli 
(cujus  symholum  est  Styx)  infici  aut  laedi  po- 
tuit.  Simili  modo  Religio  est  vas  intemeratum , 
quia  omnia  peccata  et  peccatorum  occasiones 
amovet  et  excludit,  quantum  fragilitas  humana 
patitur. 

Symbol.  OEcum.  Vas  inquit,  linteum  denotai 
totum  orbem ,  qui  ad  Christum  vocatur :  qua- 
tuor  inilia  sunt  quatuor  elementa,  quibus  hic 
inferior  mundus  constat  etpropagatur  :  anima- 
lia  varia  sunl  varii  hominum  status.  Consequen- 
ter  vas  linteum  est  homo,  qui  est  microcosmus 
constans  quatuor  elementis  ,  quare  cogitetse, 
utiex  iis  confiatus  est,  ita  brevi  in  ea  resolven- 
dum,  et  per  mortem  rediturum.  Quocirca  An- 
tistitesin  /Ethiopia,  cum  cruce  sibi  preferri  cu- 
rant  vas  cinerum,  quod  eos  jugiter  memores; 
reddat  suae  mortalilatis ,  taciteque  eis  inclamet 


COUMENTARIA  1N  ACTA 

Mcmento  Itomo ,  quia  cinis  ei ,  ei  in  cinn-cm  rever- 
teris,  liu  NicolauaCausiQUs  I.  b.  ParboL  llist.  c.U. 
ei  Sabellico  I.  lx.  cap.  U> 

Quatuon  iniths.  ]  Syrus  ct  Vatabl.  quatuor 
angulis;  Tigurina ,  q uatuor  exlremUalibus.  Gnece 
additurojoe/iiivov,  id  cst  alligatum  :  cum  enim  lin- 
leamcn  hoc  cssct  quadratum,  ncc  csset  cxpan- 
sum  instar  straguli,  sed  instar  vasis,  vcl  utris 
coustrictum  at  capienda  animalia ,  necessario 
debebatin  quatuor  sui  extremitatibua  constringi 
etcolligari,  nc  animalia  diffluereut,  vel  dilabe- 
renlur.  Ili  quatuor  anguli  signilicant  quatuor 
Evangelia,  spargenda  per  quatuor  orbis  plagas, 
nli  jam  dixi. 

12. 1.NQIJOEnANTOMMAQUADnUPEDIA.]IdcStomne 

gcnus  quadrupedum.  lla  Syrus  estenim  bic  dis- 
iribulio  pro  generibus  siagulorum,  non  autem 
pro  singulis  geuerum  :  ncc  enim  omnia  indivi- 
dua  omnium  animalium  capi  poterant  unico 
vase  et  linteo.  Graece  additur  Sqpfe/id  eslfcra?, 
s.  Hieron.  in  c.  38.  Ezech.  el  Origen.  bomil.  2. 
in  c.  2.  Genes.  ecnsciit,  in  boc  lintoo  fuisse  ani- 
malia  tammunda,  quam  immunda,  sicut  fue- 
runl  in  arca  Noc,  munda  signilicabant  Judaeos  , 
immunda  (lcntes  :  ex  utrisquc  cnim  una  con- 
llalur  Ecclesia.  Probabilius  censct  Justinus 
quaest.  89.  ad  Orlbod.  in  boc  linteo  fuisse  sola 
inimalia  immunda  :  nam  si  munda  fuissent, 
ivtius  11011  exhorruisset,  sed  ea  accepisset  re- 
liclis  iminundis.  Jam  autem  videns  omnia  im- 
innnda  exhorrescens  dixit :  Nunquam  manducavi 
omne  commune  etimtnundum,  Signiflcabant  enim 
Gentes  iminundas.  Lnde  volalilia  denotant  su- 
pcrbos  el  ainbiiiosos,  serpentia  invidos  et  ira- 
cundos;  quadrupcdia  avaros,  gulosos  el  lubri- 
cos  :  bi  enim  oculos  mentemque  in  terram  et 
terrena  projectam  gerunt.  Ila  Lyran.  Sic  ferecl 
S.  Basil.  iu  cap.  16.  Fsaiae;  nisiquod  pervolatilia 
intclligat  lcvcs  el  inslabiles.  Eranttamcn  in  hoc 
vase  munda  nonnulla,  sed  perpauca  et  sub  im- 
mundis  abSCOndita  :  nam  munda  significabant 
Judceos  cum  Lmmundis,  id  est  Gentibus,  ca- 
piendos  esse  Ecclesia  Cbristi. 

13.  Et  iacta  est  vox,]  non  realis  et  sonora , 
sed  imaginaria  vel  mentalis  ;  talis  enim  solci 
fieri  in  exstasi. 

Occide,]  str,sev  verti  potestPrirno,  occide;$e- 
cundo,  sacrifica  vel  hnmola.  lla  Reda  olim  enim 
manducabant,  etiam  laici ,  ex  victima  occisa  et 
immolata  Deo.  Unde  apposite  S.  Ambr.  ser.  10. 
ln  Ecclesia,  ait,  primum  Dco  animal  ex  Gentibus 
Centurio  Cornetius  esl  immolatus.  Haec  occisio  ct 
innnolalio  significabat ,  in  Gentibus  occidcndam 
cssc  InQdelitatem  et  vitia,  ut  in  eis  viverct 
Cbristus,  fldes  et  virtus.  Unde  S.  Hier.  vcl  quis- 
quis  est  Auclor.  )0  Tbrenos.  cap.  3.  ccnsct,  I'c- 
tro  quasi  capiti  Ecclesiaa  dictuin  esse  de  Genti- 
bus  :  MetCla  el  manduca ,  id  est ,  vestutatcm  earum 
contere ,  et  m  corpus  Bcciesia  ac  tua  tnembra  con- 
verte.  Comparat  Petrum  leoni,  qui  quasi  nex 
animalium  ca  mactat  et  comedit;  ac  lea.ui;e,id 
<\st  Ecclesise  ea  transscriblt.  Unde  S.  GregOr.  is. 
Moral.  cap.  •>().  vcl.  -22.  Ipsi ,  ait,  Primo  Pastori 
(Pctro)  quasi  hujus  tetenee  ori  dicitur  :  Macta  ei 
manduca.  Quod  mactatur  quippe t  a  vita  occidi- 
tUT  :  id  rcro  quod  comcdilur,  in  commcdnitis  cor- 
1'orccommutatitr.  Macta  ergO  ct  manducadicitur, 
id  cst ,  a  peccato  eos  qui  vivunt  intcrftcc  ,  el  <i  S<  ip- 
sis  illos  in  tua  mcmbra  convcrte ,  puta  in  novam 
vitam  societatis  Kcclcsicv,  ut  ail  S.  Aug.  scr  26, 
de  Divcrsis  cap.  7. 


APOSTOLOiiUAl.  Cap.  X. 

Hinc  patet  minuscsse  verisimile quod ccnsent 

aliqui  animalia  liaec  in  linteo  visa  luisse,  nou 
integra  et  solida,  sed  in  ipso   liuteo  quasi  iu 
cbarla   depicta,  vel  impressa.   Probalur  id  1  . 
S.  Cyiillo  1.  9.  contra  Julian.  ubi  docet  animal. 
haec  in  lintco  non  fuisse  vera,  sed  efflgiata  1 
expicta.  Verum  S.  Cyrill.  lantum  vult  diccrc  - 
non  fuisse  realia  et  viva ,  sed  instar  statuaruin 
fuissc  exsculpta  et  effigiata,  ita  ut  effigiein  ve- 
rorum  et  vivorum  baberent.  De  his  enim,  non 
autem  de  impressis  pictisque   in  ipso  linteo, 
apte  rectcque  in  visionc  Petro  dicitur  :  Occideet 
manduca. 

Tropol.  Praelalus  et  praedicator  cogitel  se  de- 
berccssc  lconeui,  fortcm  acmagnanimumin  ju- 
gulandis  crroribus.pravis  moribus  et  amoribus, 
sibique  acque  ac  S.  Pelro,  dictum  esse  :  Occid<: 
ct  manduca.  Ita  S.  Greg.  30.  Moral.  c.  7.  vel.  11. 
Quocirca  leonino  et  calidissimo  debet  esse  sto- 
macbo,  utinstar  strutbionisferumdigerat,  quiu 
et  serpentcs  aliaque  venenata  animalia  in  bo- 
num  Ecclesiae  succum  convertal.  Medici  IripK- 
cem  statuunt  slomachum.  Primum  denilem  et 
infirmum,  qui  escas  boni  succi  in  malum,  put.i 
in  bilem  aut  pblcgma,  convertit.  Secundum 
bonum,  qui  cibos  boni  succi  in  bonam  alimo- 
niam  convertit.  Tertium  optimum  ,  qui  vi  ca- 
loris  res  mali  succi  id  bonum  commutat.  Ita 
symbolice,  debili  cbaritate  sunt  et  virtule,  qui 
volenles  saeculares  convertcre  ab  eis  perverlun- 
tur,  moresque  eorum  induunt.  Secundo,  alii 
sunt,  qui  bonis  in  bonitate  conservant.  Tertio, 
optimisunt,  qui  vi  chariialis  malos  ,  serpenti- 
nos  ,  imo  saxeos  homines  in  bonos,  ovinos  et 
ccreos  convertunt.  Talis  fuit  Christus,  qui  Mag- 
dalenam  et  Paulum  convcrtit.  Talis  Paulus  cae- 
lcrique  Apostoli.  Talis  ergo  sit  vir  Apostolicus, 
animarum  ct  Dei  glome  zelator. 

I/4.   Ait  autem   Pr.rnus  :  Absit,  Domine;  qita 

NUNQU.VM     MANDUCAVI   OMNE    COMMUNE    ET    IMMUN- 

dum.  ]  Commune,  id  est,  impurum  et  profanum  , 
ut  legit  S.  Cyrill.  lib.  9.  contra  Julian.  quod  sci- 
licet  communiter  comedi  potcrat  a  quibusHbet 
Genlilibus  et  immundis.  Judaei  enim  ne  Gente> 
offenderent,  cibos  eorum ,  lege  Mosis  velitos  el 
immundos  ,  non  vocabant  immundos,  sed  com- 
muncs.  Hic  communicare ,  sive  commune  fa- 
cere,  est  inquinare,  vel  immundum  reddcre,  nl 
Matth.  15.  11.  yon  quod  inlrat  in  os  ,coiuquinat 
liominem ,  gracce  y.etvox ,  id  cst  communicat.  Dicil 
hoc  Petrus,  quia  adbuc  cnm  fidelibus  ,  utpotc 
Judieo-Christianis ,  servabat  legem  Moysi,  et 
differcntiam  ciborum  mundorum  et  immundo- 
rum  ,  ea  proescriptam  I.c\  it.  11.  cujus  dilTcrcntic; 
rationes  et  causas  ibidcm  assignavi.  _\ola  he- 
braismum,  non  omrte,  id  cst  nullum  :  non  man- 
ducavi  omnc  commune,  id  est,  nullum  com- 
niune. 

15.  QvoT>  Deds  nniFicwiT,  tu  commune  (id 
estprofanum,  pollutuni  etimmundum]  RB  nixt- 
nis.  ]  q.   d.    Deus   purilicavil  omnes  cibos   hoc 
ipso,    quo    lcgcm    vctiMein   vctantem    aliquo: 
cibos    quasi   legaliter  inimuiulos,  per  bovaw 
Christi  legem  abolcvit.  Unde  R.  Moyscs  et  1L  Sa 
lomon  apud  Lyian.  Geees.  9.   h.   tradunl,  t<n: 
porc  M<'ssi;c  nulla  animalia  forc  immuncla.  uli 
priua  sub  Mose,  sed  omuia  fore  mund.i .  Perinde 
acraerunt  tempore NOe,  qui  proinde  lam  ini 
nuinda.  <[uam  liiunda  induxil  in  arcam;  <■<  l 
7.  28. 


106  COMMENTARIA  1N  ACTA 

Symbolicc ,  Ircnseus  lib.  3.  c.  12.  ccnsctomrria 
punficata esse  per sanguinem  Cluisti :  quia  sci- 
licetsanguis  Christi  legem  veterem,  cum  omni 
sua  immunditie.  el  S.  Amb.  1.  7.  in  Lucae  c.  10. 
censetea  purificata  per  baptismum  :  per  illum 
enim  inserimur  Cbristo,  Ecclesiae  etlegi  novae, 
in  qua  omnia  sunt  munda;  «icut  tempore  dilu- 
vii  onnria  in  arca  Noe  fuerunt  niunda,  eliam  ea 
qme  postea  Moses  sanxit  immunda. 

NEDiXERis.]Graece,^  xo«o&,idest,  nc  communc 
facias ,  boc  est,  ne  contamines ,  ne  polluas,  id 
est,  ne  contamihatum  et  pollutum  dixeris,  aut 
censueris.  Esl  bebraismus  :  ponilur  enim  fac- 
tum  pro  dicto ,  vel  censura.  Sic  Levit.  13.  saepe 
tlicitur  de  leproso,  Contaminabil  eum  saccrdos  , 
id  est  contaminatum  eum  judicabit  et  pronun- 
tiabit. 

16.  Hoc.  eactum  e st PF.K  ter. ]  q.  d.  Ter  in  ex- 
stasi  vidit  Petrus  vas  e  coelo  ad  se  denritti.  Ter 
audivit :  Occide  el  manduca.  Ter  respondil :  Nun- 
<jiiam  manducavi  omne  commune  et  immundum. 
Ter  iterum  audivit :  Quod  Deus  purificav.it ,  tu 
rommune  ne  dixeris.  lta  S.  Cyrill.  lib.  7.  in  Levil. 
Ternarius  Primo,  confirmat  visionem ,  ostendit- 
que  eam  esse  veram,  vereque  a  Deo  immissam, 
non  somniatam,  ait  Cyrill.  loco  jam  citato.  Se- 
cundo,  symbolum  est  SS.  Trinitatis ,  in  Cujus 
nonrine  baplizandre  et  regenerandoe  erant  Gen- 
tes.  Ita  S.  Aug.  Ambr.  et  alii  supra  citati.  Unde 
in  vita  bujns.  S.  Cornelii,  quae  exstat  apud  Su- 
rium  13.  Seplemb.  dicitur,  per  visionem  hanc 
ter  repetilam,  adumbratam  fuisse  trinam  im- 
mersionem  Cornelii  et  caeterorum  in  baptismo. 

Et  statim  rkceptum  estvas  i.\  coBLUM,]unde 
primitus  dimissum  erat.  Ut  significaret  Eccle- 
siam  Cbristi ,  in  quam  cooptandae  erant  Gentes, 
e  coelis  descendere ,  suosque  iideles  in  coelum 
ducere  et  transcribere.  Ita  Lyran.  et  alii. 

17.  Ecce  viri.]  Deus  suavi  sua  providenlia  ila 
hrec  dirigebat,  utPetro  indaganli  significationem 
suac  visionis,  ilico  occurrerent  viri  quos  signi- 
ficabat  li3ecvisio,  simulque indicavit  illi,  propier 
cos  banc  visionem  illi  immissam ,  eosque  reprae- 
sentare.  Unde  et  eorum  gressus  ita  direxit,  ut 
nescientes  recla  pergerent  addomum  Simonis, 
in  qua  erat  Pelrus  :  Ibique  assisterunt  ad  januam  : 
quia  vilis  erat  domus,  ait  S.  Chrysost.,  inlraroga- 
bant,  non  vicinos.  Notat  S.  Gregor.  bonril.  1.  in 
Ezechielem  varios  esse  propheliee  modos  et  spe- 
cies,  ac  inter  eos  unum,  cum  mentem  Propheloc 
Deus  ex  parte  tangit ,  et  ex  parte  non  tangit ,  uti 
hic  mentem  Petri  tetigit  visione  lintei,  et  mit- 
tendo  adeum  legalos  Cornclii:  sed  quid  haec  sibi 
vellent,  ei  non  indicavit,  nisi  ipso  rei  eventu. 
Spiritus  sanctus  enim  sensim  per  occasiones  el 
eventus  ,  more  humano  voluit  docere  Petrum  ot 
Aposlolos.  Vult  enim  Ecclesiam  imitari  puerum 
Jesum,  qui  cetate  crescebat  et  sapientia,  ait  Hi- 
larius. 

18.  Et  CUM  vocassent,]  aliquem  ex  incolisdo- 
mus,  sive  ex  domcslicis  :  vel  vocassent ,  id  est 
pulsassent  januam,  qua  phrasi  vulgo  Hispani 
utuntur,  ait  Mariana. 

19.  Dixit  Spiritus.]  Puta  Spiritus  sanctus  per 
internuminspirationem.  ItaS.  Chrysost.  S.  Cyrill. 
catechesi  17.  S.  Ambros.  lib  2.  de  Spiritu  sancto 
c.  11.  et  S.  Greg.  28.  Moral.  cap.  2.  Aliter  Dio- 
nysius  et  Glossa  :  per  Spiritum  enim  accipiunt 
angelum  vicarium  Spiritus  sancti,  qui  exterius 
sensilrili  voce  dixerit :  Ecce  viri  tres  qucerunt  lc. 
Verum  sic  angcius  apparuisset  Petro  in  corpore 


APOSTOLORUM.  Cap.  X. 

assumpto,  cujus  hic  nulla  fit  mentio ,  imo  conlra- 
rium  innuitur ,  cum  vocatur  spiritus.  Spiritus 
enim  carnem  ct  ossa  non  habet ,  Lucre  2ft.  39.  el 
cum  subditur  :  Ego  misi  illos,  Spiritus  sanclus 
enim  miltebat  illos. 

20.  Vade  ci'm  eis.  ]  Jubetur  Petrus  ab  oralioneet 
Deotransiread  opera  vilaeactivae  cum  proximo, 
aeque  ac  Moses  Exodi  32.  7.  LU  doceat  idem  nos 
facere,  ac  cum  officium,  necessitas  vel  charitas 
poscit,  a  Maria  trarisire  ad  Martham,  id  est,  b 
contemplatione  ad  actionem. 

Ego  Misi  illos  ,]  ego  movi  Cornelium  ul  mit- 
teret  illos. 

21.  ECCE   EGO   SUM    QUEM    QU/ERITIS.  ]    InStillCtU 

Spiritus  sancli  descendit  Petrus,  offerlquc  se  ig- 
notis  antequam  eorum  quaesitionem  audisset, 
ut  ipsi  sciant  eum  virum  esse  divinum  el  Pro- 
phelam  a  Deo  edoctum,  ac  proinde  ei  credant. 
Insuper  mirentur  et  imitenlur  ejus  promptitu- 
dinem,  humilitatem,  benevolentiam  ,  charita- 
lem  ad  obsequendum.  Ita  S.  Chrysost. 

22.  ET  TESTIMONIUM  HABENS   AB  UNIVERSA  GENTE 

Jud/eorum.  ]  q.  d.  Omnes  Judaei  testantur  Corne- 
lium  esse  virum  probum,  justum  el  timentem 
Deum ,  uti  praecessit,  ideoque  cum  ,  licet  Genti- 
lem  (aque  naturaliter  Judaei  abhorrere  solenl) 
amant  et  venerantur.  Dicunt  hoc,  ut  suoe  asser- 
lionis ,  quod  sit  justus  el  limens  Deum  ,  profe- 
rant  testes.  Secundo,  ut  Petri,  ulpote  Judaei, 
graliam  Cornelio  Gentili  concilient.  Tcrtio,  ut 
Judaeo  Christiani  qui  cum  Petro  venerant,  alii- 
que  qui  Hierosol.  erant  audituri  Cornelium  Gen- 
tilem  admissumessead  fidem  el  Ecclesiam,  id 
non  aegre  ferent,  utpote  quem  Judaei  cceteri  di- 
ligant  etcolant. 

Responsum  accepit.  ]  Puta  oraculum  :  hoc  enim 
cst  exprip*™***  Sic  saepe  alibi  responsum  capitur 
pro  oraculo. 

Etaudire  verba  arste.  ]  Verba,  scilicetChris- 
li,  Evangelii,  salutis  et  vitee  osternoe,  uli  expli- 
catur  cap.  sequenli  v.  \h.  Hoec  enim  antono- 
mastice  et  per  excellentiam  sunt  verba.  Undc 
verbum  in  epist  S.  Pauli  saepe  capitur  pro  Evan- 
gelio,  ejusque  praedicatione;  oeque  acScriptura 
capitur  pro  sacra  et  divina. 

23.  Recepit  hospitio,]  IU^,  idest,  hospilio  ex- 
cepit,  laute  habuit,  xcniis  et  muneribus  quasi 
hospites  donavit.  Nota  hic  hospitalitatem  insig- 
nem  S.  Petri,  quam  ipse  hospes  et  peregrinus, 
in  peregrinos  alienain  domo  exercuit,  accaete- 
ros  fideles  verbo  et  exemplo  docuit ,  sed  maxime 
inRomanamEcclesiamiransfudit,inquaproinde 
etianum  hospitalia  el  nosocomia  visuntur  tot  et 
tanta,  ut  unum  hoc  urbis  orbisque  prodigium 
videatur.  Ila  olim  ibidem  similia  erexerunt  Pam- 
machius ,  gener.  S.  Paulae , Fabiola ,  et  Gallicanus 
gener  Constantini  Magni ,  qui  suis  manibus  pe- 
regrinis  serviebat,  totamque  vitam  et  opes 
hospilihus  et  hospitalitati  consecravil  :  qua  dc 
causa  martyrii  lauream  sub  Juliano  Apostata 
meruit. 

Merito  ergo  hoc  elogium  Ecclesiae  Romanse  dat 
Martinus  Papa  I.  ep.  16.  quod  quisquis  misera- 
bilis  homo  ad  eam  veniat,  illum  hospitio  reci- 
piat,  omnia  ad  usum  ei  procbeat,  nec  ullum  rc- 
pellat,  dctque  panem  mundissimum  et  vinum 
diversum.  Eamdem  bospitaliialislaudem  Roma- 
noe  Ecclesiae  dat  Dionysius  Corynthi  Episcopus, 
apud  Euseb.  1.  U.  c.  23.  Ita  sane  hoc  anno  1622. 
quo  Italia  fame  primum,  deindc  morbis  afllicia 
cst,  Roma  non  tantum  suos  indigenas,  sed  et 


COMMENTAMA  IN  ACTA 

omnes  ex  cactoraltalia,  aliisque  provinciistur- 
iiiatimafflucntes  hospitioexcepit,  aluit,  curavit, 
cumque  vetera  xenedochia  etnosocomia  turbam 
non  caperfent,  nova  instituit,  cardinalibus , 
aliisque  suni|)Uis  liberaliter  praestantibus.  H«c 
ergo  charitatis  et  misericordius  dos,  ab  initio  a 
S.  Pelro  fiomae  aspirata,  eliamnum  in  ea  per- 
durat ,  estque  verae  fidei  et  virlulis  priseae  in- 
m-ns  indiciuin.  lMura  de  hospitalitale  dixi  Ce- 
nes.  18. 1.  et  Hebr.  13.  v.  2. 

Ut  quidam  ex  Fbatribus.]  Ut  minimum  sex,uti 
habetur  c.  11.  12.  Quidam  Codices  addunt,  Vt 
Peiro  testes  sint  :  sed  haec  explicationis  causa  a 
quopiam  ad  marginem  addita,  postea  in  textum 
irrepserunt.  Ita  Clossa. 

2A.  Alteba  auteh  die  introivit  Cesabeam.  ] 
Haec  enim  distat  ii  Joppe  itinere  quindecim  leu- 
carum,  sive  horarum,  ut  patet  ex  tabulis  Adri- 
chomii :  quare  commode  hoc  spatium  biduocoo- 
fici  poiuii  it  Petro  et  comitibus,  etiam  peditibus, 
ut  videlur. 

Moral.  notent  hic  Concionatores ,  Doctores  et 
similes,  se  non  debere  spectare  copiam  etnobi- 
litatcm  auditorum,  sed  eadem  alacritate  adire 
el  docere  paucos  ac  multos  ,  rnsticos  ac  nobiles, 
barbaros  ac  civiles.  En  libi  S.  Petrus  Summus 
Pontifex,  non dedignatur  adire  unum  Corrielium 
Gentilem  militem,  et  hoc  nominc  Judaeis  invi- 
sum.  Nomine  enim  Homanorum  Judeos  sub  jugo 
detinebai.  In  ejus  domo  coram  eo  et  paucis  e  fa- 
milia  ,  docet  el  concionatur.  Hatio  esl  inulliplex. 
Primo,  quia  in  paucis  subinde  et  rudibus  major 
fructus  fit,  quam  in  multis  divilibus.  EtDeus  hu- 
militatemetcharitatem  Doctoris  remunerari  so- 
let,  et  facere  ut  e  Paucis  fruclus  in  mullos  spar- 
gatur.  Entibi  perCornelium  apertum  est  ostium 
Evangelii  ad  Gentes  :  mox  enim  cceteri  Apostoli 
secuti  exemplum  S.  Petri,  in  gentes  se  disper- 
serunt,  easque  converterunt.  Dnius  ergo  Cornelii 
conversio  fuit  initium  et  causa  conversionis  tnt 
millionum  in  gentibus.  Narrant  Annales  Hispa- 
nice,  S.  Jacobum  sub  idem  hoc  tempus  ihea  no- 
vemvel,  ut  alii  referunt,  septem  dumlaxat  con- 
veiiisse  :  sed  per  hosce  sparsa  est  fidcs,  ac 
sensim  tota  Hispania  conversa,  quae  deinde  per 
alias  provincias,  Indiasque  utrasque  eamdem 
liclem  propagavil,  ct  etfamnum  propagat,  ut 
nierito  columna  et  columen  Ecclesia  nuncu- 
pari  possit.  Ita  Chrislus  uni  mulieri  Samari- 
tanae  prsedicavit,  sed  per  eam  Samariam  con- 
verlit,  Joan.  /j. 

Secundo,  esto  nullus,  vel  parvns  concionis 
esset  fructus,  tamen  integram  laboris  etchari- 
tatis  suae  mercedem  concionator  a  Deo  recipiet, 
qui  reddet  unicuique;  secundum  opera  sua, 
rton  secundum  fructum  ex  operibus  secutum : 
hic  enim  saepe  inmanu  est  Dei ,  non  nostra.  Qua 
decausa.  s.  Franciscus,  aft  S.  fionav,  in  ejus 
vita,  eadem  spiritus  alacritatc  concionabatur 
paucis  ac  multis,  plcbeis  ac  nobilibus. 

Tertio ,  ac  Dei  et  Ecclesia  magnificenliam  sper- 
tat,  multos  habere  doctores  et  concionatores ; 
qui  Deum  celebrent  ,  etsi  pauci sint  audttores ; 
sicul  ad  decorem  civitatis  facit ,  ntinea  plures 
sinlfontes  semper  scalurienles,  etiamsi  pauci 
exiisaquam  hauriant.  Non  cessat  fons  aquam 
eademcopia  emanare,  etiamsi  nemo  hauriat : 
et  tu  eodem  spiritu  eructa  verbum  Dei,  esto 
pauei  audianl.  Alioqui  pcr  omnem  viiam  in- 
quietus  eris  et  nhser,  utpote  pendulus  ab  audi- 
torum  phantasia,  ei  nuiubilitate. 


APOSTOLOrtUM.  Cap.  X.  107 

Quarto,  tales  juslilicant  Deum,  ejusquecau- 
sam  agunl  :  satagunt  cnim  nomine  Dei  oinnes 
docere,  omnesque  peccatores  coni  ertere.  Quare 
si  non  convertaptur ,  ipsortim  <'st  culpa,  et 
inexcusabiles  sunt.  Deus  enim  in  judiciidic  jus- 
tificabit  se  per  hosce  doctores,  dicetque,  Ecce 
ego  dedi  vobis  tol  lanlosque  eoneionatores  :  feci 
quidquid  potui  ul  vos  I  peccatis  avellerem.  At 
vos  tam  illos,  quam  ine  sprevislis  :  igilur  digni 
estis  maledictione  et  igne  aeterno.  Quaresolen- 
tur  se  conciOnatores ,  dum  paucos  vel  refracta- 
rios  habent  auditores,  exemplo  Christi,'qui 
tales  habuit,  et  L)ei ,  qui  solem  facitoriii  supei 
bonos  et  malos ,  pluit  super  justos  et  injustos, 
quitot  tenlaque  bona  indies  in  homines  effundit , 
eiiamsi  pauci  ad  ea  advertant  :  pro  iisquc  Deo 
graiias  agant.  Noli  ergo  animum  dejicere,  ne  si- 
nas  tibi  ligari  linguam  ,  cum  auditorium  minui- 
tur,  imo  tunc  valentius  concionare  :  ostendc  te 
Dei  gloriam  quaerere,  non  hominum.  Si  uni  Deo 
placerc  et  satisfaccte  in  animum  inducas,  non 
curabis  an  multi,  an  panci  audiant.  Signum 
minas  recte  intentionis  est ,  capere,  vel  quae- 
rere  cathedras  honoratas  et  frequentes,  nimi- 
rum  quod  qnaeras  plausum  hominum  magis, 
quam  uni  Deo  plactre.  Et  hoc  vanitas  est ,  ii  qua 
nos  liberet  veritas.  Verum  est  illud  Gallorum 
proverbium:  Beaucoupde  bruit s  peu  defruit.  Ea 
(juas  plausum  habent ,  parum  habent  planctus 
et  fructus.  Videmus  in  multis  Academiis ,  pro- 
fessores  Medicinae  et  Juris  paucos  habere  audi- 
tores,  et  tamen  animose  docere  per  multos  an- 
nos ,  imo  per  totam  vitam  hoc  nomine,  quod 
Academia  requirat  tales  ;  et  quod  integra  sempei 
percipiant  stipcndia.  Idem  apud  sc  statuat  con- 
cionator.  Plalo  uno  Aristotelc  discipulo  conten- 
lus,  cum  is  in  scholis  adessct  etiamsi  ceeteri 
abessent  docebat  dicens  :  Auditorium  est.  Nos 
magnum  habemus  auditorcm  Deum,  quidultra 
requirimus  ?  Slratonicus  musicus  cum  in  ludo 
suo  haberet  pictas  Husas  novem ,  Apollinem 
unum,  discipulos  autem  tantum  haberet  duos, 
rogatuos  ii  quodam  (juot  haberet  discipulos  ? 
Cum  diis,  inquit,  duodecim,  ila  Athcnseus,  ct 
ex  eo  Bruson.  1.  5.  c  2.  Tu  si  sex  habcas,  cogita 
te  totidem  auditores  habcre  angelos,  eorum  cus- 
todes. 

Quinto,  Deus  non  tam  considerat  quantum, 
qnam  ex  quanto  faciamus,  puta  ex  quanta  hu- 
militate,  charitate  et  zelo  :  cx  iis  cnim  opus 
suam  vim  ,  valorem  et  merilum  sortitur.  Qua  in 
re  errant  plerique  :  putant  cnim  meritum  con- 
sisterc  in  magnitudine  operum  ,  cum  in  eo  non 
consistat,  sed  in  magniiudine  eharilatis.  Facopus 
parvum  magna  charilate,  plus  mereberis  quam 
is,  qui  facit  opus  magnum  ex  parva  charitate  ; 
radix  enim,  norma  et  mensura  meriti  est  cha- 
ritas.  H.xc  magis  puriusque  exercetur  coram 
paucis  quam  mullis  ;  coram  plebeiis  ct  rusticis . 
quam  divilibus  el  nobilibus,  ubi  saepe  semiscet 
carnalitas  et  cupiditas,  cum  in  illis  sit  mera 
puraque  charilas. 

Sieut  Malhematicns  considerat  lineam  in  se, 
<'t  abstraxit  abeo  quod  sit  aurea  ,  vel  aerea,  nec 
libentius  auream  quam  ceream  speculatur :  ita 
sanctus  doclor  et  praedicalor  unum  Deum  spec- 
tat  :  illi  soli  placere  intendit,  illius  vohmtalem 
explere  salagit.  nec  curat  an  id  fiat  in  ofliciis  el 
pulpitis  splendidis,  vel  vulgaribus ;  an  coram 
mutis  ,  vel  paucis.  Denique  S.  Monica  unum  dis- 
cipuium  habuit.  filium  S.  Angust.,  qnot  quan- 


198  COMMENTAMA  IN  ACTA 

losquc  proeo  uno  formando  laborcs  et  dolores 
Mibiit?  Atper  unum  Aug.  (|uot  quantosquc  do- 
cuit ,  et  etiamDum  docct  et  convertit  ?  Anacho- 
retae  plerique  unum  alterumve  dumtaxat  habe- 
bant  aUcipulum,  in  eo  poliendo  et  perficiendo 
foiam  vitam  insumebant,  ut  eum  suae  vitce  et 
doclrinae  ,  ceque  ac  cellre,  relinquerent  hcre- 
dem.  At  unum  ille  alterve  in  virum  perfectum 
evadebat,  catque  instar  mille , qui  proinde  mul- 
tos  alios  ad  vitam  religiosam  et  perfectam  ins- 
tituebat,  uti  videre  est  in  Vitis  Patrum.. 

Necessariis  amicis. ]q.  d.  Amici  non  omnibus, 
sed  magis  intimis,  puta  necessitudine  ct  pro- 
pinquitate  conjunctis. 

25.  Auoravit.  ]  Non  latria,  sed  adoratione  ci- 
vili  et  religiosa,  sicut  Abrabam  adoravil  (ilios 
lletb.  Gen.  23.  7.  et  Alexandcr  Magnus  Jaddum 
pontificem  Judaeorum,  teste  Josepbo  1. 11.  Antiq. 
cap.  8.  et  sicul  modo  cxemplo  Cornelii  fideles 
adorant  pontificem,  eumque  genuilexi  osculo 
pedis  venerantur  ;  quod  notent  haeretici.  Addit 
vir  doctus,  Cornelium  proprie  adorasse  Petrum  : 
putasse  enim  in  Pelrocsse  quid  numinis,  eum- 
queesse  quid  super  bominem,  imo  super  an- 
gelos,  utpote  ad  quem  ab  angelo  missus  esset, 
audilurus  ab  eo  verba  salulis,  et  majora  quam 
al)  angelo  audiisset.  Unde  el  S.  Hieron  Iib.  contra 
Vigilantium  ait  Cornelium  eo  errore  laborasse 
quo  Lycaonii,  qui  Paulum  esse  Mercurium  opi- 
nabantur ,  Barnabam  vero  Jovem,  Actor.  \l\.  11. 
Sicenim  Gentiles,  praesertim  Platonici,  heroes 
censebant  esse  deos  quosdam  inferiores,  ter- 
restres,  et  medios  inler  Deum  et  homines  cae- 
teros.  Verum  hoc  de  Cornelio  unum  Deum  cog- 
noscentc  et  colente,  imo  rcligioso,  justo  et 
sancto,  parum  videtur  credibile,  praesertim  cum 
ipse  haec  omnia  faceret  Deo  astante,  ducente, 
gubernante.  Sciebatenimunum  esse  Deum,  non 
plures,  uti  recte  advertit  Salmeron  hic,  etSua- 
rez  3.  par.  tom.  1.  disp.  53.  sect.  1.  et  Vasquez 
lib.  1.  de  Adorat.  cap.  3.  num.  161. 

Dices,  cur  ergo  Petrus  hanc  adorationem  re- 
cusat,  causam  allegans  dicensque  :  Surge,  el 
ego  ipse  homo  sum?  Resp.  Id  facit  humililatis  et 
modestiae studio,  ad  exemplum  fidelium,  pra&ser- 
tim  quia  apud  Judaeos  unum  Deum  adorantes, 
inusitata  et  suspecta  erat  bominis  quaelibet  ado- 
ratio  :  qua  de  causa  Mardochaeus  noluit  adora- 
re,  id  est,  genua  Ilectere  coram  Aman.  Unde 
Pelro  in  primis  illis  tenuibus  sui  pontificatus  ini- 
tiis,  hic  honor  visus  est  aequo  major  et  immo- 
deratior,  ut  ait  S.  Greg.  21.  Moral.  c.  10.  vel  11. 
Sensus  estergo.  q.  d.  Surge  Corneli  :  ego  enim 
homo  sum  tui  similis,  ac  proinde  nolo  ut  te  ante 
me  prosternas.  Haec  enim  prostratio nobis  Judaeis 
est  insolita,  nec  fere  fieri  solet  nisi  angelo,  aut 
Deo,qualis  cgo  non  sum.  Itaque  licet  tua  erga 
me  ,  id  est,  Patrem  tuum  spiritalem ,  reverentia 
ct  veneratio  bona  sit  et  sancta  tamen  hoc  tem- 
pore  eammihi  adhiberi  nolo  :  lum  ut  dem  hu- 
militatis  exemplum;  tum  ne  Judaeos  comites 
meos,  quibus  illa  nimia,  nec  bomini,  sed  an- 
gelo ,  vel  Deo  debita  videri  potest,  offendam  :  tua 
enim  tam  profunda  mentis,  vultus  et  corporis 
ante  me  demissio,  eis  videtur  numini  potius, 
quam  homini  competere  :  quare  ergo  hunc  bo- 
norem,  modestiae  ctscandali  vitandi  causa,  de- 
clino ,  fateorque  me  bominem  esse,  ac  ut  ho- 
minemcomiteretfamiliaritervelletecum  agere. 
Simili  de  causa  noluit  angelus  a  Joanne  adorari 
genuflexione ,  Apoc.  19.  10.  utiibi  dixi. 


APOSTOI.OllUM.  Cap.  X. 

Tolerabilius  dici  posset,  Cornelium  putasse 
Pelrum  esse  angeliim  incarnatum,  et  ul  talem 
adorasse,  ideoque  probibilum  a  Petro  dicente  . 
Et  cgo  Itomo  sum.  Verum  Coinelium  scivisse 
Petrum  esse  bominem,  non  angelum,  patetex 
dictis,  et  ex  circumslaiitiis  notisque  Pelri ,  quas 
ei  indicavit  angelus,  jubens  eutn  vocari  v.  5. 
et  6.  Adoravitergo  eum  utbominem,  sedProph. 
et  Spiritu  Dei  plenum  :  Pelrus  vero  modeste 
huiic  honorem  recusavit,  d*;  quo  vide  S.  Basil. 
iu  Moral.  c.  59. 

28.  Auominatum  sit.  ]  Graecum  «Se/xtrov ,  id  est , 
UUcitum  ( ut  habent  Biblia  Gothica ,  leste  Ma- 
riana)  iniquum ,ncfarium,  abominabile ,  deduci- 
tur  a  &«/*««,  id  est ,  lex ,  jus,fas  ,  et  a  privativo  : 
q.  d.  contra  jus  etfas  est.  Judaei  enim  abomina- 
bantur  el  aversabantur  alicnigenas,  id  est  Gen- 
les  ,  quasi  infideles  ,  impias  ,  eleges  ,  impuras, 
pollutas;  uti  vicissim  Gentes  spcrnebant  Ju- 
daeos,  quasi  viles,  singulares,  et  lege  ac  reli- 
gione  diversos  et  separatos  a  caeteris  populis ; 
eosque  per  contemptum  vocabant  verpas  re- 
cutitos,  appellas. 

SED    MIIII   OSTE.NDIT    DEUS,    NEMINEM   COMMUNEM 

aut  immlndum  dicere.  ]  Neminem  scilicet  ut  im- 
mundum  et  pollutum  ,  abominandum  esse  et 
aversandum.  Ostendit  autem  id  Deus  per  vi- 
sionem  vasis  lintei ,  et  animalium  immundo- 
rum  ,  qure  significabant  Gentiles  ,  dicendo  : 
Occicle  et  manduca  :  quodDcus  purificavit  ,  tu 
commune ,  id  esl,  polluium  et  immundum,  nc 
dixeris. 

29.  SlNE  DUIUTATIONE,  ]  etivaKtcpwjTWS,   id  est  ,  citra 

contradiclioncm,  ul  verlit  Tigurina  ;  Syrus,  ex- 
pedite.  Pagnin.  et  Vatab.  incunctanler. 

Intkrrogo. ]  Sciebat  Petrus  ex  visione  lintei, 
et  ex  instinctu  Spiritus  sancli  et  ex  nuntiis  pro- 
missis,  quid  vellet  Cornelius.  lnterrogat  tamen 
eum,ut  plenius  Cornelii  aniiilum  perscrutetur, 
acuatque  ejus  desiderium  audiendi  res  fidei  et 
salutis.  Ila  S.  Chrysost. 

A  NUDIUSQUARTA  DIE,]  «TO  ts  TapT/j;  fyUpat,  ideSt, 

die  abhinc  quarta.  lla  Tigur.  Pagnin.  et  Syrus. 
Prima  die  viderat  angelum ,  et  miserat  nuntios, 
secunda  hi  pervenerunl  Joppen  :  iidem  inde  cum 
Petro profecli  sunt;quarlareverlerunt  Casaream, 
ait  Lyran. 

Porro  Gracca  et  Syra  sic  hahent  :  Die  abkinc 
quarto  usque  ad  hanc  horameram  (hocest  enim 
jj/Mw,  licetTigurin.  et  alii  apud  Gagneium  legant 
i*!/"7Vj  id  est,  sedebam)  jejunus,  et  hora  nona  pre- 
cabar  domi  mece :  quorum  verborum  sensus 
clarus  est  hic.  q.  d.  QmTto  abhinc  die  eram  je- 
junans  usque  ad  boram  hanc  vespertinam  , 
quando  more  meo  orans  hora  nona  ,  vidi  ange- 
lum.  Aliler  vertit  S.  Chrysost.  scil.  d  quatuor 
diebus  eramjejunans,  cum  hora  nona  orans  vidi 
angetum.  Censet  enim  ipse  qualuor  hosce  dies 
jejui)iiCornelii,prrecessisseapparitionemangeIi, 
quasi  eam  meruerit  Cornelius  per  praevium  qua- 
triduanum  jejunium.  Aliter  quoque  ex  versione 
nostra  vulgari  interpretantur  alii.  q.  d.  Abhora 
nona  nudiusquartus,  quando  mihi  oranti  appa- 
ruit  angelus,  hucusque  mansi  jejunus  etorans. 
Hunc  enim  sensum  exigere  videtur  -b  d  nudius- 
quarla  dic.  Unde  sequilur,Cornelium  in  oratiom 
jejunum  (ut  habent  Graeca  etSyra)  perstitisse 
per  quatriduum,  scilicet  usque  ad  adventum 
S.  Petri ,  itaque  se  pr3eparasse  ad  recipiendam 
Cbristi  lidem  et  Baptismum.  Dicit  vero  eram, 
potiusquam  sum,  velmansi,  autmaneo,  quia 


COMMENTAMA  IN  ACTA 

maximo  urget  inilium  oralionis  siwr,  quando  ei 
;ipparuit  angelus,  et  quia  jam  paulo  ante  ab 
cratione  cesserat ,  scilicet  mox  ut  advenit  Pe- 
;rus.  Verum  hic  sensus  dissentit  a  Greeco  et 
Syro  :  quare  ut  ei  consentiat  versio  noslra  La- 
lina,  sic  exponenda  est.  q.  d.  Nudius  quarta 
die,  id  est  nudiusquartus  ,  eram  orans  bora 
nona  usque  ad  hanc  horam,  scilicct  vesperti- 
nam  :  videtur  enim  Petrus  vespere  pervenisse 
Joppen,  et  ingressus  domum  Cornelii,  trt  itine- 
rantes  facere  solent.  Primus  ergo  sensus  est 
xcnvinus.  Nudiusquartus  enim,  aitFesius,  com- 
ponilur  ex  nunc  et  die  quarto.  q.  d.  Nunc  est 
dies  quartus.  Unde  a  nudius  quarta  dle ,  idem 
estquod,  ex  nunc  quarta  die,  sive  quarta  ab- 
hincdie,  ut  babent  Groecuset  Syrus:  nudius  enim 
idem  est  quod,  nunc  dies. 

Obans  eram  hora  nona.  ]  Nota  Beda  el  Glossa, 
nonnullos  codicesLatinos  etGraecos  sic  legere, 
adorans  eram  a  scxta  usque  ad  nonam.  Unde  et 
OEcum.  censet,  eum  orasse  pe*r  tres  lioras  an- 
lequam  angelus  veniret,  sed  vera  lectio  et  ex- 
posilio  est  ea,  quam  paulo  ante  dedi. 

In  veste  CANDin.A.jGraece  Xa/Mtpfij  idest  splendi- 
da  :  color  enim  candidus  est  lucidus  et  splen- 
didus.  Unde  olim  vestis  candida  erat  nohilium, 
it  amhientium  magislratus ,  qui  inde  vocahan- 
tur  Candidati. 

31.  Exauuita  f.storatio  tua.  ]  Qua  orasli  pro 
salule  tua  et  tuorum  :  unde  suggero  lihi ,  ut 
voces  Petrum  :  hic  te  docebit  fidem  Chrisli,  quae 
le  ad  salutem  et  beatitudinem  perducet. 

ET  ELKEMOSYN/E  TUiECOMMF.MOUAT.fi  SUNT.  ]  q.  d. 

Deus  recordatus  est  elecmosynarum  tuarum  , 
ac  propter  eas  impertiet  tibi  lucem  Evangelii. 
Vide  dicta  v.  l\. 

32.  NlJNC  ERfiO  OMNF.S  NOS  IN  CONSPECTU  TI'0  AD- 

sumus.  ]  Quasi  promptietparati  audire  et  facere 
quaecumqueex  Deo  jusseris.  Graeca  jam  habent, 
In  conspecla  Dei  :  quod  Tigur.  vertit  teste  Dco; 
Vatab.  conscio  Deo  omnes  adsumus.  q.  d.  Testa- 
mur  Deum  et  juramus  nos  paralos  audire,  et 
facere  ea  quoc  tibi  prsecepta  sunl  a  Deo. 

3/r.  In  VERITate  COMPERi,]  xara>«/Rgcivqa«u,  idest, 
comperio ,  dcprclicndo ,  vidco. 

Ql'IA    NON    EST    PF.BSONARUM    ACCEPTOR    DEUS.  ] 

Groece  eleganter  dicitur  una  voce,  i*  istnpowim- 
i-omvs.  q.  d.  Deusnon  cst  pcrsonceceps ,  ut  scilicet 
Juda>os(  ut  ipsi  putant)  prae  Gentibus,  sicut  ad 
Synagogam  Mosis,  ita  et  ad  Ecclesiam  Christi 
elegerit,  sed  paratus  est  omnes  in  Christum 
crederc  volentes  in  graliam  recipere,  sive  Gen- 
tiles  sint,  sive  Judoei.  Hoc  enim  nationis  discri- 
men  in  electione  hac  ad  gratiam ,  Ecclesiam  et 
salutem,  non  respicit  Deus.  Nota.  Hncc  perso- 
narum  acceptio  hoc  loco  non  est  illa ,  quoe  est 
vitium  oppositum  justilioe  distrihutivre  :  Deus 
cnim  hacjuslitia  non  ligatur  :  quia  homines  ad 
Uei  gratiam  ,  fidem  et  salutem  nullum  jus  ha- 
ilrnt.  Unde  Deus  sine  ulla  injuria,  et  sine  vitio 
acceptionis  personarum  potuisset  eligerc  Ju- 
(la?os  ad  chrisiianismum,  et  ab  eo  excluderc 
Gentes.  Ergo  haec  acceplio  personarum  hoc 
loco  est  illa,  quae  lil  in  rehus  gratuitis,  quoe  ex 
mera  donantis  lihertate  pendent,  ut  si  dives 
velit  facere  eleemosynam,  sed  certis  personis 
duntaxat,  v.  g.  suis  eivihus,  vel  subditis.  q.  d. 
Ueus  in  distrihuendis  suis  iidei  et  gratias  donis 
non  respicit  personam,  an  videlicet  Judaeus  sit 
an  Goniilis,  scd  utrislibet  eam  offert,  ac  pr.x- 
sorlim  :  ntommgenfe,  qui  timrt  Deum,  ct  operti- 


APOSTOLOhUM.  Cap.  X.  I    > 

turjustiliam ,  acceplus  est  itli,  uti  tu,  0  Corneli, 
licet  Centilis,  cpiia  time6  Deum,  etoperaris  jns- 
litiain  ^hoc  ipso  enim  dignior  es  Judaeie)  accep- 
lus  es  illi ,  ideoque  per  me  tibi  lidem  explici 
tam  Clnisti ,  baptismum  christianismum  Imper 
liet  vide  quae  de  peraonarnm  acceptione  dixi 
Rom.  2.  11. 

35.  Et  operatur  justitiam.  ]  Justitia  hic  Pti- 
mo,  accipi  potest  generaliter,  ut  virtutes  om- 
nes  contineat,  sitque  earum  complexio,  a  qua 
denominatur  justus.  Sic  etiam  accipitur  ab  Arit- 
totele  5.  Ethic.  c.  1. 

SecmdoJusHtia  accipi  potest  pro  eleemosyna : 
Cornelii  enim  justitia  maxime  sita  erat  in  ero- 
gandis  eleemosynis;  sic  accipilur  Psal.  111.  9. 
Dispcrsit ,  dcdit  pauperibus :  justida  ejus  manel 
in  swculum  sceculi ;  justitia,  id  est  eleemosjna. 
qnorn  dispersit  in  pauperes.  Ratioest,  quia  per 
eleemosynam  explemus  triplex  jus  et  debitum  ; 
nimirum  id  quod  dehemus  proximo  ,  nohis  et 
Deo:  homo  enim  homini  dehet  humanitatem: 
sibi  debet,  ut  suae  naturae  consortem  ac  con- 
corporalem  et  consanguineum,  quasi  suum  fra 
trem  adjuvet :  Deo  dcbet,  ut,  cum  ipsi  se  bene- 
facere  nonpossit,  id  faciat  ejus  itnagini ,  puta 
homini,  quem  Deus  creavit  ad  suam  imaginem 
et  simililudinem,  ut  esset  quasi  Deus  quidam 
terresfris;  prassertim  cum  Deus  in  tota  Scrip- 
tura  id  tantoperc  juheatet  commendet,  sihique 
id  fieri  aestimet  :  atque  hujus  rei  rationemexac- 
turus  sitin  die  judicii,  ac  misericordes  coelo. 
immisericordes  inferno  adjudicalurus ,  Matlh. 
25.  35.  hinc  Hebr.  affines  sunt  voces,  ct  per  me- 
lathesim  pene  eaedem  iDn  chesed,  id  est ,  pietas , 
misericordia  ;  et  pijf  tsedec ,  id  est ,  justitia  , 
adeoque  saepe  T»Dn  chasid,  idest,  pius,  miseri 
cors,  idem  est  quod  justus  et  sanclus.  Causas 
dedi  2.  Cor.  9.  9.  et  Dan.  h.  24. 

Tertio ,  justitia  hic  accipi  potest  antonomas- 
tice  scilicet  non  qualis  qualis,  scd  illustris. 
eximia  et  heroica.  Sic  capilur  Eccli.  20.  30.  Qui 
operaturjustiliam,  ipse exaltabitur.  Et  Hehr.  1\. 
33.  Sancli  per  fidem  vicerunt  rcgna  ,  operati  sunt 
justitiam  :  ihi  cnim  Apost.heroica  patrum  facta. 
quasi  Bdei  illustres  effectus  et  elogia  commc- 
morat.  Pari  modo  Cornelius  non  tantum  justus 
erat,  sed  illustria  justitiae  et  eleemosyna-  faci- 
nora  edehat.  Undc  pra?  caeleris  meruit  visitari 
ah  angelo,  primusque  gentilium  puhlice  a  S.  Pe- 
tro  Christianismoinitiari.  QuocircaS.  Chrysosi. 
omnihus  Cornelium  in  exemplum  justitioe  ei 
honorum  operum,  aeque  ac  remunerationis  di- 
vinae  proponit. 

36.  Veriium  misit  Deis.  ]  Hic  Petrus  finita  prj  - 
falione  rem  orditur,  ac  Centurionem  cum  stii- 
catechizat ,  ait  Tertul.  I.  de  Corona  militis  c.  i  i. 
Prima?  enim  Apostolorum  conciones  fueruni 
catecheses  :  dequo  glorientur  nostri  catechist.r. 
sinlque  eorumaemuli.  Docetenim  Petrus  Jesum 
Christuma  Patrc  missum  in  carnem,  ad  redi- 
mendum  homines ,  ideoque  passnm  ,  cruci- 
fixum,  resurrexissc  ,  venturum  judicem  ;  per 
cjus  merita  rfcmitli  peccata,  dari  gratiain  et  sa- 
lutem.  Nota.  Verbum  lioc  accipi  potest.  Primo, 
prosermone  et  prajdicationeF.vangelii-.Secitndc. 
pro  Verho  aeterno,  idest,  lilio  fJei  incarnato, 
hoc  cst,  Jesu  a  Nozarcth  .  uti  se  explicat  Pelrus 
v.  3S.  Sic  enim  deeo  ail  Joan.  in  initio  Evang. 
ln  prtncipio  erat  Vtrbttmt  ct  Verbwm  erat  apml 
Deumet  Dcuscrat  Vcrbum  ,  etc.  V.t  Verbum  caro 
factum  cst.  lla  HugO,  Glossa  et  Dionys.  h.ic. 


SrtO  COMMENTARIA  IN  ACTA 

S.  Athanas.  orat.  contra  Arrian.  in  illud,  Deusdc 
Deo.  Tertio  et  plane,  verbum  hic  accipias  pro 
re  verbo  signilicata,  pula  pro  rebus  a  Chrislo 
dictis  et  faclis,  de  (|uo  mox  plnra.  Allmlit  Petrus 
ad  illud  Isaise  !).  v.  8.  Verbum  misit  Dominus  in 
'acob  ,  et  cccidit  in  IsraeL  Est  enim  ulrohique 
eadem  phrasis,  sed  dispar  scopus  et  sensus. 
\  ide  ihi  dicla. 

A>M  Ml.Y.VS      PACEM      PEB     JESUM    ClIUISTUM.  ] 

Puta  pacem  et  reconciliationem  cuni  Deo,  in- 
dcque  cum  proximis,  aeque  ac  pacem  conscien- 
tiae.  Indc  angeli  Chrislo  nato  illico  cecinerunl : 
Gloria  in  allissitnis  Deo,  el  in  terra  pax  Iwminibus 
honcc  voluniatis ,  Luc.  2.  Hanc  pacem  allatam  ii 
(liristo  saepe  commendat  Apost.  ac  prseserlim 
fphes.  2.  ik.  lpse  enim  est  pax  nostra ,  quifecit 
utraque  ununi ,  etc.  Vide  ihi  dicta. 

HicesTohnium  Dominus. ]  Uic ,  scilicet  Jesus 
Christus,  qui  proximc  praecessit.  Unde  Christi 
divinitatem  contra  Arrianos  ex  hoc  loco  probat 
S.  Athanas.  loco  jam  citato,  et  alii. 

37.  Vos  scitis,  id  est,  rumore  audistis,  ex 
fatna  communi  confuse  (nam  disniucteet  parti- 
culatim  ignorabant  :  uiide  edocentur  hic  a  Pe- 
tro)  cognovistis,  quod  factum  est  verbum.]  Ver- 
bum  hic  paulo  aliter  a  nonnullis  capitur,  quam 
v.  praec.  ibi  enimgrseceeraUoos,  hic  veroestpv/x. 
Verbum  enim  aeternum,  puta  Dei  hlius,  in  Scrip- 
tura  vocatur  Xoyos  non  pfy**;  p%* ergo  sfgnificat 
Evangelii  praedicationem  factam  a  Christo  per 
totam  Judaeam.  Ita  I-lugo,  Gloss.  et  Dionys. 

Secundo  et  planius,  verbum  hic  capitur  meto- 
nymice  pro  re,  puta  pro  summa  dictorum  et 
iactorum  Christi,  quam  Graeci  vocant  cecono- 
miam  Christi :  hanc  cnim  in  sequentibus  expli- 
catetenarratS.  Petrus.  lta  Lyr.  Cajet.  Gagneius 
et  noster  Lorinus.  q.  d.  Audisiis  famam  praedi- 
cationis,miraculorumetgestorumChristi.Hunc 
esse  sensum  patet  ex  textu  Graeco,  qui  sic  ha- 

b('t,  0^.51;  oiSkts  to  yvj'o/i.VJ0j  pyjfjM  y.a.-c'  rXvjs  tvjs  1'ouoatas  , 
j.-.\-1/j.vjo-j  huto  T*J5  r«/t/at«5  ,  >j.i.-:x  to  6dmi<3/j.a  6  ixr,- 
p-Jzi-j  I  waVKvj j  ,  l'-/j7oiv  tov  ano  NaiJapsT  ,  cis  v/pisvj  auTov 
o    &jos    Ttvsj//.aTt    ayio)  ,     etC.  ,    id    CSt ,     VOS     SCltis 

et  verbum  quod  factutn  esl  per  totam  Judceam, 
exortum  ii  Galilaa ,  post  baptismum  quem  prce- 
dicavit  Joannes ,  Jesum  d  ISazaretk ,  quomodo 
unxerit  eum  Deus  Spiritu  sanclo.  Ita  Pagnin. 
Tigurina ,  Valabl.  Gagneis  ,  et  alii  passim. 
Unde  palet  Primo,  verbum  hoc  esse  Jesum  d 
Nazareth,  puta  dicta  et  gesta  Jesu  Nazareni, 
quae  scilicet  ipse  post  susccptum  a  Joanne  bap- 
tismum,  acceplo  ab  eo  tcstimonio  quod  ipse 
essel  Messias,  coepit  docere  et  facere,  incipiens 
a  GalUaea,  et  prosequens  per  universam  Ju- 
dfeam.  Unde  id  explicans  Petrus  subdit  :  Quo- 
vwdo  unxit  eum  Deus  Spiritu  sancto  et  virtute  , 
qui  perlransiit  benefaciendo ,  et  sanando  omnes 
oppressos  d  diabolo.  Quarc  Vatab.  per  metathe- 
sin  unius  voculae  quomodo  sic  exponit :  Vos  sci- 
tis  verbum  quod  factum  esl,  scilicet,  quomodo 
unxit  DeusJesum  NazarenumSpiritusanclo,elc, 
ut  pronomen  eum,  per  pleonasmum  Hebrceum 
redundet.  Patet  Secundo  ,  verbum  hoc  versu 
idem  significare  quod  v.  praeced.  scilicet  dicta 
et  facta  Chrisli.  Patet  Terlio,  to  incipiens,  vel,  ut 
alii  vertuntexo?7«»i,  referre  verbum,  quod  prae- 
cessit,  non  Deum:  hcel  ergo  Latina  versio  ha- 
beal,  incipiens  cnim  d  Gatilwa,  subaudi  fuit , 
lamen  Graeca  non  habent  to  enim  :  eo  enim 
omisso  sensus  plane  fiuit. 

POST    BAPTISMIM    QUOD    PR.EDICAVIT   JOANNES.  ] 


APOSTOLORUM.  Cap.  X. 

Pronomen  quod  refert  bapiismum ,  quia  sicut 
Graecis  p*xTia/j.x  dicitur  in  neutro  genere ,  et  Sair- 
Tta/zojin  masculino  sicet  latine  dicitur  baptismus 
masculine  ,  et  baptismum  neulre,  uti  neulre 
usurpat  saepe  S.  August.  S.  Ilier.  et  alii.  Aliler 
haec  legunt  Rahanus  el  Beda  ,  nimirum  sic  : 
Vos  scilis  ut  prcedicavit  Joannes  Jesum  d  Naza- 
reth. 

38.  Jesum  a  Nazaretii.  ]  Scilicet  scitis  esse 
verbum  jam  diclum  :  inde  enim  connexe  hajc 
omnia  pendent,  uti  jain  ostendi  ex  Gra.'CO.  De 
nomine  Nazareni  dixic.  2.  22. 

QUOMODO    UNXIT     EUM     DEUS    SPlllHU    SANCTO.  ] 

De  hac  unclione  dixi  c.  U.  27.  Vide  Euseb.  1.  U. 
de  Demonstr.  c.  15.  ubi  docet  gratiam  Spiritus 
sancli  recte  vocari  oleum  et  unctionem  ,  quia 
inslar  olei  nitidos  facit,  lucidos,  forles,  vegetos 
et  hilares. 

Et  virtute,]  8uv«/tBt,idest,  potentia.  Hanc  enim 
Christus  divinam  ostenditin  palrandis  miracu- 
hs,  ejiciendis  daemonibus ,  convei  tendis  ani- 
mis. 

QUI  PERTRANSlITBENEFACIENDOjeuepys-w/jideSt, 

benefaciens ;  ut  recte  Christus  cognominari  pos- 
set  Evergetes,  id  est  benefactor,  ulique  longe 
verius  quam  Ptolemaeus  ille  rexjEgypti,  ordine 
terlius.  Proprium  ergo  Christi,  ejusque  asse- 
clarum  est,  neminimale,  sed  cuilibet  hene- 
facere,  ut  ubicumque  degit,  spargat  radios  suae 
beneficentiae  inslar  solis  ,  qui  jugiler  currit  et 
pertransit,  ut  lucem,  calorem  et  inlluxum  suum 
communicet  hominibus  et  plantis  toto  orbe  dis- 
persis. 

Vere  S.  Bernard.  epist.  253.  ad  Guarinum  : 
Perlransiit ,  ait,  sicut  non  infructuose ,  ita  non 
remisse ,  non  pigre,  non  lento  gressu,  sed  quemad- 
modum  de  eo  scriplum  est :  Exultavit  ut  gigas  ad 
currendam  viam.  Porro  currentem  non  apprehen- 
dit ,  quiet  ipsepariternon  curril.  Etquid  prodest 
Christum  sequi ,  si  non  conlingat  consequi? Ideo 
Paulus  aicbat :  Sic  currite  ul  comprehendatis.  Ibi 
tu,  Christiane ,  fige  tui  cursus  profectusque  me- 
lam  ,  ubi  Christus  posuit  suam.  Factus  est ,  ait , 
obediens  usque  ad  morlem ,  mortem  autem  crucis. 
Idem  serm.  11.  inter  parvos:  Juslitia,  ait,  est 
in  duobus ,  in  innocentia,  el  in  beneficenlia.  In- 
noccntia  justitiam  inchoat ,  beneficentia  consum- 
mat.  Idem  epist.  181.  ad  Haimericum  :  Bencvolus 
nil  sibi  carius  ipsa  casllmat  benevotentia,  qua  et 
benevotus  nominatur,  et  beneficus  est.  S.  Chrysost. 
hom.  27.  in  Gen.  Benefacere,  ait,  homini,  est  be- 
nejicium  magnum  apud  Deum  deponere.  Dei  enim 
proprium  est  benefacere ,  sicut  diaboli  male- 
facere.  Deum  ergo  palrem  suum  imilanlur  be- 
nefici.  Audi  Christum  Matth.  5.  Uh.  Benefacite 
ius  qui  oderunt  vos ,  et  orate  pro  pcrsequenlibus 
et  catumniantibus  vos ,  ut  sitis  filii  Palris  veslri 
qui  in  ccclis  esl ,  qui  solem  suum  oriri  facit  super 
bonos  et  matos ,  et  pluit  super  justos  et  injustOo. 

Quare  Gentilis  ,  non  Christiana ,  est  ista  Cice- 
ronis  vox  :  Beneficium  nec  in  j uvenem ,  nec  in  se- 
nem  confcrendum  cst :  in  hunc ,  quia  perit  anle- 
qaam  gralice  referendae  detur  opportunitas  :  in 
itlum ,  quia  non  mcminit.  Pienlius  Titus  Vesp.. 
Imp.  aiebat  :  Non  licere  quemquam  d  vuttu  Impe- 
ratoris  Iristem  disccderc.  ldem  recordatus  se  eo 
die  nemini  bcncfecisse :  Amici ,  ix\l,dicm  per- 
didimus ;  ita  Sue.ton.  in  ejusVila.  Pylhagoras  ro- 
gatus ,  qua  ratione  homincs  diis  similes  haberi 
possent?  resp.  Si  verilatcm  ampleclerentur ,  et 
cunctis bcnefacerenl.  ItaMian.  1. 12.  Theophrastus 


COMMENTAIUA  1N  ACTA 

rogatus,  quidncwi  vilam  humanam  conservaret? 
resp.  beneficentia.  Ita  Stobxus  serm  h\.  Anaxi- 
bus  interrogalus,  quid  csset  in  regno  beatissi- 
mum?  resp.  Nunquam  vinci  beneficiis.  Publius 
Mumus  :  Beneficium,  ailf  qui  dare  nescit ,  injuste 
pelit.  Alexander  Severus  Imp.  rogatus,  Quis  es- 
set  optimus?  resp.  Qui  amicos  muneribus  retinet , 
ct  inimicos  beneficiis  ambit ,  sibique  conciliat.  Ita 
Maximus  serm.  9.  de  Magist.  Epictelus  :  Sicut 
sol,  ait,  non  expectal  prcces  ul  exoriatur ;  sed  il- 
lico  fulget  ac  salutalur  ab  omnibus  ;  ita  neque  tu 
expectaveris  plausus  strepitus  et  laudes  ut  bene- 
facias,  sed  sponte  confer  bcneficia ,  et  cnqueacsoL 
ambieris ,  teste  Stobaeo  serm.  hh.  de  Magislrat. 
Praeclarius  S.  Cregor.  Nyssen.  orat.  de  pauper. 
amandis  '.lieneficenlia,  ait,  est.omnium  virtutum 
laudatarum  prcvstanlissima.  llctc  est  felicitatis 
comes.  IIccc  assidet  Deo,  et  mugna  est  cum  ipso 
necessitudine  conjuncta. 

ET  SANANDO  OMNESOP-PnESSOS  A  DIAIJOLO,  ]  *zrx- 

5uv«?euo,a£vo,',  id  68 1,  potenlia  et  tyrannide  diaboli 
in  potestatem  ejus  redactOs,  oppressos,  et  sub 
jugum  missos,  possessos  scilicet  a  diabolo,  vel 
corpore  ,  vel  anima  ,  vel  utroque.  Diabolus 
enim  erat  princeps  mundi ;  sed  eum  suo  princi- 
patu  tyrannico  dejecit  Christus ,  Luc.  11.  12. 

Ouoniam  Deus  ehat  cum  illo.]  Primo,  per 
unionem  bypostaticam.  Secundo,  per  graliam 
eximiam  ,  singularem  et  capitalem,  qualis  de- 
cebat  unigenitum  Dei.  Tertio ,  per  potentem 
operationemmiraculorum  et  sanitalum,  perque 
ellicacem  prajdicationem  ,  qua  mentes  bomi- 
num  illuminabat,  etad  Deum  convertebat.  Inde 
vocalus  est  Emmanuel,  id  est,  nobiscum  Deus , 
Isaia?  7.  \h.  Facessat  ergo  Ncstorius,  qui  ex  boc 
loco  et  similibus  inferebat,  Cbristum  esse  me- 
rum  bominem  ,  non  Deum,  quia  Deus  erat  cuni 
illo,  scilicet  bomineCbristo  :  aliaergoeral  per- 
sona  bominis  Cbrisli,  alia  Dei  qui  erat  cum 
illo  bomine.  Respondeo  enim  negando  conse- 
quentiam  :  uam  to  illo  significat  bominem  Cbris- 
tum  existenlem,  non  subsislcntem  in  propria 
persona,  sed  in  persona  Verbi ,  ac  proinde  non 
significat  personam  bominis,  sed  naluram  et 
existentiam  bominis  in  concreto  :  in  bac  eniin 
erat  Deus  per  unionem  bypostaticam ,  ac  con- 
sequenter  ei  suam  bypostasin  etsubsislcntiam 
divinam  communieabal.  Aliler  ergo  Deusest  in 
nobis,  aliter  in  Cbrislo  :  in  nobis  enim  tantuni 
est  per  gratiam  et  operalionem  ;  in  Cbristo, 
eliain  per  substaniiain. 

Nonomm  i'01'ulo.  ]  Suscitatum  Christum  nemo 
viditimpiorum,  ait  S.  August.  Uact.  70.  inJoau- 
nem. 

62.  Qui constitutis  (  £pt«/uvo«,  idest,  dcfini- 
tus ,  destinatus  ,  designutus)  est  a  Deo  judex. ] 
Nimirum  qua  bomo,  quia  fdius  hominis  cst ,  ut 
ail  Joan.  c.  5.  57.  ut  scilicet  in  humana  naiura, 
gloriosa,  visibiliier  judicel  Omnes  bomiiies  in 
valle  Josapbatin  ultimo  inundi  die.  Haec  eniin 
potestas  judiciaria  debitaest  liumanitati  Cbrisli 
ob  unionem  cum  Vcrbo  :  loquitur  S.  Pelrus  pri- 
mario  de  iudicio  universali ,  secundario  depar- 
ticttliari :  hoc  enim  universali  annexumetsubor- 
dinalum  est.  Chrislusenim  particulalim  singulos 
homines  judicat,  dum  moriantur,  non  quod 
singuloruin  nniiiKC  deferantur  in  cteluin,  Cbris- 
toque  judiei  judicandsB  sistautur,  ut  velle  vi- 
detur  s.  Augusl.  de  Vanitale  sacub  c.  1.  sanctus 
CbrysOstDmusbom.  /jG.  ad  popul.  et  S.  Bernard. 
in  Medit.  e.  2.  nec  eniin  decet  peccatorcs  in 
cui^..  :.       a  LAPIOE,     hju.  ?.. 


APOSTOLORUM.  Cap.  X.  201 

coelum  elevari :  non  etiam  quod  Cbi  istus  per- 
sonaliter  in  terram  descendat,  utquemquc  mo- 
rientem  judicet,  uli  videlurvelle  Innoc.  III.  I.  2. 
de  Contemptu  mundi,  c.  hZ.  sic  enim  Cbristus 
quolibet  momenlo  deberet  e  coelo  in  terram  . 
imo  in  varia  terrse  loca  simul  descendere  :  sed 
quod  anima;  defuncti  stalim  postmorlem  intel- 
lectualilerloquatur,  eique  sua  facta  repraesentel, 
ac  pro  meriiis,  vel  demeritis  cuique  senten- 
tiam  quasi  judex  dictet  et  proferat.  Sicut  enini 
angelus  in  Oriente  potest  loqui  alteri  angelo , 
qui  estin  Occidenle,  permentalem  locutionem, 
ita  Cbristus  gloriosus  iu  coslo,  mentaliter  po- 
test  lo(|ui  anim.x'  existenti  in  terris.  Ita  Franc. 
Suarez  3.  par  lom.  2.  disp.  52.  sect.  2.  licet 
nonnulli  senliant,  Cbrisluin  parlicularc  cujus- 
que  judicium  peragere  per  angelum  ejus  cus- 
todein  ,  uti  dixi  cap.  7.  58. 

Nota.  Hanc  potestalem  judiciariam  babuii 
Chrislus  in  actu  primo ,  a  primo  instanti  con- 
ceptionis  suae,  et  unionis  cum  Verbo.  Ex  tunc 
enim  babuitjus  et  poteslatem  judicandi  omnes, 
oeque  ac  dominium  universi  el  creoturaruni 
omnium  :  sed  usum  el  exercilium  bujus  potes- 
tatis  accepit  iu  resurrectione  :  lunc  cnim  acce- 
pit  gloriam  regnantis  stalumque  dominantis, 
dum  enim  viveret  babuit  statum  se  humiliantis 
et  patienlis  ,  merenlis  el  morientis. 

VivonuM  et  mortuouum.  ]  Id  est,  justorum  et 
injustorum,  ait  S.  Cbrysost.  hom.  1.  de  Sym- 
bolo,  el  S.  August.  Enchir.  c.  51.  animaruin  et 
corporum,  ait  ruiffinus  in  Symbolo.  Verum  baec 
myslica  et  symbolica  sunt.  Dico  ergo  ad  lille- 
ram,  vivosbic  vocarieos,  qui  in  die  judicii  vivi 
reperienlur,  cieleros  vocari  morluos,  non  quod 
et  illi  vivi  morituri  non  sint,  sed  quod  c  morte 
illico  sint  resurrecturi,  ita  ut  morseis  sitpotius 
transilus  ad  viiam,  quam  inlerilus.  Vide  dicta  J. 
Thessal.  /».  15. 

Hinc  patet ,  omnes  omnino  homines  resurrec  • 
turos,  preesentes  fore  Cbristoin  die  judicii.  ai> 
eoquejudicandos,  etiam  parvulossinebaptismo 
in  peccato  originali  mortuos,  uti  docetS.  Greg. 
9.  Mor.  c.  12.  vel  1G.  etS.  August.  I.  3.  de  Libero 
arbilr.  c.  23.  et  plerique  Scholastici  in  ii.  disr. 
hl.  omnes  cnim  subdili  sunt  judici  Christo , 
sicut  pro  omnibus  iilein  natus  et  mortuus  esl. 
Cbristus  ilaque  in  parvulos  proferet  senlen- 
liam  mediam  :  non  eniin  admillet  eos  in  coduni, 
utbeatos;  nec  damnabit  ad  ignem  geheuna.' , 
ut  damnatos.  Puniet  ergo  eos  poena  damni,  itl 
est,  privalione  coslestis  gloiiaj  ob  peccalum 
originale,  non  vero  poena  sensus ;  baec  eniui 
respondet  peccalo  actuali,  quod  parvuli  uou 
habent. 

UZ.  ItEMISSlONEM  PECCATOnUM  ACCirEnE.]ld  cst, 
quod  remissionem  peccalorum  acccpturus  sit  pc> 
nomen  ejus,  quisquis  credidcrit  in  eum,  ut  ver- 
lit  Tigurina,  qui  scilicet  iu  eum  credideril  Ci cl •  - , 
non  morlua,  sed  viva,  qiwe  iu  spei,  limoris , 
invocationis.  cbarilalis  ei  caelerarum  virluluni 
aclus  se  cxeril ,  dt  scilicetcredat  Cbristuoi  cssi- 
mediatorem  inler  Detun  et  hoinines,  ejusque 
passionis  inerilo  Deuin  retnilleic  peccatu,  ae 
ut  talem  invocet,  amet  ,  vtmeretur,  ejusqui! 
Iegi  ei  praeceptis  per  omnia  obediat  Ita  coulra 
luureiicos  lnijus  temporisczpiical  et  doccl  sanc- 
tns  Jacobus  c.  2.  2.'i.  C.u[-  Apostoli  possim  iocul- 
Cent  beiiclicium  reinissionis  peccaloi  uni ,  COU- 
sas  dedic.  5.  31.  elc.  2.  38.  licet  cnioi  Corociius 
jamesset  jusUficatus,  lamcu  eliam  jiustus  s«  i>- 

2G 


202  COMMENTARIA  IN  ACTA 

ties  in  die  cadit,  saltem  in  peccalum  veniale. 
Ulde,  in  domo  Cornelii  mulios  fuisse,  qui  nec- 
(lum  remissionem  peccaiorum  acceperant,  sed 
jam  aS.  Petro  erant  accepturi  per  fidem  Christi. 
Denique  docet  hic  S.  Petrus  vim  baptismi,  quod 
uiminim  remiltat  peccata,  ideoque  nemo  jus- 
liflcetur  nisi  eum  actu  suscipiat,  vel  habeat  in 
voto,  uti  habuit  Comelius. 

/i4.  Cecidit  Spiritus  sanctus.  ]Visibili  specie, 
•cilicetin  igneis  linguis,  incumbens  capiliCor- 
nclii  et  doinesticorum  ejus.  Hac  enim  specie 
descenderal  in  Apostolos.  Id  patet  ex  c.  seq. 
v.  15.  ubi  dicitur  :  Cecldit  Spirllus sanclus  suprr 
(os,  sicut  et  innos  in  initio ,  puta  in  Pentecoste, 
per  linguas  igneas.  Unde  et  sequilur  :  Audiebant 
cnim  illos  loquentes  tinguis.  Porro  cecidit  Spiritus 
sanctus  in  eos  antequam  baptizarentur  :  unde 
sequitur,  eos  ad  catechesim  S.  Petri  fidem  in 
Christum  concepisse,  ac  contritionem  de  pec- 
catis,  cum  audh-ent  remissionem  peccatorum 
sperandam  et  pelendam  a  Christo,  per  eamque 
se  esse  justificatos.  Ita  disposit  Deus,  ut  Judaei 
Petrum  non  possent  arguere,  quod  eos  utpote 
Centiles ,  baptizasset  et  christianismo  initiasset, 
utpole  cum  vidissent  in  eos  jam  ante  descen- 
disse  Spiritum  sanctum  qui  suo  descensu  eos 
sibi  in  filios  adoptabat,  itaque  signiiicabat  eos 
in  Ecclesiam  suamesse  cooptandos.  Ita  S.  Chry- 
sost.  Quare  imperiie  hoc  loco  argutantur  hae- 
retici  :  Cornelius  ante  baptismum  recepit  Spi- 
ritum  sanctum,  ergo  eum  non  confert  baplis- 
mus ;  sed  is  tantum  est  signum  justitiae  et  gratiae 
pcr  fldem  accepue  :  perinde  enim  est  ac  si  sic 
argutarentur.  Contrtlio  confert  Spiritum  sanc- 
tum  ergo  eum  non  confert  baptismus.  Inepta 
enim  est  utraque  consequenlia.  Idem  enim  cf- 
fectus,  puta  gratia  Spirilus  sancti  a  pluribus 
causis  promanerepotest,puta  acontritione,  et  a 
baptismo.  Adde  contritionem  includere  votum 
baptismi,  et  sineeo  non  conferre  Spiritum  sanc- 
tum  uti  superius  dixi.  Denique  hicillapsus  Spi- 
ritus  sancti  in  Cornelium  ante  baptismum,  fuit 
privilegium  speciale  ei  soli  concessum ,  quod 
regulae  legique  communi,  juxta  quam  per  bap- 
tismum  datur  remissio  peccatorum  et  gratia 
Spiritus  sancti  non  praejudicat. 

Uh.  Ex  circumcisione,  ex  judaismo,  fideles.] 
est  synecdoche  :  ponitur  enim  circumcisio  pro 
tota  lege  Mosis ,  quia  ipsa  ejus  erat  initium  et 
professio,  uti  estbaptismus  legis  novae  et  chris- 
tianismi.  Secundo,  ex  circumcisione,  id  cst,  cir- 
cumcisi,  puta  Judaei  fideles  et  Christiani.  Est 
graecismus  ,  dc  quo  dixi  Rom.  U.  15. 

Quia  et  in  nationes  (efivv? ,  id  est ,  Gentes  et 
Gentiles)  gratia  Spiritus  sancti  effusa  est.  ] 
Putabant  enimJudaei  Christum  Christique  gra- 
tiam  ,  et  Ecclesiam,  Judaeis  solis  esse  promis- 
sam  et  desiinatam  a  Deo,  et  Gentes  ab  ea  ex- 
cludendas. 

Gratia,  ]  owiei  ,  id  est,  donum  gratuitum,  ideo- 
que  gratia. 

U6.  Et  magnificantes  Deum.  ]  Loquentes  mag- 
nalia  Dei,  tum  orbi  toti,  tum  sibi  prae  caeteris 
Gentilibus  per  Cbristum  pracstita,  ideoque  ex 
intimo  cordis  ,  dcvotionis  et  gratitudinis  sensu. 
Vide  dicta  c.  2.  11. 

hl.  Tunc  respondit  Petrus,  ]  id  est,  coepit 
dicere.  Nam  rcspondere  in  Scriplura  est  ordiri 
iermonem,  eliamsi  nulla  praecesserit  interro- 
gatio,  uti  hic  nulla  praecessit. 

NUNOUID  AQU.IM  QUIS  rROHIBERE    TOTEST?  ]  Con- 


APOSTOLORUM.  Cap.  X. 

tradicit  PelrusprohibentibusJudaeis,  aitS.  Cbrys. 
q.  d.  Vos  o  Judaei  Chrisliani  putatis  ad  solos 
Judaeos  pertinere  Cliristum,  Christique  baptis- 
inuin,  ideoque  vullis  prohibere  Gentes,  ne  eo 
cbluanlur:  at  non  potuistis  probibere  Spiritum 
Sanctum  quo  minus  illaberetur  in  eas :  ergo  nec 
potcstis  prohibere ,  quo  minus  cjus  baptismo 
haptizantur,  baptismus  enim  est  Sacramentum 
SpiritusS.  Unde  S.  Aug.  hom.  23.  inter  50.  Ipsa, 
ait,  attestatione  rei  magnas  quasi  acctamatum  est 
( a  Spiritu  S.  et  Christo)  ad  Petrurn :  Quid  de  aqua 
dubitas? jam  ego  hic  sum.  Hinc  Secundo  per  me- 
tathesin  vocis  aquam,  ila  plane  vertit  Pagnin.  el 
Tigtir.  num  quis  prolubere  potest ,  quominus  aqua 
baptizentur,  ctc,  ut  scilicet  per  hoc  Sacramen- 
tum  initientur  chrislianismo ,  fiantque  cives 
Ecciesiae. 

Sicct  et  nos,  ]  visibiliter  per  linguas  igneas, 
accipiendo  donum  linguarum. 

/j8.  Jussit  eos  baptizaiu,  ]  a  suis  comitibus : 
Anostolorum  enim  erat  cvangelizare,  minorum 
saccrdotum  baptizare,  ut  docet  Paulus  1.  Co- 
rmtir.  1.  17.  SicChristus  per  se  praedicabat,  per 
Apostolos  baptizt\bat  Lucae  h.  18.  et  Joann.  U.  2. 

Innomine  Domini  Jesu.  ]Pula  BaptismoChristi. 
Vide  dicta  c.  2.  38.  Cornelium  hunc  post  Za- 
chaeum ,  creatum  esse  ii  S.  Pelro  Episcopum 
Caesareensem,  testalur  Martyrol.  Rom.  2.  Febr. 
et  Clem.  1.  7.  Constit.  c.  Zi6.  AdhrecCornelii  do- 
mum  conversam  esse  in  Ecclesiam ,  eamquc 
adbuc  exlitisse  tempore  S.  Hieron.  docet  ipse 
epist.  27.  ubi  describens  naYigationem  et  iter 
S.  Panlae  ait,  ipsam  Cc-esareae  invisisse  domum 
Cornelii  jam  Christi  factam  Ecclesiam.  Porro 
Sanctorum  catalogo  asscriptus  est  Cornelius 
2.  Februarii ,  ubi  sic  habet  Martyrol.;  Rom. 
Casarece  in  PalaJtinaS.  Cornelii  Centurionis , 
quem  B.  Petrus  Aposlolus  baptizavit ,  et  apud 
prcefalam  urbem  episcopali  lionore  sublimavil.  Vita 
bujus  S.  Cornelii  extat  apud  Surium  ex  Meta- 
phraste  13.  Septemb.,  sed  in  qua  qucedam  apo- 
crypha  contineri  censet  noster  Lorinus,  et  tale 
quid  redolent. 

Quaeres  hic  Primo ,  an  Pelrus  et  Apostoli  usque 
ad  Cornelii  vocationem,  ignorarint  Genles  vo- 
candas  esse  ad  Chrislum,  eisque  praedicandum 
esse  Evangelium  ?  an  Cornelius  omnium  omnino 
Genlilium  primus  sit  conversus  et  baptizatus  ? 
Afflrmant  nonnulli ,  quia  id  videlur  visio  et  nar- 
ratio  hujus  capitis  significare. 

Verum  contrarium  mulli  moderni  viri  docti 
sustinent,  idque  videtur  verius.  Primo,  quia 
Christus  ascensurus  in  ccelum  diserte  dixerat, 
et  jusserat  Apostolis,  ut  evangelizarent  Genti- 
bus:  Euntes,  ait,  in  mundum  universum,  pradi- 
cate  Evange!'.um  omni  creatura? ,  id  est  omni 
homini,  Matth.  28.  Et  eritis  milii  testes  in  Judwa 
ct  Samaria,  et  usque  ad  ullimum  terra.  Act.  1. 

Secundo,  quia  Apostoli  viderant  Gentiles  de- 
duci  ad  Christum,abeoquesuscipi,Joann.  12.20. 
rursum  ab  eo  sanari  fiiiam  Chananaeae,  utiquc 
Gentilis,  Matlh.  15.  22.  Adbaec  audierant  primi- 
tus  tres  Magos  ex  Oriente  a  Deo,  duce  slella  vq- 
catos  ad  praesepe  Chrisli :  hi  autem  erant  pri- 
mitiae  Gentilium.  Insuper  viderant  curatum  ii 
Christo  servum  Centurionis  Romani,  Matt.  8.  5. 
quem  Lucius  Dexter  in  Chronico,  scribitorigine 
fuisse  Hispanum,  et  Hispanis  pracdicasse  Chris- 
tum.  Sic  enim  ait:  C.  Cornelius  Centurio  Capliar- 
naumensis  ,  dominus  sei'vi  quem  Dominus  sanavit , 
palcr  ctiam  C.  Oppii  Centurionis  ,  erat  UUpanus: 


COMMENTARIA  IN  ACTA 

mireflorcl  in  Uispania.  Et  de  ejus  filio :  C.  Oppius, 
inquit,  Ccnturio  Uispanus ,  crcdidil  Chrislo  vio- 
rienti  in  crucc.  Ex  Gcntilibus  Itic  //rimus  a  Chrisli 
tnorle  credidit ,  <jui  fuil  civis  liomanus  ,  baptiza- 
tusque  a  S.  Burnaba  factus  cst  lcrtius  Mediola- 
nensis  Episcopus.  Vir  quidem  Aposloiicus  ,  qui 
Christi  mortem  et  eciipsin  admirabilem  primus 
omnium  Uispanis  genli  suce,  cum  audienlium  stu- 
pore  rcfcrt. 

Tertio,  quia  ad  hoc  Apostoli  in  Pentecoste 
rcceperant  Spirilum  sanclum  in  linguis  igneis, 
utiisircnt  prajdicalum  genlibus  onmibus  lotius 
orbis.  Hoc  cst  cnim  quod  cx  Joele  citat  ct  profi- 
tetur  ibid.  v.  17.  cl  21.  S.  Pctrus:  Effundum  de 
Spiritu  meo  super  omnem  carnem,  etc.  El  cril : 
Omnis  quicumque  invocaveril  nomen  Domini  , 
salvus  eril.  Undeet  vcrisimilc  est,  in  Pentecostc, 
inter  lot  nationcs  tot  linguarum  ct  rcgionum 
quot  rcccnscnlur  Actor  2.  fuisse  aliquos  Genlilcs 
immixlos,quiad  concioncm  S.  Petn  cum  Judaeis 
ct  Prosclytis  conversi  sint  adCbristum,cequeac 
in  altcra  concionc  S.  Petri ,  in  qua  ipse  quinque 
hominum  millia  convcrtit.  Act.  l\.  l\.  probabile 
esl  nonnullos  ex  cis  fuissc  Genliles.  IUirsum 
Eunuchus  Candaccs  reginae  /Ethiopum  convcr- 
sus  a  Philippo  cap.  8.  a  muliis  putator  fuissc 
Genlilis,  utpote  JEthiops  ct  .Klliiopiim  princcps. 
Hoc  facil,  quod  Saulus  jam  conversus  toqueba- 
tur  quoque  Gentibtts,  cl  dispttlabal  cttm  Graxis  , 
uti  audiviinus  c.  9.  '29.  Et  c.  11.  2.  dicunlur 
fidcles  cx  circumcisione ,  id  est,  circumcisi  et 
Judai ,  nnirniurasse  contra  Pctrum ,  quod  ad 
Coroelium  Gentilem  divertisset:  quo  satis  signi- 
ficat,  fuissc  alios  fidclcs  cx  prcepulio,  id  cst , 
incircumcisos  et  Gentilcs,  qui  factum  Petri  lau- 
darunt ,  et  Cornclio ,  ulpole  Gcntili  ct  suce 
gentis  ac  fortis,  applauserunt.  Eodem  c.  v.  20. 
dicunlur  Cypi  iielCyrenceievangelizasse  Graecis, 
id  csl  Gentilibus. 

Quarto,  quia  idem  Lucius  Dexter  asserit , 
A<  ostolog  inter  sc  divisisse  orbis  provincias  ad 
iis  BvarigeliEandtim ,  annoChristi  bU.  paulo  post 
cjus  asccnsiiin  in  Cnlum,  nimirum  dic  ullima 
Junii,  36.  dicbus  post  Pcnlccostcn  et  rcccplum 
Spiritum  sanciuni,  ct  Jacobum  anno  Chrisli  37. 
qui  fuit  annus  leiiius  a  niorte,  resurrectione  et 
asccnsi"nc  Christi ,  piofcctum  esse  in  Hispa- 
niam,  ibicpic  ewangelizasse  :  esto  cniin  co  tcm- 
pore  ibidcmniulli  fucrint  Jtul;ci,ul  idcm  asscril. 
quis  tanicn  ncgcl  cum  Gcnlibiis  quoquc ,  quce 
longe  plurcs  crant  ,  p raedicasse? 

Dices  ,  quoniodo  ergo  vulgo  asscritur,  quod 
per  convcrsioncin  Cornelii ,  primo  Genlibus 
apertum  fucrit  ostium  BvangeUi  et  Ecclesiae? 
Resp.  id  accipicndum  ct  limitandum  csse  ad 
publicani,solciiiiicm,ctcx  professoapud  Geules 
Evangelii  praedicaiioncm,  quam  Petrus  yi&ione 
eoelesti  accopta  ,  jussus  cst  publice  Judaeo  Ciiris- 
lianis  dciiiinliarc,  nc  ipsi  Apostolis  ad  Gcnlcs 
ituris  obsislcrcnl  ct  Gcnlcs  ab  Ecclcsia  repeUe- 
icnt.  Docct  id  discrle  hoc  loco  S.  Cluys.  seilicet 
S.  Petrum  secretO  scivisse,  sc  cl  ApOstolos  dc- 
herc  praeflicane  Ccntihus:  sed  id  non  IVcisse,  nc 
JudseosofXenderet,  doncc  visionc  crelesti  adnio- 
nltus,  bauc  esse  Dei  vohmtatem  Judaeis  persua- 
sit,  piascrtim  cum  ipsi  vidcrunt  visibilcm  Spi- 
ritus  et  desccnsum  iu  Cornelium  cl  domcsiicos 
cjus. 

Ha  ct  L.  Dcxtcr  ln  Cbronico  anno  Cbrisli  t\0. 

qui  fuit  scxtus  ab  asccnsu  Cbrislu  in  Coclum  : 

"•niiius,  ait,  Ccntttrio  Itaticaisis,  Poiro  pratdi- 


APOSTOLOKCM.  Cap.  \.y  203 

cantereptelur  Spirilus  S. ,  IIierosoty;ni.\(]ue  dcnun- 
liata  solcmni  Gentitium  ad  ftdem  Christi  conver- 
sione ,  Corneiius  baplizatus  floret.  Idem  fusc 
docel  Gaspar  Sanchez  in  Appendice  ad  Acia 
Apost.  sivc  tractatu  1.  dc.  Praedic.  S.  Jacobi  iu 
Hispania  c.  9.  Porro  bic  Flavius  L.  Dexter,  fuit 
Praefectus  pra?torio,  qui  Cbronicon  boc  dicavit 
S.  Ilicr.  uti  ipse  refcrt  I.  de  Script.  Eccl.  sed  eo 
morlc  praecepto,  dicavit  illud  P.  Paulino.  Vi- 
cissim  S.  Hicr.  Dextro  huic  inscripsit  librum  dc 
Script.  Ecclcs.  in  quo  eundem  ponitet  dilaudat. 
Chronicon  boc  Dextri  huper  Fuldoe  repertum 
ciiat  et  laudat  nostcr  Gaspar  Sanchez  1.  2.  dc 
Profect.  S.  Jacobi  in  Hispan.  c.  2.  et  Cbristo- 
phor.  a  Castro  Hisi.  Deiparaec.  18.  Vide  dicta  in 
flne  Cbronolaxis. 

Quaeres  Secundo,  quoto  anno  a  mortc  et  ads- 
censu  Christi  conversus  sit  Cornelius,  et  aper- 
tum  publice  Gentibus  Evangelium  ?  Resp.  id 
definiri  non  possc.  Variant  enim  Cbronologi. 
PrimoenimCbronicon  Alexandrinum.et Gaspar 
Sanchez  tract.  1.  de  Profect.  S.  Jacobi  in  Hispan. 
cap.  10.  censent  Cornelium  conversum  anno 
Cbristi  38.  qui  fuit  a  morte  ejus  secundus. 
Secundo,  Adricbomius  in  Cborolog.  ccnset  eum 
convcrsum  anno  Cbristi  38.  qui  fuit  a  morte  cjus 
quartus.  Tertio ,  alii  Moderni  censcnt  anno 
Cbristi  39.  qui  fuit  a  morte  ejus  quinlus.  Quarto 
L.  Dcxter  in  Chronico,  scribit  Cornclium  con- 
versum  anno  Christi  l\0.  qui  fuit  a  morte  cjus 
scxtus  :  anno  vcro  Cbristi  41.  Apostolos  ivissc 
in  suas  provincias  :  anno  denique  Cbristi  W2. 
S.  Jacobum  ab  Herode  occisum.  Quinto.Baro- 
nius  et  noster  Gordonus  in  Chronol,  censent 
Cornelium.conversum  anno  Christi  U'2.  qui  fuit 
a  morte  Christi  septimus,  et  Caii  Caligulae  Imp. 
secundus,  quo  el  S.  Malthaeus  scripsit  Evange- 
lium. 

Verisimilius  videtur,  Cornelium  conversum 
sub  anno  Christi  37.  lllo  anno  enim  S.  Petrus 
fundavitEcclesiam  Antiochcnam,  ulpote  aperto 
jam  Gentibus  publice  oslio  fidci  ct  Ecclesiae. 
Unde  et  in  vita  hujus  S.  Cornelii  habctur,  quod 
i|)se  conwrsus  profectus  sitcum  S.  Petro  Anlio- 
chiam.  Licet  emm  Chronicon  Alexand.  tradat, 
S.  Pelrum  posuisse  calhedram  Antiochiae  anno  ^j. 
posl  mortem  Christi,  qui  fuit  annus  a  nativitatc 
Chrisli  38.  vel  39.  idcmque  de  anno  Chrisli  39. 
censeat  Baron.  omnesque  cjus  sequaces,  et 
mulli  alii ;  tamen  mox  ostcndam  id  factum  cssc 
anno  37.  Quis  autem  credat  S.  Pelrum  in  Antio- 
chia,  ulpotc  urbc  Gcntili,  posuisse  calhcdram, 
antc  apertum  Gentibus  fidei  ostium,  quod  fac- 
tum  est  pcr  convcrsioucm  Cornelii.  Aut  quo- 
modo  Judrri  id  aequis  oculis  el  animis  aspcxis- 
senl ,  avclli  niniirum  it  sc  caput  Ecclesiae  ircquc 
ad  Gentes,  ac  ad  eas  Ecclcsiae  primatum ,  et 
Ponlificalum  transfcrrc?  praescrtim  cum  S.  Cle- 
nicns  1.  10.  Recogn,  lradat,S.  Pelrum  catbcdram 
hanc  Antiochi;c  posui&se  in  clomo  Theophili,  cui 
S.  Lucas  dedieal  hac  Acta  c.  1.  1.  qui  Gentilis 
fuit,  non  Jud;cus,  ut  palcl  cx  noniinc.  Theo- 
philus  cnim  est  nomcn  Graecum,  significaik- 
Dci  amanlcm  ;ct  quia  Theophilus  hic  magistratu 
Anliochi.c  fiingchatur,  tcslc  OF.cumcnio.  Eodcm 
quoque  anno  Chrisli  37.  vidclur  S.  Jacobus  pro- 
fcclus  in  Ilispaniam,  uli  dicam  c.  12.  Sic  enim 
onmia  optimc  cohccrcnt.  Nam  convcrso  jam 
Cornclio  a  S.  Pctro,  sine  nota  et  cOntradictiono 
Judaeorum  poluit  S.  Jacobus  publicc  prccdicai 
Hispanis   Gcntilibus  ,   ac  post    quiiiquc  umoi 


COMMENTARIA  IN  ACTA 

rediens  Hierosolymam ,  anno  Cliristi  t\%.  vel  ut 
votunt  &1U64.  occisi  ahHerode:  ila  rccentissimi 
(|uidam.  scd  magni  judicii  Chronologi.  Hinc  et 
iionnulli  censent  sub  eundera  annum  Christi  37. 
Apostolos  profectos  esse  in  suas  provincias  , 
utpote  qui  perPetrum  ccelitus  admonebanlur  ad 
prsedicandum  Gcntibus.  Unde  Gajet.  Act,  9.  32. 
i  I  aliis,  scrihit  Apostolos  per  orbem  fuissc  divisos 
intra  triennium,  quo  in  Arabia  fuil  Paulus  ;  boc 
aulem  triennium  ccepit  a  mox  conversione  ejus , 
'|ikc  facta  est  anno  Cliristi  36.  etterminalur  anno 
Cbristi  39.  licet  Baron.  quem  multi  sequuntur 
censeal  Apostolos   per  orbem  esse  dispersos 


APOSTOLOHUM.  Cap.  X!. 

postoccisum  abHcrodeJncobumannoCliristiW. 
de  quo  plura  Actor.  12.  v.  1.  Itaque  bsec  sententia 
i\  posteriori  valdcconfirmaturexeo,quodomnes 
consentiant  S.  Petrum  Antiocbiae  sedisse  per 
annos  septem:  scilicet  usque  ad  annum  secun- 
dumClaudii,  qui  fuit  Cbristi&A.  quo  sedemtrans- 
tnlit  Romam.  Computa  cnim  bos  septem  annos 
retrorsum  ab  anno  Christi  hk.  invenies  primum 
eorum  annum  ,  quo  sedere  ccepit  Anliochiae, 
incidere  in  annum  Christi  37.  Ergo  eodem,  vel 
certe  prcecedente,  puta  36.  conversus  cstCorne- 
lius.  Hrec  magis  patcbunt  ex  iis  qute  dicam 
cap.  12.  1. 


CAPUT  UNDECIMUM. 

SYNOPSIS  CAPITIS. 

Jl  DEOCHRISTIANI  EXPOSTULANT  CUM  S.  PeTRO  ,  QUOD  CORNELIUM  GeNTILEM  INDUXERIT  IN 
EcCLKSlAM.  PETRUS  NARRANDO  SUAM  ET  CORNELII  VISIONEM,  EIS  SATISFACIT.  SeCUNDO  , 
V.    20.    NARRATUR    INCREMENTUM    FIDEI  ,    PRjESERTIM    AnTIOCHI^  :     UNDE    EO    MITTITUR 

Barnabas,  qui  cum  Saulo  totum  annum  ibi  EVANGELIZANS  multos  convertit  :  QUO- 

CIRCA  IBIDEM  PRIMO  DISCIPULI  COGNOMINANTUR  CHRISTIANI.  TerTIO,  VERS.  27.  AGABUS 
PR^EDICIT  FAMEM  TOTI  ORBI  INSTANTEM :  QUARE  FIDELES  ANTIOCHENI  FACIUNT  COLLECTAM, 
QUAM  FIDELIBUS  HlEROSOLYMITIS  PER  SaULUM  ET  BaRNABAM  TRANSMITTUNT. 


UDIERUNT  autem  Apostoli ,  et  fralres  qui  erant  in  Judsea ,  quoniam  et  Gentcs 
ireceperunt  verbum  Dei.  2.  Cum  autem  ascendisset  Petrus  Hierosolymam 
,disceplabant  adversus  illum  ,  qui  erant  ex  circumcisione ,  dicentes  :  3.  Quare 
)inlroisti  ad  viros  praeputium  habentes ,  et  manducasti  cum  illis  ?  4.  Ineipiens 
•  autem  Petrus  exponebat  illis  ordinem  ,  dicens :  5.  Ego  eram  incivitate  Joppe 
jOrans,  et  vidi  in  exccssu  mentis  visionem,  descendens  vas  quoddam  velul 
linteum  magnum  quatuor  initiis  summitti  de  ccelo,  et  venit  usque  ad  me. 
0.  In  quod  intuens  considerabam  ,  et  vidi  quadrupedia  terrse ,  et  bestias ,  et  reptilia ,  et  volatilia 
coeli.  7.  Audivi  autem  et  vocem  dicentem  mihi :  Surge  Petre,  occide,  et  manduca.  8.  Dixi 
autem  :  Nequaquam ,  Domine  :  quia  commune  aut  immundum  nunquam  introivit  in  os  meum. 

9.  Respondit  autem  vox  secundo  de  ccelo :  Quae  Deus  mandavit,  tu  ne  commune  dix,eris. 

10.  Hoc  autem  factum  est  per  ter  :  et  recepta  sunt  omnia  rursum  in  ccelum.  11 .  Et  ecce  viri 
tres  confestim  astiterunt  in  domo ,  in  qua  eram ,  missi  a  Caesarea  ad  me.  12.  Dixit  autem 
Spiritus  mihi ,  ut  irem  cum  illis ,  nihil  haesitans.  Venerunt  autem  mecum  et  sex  fratres  isti ,  ct 
ingressi  suraus  in  domum  viri.  1 3.  Narravit  autem  nobis ,  quomodo  vidisset  angelum  in  domo 
sua  ,  stantem  et  dicentem  sibi :  Mitte  in  Joppen ,  et  accersi  Simonem ,  qui  cognominatur  Petrus. 
14.  Qui  loquetur  tibi  verba,  in  quibus  salvus  eris  tu,  et  universa  domus  lua.  15.  Cum  autem 
ccepissem  loqui ,  cecidit  Spiritus  sanctus  super  eos,  sicut  et  in  nos  in  initio.  16.  Recordatus  sum 
autem  verbi  Domini,  sicut  dicebat:  Joannes  quidem  baptizavit  aqua,  vos  autem  baptizabimini 
Spiritu  sancto.  17.  Si  ergo  eamdem  gratiam  dedit  illis  Deus  ,  sicut  et  nobis,  qui  credidimus  in 
Dominum  Jesum  Christum :  ego  quis  eram ,  qui  possem  prohibere  Deum?  18.  His  auditis, 
lacuerunt ,  et  gloriQcaverunt  Deum ,  dicentes :  Ergo  et  Gentibus  pcenilentiam  dedit  Deus  ad 
vilam.  19.  Et  illi  quidem  qui  dispersi  fuerant  a  tribulatione,  quae  facta  fuerat  sub  Stephauo 
per  ambulaverunt  usque  Phcenicem,  et  Cyprum  ,  et  Antiochiam,  nemini  loquentes  verbum,  nisi 
solis  Judseis.  20.  Erant  autem  quidam  ex  eis  viri  Cyprii ,  et  Cyrinaei,  qui  cum  introissent 
Antiochiam ,  loquebantur  et  ad  Grsecos,  annuntiantes  Dominum  Jesum.  21.  Et  erat  manu.s 
Domini  cum  eis ,  multusque  numerus  credentium  conversus  est  ad  Dominum.  22.  Pervenit 
autem  sermo  ad  aures  Ecclesise ,  quae  erat  Hierosolymis ,  super  istis :  ct  miserunt  Barnabam 
usque  ad  Antiochiam.  23.  Qui  cum  pervenisset,  et  vidisset  gratiam  Dei ,  gavisus  est :  et 
hortabatur  omnes  in  proposito  cordis  permanere  in  Domino  :  24.  Quia  erat  vir  bonus,  et  plenus 


C0MMENTAP.1A  IN  ACTA  APOSTOLORUM.  Cap,  XI.  t05 

Spirilu  sanclo,  et  fide.  Etapposita  est  mulla  tnrha  Domino.  25.  Profectus  cst  autem  Barnahas 
Tarsum  ,  ut  quaereret  Saulum  :  quem  cum  invcnisset ,  perduxit  Antiochiam.  20.  Et  annum  totum 
conversati  sunt  ihi  in  Ecclesia :  et  docuerunt  turham  multarn ,  ita  ut  cognominarenlur  primum 
Antiochije  discipuli ,  Christiani.  27.  In  his  autem  diehus  supervenerunt  ah  Hierosolymis  Pro- 
phetae  Antiochiam  :  28.  et  surgens  unus  ex  eis  nomine  Agahus ,  significahat  per  spiritum  famem 
magnam  futuram  in  universo  orhe  terrarum,  quae  facta  est  suh  Claudio.  29.  Discipuli  autem 
prout  quis  hahehat ,  proposuerunt  singuli  in  minUterium  mittere  habitantihus  in  Judaea  fratrihus: 
30.  quod  et  fecerunt,  mittentes  ad  seniores  per  manus  Barnahse  et  Sauli. 


1.  Apostou,  et  fratres.  ]  Fratres ,  id  est, 
caeteri  fideles,  Apostolis  inferiores  et  subditi. 

Disceptabant,  ]  «te/pivovro.  Syrus  litigabant ; 
Chrysost.  tanquam  valde  offensi  expostulabant. 
S.  Epiphan.haeresi  28.  tradit,  auctorem  et  incen- 
torem  hujus  expostulationis  et  murmuris  fuisse 
Cherintum,qui  proximus  postSimonem  Magum 
fuit  haeresiarcha ,  eundemque  suscitasse  Judaeos 
contra  Paulum,  ut  eum  caperent,  quasi  qui 
Gentiles  induxisset  in  templum,  Act.  21.  28.  Sic 
murmurarant  prius  Juihei  contra  Chrislum  quod 
manducaret  cum  puhlicanis,  Lucae  ,  19.  6.  et  7. 
hi  enim  fere  erant  Gentiles.  Porro  Chorintus 
judaizanspugnabantprojudaismo,  utexcluderet 
christianismum  :  unde  docebat  omnes  homines 
debere  circumcidi ,  et  servare  legem  Mosis , 
ideoque  contra  cum  promulgatum  est  primum 
Concilium  Hierosolymis,  Actor.  15.  ita  Epiphan. 
haer.  28.  et  Philastrius  1.  de  Haeres.  c.  87. 

3.  Manducasti  cum  illis?]  Notat  S.  Chrys.  eos 
non  dicere  :  Quare  praedicasti  illi  Christum  ?  hoc 
enim  quasi  impium  et  injurium  Christo  omnes 
exhorruissent ,  sed  Quare  manducasti  cum  illis? 
hoc  enim  Judaeo  illicitum  videbatur.  Hi  enim  si 
cum  Gentibus  communicarent  in  mensa,  cense- 
bantura  Judaeis  hoc  convictu  conlaminari,  fieri- 
que  immundi.  Sed  pariter  haec  censura  frigida 
erat,  Judaica  et  Pharisaica ,  jamque  per  Christum 
cum  lege  vetere  ejusque  immunditie  et  irregu- 
larilate  sublata  el  abolita. 

U.  Incipiens  autem  Petrus.  ]  Vatabl.  rem  ab 
initio  repetens  Pelrus. 

5.  Vidi  inexcessu.  ]  Graxe,  inexstasi,  Pagnin. 
inraptu;  Vatabl.  in  abstractione ,  scilicet,  spiri- 
tus,  idest,  spiritusmeus  abductus  (non  realiter, 
sed  intellectualiter)  a  corpore  meo  vidit ;  Tigu- 
rina ,  raptus  extra  me  vidi  visum.  Petrus  hic  re- 
texit  et  repetit  totam  seriem  rei  gestae  enarra- 
lam  cap.  praecedenti  usque  ad  v.  18.  quare  eam 
hic  non  repetam. 

16.  Vos  autem  baptizabimini  Spiritu  sancto,] 
in  Pentecoste.  Vide  dicta  c.  1.  5. 

17.  Eamdem  gratiam,]  VffT»iv  Swoeav;  Tigurina  ; 
par  donum,  vel  a;qualcm  gratiam  :  par  scilicet  in 
substantia,  licet  in  quantitate  pro  disposilione 
velDei.vel  hominis,  dispar  el  majus,vel  minus. 

Ego  quis  ebam,  qui  possem  prohibebe  Deum,] 
ut  scilicet  gratiae  Dei  descensum  et  illapsum  in 
Cornelium  inhiberem,  sisterem  et  averterem. 
Hocenim  impossibile  est,  aeque  ac  impium  et 
satanicum.  q.  d.  Sicut  non  potui  impedire  des- 
censum  Spiritus  sancti,  sic  necbaptismumejus- 
dem.  Spiritus  sanctus  enim  suam  Cornelio 
eommunicans  gratiam ,  significabat  se  pariter 
velle  conferre  ei  per  me  suum  baptismum,  ut 
caeteris  suis  fidelibus  suaeque  Ecclesiae  aggiv- 
garetur.  q.  d.  Si  ego  Gentiles  arcere  non  potui 
a  Christianismo ,  nec  vos  poteritis.  Ita  Glossa. 

Moral.  mirarehicS.Petrimodestiam.qua  cum 


esset  superior,  imo  Summus  Pontifex  ,  Qdelium 
desequerelasnon  respuit,  nec  imperioserefuial, 
dicendo  :  Ego  scio  quid  agam  ,  non  teneor  vobie 
rationem  factimei  reridere :  vestrum  estobedire 
et  tacere ,  etc.  Sed  modeste  el  humililer  serieni 
rti  gesUe  enarrans,  eis  satisfacit. 

Idem  imitari  debere  Praelatos,  cum  ab  inferio- 
ribus  reprehendunlur,  ut  scilicel  cis  ex  rationc, 
nonex  potestate  satisfaciant.  docetS.  Greg.  I.  9. 
epist.  39.  ISam  si  in  querela  fideliuni ,  inquit,  ati- 
quidde  sua  potestate  diceret  (S.  Petrus)  profeclo 
doctor  mansueludinis  non  fuisset.  Humili  ergo  eos 
ratione  placuit,  atque  in  causa  reprchensionissiuc 
etiam  testes  exhibuit.  Si  ergo  Paslor  Ecclcsia 
Apostolorum  Princeps ,  signa  et  miracula  singu- 
lariter  faciens,  non  dedignatus  est  in  causare- 
prehensionis  sua3  rationem  humiiiter  reddere , 
quanto  magis  nos  peccatores  cum  de  re  aliqua  re- 
prehendimur ,  reprehensores  nostros  ralione  humiU 
placare  debemus.  Sapienter  Climachus  gradu  26. 
hoc  dat  signum  opus  esse  ex  Deo,  nosque  ope- 
rari  secundumDeum,  si  ex  ejus  actione  plus  hu- 
militatis  in  animaaccipiamus ,  quam  prius  habuc- 
rimus.  Si  enim  ex  eo  superbiamus,  signum  est, 
nos  id  fecisse  non  ex  Deo,  sed  ex  diabolo ,  puta 
exfastu,  vanitate,  etc. 

18.  Glorificaverunt  Deum.  ]  Ergo,  ait  Chn- 
sost.  horum  exemplo  bonis  proximorum  non 
invidere,  sed  gaudere  debemus,  iisque  gratu- 
lari.et  Deum  glorificare ;  esto  ipsi  nos  supe- 
rent  et  transcendant,  uti  Gentiles  superarum 
Judaeos  in  fide  el  chrislianismo. 

Pqenitentiam,]  id  est ,  tempus  et  locum  poeni- 
tenliae,  ait  Lyran.  Secundo,  po:nitentiam,  idest, 
graliam  etimpulsumadpoenitentiam.  ItaGlossa. 
Tertio  ,  panitentiam  ,  id  est ,  effectum  et  fruc- 
tum  pcenitenliae  :  puta  remissionem  peccato- 
rum.  Utrobique est  metonymia :  in  secundo  enim 
sensu  ponitur  effectus  pro  causa ;  in  tertio  caus;i 
pro  effectu. 

Ad  vitam.  ]  Ut  vivant ,  ait  Vatabl.,  scilicet  hic 
vita  lidei  et  gratiae,  in  futuro  vita  gloriae  et  feli- 
citatis  aelernae. 

19.  Sub  Stephano,  ]  £«<  STEyavw  ,  quod  Primo 
verli  potest,  propter  Stephanum.  Ita  tSyrus.  Se- 
cundo,  post  Stephanum.  Ita  Valabl.  utrumqm 
compleclitur  Noster,  vertens,  sub  Stephano ,  id 
est,  tempore  Stephani,  ob  ejus  zelum  et  liberta- 
tem  arguendi  Jtulaeos. 

Phoenicem.  ]  Phocnice ,  vel  Phcenicia  regio  est 
Syrise  (unde  el  incolae  Syrophcenices  vocantur  ) 
cujus  metropolis  erat  Tyrus  :  praecellit  nunc 
Tripolis,  ita  dicta  a  trium  urbium  obtentu,  sci- 
licet  Sidonis,  Aradi  et  Tyri ,  ait  Strabo  ,  Plinius 
et  Mela  lib.  1.  Vide  Salmeronem  tom.  1.  pro- 
leg.  41.  Phoenices,  pr^sertim  Tyrii,  navigaiionc 
fuerunt  celeberrimi ;  unde  ab  eis  conriila  esl 
Carthago  in  Africa  ,  et  Afri  vocati  sunt  Prrni , 
quasi  Phoeni  etPhoenices.  Hinc  et  Pnpnonim  lin 


206  COMMENTARIA  IN  ACTA 

gua  Syrae  et  Hebraeae  fuit  allinis,  tcste  S.  Ilieron. 
J.  5.  in  c.  25.  Jerem.  et  S.  Aug.  in  psal.  136. 

Am  iociiiam.]  Ilaec  ;iit  S.  llicron.  in  c.  6.  Amos, 
cst  Syrkemetropolis,  tertium  Inter  otnnes  liomani 
orbis  ttrbcs  locttm  obtinens,  hocest,  post  liomamct 
Aiexandriam.  HincetS.  Petrus  ibi  prhuo  cathe- 
dram  suam  constituit.  Unde  Antiochena  Eccle- 
sia  facta  est  secunda  sedes  Patriarchalis.  Prima 
enim  est  Romana,  tertia  Alexandrina,  quia  t>am 
fundavii  S.  Marcus  missus  a  S.  Pelro.  Atque  hae 
tres  solae  fuerunt  primae  Patriarchales ,  quibus 
postea  accessit,  quarta,  scilicet  Hierosolymi- 
lana  :  h;i'c  enim  facla  est  Patriarchalis  explicite 
a  Vigilio  Papa  inConcil.  Rom.  anno  Dom.  553. 
ut  docet  Baron.  implicite  vero  a  Concilio  Chal- 
cedon.  Actor.  7.  quodei  subjicit  trcs  Palestinas, 
ui  cjus  litcm  cum  Antiochena  dirimerel.  Acces- 
sitquinta,  scilicetConstantinopolitana,  tempore 
et  opera  Justin.  Imp.  ibidem  residentis  :  postea 
adjectae  sunt  et  ali;e,  ut  Aquileensis  et  Venela. 
VideSigonium  1.  1.  de fiegno lialiae. 

20.    LOQUERANTUK  AD  Gr.-ECOS  ,   ]   wp4<    e).>7ivi;«s , 

id  est ,  ad  Grcecistas  ,  iioc  cst ,  ad  Judaeos  inter 
Graecos,  id  est  Genliles  natos,  veleducatos,  vel 
habitantes.  Ita  Vatabl.  Verum  quia  Graecistae  hic 
opponuntur  Juchcis  degentibus  in  Phcenicia , 
Cypro  el  Anliochia,  hoc  est,  in  regionibus  et 
urhibus  Gentilihus  :  hinc  per  Grcecistas  hoc  loco, 
nonJudaei  inter  Gentes  nati,  vel  viventes  ,  sed 
Gentiles  significanlur,  e)/V<jvt?at,  ergo  hic  idemcst 
quod  i).).r,-;z:,  hoc  est,  Graecistae  sunt  Graeci,  puta 
Gentiles.  Ila  Lyran.  Hugo  et  Cajet.  Unde  patet, 
hosce  Cyprios  Evangelislas  evangelizasse  Genli- 
libus  anle  conversum  Cornelium,  scilicet  paulo 
posl  necem  S.  Slcphani ,  uti  dictum  est  v.  19. 
qua  de  re  plura  dixi  in  fine  cap.  10.  Forte  Lucas 
eos  vocat  eIA»iws#,  id  esl  Grwcistas  ,  quia  cum  es- 
sent  Syri  ct  Phoenices  loquebantur  tamen  graece, 
hoc  est,  imbuti  erant  sapientia  et  eloquentia 
Graecanica  :  lunc  eniin  Graecorum  sapientes  et 
oratores  erant celebres ,  adeoutlsocrales  in  Pa- 
negyrico  dicat ,  nomen  Graecorum  jam  non  na- 
tionis  gentisque ,  sed  rationis  esse  ac  mentis. 
Unde  et  ApOstolus  Rom.  1.  1Z|.  Graecos  vocatsa- 
pientes,  Barbaros  insipienles.  Et  1.  Cor.  1.  22. 
Greeci,  inquit,  sapienliam  quwrttnt. 

Et  eratmanus  Domini  cum  eis. ]  Mcinns, idest, 
assistenlia,  potenlia  el  cooperatio.  q.  d.  Deus 
sua  potenti  manu  aderat  eis  ad  faciendum  mi- 
racula  in  confirmationem  fidei,  adpraedicandum 
tanla  sapienlia  et  clficacia,  ul  multos  Genlilcs 
converterent  ad  Christum.  ItaS.  Chrys.  ctOEcum. 

MULTUSQUE  NUMERUS  CREDENTIUM  CONVERSUS  EST 

ad  Dominum.  ]  Crcdentium,  id  est ,  incipientium 
eredere  :  sumilur  enim  in  actu  inchoato.  Nam 
ante  Cy|)riorum  pivedicationem  erant  Gcntiles, 
id  est,  inlidcles,  non  credentes,  imo  ignorantes 
Christum.  Unde  Syrus  verlit,  Multique  credidc 
runt,  et  convcrsi  sunt,  id  cst,  credendo  conversi 
sunt,  a  gentilismo  ad  Chrislianismum.  Est  hen- 
diadys.  Et  Tigurina  clare  vertit,  multusquc  nu- 
merus  rcccpla  fide  conversus  cst  ad  Dominum. 

22.  Misiciuj.vr  Rarnaram.  ]  llecte ,  ait  Cajetan. 
Cypriis  praidicaloribus  Cyprium  item  prcedicato- 
rem  adjunxcrunl.  Erat  enini  Barnabas  oriundus 
ex  Cypro.  Docet  S.  Chrysost.  non  ivisse  eo  ipsos 
Aposlolos,  propler  Juchcos,  ne  eos  offenderent, 
conversundo  cum  Gentilibus  Cypriis  et  Anlio- 
chenis. 

23.  Cum  vimssET  gratiam  Dei.  ]  Quod  scilicet 
Gcnltles  Antiochiaepergratiam  Dei  excitati,  tam 


APOSTOLORUM.  Cap.  XI. 

avide  arriperent  Gdem  Christi,  in  caque  tam 
essent  constantes,  devoti  et  ferventes.  Rursum 
gratiam,  id  esl,  gratias  gratis  dalas,  puta  lo- 
quendilinguis,  propbelandi,  inlerprelandiScrip- 
turas,  celebrandi  magnalia  Dei,  etc.  Antioche- 
nis  a  Deo  cum  fide  et  baptismo  conmnmicatas. 

HORTADATOB  OM.NES  IN  PBOPOSITO  CORDIS  I'EIIMA- 

KERB  IN  Domino.  ]  Hoc  esl,  i 1 1  Domini  JesuChris- 
ti  lide ,  amorc ,  gralia,  Ecclesia,  puta  in  Cliris- 
tianisnio,  Graeca  habent,  exhortabatur  eos,  ui 
proposilo  cordis  sui permanercnl  Domino ,  Syrus  , 
ttl  lolo  corde  suo  adhmrcrent  Domino  ;  Pagnin.  ut 
proposito  cordis  perseverarenl  in  Domino.  Vvohor- 
tabatur ,  graece  est  na^eza/et ,  quod  multa  signifi 
cat,  Primo,  cohortahatur  ;  Secundo,  excilahat; 
Terlio  consolabatur  ;  Quarto  ohsecrabat  ; 
Quinto,  efilagitabat.  Ila  Syrus  ;Sexto,  advocabal 
el  quasi  advocatus  causam  eorum  agensconsu- 
lebat  omnibus.  S.  Clnysostomus,  Uorlubatur , 
inquit,  omnes  cum  prccconio  etlaudibus  :  et  forsuu 
in  eo  quod  laudabat  ct  approbabal  turbum,  plures 
converlit :  virlus  enim  latidala  crcscil. 

Dogmatice  disce  hic,  perseverantiam,  licet 
sit  donum  Dei,  lamcn  pendere  a  libero  arbilrio, 
adeoque  in  cujusvis  fidelis  et  justi  polestale  ei 
arbitrio  esse,  cum  Dci  gratia  in  fideelcharitate 
perseverare  usquc  ad  linem  vitae,  itaque  salva- 
ri.  Deus  enim,  nisi  ipsi  illius  gratiai  defuerint,  si- 
cut  ccepit  opus  bonum ,  ila  perftciet  operans  velle 
et  perflccre  ,  inquit  Concil.  Tridenlin.  sess.  6. 
cap.  13.  etcap.  11.  Deus  namque  stta  gratia  semel 
jttstificatos  non  deseril ,  nisiub  cis  prius  descratur. 
Pie  vero  S.  Augusl.  in  Soliloquiis  cap.  16. 
In  toto  tcmporc ,  ait,  totumme  simul  semper  con- 
sideras ,  ac  si  nihil  cdiud  considcrare  habeas.  Sic 
super  cuslodiam  meam  stas ,  sicul  si  omnium  obli- 
tus  sis,  et  mihi  soli  intendere  vetis.  Quocumque 
iero  ,  tu  me  Domine  non  deseins,  nisi  prior  ego  te 
dcseram. 

Rursum  duplex  cst  donum  perseverantiae. 
Prius,  quo  quis  in  fidc  et  gratia  Deiperseverare 
potest,  si  velit.  Hoc  hahent  omnes  jusli  in  actu 
primo,  habiturietin  actu  secundo,  si  assidue 
gratiam  Dei  invocent,  cique  strenue  cooperen- 
tur.  Posterius,  quo  quis  m  lide  ct  gralia  usque 
ad  mortem  actu  perseverat  ;  lioc  habent  omnes 
et  soli  preedestinali,  sive  electi  ad  gloriam.  Hi 
enim  a  Deo  accipiunt  gratiam  elficacem,  sive 
congruam,  qua  scilicet  praevidet  Deus  eos  non 
tantum  posse  perseverare,  sed  et  actu  perseve- 
raturos;eo  quod  libero  arhitrio  ita  sitcontem- 
perata ,  ut  illud  ad  cooperandum  pelliciat  et 
llectat,  ideoque  liberum  arbilrium  ei  sponte  el 
continue  usque  ad  mortem  cooperctur.  ItaS.  Au- 
gust.  toto  lib.  de  Bono  perseveranliae,  et  lib.  de 
Prsedestinatione  Sanclorum.  Et  Concil.  TridenL 
sessione  6.  can.  16.  Si  quis,  inquit,  magnum 
illud  usque  in  ftnem  perseverantioB  donum  se  ccrtu 
habitttrum  absoiuta ,  el  infaUibUicertiludinedixc- 
rit,  nisihocex  speciali  revelatione  didicerit ,  ana- 
thema  sit.  Unde  hoc  donum  non  cadit  sub  mcri- 
tum,  sed  merum  est  Dei  donum  ,  qui  illud  dn' 
quibus  voluerit ;  pcr  orationes  tameu  fervidasei. 
continuas  illud  postulando,  pcrque  assidua  bo- 
na  opera  illud  k  Deo  impetrare,  et  quasi  de 
congruo  emereri  possumus.  Quocirca  qui  hoc 
donum  ambit,  uli  quilihet  salulis  suae  cupidu* 
amhire  debct,  sequaturmonitum  S.  Pelri  ep.  £. 
cap.  1.  v.  10.  Salagite,  ut  per  bonaopera  certam 
vestram  vocationem  et  electionem  faciatis  :  har. 
cnir.i  facientes  non  peccabitis  aliquando.  Et  c.  ". 


GOUHENTARIA  IN  ACTA 
1^4.  Satagitc  immaculati  ct  inviolati  ci  invenire  in 
pace. 

Moraliierdisce,  quantum  domnn  ex  parteDci, 
et  qiuinla  virtus  ex  parle  hominis  sil  persevc- 
ranlia.    S.  Hieronymus   epist.   10.  ad  Furiam  , 
Non  quctruntur  in  Christianis  inilia ,  inquit,  sed 
finis.  Paulusmatecccpit ,  sedbene  finivit.  Judcelau- 
dantur  exordia,  sed  cxilus  prodilione  damnatur. 
Idem  I.  1.  Contra   Jovinianum  :  Incipcre,  ait, 
plurimorumcst ,  perscverare  paucorum.  Undeet 
grande  pritunium  eorum  qui  pcrseverarinl.  Senior 
ille  in  Vilis  Patruvn  1.  5.  c.  7.  de  patientia  nuine- 
ro  35.  Sicut  canis  vcnaticus,  inquit,  videns  tepo- 
rcm  sequitur,   nec  impeditur  proptcr  illos  cancs 
qui  post  se  rcvcrlunlur  ,  sed  ncque  de  praicipitiis , 
neque  de  silvis ,  neque  de  vepribus  cogitans ,  radi- 
turel  pungitur,  ct  non  quiesclt  donec  comprehen- 
dat  :  ita  et  qui  Dominum  Christum  qucerit ,  cruci 
indesinentcr  intendit,  qucc  occurrunt  icnndnlaom- 
niapra3tericns,donccadcrucifixnniperv(hiat.  Ibid. 
1.  h.  num.  21.  Perseverantia  bonl,  inquit,  vletoria 
est  cerla,  et  coronabcris  :  Nulla  cnim  re  magis 
vincunturtcnlalionescarniseldiaboli,  quam  pcr- 
severanter  eis  resistendo,  vacandoque  orationi. 
Hincintcr  virtutes  sola  perseverantucoronntur.- 
yam  qui  perseveraverit  ttsqtte  in  ftnem,  hic  salvur, 
crit ,  ait  eeteraa  Veritas   Mattli.  10.   Quocirca. 
persevcrantia  utivirtntum  est  maxima,  ita  SUOT- 
mum  cst  Dci  donum  ,  ut  docet  S.  Aug.  1.  de  Bo- 
110  piu  s<  vcranti.e,  ct  Concil.   Tridcnt.   scss.  6. 
can.  16.  Incassttm  qttippc  bonum  agitur ,  si  ante 
vilcv  tcrtninian  dcsrratttr  :  qttiacl  fruslraveloci- 
tcrcurrit:qtii  priusquam  ad  mctasvenerit,  deftcit. 
nit  S.  Gregor.    et    habelur    dc  pcenitcnt.  dis- 
lincl.  3.  canon.  Incassum.  Quocirca  S.  Paulus  : 
Qiue  TetfOj  iliquit,  sttnt  oblivisccns  ,  ad  eavcro 
qutv  sunt  priora  extendens  meipsum,  ad  destina- 
tum  pcrscquor,   ad  bravitim  supernce  vocationis 
DciinChristoJesu,T>h\U[>.  3.  1/j.  Animalia  sancta 
Ezcch.  c.  1.  9.  Non  revertcbantur  cum  incedcrent 
sed  unumquodque  anlc  faciem  suam  gradicbatur. 
Ita  Victor  ;,roconsul  Carthaginis,  ad  fldei  nega- 
tioncm  sollicitaUis  a  legalis  regis  Arriani:  Di- 
cite,  inquit,  rcgi  vcslro  ,  ut  subjiciat  me  ignibtts, 
adigal  bestiis  ,  excrucict  omni  gcnere  tormenlo- 
rum.     Si   conscntio,  frustra  stim   baplizatus   in 
Krclesia  Calholica.  Ita  Victor  Uticcns.  1.3,  Wan- 
dal.  Histor.  Pcrseverantiacrgo ,  ait  S.  Bernardus 
episl.  129.  est  vigor  virium ,virlutitm  consumma- 
tio,  nutrix  ad  mcrilum,  mcdialrix  adpra^mium, 
soror  paticntia;,  constantice  filia ,  amica  pacis , 
amicitiarum  notttts ,  ttnanimitatis  vinculum  ,  pro- 
pttgnacuttim  sanctilatis.  Vidc  cumdcm  epist.  253. 
ad  Guarinum.  Dcnique  audi  Christum  Apoc.  2. 
10.  Eslo  ftdelis  usque  ad  mortcm ,  et  dabo  tibi  co- 
ronam  Vitcp.  Et  cap.   3.  11.  Tcne  quod  habes ,  ut 
ncnw  accipiat  coronam  tttam.  Vidc  ibi  dicta. 

Idcni  viderunt  Gcntiles.  Socrates ,  apudSto- 
bceum  ser.  1.  de  Prudcntia  :  Ut  statua  basi ,  in- 
quit,  ita  cir  bonus  instituto  innixus,  ab  honesto 
nuUalcntts  disccdrre  dcbet.  Ibidcm  Chilon  ait  , 
tarde  quldem  aggredienda  omnia,  vcrum  cinn 
gemeljam  iiiceperis,  constantissime  in  agend<> 
perseverandum  csse.  Livius  lil).  5.  decad.  1.  Ad 
discipitnam  mitilicp ,  inquit,  plurimum  interest , 
insaescere  militem  non  sotum  parta  victoria  frui, 
scd  si  rcs  etlam  lcntior  sit,  pati  ta'tlittm  ,  ct  qttam- 
visfrrcc  spci  r.rsprrtarr  r.vi/am  :  si  non  sit  cvstat  • 
perfcctttm  brtlam,  hinnrm  oprriri  :  nec  sicut  ccs- 
ttvas  aves ,  statim  autamno  tcctarc ,  rrrcsstnn 
chcumspiwe,  .widit,  urbes  Inexpugnabik^s,  soTa 


Al-OSTOLOnlM.  Cop.  XI. 
cbsidionis  pcrseveranlia ,  per  fam^m  tt  sitim 
(■xpugnari.  Seilorius,  tesle  Plutareh.  in  <jus  Vi- 
ta  :  Pcrscverantia ,  inquit,  est  effkaeior  vi,  mut- 
taquc  quce  uno  hnpetu  confici  non  possant,  paulu- 
thn  absotvuntur :  est  cnim  ussiduilatis  vis  invicta, 
<l'tce  omnem  sttperat  cxsinditque polcntiam.  Scneca 
cpist.  1.  fiillil,  inquit,  est  quod  nun  expugnet: 
psrtinax  opera  ,  et  intenta  ac  diligens  curu.  Idem 
epist.  65.  Inexcelsocsl  vilabeala  ,scd  perscveran- 
tia  penelrabitis.  hlem  alibi  :  Turpccst  ccdereone- 
ri ,  et  luctari  cum  ofjicio,  quod  semel  recepisti. 
Non  esl  vir  forlis  ac  strenuus ,  qui  taborem  fttgit } 
nec  crescit  itli  animus  ipsa  rcrum  difficullale.  Lrg0 

Tcrfcr  ct  obdura  :  dolor  liic  tibi  proderit  olimi 
Sx[,c  tulit  lassi  succus  ainarus  oj>em. 

2/l.    QTTtA  ERAT   VIR  HONUS  ,    ET  PIiXKOS  SlMRITC 

samjto,  ]  instar  sui  condiscipuli  sancti  Stephani 
cap.  6.  5.  Tales  cnim  aptissimi,  imo  neccssarii 
sunt  ut  alios  exhortentur ,  impellanique  ad  om- 
nc  bonum.  Aqua  cnim  non  gencrat  igucm  ,  sed 
aquam  :  sic  lcpidus  et  frigidus  frigidos  facit, 
non  calidos  ei  fervidos  spirilu.  Plcnusergo  Deo 
sit  oportet  vir  Apostolicus,  quifrigida  hominuni 
corda  Dei  nniorc  succendat. 

Unde  tales  singulis  soeculis  Ecclcsi.'e  suas  sub- 
mittcrcsolcl  Deus,  uti  olim  suhmisitS.  Augusti- 
num  ,  S.  Basilium  ,  S.  Chrysoslomum ,  S.  Grego- 
rium,  S.  Bernardum,  S.  Dominicum,  S.  Francis- 
cum  ,  etc.  Ita  hoc  sajculo  submisit  S.  Ignalium. 
cjusque  socios  a  Dcoignitos,  qui  refrigesccnlcm 
in  mundo  charitalcm  acccndcrcnt.  Unde  de  iis 
P.  Pelrus  Canisius  a  vidua  quadam  Arnhemii 
celebris  sanclitalis,  ante  Sociclalis  nostrcc  audi- 
tum  nomen,  efllata  divino  Spiritu,  vaticinium 
hoc  accepit  :  T«,inquit,  filicooptabcris  innovum 
quemdam  sacerdotam  Ordinem ,  qucm  in  Ecclesia 
sua  ad  reformalionemejus ,  ac  multorum  scdutem 
parat  Dcus.  Ego  cos  pcr  visum  vidi,  et  tc  ad  eos 
adjungi.  Graves  crunt  viri ,  docti ,  modesti,  Dco 
pleni ,  et  animarum  chctritate  pra-diti.  Talem 
mox  Moguntiae  Canisius  vidit  P.  Pctrum  fabruni, 
primum  S.  Ignatii  socium,illicoquc  ci  et  Socie- 
latinomen  dedit,  uti  rcfertP.  Sacchinus  inejus 
vita  1.  1.  Ad  hanc  idcam  cl  normam  se  examinct. 
formet  et  perficiat  vir  ReHgiosus  el  Apostolicus, 
utalios  inllammet,  Deoque  impleat. 

Sapienter  S.  Bcr.  s.  18.  in  Cant.  Sisapis,  ait , 
concham  te  cxhibcbis ,  ct  non  canatcm.  Ilic  siqui- 
dcm  pene  simul  ctrccipil  ct  refundit :  illa  vcrodo- 
nec  impleatttr  cxspectat ,  et  sic  quod  supercdntndat 
sine  suo  damno  commtttticcit,  etc.  Vcrum  canctlcs 
multos  hodie  habcmus  in  Ecclesia ,  conchas  vcro 
pcrpaucas ,  ut  ante  cffattdrrr  quaih  infundivctint. 
prompti  docere  qaod  non  didicerunt ,  ct  aliis  prcr- 
esse  gestienlcs  ,  qui  scipsos  regere  nesciunt.  El 
mox  :  Concha  hniictur  fontem.  Nonmanai  ittic  in 
rivttm  ,  ncc  in  lacum  cxtindilur ,  donec  sui  satictur 
aquis.  Dcniquc  ipsc  fons  vitcc  plrntts  in  seipso  pri- 
mum  ebttlliens  in  pro.vima  sccreta  ccvtorum,  dcincb: 
rrapit  in  tcrras,  ac  dc superfltto homincs  ctjumenla 
satvavit.  Ergo  ct  ta  facsimililcr.  Implcrc  prius, et 
sic  curato  cffundrrr. 

Et  apposita  r.sr  mit.ta  TmnA  Domino.  ]  q.  d. 
Per  exhortationes  Parnaba;  multi  conversi  sunt 
ad  Chrislum,  et  ad  Ecclesiam  ejus  aggrcgati : 
quienim  apponiturct  aggregatnr  et  corpori,  pu- 
ta  Ecclesiae  ,aggrcgntur  capiti,  pula  Christo. 

25.  Ut  Qi'.cnEi\ET  Paii.vm.]  Paulus  enimvetus 
fnerat  amicus  Barnaba?,  ejusque  condisclpulu^ 
sub  Gamaliele  magislro,  longc  jam  ei  amidor 


COMMENTAHIA  1N  ACTA 

io  Clirisio  cl  Cink->iianismo.  PraeclareS.  Chrys. 
V.enil ,  ;iii,  Bamabas  ad  atldctam ,  ad  clucem  belli 
<td  eerlantem  singulari  duello:  venit  ad  canem  ve- 
nalicum  tcones  occidentcm  ,  ad  taurum  fortcm,  ad 
jticon  <iar<tm,ad  os  orbi  sufficiens.  Addil  (leiil.de, 
Pauli  vimuis  et  zeli  fuisse,  quod  tania  Qdelium 
mulliludo  Antiochice  sit  Ecelesice  aggregata  f 
(|uodque  ihideinortiun  silnomenChrislianorum. 
Lrbcin  ergo  illam  celebrat ,  quod  prima  omnium 
orePauli  frui  meruerit,  cum  tanto  suofructu, 
laude  el  gloria,  seque  ac  postea  fruita  est  ore 
aureo,  ipso  inquam  Chrysostomo  Pauli  disci- 
pulo  el  aemulo. 

26.  Convuksi  svsr ,  ]  cvjxxtwxi ,  id  est,  ut  ex- 
ponit  Syrus  ,  congregati  sunt ,  hoc  est,  sacras 
synaxes,  sacros  conventus,  sacros  coetus  ege- 
runt,  convocando  et  congregando  populum  in 
Ecclesiam ,  ihique  edocendo  fidein  Christi,  el 
pnedicando  Evangelium.  Pagnin.  egerant  cum 
<a  congi-egalionc ;  Tigurina,  consuetudinem  ege- 
rttnt  cumea  congrcgatione.  Grcecum  enim  suvayw 
idem  est  quod  congrego  ,colligo ,  consocio.  Umiu 
ewxfuyh,  id  est  synagoga,  congregatio.,  colleclio, 
CQ3tus,  concio,  Ecclesia. 

Ita  ut  cognominarentur  (  Tigurin.  nuncupa- 
TCntUV  )  PRIMUM  AnTIOCIH/EDISCIPULI  Christiani.  ] 
A  Christo,  sicut  Platonici  aPlatone,  Aristotelici 
ah  Aristotele  duce  et  magistro.  Suidas  verho 
Christiani,  ccnset  id  faclum,  cum  S.  Petrus  ahi- 
turus  Romam  Evodium  sihi  successorem  in  se- 
de  Antiochena  declaravit;  tunc  enim,inquit, 
Christiani  vocari  ceeperunt,  qui  prius  vocaban- 
tur  Nazareni  et  Galilici.  Genehrardus  id  factuin 
pulat  anno  Chrisli  49.  (|ui  fuit  a  morte  ejus  de- 
cimus  sextus.  Veruni  id  anterius  factum  esse, 
sub  eum  annum  quo  Antiochiae  prcedicarunt 
Paulus  et  Barnabas,  satisinnuit  hic  Lucas.  Unde 
Haron.  opinatur  quod  nomen  inditum  anno 
Christi  hc.  qui  fuit  a  morte  ejus  decimus  :  qui  et 
additperperam  a  Gentilibus  Christianos  vocatos 
Chrestianos ,  et  Chrislum  Chrestum.  Sub  annum 
enim  43.  S.  Petrus  Antiochia  abiit  Romam  ver- 

SliS. 

Porro  Gentiles  partim  per  ignoranliam,  par- 
lini  perirrisionem  Christum  \ocab3int  Chrestuiu, 
et  ChrisUanos  Chrestianos.  Unde  Tertulianus  : 
Si  nominis  odium  cst ,  quis  nominumreatus  ?  quce 
accusalio  vocabulorum  ?  uisi  si  aut  barbarum  su- 
nat  atiqaa  vox  nominis,  aut  infaustum,  aut  via- 
tedicum,  aut  impudicum  :  Christianus  vero,  quan- 
tum  inlerprelatio  cst ,  de  unctione  deducitur.  Scd 
cl  cum  perperam  Cliristianus  pronuntiatur  a  vo- 
bis  (  nam  nec  nominis  certa  est  nolilia  penes  vos  ) 
de  suavitalc  vel  benignitatc  compositum  est.  Odi- 
turergo  iu  lioniiuibus  innocuis  ctiam  nomen  inno- 
cuum.  Et  paulo  posi. :  Aulc  odium  nominis ,  com- 
pctebat  prius  de  auctorc  scclam  rccognoscere,  vel 
aucLorcm  dc  sccta.  Al  uunc  ulriasque  inquisitionc 
ct  agnitione  uegiecta,  uoiuen  detinelur ,  ncmen 
cxpugnatur  ct  ignotam  sccLam ,  ignotum  et  auc- 
torcni  vox  sota  privdamnat ,  quia uomiuantur ,  nou 
quiu  rcvincuniur.  Eodein  modo  loquitur  Lactan- 
tius  :  Ignari,  inquit,  rerum  nosLrarumChrisLum 
Chrcsluiu,  vt  Chrisiianos  ChrcsLianos  vocabanl  : 
y.;-r.^i  auLcm  bouus  el  commodus  dicilur.  Sic  el 
Jusliuus  Martyr.  iMominis  sane  quidem  appcllalio- 
ncncquc  bouuiu  quidquam,  ncque  malum  sine  fac- 
ils  sub  nomen  ipsum  cadentibus  judicatur.  Et 
quantum  adnomcu  ipsum  pcrtinet ,  quod  cruniuis 
loco  nobis  objicilur,  oplimi  ccrte  ■/jvl:o-.y-tJi  sumus 
Sic  et  Theophilus  Auliochcnus  :  Mihi,  ait,  cri- 


APOSTOLORUM.  Cap.  XI. 
mcn  vcrtis  quodsim  Chrestianus  (ita  enim  lalinc 
(irieca  vox  redditur  )  et  insigne  practarumque 
hoc  nomen  geram.  At  tibere  confiteor  me  esse 
Chrestianum,  et  nihil  magis  in  votis  habeo,  quam 
ut  sim  Euxfvi?os  ,  id  est,  bonus  erga  Deum  :  non 
cnim  mihi  moleslum  aul  odiosum  iltud  nomen  est. 
Certe  Suetonius  :  Judcxos,  inquit,  impulsore 
Chreslo  assidue  tumultuantes  Roma  exputit.  El 
mihi  valde  verisimile  fit,  apud  Tacitum  legen- 
dum  esse  Chrestianos  et  Chrestum.  Vulgus,  in- 
quit,  Chrestianos  appellabat :  auctor  nominis  ejus 
Chrestus  ,  qui  Tiberio  imperitanle  per  procurato- 
rcin  Pontium  Vitatum  suppticio  affectus  erat. 

S.  Chrysost.  bom.  3.  ad  populum,  mire  extol- 
lit  et  celebrat  suam  urbem,  puta  Antiochiam, 
quod  in  ea  primum  auditumsit  nomen  Christia- 
num.  Hoc  enim  nomen  uli  fidelium  proprium, 
ita  illustre  est  et  exlmium.  Unde  id  praevidens, 
in  spiritu  Isaias  exultavit,  dicensc.  43.1.  Vocavi 
te  nomine  tuo :  meus  es  tu,  puta  Christianus  a 
me  Christo,  et  c.  62.  2.  Vocabitur  tibi  nomen 
novum,  quod  os  Domini  nominabit.  lllustrius  er- 
go  est  esse  et  vocari  Christianum,  quam  esse, 
et  vocari  regem  vel  principem  :  Chrislianus 
enim  est  Christi  discipulus,  imo  filius  et  heres 
regni  ccelestis.  Quocirca  jure  queritur  Salvia- 
nusl.  h.  de  Providentia  suh  initium,  Chrislianos 
perdere  vim  lanti  -et  tam  sancti  nominis  vitio 
pravitatis.  Nam  qui  Christiani  nominis  opus  non 
agit ,  Chrislianus  non  esse  videtur.  Nomen  enim 
sine  actu  atque  officio  suo  ,  nihil  est.  Quid  est  aliud 
principatussine  meritorum  sublimitate ,  nisi  hono- 
ris  titutus  sine  hominc  ?  aut  quid  est  dignitas  in 
indigno,  nisi  ornamentum  in  luto?  Circulus  au- 
reus  in  naribus  suis ,  mulier  putchra  et  fatua, 
Prov.  11.  Et  in  nobis  itaque  Christianum  vocabu- 
tum  quasiaureum  decus  est  quosi  indignc  utimur, 
fit,  ut  sues  cumornamento  essevideamur. 

Huc  pertinet  illud  Musonii  apud  Gelium  1.  9. 
cap.  2.  de  hominihus  improhis,  qui  se  Philoso- 
phos  vocabant:  Mihi,  inquit ,  dolori  et  aegritudi- 
ni  est,  quod  istiusmodi  animalia  spurca  atque  pro- 
bra,  nomen  usurpent  sanctissimum,  et  Philosophi 
(  Christiani)  appetlentur.  Mujorcs autemmei Athe- 
nienses  nomina  juvenum  forLissimorum  Harmodi: 
et  Arislogilonis  ,  qui  libertatis  recupcrandcc  gru- 
lia  Hippiam  tyrannum  interficere  adorsi  erant , 
ne  unquam  servis  indere  liceret ,  dccreto  publico 
sanxerunt,  quoniam  nefas  ducerent ,  nomina  li- 
bertati  patrice  devota,  servilis  contagio  potlui.  Cur 
ergo  non  palimur  nomen  Phitophice  (  Christianae  ) 
illustrissimum,  in  hominibus  deterrimis  exsordes- 
cere?  Domitianus  Imp.  Metium  Pomposianum 
interemit,  quod  nomina  Magonis  et  Annioalis  , 
utpole  illustrium  ducum,  servis  indidisset ,  ait 
Sueton.  in  ejus  vita  cap.  10.  Alexander  Magnu* 
ignavum  mililem  Alexandrum  vocari  vetuit,  ni- 
si  se  Alexandri  animos  et  decora  imitaturum 
promitteret,  lesle  Curtio.  Cur  ergo  Christiani 
vocentur,  qui  Christi  vel  fidem ,  ut  hajretici ;  vel 
inores  et  vitam ,  uti  improbi  Christiani,  lace>- 
sunt,  traducunt,  violant,  dedecorant,  infamani-' 
Christianus  es,  Chrislum  imitare  :  vive  ut  vixii 
Christus  :  vive  ut  vixerunt  primi  Christiani 
Actor.  3.  et4.  vive  vitam  S.  Pelri,S.  Pauli,sanc- 
UJoaunis,  etc. 

Prceclare  S.  Ilieron.  epist.  10.  ad  Furiam:  Pa- 
ler  Luus,  tjuem  honoris  causa  nomino,  non  quia 
constdaris  cl  palricius,  sed  c/uia  Christiunus ,  im- 
ptcat  itomcn  suuin.  ldem  ad  Paulinum  :  Soli  rc*- 
piccrcad  phalcras  cL  noiniuavuna  CaLonum.  Essc 


COMMENTARIA  1N  AGTA 

Chrislianum  grande  est,  non  videri.  Invidithoc 
nomcn  fldclihus  Julianus  Apostata.  GaliUeos  pro 

Christianis  nominans ,  alque  ut  ilu  vocaremur , 
publica  lege  decemens.  Ex  quo  perspicue  ostendit 
Christi  appetlationem  perhonorificam  esse  ,  maxi- 
mique  ad  gloriam  momcnti,  quoniam  eam  nohis 
eripere  cogitavit.  Nisifortasse  hoc caratione  fecit , 
quodhujusce  nominis  vim  et  potestatem  instar  d/e- 
monum  reformidaret ,  ailNazinnz.  orat.  3.  conlra 
Julian. 

Exeodemaceipe  hacc  Christiani  partim  oflicia, 
partitp  elogia  et  axiomata.  Primum.  orat.  20. 
quaeest  delaudibusS.  Basil.  hanc  cjus  vocem 
celebrat :  Non  personarumdignitate,  sedfide  chris- 
lianismus  insignitur.  Ccp.leris  inrcbus  mansuclict 
placidisumus,atqueomniumadjectissimi;verumubi 
Deus  nobis  periclitatur  ac  proponitur ,  tum  dcmum 
alia  omnia  pro  nihilo  pulantes ,  ipsum  solum  in- 
Htemur,  Ignis  autem  ,  ct  gladius ,  ctbestice ,  et  un- 
guke  carnem  laceranles ,  voluptali  ac  deliciis  no- 
bis  polius  sunt ,  quam  lcrrori.  Mors  bcncficii  loco 
mllii  crit  :  cilius  enim  me  ad  Deum  transmiltct , 
cu  i  vivo. 

Secundum  orat.  3.  Sotcnt  Chrislianorum  for- 
icsct  gencrosi  animi,  ci  qui  vim  afferre  parat, 
i-ontumaciter  obsistere ,  non  secus  ac  {iamma,quui 
d  venlo  excitatur ,  quo  amplius  perflatur ,  eo  ve- 
hementius  accenditur.  Sic  persecutione  Christia- 
nam  rcligioncm  potius  illustrarunt,  quam  debili- 
tarunt ,  animas  nimirum  ad  pietdtt  tn  roborantes , 
ac  periculis ,  ut  aqua  calens  ferrum  obdurantcs. 

Tertium,  in  Iainbie.  Iambico  15.  Christianis- 
mus  cst  lcx,  mystcrium,et  professio  crucis  Christi. 
Uumanitas  Christimea  cst  refectio.  Mors  cjus,  mor- 
;is  mete  cst  exstinctio. 

Quarlum,orat.  31.  Cur  Christiani,  inquit,  no- 
mcn  venerabite est  ?  An  non  quia  Christus  Dcus? 
Petrum  honore  proscquor,  ncc  lamen  Petrianus 
vocor  ;  ct  Pattlum,  ncc  tamen  Paulianus  nomina- 
ttts  sum :  Non  fero  mc  ab  hominibus  nomen  dttcere, 
ijui  a  Deo  sum  crcatus.  Proinde  siquia  Deum  ip- 
sam  cxistimas,  idco  Christianus  vocaris,  voceris 
sane  et  maneas  in  nominc,  atque  adco  in  re.  Si 
aulcm  Dcttni  crcdis  ,  rcbtts  ipsis  qttod  credas  ,  os~ 
.  Qnintum,  orai.  12,  Christianos  Dcus  pro 
divitiis  habci ,  ct  divites  reddit.  Sextum  ,  ibidem: 
Christiani  eodem  ftdci  ct  spci  charactere  formati 
et  consignati  sunt. 

Septimum  orat.  50.  Cum  aliis  alia  qucedam  cog- 
nomenta  sint,  vct  d  parcntibus  accepta,  velcx  sc- 
ipsis,  hoc  est,  ex  propriis  vitce  studiis  inslitulisquc 
comparata  ,  nobis  contra  magna  res  magnurn  no- 
nicn  cral,  Christianos  el  esse  et  noniinari  :  atqttc 
ea  rc  magis  efferebamttr ,  quctm  Gygcs  palce  an- 
nttlii  convcrsionc  (  si  quidcm  hoc  fabtilosum  non 
fSSet  )  pcr  quum  Lyiliortnn  (yrnnnidcm  occupavit : 
"tit  Midas  attro ,  qttod  ipsi  interilum  accersivit, 
ttin  voti  sui  compos  factus ,  nihil  pnvtcr  attrum 
possidcrct  ;  qita'  cl  ipsa  Phrygia  esl  fabuia,  JSam 
quid  Hypcrborci  Abaridis  sagittam,  attt  Argivum 
Pegasum  dicam,  quibusnontantum  eral  per  aerem 
ferri,  quantum  nobis  mutua  opera,  ct  simul  ad 
Deumattoli.  Octavum,  lambico  18. 

Nos  (  Christiani)  ab  omui  re  prolm  omitem  gloriae 
Aur.nn  fugamus  :  ut  quibua  nil  sit  prios, 
Ouam  nc  tinislra  ,  dextera  quiJ  faciat,  sciat. 

Nonum.in  Preeceptis  adVirgines  : 

OukI  minim  iu  meiliosi  fixus  corporeChristus  , 
llurnano*  omnes  pellat  violentus  amores? 

(  "!'\rt.  \  i  \i  inr.     to.v.  X. 


APOSTOLORDM.  Cap.  XI. 
Decimum ,  ibidem  : 

ChrulicoUJ  animus  circum  pra;cordia  major 
Bxilit,   infeslus  quolies  movet  arma  tyrannus. 
Tum  (liikeslivmnos  noclnquediuque  caneii 
Siderasumma  pelunt  mundoqueet  carnc  relicii  . 

Undecimum ,  ibidem  : 

Ul  phoMiix  rnoriens  pnmos  revirescit  ad  annos  , 
In  mediis  flammispost  plurima  lustra  renascens  : 
Haud  secus  egregia  reddunturmorte  perennes  , 
Dum  pia  divinis  ardescunl  pectora  flainmis. 

Duodecimum  ,  ibidem  : 

Corpore  in  afllicto  sita  «s  roburque  piorum  cst. 
Ilajcquisquis  bene  perspiciet ,  cum  corpore  fccdus 
Non  leriet,  poslquam  meliore  exarserit  igni. 

Decimum  tertium,  in  Beatitudine,  etspirii 
vitaaregulis  : 

lc-lix  qui  Clirislum  forlunis  omnil.uscmit , 
Cunctorumquecrucem,  qunm  gerit ,  instav  liabet,c/c. 
Felix  qui  primoa  inler  numerandus  ovilis 

ChristicoLc  tacilus  se  tenel  inter  oves. 
Felix  quiChristum  manibusnon  segnis  lionci.it  , 

Mullisque  esl  vita;  regula  lexque  fiiae. 
Felix  qui   inullis  junctus  ,  non  plurima  versaus 

Dislrahilur,  peclussed  dedit  omne  Deu. 

Decimumquartum,  orat.  3.  Nos  (Christiant) 
inquit,  extcrnam  speciem  ac  velut  picluram  pa- 
rum  admodttm  curamtts  :  in  interno  autemhomine 
multo  plus  opera  stttdiique  ponimus  :  idque  polis- 
simum  studnntts ,  ttt  speclatorcm  adea  qu/sanimo 
cernuntttr  rctrahamus  :  qua  etiam  ratione  vttlgus 
inagis  erudimus. 

Decimumquintum ,  orat.  S.  Christianisjucun- 
clitis  est  pietalis  causa  pati,  etiamsi  netno  id  resci- 
turus  sit,  quam  aliis  cttin  impiclate  florere ,  atque 
in  gloria  versari.  Ilominibus  qttippe  placere  parum 
ctdniodttm  curamus ,  id  unum  cxpctentes ,  ut  hono- 
rem  ii  Dco  consequamur. 

Decimumsexlum ,  ibidem  explicnnte  Billio 
num.  96.  Sicttt  jttxta  Pythittm  oraculum,  cqtta 
Thcssala  reliquis  omnibus  anlecetlit ,  et  mttlio 
Spartana  omnibus  aliis  mulieribus ,  et  viri  Sicttli 
ontnibus  viris ,  ita  ctiam  Chrisliani  in  retigiosis 
rilibus  atqtte  sanctionibus  mortales  omnes  anlecct- 
lunt ,  ac  principem  honoris  locum  mcrentttr. 

Decimumseptimum,  orat.  3.  contra  Juiianum, 
Nos,  inquil,  non  iti  virtttlc  proftccre  ncc  cx  vete- 
ribus subinde  novos  cffici ,  scd  codem  slaluharere, 
invitio ponimtts.  q.  d.  Christiani  esl  quotidic  pro- 
ficerc  in  melius.  Ralionem  dat  :  Itu  enim  nobis 
idem  qttod  trochis  accideret,  quos  in  orbcm  volvi . 
non  atttcm ,  progredi  videmus. 

Decimumoctavum  ,  in  Carm.  de  vita  sua, 

Chrislianus  improbus,  potissimum 
Si  sit  sacerdos  ,  afficil  probro  fidem. 

Decimumnonum,  orat.  u.  contrajulian.  Sicut 
nec  calaractiv  Nili  ab  Mlhiopia  in  Mgyptum  cu- 
dentes  ulla  arte  inhiberi  possunt  ,•  ncc  solis  radius, 
etiamsi  nube  aliquantisper  obducatur,  sic  i 
Christianorum  lingttcv  viucula  injici,  resvestras 
inscrtanli  ac  proscindcnti. 

Vigesinnim,  Iambico  1S. 

Nen  turbuleato  lempori  unquam  cessimus  : 

Quin  pax  habebal  languidi  si  quippiam  , 

Aut  si   quis  aliis  morilius  pravis  er.it , 

IIic(  in perseattione  )  cuncti  ad  unum  pectus  obGiinavimust 

Atque  solidati  llammeo  zelo  hostium 

Tulimus  furorem  ,  splendide  ct victi  sumus. 

Nemo  salutem  nam  cupil  lubenlius, 

1'ericla  quam  nos,  vera  laus  qnibuscome*. 


510  COMMENTAIUA  LN  ACTA 

iia  niuiiruui  S.  Polycarpus  urgenU  Proesidi', 
nijuraret  per  forlunam  CsBsaris ,  uiium  lioc  res- 
pondil  :  Christianus  sum,  cui  id  nou  licet,  testis 
Euseb.  1.  U.  c.  5.  Idcui  rcspondcrunt  Martyrcs 
Lugduneoses  et  Viennenses,  de  quibus  Euseb. 
I.  5.  cap.  51.  Ac  imprimis  S.  Blandinu,  in  tor- 
mentis  falsis  criminationibus  interrogata,  nou 
aliud  respondit  (jtuuu:  Chrisiiana  sum ,  ne  mali 
quippiam  a  nobis  committitur.  Et  alius  nominc 
Sanctus,  ad  cuncta  interrogata  respondebat  : 
Chrislianus  sum.  Iloc  ille  el  nominis  suit  et  civila- 
tis ,  et  generiset  omnium  atiorum  loco  jre.quenter 
confitebatur,  nec  aliam  vocem  ex  illo  audiebant 
Gentiles,  ait  Euseb.  Nihil  enim  terribile ,  ubi  Pa- 
tris  dilectio  :  ncque  trisle,  ubi  Christus  est  gloria, 
Christianus  crgo  cst,  cui  Christus  semper  est  in 
corde,  ore  et  opere. 

27.  In  iiis  autem  diebus.  ]  Illo  anno  quo  Antio- 
chiee  docuerunt  Paulus  et  Barnabas,  ait  Glossa. 

SCPERVENERUNT    AU   HlEROSOLYMIS    PrOPHETjE.  }• 

Lcclesia  enim  a  sui  initio  habuit  Sropbetas  : 
prophetia  enim  erat  una  e  gratiis  gratis  datis 
Spiritus  sancti,  ac  consequentcr  et  verae  Eccle- 
siae,  quam  regit  Spiritus  sanctus,  index,  utpa- 
tet  1.  Corintli.  l/i.  Unde  et  lii  missi  sunt  Antio- 
chiam,  ut  illam  Ecclesiam  jam  efllorescentem 
suae  prophetiae  dote  confirmarent  et  illustra- 
rent. 

28.  Agabus.  ]QueinDoroih.inSynopsiSancto- 
rum,  ait  fuissc  unum  e  7*2.  Cbristi  discipulis. 
Beda  nomen  Agabus,  inlerpretalur  nuntius  tri- 
bulationis  :  Alii,  locusta  :  33n  chugab  enimest  lo- 
custa.  Apposite  :  locustae  enim  depascendo  ger- 
miua  etsegetes,  sunt  causa  et  pracnuntii  famis, 
quam  proedixit  Agabus.  Alii,  organista,  ab  33 ly 
ugab,  id  est  organum.  Alii  Agabi  nomen  dedu- 
cunt  ab  TllVH  uga,  id  est  torta,  vel  panis  sub- 
cineritius,  qui  tempore  famis  a  pauperibusfieri 
solet,  utillico  comedatur.  Alii  Agabuminterpre- 
tantur  enthusiastem,  vel  amatorem  :  33S?  agab 
cnim  significat  amare,  insanire,  agienthusias- 
mo.  Ita  Pagnin.  inlnterpret.  nom.  fiebr.  Rclatus 
est  Agabus  inter  Sanctos  in  Martyrol.  Romam. 
diel3.  Febr. 

SlGNIFlCABAT    PER  SPIRITUM  FAMEM   MAGNAM  FU- 

turam  ih  umverso  oube.  ]  Voluit  Spiritus  sanc- 
tus,  OEcumen.  banc  famem  perPropbetas  Chris- 
tianos  praedici,  ne  Gentiles  eam  imputarent 
christianismo,  quasi  propter  eum  dii  irati, 
illam  in  orbem  immitterent.  Secundo,  ut  Antio- 
clieni  fideles  facerent  collectam,  qua  Hierosoly- 
mitanorum  egestati  etfamiinstanti  subvenirent : 
uti  et  fecerunt.  Verisimile  est  Deum  hac  famc 
univcrsali  totius  orbis,  voluisse  puniretum  alia 
cjus  scelera,  tum  recentem  idololatriam  Caii 
Caligulae  Imper.  qui  Claudium  antecessit.  Caius 
enim  eo  dementiae  venit  ,  ut  ubique  adorari 
voluerit  ut  Deus  ,  adeo  ut  nec  Jovi  cederet,  sed 
Jovis  Olympii  effigiem  in  suam  commutare  des- 
tinaret,  tesle  Suetonio  in  ejus  vita  cap.  22.  el 
Dione  lib.  59.  qui  et  addunt,  eum  salutatum 
fuisseJovem  Latialem,  templaque  ei  erecta,  in 
quibus  exquisilissimae  hostiae  ,  puta  phoenicop- 
teri,  pavones,  meleagrides  phasiani  quotidie  ci 
sacrificarentur.  Quin  et  a  Judaeis  adorari  voluit 
in  imagine,  quam  poni  jussit  in  templo  Hieroso- 
lymitano  :  qua  de  causa  Judaei  ad  eum  legatum 
miserunt  Philonem ,  qui  id  deprccaretur,  uli 
ipsefusc  refcrt  Legat.  ad  Caium  :  ubi„  ?eque  oc 


APOSTOLOilUM.   Cap.  XI. 

Josepbus  el  Eusel).  in  Cbronico,  diserle  asscrit 
toto  orbe  Romano,  prseterquam  in  Synagogis 
Judseorum,  slatuas,  imagines  et  aras  Caio  Cte- 
sarifuisse  consecratas.  Hanc  ergo  idololalriam 
Caii  tolo  orbc  adorari,  Deumque  sua  divinitate 
quasi  spoliantis,  eeque  ac  totius  orbis  Caiovel 
applaudentis  ,  vclobcdicntis,  gcnerali  tolius  or- 
bis  fame  plectere  et  punire  decreverat  Deus. 
Porro  eadem  fame  affiixit  Judeeos,  Caii  idolola- 
triae  rcsistenles  :  quia  ipsi  persequebantur 
'  Christum  etApostolos,  ail  Clirysost.  Porroquan- 
tum  malum  sit  famcs,  ostendi  Thrcn.  h.  9.  Cer- 
tc  fames  adducit  pestein  ,  nimirum  ).^oi  Xoi/Mv, 
uti  hoc  anno  Domini  1G22.  Romas,  et  per  totain 
Italiam  expcrimur.  Ex  fame  ergo  homines  didi- 
cerunt ,  vel  dicere  debuerunt,  pancm,  victum- 
que  et  vitam  non  dari  a  Caio,  sed  a  Deo,  ac 
proinde  ab  eo  solo  petendum,  eumque  soluiu 
colendum  et  adorandum  esse. 

Qu^e  facta  est  sub  Claudio.  ]  Anno  2.  Clau- 
dii,  qui  fuit  annus  Christi  &3.  et  ex  parte  UU. 
ait  Baron.  et  Dio  Cassius  lib.  60.  Alii  tamen  cen- 
sent  famem  hanc  contigisse  post  biennium  sci- 
licet  annoClaudii  h.  qui  fuit  Chrisli 45.  fortequia 
usque  ad  annum  h.  perduravit.  Ita  Josephus 
lib.  20.  cap.  2.  Euscb.  in  Chron.  Orosius  I.  7.  c.  6. 
qui  duo  ultimi  addunt,  Helenam  Adiabenorum 
reginam  (quam  ad  Christum  conversam  essc 
scribit  Orosius )  Judasis  in  hac  fame  magna 
munificentia  succurrisse.  Quare  hajc  Agabipro- 
phetia  de  fame,  videlurfacta  sub  annum  Claudii 
primum  ,  Cbristi  hl.  Porro  Caio  Caligula  anno  h. 
regni  sui  a  militibus  occiso,  in  imperium  suc- 
cessit  hic  Tiberius  Claudius  Drusus  Germanicus 
Drusi  Neroniset  Antonias  filius,  Livi.e  Augustae, 
Augusli  Ca^saris  uxoris,  nepos  anuos  nalus  50. 
creatuslmperator  factione  militum  praetoriano- 
rum,  regnavitque  annos  tredecim  :  cui  succes- 
sit  Nero,  quem  Claudius  in  filium  adoptarat.  iui 
Suetonius  et  alii.  Primus  ergo  post  Julium  Caesa- 
rem,  Romae  et  orbis  Imperator  fuil  Octavius 
Augustus,  Julii  nepos  ;  secundus,  Tiberius; 
tertius,  Caius;  quartus  Claudius;  quintus,  Nero  : 
sub  quibus  contigerunt  ea,  quae  in  Actis  scribil 
Lucas.  Denique  Claudius  ob  hanc  famem  in  mc- 
dio  foro,  aitSueton.  cap.  18.  vitae  ejus,  A  lurbu 
conviciis ,  ac  simul  fragminibus  panisita  infestatus 
est,  ut  &gre ,  nec  nisi  postico  evadere  in  palatium 
valuerit,  nihil  non  ex  eo  cogitavit  ad  invehendos , 
etiam  in  tempore  hiberno ,  commeatus. 

29.  In  ministerium  ,  ]  st5  otaxoviav ,  quod  Pagnin. 
Syrus  in  Tigurina  vertunt,  in  subsidium  :  hoc 
enim  est  diaconia,  nimirum  eleemosynoe,  qua 
cgentibus  minislrantur  necessaria  advitam. 

Habitantibus  in  Jud^ea  fratkibus.  ]  Tum  re- 
ligionis  ergo  :  agnoscebant  enim  eos  quasi  pa- 
tres  suos  utpote  primos  fideles  :  tum  quia  fide- 
lcs  in  Judasa  spoliati  bonis  a  Judaeis,  majori 
indigentia  laborabant,  uti  dixi  Hebr.  10.  34.  luni 
quiaipsi  sponle  sebonis  abdicarant,  posuerant- 
que  eorum  pretia  ad  pedes  Apostolorum ,  ut  vidi- 
mus  cap.  h.  2>h.  quare  pree  caeteris  merebantur 
juvari.  Ita  S.  Hieron.  inep.  adGalat.  c.  2. 10. 

30.  MlTTENTES   AD   SENIORES,]    ad    ApOStOlOS , 

ait  OEcumen.  Alii,  ad  presbyteros  et  primores 
fidelium,  praesertim  Diaconos  :  horumenimerat 
eleemosynas  distribuere,  ut  dixic.  6.  Nam  veri- 
simile  est  Apostolos  jam  Hierosolymis  disces- 
eissc,  dc  quo  cap.  12. 


COMAIliNTAlUA  1N  ACTA  APOSTOLOIUJM.  Cap.  XII. 


211 


CAPUT  DUODECIMUM. 

SYNOPSIS  CAPITIS. 

HERODRS  AGRIPPA  OCCIDIT  S.  JaCOBUM  ,  ET  S.  PeTRUM  I.NCARCERAT  :  SED  1LLE  AB  ANGELO 
LIBERATUR.  SECUNDO ,  V.  20.  llERODES  A  POPULO  DeIJS  ACCLAMATLS,  OCCIDITUR  AB 
ANGELO. 

iodem  autem  tempore  misit  Herodes  rcx  manus,  ut  affligcret  qaosdam  de 
lEcclesia.  2.  Occidit  autem  Jacobum  fralrem  Joannis  gladio.  3.  Videns 
jautem  quia  placeret  Judaeis ,  apposuit  Ut  apprehcndcrel  et  Petrum.  Erant 
.aulem  dics  azymorum.  4.  Qnem  cnm  apprehcndisset ,  misit  in  carcerem , 
Kjtradens  quatuor  qtiatcrnionihus  mililum  custodiendum,  volens  post  Pascha 
Pproducerc  eum  populo.  5.  Et  Pelrus  quidem  servabatur  in  carcere.  Oratio 
iautem  fiebat  sine  intermissione  ab  Ecclesia  ad  Deum  pro  co.  6.  Cum  autem 
producturus  curn  esset  Hcrodes,  in  ipsa  nocte  erat  Pelrus  dormiens  inter  duos  milites  ,  vinctus 
catenis  duabus:  et  custodcs  ante  ostium  custodiebant  carccrem.  7.  Et  ecce  angelus  Domini 
astitit:  ct  lumen  refulsit  in  habitaculo  :  percussoque  latere  Pctri ,  excitavit  eum,  dicens :  Surge 
udociler.  Et  eeeiderunt  catense  de  manibus  ejus.  8.  Dixit  autem  angelus  ad  eum  :  Prsecingere  , 
ct  calcca  te  caligas  tuas.  Et  fecit  sic.  Et  dixit  illi :  Circumda  tibi  veslimentum  tuum  ,  ct  sequere 
me.  9.  Et  exiens  sequcbatur  eum,  et  nesciebat  quia  verum  est,  quod  fiebat  per  angelum  , 
cxistimabat  autem  se  visum  viderc.  10.  Transeuntes  autem  primam  et  secundam  custodiam  , 
venerunt  ad  portam  ferream  ,  quae  ducit  ad  civitatem  :  quee  ultro  aperta  est  eis.  Et  exeuntes 
processerunt  vicum  unum  ct  continuo  discessit  angeius  ab  eo.  11.  Et  Petrus  ad  se  reversus  , 
dixit :  INuuc  scio  vere,  quia  misit  Dominus  angelum  suum  ,  et  eripuit  me  dc  manu  Herodis ,  et 
de  omni  exspectatione  plcbis  Judreorum.  12.  Consideransque  venit  ad  domum  Marise  matris 
loannis,  qui  cognoininalus  esl  Marcus,  ubi  erant  multi  congregati ,  et  orantes.  13.  Pulsante 
nitem  eo  ostium  jamuv  ,  processit  puella  ad  audiendum  ,  nomine  Rhode.  1'i.  Et  ut  cognovif 
vocem  Petri ,  prse  gaudio  non  aperuit  januam  ,  sed  intro  currens ,  nuntiavit  stare  Petrum  ante 
iantiam.  15.  At  illi  dixerunt  ad  eam  :  Insanis.  llla  autem  aflirmabat  sic  se  habere.  Illi  autem 
dicebant:  angelus  cjus  est.  16.  Petrus  autem  perseverabat  pulsans.  Cum  autem  aperuissent , 
viderunt  eum  ,  et  obslupuerunl.  17.  Annuens  aulem  eis  manu  ut  tacerent,  narravit  quomodo 
Dominus  cduxisset  eum  de  carcere,  dixitquc  :  iNimtiate  Jaeobo,  ct  fratribus  hsec.  Et  egressu- 
ibiit  In  alium  locum.  18.  Facta  autem  die,  crat  non  parva  turbatio  inter  milites  ,  quidnam 
factum  csset  de  Pctro.  19.  Herodes  autem  cum  requisisset  eum  ,  et  non  invenisset,  inquisitionc 
facta  de  custodibus ,  jussit  eos  duci :  descendensque  a  Judsea  in  Csesarcam,  ibi  commoratus  est. 
'20.  Eral  autem  rratus  Tyriis,  et  Sidoniis.  At  illi  unanimes  venerunt  ad  eum,  et  persuaso  Blasto , 
qui  erat  super  cubiculiun  regis ,  postulabant  pacem,  eo  quod  alerentur  regiones  eorum  ab  illo. 
'21 .  Stalulo  autcm  dic,  Herodcs  vcstitus  veste  regia  ,  sedit  pro  tribunali  ,  ct  coneionabatur  a<l 
cos.  22.  Populus  autem  acclamabat :  Dei  voces,  et  non  hominis.  23.  Confestim  autem  pereussi: 
eura  angclus  Domini ,  eo  quod  non  dedisset  honorem  Deo  :  et  consumptus  a  vermibus  expiravit. 
\  erbum  autem  Domini  crescebat,  et  multiplicabatur.  25.  Barnabas  autem  et  Saulus  revers; 
suntab  llierosolymis  expleto  minislcrio  ,  assumplo  Joanne,  qui  cognominatus  est  Mareus. 


1.  Bomm  mtf.m  TBirPens.  ]  Pnia  inchoato 
annolJ.  Clamlii,  el  C.hrisli  /|3.  quo  coepit  fames, 
ut  di\i  in  linrc.  pr;i'ccn(lcnlis. 

HSRODES.  1  \on  \sc,ilonil;\,  (pii  infantes  in  ortu 
Chrtsti  OCCidil  :  ncc  Anli|>as,  qui  .loanncm  Bap- 
tistam  (|(Tolla\il,  et  Chrisltim  illusit  :  scd 
\ uripp a ,  lilius  Arislohuli,  lilii  Hcrodis  Ascalo- 
nitre.  it  i  Syrus  et  Eusehius  lil).  S.  c.  10.  Vocatur 
ic\  .  nan  Tctiarclia  .  quia  rrpntim  ,  rcgisque  no- 
men  a  Caio  CalliLrnla  lnip.  ohlinuorat.  eo  quod 
sub  Tiherio  C.jesare  Caio  familiaris,  Tiherio  ce- 


lerem  mortem ,  ul  Caius  nepos  ei  in  imperi 
snccederel,  oplassel,  ideotpie  aTiherioin  cai- 
ccrem  delrusus  csset  :  undc  nio\  morienle  Til)c- 
rio,  succedens  Caius  ,  Aprippam  carci-re  Hker.i- 
lum  repcm  .lud;e;e  crcavit,  uti  narrat  Josephus 
1.  18.  c.  8.  el  lih.  li>.  c.  b. 

Nola.  Quatnor  fuerunt  Herodes  :  primus.  As- 
c:\lonita,  seeiindus,  Anlipas.  lilius  Ascalonils; 
tcrtius.  hic  Aprippa,  Antipte  exfratre nepos; 
(|uarlus,  Agrippa  junior,  hujus  senioiis  Glius.de 
quoc.  25.  H5.  qui  fuit  lcmpore  excidii  RiettM 


COMMENTARIA  IN  ACTA 

lyniitaui.cuiJosephus  suamhistoriam  Judaicam 
dedicavit. 

L't  AFFLIGERET.  ]  Quia,  lcsle  Joscpho,  Judaisini 
etJudaeorum  erat  studiosissimus,  atque  a  Caio 
ciuu  regnojus  etiam  in  rcs  sacras,  templumei 
sacerdotium  obtinuerat.  Adco  enim  Caio  ou  op- 
tatumei  praedictum  eiimperium,  erat  cbarns, 
utGaius  creatus  Imperator,  mox  Agrippae  dona- 
rit  catenam  auream,  pouderc  parem  ferreae, 
qua  eum  onerarat  et  vinxerat  Tiberius ,  aitJo- 
sephus  lib.  19.  cap.  5.  Videtur  Agrippa  Roniae  di- 
dicisse  crudelitatem  a  Tiberio  Caesare,  a  quo 
conjectus  inyincula,  a  Caio  evectusfuit  ad  reg- 
nuui  :  perinde  ac  Tiberius  ab  exilio  Rhodiensi 
vocatus  est  ad  imperiuin,  dc  quo  Suetonius  iu 
cjusvila  cap.  59.  Mnlta,  ait,  itasceve  et  alrociter 
factitavit ,  ut  nonnulli  versiculis  quoqtie  et  prce- 
sentia  exprobarent ;  et  futura  denuntiarent  mala  : 

Asper  et  immillis  ,  Lrcviter  vis  omnia  dicam? 

Dispeream  ,  si  te  mater  amare  polest. 
Aurca  mutuasti  Saturni  saxula  ,  Cicsar  : 

Incolumi  nam  tc  ,  ferrea  semper  erunt. 
Faslidit  vinum,  quia  jara  sitit  istecruorem, 

Tam  LiLit  Lunc  avide  ,  quam  LiLit  ante  merum: 
Aspice  Felicem  siLi ,  non  liLi  Romule  ,  Syllam  : 

Et  Marium,  si  vis  ,  aspice,  sed  reducem, 
Nec  non  Antoni  civilia  Lella  moventis  , 

Nec  semel  infectas  aspice  caede  manus. 
Etdic;  Roma  perit :  reguaLit  sanguine  mullo, 

Ad  regnum  quisquis  venit  aL  exilio. 

OccIdit  autem  Jacoihm.  ]  Cur  Jacobutn  prae 
caeteris  Apostolis?  Resp.  Primo,  quia  hic  Jaco- 
bus  major  fraler  Joannis  ,  erat  unus  e  priinariis 
tribus  Aposiolis  ;  adeoque  e  columnis  Ecclesiae. 
Secundo,  quia  ,  ut  ait  S.  Chrysost.  et  Theoph.  in 
c.  17.  S.  Matih.  Jacobus  hic  quasi  Boanergeis,  id 
est  filius  tonitrui,  in  praedicatione  Evangelii erat 
igneus  quasi  fulmen,  ac  Judaeis  terribilis  et 
gravis  quasi  tonitru  confutando  Judaeos  et  ju- 
daismum,  ideoque  ah  eis  postulatus  ad  necem. 
Tertio,  quia  ex  Hispania  obita  celebris,  rerum- 
que  geslarum  gloria  clarus,  oculos  omnium  in 
se  convertebat,  ac  nominalim  quod  duos  famo- 
sos  magos,  Philetbumet  Hermogcnem,  ad  Chris- 
lum  convertisset  :  forte  etiam  Judaei,  qui  plurimi 
tum  in  Hispania,  degebant  ejus  praedicatione  et 
gestis  offensi ,  litteras  ad  suos  Hierosolymitas 
dederant,  ut  Jacobum  e  medio  tollerent.  Deni- 
que  probabile  est  cacteros  plerosque  Apostolos 
abfuisse  Hierosolymis,  imo  abiisse  in  suas  pro- 
vincias,  utproinde  eos  comprehendere  nonpo- 
(uerit  Herodes,  de  quo  mox  plura. 

Occidit  autem  Herodes  Jacobum,tum  utJu- 
daeos  magis  sibi  conciliaret,  tum  quia  judaismi, 
quem  S.  Jacobus  impugnabat,  erat  amantissi- 
mus  :  Unde  Josephus  lib.  19.  Antiq.  cap.  7.  Qua- 
propter,  inquit,  Ubenter  ct  continue  degebat  Hie- 
rosotymis,  institutorumac  rituum  patrice  servator 
religiosissimus.  Purus  enim  erat  a  contaminamen- 
tis  omnibus ,  nec  ulla  dies  ei  prxteribat  absque  sa- 
criftcio.  Porro  occisus  est  S.  Jacobus  a  Judaeis 
paulo  ante  Pascha,  puta  ante  ih.  lunam  primi 
mensis  Nisan,  vel  paulo  post,  ut  volunt  alii. 
Dndc  Rom.  Martyr.  25.  Julii  ait,  prope  Pasclta, 
non  definiens  ante,  au  post :  Nam  paulo  post 
ejus  necem,  voluit  Herodes  occidere  quoquc 
Pctrum  postdies  azymorum,id  est  postoctavam 
Pasehatis.  ?.  Hicron.  in  cap.  ho.  Ezcch.  scribit 
S.  Jacobum  immolatum  altera  die  Paschatis , 

ilicetdecima  quinta  lnna,  in  qun  Chrislusoc- 


APOSTOLORUM.  Cap.  XII. 

cisuscst.  Ado  Trcvirensis  in  Mailyr.  ct  Calixlus 
Papa  I.  dc  Miraculis  S.  Jacohi ,  scribunt  eum  oc- 
cisum  25.  Martii,  quo  pariter  die  ante  deceni 
annos,  puta  anno  Christi  34.  occisus  fuerat 
Christus.  Christoph.  tamen  a  Castro  in  Histor. 
Deip.  c.  18.  censet  eum  occisum  in  Aprili  in  die- 
bus  azymorum  :  festuni  lamen  ejus  celebratur 
die  25.  Julii ,  quiaeodie  translaluin  estejuscot- 
pus  Compostellam,  ubi  miraculis  plurimis  co- 
ruscans  magna  Hispanorum,  imo  peregrinorum 
e  toto  orbe  coniluenlium  confluxu  colilur ,  qua; 
peregrinatiocelebrari  ccepit  anno  Domini  1220. 
tesle  S.  Antonino  1.  p.  Hist.  tit.  6.  c.  7. 

Gladio.  ]  Quia  licet  in  veteri  testamento  vix 
legamus,  Jud3eos  usos  gladios  in  poenis  reo- 
rum,  tamen  poslquam  in  Romanoruin  potesta- 
tem  venerunt,  eo,  more  Romanorum,  usi  sinL 
eorum  Tetrachae  et  Reges  :  undc  et  Herodes  An- 
lipas  hujus  Herodis  patruus  ,  gladio  occidi' 
S.  Joannem  Baptistam. 

Porro  S.  Jacobus  vadens  ad  mortem,  suum 
accusatorem,  nomine  Josiam,  sua  constaniiaet 
sanclitate  ita  obstupefecit,  ut  eum  ad  Chrislum 
converterit,  Martyremque  effecerit.  AudiS.  Clc 
mente  Euseb.  1.  2.  Hist.  c.  9.  Is  sane  quieumad 
tribunalduxerat ,  cummarlyrium  subilurum  cer- 
neret ,  ea  re  motus  ,  et  se  Christianum  esse  ultro 
confessus  est.  Ducti  sunt  igitur  simul  ulerque.  Illc 
veroin  itinere  petiit ,  ut  ignosceretur  sibi  aJacobo. 
Hic  cum  parumper  deliberasset  :  Pax  tibi ,  inquit  , 
et  osculatus  est  eum  :  atque  ita  simul  uterque  de- 
collatus  est.  Addit  S.  Isidorus  ,  S.  Jocobum  eun- 
tem  ad  martyrium,  paralyticum  suam  opem  in- 
clamantem  niembris  et  sanitati  restituisse. 

Nota  S.  Jacobi  laus  et  gloria  prima  est ,  quod 
primus  omninm  Anostolorum  pro  ChristO  mar- 
tyrium  generosc  obierit,  cicterisque  ad  ilfud  dux 
etchoragus  fucrit.  Ex  adverso  fraterejus  sanctus 
Joannes  agmen  Apostolorum  claudit,  et  ultimus 
omnium  defunctus  est  grandaevus  anno  Christi 
101.  post  Christipassionem68.  postJacobinecem 
58.  Quare  hi  duo  fratres  caeterorum  omnium 
Apostolorum  vitam  et  mortem  sua  morte,  quasi 
inilio  et  fine  complectuntur,  inchoant  ettermi- 
nant,  eorumquesunt  quasi  «  et  u. 

Secunda,  quodcognatus  fuerit  Christi,  natus 
ex  patre  Zebedaeo,  et  matre  Maria  Salome,  quaj 
Sanctorum  calalogo  ascripta,  religiose  colitur 
Verulis  in  Italia,  ubi  ejus  corpus  requiescit. 

Terlia,  quod  a  Christo  mutatum  sit  ei  nomen, 
ac  cum  fratre  Joanne  vocalus  sit  Boanerges,  u\ 
est  filius  tonitrui,  id  est,  tonitru  et  fulmem  : 
fulmineusenimfuitzelo,  actione,  praedicationem, 
miraculis.  Nulli  alteri  Apostolo  Christus  mutavit 
nomen,  nisi  Simoni,  quem  vocavit  Ceplian ,  id 
est  Petrum  eo  quod  illum  Ecclesiae  suae  destina- 
ret  basin  et  Primatem. 

Quarla  quod  a  Christo  prae  caeteris  Apostolis 
electus  fuerit  et  dileclus:  hi  enim  tres,  Petrus  . 
Jacobus  et  Joannes,  quasi  triumviri  Christi ,  soli 
interfuerunt  ejus  transfigurationi  in  monte  Tha- 
bor,etorationi  ultimaein  horto  paulo  ante  mor- 
tem  ,  in  qua  sudavit  aquam  et  sanguinem.  Insu- 
per  semper  mansitvirgo,  aeque  ac  frater  ejus 
Joannes.  Unde  de  utroque  loquens  Epiphan.hae- 
res.  58.  Quinam  ergo,  inquit ,  hi  fuerint ,  quam 
generosi  Apostoli,  el  monasticamvitam  degentes, 
ac  deinceps  virgines. 

Quintaquod  Chrislifuerit  amantissimus,  ejus- 
que  honoriszelosissimus.  UndeLucae9.  bk.  cum 
Samaritac  Christum   spernerent  ,   indignans  et 


COMMENTABIA  IN  ACTA 

Chrisli  injilriam  ulcisci  volens,  ingenti  /elo, 
nsi  adhuc  rudi  et  impolilo  dixil  :  Donilne  vis  di- 
rimus,  ut  i%nis  descendut  deccelo,  et  consurnut  illos? 
q.  d.  Vis  ut  instar  Eliae  eo» igne coelesti et fulmine 
alllemus?  Surrexit  enim  Klius  Prophetaquasi  ignis 
1 1  verbum  ipsius  quasi  fuculu  ardebat  Eccli.  /18.  1. 

Scxia,  quod  B.  Virginicharissimus  fuerit.  Dnde 
ipsa  adhuc  vivens  Hierosolymae ,  eidem  appa- 
ruit  Caesaraugustae ,  insistens  columnae ,  jussit- 
que  ibidem  oratorium  sibi  extruit,  prsedicens 
illam  Hispaniae  partem  sibi  fore  devotis&imam. 
Quare  s.  Jacobus  eidem  sacellum,  omnium  in 
orbe  primum,  exajdificavit.  Ila  referunlAmiales 
Hispanlae. 

Septima,  quod  Hispaniam  ii  Sfaoris  etSarace- 
tiis  liberarit ,  visibililcr  praeiens  acieni  Ramiri 
rcgis,  dumille anno  Domini  83rj.  cum  innumeris 
Saracenis  e  rccenti  victoria  insolenlibus,  sibique 
insultantibus ,  monitu  et  invocalione  S.  Jacohi 
confligens,  eos  omnes  velcecidit,  vel  cepit,  vel 
in  fugam  egit.  Dnde  et  Hispani  in  praeHis  eum 
jugtter  invocant,  et  ejus  ope  illustres  contra  li- 
dei  hostes  ohlinuerunt  et  obtinent  victorias. 
Quare  in  ejus  honorem  instituerunt  Ordinem 
Militarem  Equitum.  S.  Jacobi,  qui  coepit  sub 
Alfonso  IX.  Rege  Hispan.  anno  DominilliS. 

Octava,  Jacobodebet  Hispania,  quoda  Christo 
hucusque  in  vera  el  orlhodnxa  Chri.-li  fide  cons- 
tansperstiterit,  utmeritoregesejusCatholicicog- 
nommentur,  ipsaque  sil  basis  et  columen  Bdei 
etEcdesiae,  quodque  Bdem  Christi  cum  aeterna 
nominis  sui  gloria  per  Indias,  tam  Orientis, 
quam  Occidentis ,  longe  laleque  propagaril,  et 
indies  magis  magisque  propaget. 

Genset  S.  Isidorus,  et  Lucius  DexterinChro- 
nico,  idque  habet  Liturgia  Mozarabum,  etversio 
Arabica,  S.  Jacobum  hunc  fratrem  S.  JOannis 
scripsissc  epistolam  Canonicam ,  quae  vulgo 
s.  Jacobi  dicitur  :  Ensebius  tamen  S.  Hieron.  et 
alii  multi  censent  eam  scriptam  a  Jacobo  Mino- 
re,  qui  frater  Domini  dictus,  primus  fuit  Epis- 
copus  Hierosolymorum  ,  quod  in  ipsa  ejus  Epis- 
tola  discutienduin  erit. 

Denique,  Sicut  S.  Joan.  Baptista  occisus  est 
ab  Herodiade,  quae  erat  soror  hujus  Herodis 
Agrippae ,  eo  quod  incestas  ejus  nuplias  cuni 
Herode  Anlipa,  patruo  suo  culpasset;  ita  et 
s.  Jacobus  occisus  est  a  fratre  ejus  Agrippa  :  ni- 
mirumS.  Joannem  martyrii  socium  merebatur. 
s.  Jacobus  ;  itaque  Berodias  Joannicida  fratrem 
licrodem,  et  Herodes  Jacobicida  sororem  Hero- 
diadeni.  vclni  dignum  patella  operculum  pos- 
cebat,  nimirum  uterque  malicorvi  malum  fuit 
ovum.  Dterque  enim  prognatus  cst  ex  Herode 
Ascalonita,  qui  fuit  infanticida,  et  in  eis  Chris- 
licida.  Ilic  eniin  utriusquefuit  avus:  genuiienim 
Aristobulum,  qui  fuit  pater  Herodis  Agrippae  et 
Herodiadis. 

Addit  L.  Dexter  in  Chronico  anno  Christi  M. 
Ex  Hispania  rediens  Jncobus  Gallias  invisit ,  ac 
Britanias  ,  ac  Venctiarum  oppida  ubi  prasdicat , 
ac  Hierosolymam  revertitur  y  de  7-ebus  gravissimis 
eonsulturus  D.  Virginem  ct  Petram.  Etmox  anno 
Christi/j2.  PrcBdicansacerrimeJudceis,  prius  inter- 
fuli  lioc  anno  consccrationi  adis  sarra  Nazareth 
(qu«B  Lauretum  ab  angehs  translata,  indc  nunc 
Lauretana  dicitur)  Inqua  Virgo  Deum  concepit , 
pnvsentibus  nonnultis  Apostolorum  :  surriso  ab 
Hrrodc  eapite,  recens  Hierosofymam  reversus,  no- 
btlemartyritanih.  dedieMartii(q\io  ct  Christus 
rruclflxuB  est^  gtorhse  pertulit.  Discipuli  sancti 


APOSTOLORDM.  Cap.  SI3 

Jucobi ,  Dei  monitu,  Virginisque  consilio  ,  corpus 
magistri  Joppe  innavideponentes,  Iriam  Flaviam 
GaUacuz  civitutem  fclici  navigatione  per\  enerunt. 
AUuresuper sacrumcorpus  erigunt,  et  more  sacro, 
Basilius ,  Alhanasius  ,  Chrysogonus  ,  Agalhodo- 
rus ,  Elpidius  [qni  nuntio  accepto  de  corpore  sui 
parentis  in  Hispanias  allato,  mox  Iriam  ac 
runi)  sacrant,  et  Apostolo  dicant.  Subdit  anno 
Christi  50.  s.  Petrum  Hispanias  adii,sse  multis 
eum  comitantibus.,  inde  in  Africamet  JBgyptum 
transisse.  Horumomnium  Bdes  sit  penes  Aucto- 
rern ,  quae  quanta  sii  di\i  in  Bne  Chronotax 

Quaeres,  (jnoto  Christi  annooccisusestsanctus 
Jacobus  ?  Primo ,  Euseh.  in  Chronico,  ait  eum 
occisum  anno  Christi ,  3G  qui  fuit  Tiberii.  Imp. 
20.  a  niortc  Chrisli  2.  Verum  frrepsit  crror  in 
Chronicon  hoc.  Nameo  tempore  nccdum  regna- 
bat  Herodes  Agrippa,  qui  eum  occidit:  coepit 
enim  regnarecum  Caio  successore  Tiberii.  Dnde 
idem  Euseh.  1.  2.  Histor.  cap.  8.  et  9.  ait  eum  oc- 
cisunij  ajque  ac  Pelrum  incarceratum,  sub  Clau 
dio  imp. 

Secundo  ,  alii  Jacobi  necem  contigisse  puiaru 
anno  Claudii  8.  Christi  ft9.  qui  fuit  ii  morte  cju 
lo.  eo  quod  Herodes  Agrippa  paulo  posteum  oc- 
cisum,  el  Petrum  incarceratum ,  sii  occisus  ah 
angelo,  cap.  12.  Mortuus  est  autem  Agrippa 
anno  9.  Claudii,  ait  Tacitus  lib.  12.  Annal.  Setl 
erat  Tacilus  :  nam  Agrippa  3.  Claudii  annodc- 
functus  est,  uti  passim  tradunt  Hislorici. 

Tertio,  Baronitis  putatS.  Jacobum  decollalum 
anno  Claudii  2.  Christi  hh.  qui  fuit  a  morle  eju^ 
undecimus  :  Herodem  vero  percussum  ab  an- 
gelo  anno  Claudii  h.  Christi  M.  Verum  coeleri  ira- 
dunteum  tantumtres  annos  regnasse  sub  Clau- 
dio,  el  quatuor  sub  Caio^  hoc  est,  universim 
septem  annos. 

Quarto  ,  Onuphrius  in  Chron.  et  Bfariana  His- 
tor.  Hispan.  I.  !u  c.  2.  S.  Jacobi  necem  consig- 
nant  anno  Chrisli  ^2.  qui  fuit  Claudii  Impr. 
primus.  Nam  anno  sequente,  puta2.  Claudii, 
Petrus  slatinr  a  nece  Jacobi  incarceratus  ,  ab  an- 
gelo  liberatus  profectus  Cst  Romam,  uli  omne.s 
tradunl.  Sic  el  L.  Dexler.  in  Chronico  ,  tradii 
S.  Jacobum  occisum  anno  Christi  A2.  die  25. 
Marlii. 

Quinto,  Gcnebrardi  in  Chronol.  1.  2.  eam  po- 
nitanno  ChrisliZiG.  qui,  inquit,  ftiit  Claudii  tei  - 
tius  Agrippa;  septimus  et  niiiinus  :  septennium 
eninr  euni  regnasse  docet  Josephus  loco  nrox  ci- 
lando;  nam  paulo  post  occisum  Jacobum  occi- 
susest,  ita  ut  k.  annos  regnaril  snb  Caio,  tres 
sub  Clandio.  Verum  non  statima  nece  Jacobiab 
angeto  percossusest  Agrippa  :  uamut  aitLucas 
in  line  hujusc  Agrippa  OCCisus  csl  Caesareae  :  eo 
autem  ascendit  post  moranr  aliquam  aclaniHie- 
rosolymae  anecejacobi.  Rursumnon  statimut 
ascendit  Caesaream,  ihi  percussus  cst.  Nam  Lu- 
cas  narrat  inlerim  famem  accidisse  pradictam 
ab  Agabo  :  Tyrii  enim  et  Sidonii  facto  concursu, 
per  Blastum  conati  srmt  Agrippam  sibi  reconci- 
jiare,  eo  quod  alerentur  eornm  regiones  ab 
illo,  ut  aitl.ucasv.  20.  Non  ergo  paucis  diebus 
kgrippa  Caesareae  commoratus  est;  sed  partem 
anni  sexli  rcgni  sui,  et  totum  septimum  ibi  Iran- 
segit.  Quocirca. 

Sexlo,  alii  censenl  S.  Jacobum  occisum  ,  et 
S.  Peirum  incarceratum  fuisse  in  Paschate. 
anno  Claudii  2.  incipiente,  qui  fuit  Christi  h". 
nonus  ah  eius  inoiic.  Tunc  enim  Agrippa  Roma, 
ubi  a  Claudio  in  regno  fucrat  conflrmatus,  ci 


i  GOUMfiNTAHIA  1N  ACTA 

leriter  rediens  nicrosolymam  ante  Pascha,  vo- 

ItiDS  Judaeis  gratificari ,  S.  Jacobum  occidit,  ct 

.  Petrum  viuxit :  sed  ille  ab  angclo  liberatus, 

multis  Asiaeprovinciis  peragralis  Romom  ingres- 

iis,  Romanam  cathedram  exeritdie  18.  Januar. 

iil)  finem  anni  2.  Claudii.  (jui  Qniendus  eratdic 

i.  Jauuarii  inchoato  jam  anno  Chrisli  hh.  ac 
codemjam  currente,  et  post  diem  2u.  Januarii 
concurrente  cum  anno  3.  Claudii  Imp.  Agrippa 
percussus  est  ab  angelo,  cura  septem  annos 
regnasset ,  nimirum  quaiuor  sub  Caio,  tr.es 
sun  Claudio.  Sic  enim  omnia  apposile  inter  se 
per  annos  distributa  connexa  cohaerent.  Ita 
Josephus,  qui  tum  vivebat,  et  haec  specta- 
bat.  I.  19.  Antiq.  c.  8.  et  ex  eo  Christoph.  a  Cas- 
tro  in  Histor.  Deiparae  c.  18.  pag»  530.  quem 
vide.  Eodem  anno  Christi  43.  Thadaeus  missus 
est  ad  Abagarum  (  uti  ei  vivens  promiserat 
Chrislus)  euinque  cum  populo  Edessene  fide 
Cbristi  imbuit,  et  baptizavit,  teste  Euseb.  1.  1. 
Mistor.  c.  13. 

Milii  magisprobatur  sentcntia  Baronii,  excep- 
to  anno  quo  ab  angelo  percussus  cst  Herodes : 
illumenim  censeo  fuisse  Christi45.  Glaudiiter- 
lium  :  nani  ultra  tertium  Claudii  annuin  non 
regnasse,  nec  vixissc  Herodem  consentiunt 
Chronologi  et  Historici.  Porro  primus  Claudii 
annus  incidit  in  annum  Christi  43.  non  42.  uti 
iradit  Euseb.  et  cseteri.  Nam  Christus  mortuus 
est  anno  Tiberii  18.  uti  omnes  consentiunt, 
agens  annum  aetalis,  34.  Tiberius  autem  22. 
annos  regnavit,  cui  successitCaius  per  h.  annos. 
Caio  successit  Claudius  :  combina  horum  annos 
cnm  annis  Christi,  invenies  Claudii  1.  annum 
inciderein  annum  Chrisli  43.  non  42.  Annoergo 
Christi  hh.  Pelrus  e  carcere  liber,  variis  provin- 
riis  peragralis  Homamcontendil,  ibique  cathe- 
dram  posuit  18.  Januarii ,  inchoante  anno  45. 
Christi,  et  (iniente  anno  Claudii  secundo.  Nam 
lerlius  Claudii  annus  inchoandus  erat  die  2h. 
Januarii  ejusdem  anni.  Id  patet  ex  eo  ,  quod  Pe- 
trussederit  Romae25.  annis.  Jam  incipe  ab  anno 
3.  Claudii ,  et  numera  reliquos  ejus  12.  annos 
(universim  enim  regnavit  lh.  annis)  adde  annos 
13,  Neronis  (13.  enim  anno  Neronis,  ab  eo  oc- 
risus  est  Petrus)  qui  successit  Claudio  ,  habebis 
annos  25.  Scdis  Romanae  S.  Petri. 

Quaeres  Secundo,  quoto  postChristi  in  coelum 
ascensum  anno  Apostoli  discesserunteJudaeain 
suas  provincias, ut  toto  orbeevangelizarentGen- 
libus  quibuslibet?  Resp.  varii  varium  assignant 
annum.  Primo,  Apollonius,  quivixit  annoChristi 
220.  scribit  apud  Euseb.  I.  5.  Histor.  c.  17.  Chris- 
tumjussisse,  apostolis  ne  antel2.  annosa  morte 
sua  compulandos,  Hierosolymis  discederent.  Id 
;;ccepit  ex  Clem.  Alexand.  qui  paulo  anle  vixit  et 
-.cripsit,  scilicet  anno  Christi  190.  Clemens  enim 
I.  6.  Strom.  idem  tradit  :  sed  Clementis  hujus 
scripta  viiiala  sunt  ab  haerelicis,  ideoque  inter 
apocrypha  relala  a  Gelasio  Pontifice,  aeque  ac 
UinerariumPelri ,  a  quodamClemente  (non  illo 
Rom.  PontS.  Petri  discipulo  et  successore ,  uli 
prae  se  fert)  compositum ,  ubi  idem  de  hisce  12. 
annis  a  Christo  Apostolispraestitutis,  dicitur  :  ex 
quo  primo  desumpta  et  propagata  videtur  haec 
traditio.  Sed  eam  falsamesse  etconfictam  patet 
^x  hisce  Actis  Apost.  Nam  paulo  post  necem 
S.  Stephani,  Philippus  Samariam  convertit ; 
unde  eo  Hierosolymis  acciti  discesserunt  sancti 
Petrus  et  Joannes ,  ut  Samaritis  Sacramentum 
Confirmationis  impenderent.  Rursum  ex  iisdcm 


APOSTOEORUM.  Cap.  XII. 

patet,  S.  Pelrnm  paulo  post  lustrasse  Joppen  , 
Lyddam,  aliasque  civilales  Judaeae:  deindeC*- 
sareae  Clirisii  ndem  prsedicasse  Cornelio,  ac 
tandem  calhedram  suam  Aniiochiae  collocasse 
perseplem  annos,  doneceam  Romain  transler- 
ret ,  quod  factum  est  anno  circiter  decimo  post 
nscensum  Christi  in  c(elum. 

Secundo,  Baronius,  quem  multi  sequunlur  , 
ac  Lorinus  hic  ad  v.  20.  censcnt  Apostolos  se 
dispersisse  per  orbem  post  necem  S.   Jacobi , 

ino  Christi  hh.  qui  fuit  decimus  a  Christimorle 
et  resurrectione  :  unde  S.  Matthaeum  paulo  anle, 
puta  anno  Christi  Al.  scripsisse  Evangelium. 
Causam  dispersionis  fuisse  persecutionem  Hc- 
rodis  ,  qua  occidit  S.  Jacobum,  et  incarceravit 
S.  Pelrum,  eum  et  caeteros  occisurus,  si  potuis- 
set :  quocirca  illos  periculum  fugientes,  profec- 
tos  esse  ad  Gentes.  Mullo  longius  abeunt,  qui 
Apostolos  universaliler  perorbem  dispersos  esse 
opinantur  post  primuin  Concilium  Hierosolymis 
habilumAct.  15.  hoc  enim  celebratum  esseanno 
Christi  51.  ul  vull.  Baron.  vel  54.  ut  vull  S.  Hie- 
ron.  Citant  pro  liac  sententia.  S.  Chrysostomus 
hom.  25.  in  Acta,  sed  falso. 

Verum  haec  senlentia  difiicilis  est  creditu.  Pri- 
mo,  quia  Euseb.  lib.  1.  hist.  c.  13.  scribil  sanctum 
Thacl.eum  profectum  Edessam  Syriae  anno  Chrisli 
ho*  convertisse  Abagarum  regem  et  populum 
Edessenum  ad  Christum,  utiabagaro  olim  scrip- 
serat  cl  promiserat  Christus.  Quocirca  Lucius 
Dexter  in  chronic.  ct  Genebr.  in  Chronol.  cen- 
scnt  divisionem  Apostolorumfaclamanno  Chrisli 
41.  qui  fuit  septimus  a  mortc  ejus.  Sed  nec  Iioc 
satisfacit,  ob  sequentes  rationes. 

Secundo,  quia  S.  Jacobus  in  Hispanias  profec- 
tus  est ,  utique  ,  ante  annum  Christi  hh.  nam  eo 
occisus  est  Hierosolimac  ab  Herode.  Eum  enim 
io  Hispania  ,  praedicasse,  universalis  cstetim- 
memorabilis  non  tantum  Hispaniae ,  el  fidelium 
ubique  traditio  ,  cui  refragari  uemo  queat.  Jaco- 
bus  ergo  in  Hispanias  profeclus  est  sub  annum 
Ghristi  37.  Ergo  eodem  caeteri  quoque  in  sua  lo- 
ca  abiisse  videntur. 

Tertio,  quia  Christus  jusserat  Apostolis,  ut 
manerent  Hierosolymis  usque  dum  reciperent 
Spiritum  S.  in  Pentecoste,  ut  eo  recepto  linguis 
igneis  irent  praedicalum  per  totum  orhem,  ut 
patet  Act.  1.  si  enim  decem  annos  mansissent 
in  Judaea,  tarde  adrnodum  executi  essent.  man- 
datum  Christi  de  praedicando  Gentibus  per  to- 
tum  orbem,  et  parum  temporis  ad  id  exequen- 
duin  habuissent.  Plerique  enim  anno  trigesimo 
apostolatum  cum  vila  et  martyrio  linierunt. 
Adde,  pwr-i  fueruat ,  puta  duodecim  ;  et  tamen 
hi  remotissimas  et  plurimas  gentes,  vaslas  et 
amplas  adire  et  converlere  debebant. 

Quarto,  quis  credat  eos  omnes  decennium 
integrum  posuisse  apud  paucos  perfidos  et  obs- 
linatos  in  sua  lege  Judaeos,  cum  scirent  totum 
orbem  sibi  a  Christo  pnescriptumet  demanda- 
lum  csse  ?  Sane  pauci  anni  sufficiebant  ad  prae- 
(Ucandum  per  totam  Judaeam,  pr.esertim  cum 
ibidem  Diaconos  et  Presbyteros  ordinassent  ; 
quin  et  S.  Jacobum  fratrem  Domini  constituis- 
sent  Episcopum. 

Quinto,  quia  S.  Paulus  Galat.  1.  19.  ait  se  post 
iricnniumaconversione  sua  (quae  contigitanno 
Chrisli  36.  vel,  ut  alii  volunt,  35. )  puta  anno 
Christi  38.  vel  39.  asceudentem  Hierosolymam, 
ncmincm  Apostolorum  vidisse,  nisi  S.  Petrum 
et  Jacobum  fralrem  Domini :  quia  scilicet  cacteri 


COMMENTARIA  IN  ACTA 

ad  evangelizandum  loto  orbe  erant  dispersi , 
;,it  s.  Hieron.  Anselm.  Claudius  Taurinejiais  et 
Cajet.  ibid.  Hinc  et  6.  Lucas  describens  Acia 
S.  Petri,  et  ortiim  progrcssumque  EcclesbBin 
Judaea,  nullamallorum  Apostolorum  mentionem 
1'acit,  nisi  S.  Joannis;  utique  faclurus  si  in  ea 
diutius  mansissent. 

Ob  ha3C  ergo  argumenla  probabilius  videtur, 
Apostolos  longe  ante  annum  Cbrisli  k'\.  qui  fuit 
decimus  a  morte  ejus,  in  suas  provincias  dis- 
cessisse ,  quo  anno  discesserint,  praecise  defi- 
nitr  nou  ausim.  1'robabilc  est,  eos  discessisse 
l>aulo  post  conversum  a  Petro  Cornelium  :  tunc 
enim  apertum  est  publice  per  coeleste  oraculum 
ostium  lidei  Gentibus ,  lisque  jussus  estillico 
Petrus  ac  consequentcr  etcaeteri  evangelizare. 
Quocirca  ipse  mox  adiit  Antiocbiam  ibique  ca- 
thedram  constituit  anno  Cbrisii  57.  Videntur  er- 
go  sub  idem  tempus  quoque  caeteri  suas  adiisse 
gentes,  in  elsque  Ecclesias erexisse,  ibique  suas 
cathedras  posuisse.  Quis  enim  credateos  cce- 
losii  visione  Petri  admonitos.  Jam  esse  Eempus 
praedicandi  Gentibus ,  lardasse  et  distulissc  hu- 
jus  moniii,  imo  praecepti  divini  exccutionem 
per  Beptem  vel  octo  annos,  puta  ab  anno  Cbristi 
37.  usquo  ad  !\!\.  Videnlur  ergo  discessisse  sub 
annum  Cbrisli  37.  Unde  et  anno  Cbristi  36.  Deus 
convertitSaulumeumque  Gentium  Apostolumet 
doctorem  designavit.  Quod  si  quis  eodem  anno 
Cbristi  36.  contendat  Cornelium  fuisse  conver- 
sum ,  et  paulo  posl  Aposlolos,  saltem  aliquos, 
ivisse  in  suas  provincias ,  non  repugnabo.  Sub 
idem  cnim  tempus  videtur  aperlum  Genlibus  fi- 
dei  oslium  ,  quo  Saulus  conversus  ,  creatus  est  a 
Deo  Gentium  doctor. 

ImonosterGaspar  Sancbez  tract.  1.  dePraedic. 
S.  Jacobi  in  Hispania  cap.  6.  et  Cbristoph.  a  Cas- 
tro  ln  Histor.  Deiparae  c.  18.  pag.  bk\.  censent 
Apostolos  statim  a  Pentecoste  anno  Christi  34. 
ivisse  in  suas  provincias.  Probant  id  Primo 
quia  ideo  in  fine  illius  anni  3b.  ut  tradit  Euse- 
blns  in  Ghronico  et  alii  ordinasse  videntur  sanc- 
lum  Jacobum  fralrem  DoininiLpiscopum  Hiero- 
solym.TD  ,  ut  Judieorum  curam  pastoralem  in 
ipsum  transferrent,  ipsi  vcro-  discederent  ad 
Gentes. 

Secundo ,  id  probant  ex  Melitone  Sardensi , 
quem  citatBeda.  inc.  8.  Act.  etexProchoro  disci- 
pulo  S.  Joannis  :  sed  utriusque  scripta  sunt  vi- 
tiata,  apocrypha  et  fabulosa. 

Tertio,  quia  Christus  asccndcns  in  coclum  jus- 
sit,  dixitque  Apostoiis  Marci  ult.  In  mundum  uni- 
i  crsum  euntcs  docete  omncs  gentes.  q.  d.  Ite,  quia 
tmn  temptu  cst ,  ait  S.  Thom.  Hugo  et  Cajet.  qui 
et  addil,  hoc  mandato  rcvocaluin  esse  illud  an- 
(erius  ;  ui  ciuiu  r,i  ntium  ne  abicritis. 

Quarto,  quia  Keclesia  in  ofticio  Pentecostes  , 
in  Vesperis  secundis,  ad  Magnificat  canit :  Hodie 
completi  sunt  dics  Vcntecostes :  hodie  SpiritusSanc- 
tns  in  ignc  discipulis  apparuit ,  et  tribuit  eis  clia- 
rismatumdona  :  misit  cos  in  universum  mundiun 
pnrdicarc.  Similiter  loquilur  S.  Leo  serm.  1.  in 
Natali  S.  Petri  et  Pauli.  Iren.  Metaphrastes  ,  et 
alii.  Unde  concludil  Sanchez,  paulo  post  Pente- 
costen  Apostolos  prajdicasse  Gentibus,  et  adcas 
profeclos  esse  anteconversionemCornelii,  quam 
ipse  censet  ractain  anno  S6.  Christi ,  qui  fuit  se- 
cundua  ab  ejus  morte.  Ucel  enimposteriuseam 
nanretLucas,  eam  tamenesse  praeponendam. 
Lucam  enini  per  hysterologiam  gesta  Petri  posl- 
ponere.  ul  narrala   conversione   S.  Pauli.ejus 


APOSTOLORUM.  Cip.  JLH.  513 

gesta  eodem  bistoriae  lilio  pertexat,  quibus  per- 

lextis  gi  sta  S.  i'ctii  enarrare  aggredilur. 

Verum  difBciie  est  creditu  Apostolos  jvisse 
ad  Gentes,  ante  apertum  iis  cielitus  fidei  ostium 
per  cooversionem  Cornelii.  Ideo  enim  Deus  il- 
lam  coslesti  visionePetro  praemonstravil,  utper 
illam  Apostolis  iler  ad  Gentes  panderet  alio- 
qul  enim  Judai  ,  quales  erant  pierique  prim 
Clnisliani,  id  non  permisissent,  imo  iis  resti- 
tissent,  uti  restilerunt  S.  Petro  cap.  11.  3.  Sed 
1'etrus  per  visionem  a  Deo  acceplam  eis  salis- 
fecit. 

Quare  argumenta  a  Sanchez  allala  probant 
dumlaxat,  a  Penlecosle  licuisse  Aposlobs  praj- 
dicare  Gentibus,  uti  recte  judicavit  Gabriel  Vas- 
cpiez  quem  ciiat  Sancliez  cap.  8.  imo  eosdeni 
praedicasse  Gentibus,  quas  se  Judeeis  miscebant 
jn  concionibus  S.  Petii  et  Apostolorum  :  non  ia- 
men  probant;  eos  statim  a  Pentecoste  ivisse  in 
suas  provincias  :  tumquia  primo  satisfacerede- 
bebant  Judaeis,  <jui  praetendebant  Missiam  sive 
Christum,  ejusque  Evangelium  ad  se  perlinere, 
non  adGentes  :  illumcnim  ad  se  esse  missum  , 
eo  quod  patribus  suis  fuissel  promissus.  Hcc 
autem  feccrunt  ordinando  Hierosolymae  Episco- 
copum  S.  Jacobum,  dispergendo  se  per  caeien  s 
Juda'33,  Galilaaae  el  SamarioB  civitates,  ibiquc 
evangelizando  :  tum  quia  exspcctabant  occasio- 
nem  et  tempus,  quoa  Deo  discedere  moneren- 
tur,  ut  hoc  Judseis  possent  obtendere;  ne  ipsis 
abeuntibusobslreperent,  aut  schisma  facerent ; 
hoc  autem  factum  est  per  visionem.  S.  Petn 
oblatam. 

Rursum  illa  argumcnta  recte  probant,  Aposto- 
los  iler  suum  non  dislulisse  pcr  multos,  v.  g. 
decem  anuos,  sed  rebus  iu  Judaa  compositi 
mox  discessissc.  Hoc  autem  faclum  cst ,  cum 
Pelrus  obita  Judaea,  Lydda  et  Joppe  ,  ubi  multos 
dies  mansit,  ait  Lucas  c.  9.  missus  est  Caesa- 
ream  ad  converlendum  Cornelium  :  quod  fac- 
tum  esl  sub  annum  Christi  37.  ut  dixi  in  fine  c. 
10.  ac  consequenler  tunc  pariter  videntur  Apos- 
toli  in  suas  oras  profecti.  Sic  enim  omni  sua\  i 
dispositionc,  et  concinna  narratione  connex.. 
cob.erent.  Nam  ab  anno  Christi  3i.  usquead$7. 
\postoli  omnes  per  trienniumintegrum  evangr 
lizando  Judaeis  :  abunde  eis  satisfecerunt  :  unde 
eo  expleto  ,  anno  Chrisli  37.  converso  Cornelio  . 
et  patefacto  coelitus  Gentibus  ad  Fxclesiam  in- 
gressu,  omnes  se  ad  iter  in  suas  provincias  ac- 
cinxerunt. 

Confirmatur  Primo  ,  quia  Lucius  Dexter  iu 
Chronico,  et  alii  tradunt,  S.  Jacobum  anno 
Chrisli.  37.  profectum  in  suam  provinciam. 
puta  Hispaniam  :  ergo  idem  caeteri  pleriqur 
fecerunt  alternativc.  Dico:  Plcrique  etaltcrnaii- 
ve.  Nam  non  omnes  simul  eodem  tempore  pra  - 
cise  discessernnt ,  sed  alii  citius,  alii  tardiu.- 
pro  rerum  et  negotiorum  comoditate  ,  velneces- 
sitale,  u t  recte  advertit  Christ.  a  Castro  c.  18. 
Hist.  Deiparae.  Sic  S.  Joannes  diutius  ibideni 
mansit,  nt  scrviretB.  Virgini,  cui  a  Cbristoda- 
tus  eral  custos,  imo  filius  ,  S.  Petrus  JiuUeis  rel 
praesens,  vcl  vicinusesse  voluit  perdecem  annos, 
ex  quibus  seplem  egitPontificem  Antiochias,  sed 
ita,  ut  crebro  in  Judaeam  et  Jerusalem  excur- 
reret.  Unde  et  S.  Paulus  anno  Christi  39.  veniens 
Hierosolymam,  eum  ihidem  invenitet  conveni;. 
Galat.  1.  19.  sanctusPetrus  enim  pracipue  er.n 
Judccorum  Apostolus,  sicut  Paulus  Gentium, 
Calat.  '2.  9. 


216  COHMENTARIA  IN  ACTA 

Confirmatur  Secundo,  quia  Apostolos  Hiero- 
iolymis  oon  discessisse  ante  conversionem  Cor- 
nelii,  patet  cx  co,  quod  Lucas  cap.  11.  1.  dicat 
illos  eam  ibidem  audivisse  :  Audierunt,  ait, 
Apostoliet  fratres  qui  erantin  .ludcea;  quoniam 
rt  Gentes  receperunt  verbum  Dei :  ergo  ante  non 
receperant  .■  nec  eis  ex  professo  praedicarant 
\posloli.  Quod  vero  mox  posl  conversum  Cor- 
nelium  discesserint  in  suas  provincias,  liquet 
"\  co ,  quod  paulo  posi  Lucas  v.  22.  dicai  Bar- 
nabam  missum  esse  Antiocbiam,  non  ab  Apos- 
tolis,  utpote  jam  profectis  et  absentibus,  seda 
presbyteris  Ecclesiae.  Pervenit,  &ii,sermoadau- 
res  Erclesicc  ,qucc  erat  llicrosotymis  ,  super  istis, 
et  miserunt  Barnabam  usque  ad  Antiochiam. 

Confirmatur  Tertio ,  quia  ideo  Herodes  anno 
Chris  h'i.  apprehendit  Petrum ,  et  Jacobum  acci- 
dit  prae  caeteris  Apostolisc.  12.  1.  co  (juocl  creteri 
jam  abissent  ad  suas  gcntes. 

Haec  iiaque  est  Chronotaxis  Christi,  Aposto- 
lorum  et  primitivse  Ecclesioe. 

Ghristus  occisus  resurrexit ,  ascendit  in  coe- 
lum,  indeque  misit  Spiritum  sanctumin  Pente- 
costc ,  anUo  a  nativitate  sua  34. 

Eodem  anno  S.  Pclrus  praedicans  convertit 
tria  et  mox  quinque  hominum  millia. 

Eodem  quoque  creati  sunt  primi  septem  Dia- 
coni,  Actor.  0. 

Eodem^anno  lapidatus  est  Stephanus,  die  26. 
Decembris 

Et  die  sequenti  puta  27.  S.  Jacobus  Minor  crea- 
tus  est  primus  Hierosolymorum  Episcopus. 

Paulus  conversus  est  ad  Christum  anno  Chris- 
ti  36. 

Cornelius  conversus  a  S.  Petro,  patefacit  os- 
tium  fidei  Gentibus  initio  anni  37. 

S.  Pctrus  posuit  calhedram  Antiochiae  eodem 
anno37.  in  eaque  seditseptem  annos.  Hicannus 
fuitfl.  ah  ascensu  Christi,  ut  habet  Chronicon 
Alexandrinum. 

S.  Jocobus  in  Hispanias  profeclus  est,  caeteri- 
que  Apostpli  in  suasprovincias,  eodem  annoDo- 
mini  37. 

Fames  praedicta  ab  Agabototo  orbecoepit  anno 
Domini  42. 

S.  Jacobus  rediens  Ilierosolymam  occisus  est 
ab  Herode  AgrippacircaPascha,  annoDoinini^i. 

S.  Petrus  vinctus  est  ab  Herode,  et  liberatus 
ab  angelo  anno  Christi  hk. 

S.  Petrus  post  septennem  sedem  Antiochiae, 
liberatus  e  vinculis  Herodis,  multis  locis  pera- 
gratis  ,  Romam  ingreditur,  ibique  cathedram 
collocat  die  18.  Januarii,  fmiente.  anno  2.  Claudii 
Imp.  sub  initium anni  Christi  ho. 

Eodem  annoA5.  Paulus  cum  Barnaba  missus, 
iturusque  ad  Gentes  rapitur  in  tertiurn  coclum  ; 
de  quo  c.  seq.  v.  2. 

3.    APPOSUT    OT    APPREnE.NDERETET    PETRUM. ] 

T«  et  aeque  ac  apposuit,  emphasin  habent,  q.  d. 
Occiso  Jacobo  crevit  animus  et  improbitas  He- 
rodi,  ut  eliamin  ipsum  Ecclesiee  Primatem,  pula 
S.  Petrum  ,  auderet  manus  sacrilegas  injicere. 
Causam  dat  S.  Chrysost.  vel  potius  Proclus  iii 
Encomio  vinculorum  S.  Petri  apud  Purium  die 
1.  Augusli  :  i\«m  putabant  (Judaei)  illud  futurum, 
ait,  ut  si  Pelrum  Apostotum  de  meclio  suslutissenl, 
facile  reliquos  Aposlolos  superarent.  Ilte  enim 
crat  qui  conlrarias  vocesmittebat,  quique  in  con- 
riliis  ,  injudiciis  et  in  synagogis  cum  adversariis 
certflbat ,  ct  Jesu  nomen  palam  prcedicans  ,  invo- 
calo  ejusnominf  prrrcipua  qucedam  miracula  facic- 


APOSTOLORUM.  Cap.  XII. 
bat.  Et  inferius  hosce  S.  Petro  dat  titulos:  Vere 
hic  est  Apostolorum  firmamculum  ,  el  sacra- 
tus  ccetoram  maqister  ,  arcanorum  interpres , 
nutantium  confirmator ,  tapsos  erigens.  firrnos 
conservans,  pamitentice  dux  ardentissimus :  Petrus 
denique  magnum  illudorbis  tcrrarummiraculum, 
Ecclesicejactatio,  disciputorum  decus ,  eorumqui 
recte  sentiunt  ornamentum  ,  Theologorum  put- 
chritndo  ,  Chrisli  os ,  mens  ccelestis ,  Trinitatis 
pulclierrimum  labernaculum ,  tapsorum  reconci- 
liator,  honeste  vivenlium  ductor,  recte currentium 
propugnator  ,  omni  ccelesti  el  humana  laude ,  omni 
prceconio  dignissimus.  Cujus  si  umbra  et  lentci 
morbos  profligarunt ,  certe  calence  quce  veneran- 
dum  Aposloli  corpus  contigerunt ,  quanto  propio- 
rcm  tactum  habuerunt ,  tanto  abundantiorem  mi- 
raculorum  vim  participarunt ,  etc.  Subdit  hac 
catena  diabolum  fug-ui  :  JSon  enim  ferre  polest 
Spiritu  S.  gratiam  Itas  catenas  obumbrantem ,  nc- 
que  scinlilla  ex  divino  itlarum  igne  exitientes  sus- 
tinet ,  scd  ab  ipsis  incenditur  atque  comburitur. 

Erant  autem  dies  azymorum.  ]  Qui  per  septem 
dics  continuos  a  Pascbate  celebrabantur ,  ita 
dicti  ,  quod  in  nullis  panibus  nisi  azymis,  id 
est ,  fermento  carentibus  ,  vesci  Judacis  liceret. 
Addit  hoc  Lucas  ,  tum  ut  denotet  tempus  necis 
S.  Jacobietcarceris  S.  Pelri,  lum  utindicetcau- 
sam,  cur  non  illico  occisus  sit  S.  Petrus,  sed 
dilatus  postPascha  ,  quia  scilicel  erant  dies  festi 
azymorum,  quos  sanguine  effuso  maculare  et 
ftineslare  nolebat  Hcrodes  :  tum  denique  ut  in- 
dicet  perversitatem  Herodis  et  Judaeorum,  quiin 
diebus  azymorum,  quibus  debebant  vacareDeo, 
csseque  azymi  carentes  omni  fcrmento  malitiae 
et  nequitioe ,  ut  ait  Apost.  1.  Cor.  58.  exarserunt 
odio  et  invidia  in  Ecclesiam,  summumque  sce- 
lus  in  ejus  caput  S.  Petrum  designarunt.  Ita 
et  hodie  sa?pe  fit,  uthomines  suis  cupiditatibus 
addicti,  in  majoribus  fesiis  majora  dcsignent 
scclera ,  tum  quia  festo  se  suamque  malitiam 
abscondere  et  lalere  posse  putant  :  tum  quia  ad 
hoc  eos  insligat  diabolus ,  ut  festi  sanctilatem 
atroci  scelere  profanet  et  violet.  De  diebus  azy- 
morum  et  Paschate  dixi  Exodi.  12. 

L\.  Tradens  quatuor  quaternionibiis.  ]  Syrus  , 
tradidit  eum  sedecim  militibus  cuslodiendum.  Cau- 
sam  dat  OEcumen.  Ut  singulis  noctis  vigiliis  ,  hoc 
est ,  ternis  in  cequalibus  horis ,  quatuor  advigita- 
rent  cuslodes  ,  ut  scilicet  prioribus  fessis  et  dor- 
miturientibus  novi  et  vigiles  succederent.  Tam 
arcte  S.  Petrum  custodivit ;  quia  audierat  eum 
facere  miracula,  ne  per  ea  eleberelure  carcere, 
praesertim  quia  eum  olim  ex  carcere,  eum 
S.  Joanne  per  angelumevasisseaudierat,  Actoi. 
5.  19. 

Post  Pascha.  ]  Hinc  videtur,  quod  Agrippa 
S.  Jacobum  occiderit  ante  Pascha  ,  ne  dies  pas- 
cbales  ejus  ncce  et  sanguine  funestaret.  Erat 
ciiim  ipscjudaismi  studiosissimus  ,  ideoque  in 
ii.-.  noluit  occidere  S.  Petrum ,  sed  causam  ejus 
distulit  post  Pascha  ,  id  est ,  post  dies  paschales. 
sive  post  octavam  Paschae;  Pascha  enim  celc- 
brabatur  per  septem  dies.  Secus  sentit  S.  Hieron. 
in  c.  43.  Ezech.  Christoph,  ii  Castro.  Mariana  ei 
alii,  quos  initio  cap.  citavi,  scilicet  S.  Jacobum 
occisnm  csse  die  primo  vel  secundo  azymorum .- 
simili  cnim  modo  Judaoi  Christum  crucifixeruut 
primo  die  azymorum  :  Petrum  vero  distulissy 
post  Pascha  in  gratiam  Judieorum ,  ne  illos  cultu 
ct  religione  dierum  et  sacrificiorum  pascbaliuu; 
occupalos,  ab  iis  vel  laniillum  distraheret ,  sed 


COMMENTAhlA  1N  ACTA 

iis  elapsis  plenius  Petri,  utpote  Primatis,  cau- 
sam  cognosceret,  pleniusque  et  jucundius  in 
cjus  nece ,  populo  jam  a  sacris  ferianli  specta- 
culum  daret.  AdditS.  Chrysost.  inencomio  vinc. 
S.  Petri  apud  Surium  1.  Augusti ,  id  eum  fecisse, 
ut  diutuiniore  crucialu  carceris ,  catenarum , 
famis,  metus  mortis,  vexationis  militum  ,  etc. 
S.  Petrum  torqueret  :  quomodo  Tiberius  Caesar 
vinctorum  causus  icleo  se  uiebat  serius  cognosccrr , 
ne  affecti  skpplicio  cito  levarentur rhalis t  qtuemc- 
ruerantantrut  lissceleribus  :  nunc  dum  longiorrs 
moras  terunt ,  muito  gravius  rcddi  illorum  infoi  - 
tunium ,  ait  Josephu9  lib.  18.  Antiq.  cap.  8.  Sed 
S.  Pelrus ,  ailChrysost.,  hisce  omnihus  fortior 
evadebat,  adeo  ut  jucunda  et  secura  hilaritate 
niilites  cunfunderet,  et  in  ruborem  converteret. 
Ergo  in  Paschate  vincius  fult  Petrus  ,  et  tamcn 
feslum  viuculorum  horum  celebratur  ab  Ecclesia 
die  prima  Augusli  :  causam  daho  v.  6. 

PllODUCERE.  ]  Primo,  in  publicum  trihunal , 
ut  coram  populo  causam  Petri  discuteret,  cum- 
(pie  publica  sententia  ad  mortem  damnaret.  Se- 
cundo,  in  theatrum,  in  quo  publice  spectante 
et  gaudente  populo,  eum  excruciaret  et  morte 
mulctaret.  Greece  est  &vay«yetv,  quod  potest  verti, 
offerre.  Unde  Syrus  vertit ,  volens  eum  tradere 
popido,  Lyran.  volens  eum  exponere  morti  ad  vo- 
luntatem  populi.  Untle  alicui  censent,  Herodem, 
ut  magis  gratiflcaretur  populo,  voluisse  ei  tra- 
dere  S.  Petrum  ,  ut  ad  libitum ,  eo  generc  morlis 
quo  luberet,  illuni  cruciaretet  enecaret. 

5.  iNCAnCERE.  ]  Iniimo,  aitS.  Chrysost.  hom.  8. 
in  epist.  atl  Ephes.  Adrichom.  in  Theatro  terrre 
Sanctae ,  censet  hunc  carcerem  non  fuisse  civi- 
lalis  et  magistratus  ,  in  quem  inclusit  Petrum  et 
Apostolos  cap.  h.  3.  sctl  rcgis  ,  eumque  situni 
fuisse  in  Stratopcdo ,  id  cst,  in  area  regiam  Ilc- 
rodis  undcquaque  ambiente,  ubi  regii  milites 
cxcuhias  agchant.  Alii  alio  loco  eum  collocant. 
Ita  homce  ad  radices  Capitolii  videmus  carcerein 
Mamertinum  ,  profundum  et  tenchrosum  ,  in 
quem  a  Nerone  conjectus  fuil  S.  Petrus  cuni 
S.  Paulo,  ex  eoque  eductus  ad  marlyrium  :  quem 
nunc  conversum  in  sacellum  pie  veneramur , 
pra\scrlim  t|uia  in  eo  fonicm  miraculosuni 
S.  Petri  prccihus  (Ticilum  ,  ad  haplizanduui 
s.  Processum  e,l  Martinianum  carceris  cuslodes, 
ctiamnum  perennibus  et  salutiferis  aquis  nm- 
nantem  intucmur  cl  haurimus. 

Ab  Ecclesu.  ]  Tota  ergo  Ecclesia  orabat  pro 
S.  Petro,  quasi  pro  capile  et  Pontiflce  suo  ,  qucin 
intiine  dihgebat  et  colebat :  sestimans  si  Petrus 
captle  mulctarctur,  uon  tam  illi,  quam  sibi  ca- 
put truncandum.  ld  etiamnum  imitaturEcclesia 
qu.e  in  canonc  Missae  semper,  et  crehro  in  Col- 
lectis  orat  pro  Sunnno  Ponlifice.  Ipse  enim  quasi 
Ailas  Ecclesise  totum  ejus  poudus  humeris  suis 
sustinet.  Porrohsecoralio  fuit  eflicax,  et  permi- 
raculum  S.  Petrum  e  carcere  eduxit ,  tum  quia 
erat  dansa  et  communis  omnium  fldelium,  qui 
innc  fcrc  ci  ani  Sancii,  inioin  sanctitateeximii  , 
lum  quia  erat  fervida  et  continua,  etiamnoctu  : 
nain  DOCtn  vcnicns  e  carccrc  Pelrus  fidelcs 
orantes  invcnil.  Ad  cujus  imitationcm  instilui 
solet  oratio  quadraginta  horarum,  in  honorein 
sepulturae  Christi,  qui  lotidem  horis  in  sepulchro 
decuhuit. 

t>.   ClM   AUTEM  rRODUCTUI\l'S   EUM   ESSET.  ]  DJSCC 

hic  Deum  sinere  S.  Petrum,  et  fideles  adigi  ad 
e.xtrema,  ut  probet  eorumin  se  confidentiam , 
ul  tunc  illustriorl  ope  eos  liberel ,  etfam  pcr  mi- 

CORML.    k    l.APIDt.      TOM.    X. 


\POSTOLOr.UM.  Cap.  XII.  J17 

raculum,  si  opus  sit.  Quocircadeeju^  oijc  uun- 
qtiain  despecanduin  ,  imo  quo  niagis  cr;:scun» 
pericula  et  afflictiones  ,  eo  magis  augenda  spea 
in  Ucum.  Ipse  eniin  dixit  et  promisit  :  Cum 
ipso  sum  in  tribulatione ,  Psal.  90.  15.  Et  :  Ctuu 
transieris  uer  aauus  ,  lecum  ero  ;  ct  flumina  nou 
operient  te ;  cum  ambulavei-is  inigne ,  non  combu-- 
rcrt.set  flam?na  non  ardcbil «'«  te.  Isaiae  &3.  2. 

Eiut  PtTitus  dohmiens.  ]  Quasi  secure  quies- 
cens  in  Uci  providentia  ,  cui  se  cura?  esse  scie- 
bat ,  paratusque  vel  vivere,  vel  mori  prout  Deus 
noratexpedire  admajorem  sui  nominisgloriam, 
et  Ecclesite  Bonuxu»  hm-mit  corpore  Pelrus  ,  curd 
ad  Deumvigitat  :  ^>"r«.;  vero  cuslos  ipsius  nec  dor- 
mital ,  nec  dormit ,  ait  S.  Chrysost.  hom.  8.  in 
epist.  ad  Ephes. 

Moral.  dormit  secure  in  sinu  Dei,  qui  cum  illo 
seniit  el  dicit  :  Quo  fata  trahunt  retraliunlquc 
sequamur.  Quidquid  erit ,  superanda  omnis  fortuuu 
ferendo  est. 

VlNCTDS  CATEMS  DDABUS.  ]  QtlUtUOr  diflicttllalr ; 
cumulant  custodiam ,  carcer ,  milites,  catena ,  cus- 
todes  ,  ait  Glossa  :  eo  illuslrius  fuit  Dei  mxiliuin 
et  miraculum  ,  haac  ouinia  momentum  disjiciens 
ctsuperans,  Pelrumtjue  liherans.  Addit  Arias  , 
hinos  milites,  inter  quos  medius  vinclus  erat  Pe- 
trus,  singtilos  singuias  Petri  lenuisse  catenas, 
ne  quo  modo  dormienles  fallere  et  elahi  posset. 

Nota.  Hac  catenas  ,  utpote  a  S.  Pelro  principe 
Apostolorum  et  Ecclesiae  ,  quasi  sacralas  ,  prce 
Cfelerorum  Apostolorum  et  Sanctorum  calenis 
honoravit  et  honorat  non  solum  Ecclesia  ,  setl 
ct  ipse  Deus  ;  ut  cujus  est  in  ligandis  et  solven- 
dis  alienis  vinculis  praecipua  in  Ecclesia  potes- 
tas  ,  ejus  etiam  vincula  a  cunctis  fidelihus  prx- 
cipuo  in  honore  haheatur,  juxta  id  quod  S.  Petio 
occimus  in  festo  S.  Pelri  ad  vincula  : 

Solve  jubenle  Deo  terrarum  Pelre  catenas, 
Qui  facis  ul  paieanl  coclestia  regna  beatis. 

Deus  enim  cas  honoravit ,  Prinio  ,  ex  eis  mira- 
culose  eripiendo  S.  Petrum  per  angelum.  Secun- 
do,  catenam  Ilerodianam  cum  Neroniana  miia- 
culose  connectendo,  de  tpio  mox.  Tertio,  multa 
pereas  miracula  opcrando,  quacrecenset  Baron. 
Kibadeneira  et  alii  die  1.  Augusti. 

Ecclesiael  fideles  eas  honorant,  Primo,cele- 
hrando  magno  urhis  conlluxu  festum  vinculorum 
S.  Pctri  Caleudis  Augusli ,  non  Pauli  (  quae  tamen 
hic  homae  in  Ecclesia  S.  Pauli  videmus  et  venc- 
ramur)  non  aliorum  Aposlolorum.  Ctijtts  fesli 
occasionem  dedit,  non  Eudoxia  uxor  Arcadii 
Imper.  quae  persecuta  est  S.  Chrysostomum ,  uti 
putavil  Beda  ,  sed  Eudoxia  uxor  Theodosii  junio- 
ris ,  qui  fuit  lilius  Arcadii  et  Eudoxia?.  Eudocia 
enim  suh  anntun  Doinini  ^37.  llicrosolyniain 
voli  causa  profecta  ,  ihidem  a  Juvenale  Palriar- 
cha  accepit  duas  hasce  catcnas.  quihus  S.  Pe- 
trnm  vinxerat  llcrodcs  :  unam  dctulil  Con.stau- 
tinopolim,  altcram  misit  homam  ad  ITidoxiani 
Augustamsuam  liliam,  Valcntinianijunioiislnip. 
conjugem  :  ulrohique  autem  fcsta  dics  statula 
csl ,  el  quasi  catenarum  dedicatio  :  unde  paulo 
post  anno  Domini  638.  Eudoxia  filia  Eudoci.c  , 
Hoince  hasilicam  in  caiuin  honorcm  crcxit,  qu.i 
etiaumum  cxstat  in  monle  Esquilino,  vocalur- 
que  S.  Pctri  ad  vincula  :  vel  lilulus  Eudoxiie; 
jeque  ac  matcr  ejus  Eudocia  similcm  Constanli- 
nopoli  cxsliuxil.  Porro  cum  Eudoxia  Ponlilici 
Itomano  catcnam  S.  Pctri  Hcrodinain  oslendc- 
ret  ,  Ponlifcx  ei  vicissim  cjusdem  Ncroninnam 


218  CO.U.MENTARIA  IN  ACTA 

osiendil;  quam  cum  inter  se  conferunt,  eccc 
illico  una  cum  aftera  coaluit;  qualem  etiam- 
num  quotannis  intuemur,  et  reverentes  oscula- 
mur. 

Secundo  ,  Alexander  Pontifex  et  Martyr ,  or- 
dine,  sextus  a  S.  Petro ,  incarceratus  ,  S.  Bal- 
binae  el  sociis  ejus  vincula  deosculantibus  dixit : 
Desine  has  oscularl  boias  ( id  est ,  catenas  jain 
dictas ,  quasi  bonum  jugum,  ait  Festus  et  Isidor. 
lib.  5.  Orig. )  inquire  autem  Domini  mei  Pelri 
Apostoli  vincula  ct  ea  potius  osculare.  Baibina  his 
auditis  cum  multo  studio  ac  desiderio  pervenit  tan- 
dem  ad  illa  beata  vincula ,  iisque  inventis  gratias 
egit  Domino  nostro  Jesu  Christo,  prosternensque 
se  in  oratione  dixit :  Benedictum  sit  nomen  tuum 
omnipotens  Deus,  qui  per  famuium  tuum  Alexan- 
drum  mihi  ancillce  tucc  thesaurum  spiritualem  in- 
dicasti ,  ccepitque  itla  vincuia  cum  multo  timore 
osculari ,  et  gratias  agere  Regi  coetorum  ,  Ita  ha- 
bent  Acta  S.  Alexandri  die  3.  Maii. 

Tertio  ,  vincula  S.  Petri  encomio  insigni  cele- 
brat  S.  Chrysost.  (vel  potius  S.  Proclus ,  aut 
Germanus  :  nam  tempore  S.  Chrysost.  necdum 
Eudocia  haec  vincula  repererat )  quod  extat  apud 
Surium  die  1.  Augusti ,  ubi  praeter  alia  ex  eo 
jam  citata  :  Has ,  ait ,  catenas  composuit  Dei  Pa- 
tris  Verbum;  ejusdem  Mernitatis  et  principii  par- 
ticeps ,  ul  ejus  de  Deo  confessionis  pr&mium  essent. 
Ab  his  dxmonum  pravi  spiritus  ittigali  enecantur , 
ab  his  princeps  hujus  mundi  captivus  ducitur,  d 
fidelibus  hominibus  illuditur.  Subdit  hisce  Eccle- 
siam  cingi,  et  contra  hostes  invictam  reddi , 
iisdem  Christianorum  vertices  coronari ,  ut  ab 
inimicis  sint  intacti  :  His  catenis  Apostotus  orna- 
batur,  his  exultans  ac  gestiens  se  oblectabat ,  et 
lanquam  regalem  aliquem  ornatum  circumferens 
exuttabat.  Subdit  modum  quo  illae  servatee  sunt, 
nimirum  per  aliquos  Herodis  ministros  ,  qui  oc- 
culte  erant  Chrisliani.  Has ,  ait,  in  carcere  dere- 
iictas  ipsi  Hcrodis  ministri ,  quibus  divinoe  cogni- 
tionis  lumen  affuiserat ,  clam  sustuterunt ,  et  apud 
seipsos  vetut  thcsaurum  conservaverunt.  Et  inferius 
venerationis  causam  assignans  :  Calenas  hasce 
videntes,  Petrum  ipsum,  ait,  mente  inspicere  nobis 
videmur ,  et  eas  tangentes ,  Apostotum  anobis  tangi 
existimamus.  Namhas  et  illummente  formantes,  et 
per  fidem  ipsam  in  unum  copulantes ,  ad  eum  ipsum 
qui  per  h&c  passus  est ,  totum  referimus.  Ac  in 
fine  invocans  S.  Petrum  :  His  catenis  ,  ait ,  nos- 
trarum  animarum  vulnera  quxso  liges.  His  bar- 
baros  ipsos  devincias ,  captivos  ducas  ,  et  civitati 
te  veneranti  hostites  eorum  exuvias  conferas.  His 
catenis  Imperatorem  nostrum  armes ,  munias  , 
victoriis  trophazis  corones. 

Quarto,  solebat  olim  limatura  catenarum 
S.  Petri,  pro  ingenti  dono  ad  reges  et  principes 
a  Romanis  Pontif.  mitti,  ac  per  eam  Deus  multa 
edebat  miracula.  Moris  enim  erat  eam  inclu- 
dere  aurae  clavi ,  ab  altari  S.  Petri  acceptae  ,  sic- 
que  eam  ab  absentes  transmittere,  uti  eamdem 
ad  Childebertum  Francorum  regem  mittere  se 
scribit  S.  Greg.  lib.  5.  Epist.  6.  et  lib.  6.  Epist.  23. 
Eamdem  ab  Hormisda  Papa  peliit  et  impetravit 
Justinianus ,  postea  Imperator. 

Moral.  vide  S.  Chrysost.  hom.  8.  in  Epist.  ad 
Ephes.  magnis  mirisque  laudibus  celebrantem 
vincula  S.  Pauli ,  ubiea  praefert  regnis  et  scep- 
iris ,  Regibus  et  Imperatoribus  ,  imo  Angelis  et 
Archangelis  ,  adeoque  miraculis  et  suscitationi 
mortuorum. 

7.  Angelus  Domim.  ]  ln  corporc  assumpto  , 


APOSTOLORUM.  Ctq>.  XIL 

quod  lo  novo  testamento  post  et  pcr  resurrec- 
tionem  Chrisli,  assumere  solent  gloriosum  ,  id 
est,  fulgidum  et  splendidum;  adeo  ut  hoc  splcn- 
dore  suocarcerem  totum  illustrarit.  Unde  sequi- 
tur  :  Et  lumcn  refulsit  in  habitaculo.  Ita  in  natali 
Christi ,  angelus  Domini  stctit  juxta  iltos  (pastu- 
res )  el  claritas  Dei  circumfutsit  illos ,  Lucoc  2.  9. 
Et  de  angelo  post  resurrectionem  Christi  appa- 
rente  in  ejus  sepulchro ,  ait  Matlh.  c.  28.  v.  3. 
Erat  autem  aspectus  ejus  sicut  futgur. 

Nonnulli  probabiliter  opinantur  hunc  angelum 
fuisse  S.  Michaelem  :  illo  enim  est  proeses  Ec- 
clesiae  :  unde  sicut  ejus  curam  gerit,  ila  et  ca- 
pitis  ejus ,  puta  S.  Petri.  Ita  Pantaleon  Charto- 
phylax  in  Encomio  S.  Michaelis  ,  quod  recitat 
Surius  die  29.  Septemb.  Censet  S.  Chrysost.  ci 
Glossa  hoc  lumen  resplenduisse  soli  Pelro ;  quia 
scilicet  solus  ille  excitatus  fuit  ab  aDgelo  :  cus- 
todibus  enim  ,  inter  quos  medius  vinctus  tene- 
batur  Petrus ,  angelus  immisit  gravem  soporem, 
ut  nec  lumen  ejus  viderent ,  nec  vocem  coIlo-_ 
quentis  cum  Petro ,  nec  strepitum  catenarum 
cadentium  audirent  :  alioqui  lumen  corporis 
adeo  fulgidi  refulsit  per  totum  carcerem  ,  quod 
utique  vidissent  custodes  si  fuissent  vigiles,  nisi 
ab  angelofuissentimpedili.  Hinc  Gerson.  3.  part. 
tract.  8.  super  Magnificat ,  hunc  angelum  ab 
effectu  vocat  Uriel,  id  est  fulgor  Dei;  hunc  enim 
produxit  in  carcere  :  alioqui  idem  adit,  hunc 
angelum  fuisse  custodem  S.  Petri ,  quod  et  alii 
multi  censent,  puta  S.  Michaelern,  uti  paulo 
ante  dixi :  sicut  principesEcclesiaenonangelum, 
sed  Archangelum  ,  aliumve  principem  angclum 
custodem  habent. 

Percussoque  latere  Petri.  ]  Quia  alte  dor- 
miebat,  ait  S.  Chrysost. ,  quod  signum  erat  animi 
secuti  et  intrepidi ,  utpote  in  Dei  providentiam 
resignati ,  et  placide  quiescentis. 

Surge  velociter.  ]  Non  quod  metueret  an- 
gelus  ,  ne  si  moras  necteret ,  excitarentur  cus- 
todes  :  ipse  enim  in  eis  soporem  continuabat, 
quamdiu  volebat :  sed  quia  angeli  sunt  veloces, 
alacres  et  agillimi ,  utpote  spiritus  et  velociter 
Dei  jussa  peragunt ,  juxta  illud  :  Quifacit  ange- 
tos  suos  spiritus  ,  et  ministros  suos  flammam  ignis. 
Hebr.  1.  7.  Unde  pariter  a  Petro ,  aliisque  clien- 
tibus  velocem  exigunt  actionem,  et  obedientiam. 
Rursum  ait  velociter ;  quia  somnum  Petri  excu- 
tere  volebat :  somnolenti  enim  sunt  lenti  et  tardi. 
Denique  to  velociter ,  significat  desiderium  inci- 
tatum  angeli  ad  liberandum  Petrum. 

Moraliter ,  docet  hic  angelus  illud  Eccl,  31.  27. 
In  omnibus  operibus  tuis  esto  velox,  omnis  infir- 
mitas  non  occurret  tibi.  Velox  enim  et  expediti» 
excutit  acediam,  torporem  ,  languorem  ,  induit 
que  robur ,  valorem  ,  et  vigorem  angelicum.  Sic 
de  Jonalhan  et  Saule  ducibus  Israelis  in  praelio 
caesis  ,  canit  David  2.  Reg.  1.  23.  Aquilis  velocio- 
res  ,  leonibus  fortiores.  Et  de  Asael.  uno  fortium 
Davidis  dicitur  ibid.  cap.  2.  18.  Poiro  Asaeicur- 
sor  velocissimus  fuit ,  quasi  unus  de  capreis  qua 
movantur  in  silvis.  Et  Gaddilae  profugientes  ad 
Davidem  ,  erant  viri  robustissimi ,  et  pugnatores 
optimi  tenentes  clypeum  et  hastam  :  facies  eorum 
quasi  facies  teonis,  et  veloces  quasi  capreaiin  monti- 
bus.  1.  Paralip.  12.  8.  Hinc  Proverb.  22.  29.  dici- 
tur  :  Vidisti  virum  velocem  in  opere  suo  ?  coram 
regibus  stabit ,  necerit  ante  ignobiles  :  reges  enim 
delectantur  ministris,  qui  volociter  jussa  exe- 
quuntur  ;  multo  magis  Deus.  Jeremias  c.  Zj.  13. 
(lescribens  roburet  impetumNabuchodonosoris, 


COMMENTARIA  1N  ACTA 

f i  Chaldaeorum  invadentium  Jndaeam  :  Ecce,m- 
(|uit ,  quasi  nubes  ascentill  el  qua&i  tempestas  cur- 
rus  ejus  :  vetociores  aquilis  equiiLlius.  Unde  et  sub- 
dit  :  Va;  nobis ,  quia  vastati  sumus.  Et  de  iisdem 
Thren.  4.  19.  Velociores ,  ait,  fuerunl  persecutorcs 
nostri  aquilis  cccli  :  super  monlcs  pcrsecuti  sunt. 
nos.  El  de  iisdem  ait  Hahacuc.  cap.  1.  8.  Leviores 
pardis  equi  ejus,  et  velociores  lupis  vesperlinis. 
Denique  Isaias  c.  18.  2.  Ite,  ait,  angeli  veloces 
iteo  Petre,  ad  gentem  convulsum  ct  dUaceralam. 
q.  d.  Ite  oApostoli  velociler  adGentes,  ad  barna- 
roa  a  daemone  convulsos  et  viifis  dilaccratos  ,  ufc 
cos  liheretis  etsalvetis.  Ita  mystice  Vatabl.,nam 
alius  ejus  loci  est  sensus  litteralis,  ut  ihi  dixi. 

Et  ceciuerunt  caten.e  uf.  manibus  ejus.  ]  Quia 
eas  frangendo  ,  vel  aperiendo  et  solvendo  excus- 
sit  angelus.  Videtur  Petrus  solis  manihus  fuissc 
vinctus  :  nam  pedum  hic  nulla  fit  menlio. 

8.  Pr;Ecingeiie.  ]  Propter  carceris  rigorem  ,  ait 
Deda  ,  ligamenta  ad  lioram  laxaocrat  ,  ut  tunica 
circa  pedes  demissa,  frigus  noctis  utcumque  lem- 
vi raret.  Non  enim  interiorem  vestem  ,  v.  g. 
intcrulam  et  indusium ,  exuerat  Petrus ,  ut  nu- 
dus  inler  milites  jaceret  (  hoc  cnim  fuisset  inde- 
cens  et  inverecundum )  sed  tantum  tunicam 
cxtimam  :  hanc  ergo  induere,  eaque  se  cingere 
juhetur.  Unde  Proclus  in  encomio  vincul.  S.  Pe- 
tre  :  Ad  eximendum ,  inquit,  Petro  metum,  quo- 
modo  per  dispositas  militum  custodias  pertransi- 
ret ,  tanlo  angelus  illum  auxilio  et  pra?sidio  con- 
firmat ,  ut  oliose  palium  induere ,  alque  sandalia 
et  taxatam  astringcre  vcstem  possit.  Orientales 
.iiiin  ,  quales  sunt  Judaei,  longas  gerunt  vesles, 
quas  ituri  vel  operaturi  cingunt,  quieturi  dis- 
<  iugunt  et  solvunt.  Ita  faciunt  Sinae  et  Turcae , 
qui  non  nisi  tunicis  se  accingunt,  et  femoralibus 
carent.  S.  Aug.  in  Ps.  92.  dislinguit  hcec  quatuor, 
cingi,  succingi,  praeciQgi,  accingi ;  ut  primum 
sit  opcraluri,  sccundum  ituri ,  terlium  minis- 
traturi,  quartum  pugnaturi :  sed  praecingi  hic  et 
alibi  idem  est ,  quod  cingi  et  succingi. 

ET     CAIXEA      TE     CAUG.VS     TUAS.     ]      'vxborwi     Tx 

tuvtiha  soy,  id  est  ,  subliga  sandalia  ttta.  Ita 
Pagnin  et  Tigurina.  Jam  sandalia  esse  libialia 
( quae  vulgus  Germanorum  caligas  inferions 
vocat)  censet  Joanncs  Ferdinandus  in  Thesauro 
S.  Script.  verho  calccus.  Verum  alii  passim  cen- 
sent  sandalia  esse  calceos  ,  sive  muuimenta  pe- 
dum  ,  non  tibiarum  vel  crurum.  Idque  ita  esse 
patet  Priino  ,  ex  verho  calcea  :  calceamus  enini 
pedes  calceis ,  non  tibias  tibialibus.  Secundo , 
quia  veteres  Hebraci ,  Graeci  et  Romani  non  utc- 
bantnr  tihialihus  ( imo  nec  femoralihus  ,  uti 
dixi  Habacuc  2.  15.  )  sed  tibiis  et  genihus  nudis 
lncedebant.  Unde  Julius  Ca>sar  cum  occiderotur, 
togam  manu  dcmisit ,  ttt  infcrior  pars  corporis 
tccla  cotlabcretur ,  ait  Valerius  lib.  4.  c.  5.  Sic 
Romae  in  columna  Trajani ,  videmus  ipsum  et 
milites  ejns  nudis  tibiis  exsculptos.  Idem  de 
Autnisto  docet  Suetun.  in  vita  ejus  c.  82.  Sic 
Plato,  ait  S.  Hieron.  in  c.  10.  S.  Matth.  pra- 
■eptt  dttas  corporis  summitates  non  csse  velandas, 
>i>c  assucficri  debcre  mollitici ,  capitis  et  pcdum. 
laem  Spartanis  prrecepit  Lycurgus,  et  Atlu-nen- 
sibua  Phocion,  ait  Plutarch.  in  eorum  vita.  Achil- 
lem,  Ajacem,  Cratcrem ,  et  alios  Philosophos 
nurtipedes  incessisse ,  docel  Philoslralus  :  idem 
Umstiauis  suadet  Clemens  Alexand.  I.  2.  c.  11. 
E»  ita  pnscos  fecipse  docet  Lucianus ,  dum  ha- 
Uitum  Christiani  describens  in  Philopatro  ail  : 
'  olUum  Putrc ,  sinc  calccis  ct  tcgmine ,  capitc  nudo 


Al-OSTOLORU.M.  Cap.  XII.  :19 

incedens ,  detonsa  coma.  Deuique  Pompeio  ius- 
cias  tihiales  gcslanti,  causainque  ulceris  praa- 
tendenti.  Favonius  inquit  :  JSon  refert  qtta  / 
corporis  sit  diadema;  vocans  eum  in  suspicioncr.i 
affeciati  regni ,  aitaitValcr.  lih.  6.  cap.  2.  Tertio, 
quia  expresse  S.  Marcus  cap.  C.  9.  ail  catceatv, 
sandaiiis.  Uudc  1'ctrus  Faher  in  Agonist.  lib.  2. 
cap.  8.ri.  asserit  sandalia  esso  caligttlus,  sive  gal- 
liculas,  ut  habct  (ilossarium  Crtcco-latiniun  :  ttntle 
nostrumgaUochesdcduct ttm.  Et  Synodus  a  S.  Boni- 
facio  celehrata  cap.  209.  juhet,  ut  unu&quisque 
presbyter  Missum  ordine  liomano  cttm  sandalit  \ 
celebret ,  id  est,  cum  calceis.  Judaei  enim  sa- 
crificahant  nudipedeg  ,  uti  dixi  Exod.  -j.  et  28. 

Qua:res  hic  Primo  ,  cur  ergo  Nostcr  vertit  ca- 
Ugas?  Resp.  quia  caliga  olimLalinis  si^uilicahat 
calceum.  Prohalur  id  Primo ,  ex  Genes.  14.  23. 
uhi  ait  Ahraham  regi  Sodonue  :  A  filo  subtcgmi- 
nis  ttsqtte  ad  corrigiam  caiigo3  (  id  est ,  calcei  : 
hic  enim  habet  corrigiam  ,  non  tihialc  )  non  acci- 
piam  ex  omnibus  qtae  ttta  sttnt. 

Secmiclo ,  Cajus  Imper.  a  calceo  cognominatus 
est  Caligula  :  quia  nalus  in  excrcitti  fueral , 
cognomentum  cakcamcitti  mUilaris  (  a  quo  mi- 
liles  caligati  vocahantur  )  id  cst  caligaUe  ,  sorti- 
tus  est,  ait  Aurelius  Viclor  in  Caligula.  Unde  Au- 
sonius  in  Monostichis  : 

Cajus,  cognomen  Caligae  cui  castra  dederunt. 

Hinc  et  paeroenia  ,  ut  de  nimis  procero  et  longo- 
lio  dicatur  :  Caliga  maximini ,  id  esl,  ca'<-eus 
Maximini.  Maximinus  cuim  ,  inquit  Capitolinus 
in  ejus  vita  ,  quia  erat  pedum  octo  et  prope  scmis , 
calceamentum  ejus  regium  conslat  pede  majus 
fuisse  hominis  vestigio  atque  7iiensttra. 

Tertio,  S.  Isidorius  Hispal.  lib.  19.  Origin. 
cap.  34.  recensens  omnes  calceorum  species  : 
Catigaj,  ait,  vel  ti.  callo  pedum  dictce,  vel  quia 
Ugantur ;  nam  socci  non  tigantur ,  sed  tantttm 
intromittuntur.  El  S.  Greg.  lih.  1.  Dialog.  c.  4.  ail 
S.  Equitium,  cum  faenum  secaret,  calceatum 
caligis  clavatis  :  solehant  enim  calceis  afligere 
clavos,  ut  fortiores  essent ,  uti  eliamnum  eos 
inclavant  ruslici.  Et  erudite  noster  Alphonsus 
Salmeron  hic  :  Caliga,  ait,  a  iigando  calce,  id 
cst ,  imo  pede  dicitur  ,  quasi  calciliga.  Et  cum  calx 
d  calcando  dicatur,  et  calceus  dcalce ,  Uquet  pro- 
proprie  caligas  non  csse  tibiatia ,  scd  soleas,  aut 
genus  calceorttm ,  quod  plunlas  aut  calces  munirel. 

Quarto,  idem  patet  ex  S.  Hieron.  ad  Ageru- 
chiam  epist.  11.  Apostoli,  inquit,  toto  orbe pere- 
grini ,  non  a?s  in  zona,  non  virgani  in  manu ,  non 
caligas,  id  est,  calceos  plenos)  habuere  in  pedibas. 
Et  S.  August.  in  epist.  1.  S.  Joannis  cap.  5.  Eorte  , 
inquit,  caligis  ( id  esl  calccis)  clavalis  conteret 
pedcs  tuos.  Et  Cassian.  lih.  1.  Instit.  cap.  10.  Tan- 
tummodo  caligis  ( id  est  calceis )  suos  mttniunt 
pcdes.  S.  BenediClUS  in  Regula  c.  55.  Indumentu 
pedum ,  inquit,  pedules  et  caligas  :  pedulcs  vocat 
soleas,  qnae  planlas  pcduin  muniunt.  Fusius 
idipsum  probal  noster  Julius  Nigronius  in  eru- 
dito  lihellode  Caliga,  uhi  cap.  4.  num.  6.  docet, 
caligam  ,  id  estcalceum  militarcin  ,  non  ascen- 
disse  ad  mediam  usque  lihiain,  uti  nonnulli  cen- 
scut;  scd  solcam  diunlaxal  fuis>c  planlae  inhae- 
rcntcin .  pcilis  calcanco  alligatam  loris ,  sive 
hahcnis,  eju^que  clligicm  iu  line  libri  exhibet. 
Taliscniin  visilur  in  coliunna  Trajani ,  et  arcu 
Constanlini  :  unde  perones  ,  et  calcei  talares 
dicebantur,  quod  talos  tegerenU 

QiKTres   Secundo ,  qua  foima    fueriirt  calca 


:r.1  COMMENTARIA  IN  ACTA 

\ocati  sandaliu?  Putaht  aliqui  Fuisse  formaconi- 
iiiuni ,  ita  ut  lotuin  pedem  tuam  superne,  quam 
inferne  contegerenL  Tales  enim  fuisse  Aposto- 
lorum  ,  ut  lis  per  tolum  orbem  inoffenso  pede 
|)Oscent  discurrere.  Verum  alii  passim  censenl, 
«andalium  dumtaxat  inferne  pedem  texisseins- 
iar  soleae,  qua?  superne  pedi  per  ligamina  as- 
tringebatur  :  quales  modo  gestant  Capuccini. 
Talcs  enim  soleas  gestasse  Cliristum,  docet 
Clemens  lib.  2.  cap.  11.  Unde  eliamnum  calcei 
.postolici  vocantur  :  talibus  enim  calceati  pin- 
guntur  Aposloli  in  antiquis  picturis,  etiam  in 
smplisGra3CorumetRuthenorum,utimihiRomie 
oculati  testes  aflirmarunt  :  imo  Treviris  intem- 
plo  Calhedrali  :  a  R.  D.  Praeposito  ostensum  est 
mibisandaliumS.  AndreacApost.  quodplanefor- 
inam  liabebal  soleae.  Sicetimago  Deiparae,  quae 
Homae  extat  in  basilica  S.  Mariae  Majoris,  picta 
a  S.  Luca,  puerum  lesum  exbibel  cum  sandaliis, 
id  est  soleis  ,  quae  superne  per  ligacula  circum- 
ligantur  pedi,  ita  ut  Christi  pedeset  digitipedum 
prossur  intecti  siut  etnudi,  ut  ego  ipse  accurate 
saepe  inspexi. 

Secundo  ,  ita  plane  cum  sandaliis  ,  id  est  so- 
leis  pingitur  Isaias  ,  Ezecbiel ,  aliique  Prophetre 
in  antiquis  imaginibus  Basiliis  Porpbyrogeniti 
lmper.  quaeexstantin  Valicano ,  quascuravi  de- 
pingi  el  praefigi  Prophetis.  Talibus  ergo  usi  vi- 
dcntur  Petrus  et  Apostoli ,  ex  Praecepto  Chrisli 
Marci ,  66.  9.  Calceatos  ,  inquit ,  sandaliis  :  nam 
calceamenta  eis  vetuit  Matth.  10.  10.  saltem 
in  Judaea  ,  regione  calida  et  saxis  aspera  :  soleas 
enim  pedes  satis  muniebant,  ne  in  saxa  impen- 
gerent.  An  vero  proliciscenles  et  discurrentes 
per  orbem  ,  contra  frigora  ,  fatigationem  ,  im- 
bres  ,  et  caeteras  aeris  terraeque  injurias,  non 
mutarint  sandalia  et  soleas  in  calceos  plenos  et 
integros  ;  merito  quis  non  tantum  quoerere  ,  sed 
et  suspicari  opinarique  polest,  ac  dicere  ,  illud 
de  sandaliis  Christi  praeceptum  temporaneum 
tantum  fuisse ,  pro  eo  scilicet  tempore  ,  quo  in 
Judaea  degerent.  lta  S.  August.  el  S.  Chrysost.  in 
c.  10.  S.  Matth.  Idem.  de  sandaliis  docet  Beda 
qui  pro  iis  vertitso/eas  /imo  S.  Aug.  1.  2.  de  Con- 
sensu  Evang.  c.  30.  lta  ut  pes  neque  tectus  sit , 
inquit ,  neque  nudus.  Idem  docent  Salmeron ,  ver- 
bis  paulo  anie  citatis  ,  Lyran.  Gagneius ,  Dion. 
et  alii. 

Terlio,  idem  indicat  Graecum  fml&iffai ,  id 
est,  subliga  :  non  enim  calcei  integri,  sedsoleoe 
dum  calceantur,  pedi  subligantur. 

Quarto ,  idem  patet  ex  imagine  antiqua  caligae, 
id  est  calcei  militaris  ,  Quam  exibet  nosler  Ni- 
gronius  paulo  ante  citatus.  Nam  in  arcu  Cons- 
tantini,  et  in  columna  Trajani  milites  pingun- 
tur  cum  solea ,  ila  ut  superior  pars  pedis  sit 
nuda,  sed  ei  solea  per  corrigiam  illigetur,  sit- 
que  calceus  feneslratus. 

Mystice  Beda  :  Jubelur ,  ait ,  Petrus  resumere 
insigna  prcedicationis  ,  quce  sunl  cingulum  et  cal- 
cei.  Matth.  10.  Porro  mysticam  causam  ,  et  signi- 
ficationem  duplicem  sandaliorum  ,  sive  calceo- 
rumfenestratorum  dat  IvoCarnot.  ser.  de  signific. 
indum.  sacerd.  DurandusinRationali,  Alcuinus, 
Beda ,  et  ex  iis  Stephanus  Durantus  lib.  2.  de 
Ritibus  Ecclesiae  c.  9.  num.  21.  Prior  esl  :  quia 
gressus  praedicatoris  subter  debent  esse  muniti, 
ne  polluantur  terrenis  ,  secundum  illud,  Excu- 
tite pulverem  de  pedibus  vestris;  et  sursum  aperti, 
quatenus  ad  cognoscenda  coelestia  revelentur. 
Posterior  :  sicut  sandalin  pnrtom  pt»dis  regiwit 


APOSTOLORUM.  Cap.  XII. 

partem  reliqunnt  apertam  ;  sic  el  Evangelii  doc- 
tores  partim  Evangelium  operire,  partim  apc- 
rire  debent  :  ila  videlicet  ut  tideles  et  devotus 
sufficientem  habeat  docti  inam  ;  infidelis  veroel 
contemptor  non  inveniat  blasphemandi  mate- 
riam. 

ClRCUMDA    TIBI     VF.STIMENTUM    TtJUM,]     t/wuwv , 

id  est  pallium.  q.  d.  Tunicae  injice  pallium.  Hunc 
babitum  S.  Petri  imitantur  Clerici  et  Religiosi, 
qui  supra  tunicam  induunl  pallium  :  imo  pal- 
lium  olim  eratvesliset  insigne  Christianorum. 
Unde  proverbium  :  A  loga  ad  pallium ,  cum  qui., 
a  gentilismo  transisset  ad  Christianismum.  Vide 
Tert.  1.  de  Pallio. 

9.  Et  nesciebat  quia  verum  est.  ]  Maxima> 
enim  res  fiebant ,  qum  prce  timore  videntur  incre- 
dibiles ,  ait  S.  Chrysosl.  praesertim  cum  suui 
improvisee,  spemque  ct  expectationem  supe- 
rant.  Sic  Judaeorum  e  Babylonc  redeuntiurn 
tanta  fuit  felicitas  et  laetitia ,  ut  Psaltes  de  iis  di  - 
calPsalm.  125.  1.  In  convertendo  Dominus  capti- 
vitalemSion,  facli  sumus  sicut  consolati ,  hebr. 
O^abins  kecholemim ,  id  est,  sicut  somniantes. 
q.  d.  Tamnovus,  tamjucundus,  tamadmirabi- 
lis  nobis  fuit  reditus  c  Babyloue,  ut  is  nobis  vi- 
deretur  esse  somnium,  ut  eum  non  reipsa, 
peragere,  sed  somniare  videremur.  Siccum  ac- 
cepisset  Jacob  filium  Joseph  vivere,  quasi  d>; 
somno  evigitans,  tamen  non  credebat  eis,  Gct- 
nes.  Zj5.  26.  Idem  contigit  hic  S.  Petro.  Nam,  ul 
ait  Lyran.  Fortitudo  carceris ,  et  diligens  custo- 
dia,  fecerant  illi  imaginalionem  de  impolenlia 
evadendi;  propter qtwdrem  geslam  somnittm ozsti- 
mabat.  Addit  Carthus.S.  Petrum  non  plene  fuisse 
vigilem,  sed  semisomnem.  Hinc  existimabat  se 
visumvidere ,  putans  per  \isionem  haec  sibi  in 
imaginatione  pingi,  non  revera  fieri,  sed  esse 
imaginalionisludrica,  vel  somnii  ludibria.  Unde 
etMariana,  aestimabat,  ait,  se  visum  videre,  id 
estsomniare  et  ludiin  somnio.  Plerumqueenim 
somniamus  res  falsas,  fictas,  imaginarias,  et 
aliquando  impossibiles,  ob  specierum  et  phan- 
tamatum  in  somno  commixtionem  et  confusio- 
nem.  Unde  Plato  in  Cralylo,  4>iioo; ,  id  est  men- 
dacium,  dici  putat,  quod  site35o? ,  iAestdormien- 
titim  stupof.  Aliter  S.  Gregor.  lib.  2.  Dial.  c.  3. 
et  Macarius  h.  7.  putant  hoc  visum,  vel  visionem 
Petri  fuisse  exstasin  :  in  eam  enim  raptum  S.  Pc- 
trum,  fuisse  in  contemplationisculmine.  Veruin 
hic  sensus  mysticus  est :  prior  vero  lilteralis  ei 
genuinus,  utpatetex  circumstaniiis. 

10.  Trakseuntes  autem  primam  et  sf.cunuam 
custodiam,]  militum  custodientium  Petrum. 
Unde  patet,  ab  eis  visum  non  fuisse  Petrum ,  eo 
quod  angelus  in  eos  immisisset  gravem  sopo- 
rem,  velcerte  aopauia,  id  est  avidentia,  eos  per- 
cussisset,  aeque  ac  Sodomitas.  Gen.  19.  11.  ut  ibi 
dixi. 

VENERUNT  AD  PORTAM  FERREAM  ,  QUyE  DUCIT  AD 

civitatem. ]  Hinc  Arias,Lorinus  ct  alii  censent, 
carcerem  hunc  fuisse  extracivitalem  juxtamon- 
tem  Calvariae  :  in  eum  enim  conjectos  fuisse 
sceleratiores  morte  damnatos,  vel  certo  dam- 
nandos,  ut  vicini  essentloco  supplicii,  putamonti 
Calvariae.  Verum  Cajet.  Baron.  Adrichom.  et  alii 
censent,  eum  fuisse  intra  civitatem,  uti  passim 
carceres  suntin  ipsis  urbibus  ;  adeoque  in  ipso 
Herodis  Regis  Palatio  :  in  hoc  enim  erat  porta 
ferrea,  et  tres  turres  munitissimse,  scilicet  Hip- 
picus,  Phaselus  et  Mariamne,  tesleJosepho  1.  6. 
Bfdli  cap.  6.  Unde  mox  ait,  Processerttnt  victan 


COMMENTARIA  IN  AGTA 

tinuw  ,  puta  unam  civitatis  plateam.  Porro  ait , 
Ouce  ducit  ud  civilatom ,  scilicet  vetcrem,  quflJ 
liiia  Sion,  et  vulgo  Jerusalem  vocabalur.  Hsec 
cnim  fuit  prima  civitas,  cui  deinde  adjecta  esl 
eivitas  secunda,  in  qua  erat  hoc  Palatium  Hero- 
dis,  ex  quo  per  portam  ferream  ibatur  in  civita- 
lem  prirnam,  sive  velerem.  Vide  tabulas  Adri- 
ohomii.  Sic  Romae  qui  habilant  in  urbe  trans 
TiberiDQ  in  Rurgo,  si  in  aliam  urbis  partem  quaa 
eis  'I  iberim  est,  pergant ,  dicunt  se  ire  Romam  , 
quia  scilicet  velus  Roma  fuit  cis  Tiberim,  illaqttc, 
etiamnuni  ila  liabilala  el  celebrata  est,  ul  ca 
sola  nb  indigcnis  Roma  nuncupetur  :  quo  lit  ut 
qui  in  Transliberina  urbis  parle  babitant,  exlra 
urbem  babitare  videantur,  esto  habitenl  juxta 
Vaticanum  et  basilicam  S.  Petri  inlra  muros 
Romse. 

Qu^  ui.tro  aplrta  est  eis  ,  ]  angeloocculte  se- 
ris  reductis  eam  aperiente.  Feslive  Arator  : 

Ferrea  quid  mirum  si  ceduutostiaPelro? 
Quem  Deus  uulierex  custodem  depulat  aulae , 
Inferuum  su[>erare  juliel. 

Mystice  Beda  :  ferrea  porta  quae  ducit  adJeru- 
salem  coclestem,  estcrux,  morlificalio,  tribu- 
lalio,  marlyrium,  qu;e  Petri  et  Apostolorum 
vestigiis  nobis  facta  esl  meabilis  et  pervia,  qtii 
sanguine  proprio  eam  reservaverunt  :  sicut 
porlae  Caspioe,  quae  et  ferreaj  dicuntur,  sunt 
angusliaj  inter  Caspios  montes  et  rupcs,  pene 
imperviae,  penelrandaetamen  iis  quiinAssyriam 
pergunt,  dequibusSlatius  I.  U.  Sylvarum  : 

Aut  Istrum  servare  latus,  metuendaquejporLe 
Limiiia  Caspiacsa 

Hoc  est  quod  ait  Christus  :  Inlrate  per  angttstam 
portam,  quia  lata  porta  et  spaliosa  via  est  qtue 
ducit  ad  perditionem,  Maltb.  7. 13. 

Ex  hoc  loco  Rupert.  1.  Ih.  et  Maldonat.  c.  20. 
S.  Joannis  v.  19.  censenl^.inihna  oslia  carceris 
fnisse  clausa,  ac  proinde  s.  Petrum  ea  vi  divina 
penetrasse,  sicul  Christus  ea  penelravit  post 
resurreclionem,  quando  iis  clausis  intravit  ad 
discipulos.  Ex  eoenim  quod  Lucas  ailextimam 
porlam  scilicet  ferream,  fuisse  Petro  apertam, 
videtur  colligi ,  intimam  carceris  portam  non 
fuisse  aperlam,  sed  clausam,  ideoque  a  Petro 
miraculose  penetratam. 

Verum  probabilius  videtur  contrarium  :  majus 
enim  fuisset  miraculum  penetraiionis ,  quam 
apertionis  :  quare  si  hoc  expressit  Lucas,  utiquc 
nec  illud  tacuisset.  Rursum  Deus  non  solet  fa- 
cere  miracula  frustra.  Hic  autem  penelratio 
fruslra  fuisset :  polerant  enim  ostia  ab  angelo 
aperiri,  sicut  aperta  est  porta  ferrca.  Tertio , 
penetralio  est  dos  propria  corporis  gloriosi  : 
unde  Christus  ut  se  tale  habere  ostenderet, 
clausis  osliis  penetravit  ad  discipulos.  Petrus 
veroadhuc  habebat  corpus  mortale  etcrassum, 
non  subiile  et  gloriosum.  Deniquc  omnia  baec 
liebant  per  angelum.  Angelus  autem  non  potest 
facere,  ul  unum  corpus  penetret  aliud;  hoc  enim 
proprium  est  omnipotenliae  et  virtuti  divince. 
Ita(|tie  res  hsec  sic  peracla  videtur  :  angelus  as- 
stunpsit  corpus  in  stratopedo,  id  est,  in  area 
Palatii  Herodis,  ex  aere  vicino:  inde  seiis  oc- 
rulle  reseialis,  aperuit  ostia  carceris,  sicqui' 
uigressus  carcerem,  Petrum  solvit,  eduxitque 
perosliajam  anle,  lam  pro  suocorporeassumpti 
quam  pro  Perrl  corpore  a  se  aperla.  Aperlaenim 
ra  fuisse  Indicat  I.ucas  v.  10.  Transettntcs  atitem 


APOSTOLORLWI.  Cap.  XII.  *::i 

primamet  secundam  cuslodiam ,  vcnerunt  adpor- 
tam  ,  venerunt  ad  portam  ferream.  q.  d.  Trau- 
scuiiles  ostia  jam  aperla,  non  sunt  vi>i  ab  Oftio- 
rum  custodibus,  utpote  ab  angelo  BOpitis;  secl 
venerunt  ad  porlarn  palatii  ejus(|ue  arete  exti- 
mani,  puta  lerrcaru,  quam  claiisani  aperuit 
angelus,  et  per  eam  aperirm.  exli  a  Palaliuin 
Herodis  Petrum  jam  ornnino  liberam  eduxit  in 
civitatem. 

PuocEssErxU.sr  vicimunum.  ]  Non  statim  acar- 
cere,  nec  a  Palatio  Herodis  angelus  dimisit  Pe- 
trum,  sed  victtm ,  id  est,  plateanr  integram, 
eum  tleduxit,  ttun  ut  eum  loco  plane  securo 
p  nerel :  nain  juxta  Palalium  Herodiserant  ex- 
cubitores  etmilites,  in  quos  potuisset  Pelrusiu 
cidere,  qui  eum  in  carcerem  reduxissent  :  lurn 
ut  Petrus  in  platea  diutius  cum  angelo  deambu 
lando,  domosqueet  Palatia  urbis  spectando  el 
agnoscendo,  ex  menlis  slupore  atl  se  plane  re- 
dvel  scir'.!(quesenonvisiouemviderc,sedreipsa 
ab  angelo  liberari  et  deduci.  Porro  Hebraei  ira- 
duntJerusalem  distributam  fuisse  in  2h.  vicos, 
sive  plateas  celebriores. 

Et  contunuo  niscEssrr  Angei.us  a»  eo.  ]  Ni- 
mirum  disparuit,  dimittendo  corpus  a.ssump- 
tum  ,  illudque  in  aerem  et  sua  elementa  resol- 
vendo.  Sicut  enim  natura  et  Deus  nec  tlesunt  in 
necessariis,  nec  redundanl  in  superlluis  ;  sic  el 
angeli.  Satis  erat  angelo  Petrum  in  tuto  collo- 
casse,  sibique  reslituisse  :  non  ergo  ulleriu-> 
curn  eo  progreditur,  setl  quasi  ollicio  et  lega- 
lione  sua  perfunctus  discetlil;  reliquum  Petri 
industriaB  commiitit.  Ita  S.  Cluys. 

11.  Er  Pbtros  ao  se  rtEVERsis.  ]  Giaece  ysvijuw 
cviauT&j ,  itl  est,  factus  in  seipso,  quasi  qui  extra 
se  fuisset,  mente  a  se  alienala  raptus  quasi  in 
exstasin.  Myslice  Richa  rd.  de  S.  Viclore  I.  5.  tlc 
Conlempl.  cap.  13.  Petrus,  ait,  id  est,  meib 
sancta  piis  exercitiis  sublimata,  ne  superbiat 
incarceraturab  Herode,  idest,  i\  slimulis  carnis 
el  concupiscenlue.  Herodes  enim  hebr.  idemesl, 
quod  conccplionem  trilurans ,  \c\,pellis  gloriant , 
ait  Pagninus.  Hsec  suis  et  aliorum  orationibu> 
liberatur  ah  angelo,  vel  proprie  dicto,  Telmys- 
tico,  puta  a  verbo  Dei ,  Deiquc  gratia,  quani 
menti  immittit  Deus,  ut  humiliata  et  in  se  re- 
versa  relegat  vesligia  pristinae  purilalis,  ora- 
tionis  et  contemplalionis.  Plura  vide  apud  In- 
rroc.  III.  et  Petrum  Blesensem  serm.  tle  vinculis 
S.  Petri. 

Misit  Dominus  ANcr.i.tM  stiM.]  Ila  invisibiliter 
fideles  suos  a  periculis  et  alllictionibus  liberai 
Deus  per  angelos,  quasi  suos  administros  et  nos - 
tros  custodes,  ul  iis  gratissimus,  eorumque  be- 
nefrcia  celebremus.  Id  multis  exemplis  ostendi 
Exodi23.  23. 

Et  deomni  expectatione;  Syrus  machinatioiu . 
plebis, idest  populi  Jud.eorvm  ,  ]  prsesertim  Scri- 
barunr  et  Pontificum,  qui  in  Petro  quasi  in  ca- 
pite  conabantur  exscindere  novam  Ecclesiam  ei 
Christianisnrum.  H;cc  cnim  erat  eorum  machi- 
natio  et  exspectatJo  :  lii  proinde  hic  nomine 
plebis  censentur.  Sed  Dcus  eortim  consilia  ct 
spcs  cvertit ,  ac  convertit  in  majus  Ecclesiac  bo- 
num,  et  nrajorem  Petri  gloriam  ,  mittendo  angc- 
lum  e  coelo  quieum  liberarcl.  lta  humanis  om- 
nibus  preesidiis  deflcientibus,  in  extrema  neces- 
silate  et  quasi  desperatione  suis  atlest  Deus; 
sicut  Davidem  e  manibus  Saulis,  Eliseum  a  la- 
trunculis  Syriae ,  Danielem  e  lacu  leonuti 
Ezechiam  e  manu  Sennachcrih,  Snsannam  a 


222  COMMENTARIA  IN  ACTA  APOSTOLORUM.  Cap.  XII 

lalsis  teslibus  et  judieibus,  etc,  miraculoseeri-     Yide  etS.  Chrysost.  hic,  et  S 


puiL 

12.  Consweransque.  ]  Scilicet  Dei  hoc  per  an- 
gelma  benelicium  81  miraculum,  perrexit  ad 
'iilrles  congregatos  in  doino  Maria3,  ut  eos  de  se 
xuspensos  anxietate  liberaret,  gaudium  suumin 
<:os  transfunderet,  omnesque  ad  Dei  laudemet 
urutiarum  aciionem  excitaret.  Secundo,  consi- 
derans  suuni  periculum ,  seque  jam  ab  angelo 
■ibi  relictum,  ita  considerate  gressus  suos  di- 
rexit,  ut  caveret  ne  rursum  in  Herodianorum 
manus  incideret,  ideoque  recta  ivil  ad  domum 
Mariac,  ut  inter  suos  tutus  esset. 

Moral.  discehic,  sapientis  esse,  prius  consi- 
dcrare  suas  vias,  opera  et  verba,  antequam  ea 
proloquatur,  vel  exequatur.  Verba,  ait  S.  Rern., 
bis  ad  Umam  veniant,  quam  semet  ad  Unguam. 
Hoc  est  quod  monet  Sapiens  :  Palpebros  tuce  pr&- 
ccdant  gressus  tuos.  Dirige  semitam  pedibus  tuis, 
et  omnes  vi&  tuw  slabiiienlur.  Proverb.  h.  25.  Om- 
nis  cnim  error,  omne  vitium,  omne  peccatum 
oritur  ex  defectu  considerationis.  Si  enim  pec- 
cator  considcraret  circumstantias,  effecta,  poe- 
nas  et  danma  peccati,  utique  illud  non  perpe- 
iraret.  Unde  Prov.  ih.  22.  dicitur  :  Errant  qui 
operanlur  malum.  Errant ,  quia  non  considerant 
nialitiam  mali,  quod  perpelrant  Vide  S.  Tho- 
mas  1.  2.  q.  77.  a.  2.  in  corpore. 

Praeclare  S.  Rern.  lib.  1.  de  Consideratione  ad 
Kugen.  c.  7.  Consideratio ,  ait,  mentem  purificat , 
regit  affectus ,  dirigit  actus,  corrigit  excessus, 
romponit  mores  ,  vitam  honestat  et  ordinat.  Pos- 
(remo ,  divinarum  pariter  et  humanarum  rerum 
scientiam  confert.  Hcec  est  qua  confusa  determi- 
nat ,  hiantia  cogit ,  sparsa  colligit ,  secretarima- 
tur,  veravestigat ,  verisimilia  examinat ,  ficta  et 
fucataexplorat.  Hcec  est,  quai  agenda  praordinat, 
actarccogitat ,  utnihilin  mente  resideat  aut  in- 
t orrectum ,  aut  correctione  egens.  Hascest  qucein 
l<rospei'is  adversa  praisentit ,  inadversis  quasinon 
sentit;  quorum  alterum  forliludinis,  alterum  pru- 
dentim  est. 

YiiNiT  ad  domumMarIjE,  j  in  qua  erat  Ecclesia 
et  coetus  fidelium  orantium  pro  Petro,  de  qua 
dixi  c.  1. 13. 

Quicognominatus  est  Marcus.  ]  Alius  est  Mar- 
cus  Evangelista,  quicomes  S.  Petri  Romae  scrip- 
sit  Evangelium,  inde  Alexandrinam  fundavit 
Ecclesiam,  ab  hoc  JohanneMarco,  qui  fuit  so- 
cius  peregrinationis  S.  Pauli  etRarnabae,  dequo 
saepe  inferius.  Ita  S.  Rasilius  lib.  5.  contra  Eu- 
nom.  c.  ult.  S.  Hieron.  lib.  de  Script.  Ecclesiasti- 
cis,  Doroth.  in  Syncpsi,  Isidorus  lib.  de  Obitu 
Sanctorum,  etex  iis  Raronius.  Perperam  ergo 
Origenes,  Euthym.  Victor  Antioch.  OEcumen.  et 
alii  quos  citat  Sixtus  Senensis  1.  3.  et  2.  Eiblioth. 
censenl  hos  duos  esse  unum  eumdemque,  Joan- 
nes  Marcus  ascriptus  est  catalogo  Sanctorum  : 
de  eo  enim  sic  legimus  in  Martyrol.  Rom.  die  27. 
Sepiem.  Bybli  in  Phcenicia  S.  Marci  Episcopi ,  qui 
at  Joannes  d  B.  Luca  nominatur. 

Ubi  erant  congregati  et  orantes.  ]  Hinc  vi- 
detur,  quod  fideles  nocturnasegerint  vigilias  in 
oratione  :  noctuenim  liberatus  ecarcerePetrus 
ad  eos  venit,  et  orantes  inveniL  Unde  hae  primae 
sunt  fidelium  vigiliae,  quas  deinde  Ecclesia  eo- 
rumexemplo  in  festis  majoribus  olim  celebra- 
vil,  sed  tandem  ob  abnsum  abolevit :  perdurant 
uimen  cae  in  officio  Eoclesiastico  trium  noctur- 
norumquod  noctu  decantant Ccenobitae,  dequo 
vidje  1  rancolinum  Tract.  deHoris  Canon.  cap.  2. 


Ilier.  contra  Vigi> 
luutiun  vigilfas  improbantem,  quem  proinde 
Dormilantium  appellat. 

13.  Pulsante  autem  eo  ostium  janu^.  ]  Grae- 
cum  iwMvocj  aljanua;et  vestibuli  cum  Syro  et 
Pagninoverli  potest.  Domus  enim  majores,  uti 
palatia,  solent  in  ingressu  habere  vestibula  et 
atria  quas  suas  habenl  januas,  sive  portas  ma- 
joics ,  per  quas  priinus  fit  in  dornum  ingressus 
puta  in  vestibulum  ,  et  inde  in  domum. 

Processit  puella  ,  ]  Ttouoizxo  et  puellam  signifi- 
cat,  quasi  femininum  a  n«is,  id  est  puer,  et  ancil- 
lam,  uti  vertit  Chrysost.  et  Pagnin.  ostiariac 
enimessesolentancillae.  Nosteraulem  lnlerpres, 
ajque  ac  Syrus ,  puellam  vertentes  ,  subindicant 
non  fuisse  ancillam,sedhonestam,  forte  flliam, 
vel  neptemdomus.  Undeet  nomen  ejus  exprimit 
Lucas,  quod  vocata  sit  Bhode  :  illa  ergo  vel  ex 
curiositale  vel  instinctu  divinilus,  anne  forte 
esset  Petrus  pro  quo  fiebat  communis  in  domo 
oralio,  praescrlim  quia  is  noctu  veniebatetpul- 
sabat,  processit  ad  videndum  quis  pulsaret. 

Ad  audiendum.  ]  Ita  Roman.  idque  significat 
Graecum  ima.xovov.1,  aliqui  tamen  codices  Tegunt, 
advidendum,  id  est,  ad  audiendum;  visus  enim 
pro  quovis  sensu  sumitur,  ut  alibi  dixi  :  Nec 
enim  noctu  pulsanti  aperiri  solent  fores,  ut  vi- 
deatur  quis  sit,  sed  interrogari  quis  pulset,  ut 
ex  voce  audiatur  an  amicus  sit,  an  inimicus. 

Nomine  Rhode.  ]  Bhode  Hebr.  idem  est  quod 
visio  forlitudinis ,  ait  Glossa.  Verius  est  Bhode 
esse  nomen  Graecum,  et  rosam  significare.  Sic 
enim  Rhodus  insula  ita  dicta  est  a  rosa,  vel 
quod  rosee  speciem  referat,  vel  quod  amoena 
rosis  abundet.  Unde  et  soli  sacra  fuit,  ait  Diod. 
1.  G.  qui  puellam  nomine  Rhodiam  ,  sive  Rhodem 
amans  ,  ab  eaRhodum  nominavit.  Nam  ut  scri- 
bitSolinus,  nunquam  ita  ccelum  nubilum  est, 
ut  in  sole  Rhodus  non  sit.  Aut  quod  capulorosae 
illic  invento  silaedificata,  ait  Strabo.  LicetPagn. 
ex  Nicia,  Rhodum  dictam  putet  a  pobs ,  id  est, 
iluxu  vertentis  pelagi,  quod  antequam  insula 
appareret,  multus  ibi  pelagi  lluxus  volveretur. 
Porro  rosa  est  Hos  florum ,  quia  purpura  puni- 
cat,  candore  nitet,  et  ilammeo  colore  rutilat. 
Quare  si  quis  omnibus  laudibus  sit  cumulatus  , 
rosa  nuncupatnr.  Unde  S.  Hieron.  lib.  2.  ep.  16. 
de  puella  laudatissima  :  Universa ,  inquit,  pro- 
pinquitasrosam  ex  se  natam  gaudeat. 

Taiis  fuit  hrecRhode,  de  qua  sic  scribit  Hele- 
cas  Eplscopus  Caesaraugust.  in  Addit.  ad  Chro- 
nicon  Lucii  Dextri  et  M.  Maximi,  quod  nupei 
inventum  et  editum  est  :  Bhode,  quai  Bosulia 
diclaest ,  in  persecutione  Trajani  (  ut  idem  refcrt 
Maximus  super  Acta)  passa  est  profidc ,  cum  aliis 
Martyribus  inSardinia. 

Similisei  et  nomineetmartyrio  fuitS.  Rosula, 
quae  cum  S.  Cypriano  Episcopo  Carthagin.  sub 
Valer.  Imp.  gloriosum  obiit  martyrium  die  \k. 
Septemb.  ut  habetRoman.  Martyrol.  El  S.  Rosa 
virgo  Franciscana,  quae  velut  rosa  inter  spinas 
resplenduit  virginitate,  virtutibus  etmiraculis, 
niigravitquead  Dominum  anno  Christi  125^.  Vi- 
terbii  prope  Romam,  ubietiamnum  ejus  virgi- 
neumcorpus  non  tantumintegrum,  sedetflexile 
(quod  proinde  vestiri  se  sinil)  ostenditur ,  quae 
proinde  in  Martyr.  Romano  Sanctis  asscripta  le- 
gitur  die  h.  Septembr.  Rosa  enim  suo  odore  et 
colore  roseo,  typus  est  virginis  et  virginitatis. 
Ilaec  quippe  inter  caeteros  hominum  status  est, 
quod  rosa  inler  florcs.,  nimirum  florumpyroptts, 


COMMENTARIA  IN  ACTA 
liorlorum  purpura ,   odorum    sapphirus ,   Aprilis 
oculus  ,   viris   phanix ,   naturce  pompa ,    ut  ait 
Oraior.   El  Syrnposius  Poetu  hoc  dat  aeniguia 
rosae  : 

Purpura  sum  terra  pulcliro  perfusa  rubore, 
Sepiaque  ne  violer,  telis  defendor  aculis. 
0  felix  ,  longo  si  possiui  vivere  fato  ! 

Est  ergo  rosa  virgo,  niinirum 

Virgineusroseo  ccrniturore  pudor. 

SapphoapudAchillem  Talium.l.  2.  de  Leucippe, 
rosum  indigilat  florum  reginam ,  lerrce  ornamen- 
lum,  planturum  decus ,  ocutumflorum ,  prati  ru~ 
borem ,  pulchritudinem  coruscanlem ,  terrw  risian. 

QuocircaS.  Dorothea  virgo  marlyriurn  ohiens 
in  hiemis  rigore,  puta  6.  Fehruarii,  misit  ad 
Theophilum  rosas,  quibus  quasi  rhododuphne, 
idest  rosario,  sive  rosacea  corona  coronanda 
erat  ejus  virginitas  a  sponsoChristo  in  Paradiso, 
utihabet  cjus  Vita. 

EtS.  Ludovicus  primogenitusCaroli  II.  Siciliae 
regis,  ideoque  nepos  S.  Ludovici  RegisFrancise, 
spreto  regno  Ordinem  S.  Francisci  amplexus, 
indeque  a  Bonifacio  VIII.  creatus  Episcopus  To- 
losanus,  moriens  visus  est  rosam  cx  ore  emit- 
tere  oh  meritum  virginitatis,  quae  tanta  in  eo 
fuit,  ut  nec  matrem  osculari,  nec  feminam  in 
vultu  aspicere  unquam  voluerit,  ut  hahet  ejus 
Vita  19.  August.  apud  Rihadaneiram. 

Et  S.  Joscio,  vel  Joshertus,  monachus  S.  Ber- 
lini ,  moriens  anno  Domini  1161.  quinque  rosas 
e  vultuemisit,  unamexorecuiinscriptumerat 
nomen  B.  VirginisMariae,  eoquod  vivens  quoii- 
die  rosarium  quinque  psalmorum  inchoantium 
a  litteris  nominis  Maria,  in  honorem  ejusdem 
recitaret,  uti  habent  Annales  cjus  monasterii, 
quosibidem  vidi,  et  ex  iis  asserunt  S.  Antonin. 
Thomas  Cantipral.  et  Joannes  Molanusin  Sanc- 
tis  Belgii  die  30.  Novemh.  Ipsa  cnim  est  rosa 
mystica ,  ut  canit  Ecclesia  in  Litaniis,  et  ul  ait 
S.  Eern.  in  deprecatione  ad  B.  Virginem,  pag.  6/i. 
lpsacst  viota  liuuiilitutis  ,  lilium  castilatis ,  rosa 
eharitalis.  Ergo 

Nccle  rosas  generosa , 
Plecte  flores ,  Virgo  rosa , 
Rosarum  pulclierrima. 

14.  Pn^GAUDIO  NON  APEUUITJANUAM,  SED  INTrtO 

cuiuu: ns  nuntiavit.  ]  Primo,  ut  mosrentesetmce- 
rore  pene  absorptos  ob  carcerem  Petri,  ejus  li- 
berati  nunlio  exhilaret,  et  quasi  ad  vitam  revo- 
caret.  Secundo,  ut  omnes  obviam  Petro  proce- 
derent  reverentiae  causa,  illi  liberationem  tam 
inexpectatam  gratulaturi;  simulque  ut  suae  ve- 
recundiae  virginali,  quam  nomine  praeferehat, 
consuleret.  Nam  ut  aitS.  Hieron.  ad  Ruslicum  : 
Ostendam  tibi  variorum  pulchritudinem  florum , 
quid  inse  lilia  habeant  puritatis,  quid  rosa  vere- 
cundia  possidcat,  quid  violce  purpura  promittat 
in  regno.  Idem  ad  Salvinam,  ejus  filiolam  vocat 
losarumctlitiorum  calalluim,  eboris  oslriquecom- 
mercium. 

Insanis,]  deliras,  Syrus,  pcrtcrrita ,  perculsa 
«,  scilicet  ex  imaginatione  vehementi,  qua 
inilas  te  vidisse  spectrum,  vel  umbram  Petri  : 
terrorenim  facit  honiinem  emotae  mentis,  inde- 
que  delirum  et  insanum. 

Angelus  ejus  est.  ]  Hinc  liquet  communem 
n  IU  l,,d.ellum  «Pinionem  fuisse,  quod  quilibet  a 
Deo  haheret  sihideputatum  angelum  Custodem, 


APOSTOLORUM.  Cap.    VII.  22.*, 

uti  ex  hoc  loco  evincit  S.  Cbrysostom.  hom.  de 
Ascensione,  quod  Nota  conlra  haereticos  nosti  i 
temporis,  quiidnegant,  acperperam  pro  angelo 
accipiunt  nuntium  a  Petro  ini.ssum.  Unde  etlsi- 
dorus  Clarius  vertit  nuntium.  Aut  per  angetuvt 
impertinenler  et  coniorte  accipiunt  visionen; 
angelicam  Pelro,  vel  aliis  de  Petio  factam.  Il;t 
Beza,  qui  visionem  hanc  ex  suo  cerehro  effingit, 
cum  nullum  ejus  hic  si t  indicium,  quid  enim 
h;ec  visiofacitad  hanc  Hisloiiarn  ?yEque  insulse 
Calvinuslih.  1.  Instit.  c.  1Z|.  nurn.  7.  respondet, 
hunc  angelum  fuisse  datum  custodem  Pelro 
temporecarceris  duntaxat,  Btn  per  omnem  vi- 
tain.  Sedundehoc  tam  audacler  asseveras,  imo 
fingis,  CalvinePUnde  lideles  sciebanlei  in  car- 
cereduntaxat,  a  Deo  destinatum  esse  angelum;' 
Quis  eum  viderat?  cui  Perrus  eum  ostenderat, 
vel  revelarat?  Tunihil  admittis,  nec  credendum 
censes  nisi  in  S.  Scriptur.  er.pressum,  ubi  hoc 
scriptum  velexprcssum  legisti? 

Nota  hic,  angelos subinde induere  speciem  et 
personam  suorum  clientum,  similiumve  homi- 
num,  ut  eorum  res  curent  etnegotia  peragant. 
SicRaphael  comes,  imo  dux  Tohiae,  induit  spe- 
ciem  Azariae  :  Ego  sum ,  ait,  Azarias  Ananio? 
magni  filius,  c.  5.  18.  Sic  cum  tribus  pueris  in 
fornacem  Babyloniam  descendit  angelus  similis 
filio  Dei,  puta  Christo,  qui  eos  ab  igne  illaesos 
servavit,  Daniel  3.92. 

Celebre  est  in  Annalibus  Hispanorum  miracu- 
lum  Paschalis  Vivas,  qui  Maurosin  praeliovisus 
est  profligare,  cum  lamen  ipse  praelio  non  inte- 
resset,  sed  sacrificio  Missae,  nimirum  angelus 
ejus  personam  suscepil,  et  ejus  vice  pugnavit 
ac  vicit.  lla  audientete  devote  sacrum,  angelus 
negotia  tua  geret,  melius  quam  tu. 

Simileestin  Chronicis  Fratrum  Minorum  I.  1. 
c.  57.  de  F.  Joanne  Parmensi,  qui  cum  genera- 
latu  Ordinis  contemplativae  vitae  studio  se  abdi- 
casset,  Religiosum  sui  Ordinis  habebat  Missac 
administrum.  Contigit  eum  tempore  Missae  ob- 
dormiscere  :  quare  angelus  ejus  specie  et  habilu 
Missae  ministravit.  Sic  quando  defuncti  vivis  ap- 
parent,  crebro  id  lit  per  angelos,  qui  defuncto- 
rum  formam  assumunt,  uti  docet  S.  Aug.  L*l. 
de  Cura  pro  mortuis,  etnoster  Thyraeus  1.  1.  de 
Spirit.  apparit.  c.  12. 

Sic  S.  Placidus  cum  mergeretur  aquis,  vidii 
S.  Benedictum  (qui  absens  miserat  S.  Maurum 
ad  Placidum  liberandum  )  aslantem,  seque  ex 
aquiseducentem,  teste  S.  Gregor.  lib.  2.  Dialog. 
c.  7. 

Sic  S.  Nicolausabsens  apparuit  nautis  seinvo- 
canlibus  in  teinpestate,  eamque  sedavit,  ut  ha- 
bet  ejus  Vita.  Idem  in  somnis  apparuit  Constan- 
tino  Magno,  jussitque  ut  tres  viros  injuste  in- 
carceratos  dimitteret. 

Sic  S.  Anlonius  de  Padua  existens  in  Italia, 
visusest  in  Lusitania  patrem  suum  calumnia  et 
morle  liberans. 

Sic  S.  Franciscus  absens  apparuit  fratrihus  in 
curru  igneo.  Haec  enim  omnia  facta  sunt  per 
angelos,  qui  simulacrum,  et  speciem  Sancto- 
ruin  dictorum  efformarunt,  aliisque  repraesen- 
tarunt,  uti  docet  Thyracus  1.  2.  c.  10.  praesertim 
quia  ipsi  qnicxhibentur,  plerumque  seexhiberi 
ignorant.  Unde  liquet,  eos  non  replicari,  nec 
aniinam  e  corpore  egredi ,  ut  alibi  appareat,  uti 
nonnulli  putarunt. 

Sic  nostro  aevo  S.  Ignatius,  fundator  Sncietatis 
noslrae,  Romae  cxistens,  apparuit  Colouiae  R.  P. 


224  COMMENTARIA  1N  ACTA 

l.eonardo  Kesselio,  qui  Sociortim   crat  Supc- 
rior. 

Sic  S.  Franciscus  Xaverius  in  navi  existens, 
apparttit  in  scaphavi  tempestatis  ii  navi  avulsa, 
eamque  cum  vectoribus  ad  navim  reduxil,  uti- 
quepcr  angelum.Ita  habetVitaet  processa  Cano- 
uizalioniseorumdem.  Mcmorabileestexemplum 
apud  Johannem  Moscuin  in  Prato  Spirituali 
cap.  207.  de  puella  Alexandrina,  qiKccumsua 
in  pauperes  erogasset,  indeque  depauperata, 
ex  fornicatione  victum  quaerere  cogeretur,  tan- 
dem  facti  poenitens,  baptismumque  poscens, 
cum  nemo  ejus  vellet  esse  patrinuset  sponsor, 
angeliaulicorum  quorumdam  formam  assumen- 
tes,  sponsores  se  proea  praebuerunt. 

Simile  estin  vitaS.  Slepbani  primi  regis  Hun- 
garorum.  Cum  enim  Conradus  Imp.  ei  bellum 
moverel,  jamque  exercitus  procederet,  angeli 
nuntiorum  spccie  litteras  detulerunt,  quasi  a 
Conrado  scriptas  ,  quibus  jubebat  suos  pedem 
retro  referre,  domumque  redire. 

Similia  suntin  vita  S.  Vinceslai  Principis  Boe- 
miae,  apud  Dubraviuml.  U.  et5.  Hist.  Boemicae. 
Haec  angelorum  sunt  erga  fidelesetSanctos  ofli- 
cia  et  beneficia. 

17.  Uttacerent.  ]  Tacere  jubet,  ait  Glossa,  ne 
rlamore  gaudentium  adventus  ejus  in  civitate  ag- 
noscatur. 

Nuntiate  Jacobo  ,  ]  Minori  (nam  Major  jam 
erat  occisus  v.  1. )  qui  eratEpiscopus  Hierosoly- 
morum.  Unde  videtur,  quodcaeteri  Apostoli  jam 
abierant  insuas  provincias,  uti  dixiinitio  capi- 
tis  :  alioqui  enim  eis  pariter  suam  liberationem 
nuntiari  jussisset  Petrus. 

Egressus  abiit  in  alium  locum.  ]  Nimirum  Cae- 
saream,  Sidonem,  Berytbum,  Tripolim,  Ara- 
dum,  Antaradum,  Antiocbiam  :  inde  Galatiam  , 
Cappadociam,  Pontum,  Asiam,  Bilbyniam,ubi- 
que  evangelizans,  confirmans  fideles,  et  insti- 
tuens  Episcopos,  ac  tandem  iis  peragratis  hoc 
oodem  anno  pervenit  Romam,  uti  ex  S.  Hieron. 
lib.  de  Script.  Eccles.  et  S.  Leone  serm.  1.  de 
Apostol.  Petro  et  Paulo,  docet  Baronius.  Hic 
enim  annus  est  seplimus  ab  initio  cathedive 
Antiochenae  :  in  ea  enim  sedit  septem  annos, 
post  quos  eam  transtulit  Romam,  uti  habelcom- 
munis  Doctorum  sententia.  Hoc  ergo  anno  Pe- 
trus  primus  ex  Apostolis  adiit  Romam,  Imperii 
orbisque  caput,  ut  ibi  pariter  Ecclesiae  caput 
statueret ,  eique  orbem  ,  conversis  Romanis 
principibus,  subjugaret.  Quare  minus  verum 
videtur,  quod  Simeon  Metaphrastes  in  vita 
S.  Barnabeetradit,  eum  primum  omnium  Evan- 
gelium  Romae  praedicasse.  Unde  et  S.  Clemens 
inilioL  Recogn.  lestalur  se  S.  Barnabam  Romae 
praedicantem  audivisse,  et  ab  eo  detiuclum  Cae- 
saream  ad  S.  Petrum.  Verum  hic  liber  multa 
fabulosa  continet,  nec  est  Clemenlis,  vel  certe 
ab  Ebione  (hic  enim  teste  Epiphan.  haeresi  30. 
scripta  Clementis  corrupit)  corruptus,  ideoque 
a  Gelasio  inter  Apocryphos  est  rejeclus. 

Porro  Deum  jussisse  S.  Petro  ut  Romam  se 
conferret,  docel  S.  Marcellus.  Ponlif.  epist.  ad 
Antiochen.  et  S.  Leo  serm.  1.  deS.  PetroetPaulo 
ac  S.  Athanas.  Apol.  profuga,  S.  Ambros.  orat. 
contra  Auxent.  S.  Maximus  serm.  1.  de  S.  Petro 
et  Paulo.  Hoc  autem  fuit  urbis  Romanae  Episco- 
patum  ad  summum  orbis  lerrae  Poniificatum 
evehere,  atque  certo  in  loco,  qui  ad  orbem  re- 
gendum  commodior  esset,  collocare,  non  au- 
tem  majori  minorem  Episcopalum  adjungcre. 


APOSTOLORUM.  Cap.  XII. 

Denique  S.  Petrus  Rom.e  divertit  in  domum 
Prudentis  Senatoris  Romani ,  eumque  cum  filiis 
Timotheo  et  Novalo,  ac  filiabus  Prudentia  et 
Praxede,  ad  Christum  converlit,  uti  habent  eo- 
rum  Acta.  Unde  domum  ejusin  Ecclesiam  (quae 
prima  fuit  Rom;e)  consecravit,  quae  poslea 
dicia  est  Titulus  Pastoris  ,  ubi  etiamnum  Altare 
in  quo  S.  Pctrus  celebravit,  ostcnditur.  Sedere 
ergo  coepit  Pelrus  Romac  anno  2.  Claudii  finiente, 
qui  fuit  Chrislifr5.  seditque  per  annos  25.  scilicet 
usque  ad  13.  Neronis,  Christi  69.  quo  a  Nerone 
cum  S.  Paulo  martyrio  est  coronatus.  Insuper 
sanctum  Petrum  secum  fclicitalem  reipubl.  Ro- 
mam  induxisse.docet  Paulus  Orosius  1.  7.  c.  6. 
nam  eo  urbem  ingresso  eessarunt  intestini  tu- 
multus,  invecti  a  crudelitate  Caii  Caligulae. 
Claudius  enim  ei  succedens  indixit  omnibus 
«//v/7<rtav,  et  injuriarum  oblivionem.  Rursum  Deus 
compressit  Furium  Camillum  Legatum  Dalma- 
tiae,  eum  per  milites  occidendo,  ne  tyrannice 
invaderet  imperium.  Adbaec  Britanniam  Claudio 
subjecit  sine  prtelio  etsanguine,  intra  paucissi- 
mos  dies.  Plura  habetDio  1.  60.  Verumcumidem 
Claudius  anno  regni  sui  9.  Chrislianos  cum  Ju- 
dasis  urbeexpulit,  mox  fames  urbem  invasit,  ut 
populusin  Claudium  insurrexerit,  qui  fttrorem 
populi  per  posticum  fugiens,  aegre  evasit  in  pa- 
latium,  ac  paulopost35.  Senatores  et  trecentos 
equites  Romanos  minimis  causis  inierfecit:ipse 
autemmanifestis  veneni  signis  estmortuus.  Haec 
Orosius. 

18.  QuiDNAM    FACTUM    ESSET  DE    PETRO.  ]  GrffiCe 

rtapa  8  lisrpoi  iUvs.ro ,  id  est ,  quid  tandem  Petrus 
factus  esset ;  Tigur.  quonam  devenisset  Pelrus,  an 
vi  magica,  vel  divina  e  carcere  evasisset,  vel 
in  avem,  spiritum,  aliamve  rem  esset  conver- 
sus;  vel  alio  raptus.  Incerlum  est  an  angelus 
aperiens  januas  carceris,  et  portam  ferream 
Palatii  Herodis,  eas  eductoPelro  postse  clause- 
rit,  an  vero  apertas  reliquerit;  ut  ut  fuerit, 
utrimque  ingens  erat  prodigium.  Chrys.  hom. 
inMatth.  sentit  omnia  clausa  fuisse,  et  duorum 
militum,  qui  cum  Petro  dormiebant,  manus 
eademcatena,  qua  cum  illo  conslricti  fuerant, 
colligatas  mansisse. 

19.  INQUISITIO.NE  FACTA  DE  CUSTODIBUS.  ]  GraeCe 
avaxpivoci    tou;    puAaxas    :     avaxpiveiv    millta    SigniflC3t  , 

scilicet  inquirere ,  examinare,  torluroe  admovere  : 
ilemjudicareet  condemnare.  Unde  Syrus  vertil, 
condemnavit  custodps. 

Jussit  eos  duci,]  in  carcerem,  aitRabanus, 
aut  Caesaream,  quod  Herodes  erat  venturus  : 
ubi  paulo  post  occiso  Herode,  custodes  dimissi 
sunt,  ait  Cajetan.  Deo  itaanimum  Herodisemol- 
liente,  ne  Petri  solutio  alicui  noceret,  aut  cus- 
todibus  necis  esset  causa.  Melius  S.  Chrys.j ussit 
eos  duci,  scilicet  ad  supplicium.  UndeSyrus, 
jussiteosnecari.  Petrus  Alexandr.  can.  13.  apud 
Theodor.  Balsalmonem  tradit  eos  suffocatos, 
sive  strangulatos  fuisse. 

Descendensque  a  JudvEa  in  C^sarf.am.  ]  Qua; 
prius  Slratonis  turris  dicla  est  :  ubi  solemnes 
ludos  celebravit  Herodes  Agrippa  pro  salule 
Caesaris,  ad  quam  magna  multitudo  Nobilium 
et  procerum  ex  tota  provincia  convenerat,  ait 
Josephus  1. 19.  Antiq.  c.  8.  Simulut  sevindicaret 
de  Tyriis  et  Sidoniis  ,  ul  sequilur. 

20.  Iratus  ,]  au//.o/^axwv,  q.  d.  Animo  moliens  bel- 
lum;  Tigur.  bellum  animo  agitabat  in  Tyrios; 
alii,  pugnacem  et  infensum  gerens  animum.  Causa 
iraeHerodis  nos  laiet.  Baron.  suspicatur  fuisse, 


COMMENTARIA  1N  AGTA 

quod  Sidonii  Pelrum  e  carccrc  elapsum  susce- 
pisset,  ab  eoque  facti  Christiani,  Episcopum  ab 
ee  accepissent.  Verurn  id  aliis  minus  placet. 

Bl.ASTO,  QUI  ERAT  SCPER  CURICULUM  REGIS.  ]  Puta 

prajfectus  cubiculi,  primus  regis  cubicularius, 
ideoque  ipsi  familiarissimus. 

EO  QUOD  ALERENTUR   REGIONES   EORUM  AR  ILLO.  ] 

Grajce  anb  t*j?  /3aa«><*»is,  scilicet,  /wp«?,uli  praecessit, 
id  est,  ex  regione,  vel  dilione  regis  Herodis.  Ita 
Syrus.  Ex  Judaea  ergo  subministrabatur  eis  fru- 
ineiitum  omnisque  annona.  Pacem  ergo  pelunt, 
ne  lianc  frumenti  exportationem  probibeat  He- 
rodes,  itaqueeos  fame  conficiat. 

21.  Statuto  autem  die.  ]  Syrus,  die  percelebri. 
Erat  enim  dies  secundus  ludorum  pro  Caesaris 
salute,  ait  Josephus  loco  jam  citato.  Illc  ergo 
die  Herodes  in  magnificenlia  regia  sedit  pro 
tribunali.ulTyriorum  et  Sidoniorum  causanict 
poslulalionem,  aut  potius  satisfactionem  et 
submissionem  cognosceret,  deque  iis  ad  libi- 
tum  statueret.  Unde  et  concionabatur  ad  eos, 
scilicel  Tyrios  et  Sidonios,  uti  praecessit.  Iia 
Lyran. 

Vestitus  veste  regia.  ]  Veslis  regia;  com- 
plectitur  purpuram,  sceptrum  et  coronam ; 
hisce  induti  judicabant :  haec  enim  regni ,  aeque 
ac  judiciariae  potestatis  sunt  symbola.  Unde  et 
Josephus  lib.  17.  Antiq.  c.  11.  de  Ilerode  ad  se- 
pulcbrum  elato  sic  scribit :  Eratque  ipsemorluus 
circurnamictus  purpureis  vestimentis,  caput  ejus 
diadcmate  coronalum ,  sceptrum  quoque  in  mantt 
cjus,  vclut  si  d  vioo  teneretur,  erat  apposilum. 
Porro  Agrippae  vestis  ex  argento  erat,  mirabili 
opere  contexta,  ail  Joseph.  quae  radiis  solis 
percussa  divinum  fulgorem  enhltebat.  Gestabal 
ergo  purpuram,  coronam  auream  in  capite,  et 
sceptrum,  quae  sunt  regum  insignia,  eaque 
supra  modum  splendida.  Quare  modum  et  mo- 
dcstiamvestitus  excessit  superbusHerodes,  an- 
sunique  dedit  Tyriis  et  Sidoniis  supplicibus, 
adulanlibus  ei,  acclamandi  dandique  divinos 
honores.  Ila  Isidor.  Pelusiota  lib.  1.  epist.  Ih. 
Ouocirca  sapienter  Juslinus  Imp.  moriens  Ti- 
berium  successorem  monuit,  dicens  :  ISe  te  in 
rrrorcm  ducul  veslis  splendor,  ncque  illustris  or- 
naius  itlarum  rcrttm  quai  sub  aspectum  cadunt , 
tedccipial ,  quibus  ipse  in  fraudcm  impul$us,mcip- 
sum  gravissimis  suppliciis  obnoxittm  reddidi.  Non 
elevet  te  habilus  ,  sicutme.  Ecce  Deusqui  bencfecit 
tibi  :  lutnc  habitum  dcdit  tibi ,  non  ego.  Honora 
tttttm  ul  ttt  qttoque  honoreris  ab  eo.  Testis  cst  Evag. 
lib.  5.  c.  13.  Aique  sapienter  S.  Bernard  lib.  2.  de 
Considcr.  ad  Eugenium  cap.  12.  cum  monens, 
ne  cx  monacho  factus  Pontifex  ,  in  lanlo  culmine 
sibi  applaudal  :  Magntts  ,  ait,  cui  prayscns  fclici- 
lat  si  arrisit ,  non  irrisil.  lltvc  cnim  incautis  ad 
tlisciplinamrelaxandam  cst ,  qttod  ignis  adceram, 
quod  solis  radius  ad  nivem  vel  glaciem. 

22.    POPVLUS    AUTEM    ACCLAMAUAT   :    Df.I    VOCES , 

kt  non  liOMims.  ]  q.  d.  Agrippae  regis  vestiuni 
fulgor,  et  oiationis  majestas  ita  nos  perstringit, 
ut  vidcamur  Deum  videre  et  audire,  nonhomi- 
nem.  Aeclamatio  ha?corla  ii  Tyriis  el  Sidoniis , 
quigratiamHerodisaucupahaniur,  proserpsit  ad 
reUquum  Caesariensium  populum.  Vide  hic 
quantum  nialum  sit  adulatio,  qurecx  rege  facil 
Deum,  ideoque  ex  bomioe  cadaver  :  ipsa  enim 
rcgeO)  occidit.  Frequens  hoc  malum  in  aulis 
principnm  :  unde  aulalorest  adulator,  sed  et 
■-'■A  esi  rfpog  ,  id  esl ,  adulator  est  corvus;  effo- 
ilieni  oculos  eorum  quibus  adulalnr.  Pra?clare 

'  ";NKI..    A    I.APIDF.      TOM.    X. 


APOSTOLOP.UM.  Cap.  XII.  2:5 

Gurtiusl.  8.  Perniciosa  adulalio  pcrpctutnn  reguui 
malum  cst,  quorum  opes  assentatio  sctpius ,  quam 
hoslis  evertit. 

23.   Confestim   (Syrus,  eadem  hora)    kvrrtM 

PKllCCSSIT    KLM    ANGELIS    DOMiM,  )  Zelotes  ClVill- 

dex  honoris  divini ,  qui  hic  a  Deo  abreplus,  sa- 
crilege  dabalur  Herodi.  Dnde  videlur  fuissean- 
gelus  hic  bonus,  licct  noster  Lorinus  censeat 
fuissemalum,  etdeemonem. 

Phucussrr.  ]  Id  esl,  plaga  lethali  illum  feriit. 
Plaga  baec  fuit  dolor  viscerum  et  tormina  ,  aii 
Josephus  :  item  corporis  putrefactio  el  fcetor; 
inde  enim  vermes  cbullieranL  Sic  avus  ejus 
Herodes  Ascalonit..  nfanticida ,  qui  sanctos  in- 
nocentesoccidit  a  pediculis  consuinptus  interiit. 
Addit  Josephus,  buboneui  visum  luisse  super 
caput  Herodis,  quasi  calamilatis  nunlium ,  uti 
ei  olim  Romae  praedixerat  Germanus  quidam, 
teste  eodem  Josepho  1.18.  c.  3.  OEcum.vero  pro 
bubone  angelum  fuisse  visum  scribit. 

EO   QUOD    NOM  DEDISSET  IIONOHEM  DEO.  ]   Id  CSt, 

co  quod  non  defendissel  honorem  Dei ;  sed  eum 
sibi  arrogasset,  consentiendo  insana?  assenta- 
lioni  et  acclamalioni  populi.  Narrat  hanc  llero- 
dis  puniiionem  S.  Lucas  occasione  occisionis 
S.  Jacobi,  et  incarcerationis  S.  Petro  :  baecenim 
duo  ejus  immania  in  Chrislum  el  Ecclesiani 
scelera  meruerunt  ejus  exaecalionem,  et  pro- 
lapsum  in  hanc  idololatriam,  ob  quam  a  Deo, 
sui  honoris  et  divinitatis  justo  zelote  et  vindice 
puniius  est  morte,  ut  apparerct  esse  mortalis, 
imo  morluus,    qui  concupicrat  csse  Deus. 

Sic  Lucifer  ambiens  divinoshonores,  exprimo 
angelo  factus  est  teterrimus  cacodaemon.  Sic 
Alexander  Magnus  occisus  cst  a  suis,  quod  vel- 
let  ab  eis  adorari  ut  Deus ,  uti  Hermolaus  qui- 
dam  e  conjuratis  ei  exprobrat  apud  Curtium 
I.  8.  Sic  Nabuchodonosor,  qui  in  stalua  aurea  a 
se  erecta  ,  Daniel.  3.  adorari  voluit,  a  Deo  mu- 
tatus  esl  in  bestiam,  Daniel.  h.  28.  Sic  Antiochus 
Epiphanes  qui  ex  faslu  Deum  tcrreslrem  se  pu- 
labat,  percussus  dolore  viscerum  et  a  vermibus 
corrosus,  reque  ut  hic  Herodes ,  interiit  2.  Ma- 
cbab.  9.  12.  Quare  omnes  hi  fuerunt  lypi  Anti- 
christi,  qui  sedebitin  templo,  voletque  adorari 
ut  Deus,  ideoque  a  Deo  adigctur  m  tartara  , 
Apoc.  13. 

Nola,  Peccavit  Herodes  tacendo  :  sicenim  ta- 
cite  assensus  est  blasphemac  acclamationi  :  de- 
bebal  enim  Dei  honorcm  tutari,  ideoque  eum  a 
se  amoliri,  populumque  graviler  reprehendere, 
quod  Deo  hanc  tam  insignem  injuriam  intulis- 
sct,  uli  fecerunt  S.  Paulus  et  Barnabas,  quos 
Lycaonii  adorare  volebant,  hunc  ut  Jovem,  il- 
lum  ut  Mercurium,  Scissis  enim  tttnicis  suis  exi- 
licrunt  in  turbas,  clamantes  et  dicentes  :  Viri, 
quid  luec  facitis?  et  nos  morlalcs  sumus ,  siiniles 
vobis  homines,  Actor.  lh.  13.  Tali  enim  casu  ve- 
rum  est  islud  :  Qui  tacet ,  conscntire  videtur  : 
praesertim  si  sit  Superior,  aut  vir  sapientia  et 
auctoritate  pollens. 

Et  consumptis  a  vermirus  ( gra?ce ,  factusesca 
rermium)  expiravit.  ]  Sic  supcrbos  dejicit  side- 
ratque  Deus.  Jnste  Herodes  volens  csse  Deus,  fit 
esca  vermium,  ut  humiliatus  se  non  tantum 
mortaiein  .  sed  et  putidum  discat,  dicalqtie  illud 
Jobicap.  17.  16.  Putrcdini  ttixi  :  Patcr  mcus  cs  : 
matcr  mea  cl  soror  mca ,  ccrmibtts.  Per  vermes 
accipe  pediculos  qui  c  corpore  putido  et  foelido 
per  singula  membra  ebulliunt,  de  quo  morbo 
vWe  Galenum  lib.  dc  Compos.  mcdic.  sccundum 

29 


22G  COMMENTAWA  IN  ACTA 

loca  c.  7.  AdditS.  Chrys.  hom.  26.  in  ep.  atl  Heb. 
quod  erepnit  et  ejfusastmt  visccra  ejus. 
Uac  pluhiriasi,  id  estmorbo  pedicuiarietTer- 

niiuin  morte  punirc  solcl  Dciis  blaspliemos,  ha- 
giotnachos,  Rdeliom  persecutores  j  sed  maxime 
cliviniiaiis  appetitores,  mi  Antiochum  Epipba- 
ncin  ,  Rerodem  infanticidam ,  dc  quibus  paulo 

ante  dixi,  lluniicrieiun  regem  Arriainun  perse- 
quentem  Qrthodoxos,  de  quo  Victor  Uticens. 
lih.  3.  Wand.  Histor.  eodem  modo  periit  Phere- 
cydcs  Pythagorae  praeceptor,  atheus  et  omnis 
numiuis  contemptor,  de  quo  cx  Aristot.  Plu- 
tarcho,  filiaoo  et  Piinio  Hhodiginus  I.  19.  c.  M. 
et  Maximianus,  in  imperip  et  persecutione  60- 
cius  Diocleliani,  de  quo  Eusehius  lih.  8.  eap.  28. 
etJuIianus  Apostata,  de  quo/.oy.omenus  lih.  5. 
<\  7.  et  hlasphenius  Nestorius,  teste  Niccphoro 
lib.  16.  C.  3(>.  et  impius  Calvinus,  lcste  Bolseco 
inejusVita.  Pr;eclare  Drogo  Cardinalis  tract.  de 
Saeramenlo  Domin.  passion.  tom.  2.  Bihliolh. 
SS.  Patrum  :  Quidveste,  inquii,  nitidagloriaris? 
subtcr  te  stcrnelur  tinea ,  et  operimcntum  tuum 
vermisest.  Ihec  tua  vestis  est.  Illuserunt  tibi,qui 
chlamyde  coccinea  circumdederunt.  Sic  Antiochus 
et  Ilcrodes  duo ,  cdienis  vestibus  depositis,  in  suis 
vestibus  cxpirarunt. 

Dcnique  Historiam  mortis  hujus  Herodis  gra- 
phice  descrihit  Josephus  1.  19.   c.  8.  uhi  tamen 
in  honorem  suse  gentis  et  regis,  eam  emollit, 
ctparum  fideliter  sequanimitatem  Herodis  com- 
mendat  :  ac  tacet  ejus  vermes,  solumque  tor- 
mina  ,  quse  nimirum  vermes  erodentes  viseera 
causabant,  commemorat.  Sic  enim  ait :  Jamqua 
tcrlium  Judcece  totius  regni  annum  exegerat  (He- 
rodes )  cum  pervcnit  in  urbem   Casaream,  c/uce 
prius  Stratonis  turris  dicta  fuit :  ubi  soiemnes  lu- 
dos  celebravit  pro  salute  C&saris;  ad  quarn  feslivi- 
tatcm  magna  multitudo  Nobilium,  ac  proccrum 
convcneral  ex  tota  provincia.  Ejus  cetebritalis  die 
secunda processit  mane in  thealrum,  amictusvestc 
tota  cx  argcnto  mirabili  opere  contexta ,  quairadiis 
exorientis  solis  percussa,  ei  mirandum  quemdam 
fulgorem  -emcttens,   venerationem  cum  horrore 
inculiebat  spectantibus.  Moxque  adutatores  alius 
aiiunde  acclamantes,  Deum  consalutabant ,  ro- 
gantes  ut  faveret  propitius  ,  hactenus  enim  ut  ho- 
mine.m  reveritos ,  nunc  agnoscere  et  fateri  in  co 
quiddam  mortali  nalura  excellenlius.  Ilanc  im- 
piam  adulalionem  ille  nec  castigavit ,  ncc  rcpulit  : 
pauloque  post  suspiciens  vidit  supra  caput  suum 
bubonem,  funi  extento  insidentem  :  moxque  ut 
sensit  httnc  esse  ccdamitatis  nuntium,  qui  olim  fc- 
licitatis  fuerat ,  ex  intimis  prcecordiis  inciotuil, 
Seculasunt  ventris  lormina  slatim  a  principio  vc- 
hcmentia.   Conversis  igitur  in  amicos  oculis  :  En 
ait ,  cgo  ilie  veslra  appellatione  Deus,  vitamre- 
Unquere  jubeor,  fatali  necessitate  coarguente  ves- 
trum  mendacium ,  et  quem  immortalem  satutastis 
ad  mortem  rapior.  Sed  ferenda  est  voluntas  cce- 
lestis  Numinis  :  neque  enim  male  viximus,  imo 
tantafelicitale,  ut  omnes  me  bealum  prazdicarent. 
IlOic  locutus  crescente  dolore  discruciabalur.  Pro- 
pere  igitur  relato  in  regiam  rumor  sparsus  esi 
breri  essemoriturum.  Quamobrem  confestim  totus 
populus  una  cum  uxoribui  atque  liberis  saccum 
indutus,  more  palrio  supplicabat  Deo  pro  salule 
regis ,  omnia  miscens  lamentis  et  ejulatibus.  Rex 
autemincelsiore  decumbens  cubiculo ,  et  in  faciem 
stratos  humi  prospiciens ,  ne  ipse  quidem  tempera- 
bat  sibi  d  lacrymis.  Cruciutu  deinde  per  continuos 
quinquc  dies  nihil  se  remittente ,  confectus  vitam 


APGSTOLOIUJM.  Cap.  XIT. 
ftniit ,  ctnnum  nalus  quartum  iapra  qninquagcsi- 
mum  postquam  rcgnassct  perseplcnniam.  Quatuor 
enim  annos  sub  Caio  Cwsare  obtinitit  rcgnum, 
primum  in  Philippi  tclrarchia  per  tricnnium,  cui 
quarto  dcmum  annoaccessitct  hcrodis  telrarchia  : 
iribus  deinde  antiis  sub  Claudio  Ccesare ,  praster 
jam  dictam  ditioncm,  injttdcea  quoque  regnavit  : 
ct  Samaria  simulque  Caisarca. 

Suhdit  deinde huic  llerodi in  regno  successisse 
filium,  scilicet  Ilerodem  Agrippam  juniorem 
annorum  17,  coram  quo  Paulus  captus  eausain 
suam  egit  c.  25.  22.  in  quo  Ilcrodis  Ascalonitac 
slirps  desiit,  coque  ac  reges  regnumque  Jucheaj, 
cversuin  a  Tito  et  Vcspasiano  :  insuper  eum  su- 
perslites  reliquisse  tres  filias,  Mariamnem,  Uer- 
nicem,  qucc  nupsitFclici  pracsidi,  et  Drusillam, 
quarum  mentioncm  facit  Lucas  cap.  ~2h.  2Zi. 
ct  25.  13.  Addit  Joscphus  Ce&sareenses  et  Sehas- 
tcnos  mortuum  Herodcm  conviciis  inipeiivisse, 
aequeac  viventem  ,  prccsentcm  ct  videntem  im- 
petiverant  in  puhlica  comcodia  Alexanchini  :  in 
qua  iisdem  ludihriis  eum  affccerunt,  quihusju- 
ciaei,  quorum  rex  eratllerodes,  paulo  ante  afie- 
cerant  Chrislum  praeponentes  ei  Barahham , 
coronantes  spinis,  vestientes  chlamyde  purpu- 
rea ,  et  irrisoric  regem  Judseorum  saiuiantes. 
Insanum  enim  qucmdam,  nomine  Carahham 
(Baron.  suspicatur  legendum  Barabbam)  qui 
Herodis  personamreferret,in  theatrum  induxe- 
runt,  cujus  capiti  diadcma  imposuerunt  papy- 
raceum,pro  paludamento  inducrunt  storea,pro 
sceptro  frustum  arundinis  inmanum  dedcrunl. 
Marim,  id  esl  dominum,  eum  acclamantes,  uti 
narraiPhilo  in  Flaccum  cap.  31.  Ita  Deus  justo 
suo  judicio,  Agrippas  ct  Judseis  talionem  irrisi 
Christi  reddidit. 

26.    VERBVH   AUTEVl    DOMINI    CRESCEBAT.  ]  q.    d. 

Persecutione  Hcrodis  Agripp.e  adeo  non  decre- 
vil,  ut  vehementcr  creverit  Christianorum  nu- 
merus  et  virtus,  proesertim  uhi  vidcrunt  perse- 
cuiorem  a  Dco  punitum,  et  a  vermihus  consump- 
tum.  Recte  S.  Nilus  hom.2.  cleChrisli  asccnsione 
Ecciesiam  comparat  vili,  quae  quo  diligcntius 
putatur,  eo  fit  fcracior.  Succidebantur,  ait,  Ec- 
ciesia:  pahnitcs,  et  fideifructus  augesccbat ,  et  flo- 
rcmnonmurescentem  proferebat  :  Eradicc  enim 
illa  hi  palmitcs  nati  sunl ,  qucc  verissime  dixit : 
Ego  vici  mundum.  Ego  sum  vitis ,  vos  palmites. 
Slephanus  tanquam  ramus  excidebatur,  et  cdius 
Marlyrum  palmes  puliulabat.  Jacobus  et  Petrus 
rcsecabantur ,  et  alius  rurstim  Marlyr  exorieba- 
lur  :  et  hoc  resecto,  aliusrursum  multifer  palmes 
e  radice  hac  emiltebatur.  Vindemiabatur  Paulus , 
ct  aiius  martyrii  racemus  maturescens  Thomas 
apparebat :  et  undique  radix  vindemiata,  copiam 
uberiorem ,  pne  co  quod  isti  vindemiarant ,  ac 
germen  durabitius  e/ferebat.  Et  quidem  istiexciso- 
res  brevi  marcescenles  exterminati  sunt  :  hcec  vero 
semper  gravata  fructibus ,  lerrae  fines  suis  germi- 
nibus  comptexa  est.  Praeclare  Tertull.  Apologet. 
c.  27.  Et  iltos  dcemones,  ait,  nunquam  magis  de- 
triumphamus ,  quam  cum  pro  fulei  obstinationc 
damnamttr.  Et  cap.  ult.  Ptures  efficimur,  quolies 
metimur  dvobis.  Semenest  sanguis  Christianorum. 
ItacrescehantHebroeipersecutioneyEgyptiorum, 
quantoque  opprimebant  eos,  tanlomagis  multipli- 
cabantur.  Exodi  1.  Unde  S.  Chrysost.  homil.  60. 
in  Juventium  et  Maximinum  Martyres  :  Sicut 
plantx  irrigataz ,  inquit,  magis  crescunt ,  ila  et 
fides  nostra  oppugnata  magis  floret ,  et  vexala 
plus  exuberat:  neque  ita  hortos  aquarum  irriga- 


COMMENTAIUA  1N  ACTA  APOSTOLORUM.  Cap.  XIII. 

lioreddere  fcecundos  solet,  ut Martyrum  tangult  u;  IIii.uosolvmis.  ]  Reversi,  scilicet  Anliocbiam, 

irrigare natus  est  Ecclesias.  Et  S.  Leo  serm.  1.  Ld  ut  babet  Syrus  ,  unde  nii>*i  fueraot,  ui  eleemo- 

natali  S.  Petri  et  Pauli :  Non  minultur persecatio-  synam  deferrent  Hierosnlymitis  pauperibus 

nibus  Ecclesia ,  scd  augetur.  Et  scmpcr  Dominicus  fame  laboranlibus ,  uti  dictuin  <sl  c.  11.  28. 
ager  segete ditiori  vestitur,  dum  granaqua  siu-        As,smi>io  Joahnb,  qi  i  coonoHimati  i  kst  Mab- 

gulaeadunt ,muitipUcata  nascuntur.  Idema  pari,  cus.  ]  llinc  colli^it  Salmeron  ,  Saulum  et  Barna 

vel  suppari,  fltin  quovis fldell.  Hic  enim in teu-  bam latuisse in  domo  hujus  Johannis  Marcieo 

latione  et  adversitate,  virtule  et  viribuscrescit ,  tenipore,  quo  HerodeS  pfexuit  Jacobum,  et  iii- 

instar palmse.  carceravit  Petrum.  Linle  veuiens  ecarcerePc- 

To.  Barnabas  autem  et  Saulus  Aeveasi  su.vr  irus  eosdem  ibi  reperiL 

CAPUT  DECIMUMTERTIUM. 

SYNOPSIS  CAPITIS. 

Saulus  et  Barnabas  jussu  Spiritus  S.  mittuntur  ut  Evangelizent  Gentibus  :  inCypro 

SAULUS  CONVERTIT  SeRGIUM  PaULUM  PROCONSULEM  ,  ET  ELYMAM    MAGLM    EXCJSCAT.  I.NDi: 

Antiochi^:  Pisidle  in  Synagoga  concionatur  Paulus,  sed  per  Jud^eos  EXPULSUS  , 

EXCUSSO  PULVERE  PEDUM  CLM  BaRNABA  PERGIT  lcONIUM. 

[RANT^iutcm  in  Ecclesia ,  quae  erat  Antiochia? ,  Prophetae  et  doctores  in 
quibus  Barnabas  ct  Simon ,  qui  vocabatur  Niger ,  et  Lucius  Cyrenensis ,  et 
[Manahen  ,  qni  eral  Hcrodis  Tetrarchae  collactaneus ,  et  Saulus.  2.  Minis- 
trantibus  autem  illis  Domino  ,  et  jejunantibus  ,  dixit  illis  Spiritus  sanctus  : 
jlSegregate  mihi  Saultim  ct  Barnabam  ,  in  opus  ad  quod  assumpsi  eos. 
p3.  Tunc  jejunantes  et  orantes ,  imponentesque  eis  manus ,  dimiserunt  illos. 
14.  Et  ipsi  quidem  missi  a  Spiritu  sanctoabierunt  Seleuciam ,  et  inde  naviga- 
verunt  Cyprum.  5.  Et  ctim  venissent  Salaminam  ,  pnedicabant  verbum  Dei  in  Synagogis 
Judrcorum.  Habcbant  autcm  ct  Joannem  in  ministerio.  6.  Et  cum  perambulassent  universam 
insulam  usque  Paphum  ,  invenerunt  quemdam  virum  magum  pscudoprophetam  ,  Judaeum  ,  cui 
nomen  crat  Barjesu,  7.  qui  erat  cum  proconsule  Sergio  Paulo  viro  prudente.  Hic ,  accersitis 
Barnaba  et  Saulo ,  desiderabat  audire  vcrbum  l)ei.  8.  llesislebat  autem  illis  Elymas  magus ,  (sic 
cnim  interprctalur  nomen  ejus)  mjsrens  avcrlere  proconsulem  a  fide.  9.  Saulus  autem  ,  qui  el 
Paulus  ,  repletus  Spiritu  sanclo  ,  intncns  in  euin  ,  1 0.  dixit :  O  plene  omni  dolo  ,  et  omni  fallacia  . 
(ili  diaboli ,  inimicc  omnis  juslitia?,  non  desinis  subyertere  vias  Domini  rectas.  11 .  Et  nunc  ecce 
iiianus  Domini  super  te ,  ct  cris  caecus  non  videns  solem  usque  ad  tempus.  Et  confestim  cccidit 
in  eumcaligo,ct  lenebra  ct  circuicns  quserebat  qui  ei  manum  daret.  12.  Tunc  proconsul  cum 
vidisset  facliim  ,  crcdidit  admirans  super  doctrina  Domini.  13.  Et  cum  a  Papho  navigassenl 
Paulus,  et  qui  cum  eo  erant,  venerunt  Pergen  Pamphylise,  Joannes  autem  discedens  ab  eis  , 
reversus  e.sl  llierosolymam.  14.  1 1 II  vero  pertranseuntes  Pergcn  ,  venerunt  Antiochiam  Pisidia; : 
et  ingressi  Synagogam  die  sabbatorum ,  sedertint.  15.  Post  lectionem  autem  legis  et  Prophc- 
larum  ,  miserunt  Principes  Synagogse  ad  eos ,  dicentes :  Viri  fratres,  si  quis  est  in  vobis  sermo 
exhortationis  ad  plebem,  dicitc.  10.  Surgens  autem  Paulus  et  manu  silcntium  indicens  ,  ait  : 
Viri  Israelitse  ,  et  qui  limetis  Deum  ,  audite  :  17.  Deus  plebis  Israel  elegit  patres  nostros ,  et 
plcbem  cxaltavit  cum  essent  incolae  in  lerrre  /Kgypti ,  et  in  braehio  excelso  eduxit  cos  ex  ea. 
18.  El  per  quadraginla  annorum  tempus  nores  eorum  sustinuit  in  deserto.  19.  Et  de^liuen» 
gentes  seplcm  in  terra  Chanaan  ,  sorte  distribuit  cis  terram  eorum  ,  20.  quasi  post  quadringentos 
et  quinquaginta  annos:  et  post  ha?c  dedit  Judices  usque  ad  Samuel  Prophetam.  21,  Et  cxinde 
postulaverunl  regem:  et  dedit  illis  Deus  Saul  filium  Cis,  virum  de  tribu  Benjamin  ,  aoois 
quadraginla.  22.  Bt  amoto  illo,  suscitavit  illis  David  regcm  :  cui  tcstimonium  perhihens,  dixil  : 
Inveoi  David  lilium  Jessc,  virum  secundum  cor  meum  ,  qui  faciet  omnes  voluntales  meas. 
23.  Ilujus  Dcus  e\  seminc  seeundum  promissionem  eduxit  Isracl  salvalorem  Jesum  ,  '2  'i.  prpe- 
dicante  Joannc  ante  facicm  advcntus  cjus  baphsmum  pocnitcntine  omni  populo  Esrael.  25.  Cum 
implcrel  aulcin  Joannes  cursum  suum,  dicebal  :  Quem  me  arbilramini  esse  ?  non  sum  ego ,  sed 
ecee  venit  post  me,  cujus  non  sum  dignus  calceamenla  pcdum  solvere.  20.  Viri  fratres  .  H!'i 


COMMENTAMA  l\  ACTA  APOSTOLORUAI.  Cap.  XIII. 
generis  Abrahum,  et  qui  in  vobis  timent  Deum ,  vobis  verbum  salutis  liujus  missum  est.  27.  Qui 
enim  habitabant  Jerusalem ,  ct  principes  ejus  ,  hunc  ignoruntes  ,  et  voces  Prophetarum  ,  quoe  per 
omnc  sabbatum  legunlur,  judicantes  impleverunt :  28.  et  nullam  causam  mortis  invenientes  in 
eo ,  petierunt  u  Piluto,  ut  interficerent  eum.  29.  Cumque  consummassent  omniu,  quee  de  eo 
scripta  erant ,  deponentes  eum  de  ligno  ,  posuerunt  eum  in  monumento.  30.  Deus  vero  suscitavif 
eum  h  morluis  tertia  die  :  qui  visus  est  per  dies  multos  his ,  31 .  qui  simul  ascenderant  cum  eo 
de  Galilaea  in  Jcrusalem  :  qui  usque  nunc  sunl  testes  ejus  ad  plebem.  32.  Et  nos  vobis  unnun- 
tiumus  eam ,  quae  ad  patres  nostros  repromissio  facta  est:  33.  quoniam  hanc  Dcus  adimplevit 
iiliis  nostris,  resuscitans  Jesum ,  sicut  et  in  psalmo  secundo  scriptum  est:  Filius  meus  es  lu  : 
ego  hodie  genui  te.  34.  Quod  autem  suscitavit  eum  a  mortuis  amplius  jam  non  reversum  in 
corruptionem ,  ita  dixit:  Quia  dabo  vobis  sunctu  Duvid  Gdeliu.  35.  Ideoque  et  alias  dicit:  Non 
dabis  Sanctum  tuum  viderc  corruptionem.  3C.  David  enim  in  sua  generatione  cum  adminis- 
trasset ,  volunlate  Dei  dormivit:  et  appositus  est  ad  patrcs  suos ,  et  viditcorruptionem.  37.  Qucm 
vero  Deus  suscitavit  a  mortuis,  non  vidit  corruplionem.  38.  Notum  igitur  sit  vobis  viri  fratres , 
quia  per  hunc  vobis  remissio  peccatorum  annuntiatur :  et  ab  omnibus  quibus  non  posuistis  in 
lege  Moysi  justiflcari ,  39.  in  hoc  omnis ,  qui  crcdit ,  justificatur.  40.  Videte  ergo  ne  superveniat 
vobis  quod  dictum  est  in  Prophetis :  41 .  Videte  contemptores ,  et  admiramini ,  et  disperdimini : 
quia  opus  operor  ego  in  diebus  vestris,  opus  quod  non  credetis  ,  si  quis  enarraverit  vobis. 

42.  Exeuntibus  autem   illis  ,  rogabant  ut  sequenti   sabbato   loquerentur   sibi  verba  haec. 

43.  Cumque  dimissa  esset  Synagoga,  secuti  sunt  multi  Judaeorum  ,  et  colentium  advenarum  , 
Paulum  et  Barnabam,  qui  loquentes  suadebant  eis  ut  permanerent  in  gratia  Dei.  44.  Sequenti 
vero  Sabbato  pene  universa  civitas  convenit  audire  verbum  Dei.  45.  Videntes  autem  turbas 
Judaei ,  repleti  sunt  zelo  ,  et  contradicebant  his  quae  a  Paulo  dicebantur,  blasphemantes. 
40.  Tunc  constanter  Paulus  et  Barnabas  dixerunt :  Vobis  oportebat  primum  loqui  verbum  Dei : 
sed  quoniam  repellitis  illud ,  et  indignos  vos  judicatis  aeternae  vitae;  ecce  convertiraur  ad  Gcntes. 
47.  Sic  enim  praecepit  nobis  Dominus :  Posui  te  in  lucem  Gentium,  ut  sis  in  salutem  usque  ad 
extremum  terrae.  48.  Audientes  autem  Gentes  gavisae  sunt ,  et  glorificabant  verbum  Doraini :  et 
crediderunt  quotquot  erant  praeordinati  ad  vitam  aeternam.  49.  Disseminabatur  autem  verbum 
Domini  per  universam  regionem.  50.  Judaei  autem  concitaverunt  mulieres  religiosas  ,  et 
honestas ,  et  primos  civitatis,  et  excitaverunt  persecutionem  in  Paulum  et  Barnabam  :  et  ejece- 
runt  eos  de  finibus  suis.  51.  At  illi ,  excusso  pulvere  pedum  in  eos,  yenerunt  Iconium. 
52.  Discipuli  quoque  replebantur  gaudio  ,  et  Spiritu  sancto. 

1.  Antiochi.e,]  ad  Orontem,  quae  erat  Metro-  lyrol.  Rom.  die6.  Maii,  ubi  Sanctorum  catalogo 

polis   Syriae,   et  a  Justiniano  Imp.  vocata   est  asscribitur. 

Theopholis  :  unde  antonomastice  vocalur  Antio-  Manahen.  ]  De  quo  in  Rom.   Martyr.  die  1h. 

chia;  caeterae  vero  cum  addito,  Aniiochia  Pisi-  Maii,  sic  legimus  ;  Antiochia  S.  Manahen,  Hero- 

diae,  AntiochiaEpiphaniae,  etc.  dis  Tetrarchx  collactanei ,  Doctoris  et  PropheUe 

PROPHETVE,]proprie  dicti.  Spiritussanctus  enim  sub  gratia   novi  testamenti,  in  eaclem  urbe  re- 

in  Ecclesiae  exordiis,  inter  alia  charismata  da-  quiescentis. 

bat  donum    prophetiae,   ut  patet   Joel.  2.  28.  Herodis  TETi\ARCH£:.]Herodis  Anlipae,  qui  fuit 

Act.  2.  17.  1.  Corinth.  \h.  Licet  noster  Lorinus  filius  Herodis  Ascalonitae,  et  patruus  Herodis 

Prophetas  censeat  eosdem  esse  cum  Doctoribus,  Agrippae,  de  quo  cap.  12.  1.  Hic  Antipas  Chris- 

puta  explanatores  S.  Script.  Turrian.  vero  1.  1.  tum  induit  veste  alba  et  irrisit,  ac  Johannem 

de  Hierarch.  Ordin.  c.  20.  per  Prophetas  accipit  Baptistam  occidit. 

Episcopos,  per  Dociores  Presbyteros.  Episcopi  Collactaneus.  ]  Quia  puer  cum  puero  Herode 

enim,  ut  ait  S.   Dionys.  c.  6.  Eccles.  Hierarch.  fuerat  enutriius  ,  et  ejusdem  nutricis  lacte  lac- 

sunt  divinorum  judiciorum  denuntiatores ,  quia  tatus.  Significat  Manahen  fuisse  insignis  etillus- 

nihil  agere  debent  hierarchicum,  nisi  ut  a  Deo  tris  familiae,  utpote  qui  Herodi  fuerit  collacta- 

acti.  Et  nos  rursus  in  iis  quae  illi  hierarchice  neus. 

operantur  ad  eos  tanquam  a  Deo  actos  acce-  2.  Ministrantibus  autem  illis  Domino.]  Graece 

dere  debemus.  Unde  et  a  S.  Clemente  1.  2.  Cons-  AnToupyoOvrMv,  id  est  sacrificantibus ,  utverlit  Eras- 

tit.  vocantur  Prophetae  laicorum;  imo  Ordinatio  mus,  et  Tigur.  cum  operarentur  Domino.  Sacris 

Episcopi  vocatur  prophetia  a  S.  Paulo,  1.   Ti-  enim,   vel  Deo  operari,  est  sacrificare.  Sacrifi- 

motb.  h.  ih.  cium  enim  est  opus  Deo  soli  debitum  et  pro- 

Simon,  qui  vocabatur  Niger,  ]  a  colore  atro,  ut  prium  :  licet  Scholia  Vatablo  asscripta,  operavi 

vldetur,  sicut  a  ilavo  vocabantur  Flavii,  ab  albo  Domino ,  exponant  per  pradicare  Evangelium, 

Albini,  a  rufo  Rufi  apudRomanos.  uti  et  OEcumen.   et  Cajetan.  quod  avide  arripii 

Lucius  Cyrenensis.]  Quem  Cyrenae  fuisse  Epis-  Calvinus  etBeza,  qui  negant  Missae  sacrificium. 

copura  tradil  Beda,  Ado,  Csuardus,  imo  Mar-  Syrusf«m  preces  auspicarentur  Deo,  puta  publi- 


COMMENTARIA  IN  ACTA 

cas  ct  solemnes,  qtiae  fiunf  in  sacrificio.  Inde 
enim  sacrificium  Missae  vocatur  Liturgia  ;  licet 
enim  (iturgia  significet  ministerium  iu  genere, 
lamen  antonomastice  signilicat  sacrificiuin,  ut 
patet  ex  Liturgia  S.  Jacobi ,  S.  Hasilii,  S.  Chry- 
sostomi ,  Mozarabum,  elc.  Idem  evincil  vox 
Domino  :  nullum  enimminislerium  tam  proprie 
Domino  cxhibelur ,  quam  sacrilicium  :  Evange- 
lium  enim  prsedicatur  lioininibus,  non  Deo. 
Unde  et  sequitur,  Imponentesque  eis  manus,  sci- 
licet  in  Missae  sacrilicio  per  impositionem  ma- 
nuum  ordinando  ecs  Episcopos  ,  uti  Apostolos 
lacere  solitos  tradit  S.  Dionys.  Eccles.  Hierarch. 
p.  1.  c.  5.  Vide  Bellarm.  lib.  1.  de  Missa  cap. 
13. 

Dices,  per  sacrificium  bic  accipi  posse  Aaro- 
nlcum  ,  pula  immolationem  ovis  aut  vituli  : 
adhucenhn  iideles  servabant  legem  Mosi,  non 
ex  obligatione,  sed  nt  Judacos  non  offendercnl. 
Resp.  id  dici  non  posse  :  nam  sacrificium  hoc 
oblatum  esl  Antiochiae,  cum  Aaronicum  non  nisi 
Hlerosolymis  in  tcmplo  Salomonis  offerri  pos- 
»et,  juxta  legem  Deut.  c.  16.  6. 

Jejunantibis.]  Jejunium  enim  ex  Apostolorum 
usu  et  traditione  solet  praemitti  ordinationi ,  tum 
ut  fideles  Dei  gratiam  ,  ad  idoneos  ministros 
Ecclesiae  ordinandos ,  jejunio  implorent  :  lum  ut 
ordinandi  jejunio  se  disponant  ad  recipiendam 
ordinalionis  gratiam.  Ila  S.  Chrys.  hic. 

Dixit]  instinclu  interno,  quem  prophetis  el 
primoribus  Ecclesiae  ingessit. 

Segregate  miiii  Saui.um  ac  Barnabam  inoptjs.  ] 
Segregate  Saulum  quasi  vas  electionis,  id  est, 
selectum  et  eximium  per  singulare  judicium 
Dci ,  quo  ab  a-tcrno  decrevit  et  segregavit  Sau- 
lum  in  Apostolum  Gentium  et  orbis  Doctorem. 
Ua  S.  Cnrys.  Unde  et  Paulus  vocat  se  segrega- 
tum  Galat.  1. 15.  Segregate  ergo  eum  per  execu- 
tionem  et  missionem ,  quem  Deus  ab  aeterno 
segregavit  per  electionem  ad  hanc  missionem. 
Porro  Saulus  jam  ab  initio  suae  conversionis 
&  Deo  designatus  et  auctoratus  erat  Apostolus 
Genlium  Act.  9.  15.  sedinactu  primoet  secrete: 
hic  vero  in  actu  secundo  et  publice  designatur 
Apostolus  earumdem,  ut  eos  evangelizando 
obeat  et  percurrat.  Hactenus  enim  Damasci  et 
Antiochiae  dumtaxat  praedicaverat. 

Segregatus  fuit  quoque  Barnabas,  et  sublima- 
tus  ad  apostolatum,  ob  insignem  ejus  virtulem 
etzelum,  quo  omnes  suas  facultates  ad  pedes 
Auostolorum  posuerat  U.  36.  ut  expeditus  esset 
ad  ubique  evangehzandum.  Quocirca  S.  Barna- 
bam  hisce  elogiis  ornat  Alexander  monachus 
lintio  Vitae  ejus  :  Barnabas,  inquit,  magnus  Ec- 
ctesta  orator  ,  Evangelicce  prmdicationis  tuba  , 
magna  Christi  vox ,  Spiritus  sancti  cithai-a ,  di- 
vincs  graticB  pleclrum,  Christi  miles  robustissi- 
mus,  Christiani  ovilis  dux  certus ,  Dei  Paradisus  , 
lidei  gcrmen,  charitatis  rosa  suavissima  odorein 
emtttens,  spei  flos  incorruptus,  immortalitatis  ra- 
ctmus  met  distillans,  patientice  propugnaculum. 
Karnabas  consolationis  fitius,  pictatis  magister, 
flaci  columna  ac  fastigium,  turris  firma  et  immo- 
h"is ,  fundamentum  stabile,  crepido  indissolubilis, 
ttuctuanttum  portus,  architeclus  nobilissimus,  qui 
<atestemin  tetns  tenuit  semitam,  etparemange- 
aivitam  duxit,  adjutor  pauperum,  viduarum  con- 
/7?'.  orPnanorum  procurator  et  pater.  Barna- 
•«  cnristi  mystcriorum  thesaurus,  orthodoxorum 
!!»,-"/  ^otanti'"n  medicus,  Christiani  gregis 
iuttosvtgdantissimus,  Gentiumdux,  Ecoicsiarum 


APOSTOLORUM.  Cap.  XIII. 

prceco,  virlutum  ccclestem  odorcm  spirantium  ra- 
setum,  Christi  gratiarum  ager  ferlilissimus,  ttr- 
ginilalis  margarita,  castitatis  beryllus,  tcmpe- 
rantia  gemma  Christum  in  se  toquentem  habens, 
etectum  Dei  vas,  sanctai  Trinitatis  templum. 

In  opus  ]  scilicet  evangelizandi  uhique  Gen- 
tihus. 

Ad  quod  assumpsi  eos  ]  iteoaxixlrtfiai,  id  est  ac- 
cersivi  eos.  Ila  Pagnin.  et  Tigurina ;  alii,  in  auxi- 
tium  advocavi  eos.  Meminerint  ergo  Apostoli  et 
viri  Apostolici,  se  in  auxilium  vocari  a  Spiritu 
sancto  ad  animas  sanctificandas  ,  ideoque  Dei 
in  opere  divino  etnobilissimo  esse  coopei  aloreb 
et  adjutores,  ut  ait  S.  Paulus  1.  Coiinth.  3.  v.  *J. 
Porro  Spiritus  sanctus  Saulum  et  Barnabam  ac- 
cersivit  hac  ipsa  vocatione  et  jussione,  dicens  : 
Segregate  mihi  Saulum,  etc.  nec  enim  aliam  us- 
piam  legimus.  Secundo,  planius,  assumpsi  icl 
est,  assumere  decrevi,  et  ab  aeterno  praedesti- 
navi.  Verba  enim  realia  apud  Hebrseos,  saepe 
per  mentalia  cxponenda  sunf. 

3.  Tunc  jejunantes.]  Gr*ce  sunt  aoristi,  quos 
Syrus  vertit,  postquam  igitur  jejunassent,  ac  pre- 
ces  auspicati  fuissent,  imposuerunt  (melius  ,  et 
imposuissent)eis  manus,  et  dimiserunt  eos.  lta  Pag- 
nin.  Vatab.  et  alii. 

Imponentesque  eismanus.]  Quaerilur,  an  haec 
impositio  manuumfuerit  Sacramentum  Ordinis. 
puta  consecratio  in  Presbyleros  vel  Episcopos  ? 
Negat  Arias  hic,  etCajetan.  c.  6.  6.  quin  etFranc. 
Suarez  tom.  3.  in  3.  p.  disp.  U\.  sect.  1.  (et  alii  ) 
ubi  hanc  impositionem  manuum  asserit  fuissc 
precaloriam,  non  ordinativam.  Ratio  est.  Prima, 
quia  jam  anle  a  Deo  Saulus  erat  ordinatus  Apo- 
stolus  Actor.  9.  15.  Unde  Galat.  2.  6.  ait,  quod 
caeteri  Apostoli  nihil  sibi  contulerunt.  Hic  ergo 
tantum  imponitur  ei  apostolatus  executio,  puta 
mittitur  ad  evangelizandum  :  ad  quod  non  opus 
erat  nova  ordinatione.  Simili  modo  Paulus  2. 
Corinth.  8.  19.  ait  de  socio  suo,  quod  ordinatus, 
id  est  constitutus,  sit  comes  peregrination.. 
suae.  Secunda,  quia  Paulus  videlur  ordinatus 
Presbyter  et  Episcopus  a  S.  Petro  et  Apostolis, 
quorum  nemo  hic  nominatur. 

Verum  melius  alii  afilrmant,  dicuntque  Sau- 
lum  et  Barnabam  hic  ordinatos  esse  Episcopos. 
Namplene  verisimiieest,  eosjam  anteordinatos 
fuisse  Presbyteros.  Jam  enim  per  annum  An- 
tiochi.e  lurbam  multam  docuerant,  ut  ait  Lucas 
cap.  11.  26.  hoc  autem  est  proprium  Presbytero- 
rum,  ut  recte  advertit  Turrianus  lib.  1.  de  Hie- 
rarcb.  Ordin.  cap.   26.  Ratio  est  Prima,  quia  id 
circumstantiae  videntur  exigere  ,   scilicet  litur- 
gia  Jejunium  praevinm,  ct  impositio  manuum. 
Inde  enim  quasi  exusu  etexemplo  Apostolorum, 
Ecclesia  solet  praemittere  jejunia  et  preces  antc 
impositionem  manuum  ,  id  est,  ante  consecra- 
tionemordinandorum,  eamque  peragere  in  Li- 
turgia  Missae.  Secunda,  quia  nusquam  legimus 
Saulum  etBarnabamordinatosfuisseEpiscopos, 
nisi  hic  :  undeetmox  cap.  14.  et  sequent.  Epis- 
copalia  munia  obierunt,  ordinando  per  civilates 
Presbyleros.  Tertia,quiahaecimposilio  manuuni 
factaestsub  anno  ChristU5.  ut  deducit  Baron. 
ctliquetex  dictisc.  12.1.  quando  Paulus  raptus 
est  in  tertium  coelum,  et  audivit  arcana  verba. 
quae  non  licet  homini  loqui,  uli  ostendi  2.   Co- 
rinth.  12.   2.   nimirum  quia  decebat,  ut  Saulus 
jam  proxime  futurus  Gentium  doclor,  et  leg;i 
tionem  suam  ad  eas  auspicaturus,    in  ccelum 
raperetur,  utquasi  ccelestis  doctor,  instar  Mo>i* 


230  COMMENTAIUA  IN  ACTA 

<•  cceload  eas  miiti  videretur.  Quare congruum 
iiiittunc  quoque el ultimam  manum  ordinatio- 
nis,  per  coDsecratiooem  in  Episcopum  imponi. 
Quarta,  quia  Christus  ordinavit  Apostolos  Epis- 
copos,  lii  alios  et  alios  :  ergo  et  Paulus  ab  iis 
ordinatus  :  hoc  enimpostulat  ordo  hierarchicus 
a  Christo  instilutus,  ul  cum  ipse  Petrum  et  Apos- 
tolos  ordinarii,  caeteri  onmes  ab  eis,  vel  eorum 
successoribus  ordineniur.  Sic  multi  censent 
s.  Jacobum  Minorcm  ordinatum  esseEpiscopum 
llicrosolvmorum  a  S.  Petro,  Joanne  et  Jacobo 
Majore.  Citat  eos  Henriquez  lib.  de  Ordin.  Sa- 
cram.  cap.  3.  Nusquam  autem  apparet  quod  ab 
hominibus  ordinatus  sit  Saulus,  nisi  bic.  Ita 
docet  S.  Chrysost.  bic.  Et  S.  Leo  epist.  81.  vel 
juxta  aliam  editionem  79.  ad  Dioscorum  Alex. 
sancit  ut  jejunium  praemiuatur  ordinationi,  eo 
quod  illud  bic  praemiserunt  Apostoli  ordinationi 
Sauli  et  Barnabse. 

DicesPrimo,  Quomodo  ergo  aitPaulus  de  cae- 
leris  Apostolis,  Mihi  niliil  contulerunt?  Galat.  2. 
6.  Resp.  id  intelligi  de  doctrina  et  Evangelio; 
lioc  enim  ipse  a  Cbristo  didicit,  non  ab  Aposto- 
lis.  Nam  alioqui  Ananias  contulit  ei  baptismum, 
Apostoli  Confirmationemet  Ordinem. 

Dices  Secundo,  Quis  hic  Apostolus  et  Episco- 
pus  eos  ordinavit?  Non  Petrus,  ut  vult  Aralor  : 
quia  jam  abieratRomam.  Non  Jacobus  Zebedaei; 
quia  jam  occisus  erat  ab  Herode.  Non  caeteri 
Apostoli,  quia  jam  discesserant  in  suas  provin- 
cias.  Resp.  Lyran.  Antiochbe  fuisse  Episcopos 
ab  Apostolisordinatos,  qui  eos  ordinarunt.  OE- 
cumen.  censet  Lucium  et  Manahen  eis  manus 
imposuisse.  Potuit  quoque  e  Judaea  advocari 
S.  Jacobus  Episcopus  Hierosolymorum,  S.  Joan- 
nes,  S.  Malhias,  aut  quis  alius  vicinior  Apos- 
lolus.  Unde  3.  Leo  loco  jam  citato  ait,  eos  ordi- 
natos  ab  Apostolis. 

Quseres  Secundo,  quo  annoordinatus  fuitSau- 
lus  cum  Barnaba,  ac  apostolatumsuum  adGen- 
tes  est  auspicatus?  Resp.  Beda  censet  id  fuisse 
anno.13.  ab  ascensione  Christi,  qui  fuil  a  Chrisli 
naiiviiflte  <V7.  Secundo ,  Chronicon  Alexand.  sive 
Fasti  Seculi,  scribunt  idcontigisse  anno  quinlo 
Claudii  Imp.  qui  fuit  Christi  1x6. 

Veriusesteum  ordinatum  fuisse  anno  Christi 
<Vi.  concurrente  cum  anno  3.  Claudii  Imp.  nam 
iniiio  hujus  anni  Zt5.  Petrus  ecarcere  liber  venit 
liomam ,  ibiquecathedramconstituit,  uti  ostendi 
c.  preeced.  v.  1.  Heecenim  praecedenticapili  sub- 
nexa,  paulo  post  carcerem  Petri  contigisse  vi- 
dentur.  Ita  Baron.  et  alii  :  nimirum  congruebat, 
ut,  quo  anno  Saulus  adibat  Gentes  eas  subjuga- 
turus  Christo,  eodem  Petrus  Apostolorum  Prin- 
ceps  peteret  gentilismi  arcem,  puta  Romam, 
eamque  Christo  subderet.  Addit  S.  Leo  epist. 
citata  ad  Dioscor.  Alex.  Episcopum,  Saulum  et 
Barnabam  ordinatos  fuisse  die  Dominico ,  ideo- 
que  sancit,  ut  idemdeinceps  fiat.  Unde  hocc  Leo- 
nis  sanctio  relala  est  in  Jus  Canonicum,  et  ha- 
belur  dist.  75.  can.  5.  Quoddie  Dominico  ordina- 
tiones  sacerdotum  celebrentur,  etc. 

Denique  notat  S.  Hier.  epist.  85.  ad  Evagr. 
hancordinationem  ministrorum  Ecclesioe  adum- 
bratam  fuisse  in  veteri  testamento,  ex  eoque 
usurpatam  in  novo.  Quod  enim,  inquit  ipse, 
Aaron,  etfiiiiejus,  acLcviteein  templo  fuerunt; 
hocEpiscopi,  Presbyteri  et  Diaconi  vindicanlin 
Ecclesia  :  unde  etiam  Aaron  et  filii  ejus  imposi- 
tione  manuum  Mosis  ordinali  sunt,  Exodi  29.  9. 
<•;  scq. 


APOSTOLORUM.  Cap.   XIII. 

l\.  Amerunt  Seleuciam.  ]  Quia  liaec  vicina  erat 
AntiOchiffl,  unde  millebantur,  eratque  urbs  fre- 
quens  et  celebris.  Condita  et  nominata  est  j 
Seleuco  Nicanore,  uno  e  ducibus  Alexandri 
Magni,  qui  primus  post  Alexandrum,  anno  sci- 
licetduodecimopost  moriem  cjus,  diademaAaiao 
sibi  imposuit,  indeque  incipiunt  et  numerantur 
anni  Grocorum  (idestMacedonum,  posterorum 
Seleuci)  inlibris  Machabaeorum.  Tradit  Volater- 
ranus  lib.  11.  Ceogr.  Seleucum  urbes  sedecim 
vocasse  Antiochias,  in  lionorem  patris  sui  An- 
tiochi;  a  senovem  Seleucias;a  matre  Laodice, 
quinque  Laodiceas;  ab  uxore  Apamia,  tres  Apa- 
mias. 

Er  inde  navigarunt  Cyprum,  ]  quia  et  Seleucia 
commodus  esttrajectus  in  Cyprum. 

5.  Saeaminam]  quae  postea  a  Constantino  Imp. 
dicta  est  Constanlia ,  cujus  Episcopus  fuil  S.  Epi- 
phanius;  nunc  Famagosta,  quasi  Fama  augusta 
dicitur,  a  septuaginta  annisexpugnata  a  Selymo 
Turcarum  Imp. 

1«  Synagogis  JuD^EomiM.]  A  Judaeis  ordiuntur, 
ne  hi  contentiosiores  fierent,  ail  S.  Chrysost.  si 
vidissent  Gentes  sibi  in  Evangelio  prseponi. 

Haisebant  autem  et  Joannem]  cognomenlo 
Marcum,  de  quo  c.  12.  25.)  in  miisisteiuo.]  Graece 
vnr,pirVJ ,  id  est  ministrum.  q.  d.  Joanues  Mar- 
cus  ministrabat  Saulo  et  Barnabee,  praeserlim  in 
curavictus,  vestitus,  rerumque  temporalium , 
eosque  adjuvabat,  ut  facilius  et  plenius  evange- 
lizarent. 

6.  Cui  nomen  erat  Barjesu.]  Mulli  codices  le- 
gunt  Barjeu,  vel  Barjehu.  q.  d.  Bar  Jehova,  idest 
filius  Dei,  puta  Jovis.  Sicut  Simon  Magus  voca- 
bat  se  virtutem  Dei ,  cap.  8.  v.  10.  Unde  Paulus 
huc  alludens  v.  10.  idque  refellens ,  vocat  eum 
filium,  non  Dei,  sed  diaboli.  Verum  lcgendum 
est  Barjesu  (ita  enim  legunt  Grasca  et  Romana 
correcta)  idest,filius  salvaloris ,  hoc  esl  sal- 
valor.  Hoc  enim  nomen  impostor  sibi  arroga- 
bat ,  eo  quod  per  magiam  multos  aegros  sanaret. 
Adde,  videtur  quod  paler  ejus  vocatus  sit  Jesus  : 
a  Josue  enim  primo  Hebraeorum  duce  percelebri, 
qui  eos  induxit  in  terram  promissam,  mulli  vo- 
cati  sunt  Josue,  sive  Jesus,  ita  Sanchez.  Quan 
minusrecteSyrus  pro Barjesu,  \eg\lBarschoumo, 
id  est,  filius  nominis,  hoc  est  nominatus  cele- 
bris  etfamosus,  quasi  FJymas  inverse  idem  sit 
quot  Schoumo,  de  quo  mox. 

7.  Qui  erat  cum  rROCONSUi.E.]  Proconsul  eral 
quasi  vicarius  consulis,  quia  scilicet  nominc 
consulis  Romani,  polestate  consulari  provin- 
ciam  administrabat  :  unde  et  ejus  praeses ,  vel 
praefectus  dicebatur.  Rursum  proconsulesRoma: 
vocabantur  exconsules  :  qui  scilicet  praecedenti 
anno  fuerant  consules.  Hi  enim  obitae  dignilatis 
nomen  ex  parte  relinebant,  el  ssepe  ul  procon- 
sules  mittebantur  ad  regendas  provincias.  Vidc. 
Sigonium  de  Magistrat.  Roman. 

DESlDEnAHAT     AUDIRE    VERBUM    DEI.  ]  EiteJtfrsces/ , 

id  est,  studiose  qucesivit  et  expcliit  .-unde  etme- 
ruit  fieri  votis  compos.  Solet  Deus  eis  quibu:, 
fidem  et  gratiam  deslinat,  prius  illius  deside- 
rium  injicere ,  ut  per  hoc  se  ad  donum  tantum 
praeparent,  illudque  efflagitent,  et  obsecrando 
quasi  emereantur.  Unde  S.  Chrys.  miraculo  de- 
putat  ,  quod  Sergius  Paulus  praeoccupatus  a 
mago,  adeo  desiderarit  audire  Apostolos. 

El.VMAS  MAGUS.  SlC  ENIM   INTERPRETATUR  NOMEN 

EJus.]Varii  hoc  varie  exponunt.  Primo,  Cajei. 
pro  «uroo,  ideste/wUj  vertens  suum  (Hebroei  enim 


COMMENTARIA  ifl  ACTA  A 

in  babenl  pronomefl  peciprocum»  quod  ab- 
oluiiiii))  sic  transfertet  explicat.  q.  d.  Barjesu 
,  oluii  dici  Efymas,  id  est,  Dci  mensura,  vel  cen- 
tat,  Bngens  et  mentiens  id  signihcare  Barjesu. 
Sic  enim  ipse intcrprelabalur  noinen  suurn  He- 
brsBum  apud  Grsecos  ;  sed  quasi  magus  et  im- 
poetor  incnlicbalur.etfallebal  eos.  Nani  Barjesu 
\  ocabatur  quasi  filius  Jesu;  quodniliil  coninitiiie 
habet  cum  Elyma,  id  est,  censu  Dei.  Alii  minus 
jinprobabiliter  sic  explicant  :  interpretatur,   id 
<st,  alio  Domine  vocalur.  q.   d.  Barjesu  alio  no- 
inine  vocabatur  Elymas  magus.  Sicul  si  dicas  , 
I  etrua  interpretatur,  id  est ,  alio  nomine  vo- 
ratur  Simoo.  Secundo,  alii  volunt  Barjesu  hc- 
breice  signiflcare    magum;  sed  boc  est  igno- 
i  aiitinni  lin^uam  Ilcbi  aeam  ,in  quo  Barjesu  idem 
cst  quod  filius  Salvatoris.  Terlio,  Gagneius  Ely- 
uiam  interpretalur  cacum  :  hic  enim,    inquit, 
bebraice   dicitur,   Elimana,   vel  Eliman,  quia 
Klyinas  excrccatus  fuit  a  S.  Paulo.  Sed  et  hoc  fal- 
gnm  est,  BBque  ac  impertinens  :  quia  S.  Lucas 
Elymam  interpretatur  magum  ,  non   caecum. 
QuarlO  ,  Arias  ex  Syro  :  Efymas,  inquif,  inverse 
idem  est  quod  Samuel,  id  est  nomen  Dei,  vel  no- 
iiitn  forte  et  magnilicum,  qualia  in  suis  incanta- 
lionibusadhiberesolentmagi.  Quinto,  Mariana'.: 
I  lymas,  inquit,  dicilur  magus,  ab  Elymaide  rc- 
gione  Persidis,  in  qua  ahundant  magi  :  sicut 
Cbalda  u.s  idem  est  quod  Astrologus  vel  magus ; 
(jiiia    Chaldaei  Astrologia?  erant  dedili.  Sexto, 
Vatabl.  Klymas,  inquit,    graece  idem  est  quod 
praestigiator,  incantator,  impostor.  Sed  a  quo 
tbemate?  et  quo  auctore?  Aliqui  deducunt  ah 
i\utj.os ,  id  cst  niger ,  ut  niger  sit  idem  quod  ma- 
gus,  siculGermani  et  Belgae  artesnigras  vocant 
inagicas,  quin  et  magia  vulgo  ntgramnnfi*  di 
citur,    sed   forte  pro  necromantia.  Alii  Elyinas 
vertunl,   corruplor,  perdilor,  vastator,  qualcs 
suDt  magi ;  ut  sit  idem  quod  Xu/auv,  id  est  perdi- 
tor ,  a  M&t ,  id  est  pemicies  :  verbum  enim  Ju>- 
,ua(vw  signitieat  ptrdere,  corrumpere,  vastare,  id- 
que  videtur  plausibile.    Seplimo ,  alii  censent 
Klymas  esse  nomen  HebrEeum,  sed  varie  :  nani 
Primo,   S.  Hieron.    in  Nominib.  Heh.  et  ex  eo 
Keda  :   Elymas,  inquit,  idem  est  quod  ad  trans- 
^rcssuou  i>\  ,\v\  transgrcssionem  faciens.  Secundo, 
Beza  Etynuu  deducit  ab  yyi  Sn  eljoets  ,  id  est , 
Dei  consiliarius  :  Magi  enim  erant  Persarum  sa- 
pientesetconsiliarii:  etMahometimpostor  finxit 
M  esae  consiliariuin  Dei.  Verum  Efymas  longe 
distat  ab  cljoets.  Tertio  ,  Lyranus,  Elymas ,  in- 
quit,  idem  est  quod   Elimas,  id  est,  Dei  tribu- 
tuin,  Dei  census,  Dei  mensura.  Quarto,  Biblian- 
dcr     apud    Bullingerum,    censet  Elymas    per 
lnctaphesin  idem  esse  quod  Elias,  vel  Elisajus, 
aul  Elia  Moses  :  hoc  enim  innuit  vox  ^tp^vi^i- 
m  ,  scilicet  hocnomenper  aliquam  lilterarum 
transposiiionem,  vel  commutationem  cxponei:- 
dum  esse  :  /ucraenim  significat  trans,  quasi  Ely- 
nias  fmxcrit  se  esse  Eliam,  aut  habere  animani 
V.Wiv.  ct  Mosis.  Verum,  quid  haec  ad  nomen  Ma- 
«us,    quo  voccm    Efyinas  interpretatur  Lucas. 
Quinto,  alii  vohmtesse  nomen  Syrum  :  Efyma 
ciiim  syrc  signilicat  iracundum,  ira  ehriuin  ct 
quasi  liu  iosum,   uli  magi  et  energumeni  furiis 
'i-cinonis  aguntur.  Sexlo,  Elias  Hutterusin  vcr- 
-ionc  Ucbraica  novi  Testamenli ,  hoc  loco  pro 
/-.'(>  mat  vcrtit  nnWC  rm  <ii  masehiach,  id  est  Eli- 
"ussias,  boc  est,  Deus  meus  Mcssias,  quasi  ma- 
gus  hic  finxerU  sc  esse  Deum  Messiam ,  sive 
Christum ,  ac  ppo  EUmessiat  per  crasin  vocaritse 


POSTOLORCU.  Cap.  UII. 
Efymas;  ideoque  nomen  suuni  Bnrjrhu,  v.  1  Bar- 
jesu  interpretatus  sit  per  Etymas,  i&etlEUm 
sias.  Barjehu  enimasl  filius  Dei,  Darjesu,  esthhns 
salvatoris,  id  est  salvator;qui  utique  non  i 
alius,quamElimessias,  idest,  Deu*  Chnstus  j 
sicutnos  Jesum  Inti si  ;;retamur,  addendo  el  mdi- 
gilando  Cluistum.  Verum  perperam  pro  Efyma 
subslituit  Eli  Maschiach  quod  habet  litleram  chet, 
ipia  caret  Efymas.  Rursum  Eli  scribitur  [)tr  tod, 
Efymas  per  upsiton.  Nullus  enim  per  Efymas  m- 
tellexit,  aut  inlelligit  significari  Messiam.  Niis- 
quam  enim  Messiae  nomen  percrasin  contram- 
tur,  scd  ubiquc  integrum  ponituret  pronuntia- 
tur.  Adde,  noinen  proprium  ejus  fuisse  Efymas, 
quod  interpretatur  Magus  ;  Barjesu  cnim  ejus 
cognomen  fuit  a  parente.  q.  d.  Elymas  filius  Jesu. 
Sic  Simon  cognominatus  est  Bar  Jona,  id  est 
iilius  Jonac. 

Septimo  ct  verosimillime  Sanchez  :  Erymas, 
ait ,  videtur  esse  barbarum  nomen,  ac  forte  Cy- 
prium  priscum,  significans  magum;  sicut  Bar- 
nabas   olim    Cypria  lingua   significabat    fihum 
consolationis,  uti  dixic.6.  36.'Certe  Hebran  ob" 
cdam  vocant  abscondere  et  occultare ;  et  ind- 
Graeci  IMm  vocantinvolvere,  implicare,  et  liou- 
/xavel  etlvfut  vocantinvolucrumoccultum:  atque 
Arabes  ab  heb.  alam,  sapientiam  vocant  atilm  , 
vel  talim  id  est,  rem  arcanam:  ac  ahm  vocani 
scientem,  litteratum,  doctum,  quasi  similiter 
Elymas  apud  Cyprios  idem  fuerit  quod  impos- 
tor,  praestigiator,  magus,   mystes ,  qui  occul- 
torum  scieniiam,  mysteria,  artesque  arcanas 
profiteretur.  Ita   nonnulli  linguarum  penti.  Sic 
etPagnin.  inlnterpret.  nomen.  Heb.  nomen  Erj 
mas,  ait,  signiflcat  niagum,  sivc  corruptorena  , 
vel  p<*iiiclc.uin ,  aut  tegiucn  et  involucrum  . 
ab  «&w.  id  est  involvo,  in  limo  implico  :  und<- 
et  tlXubi ,  id  est  latibulum  ,  lustrum,  spelunca  ,  ubi 
cum  daemone  colloqui ,  et  magica  sua  tractare 
solent  magi ;  et  tavsatf.&a.i,  id  est,  ad  modutn  ser- 
pentis  moveri.  Daemon  enim  saepe  in  forma  ser- 
pentis  magis  apparet.  Sane  Elymas  videtur  c\ 
peregrina  lingua,  uti  et  alia  multa,   irrepsissc 
in  Gra^cum.  Graece  enim  loquuntur  Cyprii,.ut 
et  olim  locuti  vidcntur,  uti  mihiRomae  assuerunt 
Cypri,  et  indicat  Aristot.  1.  de  Poelicac.  21.  Dbi 
tamen  innuit  eos  propriam  habuisse  dialectum. 
Porro  sicut  S.  Petro  certamen  fuit  curn  Simenc 
Mago ,  S.  Joanni  cum  Apollonio  Tyanaeo  pariter 
mago,  sic  et  hic  Paulo  cum  Elyma  mago.  Dia- 
bolus  enim  per  suos  magos  validissime  se  op- 
posuit  Christo,  Apostolis  et  Ecclesi=e,  uli  etiam 
num  opponil.  Valde  enim  crescit  magorum  et 
sagarum  secta,  quaB  in  fidelium  corpora  animas- 
que  grassatur. 

9.  Saulus  autem  qv\  et  Paulis.  ]  Mic  primum 
Saulus  vocatur  Paulus,  quod  nomcn  deinceps 
scmper  ei  tribuit  Lucas.  Lnde  vidclur,  quod 
occasione  Sergii  Pauli  proconsulis,  et  apostola- 
tus  sui  ad  Gentes,  nomen  Hebramm  Sauius,  in 
Romanum  ct  Grecum  Paulus  commutarit,  ut 
facilius  ct  blandius  seRomaniset  Gra?cis,  quasi 
rc  et  nomine  Romanus  ,  insinuaret.  Vide  dicta 
Rom.  1.  1. 

Repletus  Spiuitu  S.  ]  Novum  scntit  bic  Paulus 
spiritus  s.  ardorem  ei  iBstiactuai  ad  opus  ar- 
duum  etmiraculosum  aggrediendum  ,  niinirum 
ad  Elymam  magum  confutainhim,  excaecan- 
dumqiie,  eaque  ratione  convcrtcndum  Sergium 
Paulum  proconsiilcm.  Vidc  dicla  c.  2.  U. 

I>tue>s  i>  edm]  iracundis  el  ardenlibus  ocubs 


2^2  COMMENTAniA  IN  ACTA 

^lymaearcanam  malitiam  penetrans,  pcrcellens 
et  castigans.  In  oatlis,  ait  Plinius  lib.  11.  cap. 
;>7.  animus  inhabitat.  Ardent,  intenduntur,  nic- 
lanl ,  connivent.  Animo  videmus  :  oculi  seu  vasa 
•juwdam,  visibilem  ejus  partem  accipiunt  atque 
transmiltant.  In  oculis  crgo  ccrnitur  animus, 
ejusque  passioneset  motus  irae,  indignationis  , 
amoris,  beuignitatis  ,  etc.  Idque  verius  in  Sanc- 
lis  et  Apostolis,  quorum  auimos,  indeque  ocu- 
los  inhabitat  regitque  Spiritus  sanctus. 

10.  0  n.ENE  om.m  doi.o  (iiiterno)  et  omm  fal- 
LACIA  ]  exlerna  ;  Pagnin.  et  Tigur.  omni  vcrsulia. 
Syrus,  omnibus  flagitiis  :  haec  enim  facile  insli- 
gante  diabolo  perpetrant  magi;  et  Graecum  px- 

fpyt*  significat  propensionem  ad  quodvis  faci- 
nus  patrandum  ,  ail  Vatabl. 

Fili  Diaboli.  ]  Fili,  nongeneratione,  sed  ins- 
linclu  et  imitatione;  quia  ejus  contra  Christum 
suggestiones  et  dolos  opere  perficis.  Diabolus 
enim  quasi  seipens,  dolosissimus  et  vaferrimus 
est.  Nam  ,  ut  ait  S.  Cyrill.  in  c.  6.  Joan.  1.  h.  c.  SO. 
Sicul  qui  adhwrel  Deo,  unus  spirilus  fit  cumiilo; 
ila  qui  diabolo,  diabolus  quodammodo  efficilur. 
LndeelJudas,  quia  dolosus  et  proditor  Christi , 
ab  eo  diabolus  vocatur,  Joan.  6.  70.  Vere  S.  Jus- 
linus  apudDamasc.  1.  1.  Paral.  c.  2h.  Vila,  ait, 
a  ratione  aversa  dux  et  gubernator  ,  dcemon 
est. 

iNIifiCE  (  non  casu,  non  lapsu  infirmitatis ; 
scd  studio,  proposito,  firma  malitia,  et  desti- 
nata  voluntatej  omnis  justitIvE.  ]  Primo,  quia 
Klymas  adversabatur  Evangelio  Christi,  quod 
tradebat  Paulus,  in  quo  continetur  omnis  jus- 
litia.  Ita  S.  Chrys.  Secundo,  omnis,  id  est  hu- 
manae  et  divinae;  quia  impediebat  fidem  Christi, 
per  quam  solam  vera  justificatio  datur,  qu<e 
nos  justos  facit  tam  coram  Deo,  quam  coram 
hominibus.  Terl\o justitice,  idest  virtutis  :  nam, 
ut  ait  Aristot.  1.  5.  Ethic.  justilia  generalis  est 
virtus,  quee  in  sese  virtules  conlinet  omnes  : 
omnis  enim  vera  virtus  nititur  fide  ei  gralia 
Chrisli,  cui  resistebat  Elymas.  Ita  Arias.  Quarto, 
justitim,  id  est  aequi  ac  justi,  puta  legis  divinae, 
quae  praescribit  id  quod  justum  est.  q.  d.  Tu  es 
hoslis  legis  Evangelicae,  quae  in  se  omnem  le- 
gem,  scilicet  naiurae  et  Mosaicam,  divinam  ct 
humanam  complectitur.  Ita  Dionys.  Quinto, 
omne  subinde  idem  est  quod  integrum,  perfec- 
tum  :  utEccles.  12. 13.  Deum  time,  et  mandata  ejus 
observa.  Hoc  est  enim  omnis  homo  :  omnis  id  est 
totus,  perfectus ,  vel  quidquid  est  homo.  Saepe 
enim  Hebra-i  per  catachresin,  totum  universalc 
sumunt  pro  toto  integro,  idest,  omne  pro  toto. 
q.  d.  Omne  bonum,-omne  officium,  omnis  per- 
l'ciio,  finis  et  felicitas  hominis  in  hacvitacon- 
sisiil  in  timore  Dei,  ejusque  legis  observantia. 
Aut  :  Hoc  est  quod  spectare  debet  omnis  home 
quantus  quantus  est,  in  dictisfactisque  suis  om 
nihus  et  tota  vita.  ut  sihi  jugiter  et  uhique  oh 
oculos  ponat  Dei  timorcm,  indeque  impellatur 
adservanda  ejus  praecepta.  Nam,  ul  ait  ibidem 
Salonius ,  qni  aliter  vivit  et  facil,  non  homo  est, 
sed  hestia,  quia  non  rationaliter,  quasest  natura 
bominis,  sed  hestialiter  vivil,  nimirum  si  gu- 
losc  ,  ut  lupus  ;  si  dolose ,  ut  vulpes  ;  si  superbe, 
ui  leo;  si  crudeliter  ,  ut  tigris;  si  libidinose,  ut 
porcus  ;  siacediose,  ut  asinus. 

NONDESIMS  SllJVERTERE  VIAS  DOMINI  RECTAS?] 

Nervosius  Graeca  el  Syrus  habent,  non  desines? 
q.  d.  Quousque  non  desines  subvertere,  et,  ut 
Tigurina,   invertcic  vias  Domini   rectas?  Vitce 


APOSTOLORUM.  Cap.  XIII. 

Domini  sunt  Evangelinm,  fides,  lex  et  gratia 
Christi,  cui  resistebat  Elymas,  pro  eis  supponens 
et  opponens  suas  artes  magicas,  quibus  coleba- 
tur  diabolus.  Illis  enim  quasi  viis  animam  in- 
greditur,  eamque  quasi  templum  suum  inhabi- 
tat. 

11.  Ecce  manus.]  Id  est,  vindicta  etpunitio, 
quae  fit  manu.  Est  metonymia.  Mystice  et  Chrys. 
Erat,  inquit,  haccmanus  medica  Dei,  quia  diri- 
gebatur  non  ad  ultionem,  sed  ad  sanationem 
Elymae ,  ut  ille  excaecatione  oculorum  pcrcussus 
aperiret  oculos  mentis  Christumque  per  fidem 
agnosceret. 

11.  Et  eris  CyECUs.  ]  Quia  enim  alios  in  mentis 
caecitatem  et  errorem  inducis ,  ju6te  et  congrue 
punit  te  Deus  caecitate  oculorum,  ait  Beda. 

Non  videns  solem  usque  ad  tempus.  Tempora- 
riam,  non  perpetuam,  ut  vult  Glossa,  coecita- 
tem  illi  inllixit  Paulus,  ut  resipisceret.  Censent 
aliqui  eum  ad  tempus  resipuisse,  Paulo  credi- 
disse,  et  a  caecitale  curatum  esse.  Ita  Isidorus 
Pelus.  lib.  l.epist.  2>bh.  Sedposteaad  judaismum 
etmagiam  rediisseliquet:  nam  S.  Dion.  c.  8.  de 
Divin.  nominib.  asserit,  Elymam  postea  rursum 
restitisse  Paulo  ,  ac  nominatim  arguisse  ejus 
dictum  :  Deus  seipsum  negare  non  polest.  2.  Ti- 
moth.  2.  13.  quasi  inde  sequeretur,  quod  Deus 
non  esset  omnipotens.  Unde  Beda  Elymam  aeter- 
nae  Dei  ultioni  subjicit, ob  insanabile  peccatoriim 
pondus. 

Caligo,  ]  quae  instar  nubis,  vaporis,  vel  ne- 
bulae  oculos  velaret,  eisque  vim  usumque  cer- 
nendi  adimeret :  unde  ea  poslea  a  Deo  sublata, 
rursus  recle  vidit. 

12.  TUNC  PROCONSUL  CUM  VIDISSET  FACTUM.  ]  Puta 

Elymae  excaecalionem,  et  in  eo  superatum  a 
Paulo  diabolum  credidit,  admirans ,  ixn).n<:adfj.tvot, 
id  est,  perculsus,  attonitus  ,  sacro  horrore  perfu- 
sus,  super  doctrina  Domini;  nimirum  eam  esse 
tampotentem,  tamquethaumalurgam,  ut  illico 
ei  resistentem  Elymam ,  licet  magum  et  mirabi- 
lium  opificem ,  caecitale  perculiat.  Porro  hic 
proconsul,  quasi  illustres  primitiae  spoliorum 
Pauli  e  Gentibus,  ei  nomen  suum  dedit,  ut  pro 
Saulo  vocareturPaulus.  Fuit  enim  a  Paulocrea- 
tus  Episcopus,  ac  spiritu  Apostolico  claruit, 
ideoque  inter  Sanctos  relatus  est.  De  eo  impri- 
mis  sic  scribit  Lucius  Dexter  in  Chronico  ad  an- 
num  Christi  76.  Sergius  Paulus  Hispali ,  Corduba, 
Barcinona ,  Casar-augusta? ,  Secuntia ,  et  in  plu- 
rimis  aliis  Hispania?  urbibus  pr&dicat,  tolasque 
Hispania  provincias  peragrat.  Rursum  eum  fac- 
tum  esse  Episcopum  Narbonae  in  Gailia,  docet 
Prudent.  Peri  Stephan.  hymno.  h.  Surgetet  Paulo 
speciosa  TSarbo.  Et  Martyr.  Rom.  die  22.  Martii  de 
eo  sic  habet :  Narbona  in  Gallia  natalis  S.  Pauli 
Episcopi,  Aposlotorum  discipuli,  quem  tradunt 
fuisse  Sergium  Paulum  proconsulem,  quiaPaulo 
Apostolo  baptizatus ,  et  cum  in  Hispaniam  pergeret 
(ipud  Narbonam  relictus ,  ibidem  Episcopali  digni- 
lale  donatus  est :  ubi  pradicationis  officio  non  seg- 
niler  expleto  ,  clarus  miraculis  migravit  in  cozlum. 

13.  Joannes  autem  (cognomento  Marcus)  dis- 

CEDENS  AR  EIS  ,  REVERSUS  EST  HlEROSOLYMAM,  ]  eX 

pusillanimitate  aliqua  nolens  tot  itinera  confi- 
cere,  et  tanta  subire  pericula,  ait  S.  Chrysost.  et 
Baron.  Hinc  ortum  est  dissidium  et  divisio  Pauli 
etBarnahae,  de  qua  cap.  seq. 

\h.  Die  sabratorum.  ]  Id  est,  die  sabbati,  sive 
uno  die  e  sabbatis  :  varia  enim  pcr  annum  et 
menses  singulos  occurrcbant  sabbata. 


COMMENTARIA  IN  ACTA 

15.  PoST    LECTIONEM   LEGIS    ET   PnOPHETARUM. ] 

I  eclione  enim  pcracta  aliquis  vel  e  Synagoga , 
vel  advena  habebat  concionem,  uti  in  Ecclesiis 
1'arochialibus  post  lectionem  Epistolae  et  Evan- 
gelii  in  Missa  habetur  concio,  idque  cx  instituto 
Apostolorum,  uti  testalurS.  Clemens  1.  8.  Cons- 
lil.  c.  h.  Hinc  et  in  Horis  Canonicis  post  psahnos, 
l,pistolas  et  Evangelia  leguntur  homilioe  Patrum. 
Porro  solebant  advenas,  si  idonei  videbantur , 
ad  hanc  concionem  faciendam  ex  humanitate 
invitare,  ut  bic  invitant  Paulum.  Idem  de  Epis- 
copifl,  cum  alium  Episcopum  aliamquc  civita- 
lem  adeunt,  ut  ad  concionem  invitentur,  sancit 
<:oncil.  Carlhag.  IV.  can.  33.  et  S.  Clemens  I.  2. 
Constit.  cap.  58.  Exempla  inVitisSanctorumhac 
dete  passim  sunt  obvia. 

Sl    QUIS    EST    IN  VOBIS    SERMO    EXHORTATIONIS.  ] 

Tigurina,  si  est  vobis  in  animo  sermone  exhortari 
populum,  si  lubel  sermocinari  et  exhortari. 

16.  Manu  silentium  indicens.]Sjc  aitPersius: 
Fccisse  silentia  lurbce  Majestate  manus.  Hoc  enim 
gestu  olim  verba  facturi  silentium  indicebant. 

Vmi  Isivaelit/e.  ]  Hic  est  primus  sermo  Sancti 
Pauli  descriptusa  S.  Luca,  plenus  sapientia  et 
spirilu  Aposlolico,  imo  Paulino,  cujus  summa 
est  hocc ,  ail  Lyrannus  :  Deus  ille  qui  tot  patributs 
mtiquis  conlulit  beneficia,  olim  vobis  in  semine 
David  redcmptionem  promisit,  hanc  nunc  in  Jesu 
Nazareno  adimplevit  :  illi  ergo  ut  redemptori 
credite  et  adhaerete. 

Et  qui  timetis  Deum.  ]  Primo  quasi  hoc  sit  ex- 
posilio  et  epiphetum  Israelitarum,  sensus  esl, 
<|.  d.  Vos  qui  estis  Israelitae ,  posteri  Israelis ,  sivc 
Jacobi  Patriarch;c,  ideoque  timetis  Deum.  Ita 
Chrysost.  Secundo  simplicius,  ut  hoc  sil  dispa- 
i  atum  ab  Israelilis  :  illud  enim  indicat  copula  et. 
q.  d.  Et  vos,  6  prosclyti!  sive  Gentiles  conversi 
ad  judaismum ,  qui  timelis ,  id  esl  reveremini  et 
COlllis,  Deum  verum.  Timor  enim  in  Scripturis 
significat  Dei  cultum.  Nam  proselyticum  Judaeis 
in  sabbatis  conveniebant  in  Synagogam  ad  au- 
dicndam  legem.  Ita  Arias,  Lorinus ,  et  alii. 

17.  Elegit  patres  nostros.1]  Ex  omnibus  gen- 
tibus,ut  csscnt  populusel  Ecclesia  Dei.  Elegit 
autem  in  Abraham,  Isaac  et  Jacob,  vocando  eos 
ad  sui  cultum,  et  promitlendo  eis  sese  fore  eo- 
i'uin  Deum,  ac  ex  semine  eorum  produclurum 
Ohrislum :  atquc  in  Mose,  qui  in  Sina  accepit 
lcgem  a  Deo,  et  ritum  sacrorum,  quibus  Israe- 
lilcecolerent  Dcum. 

Et  plebem  exaltavit.  ]  Per  Mosen ,  qui  decem 
plagas  Pharaoni  in  /Egypto  inllixit,  quibus  eum 
coegit  lsraelitas  e  servitute  liberos  demittere , 
quique  populi  ex  jEgypto  exeuntis  fuit  dux  po- 
icns,  etgloriosus,  ulpote  ductus  et  dircctus  a 
Deo  ab  coque  inslructus  et  ornatus  oraculis,  et 
prodigiis  coelcstibus. 

Biucmo  excelso  ,  ]  maximo  robore  et  po- 
irntia. 

18.  Mores  eorum  (inconditos,  rudes,  duros  , 
rebelles)  sustinuit.  ]  Erat  enim  populus  dur.e 
<  ervicis:  perinde  ac  mater  sustinet  non  tantum 
pnerlles,  sedet  malitiosos  mores  etgestussui 
lilioli,  quem  unicc  diligit.  Vide  Deulcr.  3*2.  16. 
et  Numer.  11.  11. 

15>.  Teiuum  eorum,  ]  earum ,  scilicet  genlium. 

'20.  QllASl  POSTQUADRINOENTOS  ETQIJliNQUAGIM  \ 

annos.]  Varie  lios  annos  subducunt  Abulensis, 
Jolius,  Rilarion ,  Gagneius,  Cajetan.  Arias, 
loanncs,  Benedictus.  Dieo  brcviter,  cos  inchoan- 
i!(.>- <.•«.-<■  a  nalivilale  Isaac  :  nain  ille  fuil  hciv> 

CQllNKL.     A    LMMDE.       TOM.    X. 


APOSTOLOuUM.  Cap.  XIII.  i: 3 

promissionum  a  Deo  factarum  Abrahae  patri 
suo,de  terra  promissa,  uon  Isniael  eju>  fratei 
ex  Agar.  lndeenim  usquead  egressumex  yEgypio 
Quxerunt  anni  Zi05.  quibus  ande  hO.  annos,  <|tii- 
bus  Hebr;ci  vagati  sunt  in  deserto,  et  quinque, 
vel  septem,  ut  multi  volunt,  annos  Ixllomni  Jo- 
sue,  quibus  finitis  divisa  est  Hebroeis  lerra  pei 
sorles  ,  habebis  annos  libO.  aul  Ubi.  Solel  enini 
Scriplura  negligere  parvos  numer  os  cxcresccn- 
tes,  etconsignare  numeros  inlcgrosct  rotundos, 
quales  sunt  hbO.  IlaBeda,  Glossa,  Lyran.  Ilugo, 
Dionys.  et  alii. 

In  Graecis  ct  Syris  hic  est  error,  ut  faletur 
etiam  Lulherus  <:t  I5eza.  Habent  cniin  sic:  U 
post  hftc  annis  circiler  quadringenlis  et  quinqua~ 
ginta  dedil  eisjudices.  Hoe  enim  falsum  cssc,  li- 
quet  ex  libro  et  Chronologia  Judicum:  conslat 
enim  eos  non  praefuisse  U00.  annis.  Unde  non- 
nulli  pro  650.  legendum  censent  350.  tot  enim 
circiler  prasfuerunt  Israeli  Judices.  Vide  dc  his 
annis  dicla  Exodi  32.  h0. 

21.  S.VIJL.CtC    ANNIS    QUADRAGINTA.  ]  III   lllS  oO. 

annis  excludufitur  anni  Samuelis,  quibus  ipse 
ante  Saulem  prsefuit  Israeli.  Ila  Josephus  1.  13. 
Antiq.  in  fine  Euseb.  in  Chronico  ,  Severus  Sul- 
pitius  lib.  1.  Historia3  sacrae,  Abulcnsis  in  1.  Pa- 
racl.  c.  19.  v.  9.  etalii  passim,  excepto  Melchiore 
Cano  1.  11.  de  Locis  cap.  5.  ct  scq.  qtii  post  Sa- 
muclem  soli  Sauli  assignat  annos  regni  h0.  secu- 
lus  Eusebiumlib.  10.  Praepar.  c.  3.  Scd  Eusebius 
idrctraclal  inChronico.  Paulusenim  hic  Samue- 
lem  non  inter  Judices ,  sed  inter  Prophelas  repo- 
nit,  adeoque  tempus  Judicum  finit  in  morte  Heli, 
qui  Samuelem  praecessit.  Ait  enim  :  Et  post  hcec 
dedit  Judices  usque  ad  Samuel  Prophelam.  F.rgo 
tcmpus  Samuelis  non  Judicibus,  scd  rcgibus  , 
qui  Judices  secuti  sunt,  annumerat:  ac  proindc 
totuinillud  tcmptis  quod  ab  exiiu  Jtidicum,  seu 
ii  morle  Heli  fluxit  usque  ad  finem  regni  Saulis 
(in  quo  uliqueSamuclis  Judicis  lcnipus  coniprc- 
hendilur)  quadraginla  annis  dcfiuit.  lla  Tornicl- 
lus  anno  mundi2979. 

22.  Qui    FACIET     OMNF.S    VOI.UNTATES     MEAS,]i<i 

cst  omnia  voliia  ,  puta  omnia  praecepta  mca,  c.<  - 
cepto  sermone  Urics  llelhaii ,  titi  additur  2.  rieg. 
11.  2.  scilicet  excepto  adullerio  ct  homicidio 
Davidis  :  in  quo  tamcn  rtirsum  fecit  voluntatcin 
Dei,  cum  illud  bumiliter  confcssus  cst,  amaic 
planxi,  et  per  poenit<ntiam  abolevit.  Ita  S.  Au- 
guslinus  ad  Dulcitium  qnoest.  8.  tomo  h.  Nam 
peccalum  numerationis  populi,  uti  et  alia  non- 
ntilla,  nec  tantum  fuit,  nec  tam  Davidis,  quam 
populi,  de  quo2.  Beg.  2k.  1.  Omncs  crgo,  id  <>l 
plerasque,  pene  omnes ;  c.im  enim  in  magno 
cumulo,  v.  g.  hominum,  untis  alterve  taniuin 
deest,  dicimus  omnes  adesse. 

23.  Kduxit  Israel,  ]  susciiavit  Isracli  salvalo- 
rem  Jesum  :  grae  v  enim  est  dalivus. 

2h.  Ante  eaciem  adventcs  (graccc  inlroitus) 
i  ii  ^.  )  I<1  csl,  ante  advcnlum  ejus,  id  cst ,  aiile 
<um  advcnientem,  vcl  etiam  coram  eo  atlvc- 
niente  etintrocunte  ad  Israel.  Joannes  enim  fuii 
prsecnrsor  Christi,  <'t  ante  Christuni  pnedicarit 
picnitentiam,  ut  vcnienti  ChristO  viam  aptarel . 
populumque  praspararet  ad  gratiam,  jostitiam 
ct  salutem  a  Ghrlsto  recipiendam.  Sicut  enim 
Lucifcr  praeit  solcm,  ita  Joannes  Christum. 

Baptismcm  Poeniti:.nti.e.  ]  Id  cst ,  baptismum 
qui  eral  symboluni  et  incilamcntum  ptrnit^-n- 
li.c,  ad  remissioneui  pcccatorum  et  justiiiaiii 
baptismo  Gbrisii  rccipiendiini.  Rnpiismus  crgo 

20 


23A  COMMENTARIA  IN  ACTA 

.'oannis  fuit  poDiiiientiae,  Christi  vcro  justitiae. 
VideMatth.  3.  II.  et  Actor.  1.  5. 

25.  Cursum  suum  ,  ]  scilicet  tam  vitae ,  quam  sui 
miiiislerii :  quoderat,  Christo  dare  tcstiinonium, 
eumque  Israeli  ostcndcre,  ac  corda  hominum 
ad  eum  recipiendum  prceparare. 

QUEM    ME    ARBITRAMIM    ESSE.  ]q.  d.  VOS  piltalis 

me  csse  Messiam,  sive  Christum  :  fallimini,  ego 
non  sum  Christus ;  sed  ecce  Christus  post  mc 
illico  veniet,  qucm  ego  non  sum  dignus  discal- 
( iare. 

Nota  hic  huniilitalem  S.  Joannis  ,  qua  non 
lantum  recusavit  Messiae  nomenet  honorem  sihi 
a  Judeis  ohlatum,  sed  et  infra  pedes  Christi  se 
ahjecit,  dicens ,  sc  non  esse  dignum  Christi  cal- 
ceos  tangere,  utpote  qui  esset  non  tantum  ho- 
ino,  sed  et  Deus  omnipotens,  atque  hac  humi- 
liiate  meruit  exaltari,  nec  tantum  pedes,  sedel 
caput  Chrisli  tingere,  eumque  baptizare,  imo 
csse  ejus  paranymphus  et  Sponsi  amicissimus. 

27.  Judicaintes,  id  esl,  condemnanles  Jesum 
ad  crucem,  impleverunt,  scilicet,  voces  Pro- 
hietarum,]  qui  unoorc  praedixerunt  Christum 
pro  salute  nostra  passurum  et  morilurum.  Ila 
Syrus.  Vide  dicta  c.  3.  18. 

32.  QlME  AD  PATRES  REPROMISSIO  FACTA  EST  ,  ]  de 

Christi  incarnalione  et  redemptione  mundi. 

33.  Hanc  Deus  adimplevit  filiis  nostris.  ] 
(iraece,  fUUi  eorum,  puta  patrum  nostrorum, 
scilicel  nobis.  Ita  Pagnin.  Vatabl.  Erasmus,  et 
alii  Nostris  ergo.idest.patrumnostrorum,  puta 
nostraegeneralioni,  nostraegenti,  nostro  saeculo. 
Alii  legunt,  fdiis  vestris.  Eodem  omnes  hee  lec- 
tiones  recidunt. 

1n  psalmo  secundo. ]  Quidam  Graeci  codices 
leguntpmno.-quia  nonnulli  psalmumsecundum 
cum  primo  in  unum  conflant.  Melius  alii  legunt 
secundo :  nam  communiter  alii  psalmum  secun- 
dum  a  primo  dispescunt,  uti  fuse  docet  Lorinus 
et  Franc.  Lucas  hic  in  Annot. 

Dixit.  ]  Objiciebat  olim  Eunomius,  quo  verbo 
dixit?  Filius  enim  est  primum  unicumque  Dei 
Verbum,  perquodcreavit  omnia.  Ergone  eodem 
verbo  dixit  ad  ipsum  Verbum  ?  Resp.  omnino  : 
Verbum  enim  est  id  quod  dicitur,  et  dicendo 
producilur  gigniturque  ;  ac  simul  est,  id  cui  di- 
citur  :  Filius  meus  es  tu.  Nam  ,  ut  dixi,  dicendo 
gignitur  :  est  enim  verbum  mentis,  quod  intel- 
ligendo  dicendoque  gignitur,non  seminando, 
uti  creaturce  suosfilios  et  foetus  producunt.  Nee 
alio  verbo  dicitur,  cum  sit  primum  (alioqui 
enimesset  progressus  in  infinitum)  sed  seipso. 
Similimodo  Pater  et  Filius  non  alio,  sedeodem 
amore  amant  Spiritum  sanctum  quo  ipsum  spi- 
rant  et  producunt. 

Ego  hodie  genui  te.]  Hunc  vers.  Psalmi  2.  tri  - 
pliciter  exponunt  Interpretes.  Primo  et  optime, 
de  divina  Christi  generatione  :  Secundo,  de  ejus- 
dem  incarnalione.  Vide  dicta  Hebr.  1.  v.  5.  Ter- 
lio  de  ejusdem  a  morte  resuscilatione  :  haec 
enim  in  Scriptura  yocatur  regeneratio.  Unde  et 
Christus  vocatur  primogenitus  mortuorum. 
Apostolus  enim  hisce  verbis  videtur  velle  pro- 
bare  resurrectionem  Christi :  in  ea  enim  totus 
est.  Nec  male  congruit  hic  sensusiis  quae  dicun- 
tur  psalmo  2.  de  Gentibus  et  populis  contra 
Christum  insurgentibus ,  eum  scilicet  occidendo. 
(|.  d.  Etsi  Judaei  insurgant  in  Christum  eumque 
uccidant,  et  conentur  ejus  nomen  abolere;  ego 
tamen  eum  resuscitabo,  et  secundo  quasi  gig- 
nam;ac  resuscitato  ob  meritum  passionis  ejus 


APOSTOLORCM.  Cap.   XIII. 

etmortis,  dabo  gentes  in  hcreditatem ,  ut  ha- 
beat  regnum  et  nomen  eeternum.  Ita  S.  Hilar. 
Chrysost.  Jansen  Valabl.  Flaminius ,  Varlenius 
iu  Psal.  2.  el  S.  Amhros.  lib.  3.  de  Sacerd.  c.  1. 
Quocirca  triplicem  hujus  loci  esse  sensum, 
primum  de  generalione  divina,  secundum  de 
incarnatione,  tertium  de  resurrectione,  conce- 
dunt  Suarez  tom.  2.  de  Incarnat.  disp.  /».  sect.  1. 
Viegas  in  cap.  1.  Apocal.  Gregorius  de  Valentia 
1.  p.  de  ipsa  Theolog.  disp.  1,  quaesl.  1.  puncto  5. 
Molina  1.  p.  q.  27.  art.  1.  disp.  2.  et  aiii,  ut  sen- 
sus  sit.  Primo,  cgo  hodie,  idest,  in  celernitate , 
quae  est  quasi  punctum  semper  durans  ,  ct  quasi 
unum  idemque  hodie,  te  lilium  meum  Deum 
genui.  Secundo,  ego  paritergeneralione  hmana 
in  B.  Virgine,  te  6  Christe  hominem  genui  ho- 
die,  puta  in  hocdie  incarnationis  et  nativilatis. 
Tertio,  ego  hodie,  id  est  hoc  die  Paschatis,  re- 
suscitavi  le.  Verumquia  aliis  dura  videtur  haec 
tertia  expositio,  etquia  Apostolus  Hebr.  1.  v.  5. 
explicat  hunc,  locum  de  aeterna  Christi  genera- 
tione,  facilius  dici  potest,  de  eademhiceumdem 
exponere.  Haec  enira  verba  non  est  necesse  re- 
ferre  ad  rbresuscitans  ,  quod  immedialepraeces- 
sit  :  sed  remolius  ad  to  annuntiamus  eam,  qua; 
ad  patres  noslros  repromissio  facta  est :  haee  enim 
repromissio  estChristus,  sive  Chrisli  filii  Dei 
missioincarnem  elmundum:  ChristumenimDei 
filium  advenisse  redemptorem  et  jam  natum 
esse  ubique  probandum  erat  Paulo  et  Apostolis. 
Alterum  vero  de  ejus  resurrectione,  probat  in 
sequentibus.Id  ita  esse  indicalid  quod  sequitur. 

34.  QUOD  AUTEM  SUSCITAVIT  EUM  A  MOUTLIS.  etC. 

ita  dixit.  ]  Ubi  Nota  vi  autem.  q.  d.  Probavi  Chris- 
tum  esse  verum  et  naturalem  Dei  filium  ex  Ps.2. 
Filius  meus  es  lu  :  ego  hodie  genui  te.  Quod  au- 
lem  idem  a  Judaeis  occisus,  a  Deo  Palre  sit  re- 
suscilatus,  probo  ex  Isaiae  55.  v.  3.  Quia  dabovo- 
bis  sancta  David  fidelia.  Tertio,  quia  per  to  ego 
hodie  genui  te ,  tanlum  probat  et  explicat  id  quod 
praecessi,  Filius  meus  es  tu.  q.  d.  Filius  meus 
es  tu,  quia  ego  hodie,  id  est  in  instanti  reterni- 
latis,  genui ,  et  semper  gigno  te.  Christus  autem 
non  est  filius  Dei  constitutus  per  resurrectio- 
nem,  sed  per  primaevam  generationem  :  Christi 
enim  divinitatem  ubique  inculcant  Apostoli,  ne 
videatur  fuisse  merus  homo ,  uti  credebant  Ju- 
daei ,  idemque  postea  crediderunt  Nestorius, 
Arrius,  aliique  haeretici.  Ita  QEcumen.  S.  Aug. 
Beda,  Cajetan.  Lyran.  Dionys.  Ribera  ad  He- 
braeos  1.  Genebrardus  in  Psal.  2.  Bellarminus 
lib.  1.  de  Christo  cap.  5.  Et  huc  tandem  accedit 
S.  Ambros.  qui  sic  exponit.  q.  d.  Ego  hodie  pro- 
prie  genui  te ,  et  rursum  hanc  tui  generationem 
hodie  confirmavi,  cum  te  peremptum  in  vitam 
rcvocavi,  iterumque  quasihodie  genui  te.  Resus- 
citatio  enim  Christi  fuit  index  divinitatis  ejus- 
dem ,  quia  vi  divina  resuscitavit  se  Christus.no- 
bisque  eamdem  resurgendi  potestatem  et  gratiam 
elargitus  est.  Qui  sensus  medius  est,  et  utram- 
que  expositionem  conciliat,  imo  jungit.  Saepe 
enim  verba  activa  Hebraeorum  non  actionem , 
sed  actionem  probationem ,  ostensionem  elcon- 
firmatiouem  significant,  ut  illudtunc  fieri  dica- 
tur,  cum  factum  esse  demonstratur.  Ita  San- 
chez,  et  Vasquez  1.  p.  q.  1.  disp.  18.  num.  6.  Sic 
cvgogenui  te ,  id  est,  oslendi  tegenitum  ex  me, 
sive  ostendi  quod  ego  genuerim  te. 

Verum  priorsensusdeipsissimaaeterna  Chrisli 
generatione,  uti  simplicior,  ita  germaniorest. 
De  illa  enim  proprie  dicitur :  Ego  hodie  genui  le. 


COMMENTARIA  IN  ACTA 

•,aiii  in  aeiernitaie  et  in  ieterna  generatione,  ubi 
dics  nec  hestenii  fine  inchoatur ,  ncc  initio  crastini 
(erminatur ,  semper  hodiernus  est,  aitS.  August. 
Hodie  ergo  proprie  competit  aelernitati.  Nam/io- 
die  prasentiam  significat ,  atque  in  aternilatenec 
praiterilum  quidquam  est ,  quasi  esse  desierit;  nec 
fulurum,  quod  nondumsit;  sed  prcesens  tantum  : 
quia  quidquid  aternum  est ,  semper  est ,  ail  S.  Au- 
gust.  in  Psal.  2.  Idem  tamen  competit  humani- 
tati ,  sive  Christo  liomini ,  lam  primum  ex  B.  Vir- 
gine  genito,  quam  postea  a  morte  resuscitato  , 
qualenus  per  resuscitalionem  rursum  factus  est 
liic  homo,  qui  hypostatico  unitur  Deo,  estque 
lilius  Dei.  De  eo  enim  vere  dicitur,  quod  sit  ab 
aeterno  a  Deo  gcnitus,  quod  sit  Dei  filius,  omni- 
potens,  iinmensus,  elc. ,  per  communicationem 
idiomalum;  uti  recte  docet  Molina  loco  jam  ci- 
lato.  Per  hanc  ergocommunicalionem,  hic  locus 
referri  potest  ad  Christum  resurgentem. 

Quou  autem  suscitavit.  ]  Hic  prohat  Christi  re- 
surrectionem  ,  sicut  paulo  ante  divinitatem. 

AMPLIUS    JAM    NON     REVERSURUM    IN     CORRUPTIO- 

nem,]  id  est,  in  mortem  :  mors  enim  est  cor- 
ruptio  hominis  et  naturse  humanae.  Christus 
cnim  semel  mortuus  et  resurgens,  amplius  non 
moritur  :  alioqui  nec  in  prima  inorte  corruplus, 
id  est,  putrefactus  et  incineratus  est,  uti  mo.x 
dicctur. 

Dabo  vobis  sancta  David  fidelia.]  Sancta,  id 
est  sanctas,  pias  et  munificas  promissiones  Dei 
factas  Davidi,  faeiam  lideles ,  id  est  ralas ,  firmas 
et  Btabiles  :  quia  eas  opere  compleho ,  praestando 
quidquid  ei  promisi  de  Christo  ex  semine  ejus 
nascituro.  Inter  alia  autem  quae  de  Christo  ei 
promisi,  est  resurrectio,  et  regnum  seternum 
illius,  ctomnium  fideliumper  illum,  Psalm.  15. 
v.  10.  Quoniam  non  derelinques  animam  meam  in 
infcrno,  nec  dabis  Sanctum  tuum  vidcre  corruptio- 
nem.  Citat  Isaiae  55.  3.  Fcriam  vobiscum  paclum 
sempilcrnum  ,  per  Chrislum,  miscricordias David 
lideles.  Miscricordias  vocat  promissa  ,  quae  scili- 
cet  Deus  misericorditer  promisit  de  Christo, 
qUflB  Sepluag.  vocant  07i«,  idest,  scmcta,  pia,rc- 
ligiosa,  uli  vertit  Terfull.  Ubi  Nola,  Ilebr.  "PDT1 
chasid,  quod  Septuag.  vertuntesio*,  idcslsanctunt, 
signilicare  pium,  misericordem,  et  per  mela- 
lepsim,  sanctum  ,  quia  sigiuun  et  causa  sancti- 
talis  est  pietas,  scu  misericordiaetEleemosyna, 
uli  alihi  dixi.  Vide  dicta  Isaiaj  55.  3. 

35.  No.n  daris  sanctum  tuum  (Clirislum  Chris- 
tique  corpus)  vinr.m:  corruptionem,  ]  idestpu- 
trefaclionemet  incinerationem,  uti  dixi  cap.  2. 
31.  Unde  li.  Isaac  vertit,  non  dominabitur  post 
mortcm  scolex  aut  vermis.  Aliler  hic  sumitui 
corruptio  quam  v.  praeced.  ihi  enim  mortem  sig- 
nificat,  hic  pulrcfactionem  :  mors  enim  est  ini- 
Uum  corruptionis,  et  via  ad  putrefaclionem. 

36.  David  knhi  m  sua  c.eneratione  (sua  aetate, 
sua  vitaet  sieculo)  cum  admimstrasset,  id  est 
inserviisset,  voluntati  Dei.  ]  Fuit  eniin  vir  se- 
cuudum  cor  Dei ,  faciens  omues  voluntales  ejus, 
v.  22.  Tigurin.  Pagnin.  ct  Valahl.  vertunt.  DaviU 
<um  sua  generationi  ministrasset,  idest,  rexisset 
populum  siue  cetatis ,  voluntatc  Dei  dormivil. 
Melius  vcnit  nosicr  :  melius  enim  dicilur  David 
serviisse  voluntali  Dei,  quam  siue  generationi. 

DORMIVIT  ,  ET    APPOSlll  S   EST    AD  PATRES  SUOS.  ] 

|u  est,  morluus  est,  relalus  in  numcnini  palrum 
jam  mortuorum,  aggregatus  mortuis,  quasi  in 
iiimuluin  et  cuiuulum  ;  quod  alihi  dicitur,  Dor- 
mmlcum  patribus.-vel,  Appositus  est  ad  po- 


APOSTOLORUM.  Cap.  XIII. 

pulum  suum,  vel,  Ingressus  est  viam  universa- 
carnis :  h?ec  enim  via  est  mors ,  qute  lidcles  du- 
citad  immortalitatem. 

37.  Quem  vero  Deus  suscitavit  (puta  Chrisin- 

NON  VIDIT    CORRUPITONEM.]   q.    d.    ElgO   lOCUS  illo 

Psalmi :  Non  dabis  Sanctum  tuum  videre  corrup- 
tioncm,  ad  Chrislum  pertinet,  non  adDavidem, 
utpote  qui  mortuus  sit  et  corruptus. 

38.  Et  ab  omniuus,  q.  d.  Annuntiaturvobis  re- 
missio  a  peccatis,  aque  ac  ab  omnibus  caere- 
moniis  et  legis  veteris  oneribus ,  qiibus  non  po- 
tuistis  justificari.  ]  q.  d.  Christus  liberavit  ?os 
noQ  tantum  a  peccalia,  sed  etiam  ah  omnihu> 
caBremoniis,  quae  quia  innumeree  elgraves,  eraut 
onera  legis,  non  commoda.  Nam  eee  vos  justifi- 
care  et  salvare  non  poierant ,  sed  solus  Chrislus, 
ejusque  fides,  gralia  et  Sacramenta. 

39.  In  hoc,  id  est ,  perhunc,  vel  in  hunc,  sci- 
licetChrislum,  omnis  qlt  credit,  fide  non  mor- 
lua  ,  sed  viva,  quoe  per  charitatem  operalui  , 
justificatur,  ]  non  per  imputationem  merilo- 
rum  et  juslitiae  Christi,  ut  argumentatur  Calvi- 
nus,  sedper  gratiam  et  justitiam  infusam,  quam 
scilicet  Deus  auimee  ob  merila  Christi  infundit 
ct  indit. 

U0.  In  Prophetis,  ]  in  uno  e  Prophetis  minori- 
Jius ,  qui  apud  Hebrrcos  simul  in  uno  codice  jun- 
gi,  ac  proinde  simul  quoque  citari  solent,  puta 
in  Habacuc  c.  1.  5. 

t\l.  Videte  contemptores.  ]  Paulus  secutus  Sep- 
tuag.  legit  aHJS  begodim ,  id  esl  pr.evaricaio- 
res,  contemptores  :  sed  Noster,  Aquila  Sym- 
mach.  Theodot.  et  Chald.  legunt  □'*;!  bag- 
.  goim,  id  est,  in  Gentibus.  Vide  dicta  Habacuc 
1.  5. 

Disperdimini.  ]  Ita  lege  cum  Roman.  non  dis- 
pergimini.  Sic  et  Graeca  habent  ifU-Aa^re  :  dcavffu 
enim  idem  est  quod  evanesco,  dcslruor',  dispcr- 
dor  ,  c  conspcctu  auferor. 

Opusoperor.  ]  Ad  lilteram  opus  hoc  fuit  vin- 
dicla  ,  quam  Deus  per  Chaldaeos  cxercuit  in 
gcnles  impias,  impiosque  Judieos.  Mystice,  ho<- 
opus  esl  cxecatio,  reprohatio  et  pcrditio  Ju- 
(heorum  fidei  et  Aposlolis  rebelliuni ,  ac  voca- 
tio  et  eleclio  Gentium.  Minus  recte  Theophyl. 
et  Hugo  accipiunt  Christi  incarnationcm  ,  L>- 
ran.  passionem  et  resurrectionem  ,  Cajetan. 
haptisinum. 

62.  Exeuntibus  autem  illis  ,  ]  e  Synagoga ,  ut 
habent  Graeca. 

Rogabant.  ]  Graeci  plerique  codices  hahent 
rogabant  eos  Gcnlcs.  Per  Gentes  Gagneius  ct  Ca- 
jetan.  accipiunl  Gentiles  :  sed  Chrysost.  Theo- 
phyl.  et  alii  accipiunt  turbam  et  muliiiudinem 
Judieorum  :  ad  hos  enim  pertinchat  Synagoga. 
\ crisimile  est  zb  Gentes  e  margine  in  texlum  ii- 
rcpsisse.  Nam  illudomitlilNoster.Syrusct  multi 
C.raeci. 

Ut  seqlenti  sabbato.  ]  Iia  quoquevertii  S>rus, 
OEcumcn.  Pagnin.  Tigurina.  Accedit  et  Vatabl. 
qui  vertit,  intercurrente ,  vel  intcrmedio  sabbalo. 
Perperam  ergo  Scaliger  in  Emcnd.  temp.  lih.  6. 
pag.  259.  corrigil  (exium  Grarcum  ,  sicque  lcgil: 
eis  xoy-T-xlj  GxeSxru* ,  id  est ,  171  mcdio  sabbatoriun. 
q.  d.  Diebus  ferialibus,  qui  intercurrunl  iuler 
duo  sahbata. 

a3.  Colenitum  \m  fnarim.  ]  Id  est  proselyto- 
rum,  ul  hahent  Grajca ,  qui  Deum  vcniin  colc- 
hant,  non  idola,  quae  priuscoluerant  cum  c.xu  - 
ris  Gentibus.  Unde  vocanlur  n^uni,  id  cst,  fiii, 
rcligiosi,  colentes  Dcum.    Aliqui  nNjuw passivu 


oG  COMMENTARIA  IN  ACTA 

verlunl,  culti ,  honovuti,  celebvcs,  quasi  fucrint 
\iri  illustres. 

In  gratia  Dei  ,  ]  qua  praeventi  coeperant  sequi 
lidem  Clirisli  et  Apostolorum. 

Ub.  ZEi.o,]invidia  et  iudiguatione. 

U6.  Indignos  vos  jidicatis,  ]  et  judicando  faci- 
lis.  Duui  enimjudicalis  spernendam  esse  Chrisli 
lidem.  tacitc  pariter  judicatis  vos  indignos  viia 
oeterna.  Illa  enim  nemodignus  est,  nisi  quifidem 
Christi  capessit. 

hl.  PfUECEPiT.  J  Dum  enim  praedixit  per  Isaiam 
se  decrevisse ,  et  velle ,  ut  Ciiristus  sit  lux  et  as- 
lus  Gentium,  consequenter  lioc  ipso  decrevitet 
voluit,  praecepitque  Apostolis,  quos  Christi  prae- 
<:ones  destinavit,  ut  Gentibus  Christum  praedi- 
cent,  itaquc  ejus  lucem  et  salutein  illis  imper- 
tiant.  Apostoli  enim  a  Deo  electi  fuerunt  ad  hoc, 
utessent  ejus  in  hoc  opcre  administri,  et  volun- 
talis  ejus  executores. 

Posui, ]  certo  ponam  :  propheticeenimponitur 
praeleritum  pro  fuluro,  ob  futuri  certitudinem  , 
quasi  jam  non  esset  futurum,  sed  proeteritum. 
Videdicta  Isaiee/i9.  6. 

US.  ET  CREDIDERUNT  QUOTQUOT  ERA.NT  PR.EOT.DI- 
NATI     AD    VITAM    /ETERNAM.  ]  Ex  llOC  lOCO  DioilYS. 

Carthus.  ct  alii  probare  contendunt,  electionem 
«flicacem  hominum  ad  gloriam  factam  esse  a  li- 
bera  et  mera  Dei  voluntate ,  non  ex  meritis  elec- 
torum,  imo  antceorum  prcevisionem.  Sensum 
enimessc,  q.  d.  Quotquotcrediderunt,  ideocre- 
diderunt,  qui  ab  aeterno  a  Deo  absolute  prosor - 
dinati  et  praedestinati  erant  ad  vitam  aeternam. 
Efficax  enim  inteutio finis  causatefficacem  elec- 
tionem  mediorum,  quae  ad  finem  intenlum  as- 
sequendum  sunt  necessaria.  Quia  ergo  Deus 
efficaciter  eos  praeordinarat  ad  gloriam ,  hinc  ut 
finemhunc  assequerentur,  dediteisdem  efficacia 
media,  putafidemetgratiamcongruam,  quibus 
hoc  fine  potirentur. 

Verum  quidquid  sit  dehac  sententia/certc  illa 
ex  hoc  loco  eflicaciter  probari  aut  evinci  nequit. 
Nam  Primo,  Pro  prceordinati ,  groeceestT£T«y7/.cv5t, 
idest,  ordinati  et  dispositi  erant  veluti  milites 
in  acie  et  ordine  suo,  ut  videlicet  eo  lempore 
ponerentur  in  ordine  et  via  ad  vitam  eeternam. 
Sic  enim  9«?et«  vocantur  ordines  militares.  Et 
Leolmp.  scripsit  TazTiza ,  idest,  proeceptaetmo- 
dum  instruendi  aciem  ad  praelium,  ut  sensus  sitj 
Crediderunt,  quotquot  jam  ordinati  et  dispositi 
erant  ad  vitam  aeternam,  quotquot  scilicet  habc- 
bant  verum  viteeaeterneedesideriumsibiaDeoin- 
jectum,  quotquotstudebantsuae  saluti,  quotquot 
vestigabant  modum  et  iter  quo  se  salvare ,  et  ad 
vitam  osternam  perlingere  possent.  Hi  enim  vi- 
denles  hoc  iter  manifeste  a  Paulo  ostendi  esse 
fidem  inChristum,  illico  illam  capessiverunt  et 
amplexi  sunt.  Unde  non  videturobstare,  quod, 
Noster  verlerit  prceordinati ,  quia  illudex  Graeco 
exponi  potest,ut  sit  idem  quod  praedispositi, 
scilicet  ex  libera  sua  dispositione  sibi  a  Deo  in- 
dita,  quas  erat,  ex  salutis  sua3  desiderio,  et  sin- 
cero  veritatis  studio  attcndere  praedicationi 
S.  Pauli,illam  examinare,  et  viderebeneproba- 
tam,  consonamque  oraculis  Prophetarum,  ra- 
tioni  el  veritati.  Ita  Isidorus  Clarius,  Salmeron 
et  alii.  Vox  enim  riToypewi,  militaris  est,  eosque 
significat  qui  in  censum,  numerum  et  classem 
militum  quasi  asscripli,  snb  Christi  ducisvexil- 
lo,  rccta  via  et  ordine  contendebant  incoelum  , 
ct  cnilebantur  ad  vitam  aeternam. 

Secundo  ,  to  pra>ordinati  ad  vitam  ceternam  , 


APOSTOLORUM.  Cap.  XIII. 

non  exprimit ,  nec  definit  anhaec  prajordinalio 
fuerit  generalis  ,  conditionala  ,  inchoata  ,  et 
communis  omnibus  fidelibus,  an  vero  specia- 
lis,  absolula,  completa,  ct  propria  solis  electis. 
Videcan.  13.  in  S.  Paulum.  Rursum,  non  signifi- 
cat  an  facta  sit  per  fidem  et  post  merita ,  an 
sinc  fideetante  merita  praevisa.  Unde  Doctores 
qui  tenent ,  electionem  efficacem  ad  gloriam 
factam  esse  ex  praevisis  meritis,  accipiunt  hic 
prasordinationem  generalem  ,  conditionatam , 
et  incobatam,  quae  estomnium  fidelium ,  hunc- 
quedant  scnsum:  credideruntquotquot  abaetcr- 
no  a  Deo  prseordinati  erant,  ut  in  tempore  , 
prasdicante  S.  Paulo  per  vocationem  gratise  con- 
gruae  et  efficacis  ponerentur  in  ordine,  via  et 
cursu  ad  vitam  aeternam,  utque  iter  ad  iliam 
gratiae  Dei  cooperando  ,  capesserent  et  inirent. 
Hoc  enim  iter  est ,  credere  et  obedire  Evange- 
lio ,  aggregari  Ecclesiac,  censeri  inler  fideles. 
Simili  modo  dicas  de  duodecim  Aposlolis  :  se- 
cuti  sunt  Christum  vocantem  ad  apostolatum , 
quotquot  praeordinaii  crant  (  ut  ponerentur  in 
ordine  etvia)  ad  lauieam  Apostolicamin  coelis; 
ct  tamen  unus  ex  iis  fuit  Judas  ,  qui  culpa  sua 
ab  hac  praeordinalione  et  laurea  excidit ,  eam- 
que  irritam  fecil:  dum  enimChristum  prodidit, 
apostolatu,  gralia  Dei ,  suo  ordineet  salutepri- 
vatus  est.  Sic  recte  dicitur;  Omnes  fidelespraeor- 
dinati  sunt  ad  vitam  aeternam  :  quia  Deus  per 
fidemet  gratiam  suam  omnes  eo  vocatet  ordi- 
nat,  omnesque  certo  ad  illam  pervenient,  si 
continuo  usque  ad  finem  vitae,  graliae  et  voca- 
tioni  Dei  obsequanlur  :  sed  quia  mullinonobsc- 
quuntur ,  hinc  ea  excidunt  et  pereunl. 

Porro  per  ovdinationem  ,  non  absolutam  el 
completam  ,  sed  conditionatam  et  incboatam 
accipiendamesse  colligunt.  Primo,ex  eo  quocl 
non  sit  verisimile  S.  Lucam  hic,  ubi  tantum  dc 
fide  et  initio  salutis  agft,  Yelle  dicere,  hos  om- 
nes  usque  ad  unum  perseverasse  iu  fide  et  gra- 
tia  Dei ,  esseque  salvatos ,  multo  minus  eum 
voluisse  omnes  illos  certos  et  securos  reddere 
do  sua  salute.  Quocirca  nonnulli  adversse  sen- 
tentiae  sic  exponunt.  q.  d.  Crediderunt .  quot 
quot  praeordinati  erantadvitam  aelernam,  scili- 
cet  per  piam  opinionem,  conjecturam  et  confi- 
dentiam.  q.  d.  Crediderunt  ,  quotquot;dabant 
signum  et  initium  suoe  praedestinalionis.  Sed  in- 
certum  est,  an  hoc  signum  et  initium  fuerit  ef- 
ficax ,  ut  in  omnibus  de  facto  causarit  salutem. 
Rursus  id  colligunt  ex  eo,  quod  non  videatui' 
Lucas  velle  dicere,  neminern  praeter  eos,  qui 
jam  crediderunt;  esse  salvatum,  quod  exprima 
illa  expositionc  sequitur  :  nammultiposteacre- 
diderunt,  et  salvati  sunt.  Statim  enim  subdit 
Lucas  :  Disseminabatur  aulem  Verbum  Domini 
per  universam  regionem, 

Secundo,  quiasiceritmanifesta  antithcsiscum 
v.  l\Q>.  quam  hic  spectare  videtur  Lucas,  q.  d.  Vos 
o  Judaei ,  repellitis  fidem  ,  ideoque  indignos  vos 
facitis  vitae  oeternae,  et  ab  ejus  via  omnino  de- 
viatis  et  aberratis :  Gentiles  vero  qui  credunt  in 
Christum,  ea  se  dignos  faciunt,  unde  aDeo  ab 
aeterno  praeordinali  sunt  ad  eam  ;  sed  inchoatc 
dumtaxat  et  conditionate,  si  videlicet  continen- 
ter  credere  ,  et  secundum  dictamen  fidei  vivere 
pergaut  usque  ad  finem  vitae;  alioqui  si  ipsi 
sponte  vel  a  fide,  vel  a  vita  quam  fides  dictat, 
recedant ,  recedent  pariter  a  via  coeli  et  vitaj 
aeternae,et  viam  quae  eos  recla  ducit  ad  infer- 
num ,  inibunt.  Sic  S.  Paulus  Ephes.    1.  omnes 


COMMENTAMA  IN  ACTA  A[ 
Christianos  Ephesiosvocat  praedestinatosetelec- 
tos,  scilicet  inchoate  per  Qdem  el  gratiam,  non 
complete  :  alioqni  enim  omnibns  assecurasset 
salutem.  Ita  S.  Prosper  lib.  de  Libero  arbitrio  , 
Salmeron,  Stapletonns  et  Sancbcz  bic;  Gabr. 
Vasqneztomo  1.  in  3.  part.  disp.  33.  cap.  12.  Qui 
et  addunt,  vitam  ceternam  liic  metonymice  posse 
;iccipi  pro  via  ad  vitam  aeternam,  utiaccipitur 
Joann.  17.  v.  3.  Ucec  est  autem  vita  ceterna  ( id 
est,  via  ad  vitam  aeternam )  ut  cognoscant  te  so- 
tumverum  Deum  ,  et  quem  misisli  Jesum  Cliris- 
tum.  Et  1.  Joann.  3.  v.  15.  Omnis  homicida  non 
habet  vitam  ceternam  (id  est  gratiam,  qu;e  est 
via  ad  vitam  aeternam)  in  semetipso  manentem. 
Sic  sa3pe  in  Evangeliis  regnum  coelorum  voca- 
tur  Ecclesia  :  quia  hsec  per  Sacramenta,  lidem 
et  gratiam  nos  dirigit  ducitque  ad  coelum.  Ve- 
rum  id  dicere  non  est  opus ,  cum  et  via  ct  ordo 
includalur  in  vocc  praordinati. 

Porro  perperam  ex  hoc  loco  colligit  Calvinns, 
omncs  lidcles  csse  praedestinalos,  eo  quod  lides 
semel  accepta  non  possit  anhtti:  multi  eninva 
lide  excidunt,  fiuntquc  infideles  ;  plures  fideles 
inlideliler  vivunl.  Dcniquc  Arias  sic  legitet  ex- 
plicat :  crediderunt  ii  (scilicct  Gentiles)  qui  (noa 
niiinis  quam  Judaei)  prceordinati  erant  ad  vitam 
cBternam  :  videtur  enim  Lucas  agere  hic  de  vo- 
catione  Gentium.  Veruin  graece  est  osoc ,  id  est 
(\uoU\uot ,  ut  vertit  noslcr ,  Tigurina,  Pagninus  , 
et  passim  alii:  quotquot  autem  innuil,  non  om- 
ncs  credidisse,  scd  cos  dumtaxat,  qui  praeordi- 
nati  erant  ad  viiam  eeternam. 

AddithocS.  Lucas,  utdemonstret  dignitatem 
lidei  et  Christianismi  perejus  finem,  scopum 
et  praemium,  nimirum  fideles  omncs  qui  cre- 
dunt  et  obediunt  Christo,  ab  aeterno  praeordina- 
tos  ,  et  in  tempore  ordinatos,  vocalos  ct  desti- 
natosesse  ad  vitam  aeternam,  beatam  et  glorio- 
sam  in  coelis.  q.  d.  Christianismus  est  vocatioad 
vitam  ccelestcm  ct  aeternam,  Christianismus  est 
sublimalio  fidelium  a  terra  in  coelum,  Christia- 
nisnius  exallat  lideles  a  vita  humana  ad  Evange- 
licam,  beatam  et  divinam,  juxta  illud  2.  Petri 
1.  v.  3.  Quivocavit  nos  propria  gloria  et  virtutc , 
per  quem  (  Christum  )  maxima  et  pretiosa  nobis 
promissa  donavit ,  ut  per  hcec  efficiamini  divinw 
consortes  natura:.  Et  Epistola  1.  c.  1.  v.  3.  Bene- 
aictus  Dcus ,  et  Pater  Domini  nostri  Jesu  Christi ; 
qui  secundum  misericordiam  suam  magnam  rege- 
neravit  nos  in  spem  vivam,  per  resurrectionem 
Jesu  Christi  ex  mortuis,  in  lutreditatem  incorrup- 
tibilem,  el  incontaminatam ,  ct  immarcescibitem, 
conservatam  in  cctlis  in  vobis ,  qui  in  virtute  Dei 
custodimini  per  fidcm  insalulem,  paratamreve- 
tari  in  tempore  novissimo.  Et  cap.  2.  9.  Vos  genus 
<  lcctum,  rcgale  sacerdotium ,  gcns  sancta,  popu- 
lus  acquisitionis ,  ut  virtutes  annuntietis  ejus ,  qui 
de  tenebris  vos  vocavit  in  admirabile  lumen  suum. 
50.  Mulieres  religiosas.  ]  Puta  zelosas  pro 
tfentilismo,  veljudaismo,  id  est,  superstitiosas, 
quae  aGentilibus  et  Judaeisreligiosae  videbantur, 
et  vocabantur.  Mulieresenim  sunt  blandiloquae, 
pcrtinaces  ,  illices,  zelosae  prosua  fide  vel  per- 
lidia,  in  pietatemvel  pietatis  speciem  pronae  : 
unde  Evangelium  valde  vel  promovere,  si  ei 
crcdant,  vel  impedire,  si  non  credant,  possunt, 
uti  hic  Paulum  impediverunt ,  immo  expule- 
ruiu.  Audi  Anastasium  Nicaenum  tomo6.  Biblio- 
thec.  SS.  Patrum  q.  62.  §.  Omnis  qui  aspexerit. 
Quid  csl ,  ait ,  mulier  :  cordis  lancea;  Sanctorum 
Cdiumma,  quics  serpentis  ,  fomax   succcusa  ,   os 


'OSTOLORUM.  Cap.  XIII. 

effrcenatum  ,  dux  lenebrarum  ,  magislra  delicU 
rum,  vcslita  vipera,domustempestas,viri  nuufra- 
gium,  immilis  fera,  elc.  Quocirca  S.  Hier.  adCle- 
siphontem  lom.   2.  docet,  omnes  haereses  pro 
pagatas  esse  per  mulieres.  Simon  Magus ,  ait , 
hceresim  condidit ,  adjulus  auxilio  Ilelence  mere- 
tricis.  Nicolaus  Antiochenus  Omnium  immundilia- 
rum   conditor ,   choros  duxit  femineos.  Marcion 
quoque  Ilomam  prcemisit  mulierem  ad  majoreni 
lasciviam.    Appelles  Philomenem  comitem  habuii. 
Montanus  Priscam  et  Maximillam  primum  auro 
corrupit,  deinde  harresi  poltuil.   Arius  ut  orbem 
decipcret ,  sororem  principis  ante  decepil.  Donalu. 
Lucillce  opibus  adjutus  est.   In  Hispania  Agape 
Hctpidium,  mulier  virum  coecum  cceca  duxit  in  fo 
veam  ,  successoremque  sui  Prisciltianum  habuit , 
cuijuncta  Gatla  alterius  et  vicince  hcereseos  reli- 
quit  hceredem. 

51.  At  illi  exccsso  pulvei\e  pedum  in  eos. 
Jusscrat  Christus  Apostolis  ,  ut  id  facerent 
apud  eos  qui  Evangelium  admiltere  nollent , 
Maith.  10.  v.  \k.  Idque  Primo  ,  in  signum 
contempli  ab  eis  Evangelii.  Secundo  ,  ut  sig- 
nificarent  se  frustra  pro  iis  tanium  iter,  toi 
molestias  et  fatigationes  suscepissc.  Tertio , 
ut  nihil  e  terra  hominumimpiorum ,  quasi  ma- 
ledicta  ct  anathematizata ,  secum  cfierrent,  nc- 
que  in  ullo  cum  illis  parliciparent.  Sic  3.  Reg. 
13.  v.  9.  Propheta  aDeo  missusinBethel  ad  ido- 
lolatras,  jussus  est  alia  via  redire,  quasi  propria 
et  recta  via  in  Bethel  esset  polluta;  neve  vir 
lideliset  sanctus  vel  viamcum  infidelibushabe- 
ret  communem.  Sic  hic  excutiunt  pulverem  , 
quasi  impium  ,  utpote  civitatis  impiae,  idque  in 
incolas  impios  ,  ut  hoc  signo  denotent  eos  essc 
quasi  anathema,  execratos,  et  condemnationis 
ajternae  obnoxios ,  ac  proinde  se  eorum  nihil,  tie 
pulveremquidem  velle  habere  sibi  adhaerentem. 
Quarlo  ,  ut  hic  pulvis  in  aerem  excussus,  quasi 
in  coelum  vindictam  clamet,  acin  die  judicii 
contra  infideles  quasi  testis  et  accusator  insur- 
gat.  Unde  subdit  Christus,  in  testimonium  supra 
illos.  Lucae  9.  5.  Et ,  Tolerabilius  erit  terra:  Sodo- 
morum  et  Gomorrhceorum  indie  judicii,  quam  illi 
civitati,muh.  10.  15.  ItaS.  Hier.  Hilar.  Chrysost. 
Ambr.  Beda  et  alii  ibidem.  Ita  S.  Franciscus  Xa- 
verius  Malacensi  praefecto  ,  eo  quod  iter  suum 
in  Sinas  impediret ,  excommunicato  illico  Ma- 
laca  discedit.  In  urbis  porta  pulvcre  de  calceis 
(uti  Christus  Apostolis prceceperat)  excusso ,  civi- 
tati  ccelestem  iram ,  multasque  et  graves  denun- 
tiatctades.Etdenuntiationiresponditcventus.JSam 
brevi  fame,  bellis,  morbis  urbs  exhausta  est,  ut  ferc. 
ad  solitudinem  redigeretur ,  ait  Tursel.  lib.  5. 
vitae  ejus  c.  7. 

Iconium.]  Urbsest  famosa  inLycaonia  adTan- 
rum  montem,  de  qna  Plinius  lib.  5.  cap.  27.  Al- 
tera  ejusdem  nominis  est  in  Cilicia.  De  priore 
hic  agitur. 

52.  DlSCIPULI    QUOQUE     nEPLEBANTUR    GAUDIO.  ] 

Hoc  enim  Deus  fidelibus  aspirare  solet  in  per- 
secutione,  praesertim  cumvident  doctorum  suo- 
rum  (uti  hic  Pauli  et  Barnabae)  in  ea  constan- 
tiam  et  alacritatem. 

EtSpiritu  sANCTO.]Putaroborefidei,speietcha- 
ritatis,  aliorumque  donorum  Spiritus  sancti.  yam 
crescit  advcrsis  agitata  MrtK3.*tum  quia  adversa 
sunt  stimuliad  acriorem  luctam,  roburquecolli 
gendum ,  tum  quia  Deus  congruum  hoc  merito 
patientia?  proemium  repcndit,  ut  athletas  suo  gc- 
ncrose  ccrtanti  animos  addat,  viicsquc  adaugeat. 


'2o6  GOMMENTAMA  1N  ACTA  APOSTOLORUM.  Cap.  XIV. 

CAPUT  DEGIMUMQUARTUM. 

SYNOPSIS    CAPITIS. 
Paulus  et  Barnabas  Icomi  multos  convertunt:  inde  pulsi  a  Jud^is  fugiunt  Lys- 

TRAM,  UBI  SANANTES  CLAUDUM,  HONORKS  DIVINOS  JOVIS  ET  MeRCURII,  SIBI  A  GeNTIBUS 
DELATOS  REFUTANT  ;  IIIC  RURSUM  OPERA  JuDjEORUM  LAPIDATI  ,  FUGIUNT  DeRBEN  ,  AC 
TANDF.M    RELKGENTES    SUUM   ITER  ,  CONFIRMATIS    FIDELIBUS  ORDINATISQUE    PltESBYTERlS  , 

REDEUNT  Antiochiam. 

1 .  ;ggp^p^|g^fACTUM  est  autem  Iconii ,  ut  simul  introirent  in  Synagogam  Judaeorum  ,  et 
^loquerentur,  ita  ut  crederet  Judaeorum  et  Graecorum  copiosa  multitudo. 
■'2.  Qui  vero  increduli  fuerunt  Judsei ,  suscitaverunt,  et  ad  iracundiam 
•concitaverunt  animas  Gentium  adversus  fratres.  3.  Multo  igitur  tempore 
idemorati  sunt ,  fiducialitcr  agentes  in  Domino  testimonium  perhibente  verbo 
jgratiae  suae  ,  dante  signa  et  prodigia  fieri  per  manus  eorum.  4.  Divisa  est 
^aulem  multitudo  civitalis:  et  quidam  quidem  erant  cum  Judaeis,  quidam 
vcro  cum  Apostolis.  5.  Cum  autem  factus  essel  impetus  Gentilium  et  Judeeorum  cum  principibus 
suis ,  ut  conlumeliis  afficerent ,  et  lapidarent  eos ,  6.  intelligentes  confugerunt  ad  civitates 
Lycaonia? ,  Lystram  et  Derben  ,  et  universam  in  circuitu  regionem  ,  et  ibi  evangelizantes  erant. 
7.  Et  quidam  vir  Lystris  infirmus  pedibus  sedcbat,  claudus  ex  utero  matris  suae,  qui  nunquam 
ambulaverat.  8.  Hic  audivit  Paulum  loquentem.  Qui  intuituseum,  et  videns  quia  fidem  haberet 
ut  salvus  fieret.  9.  Dixit  magna  voce  :  Surge  super  pedes  tuos  rectus.  Et  exilivit ,  et  ambulabat. 
1 0.  Turbae  autem  cum  vidisscnt  quod  fecerat  Paulus ,  Icvaverunt  vocem  suam  ,Iycaonice  dicentes : 
Dii  similes  facti  hominibus ,  descenderunt  ad  nos.  1 1 .  Et  vocabant  Barnabam  Jovem ,  Paulum 
vero  Mercurium  :  quoniam  ipse  crat  dux  verbi.  12.  Sacerdos  quoque  Jovis,  qui  erat  ante 
civitatem  ,  tauros  et  coronas  ante  januas  afferens ,  cum  populis  volebat  sacrificare.  13.  Quod  ubi 
audierunt  Apostoli ,  Barnabas  et  Paulus ,  conscissis  tunicis  suis  exilierunt  in  turbas ,  clamantes , 
1 4.  et  dicentes :  Viri ,  quid  haec  facitis  ?  ct  nos  mortales  sumus  5  similes  vobis  homines ,  annun- 
tiantes  vobis  ab  his  vanis  converli  ad  Deum  vivum ,  qui  fecit  ccelum ,  et  terram ,  et  mare,  et  omnia 
quae  in  eis  sunt.  15.  Qui  in  praeteritis  generalionibus  dimisit  omnes  gentes  ingredi  vias  suas : 
1C.  Et  quidem  non  sine  testimonio  semetipsum  reliquit,  benefaciens  de  ccelo,  dans  pluvias  et 
tempora  fructifera,  implens  cibo  et  Uetitia  corda  nostra.  17.  Et  haec  dicentes  vix  sedaverunt 
turbas  ne  sibi  immolarent.  18.  Supervenerunt  autem  quidam  ab  Antiochia  et  Iconio  Judaei :  et 
pcrsuasis  turbis  ,  lapidantesque  Paulum  ,  traxerunt  extra  civitatem  ,  existimantes  eum  mortuum 
esse.  19.  Circumdantibus  autem  eum  discipulis,  surgens  intravit  civitatem ,  et  postera  die  pro- 
fectus  est  cum  Barnaba  in  Derben.  20.  Cumque  evangelizasssent  civitati  ilti ,  et  docuissent 
multos ,  reversi  sunt  Lystram  et  Iconium,  et  Antiochiam.  21 .  Confirmantes  animas  discipulo- 
rum ,  exhortantesque  ut  permanerent  in  Gde  :  ct  quoniam  per  multas  tribulationes  oportet  no.s 
inlrare  in  regnum  Dei.  22.  Et  cum  constituisscnt  illis  per  singulas  Ecclesias  Presbyteros ,  et 
orassent  cum  jcjunationibus ,  commendaverunt  eosDomino,  in  quem  crediderunt.  23.  Tran- 
•.euntesque  Pisidiam ,  venerunt  in  Pamphyliam ,  24.  et  loquentes  verbum  Domini  in  Perge , 
descenderunt  in  Attaliam  :  25.  Et  inde  navigarunt  Antiochiam  ,  unde  erant  traditi  gratue  Dei , 
in  opus  quod  compleveruut.  26.  Cum  aulem  venissent,  et  congregassent  Ecclesiam,  retulerunt 
quanla  fecisset  Deus  cum  illis,  et  quia  aperuisset  Gentibus  ostium  fidei.  27.  Morati  sunt  aulem 
icmpus  non  modieum  cum  discipulis. 

1.  Factlm  est  Incomi  ut,  etc.  loquerentur  ,  Haec  enim  desponsa  juveni  nonilissimo ,  ditis- 

id  cst  EviingelizareiU  Chrisli  fidem  ct  legem  ,  simo  et  formosissimo  ,  ait  S.  Epiphan.   haeresi 

iia  UT  cnEDERET  jLDyEor.LM  et  GnyEConuM,  id  cst  78.  aiulito  Paulo  ardenler  de  virginilale  disse- 

fientilium,  copiosa  muetitudo.  ]  lla  S.  Chrysost.  rente,  sponso  relicto;  adcaslum  Christi  cceles- 

Inler  Graecos  hic  convcrsos  illnstrissima  fuit  lis  sponsi  thalamum  advolvavit,  eiqiie  sesevoto 

S.  Thecla  miris  latulihus  a  Patrihus  cclebrata  et  virginitalis  sacravil,  ideoque  a  matre  et  sponso 

nuncupata  Apostorica,  ac  primogenita  S.  Pau.Il.  accusata  ,  plurima  ,  et  maxima  tormentorum 


COMMENTARIA  IN  ACTA 

genera  constanter  subiit,  ac  illsesa  superavit, 
uinriiruni  ignes  ,  serpentes ,  leones  ,  ursos,  tau- 
ros:etc.  in  quibus  aslitit  eiCbristus,  pr;e  se 
ferens  vullum  sancti  Pauli  ,  eam  confortans. 
TraditS.  Chrysost.  hic  bomil.  25.  Theclam ,  ut 
custodem  carceris  ,  quo  Pauluslconii  delineba- 
tur  inclusus,sibiconciliaret,  gemmisacmundo 
muliebri  distractis,  pecuniam  inde  acceptam 
illi  donasse,  ut  ad  Pauli  colloquium  admille- 
retur.  Audi ,  ait,  de  Deata  Thecla  illa,  ut  Pau- 
lum  videret,  aurumsuum  dedit :  tuautem  ut  Ckris- 
tum  videas ,  nec  obolum  das.  Addit  S.  Hieron. 
epist.  ad  Oceanum  tom.  9.  Thecla,  ait,  post  ten- 
tationem  passionis  Antiochite ,  a  Paulo  prohibetur 
pariter  pergere.Ham,  ut  habclur  in  ActisS.  Tbe- 
elae,  quse  probatBaron.  Thecla  a  tormentis  li- 
bera  verbi  cupida,  magistri  avida,  profecta  est 
Antiochiam  Pisidiaj  ad  Paulum  :  sed  ipse ,  ne 
quod  offendiculum  daret  Evangelio,  eam  di- 
misit. 

Praeclare  S.  Ambros.  1.  2.  de  Virg.  eas  exhor- 
lans  :  Thecla ,  ait,  doceat  immolari,  quee  copti- 
lam  fugiens  nuptiarum,  et  sponsi  furore  damnata, 
naturam  etiam  bestiarum  veneratione  virginita- 
tis  mulavit :  namque  parata  ad  feras  ,  cum  aspcc- 
tus  qitoque  declinarel  virorum,  ac  vitalia  ipsa 
scevo  offerret  lconi,  fecit,  ut  qui  impudicos  detute- 
rant  oculos ,  pudicos  referrent.  Cernere  erat  lin- 
gentem  pedes  bcstiamcubilare  humi ,  muto  testifi- 
cantesono,  quod  sacrum  virginis  corpus  violare  non 
posset.  Krgoadorabat  prcedam  suam  bestia,  et  pro- 
price  obiitanalura:,  naturam  indttrat ,  qttam  ho- 
mines  amiserant.  Et  S.  Zeno  Episcopus  Veronen- 
sis  serm.  de  Timore  :  Advcrsus  Theclam ,  ait , 
accusator  acerrimus  eximit  Ungua:  gladium,cttm 
suis  sibi  minis  tris  publica  lcges  inserviunt.  Stimu- 
lisacuitur  feritas  in  fcrocitatern,et  lamen  mitior 
hominibus  invenitur.  Ne  quid  sane  lam  dirce  inhu- 
manitatis  deessevideatur  ,  immitttintur  et  marina 
monstra.  Laciniis  omnibus  expoUatur  puella,  ves- 
titur  incendio.  Inter  tot  instrumenta  mortis  spec- 
tatore  meluente ,  secura  calcat  gcnera  universa 
terrorum.  Incotumis  quasi  orbe  subacto,  de  illo  fe- 
ratiscavea?  locojam  non  miserabilis  ,  sed  miral/i- 
lis  funereo  habitu  excedit ,  vict:  skcuU  trinmphum 
reportans ,  quam  tot  suppliciis  omnes  credide- 
rant  perituram.  Et  S.  Nazianz.  in  Praecept.  ad 
Virgin. 

Quis  Theclam  nccis  eripuit  flamm.-equo  poriclo  ? 
Quis  validos  ungues  vinxit  nbiemqtie  furarum  ? 
Virginitas  ,  6  res  omni  mirabilis  ajvo  ! 
Virginitas  fulvos  potuit  sopire  leones. 

Quocirca  ab  IsidoroPelus.  epist.  ad  Tharasium, 
el  ab  aliis,  Thecla  vocatur  Protomarlyr,  eo  quod 
inter  feminas  prima  pro  Christi  in  thcalriiin 
descenderit,  impietatem  pro  tormenla  prostra- 
verit,  et  triumphum  ftdei  ac  virginitatis  egerit. 
Imdeidem  Isidor.  Pelus.  1.  1.  epist.  160.  Adde , 
inqtiit,  muliebrium  victoriarum  ac  trophatorum  ca- 
l>ut ,  hoc  est ,  itlam  omnibtts  taitdibus  cetcbratam 
fhtrlam,  qua  tanquam  immorlatis  pudicitia?  co- 
iumna  prostat ,  quxque  e  media  turbidarttm  affec- 
tionum  tcmpcstatc,  tanqttam  fax  incensa,  ad  por- 
tum  ab  omnibus  fluctibus  immttnem  appulit.  Hinc 
S. ■  Uieron.  in  Chronic.  celebcrrimam  illam  Mela- 
mam  comparat  Theclse.  Et  S.  Gregor.  Nyssen. 
rraterS.  Basilii  ep.  ad  Olympium  monachum, 
issent  sororem  suam  Macrinam,  ob  egregium 
sanctitatis  meritum ,  dicendam  esse  Theclam  , 


APOSTOLOP.UM.  Cap.  XIV.  2:9 

idque  ex  coelestipraenunlio.  Defuncta  e>t  Thecla 
anno  eetatis  circiter  90.  sepulta  Seleucice,  ubi 
miraculis  clara,  totius  Orientis  concursu,  olita 
visitabatur.  Relata  inter  Sanctos  in  Martyr.  Ro- 
mano  legitur  die  23.  septembr. 

Praeter  alios  scripsit  vitam  S.  Theclae  Basilius 
Seleuciae  Episcopus,  sub  annum  Domini  UbO. 
quiConcil.  Constanlin.  etCalcedonensi  interfuit, 
cujus  exemplar  Graecum  Romae  exstat  in  Bi- 
bliolh.  Sfortiana,  quamnuper  lustravi ,  quod  in 
Latinum  idioma  transtulit  Petrus  Pantius  Ueca- 
nus  Bruxellensis.  In  ea  multa  Basilius  narrat  de 
S.  Paulo  ,  quae  Lucas  praetermisit  ,  ut  ajuod 
ChristusPauli  specie  Theclaj  adigncm  damnaUe 
astiterit,  eamque  confortarit,  et  ab  igne  iniac- 
tanu  servarit :  quod  Paulus  ob  Thcclam  a  se  con- 
versam  fuerit  incarceratus  ,  flagellatus  el  in 
exilium  actus  delituerit  cum  Onesiphoro  ejus- 
que  filiis  insepulcbro,  ibique  plures  dies  cibo 
abstinens  oraverit  pro  Thecla  ad  rogum  dam- 
nata,  quae  liberata  ad  Paulum  accessit,  cum 
eoque  Antiochiam  perrexit,  ubi  bestiis  objecta  , 
sed  ii  Deo  erepta,  Paulum  requirens,  ab  eo  Ico- 
niumremissa  fidei  propagand.-pcausa.postquam 
multos  ibidem  et  Seleuciae  ad  Cliristutn  conver- 
tisset ,  post  multos  agones  et  miracula  ,  hattd- 
qttaquam  vita  defuncta  est,  sed  viva  sttbsidens ,  in 
lerram  ingressa ,  qua:  Deo  ita  volente  in  ejtts  gra- 
tiamdiscessit ,  seqtte  illi  apparuit  eo  in  loco ,  quo 
in  divina  ac  sacra  Litargue  mcnsa  constructa,  in 
orbe  columnis  argenloque  undiqtte  fulgente  cincto, 
est  constituta.  Unde  tanquam  cx  canali  virginalis 
sua  bcneficentice ,  copiose  ibidem  profluentis  ,  con- 
Ira  omnem  dolorem  atque  cegritudinem  sattttares 
remediorum  fontes  egentibus  postttlantibusque 
emittit :  ita  ut  loctts  ille  publica  jam  medicince  of- 
ftcina,et  commune  terrarum  orbis  propitiatorium 
siteffectus.  Haec  Basilius,  qucm  laudat  Baron.  in 
Martyr.  die  23.  Septcmbr.  Eadem  habent  Althel- 
mus,  Metaphrastes  et  alii  in  vita  S.  Theclae.  Non 
quod  S.  Thecla  non  sit  mortua ,  setl  quod  ins- 
tar  S.  Joannis,  in  locum  subterraneum  sibi  a 
Deo  destinalum  descendens,  ibi  animam  virgi- 
neam  uni  Christo  dicatam  debitamque  reddide- 
rit.  Adjicitdeinde  Basilius,  librum  secundum  de 
Miraculis  S.  ThechT.  Simili  modo  Deus  Mosi  in 
monte  Nebo,  S.  Clemenli  in  mari ,  S.  Catharin;c 
inSina,  S.  Agathae,  et  aliis  per  angelos  paravit 
et  adornavit  septilchrum  ,  imo  mausoleum.  De- 
nique  Basilius  S.  Theclam  quoque  vocat  Proto- 
marlyrem  ,  quia  prima  multolies  martyrium 
passa  est,  esto  Deus  eam  miraculose  a  morte 
praeservarit.  Eamdcm  vocat  Aposlolam  .  qtria 
fidem  Christi  disseminavit.  Eanulem  tirginum 
fuit  dux  et  primiceria.  Horum  omnium  doctor , 
etinccntorfuilS.  Paulus,quietS.  Theclaeabennli, 
ultimumque  sanctitatis  et  perfectionis  monitum 
a  se  poscenti ,  hocdedit  :  Bene  se  habentrationes 
ttia?,  6  virgo.  In  omnibtts  ftdei  robttr  lux  exceUuit, 
et  jam  Apostolicos  laborcs  curriculaque  superas- 
ti,  etc.  Abiigitttr,et  vcrbttm  doce,  Evangelicumq uc 
cursum  pcrftcc,  et  i:i  partem  mei  pro  Christo  la- 
boris  veni.  Eoenim  te  Christtts  mcaopera  selcgit . 
ttt  ad  Apostolicum  te  ctiam  mttntts  proveheret ,  el 
urbemaUqiiam  nondum  Cltristiana'  rcligionis  pro3- 
ceptis  imbtttam  tibi  committcrct.  I\'am  ettibi  tua  ta- 
Irnta  mitlliplicantla  sunt.  Haec  et  plura  Basilius  , 
qui  suhdit  Theclam  profcctam  Sclcuciam,  ibi 
mullos  convertissc,  ac  tandcm  ihidcm  in  pace 
quievisse.  Quocirca  S.  Chrysoslomus  dilaudans 
S.  Theclam ,  eam  ob  tot  tantosque  agones  forti- 


2/i0  COMMENTAIUA  IN  ACTA 

ter  superalos  magnum  ante  vicloriam  martyriis , 
mariyrium  appeliat. 

[cooii  quoque  Paulusconvcrtit  S.  Tryphaenam 
••t  Tryphosam  ,  quas  proinde  salutat  et  lau- 
ilat,  quod  laborent  in  Domino,  puta  in  pro- 
movcnda  fldeet  pietate  Christiana.  Rom.  16.13. 
de  (|uil)us  in  Romano  Mart.  die  20.  Novembr. 
Ila  Iegimu8  :  lconii  in  Lycaonia  SS.  mulierum 
Tryphaiue  et  Tryphosa?,  quce  S.  Pauli  prm&ir.a- 
tione,  et  exemplo  Theclx,  in  Christiana  disciplina 
plurimum  profeccrunt,  de  quibushahentur  plura 
in  actis  S.  Theclae. 

Al)    1RACUND1AM  CONCITAVERUNT    (  txxaxwsav   ,   id 

rst,  matignilate  impleverunt ,  fecerunt  malos , 
hocest ,  malevolos  ,  aversos  ,  offensos,  iracun- 
dos)  advf.rsus  fratres,]  id  est ,  Christianos  , 
praeserlim  Apostolos  ,  quasi  novatores  essenl  et 
turbatores  Reipubl.  inducentes  novum  Deum 
crucifixum,  ejusque  novam  fidem  etreligionem. 
Nonnulli  Graeci  codices ,  leste  Beda,  et  Latini 
manuscripti  addunt  :  Deus  autemet  pacem  fecil , 
q.  d.  Deus  malignitalem  hanc  et  malevolentiam 
discussit,  convertitque  in  benevolentiam  ,  ac 
Geutiles  benignos  et  bencvelos  Apostoliseffecit, 
juxta  illud  Proverb.  16.  7.  Cumplacuerint  Domino 
cia3  hominis ,  inimicos  quoque  ejus  convertet  ad 
pucem.  Ideni  per  omnia  hodie  experiuntur  viri 
pii ,  praeseriim  Apostolici,  et  qui  animas  Deo 
lucrifaciunt.  Idem  experta  S.  Teresia  in  propa- 
gandosuo  Ordine  ,  dicebat  se  comperisse  ,  illa 
monasteria  fuisse  utilissima  ,  quce  initio  plus 
contradictionis  et  persecutionis  sustinuissent. 
Quocirca  neminem  debere  animo  cadere,cum 
in  primordiis  magnorum  operum  odia  insur- 
gunt:  hoc  enim  evidens  esse  signum  secuturi 
fructus;  sicut  aspera  hiems  et  nives  signum  , 
imo  causa  sunt  copiose  frugis  et  messis  secu- 
turae. 

3.  MULTO  IGITUR   TEMPORE  DEMORA.TI.]  VOX  igi- 

lur  respicit  versum  primum,  esto  remotiorem, 
^cilicet  ut  crederet  Judceorum  et  Grcecorum  co- 
piosa  multitudo  :  haec  enim  causa  ,  scilicet  co- 
piosa  conversio ,  fecitPaulum  et  Barnabam  diu- 
lius  ibidem  demorari.  Aut  certe  respicit  id  quod 
esl  in  Gra?cis  nonnullis  :  Deus  autem  pacem  de- 
iUt.  Pax  enim  sinebat  Apostolos  ibidem  commo- 
rari  ,  et  fiducialiter  Evangelizare.  Denique  ad 
proxime  preecedentia  referas  hoc  sensu.  q.  d. 
Quia  Judasi  averterantanimos  GentiliumaPauk 
et  Barnaha,  hac  de  causa  iidem  ibidem  diulius 
commorali  sunt,  ut  sua  patientia,  constamia, 
sanctitate,  zelo  el  miraculiseos  ad  seet  ad  Cliris- 
tum  converterent.  Unde  et  sequitur  v.  h.  Divisa 
est  autera  multiludo  civitatis  ,  elc. 

FlDUCIALITEfi   AGENTES  IH    D.OMINO,   ]    COnfidetl- 

trr,  libere  et  intrepide  Evangelizantes  verbuni 
Domini :  hoceniin  est  nxtfritia ,  de  qua  dixi  c.  U. 
29.  in  Domino,  id  eslin  negotio  Domini  puta  in 
Christi  Evangelio  propagando  :  vel  in  Domino , 
id  estope  Domini.  Vide  can.  25.  in  S.  Paulum. 

Verbo.gratia  su/E.  ]  Evangelium  vocaiurrer- 
bum  gratice,  hic,  et  cap.  20.  v.  2Zi.  et  32.  Primo, 
quia  summam  gratiam  annuntiat  el  affert  nimi- 
rum  Dci  amiciiiam,  juslitiam,  salutem  et  vi- 
tam  aeternam.  Secundo,  quia  doclrina  ejus  et 
praecepta  sunt  graliosa,  nimirum  blanda,  sua- 
via  et  cfficacin  ,  quce  animos  etiam  duros  et  fe- 
rinos  llcctunt,  moiliunt,  incurvant. 

U.  Divisa  est,  ]  iszi&r, ,  id  est,  scissu  est;  schis- 
mate  secta  el  divisa  esl. 

Ci  M  A.postolis.  ]  Paulo  et  Barnaba.  qui  aSpL- 


APOSTOLORUM    Cap.  XIV. 

ritu  sancto  c.  13.  2.  missi  sunt  Evangelizare , 
aeque  ac  duodecim  illi  primia  Chrislo. 

5.  Ut  contumei.iis  aificerent. ]  Melius  trans- 
lulU  Interpres  Graecum  06pioat,  quam  Pagnin. 
Erasmus  et  Vatabl.  qui  verlunt,  utvim  facerent; 
quia  Apostoli  contumelias  non  timebant,  hinc 
eis  intentant,  ait  Erasmus;  sed  neque  vim  la- 
pidationem  aut  mortem  timebant ,  et  Graecum 
u6pt;  propric  significat  injuriam  et  contume- 
liam  verborum,  non  vim  verberum. 

Et  laimdarent  eos.  ]  Quasi  blasphemos. 

6.  intelligentes]  Apostoli  hancJudreorum  et 
Genlilium  contra  se  conspirationem.  Unde  Ti- 
gurina  vertit,  re  intcllecta. 

7.  Infirmus  PEDiBUS,]aouvaTo;,  id  est ,  impotens , 
inva*.dus,  qui  scilicet  pedibus  non  poterat  con- 
sistere,  nec  ambulare  :  unde  perpetim  sedebat, 
vel  jacebat.  Similem  claudum  simili  modo  sa- 
navit  S.  Petrusc.  3.  1. 

8.  QUI  INTUITUS  EUM,  ]  arevisas  avrov,  idest,  CUin 

in  eum  oculos  defixisset,  cum  intento  ct  flxo  obtutu, 
eum  esset  intuitus. 

Et  videns  quia  fidem  haberet,  ut  salvus  fie- 
ret.  ]  Nimirum  quod  crederet  dictis  Pauli,  spe- 
raretque  se  ab  eo  curandum  et  sanandum,  ac 
tacite  sanitatem  abcopeteretetefflagitaret.  Nam 
ejus  desideria  vultus,  oculi,  gestus,  attentio  in  au- 
dicndo,  satis  prodebant,  aitBeda.  Rursum  spiritu 
prophetico  Paulus  penetravitinanimum  claudi, 
viditque  ejus  fidem,  spem  et  desiderium  sani- 
tatis.  Simili  domo  discretionis  spiritum  S.  Hila- 
rion  videbat  secreta  cordium  ,  teste  S.  Hieron. 
in  ejus  vita.  Idem  donum  hahuit  S.  Antonius, 
S.  Franciscus,  S.  Catharina  Senensis  ,  S.  Igna- 
tius,  S.  Xaverius,  et  alii.  HincinfertS.  Chrysosl. 
anim  am  hujus  claudi  prius  sanatam  esse  per 
fidem,  quamcorpus. 

9.  Dixit  magna  voce  ,]  ut  tota  multitudo  ,  et 
claudus  qui  longius  aberat,  eam  audirent,  sci- 
rentque  non  esse  magicam  mussitationem  et 
incantationem.  Rursum  magna  vox  indicium  et 
effectus  erat  magnae  fidei  et  spei ,  qua  Paulus 
hoc  miraculum  patravit.  Mystice  ,  magna  vocc 
evocandus  est,  qui  per  pravam  consuetudinem 
malitiam  fere  vertil  in  naturam,  cujus  symbo- 
lum  fuit  Lazarus  mortuus  quatriduanus,  quem 
Christus  valido  clamore  et  lacrymise  sepulchro 
evocavit,  dicens  :  Lazare  veni  foras,  Joan.  11.65. 
Ita  ex  S.  Aug.  Beda. 

Surge.  ]  Grreca,  Syra ,  et  nonnulli  Latini  codi- 
ces  addunt  :  Tibi  dico ;  in  nomine  Domini  Jesti 
Christi  surge,  etc.  Ubique  enim  Apostoli  Jesum 
Christum  praedicabant,  eoque  invocato  mira- 
cula  patrabant ,  ut  populis  ostenderent  ipsum 
esse  salvatorem  mundi. 

Exilivit,  ]  illico  in  pedes  se  erexit,  tum  ex  agi- 
lilate  pedum  sibi  aPaulo  restituta  tum  ex  lreti- 
tia,  juxta  oraculum  Isaiae  35.  16.  Tunc  saliet  si- 
cut  cervus  claudus. 

Diisimiles  facti  dominibus  (graece  e/toe»&«vT£s 
id  est  assimilati,  puta  assumentes  speciem  hu- 
manam)  descenderunt  ad  nos.]  Sicut  Christiani 
eS.  Script.  etHistoriis  norunt  angelos  saepe  ho- 
minibus  apparuisse  in  corpore  assumpto:  sic 
idemdesuisdiiscredebant  Gentiles.  UndePoetee 
multa  fabulantur  de  Jovis,  Saturni,  Mercurii, 
aliorumque  deorum  descensu  in  terram,  amo- 
ribus,  praeliis,  facinoribusetgestis.  Porroigno- 
rarunt  Gentiies  Filii  dcscensum  in  carnem  per 
unionem  hypostaticam  ,  quo  factus  est  homo. 
Ilincpatet,  Paulum  et  Barnaham  supra  homi- 


GOMMENTARIA  IN  ACTA 

nem,  (liviniim  quid  spirasse  in  vultu,  voce,  mo- 
ribus  ,  miraculis,  ut  vidercnlur  non  tatn  liomi- 
ncs  esse,  quam  angeli,  imo  dii  de  coelo  lapsi. 
\ide  Euseb.  I.  3.  Prsepar.  Evangel.  c. 9.  VirergO 
Apostolicus  eos  imitetur,  ul  inter  liomines,  ait 
S.  Chrysost.  quasi  angelus  angelice  vivat,  el  an- 
gelorum  sanctitalem ,  spiritum,  beneficentiam, 
Miavitatem  ct  gratiam  imitetur.  Hinc  Apostolus, 
ad  Calalas  scrihens  c.  U.  \U.  Sicut  angelum  Dei, 
Inquit ,  excepislis  me ,  sicut  Jesum  Christum.  Sic 
S.  Petrum  quasi  angelum  Dei  veneratus  cst  Cor- 
nelius,  Actor.  10.  25.  Ita  S.  Rernardus,  S.  Domi- 
nicus,  S.  Franciscus  colebantur a  populis  quasi 
homines  coelo  delapsi.  Vide  dicta  Malach.  2.  7. 
ubl  sacerdos  vocalur  Angelus  Domini  exerci- 
tuum.  Sic  el  Alexander  Ma-gnus  Judaeis  licet  in- 
fensus  adoravit  Jaddum  Pontificem  corum,  ei- 
que  omni  postulata  concessit. 

11.  Et  vocabant  Barnabam  Jovem.  ]  Primo, 
quia  Barnabas  statura  ,  ct  fortc  «ctaie  cratgran- 
dior,  ait  Lyran.  Paulus  vero  paryo  ,  contracto  et 
Incurvo  corpore.  Undc  dc  eo  ait  S.  Chrysost. 
trirubitalis  cst ,  et  ccelos  transcendit.  Idem  tradit 
Nicephor.  formam  et  figuram  Pauli  describcns 
liber  2.  Historia  capul  37.  Sccundo  ,  quia  Bar- 
nabas,  aitsanclus  Chrysoslomus,  vultu  eratpul- 
cbroet joviali,  aeque  ac  moribus  libcralis,  be- 
nignus ,  beneflcus  ;  sicut  Jupiter  dicitur  ii  ju- 
vando,  ail  Varro,  quasi  juvans  pater;  ac  Cr.eci 
eum  vocant  ?v)va,  quod  vitae  sit  auctor.  Onde  Ci- 
Cero  lib.  2.  de  Natura  dcorum  :  A  Poetis,  inquit, 
dicitur  Divum  atque  hominum  patcr ,  a  majoribus 
autcm  nostris  Optimns  maximus.  El  quidem  ante 
optimus,  idcst  bertefucntissimus,  quam  maximus; 
ipiia  majus  est  ,certeque  gratiusprodesse  omnibus, 
quam  opes  magnas  habere.  Nihil  enim  ita  divini- 
taticsl  proprium,  atque  benefacere  :  ipsa  enim 
est  velut  marc  bonorum  ,  in  omnia  exundans  , 
ct  quasi  sol  radiis  suis  omnia  quaquaversum  il- 
lustrans,  calefaciens,  fcecundans.  Quocirca  nil 
hominem  ita  similem  Deoreddit,  ac  beneficen- 
lia  in  omnes.  Hinc  Nazianz.  orat.  de  cura  pau- 
peruin  :  EstO,  ait,  calamiloso  Deus.  Quaproptcr 
Gentiles  Jovem  coronabantcoronaex  olea,  qu«-e 
semper  est  virens,  pinguis  benefica  ,  et  muluc 
utilitatis.  Nam  ut  de  eo  canit  Orpheus  : 

Jupiter  omnipotciis  est  primus,  et  ullimus  idem. 
Jopiter  est  caputet  medium:  Jovis  omnia  munus. 
Jupiler  est  fuadanien  humi,  ac  stellantis  Olympi. 

Tertio,  quia  Barnabns  sua  specie  et  gravilate  si- 
Icns  assislebat  Paulo,  eique  quasi  nuntio  et  prae- 
Cooi  suo  annuebal,  uli  Jupiter  annuit  Mcreurio  , 
eoque  pr;ccone  iililur.  Undc  nonnulli  pulantjo- 
vein  ab  llebr.  .lclwva,  etpercrasin  Jova,  qui  per 
Mosen  et  Proph.  est  locutus,  essc  nuncupatum. 
CerteVarro  Jovcm  Jtuh-eorum  Deum  esse  puta- 
vit  aitS.  Aug.  I.  1.  de  Consensu  Evang.  c.  i%  Sie 
Moses  fuitquasi  Dcus  Pharaonis  et  -Egypti ,  cu- 
jus  Mercurius  ,  id  est  os  et  interpnvs,  fuit  Aaron. 
\iuli  Deum  ad  Mosen  ioquentem  i:\odi  7.  1.  Ecce 
constitui  tcDeum  Pluuaonis  ,  ct  laron  frttter  tuits 
crit  Prophcta  titus.  Moduni  sulxlit  et  explicat  :  Tu 
loqueris  ci  omnia  qu,f  mundo  tihi  ct  illc  loquclur 
ad  Pkaraonem,  ut  dimiit at  filios  Tsraet  de  terra 
ma< 

Pvti.iM  VBBQ  Mi:mi'iutM.  oiom.wi  ipsk  i.uat 
i)i  x  vkuiu.  J  Meirurius  fuil  Jovis  fllius,  <>\  Maia 
Atlantis  iilia  genitus;  hahilusesl  Deus  sermonis 
cl  facundiae  :  dienis  est  Mercurius  ,  quasi  mc- 
'luurius.id  esl  lnedins  inu>r  honhnes  currens  , 

•COnNKl..    A   L.VPIDK.      TOM.    X. 


APOSTOI.ORUM.  Cap.  XIV. 

inquit  Arnobius,  el  S.  Augustinus  1.  i.  Civit. 
c.  Iti.  eo  quod  sermointerhomines  curatmedius. 
(ira^ce  dictus  est  £,;//«  ,  llermes,  (isque  Trisme- 
^ristus,  id  est,  ter  maximus)  v-o-roi  V>w  xalfiiiyaaiiit, 
quod  loqui  excogitaverit  ct  machinatus  sit ,  ait 
Plato  in  Cratylo,  ct  ibidem  Proclus  :  vel  ut  Pha- 
vorinus  ,  a^o  -.ri  ttpa,  id  est  annuntio.  Unde  el  Iris 
dicta,  quasi  nuntia  Deorum,  cceli  et  pluviae.  Ilinc 
Horat.  1.  1.  Carm.  ode  10. 

Mercuri  facunde  nepos  Atlanlis  ; 
Qui  feroscultus  homiuum  recenlum 
Voce  formaslicatus ,  et  decora; 

More  palajslrx , 
Tecanam  magni  Jovis,  ct  deorum 
Nunliiim,  curvajque  lyraj  parentem. 

Inde  et  mercihus  praeerat  :  inde  Mercurium 
uuncupatum  csse  censet  Festus,  quasi  mercium 
c.uram ,  eo  quod  inter  vendentes  el  ementes 
sermo  sit  medius,  quo  paciscunlur  et  contrac- 
luin  ineunt.  Ideoet  alasin  capite  elpedibus  ipsi 
addunt  volenles  signare  veloccm  ferri  per  aera 
sermonem  :  ideo  et  nuntius  dicitur  quia  pcr 
sermonem  omnia  enunliantur,  ait  S.  Augus.  1.7. 
Civit.  c.  \U.  Hinc  secundo,  Mercurius  dictus  est 
Deusoralorum,  mercatorum,  negotiorum,  pa- 
laestrae,  viarum  et  itinerum  dux  :  unde  pedibus 
ejus  dant  talaria,  eumque  Alitem  et  Alipcdem 
vocant.  Denique  dictusest  cordis  etsermocina- 
lionis  Dominus,  ralionis  ct  veritatis  Deus.  Hinc 
victimarum  linguas  offerebant  Mercurio ,  teste 
Homero.  Ita  Pierius  Hieroglyp.  1.  33.  c.  &0.  et 
^2.  Ubi  addit,  Malhematicos  docere ,  linguam 
regi  a  slella  Mcrcurii;  sicut  splen  regitur  a  Sa- 
turno,  hepar  ii  Jovc,  sanguis  a  xMarle,  cor  et  ce- 
rebrum  ix  Sole,  renes  el  genitura  a  Venere,  sto- 
macbus  a  Luna.  Tertio,  Cicero,  Aristidcset  alii 
tradunl,  Mercurium  invenisse  non  tantum  lilte- 
ras,  scd  et  musicam  et  pahestram  ,  luclamque 
ac  Geometriam.  Lnde  a  Caleno  in  Suasoria  , 
Mercurius  vocatur  artium  omnium  parens.  Id- 
circo  MaiasetJovis  filius  dicitur,  hoccst,  -.^  nb 
■/'A  <?fo*ocio>;  ,  eo,  quod  ex  mente  et  prudentia 
oratio  dicatur  :  vel,  ut  Phurnulus  ait,  ideo  Maia 
nalus  esi.  id  est,  ex  speculatione  et  inquisilione, 
.«zrKenim,  id  cst,  obstetrix,  quae  obstetricandi 
olliciuin  parturienlibus  gerit,  ita  dicta  est,  quod 
scrutando  et  inquirendo  foeltis  in  lucem  produ- 
cat.  Juniorem  quoquc  cllingebant  Mercurium, 
eo  quod  non  senascat  oralio;  et  quadratum  , 
propter  lirmitatein  et  veri  siMmonis  robur. 
Ouario,  Mercurius  crat  caduccator ,  intcrpres  , 
praco  et  nuntius  deorum  ad  homincs  :  uude  ab 
Orpheo  vocatur  Jovis  angelus  ct  ab  Hesychio 
vJiyytUt  :  quia  Evangelium ,  id  est  bonum 
nunlium,  affert.  Hinc  ct  pingitur  cum  caduceo 
ac  duohus  draconibus  virga  implicalis  ,  quod 
hoc  inilium  fueral  Mercurio  pacis.  Quocirca 
Marlialis  dc  co  sic  canit.  I.  7. 

Cyllenes,  coeliqae  decus,  fecunde  minister  , 

Aurcn  cui  lorto  virga  dracone  virel. 

lsidoms  vero  :  Mercurius,  inquit,  virgam  tenei, 

qtne  serpenles  dividit  id  est  venena  :  nam  bel- 
lantes  et  dissidentes  iiUerpretum  oratione  se- 
dantur.  Virgilius  autem  /i.  .Eneidos  sic  dc  co 
canit. 

Tum  virgam  cnpit  :  liac  animas  ille  evocatOrco. 

Undea  Laertio  vocatnr  qua?stor  animarum,  quod 
eas  post  mortem  suscipiat ,  quasi  potcstatcm 
habens  tam  in  ca?luni.  qnam  in  infernum.   Hinc 

5! 


.\-l  CUAIAJEMAWA  LN  ACTA 

ci  Nomius,  id  esllegifer,  quod  Leges  Icrat,  apel- 
latur  seque  ac  ■/yrM-.ri  ,  id  esl,  graticB  dutor. 
ihcc  Giralclua  Syntagm.  I.  9.  et  Pierkis  liierogl. 
I.  33.  Denique  proverbium  esl ,  '«'»«5  ^it-M , 
id  est,  rommiuiis  Mcrcurius .  significans  opcs  et 
bona  incommuoe  esse confercnda,  pubUcsque 
ntililati  studcnduin,  de  quo  Lueianus  in  Yolis. 

Paulus  ergo  wjcatur  Mercurias  :  Primo,  qnia 
Barnabae  non  lanium  erat  interpres,  sed  et  dnx 
verbi  :  facuudia  enim  praeccllebal  Barnabam. 
Secundo,  quia  non  tantnni  eloqnens  erat,  sed 
et  eflicax  in  dicendo.  Unde  S.  Hieron.  Apolog. 
ad  Pammacb.  pro  lib.  conlra  Jovin.  Qaolicscum- 
quc,  ait,  Paulum  Apostolttm  Ugo,vidcor  mihinon 
verba  audire ,  scd  lonitrua  ,  ctc,  quocumque  ret- 
pexeris  fulmina  sunt.  Tertio ,  quia  pollebat  sa- 
pientia  ,  eaque  verbis  exprimebat  :  unde  Festus 
praeses  eain  adinirans,  dicebat :  Insanis  Paulc ; 
midKC  te  littcrce  adinsaniam  couverlunt,  Aclor.  2G. 
■2l\.  Quarto,  quia  in  tertium  calum  raptus 
cccleslis  videbalur  oralor,  et  nuntins  e  calo 
ad  bomines  missus ,  qui  non  nisi  calestia 
spirans,  bomines  Orco  addiclos  revocare , 
calesles  efficere  ,  et  in  caluni  transmittere  sa- 
tagebat;  ideoque  draconum ,  id  est  dicmonum  , 
suggestioncs  discussit,  bella  et  liligia  sustulit, 
pacem  plenam  induxit,  legemetgratiam  Chrisli 
propagavit,  totique  orbi  communem  fecit. 

12.  Sacerdos  quoque  Jovis,  qui  (scilicet  Jupi- 
tcr,  ut  patet  Graeco,  non  sacerdos)  eiut  ante 
civitatem.  ]  q.  d.  Qui  (Jupiter)  in  suburbiis 
suam  habebat  aram  et  templum,  rcque  ac  suum 
sacerdotem  et  sacrificuhun.  Ila  Grfcce  et  Syrus. 

Tauros  etcoronas.  ]  Id  cst,  tauros  coronalos. 
Est  hendiadys,  qualis  est  illa  Virgiiii  2.  Georg. 
Victori  velatum  auro  vittisque  juvencum,  id  est, 
velatum  aureis  vittis. 

Et  coronas.  ]  Quas  capiti  victimae,  puta  tauri, 
imponebant,  iisque  ilhim  coronabant ,  ut  signi- 
licarent  victimam  hanc  dariJovi,qui  est  rex 
regum.  Unde  et  apud  Persas,  non  lantum  sacer- 
doles  cjus  coronas  gestabant  in  capile,  sed  et 
quotquot  praBsentes  aderant  :  quin  et  teinpli 
lores,  aras,  columnas,etc.  sertisetcoronis  exor- 
nabant.  Idem  fecere  Judaei  parta  victoria  1.  Ma- 
cbab.  k.  v.  57.  ldem  fecerunt  olim,  et  etiamnum 
faciunt  Chrisliani.  UndeS.  Paulinus  in  natali  3. 
S.  Felicis  ait  : 

Spargite  Ilore  solum  ,  praetexite  limina  serlis. 

Porro  corona  primitus  soliJovi  et  diis  dabatur. 
Corona  enim  symbolum  est  absolutae  perfec- 
tionis  cumnli  bonorum,  regni,  victoriae,  trium- 
phi,  felicitatis  et  gloriae,  quse  soli  Deo  competit. 
Audi  Plinium  1.  16.  c.  h.  Antiquitus  nulla  corona 
nisi  Deo dabatur  :  postea  heroibus  quoque  dala 
est.  Unde  subdit  Phnius  :  Feruntque  primum  om- 
nium  Liberum  patrem  iinposuisse  capiti  suo  ex  he- 
dera;  postea  deorum  lionori  sacrificantes  sump- 
sere ,  victimis  simul  coronatis.  ldem  1.  12.  c.  19. 
Coronas  ex  cinnamo  inlerassili  auro  inclusas  , 
primus  omnium  in  templis  Capilolii  et  Pacis  dica- 
'■it  Imper.  Vespasianus.  Ita  Pausanias  in  Eliacis  , 
uir-morat  Jovemex  auroetebore  factum  ac  olea 
coronatum  in  sede  sua  sedere.  Vidc  Tertull.  lib. 
de  Coronamilitis.  Hoc  exemploSamii  ob  placa- 
tum  sibi  abiEsopo  (ut  habet  ejus  vita)  Crcesum, 
jEsopo  ad  eos  redeunti ,  velut  salutari  cuidam 
numini,  coronas  allulerunt.  Hinc  irrisus  fuit  Me- 
lellus  Pius,  qui  se  in  llispania  Deum  faciebat,  dum 
patiebatur  sibi  in  transenna sedenli  d  demisso  Vic 


APOSTOLOIILM.  Cap.  XiV. 

toricB  simulacro ,  cum  toniiruum  nuiiimialo  strc- 
pitu,  sicuti  capiti  c.cvlcsli,  coronas  imponi ,  sibiqiu: 
adeo  supplicari ,  ait  Valer.  Max  1.  9.  c.  1.  ct  Ma- 
crob.  1.  2.  Saturn.  c.  lli.  Victimas  ergo  corona- 
banl,  quia  Deo  coronato  non  uisi  coronata  ,  iil 
est,  absoluta,  selecla ,  perfecta  el  eximia  offc- 
renda  sunl.  Unde  Ovid.  15.  Metamorpb. 

Viclima  labecarens,  ct  prastantissima  forma 
Sislitur  ante  aras,  vitiis  praisignis  et  auro. 

Ibidem  lib.  1.  Faslor. 

Siaie  coronali  plcnum  atl  praesepe  juvenci. 

Ita  Iphigenia  Agamemnonis  lilia  ,  cuin  immo- 
landa  duceretur  ad  sacrificium,  coronala  fuit  , 
tesle  Euripide  in  Ephigenia.  Plutarcb.  quoque 
in  Paulo  Emilio  :  Post  hos  ,  inquit,  ducebantur  , 
auralis  cornibus  armenlales  boves  cenlum  viginti, 
mitris  ornati  et  coroltis.  Insuper  saepe  coronae  hce 
erant  ex  illa  herba,  vel  ilore,  qui  Deo,  cui  sacri- 
ficabalur,  eral  sacer;  puta  ex  hedera,  si  Bac- 
cbo  ;  ex  pinu,  si  Pani ;  ex  olea,  si  Mmervae,etc, 
sacrificaretur  :  communiicr  tameneranlex  cu- 
pressu,  quia  hrec  erat  feralis,  indexque  mortis 
Unde  Prudent.  in  Apoth. 

Pontificum  feslis  ferienda  securibus  illic 
Agmina  vaccarum  stelerant,  vilulasque  revincta 
Fronle  coronatas  umbrabal  torta  cuprcssus. 

Antb  ja^uas.]  Tigurina,  ad  vestibtda;  ulruni- 
que  enim  significat  Graecum  nj»iflws ,  et  vesti- 
bula  ,  sive  alria  domorum,  sunt  iu  introitu  ea- 
rum  juxta  januas.  Syrus,  ad  fores  atrii ,  ubi 
commorabantur ,  scilicet  Paulus  et  Barnabas  lli 
civitate.  Sacerdos  ergo  Jovis  habilans  exlra  ci  - 
vilatem  juxta  fanum  Jovis,  non  ibi  voluit  sacri- 
ficare  Paulo  et  Ban-abae ,  ulpote  absentibus  el 
degentibus  incivilale,  sed  comitalus  turba  po- 
puli  cumpompaingressuseslcivilatem,  adiitquc 
domum  ,  in  quam  peraclo  miraculo  fngieptes 
humanas  laudes,  ait  Cajetanus,  se  receperant 
Apostoli ,  ibique  ante  januam  voluit  eis  sacrifi- 
care  :  quod  illi  videntes  ,  e  domo  exilierunt,  el 
sacrificium,  imo  sacrilegium  probibuerunt. 

VoLEBATSACRiFiCARE,]lamMercurioquam  Jovi, 
id  est,  tam  Paulo  quam  Barnabae  :  ulrumque 
enim  credebantesse  Deum.  Ita  Syrus.  Sic  Nabu- 
chodonosor  Danielem,cum  ei  exposuissetsuum 
somnium  ,  adoravit,  et  hostias  ct  incensum  prai- 
cepit  ut  sacrificarent  ei,  Daniel.  2.  L\6. 

13.  Quod  ubi  audierunt  ,  ]  scilicet  lam  voces 
clamantium  :  Dii  similes  hominibus  ad  nos  des- 
cenderunt;  quam  strepitum  et  apparatum  sibi 
sacrificare  volentium.  Habebant  enim  tlomum 
linguarum  ,  aeque  ac  caeteri  Aposloli,  ac  proindc 
Lycaones  lycaonice  loquentes  recte  intellige- 
bant,  esto  id  negare  videatur  S.  Chrysost. 

Conscissis  tuistcis  suis.]  Solebant  enim  Judaei 
audientes  blasphemiam  et  sacrilegium  (quale 
hoc  erat  sacrificare  Apostolis  quasi  diis)  in 
ejus  detestationem  et  execrationem  scindere 
vestes,  ut  hoc  signo  sibi  cor  intimodolore  langi, 
et  quasi  scindi  testarentur;  ac  blaspbemiam 
cum  blasphemo  dignam  esse  quae  plane  dirum- 
peretur  et  discinderetur.  Quocirca  vestes  fre- 
quentius  scindebant  a  collo  secundum  humeros 
usque  ad  pectus,  ubi  est  cor  el  doloris  sensus, 
ul  tradunt  Hebraei  in  libro  Misnaiotb  de  volum. 
parvo  c.  3.  Idem  fecisse  jEneam  tradit  Virgil. 
iEneid.  5. 

Tum  pius  /Eneas  humeris  abfcendcre  vcstem  , 
Auxilioque  vocare  dcos  cl  lcndcre  palnias. 


COMMENTARIA  LN  ACTA 

Exilierijnt,]  tUtni  o/ic«j  ,  id  est,  insilierunt  in 
turbam,  ut  eam  compescerent;  sicut  herus  in- 
silit  iu  domuin  incendio  ilagruntem,  ut  illud  ex- 
linguat. 

Moral.  discehic,  quam  Aposloli  alieni  fuerini 
abhonoris  ambUu,  acvicissim  quam  zelosi  ho- 
noris  divini,  Ut  iiluui  a  se  amolirentur ,  invio- 
latumque  Deo,  quasi  dchiium  et  proprium  con- 
«ervarent.  Vide  hic  S.  Chrysost.  ample  dehumi- 
liiaiis  laude  disserenlem. 

14.  MORTAI.ES  SUMUS,  6IMILES  VOIUS  HOMINES.  ] 
(jraece  ifiouiwSntt  tojuv  ifttv  &v&pwitoi  ,  id  esl,  nos 
.•imiUbus  passionibus  ct  malisobnoxii,  (juibus  vos , 
. ■uiii.us  homines  :  inter  has  autem  passiones  et 
inala,  praecipua  est  mors.  Unde  Noster  apte  ver- 
lii,  mortales. q. d. Sumus  homines  mortales,  non 
dii  immortales;  praesertim  quia  tota  homiuis 
vito  est  cursus  ad  mortem,  imo  perpetua  etlonga 
quacdam  mbrs.  Nam  ut  ait  S.  Gregor.  homil.  37. 
in  1a  angel.  Ipsequolidianusdefectus  corrupthnli^ 
quidest  aliud  quam  qutrdam  prolixitas  mortis. 

hinc  Moral.  ilisce,  conira  superbiam  cflicax 
remedium  esse,  memoriam  et  meditationem 
moriis.  Ila  Salomon  in  oinni  sua  gloria  dicebat. 
S;i[>.  7.  t.  Sum  quidem  et  c#o  morlalis  lionio,  simi- 
lis  otitnihus,  etc.  Et  AntiocbUs  humiliatus  et  per- 
'ussiis a  Deo  :  Justum  esl,  ait,  subdltum  esse  l)co, 
et  mortalemnon paria  Deo  sentire,  2.  Machnb.  9. 

TJ.  Alexander  Magnus,  testeCurtio,  In  morte 
ugnovil  sehomineminfirmum  etimbellem  :  En, 
■  iii,  morior,  quem  falso  Deum  cssc dicebalis.  Cons- 
lantitis  lui|).  Romam  ingrcssus,  Hormisdce  Porsae 
ostendens  ejus  magnificentiam,  pctiit  quid  sibi 

leea  viderelur?  Cui  ille  :  lioma,  aiquc  ac  dlibi, 
homva.es  moriuntur.  q.  d.  Mors  omnem  hanc 
magmficenUam  tecum,  cum  magoificis  tuis 
sepeliet.  Ita  Fulgos.  lib.  7.  c.  2.  Alfonsus  Arag. 
rex  rogatus,  quce  res  reges  ct  privatos ,  divites  ct 
imuperes,  claros  ct  obscuros,  denique  omnes  pror- 
sus  exeequaret?  respondit,  Cinis.  Quis  enim  ex 
cineribus,  aut  ossibus  humanis  lerra  erutis  dig- 
noscat,  dicantque.  Bic  fuit  rex;  ille  pleheius; 
Iiig  ilivcs ,  iiie  pauper?  Ita  Panorm.  fib.  'i.  fle 
GeaUs  Alfonsi.  i\am  nt  secundus  phitosophus, 
rogatus  ab  Adriano  Imp.  qiiid  esset  mors?  Res- 
pondit:  Morsest  eetemus  somnus,  dissotutio  cor- 
porttm,  divitum  pavor ,  patiperum  desidcrium , 
inevitabilis  eventus  ,  incerta  peregrinalio ,  latro 
hominis,  somni  patcr,  fuga  vitce  vivorum  discessio, 
resolutio  oinniitiii.  iia  Laortius.  QuoGirca  Muso- 
nius  interrogaius,  quis  optimc  exlremum  diem 
claudere  possct?  ait :  Qui  semper  postremum  vLke 
dieni  sibi  inslare  proposucrit.  Ita  Maxim.  scr.  36. 
Facile  cnitn  contenmit  omnia  qui  semper  cogitat  sc 
moritttrum,  ait.  Uieron.  ad  Paulinuni.  Hinc  Egyp- 
lii  cadaver  hgneum  in  convivio circumferebant, 
diceotcs  :  Tnhunc  intuens  potaetoblecta  tc,  talis 

<>si  mortem  futurus,  tesle  Herodoto  1.  3. 

A.XMMIANTF.S    V01US    AR    IIIS    VAMS  ,     ;"i    Jovo  , 

Mercurio,  aKUque  idolis,  quce  non  sunt  aliuid 
quam  vani  et  mendaces  dii.  convkuti  w>  Deum 
unou  ,  |  vi\  nin  ,  el  vcrum.  Nam  .  ut  ail  Laclanl. 
lib.  1.  dc.  lalsa  Religione  0.  11.  Jupitcr  »iorl,tlis 
.'itn,  imbccillis  ei  nihiti :  quippe  qui  potuit  ct  iunc 
■uin  nasceretur  cxtingui  (a  patre  Saturno)  sicut 
,  ratcrejus  ante  genitus  extinctus  est;  qtusi  vivere 
■otuissel,  nuntqtiatn  minori  conccssissct  itnpcriutn  : 
ipse  autnn  furlo  sercaltts ,  furiimque  nutritus  , 
.  sive  Zr.j  appcllattts  cst,  non  ,  ttti  isli  pulant  ,a 
lervorcignis  calestis  (quasi  ^b  tou  :eTv,  id  esl  fcrvorc 
qtmsi  ipsc  sit  fcncus  cl  fcnikii  subsiantia,  uti 


APOSTOLOP.UM.  Cap.  XIV. 

censuit  Tertull.  1.  1.  contra  Marc.  cap.  13.; 
quodvita: sit  dator.  vcl  quodanimanlibas  inspiret 

unimas  :  qttam  enim  possit  inspirare  animam , 
qttam  ipse  accipit  aliunde?  sed  quod  prinuts  ex  (i- 
Ik  ris  Salurnimaribas  vixcrit  ,  latitans  in  spectt. 
Lndo  Seneca  in  Hercul.  furcntc  : 

.OniiJ  ?  qui  gubernat  aslra,  qui  uuL»m  (jualil, 
Num  laluil  infans  rupis  exesae  specu  ? 

Subdil  Lactanlius  Jovis  libidincs,  fraudes,  rnpi- 
nas,  elc.  Similiter  Mercurias  fttr  ac  nebttlo,  ijaitl 
ad  famam  sui  reliquit ,  nisi  mcmoriam  fraudurn 
siiarum?  Ccclo  scilicet  dignns ,  qttia  paUtstram  du- 
ruit,  et  lyram  primus  invenit ,  inqtiit  Laclant. 
ibidem  c.  10.  Dnde  Mercurius  a  Poctis  vocatui 
furum,  furtornm,  sonini  et  fraudum  Dcus.  Yidc 
S.  Aug.  I.  7.  Civit.  c.  9.  et  seq. 

15.  DlMISIT    dl.Mls    INGREDl  VIAS  SUAS ,  ]  SCqtli 

fiuas  concupisceulias,  errorcs  et  ficta  numina. 
misit  autem,  non  quasi  cis  omnc  virlutis  ei  Ve 

ritatis  anxiliiini  abslulcril.  Sic  cnim  ncccssario 
errassent,  ct  impic  cgissent,  ac  proiude  nou 
peccassent.  Nam  nsquc  adco  peccatura  volun- 
larium  est  malum,  ut  nullo  modo  sit  pcccaturn, 
si  non  sit  voluntarium,  ait  S.  Atigust.  lib.  de 
Vera  Relig.  cap.  1A.  Scd  quod  generalia  ei  mo-  ' 
dica  dumtaxat,  gratiaeet  iidci  praesidia  cis  elar- 
gitus  sit  spccialia  et  magna  rescrvans  Christo 
ci  legi  gratiae;  idque  ex  arcano  ejus  judicio  ci 
heneplacito.  ltasc  explicat  Apostolus  dum  sub- 
dit  :  El  quidcm  non  sine  leslimonio  semetipsttm 
reiujuit ,  ctc.  Et  Rom.  1.  20.  docct,  Centiles  po- 
luissc  et  debuissc  Dcumcx  crcaturis  agnoscere, 
imo  multos  agnovisse  :  Detts  enim  illis  manifes- 
lavit.  Invisibilia  enim  Dei ,  per  caqtuv  facta  sunl 
intellecla  conspiciuntttr ,  sempiterna  qttoque  ejtts 
virltts  ct  divinilas,  ita  ttt  sint  inexcusabiles  :  qttia 
cttm  cognovissent  Deum,  non  sicttt  Deum  glorift- 
caverunt ,  ncc  gralias  egerunt  :  propterca  ,  ait , 
tradidit  illos  Detts  in  desideria  cordis  eorum ,  elc. 
Vidc  ibi  dicta,  el  S.  August.  Epist.  69.  cap.  2.  et 
S.  Prospcrum  lib.  1.  de  Vocat.  C.ont.  cap.  l\.  5. 
et  scq. 

Impie  ct  imperile  Cahinus  hiCC  adaptai  Lc- 
clesiae,  quasi  illam  pari  modo  permiscrit  Dcus 
irc  in  errores,  doncc  veniret  Calvinus,  qui  illos 
sua  luce  dispelleret :  illud  cnim  est  gentilismus 
et  paganismus,  aliud  Chrislianismus  etEcclesia, 
<pi;c  cst  tlomus  Dei ,  columna  et  firmamenlum 
veritalis,  ut  ait  Apost.  1.  Timoth.  3.  15.  cuin 
qua  Christus  sc  mansiiriim  promisit  usque  ad 
consummationem  saeculij  Matth.  ult  vcrs.  ult. 

1(5.  Dans  PLUviAsJqua?  tcrramfnccundcnt ,  ad 
producenda  omnia  fructnum  gcnera.  Porro  in 
Egypto,  ubi  non  pluit,  Deus  loco  pluviae  dal 
Nilum  <|ui  statis  temporibus  cxundans,  eam  fa- 
cit  fcrlilissimam,  adco  ut  olim  horrcum  Roma- 
norum  vocarclur.  Memorabile  est  quod  scribil 
Socrates  lib.  1.  Histor.  cap.  \h.  Cttm  Gcntitcs,  ait. 
afflrmareM  Serapidcm  csse ,  qui  Mlum  ad  agros 
.Egypti  irrigandos  inlroduccrct ,  propterea  qtiod 
iilna  quteddm  ,  id  est  mcnsura,  aqua:  inttndantis . 
in  templum  Serapidis  esscl  dcportata;  Impcrator 
(ConstanlinusMagnnsJ  utnam  illam  ad  Ecclcsiam 
Alexandrinam  transfrri  jubct,  quasi  mensuram 
cxundantis  Nili  Scrapidi  adimens,  et  Dco,  eujus 
cral,  asscrilicns.  Cum  autcm  sermo  percrcbescc- 
rct ,  Nilum  prte  Scrapidis  ira  dcinccps  minime 
inundttturum ,  non  modo  flumcn  anno  scqttcnli  ex- 
tra  ripas  difjtuxit ,  scd  etiam  indc  rcipsa  ptanttm 
ftictum  cst,  Nit>nn  non  propter  hujusmodi sttper- 


ViU  QOMMENTARIA  IN  ACTA 

stiliqiam  Religionem ,  scd  propter  divince  provi- 
denticB  decreta  inundare  consuevisse.  Similc  est 
quod  scribil  Sozomenus  1.  7.  c  '20.  Cum  Theodo- 
sius  lmp.  ait,  iUolorum  ,  ac  consequenter  J\iti 
(quem  quasi  Deum  suum ,  ob  foccundalionrm 
agrorum,  colebant/Egyptii )  cultum  publico  eclicto 
susttttisset ,  Nilus  tunc  solito  tardius  ad  primum 
c.vundationis  gradum  constitit.  Jndignabantur 
erg  ALgyptii ,  qtiod  non  liceret  sibi  more  solito 
\ito  sacriftcare ,  ut  ab  eo  exundalionem  impelra- 
rcnt.  Verum  Pauto  post  adeo  prceler  solitttm  inlu- 
muit  et  exundavil  ,  ut  Mgyptii  melucrent ,  ne 
.Itcxandropotim,  quce  Libyce  pars  erat,  inundaret. 
Unde  in  thcatris  exclamabant ,  quod  (luvius,  vetul 
scncx  ac  delirus  ,  cminxisset ,  ac  ex  co  plttrimi 
.Egyptii  patria  sapcrstitione  damnata,  ad  Chris- 
tianismum  transicrunt. 

Tempora fiujctifeba. ]  Suis  enim  temporibus 
sibi  invicem  succedentibus,  varios  fructus  et 
fruges  producit  Deus,  quibus  homini  fastidium 
adimat,  et  perpetua  novitatc  appetitum  acuat 
ct  oblectet.  Sic  cesaris  succedunt  ficus,  ficubus 
pruna,  prunis  pyra,  pyris  poma,  pomisuvne,  etc. 
Unde  Joannes  Alba  Electorum  caput  94.  per 
bypallagcn  sic  exponit :  Dans  tempora  fruclifera, 
bocesl,  dans  fructus  tcmporibus  suis.  Vide  si- 
miles  c.  1.  18. 

17.  Vix  sedaverunt  turuas.  ]  Sacerdotis  Jovis 
nulla  bic  fit  mentio.  Unde  suspicalur  Dionys. 
Carthus.  eum  cum  audiret  Jovem  suum  a  Paulo 
despiciel  vanum  vocari,  venerationem  in  odium 
Pauli  convertisse,  eoque  reliclo  domum  abiisse. 

Supervknerunt  autem.  ]  Studio  id  fecerunt  ex 
zelo  Judaismi,  et  odio  Gbrisiianismi  ac  Pauli  ut 
illiim  everterent. 

18.  Persuasis  turbis.  ]  Quod  Paulus  et  Barna- 
bas  quasi  novorum,  non  deorum ,  sed  daemo- 
num  essent  praecones  ideoquc  exitium  urbi  al- 
laturi,  forent  lapidandi  et  occidendi ,  Iconii, 
quasi  magi ,  paulo  ante  lapidati  fuerant.  Unde 
Graeci  quidam  codices  sic  habent :  Et  cum  illi 
forttter  dispularent  persttaserunt  turbis ,  ut  abeis 
desciscerent  dicentes,  quodnihit  veri  dicerent ,  scd 
omnia  mentirentur. 

LapidantesquePaulum,]  >tTasavT£?,  id  est ,  cum 
(apidassent  Paulum.  Unde  videtur  Paulus  solus  , 
quia  dux  erat  verbi ,  lapidatus  ,  non  Barnabas, 
idque  intra  civitatem  :  nam  paulo  post  traxe- 
runt  extra  civitalem  exislimanles  eum  mortuum 
csse ;  Syrus,  propterea  quod  putarent  eum  mor- 
tuum  esse.  Cadavera  enim  eflerebant  extra  civi- 
tatem,  ne  eamcontamiuarent,  et  in  agris  sepe- 
liebant.  Lapidalur  hic  Paulus,  quia  prius  lapi- 
darat  ipse  Stephanum  :  congrue  ergo  palitur  id 
quod  alteri  irrogavit.  Sed  irrogavit  ut  Saulus  , 
patilur  ut  Paulus. 

Moral.  disce  hic  vulgi  mobilitatem  et  incons- 
lantiam  :  Paulo  ante,  imo  eodem  ut  videtur,  die, 
Paulum  et  Mercurium  adorare  volebat,  mox  ad 
sibilum  Judaeorum,  eum  ut  sacrilegum  lapidat. 
Vide  dicta  Num.  11.  U.  et  Num.  20.  3. 

19.  ClRCUMDANTIHUS  AUTEM  EUM  DISCIPULIS.  ]  Ut 

\  el  mortuum  sepelirent ,  uti  vult  Cajetan.  vel 
vivum  tegerent  et  Judasis  absconderent.  Ita  Ly- 
ran.  et  HugO. 

Surgens.  ]  Miraculo  Deus  illico  restituit  sani- 
tatem  et  vires  Paulo,  ut  qui  lapidibus  obrutus, 
confractus  ct  quasi  cnecatus  jacebat ,  illico  sur- 
geret,  ac  postridiequasi  valens  validusque  per- 
gerctin  Derben.  lta  Lyran.  Dionys.  ct  Lorinus. 
Sic  S.  Sebastianus  sagitlis  conlixus,  ac  pro  mor- 


\POSTQJtpaqM.  Cap.   XIV. 
luo  relictus,  illico  Dei  virtute  convaluii  adiens- 
qne    Diocletianum   ejus    impiam    crudelilatem 
redarguit,  ut  habent  ejus  Acta. 

20.  Cumque  Evangklizassknt.  ]  Ecce  persecn- 
lione  creseit ,  non  decrescit  animus  virtusqti.c 
Paulo,  ui.  illico  valentius  et  audacius  iisdem  iu 
locis  quibus  lapidibus  fuerat  appetitus,  Evange 
lizet.  Unde  S.  Gregor.  31.  Moral.  c.  15.  vel  juxia 
aliam  ediiioncm  25.  Paulum  vocatequum  gene- 
rosum  Dei :  Ecce,  ait,  lapidibus  obruitur ,  nec  la- 
mcn  ii  veritatis  sermone  removelur.  Occidi  potest , 
superari  non  potest :  velut  exlinclus  extra  urbem 
projicilur ,  sed  inlra  urbem  die  alio  itlcesus  f/rtedi- 
cator  invenilur.  O  quam  forlis  httic  viro  inest  in- 
firmitas!  6  quamvictrix  pcvna!  6  quam  domina- 
trix  patientia !  Ad  arguendum  repulsione  provo- 
calur,  ad  prcedicandum  salutem  ptagis  crigitur  , 
et  ad  propellendum  taboris  Lassitudinem  pccna  re~ 
fovelur.  Ita  S.  Abraham  Ercmita ,  uti  referl 
S.  Ephrem  in  ejus  Viia,  missus  adconvertendum 
Paganos,  feros  et  barbaros,  ab eis assidue  irrisus, 
vexatus,  verberalus,  sed  fortior  assurgens,  ei 
majorem  amorem  semper  ostendens,  per  trien- 
nalem  hanc  palientiam,  amorem  etconslantiam 
tandem  eos  convcrtit.  Ergo  tu  ne  ccde  malis ,  sed 
conlra  audentior  ilo. 

21.  QUONIAM  PER  MULTAS  TRIIUJLATIONES.  ]CrUX 

cnim  a  Deo  statula  est  via  paradisi,  quamChris- 
tum  inire,  et  nobis  praeire  voluit.  Inferthine 
S.  Hieron.  epist.  ad  Ocean.  de  ferendis  opprobi. 

Si ,  inquit,  pcr  mutlas  tribulationes  quibusdam 
coelestis  regni  aditus  aperitur ,  itlis  utique  claudi- 
tur,  quinolunt  sttstinere  vel  paucas.  Idemepist.  1. 
ad  Heliodorum  ;  Delicatus,  inquit,  es,  si  et  Itfc 
vis  gaudere  cum  scecttlo ,  et  postea  regnare  cum 
Christo.  Scripsit  hac  de  re  toium  caput  ultim. 
lib.  2.  de  Imilat.  Chrisli  noster  Thomas  Theodi- 
daclus  (falso  Gerson  indigitatus)  aureis  refer- 
tum  gnomis  ;  illudque  hac  sentenlia  concludit : 
Omnibtts  crgo  perlectis  et  servatis,  sit  ista  finalis 
conclusio  :  quoniam  per  multas  tributationes  opor- 
let  nos  intrare  in  regnum  Dei.  Porro  dixit  hoc 
Paulus  occasione  perseculionis  suae,  quam  as- 
sidue  patiebatur  a  Judaeis ,  ne  Gentiles  conversi 
ea  offensi,  resilirent  a  fide,  prassertim  cum  simi- 
lia  eis  ob  fidem  pati  contingeret.  Pracmunit  ergo 
eos,  ut  sciant  sibi  causa  fidei  multa  esse  tole- 
randa. 

Nota  rboporlet.  q.  d.  Necesse  cst,  ita  fieri  de- 
bet,  aliter  fieri  nequit :  idque  primo,  quia  ita 
sanxit  et  decrevit  Deus.  q.  d.  jEterna  et  irrevo- 
cabili  Dei  lege  sancitum  est,  ut  via  ad  ccelum 
sit  tribulatio  :  et  ab  hoc  decreto  neminemexcc- 
pit,  sed  eo  omnes  inciusit :  ergo  nemo  ab  eo  se 
excipiendum  putet  :  velis ,  nolis ,  crux  ab  aeterno 
a  Deo  decreta ,  tibi  subeunda  est :  subi  ergo  eam 
volens;  ne,  si  nolens  ;  poenam  libi  duplices,  ac 
meritum  etcoronam  amittas.  Secundo,  oportet, 
quia  decet  et  congruit,  ut  tantum  Dei  regnuni 
emereamur  heroicis  operibus,  agendo  et  pa- 
tiendo  multa  ardua  pro  Deo  et  coelo  :  nec  enim 
datur  corona,  nisi  post  agonem.  Non  enim  sttnt 
condignce  passiones  hujus  ttmporis ,  ad  futuram 
gloriam ,  quce  revelabitur  in  nobis.  Quociraa  Joan. 
Abdas  dixit ,  portam  cozii  esse  tnjuriarum  perpes- 
sionem.  Hcec ,  inquit,  est  porta  Dei,  per  quampa- 
tres  nostri  per  muitas  tribulationes  et  injttrias 
gaudentes  ingressi  sunt  civitatem  Dei.  lta  in  Vilis 
Patr.  lib.  3.  n.  8a.  auctore  Ruffino.  Et  num.  85. 
narratur  de  alio,  qui  rogans  dicensque  :  Damiln 
Pater  unam  rem  quam  custodiam,  et  satcer  per 


COMMENTABIA  IN  ACTA 
ram;  audivit :  Si  potueris  injuriari  et  a/fici  con- 
viliis,  et  portare  ac  taccre ,  magna  rst  lurc  re& , 
et  super  alia  mandala.  Terlio,  oportrl ,  quia 
Christus  caput  nOslrum  pcr  cruceni  iqgresuus 
estin  caitum  :  membra  autem  decetconformari 
suo  capili.  Si  enim  compatimur,  c,t  congUfrifiea- 
bimur,  Rom.  8.  17.  Quarto,  oporlet ,  quia  Pa- 
triarch»,  Apostoli ,  Martyres,  Virgines,  Anaclio- 
relae,  Sanclique  ad  unum  omnes  hac  via  ingrcssi 
iunt  in  coelum  :  nosergo  diversam  ingredi  non 
ronvenit.  Quinto,  oportet,  cjuia  tribulalione  ve- 
luli  nitro  et  lixivio  pcccata  expiantla  siinl  ot 
concupiscentiai  motus  restinguendi ,  el  expur- 
gandi.  Sexto,  oportel ,  quia  vila  haec  plena  est 
miseriis,  tentationihus,  persccutionihus  ,  etc. , 
quas  nemo  evadere  potest.  Quocirca  Ptolemaeus. 
ut  hahetur  in  preefatione  Almagesti,  inter  alias 
gnomas  hanc  edidit  :  Qui  in  munclo  pcrmanere 
voluerit ,  cor  paticns  adversitatibus  prceparet.  Et 
Menander  :  Necesse  est  mortalem  mulla  pcrpcti 
mala.  Solon  vero  Croeso  regi  dilissimo  heatum 
se  aestimanti  :  O  Crase,  inquit,  liomo  cst  quce- 
dam  gravis  calamitas.  Quare  anle  mortem  nemo 
beutus  censendus  est.  Mgre  accipit  id  Crccsns, 
sed  reipsa  id  verum  esse  didicil ,  quando  captus 
a  Cyro  rogoque  adjudicatus,  Solon,  Solon,  in- 
quit,  quam  vera  dixisti !  ita  Herodotus  1.  1.  Quo- 
circa  Seneca  1.  1.  de  Vita  heata  c.  15.  Ad  hoc 
sacramentum ,  inquit,  adarli  sumus ,  ferre  mor- 
talia ,  nec  pcrlurbari  his  quai  vetare  noslrai  potcs- 
lalis  non  cst.  In  regno  nali  stimus  :  Deo  parere  li- 
bcrtasest.  Septimo,  oporlet,  quia  qui  pietati  studet 
hostes  hahet  infensissimos,  nimirum  daemones 
omnes,  munrium,  carnem,  ac  soepc  amicos, 
cognatos,  fratrcs  et  parentes,  qui  eum  tentanl: 
vexant,  trihulant,  juxla  illuri  :  Omncs  qui  pie 
volunt  vivcre  in  Ckristo  Jcsu,  perseculioncm,  pa- 
tientur ,  2.  Timolh.  3.  12.  Octavo,  oportet ,  quia 
riulcia  non  meruitqui  non  gustavit  amara  :  nemo 
eniin  sentit  quani  dulce  sapiat,  nisi  qui  sensit 
quam  amarum  desipiat.  Hinc  Christus  favos  post 
fclla  gustavit ,  ail  Tertull.  de  Corona  mililis  c.  lh. 
post  gustalum  enim  fel,  optime  sapit  mel.  Sic 
oenopolac  ut  vina  sua  hospitibus  commcnrient, 
eis  lihanria  dant  nonnulla  insipida  et  acerha. 
Cum  proficisserer  Homam  per  Germaniam,  vir 
prudens  hoc  mihi  deriit  consilium  :  in  hospitiis 
hospiti  vinum  propinanli,  roganlique  num  ho- 
num  sit,  responrieto,  esse  honum,  illurique  lau- 
riato  :  tum  enim  melius  et  melius  riahit,  ut  os- 
lendat  se  optimis  vinis  ahunriare.  Si  enim  riicas 
usse  malum  ,  Uludque  vituperes,  hospes  riahit 
ppjus  semper  et  pejus,  ut  cogaris  repelere  prius, 
tlicereque  illuri  fuisse  longe  melius.  Itaque 
inihi  res  evenit.  Sic  ctDcus  congrue  suis  eleclis 
riat  hic  fel,  et  vinum  austcrum  trihulationis,  ut 
post  illuri  eis  melius  sapiat  mel,  et  nectar  con- 
solationis  et  fruilionis  Dei  incoelo.  Virie  riicia  de 
tribuiationis  utilitate  Gen.  c.  22.  1.  et  c.  33.  in 
fine,  et  c.  /i2.  v.  21.  Rom.  8.  17.  Daniel.  II.  85. 
et  alihi.  Ka  S.  Crhanus  Pontifex  magister  S.  Cas- 
ciYuv ,  cum  einn  in  carcere  inclusum  visitarenl 
Fortunatus  et  Justinus  Presbyteri,  nentesquc  rii- 
cerent  :  Ora  pro  7iobis  sanctissimc  Patcr ,  quia 
tempus  pcrsccationis  imminct;  responriit :  NoUte 
e x  lior  flere ,  scd  rnagis  gaudetc ;  per  multasniini 
tribulationes  oportct  nos  introire  inregnian  Dci, 
ac  paulo  post  productus  ari  tribunal  gloriosum 
martyrium  ohiit  anno  Christi  233.  Ita  habent ejus 
Acla.  J 

22.  Btcvh  constitvisseijt  im.is  PF.n  BIN0UL&8 


APOSTOLOMJM.  Cap.  XIV. 

Ec(;li;si\s  Puksiivi  i:iios.]GriCce /:.:'>To.^y,-t,-,(aiuri 
Erasmus,  Pagninuset  Tigurina  (etinnuitSyrus 
vcrlunt,  cum  per  suffragia  elegissmt ,  vel  creas- 
sent  eis  Presbylrros,  quasi  hi  Preshyteri  creati 
.sinl  a  laicis,  pula  sulIVagiis  populi  ;  xeyowfa 
enim  esl  manus  exicnsio,  solehat  enim  populus 
manum  elevando  fene  suffragium.  Hocverm 
est  iu  crealione  .MagislraKmin  civilium,  al  noi; 
Ecclesiasticorum  :  bi  enim  non  a  laicis,  sed  ah 
Kcclesiaslicis,  puta  ah  Episcopis,  creanlur  et  or- 
dinanlur. 

Id  ita  esse  patetPrimo,  quia  -o  y.^:^-^".-^-^ 
spectat  Paulum  etBarnabam,  non  populum,  ut 
patet  intuenli  textum.  Ergo  Paulus  et  Barnabas 
<!rantz£tpo'rov''!5avr:?>  i(i  esl,  manus  extendentes,  sivc 
manus  imponentrs  super  Presbyleros,  atque  bac, 
manuum  impositioue  eos  sacro  rilu  ordinantes, 
non  populus. 

Secunrio,  quiaPaulus  1.  Timolh.  h.  V.  1U.  ^oti, 
ait,  negligere  graliam,  qiuc  tibi  data  est  pcr  im- 
positionem  maniuun  Prrsbytcrii ,  id  esl,  roelus 
Presbyterorum.  Presbyteri  ergo  manus  impo- 
nebant  ordinandis,  nou  laici.  Et  c.  5.  22.  Manus 
cito  nemini  imposucris.  Et  2.  Timoth.  1.  6.  Ad- 
moneo  te  ut  resuscites  graliam  Dei ,  quce  est  in  le 
perimpositioncmmanuum  mcarum,  non  populi. 

Tertio,  quia  xayoTovfa  in  novo  Testamento  est 
Zttpodtai*,  id  esl,  manus  impositio,  hoc  est,  sacra 
Ordinatio ,  ut  patet ex  locisjamcitatis:  idquedi- 
serte  riocet  S.  Chrysost.  hom.  10.  in  e[)ist.  1.  ad 
Timoth.  S.  Hieron.  in  c.  58.  Isaiae,  Theodor.  ).  1. 
Histor.  c.  9.  et  Graeci  passim,  qui  x8«soto»«-/  to- 
cant  Ordinationem,  qua  Episcopi  manus  non 
elevant  ad  dandum  suffragium,  seri  imponunt 
ordinanrio,  ut  eum  Episcopum  vel  sacerriolem 
consecrent.  Iriem  patet  ex  canon.  1.  Aposlol.  et 
exConcil.  Nicaeno,  quoricitatTheorior.  loco  jarn 
riicto,  et  Concil.  Laodicen.  c.  5. 

Quarto,  idem  patet  ex  coniinua  et  immemo- 
rabili  praxiEcclesiae,  qua;  Ecclesiic  mioislrqs 
constituit  per  impositionem  manuum  Episcopi, 
non  per  suffragia  populi ;  csto  aliquanriq  Bpls- 
copi  ex  inriulgentia  concesserint  populo  jus  eli- 
genrii  et  praesentandi  ordinandos,  uti  etiamnum 
multi  principes  habenl  jus  patronatus  prcesen- 
tanrii  Abhales  ct  Episcopos  :  verum  ita  ,  ut  eos 
non  conslituant,  nec  orriinent,  scd  constituen- 
doset  ordinanrios  offerant  Pontifici. 

Quinto ,  quia  ila  Christus  per  se  orriinavit  Apos- 
lolos  in  Episcopos  et  Presbyteros,  sine  ullo  po- 
puli  suffragio.  Atque  idem  facere  jussit  Aposto- 
lis,  non  solum  suo  exemplo  ,  sed  et  verho  , 
dicens  in  ultima  coena,  cum  eos  ordinavit  Sa- 
cerdotes  :  llocfacite.  Christus  enim  instituitmo- 
(lum  orriinandi ,  aeque  ac  confcrondi  reliqua  Sa- 
cramenta. 

PRESBYTEROS,]tum  suminos , idest ,  Episcopos; 
lum  minores,  iri  est  Sacerriotes.  Episcopi  ergq 
nominc  Presbyterorum  compreheuduntur,  uti 
dixi  1.  Timoth.  3.  v.  1.  et  S. 

Et  OBASSBNT  cim  jr.jiXATiOMRts.  ]  Est  hyslc- 
rologia,  oratio  enim  et  jejunium  prcemissum 
fuit  Ordinalioni  Preshyterorum,  seque  ut  pr.c- 
missum  fuit  in  Ordinatione  Pauli  et  Barnabie, 
cap.  precedenti  v.  2.  et  3.  atque  etiamnum  pra- 
mittitur  Orriinationi,  quce  proinrie  fit  praevio  je- 
junio  quatuor  temporum.  Iriipsum  liquct  (l\ 
Grasco,  ubi  non  cst  conjunctioetc. ,  sed  tantum 
aoristus  rr:oiEuCa,«tvot,  irt  est,  postquam  orasscnt. 
q.  d.  Cum  post  orationem  et  jejunium  consti- 
tuissent  cis  Presbyteros.  Porro  I.yranus  per  ora- 


COMMF.NTAMA  IN  ACTA 

lionem  accipil  liic  sacrificiuin  Missoc  :  in  ea 
-  :ii;n  es<  BOiemnis  et  publica  orallo,  in  qua 
proinde  ordinari  solent  Ecclesice  ministri.  Vide 
(licta  capitc  pr&bederiti  v.  2.  ct  3. 

Cohmendaverxint  (puta  Paulus  et  Barnabas 
cos,  fldeles  Lyslrenses,  Iconienses,  etc.  cum 
Presbyris  qUos  eis  constituerant)  Domino  in 
(ui  m  '<  i.i  diderunt.  ]  Ut  is  eos  iii  fide  suscepta 
conservaret  et  promoveret.  Minus  recte  ergo 
uonnulli  inverse  sic  explicant.  q.  d.  Fideles  con- 
versi  commendarunt  Pauluin  et  Barnabam  Do- 
mino,  ut  is  eorum  iter  et  prsedicalionem  diri- 
;:cii  t  ci  secundarel ,  utpote  «i  quem  crcdiderunt, 
id  est.cujus  providentiaB  toios  se  commiserunt 
ci  tradiderunt. 

:'i.  Attamam.  jPerperarii  Vatabl.  legit,  Ilaliam. 
Sie  etlnterpres  Syri  male  legit  et  vertit,  Lita- 
teia  ,  cuni  alio  puncto  legere  etvertere  dcbuisset 
Lalalia ,  id  est,  in  llcdiam.  Longe  enim  aberant 
bi  Aposloli  ab  ltalia  :  ncc  Paulus  venit  in  Italiam 
anle  anniim  secunduni  Ndronis  ,  quoRomam  ad 
rnm  vinclus  missus  est  a  Festo,  Actor.  27.  1. 
F.rranl  ergo  qui  aliter  scntiunt.  Atialia  urbs  est 
ci  regio  in  Pamphylia.  Ita  Ptolemaeus  lib.  5.  c.  6. 
nl  StrabO  lib.  14.  Vel  certejuxta  Pergamum,  cu- 
ius  re\  fuil  AltaluSj  unde  vestes  Attalicae,  qiuc 
ibi  fiebani.  Opus  enim  Attalicum  esl,  in  quo  sla- 
minibus  sericis  aurea  subtegmina  iniexuntur  : 
uos  telam  auream  vocamus.  De  quo  Plinius  1.  3. 
c.  ii8.  Acum  faccrc  Phryges  invenerunt ,  ideoque 
Pltrygiones  appettali  sunt.  Aurum  intexere  in  ea- 
dein  Asia  invenit  Alialus  rex  :  undenomen  Atta- 
licis.  Colorcs  diversos  piclur*  inlexere  Babylon 
maximc  cclcbravit ,  el  nomen  imposuit.  Plurimis 
rrro  liciis  texerc ,  quce  polymita  appellant.  Alexan- 
dria  insliluit  Scutulis  dividcre  Gallia. 

25.  Unde  euanttraditi  gratt.e  Dei.  ]  Puta  tra- 
diti  Spirilui  sancto,  eos  exposcenli  ac  dicenti 
c.  13.  2.  Segregate  mihi  Saulum  et  P,arnabam  in 
opus,  ad  quod  assampsi  eos.  Spiritus  sanclus 
enim  est  Spiritus  gratiee,  qui  gratis  et  copiose 
snis,  prcesertim  proeconibus ,  dona  quadibet 
graliarum  ad  ministeriumbocopportuna  aspirat 
et  subminislrat.  Gratia  ergo  Dei  bic  significat 
Spiritus  sancli  directionem,  roboralionem,  il- 
Instrationem,  quibus  animabat  Paulum  et  Bar- 
nabam,  eosque  suo  spiritu  et  zelo  igniebat  ad 
eOicaciter  ct  ardenter  evangelizandum ,  et  ad 
patrandum  miracula,  quibus  converterenlur 
Gentiles,  Secundo,  traditi  gratia? ,  U\  est,  gra- 
tirito  apostolatni  et  legationi  ad  Gentes  :  apos- 
tolatus  enim  ingens  est  gratia.  Undc  nonnuli 
per  bvpallagen  sic  exponunt  :  ubit  traditi  erant 
graiicc  Dei,  id  est,  ubi  tradila  erat  eis  gratia 
Ordinationis  et  apostolatus,  hocest,ubi  ordi- 
nati  eranl.  Episcopi,  et  constituti  Apostoli  jussu 
Dei.  Tertlo,  « gralice  notat  faustas  Antiochen- 
sium  Prcsbyterorum  et  fidelium  apprecationes, 


APosTOi.onrv.  Cap.  xiv. 

quibus  Paulo  et  Barnabffi  abeiinii])iis  utl  aposto- 
latum  omnia  fausta,  onmemque  Dei  gratiaui  et 
benedictionem  apprecabantur  commendanles 
eos  Deo  ejusque  misericordiae  el  gralifc  (Jnde 
banc  gratiam  explicans  Lucas  v.  26.  ait,  Quanla 
fecisset  Deus  cumillis:  Deus  enim  ejusque  gra- 
lia,  erat  quasi  pajdagogus  et  auriga  Pauli.  Hic 
sensus  videlur  planissimus,  ul  Paulus  dicatur 
traditus  gratine  Dei  per  hypallagen,  hoc  est. 
commendatus  Deo,  qui  omnis  gratise  liberalis- 
simus  est  donator  viris  Aposlolicis. 

In  opus  (adopus  aposlolalus)  quod  cOkplk- 
verunt,]  id  est,  fideliter,  picne  et  perfecte  obi- 
verunt.  SicPaulusjubeiTimoibeoepist.  2.  c.  h.b. 
dicens  :  Ministcrium  tuum  imple.  Bt  Cbristus  an- 
gelo,  id  estEpiscopo,  Sardensi  arguens  dicit 
Apocal.  3.  2.  Esto  vigilans ,  et  confirma  cceiera 
qua?  moritura  erant ;  non  enim  invcnio  opera  tua 
plcna  coram  Deo  mco.  Vide  ibi  dicta.  Baronius 
censct ,  Barnabam  et  Paulum  in  hoc  opere  pere- 
grinationis  et  apostolatus  sui  posuisse  quinque 
annos.  Exisse  enim  Antiochia  ad  preedicnndum 
anno  Chrisli  kh.  qui  fuit  Claudii  Imp.  2.  vcl.  3. 
rediisse  vero  anno  Christi  49.  qui  fuit  Claudii 
septimus,  et  majori  ex  parte  oclavus. 

Et  quia.  aperuisset  Gentibus  ostium  fidei.  ] 
Hoc  est,  Gentes  per  praedicationem  vocasset  ad 
lidem,  ac  per  fidem  et  baptismum  vocasset  et 
admisissetin  suamEcclesiametccetumfidelium : 
Ecclesiae  enim  ostium  est  fides  et  baptismus.  Os- 
tium  ergo  fidci,  est  proedicatio  Evangclii  et 
fidei,  tum  externa  per  Paulum,  lum  interna 
per  Spirilum  sanctum,  qua  spiritus  sanclus 
intelleclum  et  voluntatem  movet,  ut  intendat 
praedicationi  externae ,  eique  credat  et  obediat; 
pcr  proedicationem  enim  quasi  per  ostium 
aurium,  sermo  fidei  fidesque  ingredilur  in  ani- 
mam,  ac  seipsam  anima:  insinuamet  pcrsuadet: 
alque  vicissim  aninia  ingredilur  in  fidem,  ei  se 
submitlendo,  credendoet  tradendoin  obsequium 
Dei,  Christiet  Apostolorum  ejus.  Sic  moraliter 
Deus  fidelibus  aperit  oslium  humilitatis,  palien- 
tiae,  charitalis,  vitae  religiosee  et  Apostolica', 
dum  eis  inspirat  pias  affectiones ,  motus  et  dcsi- 
deria  humilitatis,  patientiae,  charitalis,  viise 
religiosae  et  Apostolicaj,  juxta  illud  quod  ail 
Chrislus  de  sua  passione  etobedienlia  usque  ad 
mortem  crucis,  Isaiae  50.  5.  Dominus  Deus  ape- 
ruit  milii  aurem :  ego  autem  non  contradico  >  re- 
irorsumnon  abii. 

Mouati  sunt  autem  tempus  non  modicum  cum 
discipulis,]  Anliochiae.  Baron.  censet  Paulum  et 
Barnabam  post  reditum  Antiochiaj  mansisse 
biennium ,  puta  anno  Christi  69.  et  50.  usque  ad 
Concilium  primum  Hierosolymitanum,  quod  ce- 
lebratum  esse  asserit  anno  Cbristi  51.  dc  quo 
capite  sequcnti. 


— =sX>^*)gO<^*e*<< 


COMMKNTAMA  IN  ACTA  APOSTOLOMJM.  Cap.    XV. 

CAPUT  DECIMUMQUINTUM. 

SYNOPSIS    CAPITIS. 

ANTIOCHI«  ORITUR  QUvESTIO,  AN  GeNTILES  CiIRISTIANI  DLBEANT  CIRCUMCIDI  ET  SERVARE 
LEGEM  MOYSI?  Ad  EAM  SOLVENDAM  MITTITUR  AD  APOSTOLOS  HlEROSOLYMAM  PaLLLS  CUM 
BARNABA.    APOSTOLI    COGUNT  PRI.MLM  CoNC.ILIUM,    IH    QUO    RESPONDENT  ET    DEFIMLNT, 

Christianos  non  obligari  lege  Mosis.  Hbspqnsuh  hoc  Antiochiam  refekt,  Palli  S 
et  Barnabas;  qui  paulo  post  separati,  Paulo  assumente  Silam  ,  Barnaba  Joannem 
Marcum,  pergunt  evangelizare  Gentibus. 

t  quidam  dcscendentes  dc  Judaea ,  docebant  fratres :  Quia  nisi  ciroumci- 
damini  secundum  morem  Moysi ,  non  poteslis  salvari.  2.  Facla  ergo 
seditione  non  minima  Paulo  et  Barnahre  adversus  illos ,  statuerunt  ut 
ascendcrent  Paulus  et  Barnabas,  et  quidam  alii  ex  aliis,  ad  Apostolos  el 
Presbyteros  in  Jerusalem ,  super  hac  quaestione.  3.  Illi  ergo  dcducti  ab 
cclesia  ,  pcrtransibant  Phcenicen  et  Samariam ,  narrantes  conversio- 
?cfi£ii^^5?3ncm  Gcntium  et  faciebant  gaudium  magnum  omnibus  fralribus.  4.  Cum 
autem  venissent  Hierosolymam  ,  suscepti  sunt  ab  Ecclcsia  ,  et  ab  Aposlolis  ,  et  senio- 
ribus ,  annuntiantcs  quanta  Dcus  fecissct  cum  illis.  5.  Surrexerunt  autem  quidam  de  haeresi 
Pharis?eorum  ,  <jui  crediderunt,  diccntes  :  Quia  oportet  circumcidi  eos,  praeeipere  quoquc 
servare  legem  Moysi.  6.  Convcneruntque  Apostoli  et  seniorcs  videre  de  verbo  hoc.  7.  Cum 
nutem  magna  conquisitio  ficret ,  surgens  Petrus  dixit  ad  eos :  Viri  fratres ,  vos  scitis  ,  quoniam 
ab  antiquis  diebus  Deus  in  nobis  elegit,  pcr  os  meum  audire  Gentes  verbum  Evangelii ,  el 
crcdere.  8.  Etqui  novit  corda  Deus ,  testimonium  perhibuit,  dans  illis  Spiritum  sanctum,  sicuf 
ct  nobis,  9.  et  nihil  discrcvit  intcr  nos  et  illos,  fide  purificans  corda  eorum.  10.  Nunc  ergo 
quid  tcntalis  Deum  ,  imponere  jugum  super  cervices  discipulorum ,  quod  neque  patres  nostri  , 
ncquc  nos  portare  potuimus?  11.  Sed  per  gratiam  Domini  Jesu  Christi  credimus  salvari, 
qucmadmodum  et  illi.  12.  Tacuit  autem  omnis  multitudo :  et  audiebant  Barnabam  et  Paulum 
narrantesquanta  Deusfecisset  signaet  prodigia  in  gentibus  per  eos.  13.  Etposlquam  tacuerunt, 
respondit  Jacobus ,  diccns :  Viri  fratres,  audite  me.  14.  Simon  narravitquemadmodum  primum 
Dcus  visitavit  sumere  ex  Gentibus  populum  nomini  suo.  1 5.  Et  huic  concordant  verba  Prophe- 
larum,  sicut  scriptum  est:  1G.  Post  luec  revertcr,  et  resedificabo  tabernaculum  David,  quod 
decidit :  ct  diruta  ejus  reaedificabo ,  ct  erigam  illud :  1 7.  ut  requirant  caeteri  hominum  Dominum , 
et  omnes  gentcs  ,  super  quas  invocatum  est  nomen  meum  ,  dicit  Dominus  faciens  haec. 
18.  Notum  a  soeculo  est  Domino  opus  suum.  19.  Propter  quod  ego  judico,  non  inquietari  eos 
qui  cx  Gentibus  convertuntur  ad  Deum.  20.  Sed  scribcre  ad  eos  ut  abstineant  se  a  contamina- 
lionibus  simulacrorum  ,  et  fornicatione  ,  et  sufTocatis,  et  sanguine:  21 .  Moyses  enim  a  tempo- 
ribus  antiquis  habet  in  singulis  civitatibus  qui  eum  pradicent  in  Synagogis ,  ubi  per  omne 
sabbatum  legitur.  22.  Tunc  placuit  Apostolis,  ct  senioribus  cum  omni  Ecclesia  ,  eligere  viros 
ox  eis,  ct  mitterc  Antiochiam  cum  Paulo  et  Barnaba  Judam  ,  qui  cognominabatur  Barsabas,  et 
Silaui ,  viros  primos  in  fratribus.  23.  Scribentcsper  manus  eorum  :  Apostoli  et  Seniores  fratres , 
his  qui  sunt  Antiochi?e,  ct  Syrire ,  et  Cilicire,  fratribus  ex  Gentibus,  salutem.  24.  Quoniam 
;iudivimus  quia  quidam  cx  nobis  exeuntcs ,  turbavcrunt  vos  verbis  ,  evertentes  animas  vestras , 
quibus  non  mandavimus:  25.  placuit  nobis  collectis  in  unum  ,  eligere  viros  et  miltcre  ad  vos, 
eum  charissimis  nostris  Barnaba  et  Paulo.  26.  Hominibus ,  qui  tradiderunt  animas  suas  pro 
nomine  Domini  noslri  Jesu  Christi.  27.  Misimus  ergo  Judam  et  Silam  ,  qui  et  ipsi  vobis  verbis 
leferent  eadem.  28.  Visum  est  enim  Spiritui  sancto,  et  nobis ,  nihil  ultra  imponere  vobis  oneris, 
quam  haec  nccessaria  :  29.  ut  abstineatis  vos  ab  immolatis  simulacrorum ,  et  sanguine ,  et 
suffocato ,  et  fornicatione ;  a  quibus  custodientes  vos ,  bene  agetis ,  Valete.  30.  llli  ergo 
diroissi ,  descenderunt  Antiochiam ,  et  congregata  multitudine  tradiderunt  epistolam.  31 .  Quam 
cnfl  logissoHt  ,  gnvisi  sunt  stiper  consolalione.  32.  Judas  autcm  et  Silas ,  vt  ipsi  cum  oscnt 


?';8  GOMM&NTARIA  IN  ACTA  APOSTOLOIUJM.  Cap.  XV. 

Prophelae ,  verbo  plurimo  consolali  sunl  fiatres,  et  confumaverunt.  33.  Faclo  autom  ibi 
..iiquanlo  tempore  ,  dimissi  sunl  cum  paee  a  fralribus,  ad  cos  qui  miserant  illos.  34.  Visum  esL 
autem  Silae  ibi  remanere  :  Judas  autem  soli;s  abiit  Jerusalem.  35.  Paulus  autem  et  Barnabas 
(lemorabantur  Antiochia? ,  docentes ,  et  evangelizantes  cum  aliis  pluribus  verbum  Domini. 
30.  Post  aliquot  aulem  dies,  dixit  ad  .Barnabam  Paulus  :  Reverlentes  visitcmus  fralres  per 
nniversas  civitates ,  in  quibus  praedicavimus  verbum  Domini ,  quomodo  se  habeant.  37.  Barnabas 
autem  volebat  sccum  assumere  ct  Joannem  ,  qui  cognominubatur  Marcus.  38.  Paulus  autem 
rogabat  eum  (  ut  qui  discessisset  ab  eis  de  Pamphylia  ,  et  non  isset  cum  eis  in  opus )  non  debere 
reeipi.  39.  Facta  est  autem  dissensio,  ita  ut  discederent  ab  invicem  ,  et  Barnabas  quidem 
assumpto  Marco  navigaret  Cyprum.  /i0.  Paulus  vero  electo  Sila  profectus  est,  traditus  gralia; 
Dei  a  fralribus.  41 .  Perambulabat  autcm  Syriam ,  et  Ciliciara  ,  confirmans  Ecclesias:  prcecipiens 
custodire  praecepla  Apostolorum,  et  Seniorum. 


1.  Etquidam  descendentes  de  Jud.ea.]  JucKti 
•Tgo  hujus  Htis  et  quaestionis  fucrc  auctores  ; 
nam  pro  suojudaismo  certantes,  praelendebant 
solis  Judaeis  promissum  et  missum  esse  Mes- 
siam,  ejusque  gratiam  et  salutem;ac  proinde 
(ientiles  non  csse  capaces  Messiae  et  Christia- 
nismi ,  nisi  prius  fiant  Judaei.  Horum  auclor  fuit 
Cherintus,  leste  Epiphanio  hacresi  28.  et  Philas- 
trio  lih.  de  haeret.  8.  Hic,  inquit,  sub  Apostolis 
<iucestumem  sedilionis  commovit ,  dicens  deberecir- 
rumcidi  Iwmincs  :  cujus  causa  contra  ipsum  et 
hairesin  ejus  decreverunt  de  suis  Actibus  Apostoli 
sententiam,  non  deberc  jam  homines  j udaismo ,  id 
est  circtcmcisioni ,  aliisque  talibus  superstitionis 
vana  parere  carnalibus,  qui  de  Gentibus  venienles 
i  redebanl  in  Christum  Dominum  nostrum  Salvalo- 
rcm.  Idem  habet  S.  August.  in  catalogo  haeresum, 
et  S.  Hier.  epist.  89.  Unde  et  Cherintus  fideles 
concitavitcontraS.  Petrum,  eo  quod  baptizasset 
Oornelium  ,  ut  vidimus  cap.  10.  et  rursum  con- 
citavit  Judaeos,  utPaulum  quasi  judaismi  hostem 
caperent,  uti  audiemus  cap.  21.  Cherinti  assecla 
fuit  Ebion  qui  mentiebatur  Paulum  esse  Genti- 
lem,  sed  factum  esse  proselytum,  ut  Hieroso- 
lymis  filiam  sacerdotis  in  uxorem  ducere  pos- 
set  :  vertrm  hac  spe  dejectum,  factum  esse 
hostem  Judaeorum  et  judaismi.  Ita  Epiphanius 
haeresi  30. 

Quia  nisi  circumcidamini,]  sub  circumcisione 
per  synecdochen,  totam  legem  Mosis  et  judaismi 
iutellige ,  hujus  enim  initium ,  ingressus  et  pro- 
frssio  erat  circumcisio,  aeque  ac  baptismus  le- 
gis  novae  et  Christianismi,  ut  docet  Apostolus 
(ialat.  5.  3. 

Secundum  mouem  Moysi  ,]  a  Mose  praescriptum 
iu  lege.  Unde  Syrus  verlit,  ritu  tegis. 

2.      FACTA    ERGO     SEDITIONE.  ]     GraCCe    cxsec.);   xzi 

c,:/;t<je4);,  id  est,  facta  contenlione  et  diceptatione : 
-j-,it  enim  significat  non  tantum  seditionem,  sed 
•  I  secessionem  ,  dissensionem ,  discordiam,  certa- 
men ,  contentionem  :  et  sic  Noster  Interpres  su- 
jnit  hic  sedilionem  pro  secessione  et  acri  con- 
tentione.  q.  d.  Pauluset  Barnabas  secesserunt, 
et  dissenserunt  a  Cherinto  Judaizantibus,  atque 
«:ontra  eos  acriter  conlenderunt,  Gentiles  non 
debere  circumcidi  et  servare  legalia.  Unde  Syrus 
vertit,  ortus  est  tumuttus  plurimus  el  disceptatip. 
V.x  clamosa  enim  contentione  partium  liligan- 
lium  oritur  tumultus,  schisma  et  seditio.  Est 
«aiachresis  et  metalepsis:  seditio  enim  ponitur 
procontentione,  ex  qua  consequi  solet  :  alioqui 
Paulus  proprie  sediliosus  dici  nequit,  sedpotius 
Ciif-rintus  el  Judaizantes  :  cum  seditiosis  autem 
s»Hliiiose  iigcndum  ;  sicut  enim  belliim  hon  nisi 


bello  propulsatur,  sic  et  tumultus,  non  nisitu- 
multuseditiononnisiseditione,contentiononnis 
contentione  superaturet  sedalur.  Nisi  enim  haere 
ticis  fortiter  sese  opponant  Catholici,  suosque 
omnes  in  partem  suam  ad  resistendum  evocent,  a 
factioneetfurore  haereticorum  opprimenlur.  Di- 
citur  enim  seditio  quasi  seorsumitio.  Unde  Cicero 
lib.  6.  de  Republ.  C.  7.  declarat  sedittonem  a 
dissensione  civium  dictam  esse,  quod  seorsum- 
eant  alii  in  alium.  Idem  actione  3.  in  Verrem  : 
Malus  civis ,  inquit,  improbus  Consul,  seditiosus 
homo  Cneuis  Carbo  fuit.  Sedilio  ergo  bona  ,  vel 
mala  est,  prout  causa  bona,  vel  mala  est.  De- 
nique  sediiio  haec  potius  populo  tribuenda  est, 
quam  Paulo.  q.  d.  Populus  fidelis  audito  jugo 
legis,  quod  ei  imponere  volebant  Judaizanies , 
concitavit  lumultum  et  seditionem,  ac  tumul- 
tuans  adortus  est  Paulum  et  Barnabam,  eosque 
coegit  insurgere  contra  Judaizanles,  ac  populi 
libertatem  Christianam  propugnare. 

Ut  ascenderet  Padlus.  ]  Cum  Tito,  ait  Theo- 
dor.  quem  maxime  impetebat  Cherintus,  ejus- 
que  asseclae ,  eo  quod  cum  esset  Gentilis,  et 
conversus  ad  Christum  a  Paulo,  non  tamen 
fuisset  circumcisus,  uti  ait  Apostol.  Galat.  2. 
vers.  1.  Ubi  et  asserit,  se  non  tanlum  missum 
ab  Antiochenis,  sed  et  secundum  revelationem , 
est,  accepto  oraculo  jussuque  Dei  ascendissein 
Jerusalem,  ut  Evangelium.  quod  praedicahat 
Gentibus,  conferret  cum  Apostolis,  ne  Judaci 
criminari  possent,  eum  quasi  Christi  posthu- 
mum  dissentire  ab  Apostolis,  qui  cum  Chrislo 
vixerant,  ab  eoque  edocti  erant. 

Et  quidam  alii  ex  aliis.  ]  Ex  parte  adversa 
Cherinti  et  Judaizantium,  ut  utraque  dissiden- 
lium  pars  suas  raliones  proponeret  Apostolis, 
quibus  audilis  ipsi  pronuntiarent  sentenliam, 
litemque  deciderenl.  Minus  recte  aliqui  per  alios 
accipiunt  Tilum  et  alios  Paulo  et  Barnabac 
adhacrentes.  Nam  -ro  alii  ex  aliis,  significat  eos 
fuisse  ex  parte  adversa;  atqui  in  judicio  debet 
utraque  pars  audirj.  Ita  Mariana. 

Ad  Apostolos.  ]  S.  Petrum,  Jacobum  etJoan- 
nem,  ut  palet  Galat.  2.  9.  caeteri  enim  Apostoli 
dispersi  erant  per  orbem.  Joannes  enim  facilc 
Epheso  poterat  evocari ,  uti  et  Mathias,  et  si  qui 
alii  in  locis  vicinis  degebant.  Jacobus  aderat, 
utpote  Episcopus  Hierosolymorum.  Alter  enim 
Jacobus  Zebedaeis,  frater  Joannis,  jampridem 
erat  occisus  :  S.  Petrus  Roma  expulsus  cum 
caeteris  Judaeis  a  Claudio,  ut  patet  cap.  18.  2. 
pariler  in  Jerusalem  quasi  fidelium  matricem , 
nutu  Dei  redierat.  Hoc  ergo  Concilium  tribus 
primariis  Apostolis  conslabat.  Ita  Baronius.  Ad- 


COMMENTAMA  1N  ACTA 

dil  S.  Clemcns  lil).  G.  Constil.  cap.  12.  omncs 
duodecim  Apostolos  per  orbem  dispersos,  ins- 
linctu  Dei  in  Jerusalem  convenisse,  et  quaes- 
tionem  hanc  definivisse.  Verum  id  magnam  ha- 
het  diflicultatem.  Nam  Jacohus  Zcbedaci ,  qui  erat 
uouse  duodecim  Apostolis,  quemque  moxc.14. 
expresse  nominat  Clemens,  huic  Concilio  intc- 
resse  non  potuit,  utpoie  jam  pridem  occisus  ab 
Herode.  Quare  liber  liic  ii  Baronio,  Bellarmino 
el  aliis  censetur  apocryphus.  Nam  et  lib.  3.  c.  G. 
distinguit  Mariam  Magdalenam  a  Maria  sorore 
Lazari,  cum  constet  unam  eamdemque  fuisse, 
lib.  3.  c.  2.  quartas  nuptias  vocat  libidinem  et 
manifestam  impudicitiam.  lib.  7.  c.  24.  jubet 
servari  festum  sabbati,  seque  ac  Dominicae  I.  6. 
c.  14.  Jacobum  fratrcm  Domini  et  primum  Epis- 
copum  Hierosolymorum,  consliluit  exlra  nu- 
merum  duodecim  Apostolorum,  ponitque  ires 
Jacobos,  primum  Zcbcdaei,  secundum  Alpbaei, 
quos  ait  fuissc  Apostolos,  terlium  fratrem  Do- 
inini,  qucm  negat  fuisse  Apostolum,  scd  Epis- 
copum  dumiaxat  fuisse  asserit.  Eslo  haec  miti- 
gare  etexcusare  contendat  noster  Turrianus, 
qui  ccnsel  hos  libros  germanos  esse  S.  Clemen- 
tisct  incorruptos. 

ETPREsiiYTEnos.  ]  Tum  sacerdoles ,  tum  Epis- 
copos.  Episcopi  cnim  soli  sunt  judiccs,  habent- 
que  jus  suffragii  in  Concilio  :  Prcsbytcri  autem 
intcrsunl  ut  consiliaiii  et  doctores,  qui  contro- 
versiam  in  utramque  partcm  agilant  et  expli- 
cant,  ut  Episcopi  deindeeam  decidant.  Videlicl- 
larm.  lib.  1.  dc  Conciliis  c.  15.  et  16. 

5.  SunnEXEnuNT  autem  quidam.  ]  Haec  verba 
accipi  possunt  vel  ut  Pauli  etBarnaba?,  vel  ut 
Lucae  :  ut  Pauli  et  Barnabaj,  si  cum  Syro  subau- 
dias,  sed  inquiant  ,  quasi  liic  incipiant  ipsi  pro- 
ponere  suam  cum  Judaeis  controversiam  :  ut  Lu- 
cae,  si  dicamus  Paulo  perorante,  et  Gcnlium 
controversionem  celebranlc,  exsurrexissc  ejus 
advcrsarios  eum  criminantes,  quod  Centes  ad- 
mitleret  ad  Cbristianismum  ,  nec  tamen  cogeret 
cas  circumcidi,  ficriqueprius  Judaeos.  Iluncse- 
cundum  scnsum  videntur  prae  se  ferre  plana 
Lucaj  vcrba  :  et  verisimile  est  Pauli  accusalorcs 
et  hostcs,  eo  Joqucntecausamquesuam  agente, 
non  tacuisse.Priorem  tamen  exigerc  videturipsa 
narratio,  et  connexio  historiaj.  Planc  enim 
vidctur  Paulus  loquens  simul  statum  contro- 
versiae,  ob  quam  miltebatur,  exposuisse.  Idquc 
exposcitvox cos . ■  cum  subdil,  Diccntcs :  quiaopor- 
tct  circumcidi  cos  :  quos  ?  Utique  Gentiles  quo- 
rum  conversiooem  celebrabat  Paulus.  Sa^pe 
enim  Hebraji  suppositum ,  vel  nomen  substan- 
tivum  inteliigendum  reliquunt  ex  Historice  cir- 
cumstantia.  Idem  cxposcit  narralio  hujus  His- 
tonae,  quam  facit  sajtctus  Petrus  apud  sanc- 
tum  Clementcm  lib.  6.  Constit.  Apostolorum 
cap.  12. 

De  HiERESi  (secta)  PiiARis.EonuM.]  Eratharc 
pnmaria  secta  iudaismi,  quaj  proinde  acrius 
pugnabat  pro  judaismo ,  etiam  post  conversio- 
oem  adChristum,  ut  nobilitatem  suam,  quam 
nabuerat  et  acceperat  ex  judaismo,  tueretur. 
rharisau  hi  litem  moverant  Paulo  Antiocbhr, 
rutun  pariter  actores  contra  cumdem,  vcl  per 
se,  yel  persuos  apud  Apostolos.  Sinjuxtase- 
eumium  scnsum  jam  datum  magis  eos  fuissein 
Jerusaem,  dicito  subornatos  fuisse  a  Judaeis 
Antiochenis,Pauli  hoslibus,  ut  Judaismi  cau- 
■-Jin  contra  Paulum  Hierosolymis  agerent.  Pha- 
rURI  enun  erant  honorati  intcr  Juda-os,  ac  con- 
cprnel.  a  i  .\rinr.  tom.  X. 


APOSTOLORUM.  Cap.  XV. 

sequenter  et  inter  Christianos,  utpote  qui  ex 
Judceis  prodierant. 

Cincu.MCiDi  eos.]  Gentibis,  quorum  causa  liic 
agebatur,  quosque  nominavit  v.  3.  el  c.  prsce- 
denti  vers.  26. 

Pbjbcipkre  quoque  sERVAnn  ,  id  est,  ul  servent 
Gcntiles,  legem  MOYSi,]ajquc  ac  servant  Ju- 
daei. 

6.    CONVENERUNTQUE    APOSTOLI    ET    SeMORES.    | 

Puta  Presbyleri,  de  quibiis  vers.  2.  Hic  ergo 
fuitprimusconventusEcclesiajpiimumque  Con- 
cilium,  in  quo  acta  est  causa  Chrislianismi 
conlra  judaismum.  Porro  hoc  Concilium  cele- 
hratum  fuit  anno  l/i.  a  convcrsione  S.  Pauli,  ui 
ipse  ait  Galat.  2.  1.  qui  fuit  annus  a  passione 
Christi  16.  ab  ejus  nativitate  51.  Claudii  Impei . 
nonus  :  quo  anno  a  Claudio  Judaeos  expulsos 
fuissenoma,  et  consequenter  S.  Pelruni  tradit 
Orosius  I.  7.  Histor.  c.  G.  Ita  Baron.  Bellarm.  in 
Chronol.  Lorinus  et  Perer.  prajfalione  in  episl. 
ad  Bom.  disp.  1.  nu.  34.  licet  S.  Hieron.  el  alii 
numerando  illos  annos  \h.  non  a  conversione 
S.  Pauli,  sed  a  triennio  post  eam  acto  Damasci 
in  Arabia,  dequo  Galat.  1.  v.  18.  censeant  hoc 
Concilium  celebratum  triennio  tardius,  nimi- 
rum  anno  17.  a  conversione  S.  Pauli,  qui  fuit 
annus  Christi  hh.  Claudii  Imper.  12.  vel  13.  Vide 
dicta  Galat.  2.  1.  Sic  post  trecentos  fere  annos, 
puta  anno  Christi  325.  secundum  Conciliumce- 
lehratum  cst,  nimirum  Nicamum  primum  ,  sub 
Constantino  Imp.  et  Sylvestro  Ponlif.  in  quo  acta 
est  causa  divinitalis  Christi  conlra  Arrium.  De- 
indc  post  annos  56.  puta  anno  Cbristi  381.  suh 
Theodosio  seniore  celebratum  est  tertium  Con- 
cilium  OEcumenicum,  puta  Consiantinopolita- 
num  primum,  in  quo  acta  est  causa  divinitatis 
Spiritus  sancti  contra  Maccdonium.  Quartum 
Concilium  generale  fuit  Ephesinum,  celebratum 
anno  Domini  a30.  in  quo  acta  est  causa  unius 
personae  in  Chrislo  contra  Nestoriuin.  Quinium 
fuit  Chalccdonense  sub  Leone  1.  Pont.  et  Mar- 
cianolmper.  anno  Domini  451.  in  quo  acta  est 
causa  duarum  naturarum  in  Christo  contra  Eu- 
tbycheleni.  Ilisce  ultimis  quatuor  Conciliis 
S.  Gregorius  qualuorEvangeliis  honorcmhaberi 
voluit. 

7.  SunGF.Ns  PETnus,  ]  quasi  Princeps  Apostolo- 
rum  etPrimas  Ecclesiaa,  qui  audita  controver- 
siae  in  utramquc  parlem  discepf.atione,  hic  cam 
primus,  quasi  judex  definit.  Undcmoxejus  sen- 
tentiam  sequitur  S.  Jacobus,  et  cacteri  omnes. 
Ita  S.  Hieron.  epist.  89.  quae.  11.  esl  inter  epist. 
S.  August.  cap.  3.  ubi  ait,  Petrum  fuisse  prin- 
cipem  hujus  Decreti.  EtThcodor.  epist.  ad  Leo- 
nem  Papam  :  Si  Paulus ,  inquit,  prcvco  vcritalis, 
tuba  sancti  Spiritus ,ad  magnum  Pctrumcucurrit, 
ut  iis  qui  Anliochitf  de  lcgalibus  institutis  conten- 
debant,  ab  ipso  a/fcrrct  solulionem ;  multo  magis 
nos  qui  abjccti  smnus  ct  pusilli,  ad  Apostolicam 
vcstramsedcm  currimus ,  ut  Ecclesiarumrulncri- 
bus  medicinam  a  vobis  accipiamus.  Vobis  enim  pcr 
omnia  primos  csse  convenit. 

QlOMAM   AR   ANTIQUS  DIEBUS.  ]  1(1  CSt ,    jampri- 

dem,  jamdiu,  ab  olim ,  puta  primo  in  actu  exer- 
cito  a  conversionc  Cornclii,  quae  contigit  sub 
annum  Cbrisli  37.  uti  ostendi  c.  10.  in  fine  :  indc 
enim  computando  usque  ad  annum  Chrisli  51. 
quo  hajc  dixit  Pelrus  ,  lluxerunt  aimi  14.  de  qui- 
bus  recte  dici  potest,  Ab  antiquis  dicbus ,  puta 
ai)  initio  nascentis  Evangelii,  cl  praedicationis 
apud  Genlcs.  Secundo  iu  aclusignato  Matth.  16. 


2.)0  COMMliNTAlUA  IN  ACTA 

18.  ubi  Petrus  audhita  Christo  :  Tucs  petrus,  et 
super  Itanc  petram  cedificabo  Eccksiam  meam.  Id 
autem  dixit  Chrlstus  suh  annum  vitre  suae  33. 
hocest.ante  octodccimannos.  Aliqui  exponunt, 
d  diebus  antiquis ,  id  est,  ah  aeterno.  ItaProsper. 
lih.  2.  de  Vocat.  Gent.  cap.  18.  Verum  minus  gc- 
nuine. 

Deus  in  nobis  elegit  per  os  meum.  ]  q.  d.  Deus 
inter  nos  me  primum  et  principem  elegitApos- 
tolum,  percujus  os  Gentes  audiant  Evangelium 
et  credant.  S.  Chrysost.  prom  nobis,  legit  in  vo- 
his,  explicatque  in  Palastina,  vel  prwsentibus 
vobis. 

8.  ET  QUI  NOVIT  CORDA  DEUS,  ]  oxapSioyvtisYisSsbi, 

idest,  Deus  qui  est  cardiognostes ,  hocest,  ar- 
canorum  cordis  scrutator  et  inspector,scilicet, 
novit  corda  Gentilium  credentium  Evangelio 
sincere  queerere  Deum  ,  et  salutem  suam ,  ac 
proinde  capacia  esse  gratue,  justitiae  et  salutis 
allatae  a  Chrislo;  ac  consequentereos  admitten- 
dos  esse  ad  Ecclesiam  et  Chrislianismum.  Unde 
et  hujus  sincerilalis  et  capacitatis  testimonium 
perhibuit,  dans  illis  Spiritum  sanctum ,  in  visihili 
specie  ignis  vel  linguarum  ignearum  sicut  et 
nobis,  uti  dedit  Cornelio  ejusque  familiae ,  Ac- 
tor.  10.  Uh. 

9.  Et  nihil  discuevit  inter  nos  et  illos  ]  sci- 
licet  inler  Judseos  et  Gentiles  ,  quoad  gratiam, 
jusiitiam  et  salutem.  q.  Deus  non  est  acceptor 
personarum,  Judaeos  in  Chrislianismo  praeferat 
Genlilibus. 

Fide  puiuficans  corda  eorum.  ]  Occurrit  objec- 
lioni  judaizantium;  dicebant  enim :  Gentiles 
sunt  impuri ,  utpote  idololalrae  etscelerati :  ergo 
non  sunt  admittendi  ad  puritatem  Christianis- 
mi.  Respondet  Petrus,  Gentiles  in  gentilismo 
fuisse  impuros ,  sed  Deum  per  fidem  eos  pu- 
rificasse  tum  ab  idololatria,  tum  a  sceleribus  : 
per  fidem  enim  agnoverunt  idola  esse  falsos 
deos,  Deumque  verum  esse  unum  in  essentia, 
et  trinum  in  personis.  Rursum  per  iidem  purifi- 
cati,  idest,  justificati  sunt  a  pecccatis.  Intellige 
fidem ,  non  nudam ,  sed  sese  exerentem  in  ac- 
tus  spei,  contritionis,  charitalis  observationis 
mandatorum  et  bonorum  operum  ;  sive,utait 
Paulus,  fidem  quae  per  charitatem  operatur. 
Vide  canones  2.  et  3.  in  S.  Paulum. 

10.  Ninc  ergo  quid  tentatis  Deum  ?  ]  Tentat 
Deum,  qui  ejus  clara  certaque  dicta  et  jussa  in 
dubium  revocal.  Talis  enim  tentat  Deum  ,  an 
vereetserio,  non  joco  hoc  dixerit  et  jusserit; 
autcerte  an  in  dictis  etjussis  suis  sit  firmus  et 
constans.  q.  d.  Deus  clare  et  certo  manifeslavit 
suam  voluntatem  esse,  ut  Gentiles  admittan- 
tur  ad  Christianismum,  cum  in  eos  visibiliter 
misitSpiritum  sanctum;quid  ergo,  oJudaizantes, 
eam  in  dubium  revocatis ,  itaque  Deum  tentatis, 
an  serio  hoc  velit ,  aut  in  voluntate  sua  sibi  cons- 
tet  et  perseveret?  illud  enim  est  facere  Deum 
ludionem  et  ridiculum,  hoc  levem  et  incons- 
tantem.  Secundo,  tentatis  Deum  :  quia  cona- 
miniejus  voluntatem  agnitam  ad  vestram,  quae 
contraria  est,  inflectere  ,  ut  contra  id  quod  de- 
crevit,  imponatjugum  legis  Gentilibus  ,  quia  id 
vos  vultis  et  cupitis.  Tertio,  ait  Cajet.  tentalis 
Deum,  id  est,  ad  iram  et  vindictam  provocatis, 
dum  vultis  experiri  an  ipse  incredulitatem  et 
injuriam,  quamnon  credendo  ei  irrogatis,  ul- 
cisci  possitetvelit. 

Imponere,  ]  radriwM,  Tigurina  et  Pagn.  vertunt, 
ut  imponatur  ,  scilicot  a  Deo  ,  sive,  ut  imponnl 


APOSTOLOnUM.  Cap.  XV. 

eis  Deus  jugum  legis  penc  importabile  :  quod 
S.  Aug.  serni.  9.  dc  verbis  Domini  vocat  sarci 
naminnumerabilium  observationum,  qua  dura 
cervix  Judseorum  premenda  erat,  ne  ad  idola  et 
idololatras  respiceret.  \\.  Moses  1.  3.  Ductoris 
dubiorumc.G.numeratpr^ceptalegisaffirmativa 
218.  tot  quot  sunt  menibra  in  homine,  negatn  a 
vero  365.  tot  scilicet,  quot  sunt  dies  in  anno. 
Porro  Christus  non  aholevit  Decalogum,  puta 
praecepta  moralia  et  naturalia  legis,  sed  tantum 
caeremonialia  et  judicialia  :  quia  pro  cunclib 
laciniosae  legis  ceeremoniis  dedit  verbum  ab- 
breviatum,  id  est,  hrevissimum  fidei  et  dilec- 
lionis  praeceptum,  aitS.  Hieron.  in  Isaiae  c.  10. 

Neque  nos  portare  potuimus.  ]Hoc  est,  a?gre, 
difliculler  portavimus  :  impossibile  ergo  mo- 
raliter  hic  cape  pro  valde  difficili :  Deus  enim 
physice  impossihilia  non  preecipit,  hoc  enim  fa- 
ciunt  lyranni.  Quocirca  mulli  hoc  legis  jugum 
portarunt,  utEIizabeth  et  Zacharias,  de  quibus 
clicitur  Lucae  1.  6.  quod  erant  justi  ante  Deum, 
incedentes  in  omnibus  mandatis  et  justificationibus 
Domini  sine  querela.  Idem  dicitur  de  Davide  Ac- 
tor  13.  22.  de  Josue  cap.  11.  15.  de  Josia  U.  Reg. 
23.  25.  et  aliis. 

11.  Sed  ter  gratiam  Jesu  Christi  credimus 
salvari  quemadmodijm  et  illi,  ]  scilicet  patres 
nostri  Judaci  :  ergo  multo  magis  Gentiles  non 
nisi  per  gratiam  Christi  salvari  possunt.  Hinc 
patet,  neminem  ab  Adaelapsu  fuissejustificatum, 
nisi  per  gratiam  Christi.  Errarunt  ergo  Pelagia- 
ni,  qui  docuerunt;  homines  ante  legem  saivos 
factos  esse  per  naturam,  deinde  per  legem,  pos- 
tremo  per  Christum,  evacuantes  quod  dictum  esl , 
1.  Timot.  2.  5.  Unus  Deus,  et  unus  mediator  Dei 
et  hominum  homo  Christus  Jesus ,  ait  S.  Augustin. 
lib.  2  contra  2.  epist.  Pelag.  cap.  21. 

12.  Tacuitautem  omnis  multitudo.  ]  Hoc  suo 
silentio  reverens  Petrum,  ejusque  dicta  appro- 
bans,  ipsius  sententiae  definilioni  acquievit, 
eamque  confirmarunt  Pauluset  Barnabas,  nar- 
rantes  quanta  Deus  fecisset  signa  et  prodigia  i>i 
Gentibus  per  eos. 

13.  Respondit  Jacobus.  ]  Id  est,  orsus  eslpost 
Petrum  primus  sententiam  dicere,  Petriqut; 
sententiam  roborare  :  erat  enim  ipse  Hierosoly- 
morum  (ubi  Concilium  hoc  agebatur)  Episco- 
pus.  Unde  decehat  eum  primum  post  Petrum 
loqui.  Quare  incaute  et  falso  Abulens.  in  c.  17. 
Matth.  q.  13.  adl.  quem  sequitur  Calvinus,  cen- 
set  Jacobum  quasi  Episcopum  Hierosolymorum 
praefuisse  huic  Concilio,  et  quasi  majorem  Pe- 
tro  definitivam  pronuntiasse  sententiam.  Hanc 
enim  ante  Jacobum  pronuntiaret  Petrus,  quam 
Jacobus  secutusest,  adjungens  tamen  paucula, 
quae  Judaeos,  quorum  ipse  erat  Episcopus  pla- 
carent,  et  Gentibus  conciliarent.  Porro  Rupert. 
I.  1.  in  Cant.  merito  censet  B.  Virginem  quasi 
magistram  Apostolorum,  omnem  hancquoestio- 
nem  definivisse,  non  quod  ipsa  concilio  inter- 
fuerit  (hoc  enim  feminam  non  dccebat)  scd 
quod  privatim  consulta  ab  Apostolis  ,  prima 
sententiam  hanc  pronuntiarit. 

14.  Simon.  ]  Petrus  :  qui  enim  antea  dicebatur 
Simon,  a  Christo  vocatusest  Cephas,  id  estPetrus 
Joannis  1.  62.  Graece  est  Su/^eiv.  Quare  idem  est 
nomen  Simon  et  Simeon  ;  Hebraei  enim  dicuni 
■jiyaa?  per  sceva  quiescens ;  sed  septuag.  sceva 
illud  faciunt  mobile,  dicuntquesu/z.ewv ,  ut  palct 
Gen.  29.  33.  Porro  Hebr.  Simon  idem  est,  quod 
audiens,  obediens,  a  radice  VT2XD  scama ,  id  est, 


COMMKNTAHIA  U)  AGTA 
andivil,  obedivit.  Tolctus  vero  in  c.  l.Joannis 
unnot.  6h.  «leducit  a  rad.  ycw  soaman,  id 
cst,  impinguavit  ,  ut  Simon  idem  sit  quod 
pinguis,  velimpinguatusoleo  et  gratia  Spiritus 
sancti. 

Piumum.  ]  Id  est,  primilus,  sive  ab  antiquis 
diebus,  ut  Petrus  v.  7. 

DEUS  VISITAVIT    SUMERE    EX   GENTIBUS    POPULUM 

.\omini  suo.  ]  Est  Hebraica  meialliesis  sive  trans- 
posiiio  vocum  ;  illae  enim  sic  ordinaiuhe  viden- 
lur  :  De.us  visitavit  in  Gentibus,  id  est  Gentes  , 
ui  cx  iis  sumat  populum  nomine  suo.  Alludit 
;u!  Zachariie  Canticum  :  Benedictus  DominusDeus 
Isracl,  quia  visitavit  et  fecit  redemptionem  plebis 
stut ,  Lucse  1.  68.  Deus  cnim  Gentes  miseras, 
caecaset  perditas  visitavit,  quasi  doctor,  medi- 
cus,  et  salvator,  cum  per  Petrum  etApostolos 
eas  imlmit  fide  et  gratia  Cliristi,  qua  a  pecca- 
lis  justificarentur  et  salvarentur.  S.  Cyprianus 
I.  2.  contra  Jud.eos  cap.  7.  pro  visitavit,  legit, 
prospexit;  alii,  prooidil;  alii ,  cogitavit,  destina- 
vit;  alii,  consideravit,  inspexit.  Heec  omnia  eniin 
signiflcat  Graecum  lirwwfaw,  et  Hebraeum  "ips 
pakad. 

Nomimsuo.  ]  Id  est,  sibi  ipsi.  Nomen  enim 
l»ci  cst  Deus  nominatus,  per  metonymiam.  Sic 
dicllur  Prpverb.  18.  10.  Turrts  fortissivia  nomen 
Doiriini,  id  cst,  Dominus  nominalus  et  invoca- 
tus.  Unde  et  subdil  :  Ad  ipstnn  cttrrit  justus,  ct 
i  xaltatar  :  currit  cnim  ad  Deum  ,  ab  eoqueexal- 
latur,  non  a  noniincDci.  Secundo,  nomini  suo , 
<jiii  scilicet  invocat  nomen  Dci,  et  vicissim  vo- 
catur  nomine  Dei  puta  Ecclesia  et  populus  Dei. 
Ila  Glossa,  Hugo  el  Valab.  Tcrtio,  nomine  suo , 
id  est,  ad  nomcn,  laudem  et  gloriam  tuam,  per 
quem  scilicel  laudeturct  glorificeturnomenDei. 

15.  Prophetaium.  ]  Prophetee  Amos  c.  9.  v.  11. 
et  12.  Estenallage  numeri  pluralis  prosingulari 

16.  RE.EDIFICAllO  TABERNACULUM  D.WID.  ]  ld  esl, 

l.cclesiam,  in  qua  bahilat  et  rcgnat  Clirislus  0- 
iii-,  Davidis,  ciijus  olim  typus  fuit  tribus  .luda 
cun  Benjamin,  in  qua  tabcrnaculum  ct  sedrm 
quasircxct  moderalor  lixit  David.  Juda  enim 
adhacsit  Deo,  cmn  caetefae  Tribus  ad  idola  ct 
\iiulos  aurcos  dcllexcrunt.  Hoc  tabernaculum 
cecidit  in  Judais  incrcdulis,  qui  Christum  rc- 
cipcre  noluerunt ,  siiscitatum  est  in  Apostolis 
et  aliis  credcntibus  e  Juikea;  sed  plane  restau- 
ratum  ex  Gcntibus,  quae  loco  Judaeorum  huic. 
labcrnaculo  ct  domui  Dci,  ex  toto  orbe  quasi 
vivi  lapidcs  inacdificnta  sunt.  Ita  S.  Hieron.  in 
Amos  9.  v.  11.  Vide  ibi  dicla. 

18.  NOTUM   A    S^CILO   EST  DOMINO    OPUS  SUUM.  ] 

q.  d.  Dcus  ab  .Tterno  sapientissime  proecogita- 
vit,  prcTdisposuitet  pra?destinavit  hoc  opus  fa- 
liriccc  tabernaculi  Davidis,  id  est  Cbristi,  puta 
lxclesi;c  CbrisiiaiKE  «TdificandcC  ex  Gcntibus, 
ctiamsivobis,  djudeei,  novum  id  et  paradoxum 
videatUT:  acquiescilc  crgoin  Dei  sapicntissima 
ordinationc  nec  Gentes  repcllile  a  Christianismo 
«ogendo  eas  ad  judaismum,  quasi  pcr  illumca- 
paces  lieri  debeant  Christianismi :  quia  si  id  fe- 
ceritis,  resistetis  Dco,  Delque  praeaeMinatkmi , 
sed  frusiia.  Dcus  enim  vobis  invilis  et  mal.- 
mulclatis,  pcrficicnt  suiim  boc  opus,  quod  ab 
ieternofacere  decrevit.  Nota.  Sctcutitm  non  sig- 
niflcat  hic  spaiium  centum  annorum,  quod  Bae- 
lulum  dicitur  a  scnio,  tpiasi  spatiuni  scncsccn- 
ilorum  hominum,  ait  Varrol.  b.  dc  lingua  La- 
linaj  scd  STCuhimhic  cstcTlernilas,  quod  heb. 
iheih.r,  otam  diriiur,  grcece  <J.:  . 


APOSTOLORUM.  Cap.  XV.  :  1 

19.  NON  INQUIETARI.]  p-h  ■xnpvjc/.nlj ,  jd  CSt,  n01l 

tnrbandos,  vel  obturbandos  esse.  Ila  Pagniu,  tlt 
Tigur.  Aut,  non  addendam  esse  molcstiam,  vol 
non  esse  exhibendum  eis  negotium.  Ita  Valabl. 

20.  SED  SCRIREUE  AD  EOS  ,  UT  ABSTI.NEANT  SE  A 
CONTAMINATIONIBUS    9IMULACBORLM.  ]  HOC  est,  |b 

idolotliytis ,  puta  a  cai nibus  ,  et  cibis  qui  itnmo- 
lali  erant  idolis,  ideoque  coutaminati  cense- 
banlur,  quos  qni  comedebat,  censohulur  immo- 
lationis  et  idololairiaeesse  particcps,  acconse- 
quenier  esse  idololatra.Vide  (licia  1.  Corinlh.  8. 
initio  capilis. 

Et  fohnicatione,  ]  quia  Gentes  putabant  for- 
nicationem  simpliceiu  non  esse  peccatum,  sal- 
tcin  mortale  :  undc  idipsum  expresse  dedocendi 
crant.  Kumdem  errorem  Graecis  tribuit  Guido 
Carmelila.  Quinet  Durandus  in  U.  dist.  33.  qu.  2. 
docet  fornicationem  non  esse  peccalum  mortale 
jurc  naturae,  sed  jure  positivo,  tam  divino, 
quam  humano.  Verum  cerlum  est,  eam  eiiam 
jnic  naturas  esse  peccalum  mortale,  tum  ob 
alias  causas,  tum  quia  repugnat  bonee  prolis 
cducaiioni ,  ipsique  matrimonio.  Ita  D.  Thom.  2. 
2.  qu.  15tj.  art.  2.  et  alii  passim. 

Ct  suffocatis.  ]  Tum  quia  Gentiles  cense- 
bant  suffocata  esse  d;emonum  cibum  ,  ait  Ori- 
g£B.  lib.  8.  conlra  Celsum  :  lum  quia  in  suffo- 
<  atis  non  est  expressus,  sed  adhuc  inestsan- 
guis  ,  cujus  esus  vetatur,  ob  causas  mox  af- 
ferendas  :  tum  quia  Judaei  a  suffocatis  ex  legis 
praescripto  abhorrebant. 

Ut  igilur  Judaei  non  abhorrerent  aGentibus, 
jubentur  clhae  asuffocatoet  sanguine  abstinere. 
I  bi  Nota.  vetari  hic  Christianis  esum  suffocali 
et  sanguinis,  non  idcirco  quod  lex  Mosis  Judaeis 
illa  vetarit,  quasi  lex  illa  adhuc  obligaret,  et 
ad  Gcnliles  quoque  extendenda  esset :  utrum- 
qno  onim  est  falsum;  nam  paulo  ante  edixit 
laiD  Petrus,  quam  Jacobus,  legem  etlegalianon 
obligare  Christianos:  sed  quod  illorum  esus  vc- 
lituseseel  a  Deo  antelegemNoe  etposteris  ejus, 
paulo  post  diluvium,  Genes.  9.  U.  Hoc  ergo  pra- 
< cptum  positivum  a  sedaium  olim  toti  mundo, 
hic  renovat  Deus  Gentilibus,  ut  eos  cum  Judiis 
illud  observanlibusconciliet.  Ita  S.  AugusL  1.  32. 
eontra  Faustum  c.  13.  Alioqui,  uli  dixi,  lex  de 
animalibus  immundis  non  comedendis ,  vel  tan- 
gcndis,  lataLevit.  11.  inlege  nova  .iChristo  fuit 
abrogala.  Unde  et  Rabbini  in  Midras  Tehillim,  id 
cst  in  explicatione  Psalmorum,  ad  illum  versum 
VtMmAUb.Dominus  solvit  compedilos,  scribunt  in 
advcntu  Messiae  Hebraeos  cibos  omnes  sine  de- 
kclu  comcsluros. 

Bi  sanccine.  ]  Causam  dat  Cyrill.  Hier.  cate- 
chesi  4.,ul  lidelcs  recedant  a  more  Barbarorum 
Vulti ,  inquit,  homines  feri  et  immanes  more  ca~ 
uttm  vivcntes,  sangttine?n  lingunt  instar  bcllua- 
rttm,  ctc. ;  tu  vcro  Domini  Dci  servus,  cum  vescc- 
ris ,  vescerc  cumreligione  :  quasi  hic  lantum  ve- 
retur  lingere  sanguinem  more  canum.  Sic  ct 
luslin.  in  Quaest.  cap.  \hb.  Vt  separarct,  inquit, 
nos  Deus  a  beUuarum  simUitudtne.  Scylhae  cnim 
ct  Tarlari  solent  in  sili  equocuiinsidcnt  \cnam 
aperirc,  cjusque  sanguincm  potare.  Lnde  Mar- 
(jal.  in  Ainphilhcatro  : 

Vcnit  el  cpolo  Sarmata  paslus  cquo. 
\'A  Claudianus  iu  hullinum  : 

F.l  qui  cornipcdcs  in  pocula  vului.i.it  au.lni 
Massugcles ;  — 


53  COMMENTARIA  IN  ACTA 

l't  Plinius  lib.  18.  10.  Sarmata,  ait,  hac  pulie 
•duntur,  et  cruda  etiam  farina  equino  laclevel 
sanguine  e  cruris  venis  admixio.  Quin  et  Romani 
insanciendo  foedore  mutuum  hauriebant  san- 
gutaem  ,  uti  dc  Catilina  scribit  Sallustius.  Alias 
causas  dcdi  Genes.  9.  U.  ubi  et  dixi,  omnino 
<anguinis  esum,  vel  haustum  hic  prohiberi, 
quomodocumque  is  fiat. 

Tropolog.  per  sanguinemvetatur  homicidium 
(imo  illud  bic  ad  litteram  vctari  censet  Tertull. 
lib.  dePudicitia,  et  Cyprian  lib.  ad  Quirinum 
iegit,  d  sanguinis  effusione,)  per  suffocatum  vis  et 
rapinajper  idolothytaidololatria.  Undecumolim 
Gentiles  criminarenturChristianos,quod  infantes 
occiderent.eorumque  sanguinem  haurircnt,eo 
quod  aliquid  de  Eucharistia  in  qua  sub  specie- 
bus  panis  et  vini  editur  et  bibitur  caro  et  san- 
guis  Christi,  inaudissent ,  illudque  crudele  et 
carnaliter  intelligerent,  aeque  ac  Capharnaitac 
lohan.  6.  60.  et  61.  Christiani  eos  hae  lege  con- 
futant  et  convincunt.  Audi  S.  Blandinam  Marty- 
rem  apud  Euseb.  lib.  5.  c.  l.Multum,  inquit, 
crratis  6  viri .  quod  putetis,  infantium  carnibus 
cesci  eos ,  qui  ne  mutuorum  quidem  animalium 
sanguine  utuntur.  Et  Minutius  Felix  in  Octavio  : 
Nobis ,  inquit ,  homicidiam  nec  videre  fas,  nec  a«- 
dire  :  tanlumque  ab  humano  sanguine  cavemus,  ut 
nec edulium  pecorum  sanguinem  in  cibum  noveri- 
mus. 

Usu  aboliia  fuit  haec  lex  cessantc  dissidio  Ju~ 
dieorumetGentium,cum  utriqueplaneinunam 
Ecclesiam  coaluerunt.  Unde  S.  August.  ,  loco 
jam  citato,  scribit  eam  suo  tempor  non  am- 
plius  fuisse  in  usu  scilicet  apud  suos  Hipponen- 
ses  aliosque  vicinosvlvfricanos '  nam  nonnuili 
post  aetatem  S.  August.  ad  j-everentiam  Aposto- 
lorum  qui  eam  tulerant,  illam  observarunt, 
praesertim  Graeci  (quietiamnum  eam  observanl) 
ut  patet  ex  Concil.  Gangrensi  cap.  2.  et  Leone 
lmper.  in  Novel.  Constit.  58.  ubi  hanc  Apostolo- 
rum  legem  renovat :  quin  et  Latini  aliqui,  ut 
Aurelianenses,  quibus  hoc  edicitur  in  Concil. 
Aurelian.il.  cap.  20.  ac  Wormatienses,  Mo- 
guntini,  aliique  Germani,  ut  patet  ex  Concil. 
Wormatiensi  c.  65.  etex  Zacharia  Papa  in  epist. 
ad  Bonifacium.  Verum  nunc  a  multis  centenis 
unnis  lexista  ubique  gentium  (exceptis  Graecis) 
usu  conlrario  abolita  est.  Unde  nunc  sanguinem 
in  farciminibus,  quae  fiunt  ex  intestinis  porco- 
rum  et  boum  sanguineinfartis  ,  comedimus. 

21.  Moyses  enim.  ]  Hoc  dicit  Jacobus  ad  pla- 
candam  partem  adversam,  puta  Judaizantes 
pugnantes  pro  Mose  et  lege.  Non  est  quod  nos 
Christiani  solliciti  simus  de  honorando  Moyse 
etlege:  Moyses  enim  et  lex  satis  honorantur  et 
celebrantur  a  Judaeis  in  Synagogis  suis.  Judaei 
ergo  qui  Moysis  honorem  zelant,  ejus  Synago- 
gas  adeant,  ibique  eum  celebrent :  nobis  enim 
Christianis  sutficit  in  Ecclesia  Christum,  ad 
quem  Moyses  nos  remisit  Deuter.  18  18.  ejusque 
legem  celebrare.  Praecones  ergo  Mosis  sint  Ju- 
daei ,  Christi  vero  Christiani.  Ita  S.  Clirysost. 

22.  Cum  omm  Ecclesia,  ]  quae  Decretum  Con- 
eilii  non  condidit,  sed  ab  Apostolis  conditum 
probavitetsparsit.UndcetepistoIanomine  Apos- 
lolorum  scribitur,  ineaque  ipsi  loquuntur,  non 
Ecclesia. 

Cum  Paulo  et  Barnaba.]  Qui  in  controversia 
hacpars  una  fuerant  :  unde  ut  eis  credat  pars 
adversa,  junguntur  eis  Silas  ct  Judas,  qui  de- 
rretum   Apostolorum    pcrfernnt,   Pnulonue  et 


APOSTOLORUM.  Cap.  XV. 

Barnabaj  causam  ab  eis  adjudicatum  signili- 
cent. 

JUDAM,  QUl  C0GN0MINA3ATUR   BARSABAS.  ]  AliuS 

cst  hic  Judas  aJoseph;  forte  ejus  fuit  frater: 
namque  ulerquecognominalur  Ba/\;a&«as;  Judas 
hic,  Joseph  c.  1.  23. 

Et  Silam.  ]Silas  hebr.  significat  Apostolum: 
ait  S.  Hieron.  epist.  IUZ.  ubi  et  eumdem  esse 
censet  cum  Silvano  comite  S.  Pauli  2.  Corinth. 
1.  1.  Nam  hunc  Silam  socium  fuisse  apostola- 
tus  S.  Pauli,  patebat  v.  iiO.  et  capite  sequenti 
v.  19.  et  c.  17.  h.  Asscriplus  est  catalogo  Sanc- 
torum  in  Martyr.  Roman.  Die  13.  Julii,  ubi  haec 
ei  elogia  dantur  :  In  Macedonia  B.  Silce  qui  cum 
essel  de  primis  fratribus  ,et  ab  Apostolis  adEccle- 
sias  Genlium  una  cum  Paulo  et  Darnaba  dcstinatus, 
pra>dicalionis  officium  gratia  Dei  plenus  instanter 
consummavit,  alque  in  passionibus  suis  Christuvi 
clarificans  postmodum  requievit. 

Vibos  primos,]  vr/ou/^vous,  id  est,  primarios,pra?.- 
cedentes ,  prceeminentes ,  et  quasi  duces  caterorum. 
Ita  Pagnin.  Tigur.  et  alii.  Sic  Paulus  Rom.  16.7. 
vocat  nobiles  in  Apostolist  id  est,  inter  Aposto- 
los. 

23.  SCRrBENTF.S  PER   MAWWS  EORUM.  ]  Non  qU0(l    ' 

manus  et  digiti  Sauli  et  Silae  has  litteras  scripse- 
rint,  dictantibus  Apostolis,  sed  quod  scriptas 
ab  Apostoli  quasl  nuntii  detulerint  ad  fideles 
Antiochenos.  Sicr  scTibimus  per  tabellarium,  id 
e«t ,  scriptam  epistoJam  mittimus.  Est  metalep- 
sis. 

1U.  Turbaverunt  vos.  ]  Syrus ,  lerruerunt,  vel 
lcrrorem  incusserunt,  quasiin  Christianismo  non 
sit  tuta  salus ,  nisi  simul  suscipialur  judaismus. 

25.  Evertentes  animas  vestras.  ]  Id  est,  des- 
truenles  pacem  et  equietem  animarum  vestra- 
rum,  quamhabetis  in  Christo  ejusque  fide,  dum 
Christum  et  Evangelium  dicunt  non  sulficere, 
adsalutem,  nisi  ei  addatur  Moses  et  lex.  Undc, 
Graecus  et  Syrus  addunt :  Jubentes  vos  circnmci- 
di  et  servare  legem.  Haerelicorum  et  Schisma- 
ticorum  proprium  est  evertere  et  perdere  ani- 
mas.  Talis  fuit  Novatianus  Antipapa  et  aemulus 
S.  Cornelii  Pontificis ,  quern  S.  Cyprian.  epist.  1. 
ad  Cornel.  his  titulis  insignit,  desertor  Ecclesim> 
misericord'm  hostis ,  interfector  pcenitentia ,  doc- 
tor  superbiai ,  veritatis  corruptor,  proditor  chari- 
tatis. 

26.  Tradiderunt  animas  suas.  ]  Id  est,  seipsos, 
suasque  vitas ,  ut  eas  vel  laborando  et  praedican- 
do,  vel  moriendo  impendant  et  expendant  pro 
Christoejusque  gloria.  Sicait  Psaltes  psalm.  109. 
Anima  mea  inmanibus  meis  semper ,  hoc  est, 
ut  exponit  Chaldaeus  :  Anima  mea  periciitatur, 
ac  si  in  superficie  manus  mea?  esset,  obvio  cuilibet 
exposita  in  praedam.  Qui  ergo  amat  sincere  et 
ardenter  Christum  :  debetesse  prodigus  animac, 
ut  pro  eo  vitam  et  valetudinem  periculo  expo- 
nat,  imo  prodigat  et  perdat  cum  res  poscit. 

28.  Visum  est  enim  spiritui  sancto  et  nobis.  ] 
Idest,  visum  est  nobis  inspiratis  et  directis  a 
Spiritu  sancto,  est  hendiadys.  Hinc  liquet,  Spi- 
ritum  S.  in  Concilio  adesse  et  praeesse,  illudque 
dirigere  ut,  m  decernendo  non  erret.  Unde  di- 
cere  solent  Patres  in  Concilio  :  Uxc  S.  Synodus 
in  Spiritu  sancto  legitime  congregata  decernit,  etc. 

Nihil  ultra,]  ex  lege  Mosaica  :  nam  a  Decalo- 
go,  sive  jure  oaturae,  aeque  ac  lege  Christi  eos  ab- 
solvere  nec  voluit,  nec  potuit. 

20.  Bene  agetis, ]  Id  est,  reclc  et  Chrisliane 
facietis,  vel  feliciter  vivetis.  Unde  Syrus  vcrtit, 


COMMENTARIA  IN  ACTA 

Cumque  conservaveritis  anhnas  vcstras  ,  bene  sa 
habebunl ,scilicet  animaevestracAdditS.  Clcmens 
lib  6.  Constit.  cap.  12.  Apostolos  congrcgatos 
multa  alia  constituisse.  Sic  enirn  ait  in  eorom 
persona  :  His  igitur  litteris  viissis,  remansimus 
nos  pluribus  diebus  Hierosolymis ,  conquirentes 
una  quai  in communem  utilitatem  ad  corrcctionem 
spectant ;  quae  ipse  deindeenarrat.  AdditS.  Pau- 
lus  Galat.  2.  9.  se  dextras  societatis  dedissc 
S.  Petro,  ut  ipse  peculiarcm  Judeeorum  gcreret 
curam,  Paulus  vero  Gentium.  Porro  post  hoc 
decretum  mansissc  adhuc  aliquid  simultatis in- 
ter  Judoeos  etGentiles  conversos  ad  Christum, 
indicat  ibidem  Paulus,  cum  ait  sc  Petro  ve- 
nienti  Antiochiamin  facicm  restitisse,  eo  quod 
timens  Judacos  :  subduceret  se  a  Gentibus,  ita- 
que  suo  cxemplo  cas  cogeret  judaizare.  Vide  ihi 
dicta. 

31.  Gavisi  sunt  super  co;vsOLATiONE,]quamcis 
dcdcrunt  Apostoli,  amovcntes  ah  eis  onus  et 
jugum  grave  legis  Mosaicae,  Syrus,  gavisi  sunt 
et  consolationem  acceperant. 

32.  Cum  essent  PnoriiET^.]  Tum  propric  clicti, 
ut  ait  Miltiades  apud  Euseb.  lib.  5.  Histor.  cap.  16. 
vcl  17.  tum  metaphorice,  scilicet  Prophclce,  id 
ost,  doctores  ,  prcedicatores  et  cxhorlatores : 
horum  cnim  estconsolari  ct  confirmare  fratres. 
Vidc  dictal.  Corinth.  U\.  initio. 

VEnno  pLuniMO,  ]  SwiAoyau  TtoiJ.ou  ,  id  est,  verbo 
multo,  puta  copioso,  vchcmenli  ct  cfficaci;  Sy- 
rus,  scrmone  divitc. 

33.  Cum  pace.]  q.  d.  Controversia  de  legalibus 
jam  sopita ,  cum  omncs  in  dccreto  apostolorum 
ucquicsccrent,  itaquc  paccm  mutuam  colerent. 
Aut  cum  pace,  id  cst  valedicendo  imprecantes 
cis  pacem  et  prosperitatem,  dicentes :  Ite  in  pa- 
ce,  vel  Deus  pacis  pacifice  reducat  vos,  vel  Pax 
vobis.  Hrec  enim  fuit  salutatio  Christi,  a.  quo 
cam  didicerant  et  usurparunt  Apostoli ,  aliiquc 
Cdeles. 

Ad  eos  qui  miserant,]  ad  Apostolos  in  Jerusa- 
lem. 

36.  Visitemus  FnATnEs.  ]  Non  enim  suflicit  pa- 
rere  filios  Christo,  sed  et  oportet  eosdem  lacta- 
re  ac  enulrire.utio  fide  et  virtute  crcscanl.  Ita 
Episcopi  debenl  crcbro  visitare  suas  Parochias. 
Nam,  ut  ait  Aristot.  1.  OEconom.  c.  6.  Domini 
oculus  pascit  equum,  et  vestigia  pingue  faciunt 
agrum.  De  visitatione  hac  mulla  utilia  congessit 
hic  nosier  Lorinus. 

38.  Paulus  autem  BOGADAT,]>jSiov,id  est,  cequum 
ct  dignum  ccnscbat. 

1)t  qui  disckssisset.  ]  Vcl  metu  persecuiionis, 
velfuga  laboris,  vel  amore  matris  degentis  in 
Jerusalem.jGrace  cfficacius  dicitur,  tov  ol^o^^x  . 
id  est,  qtii  descivisset ,  Vcl  defecisset  :  inde  enim 
iTr«?aTrn  vocatur  desertor,  defector.  Ita  Pagnin. 
Tigurin.  et  alii. 

39.  FACTA   EST    AUTEM     DISSF.NSIO  ,  ]    mxpo^us/xof. 

Pagnin.  et  Valabl.  cxacerbatio,  Tigurina;  acris 
disceptatio:  alii,  irx  vcl  animi  incitatio,  sive  [vi- 


APOSTOLCHLTJ.  Cap.  XV-  Zll 

mus  irae  motus  primaque  hilis  comrsotio.  Tra 
uirimque  bona  esse  potest,  curn  utraque  pars 
legitima  raiionemovelur,  etprosuojure  velde- 
siderio  ardenter  contendit  et  disceptat ,  uti  hic 
Qebat ;  csto  in  excessum  vcnialem  facilis  sit  lap- 
sus.  Id  factum  est  nuluDei,  ut  Barnabas  aPaulo 
dcvideretur,  itaquo  separati  diversis  ctpluribub 
evangelizarent,  ait  S.  Chrysosl.  Secundo,  ut  Jo- 
hannes,  cognomenio  Marcus,  hac  disceptatione 
et  severitate  S.  Pauli  uotatus  ignominia,  suam 
culpam  inconstanticect  ignaviae  agnoscens,  ani- 
mosior  et  constantior  evaderet ;  uti  factum  est. 
Unde  et  Paulus  eum  resumpsit,  charumque  et 
fidum  comiium  habuit.  Ita  idem  Chryso9t.  Pree- 
clare  S.  Hieron.  Apol.  contra  Ruffinum  :  ISonne, 
inquit,  Apostoli  salvis  inter  se  amicitiis  dissense- 
runt,  cum  Paulus  ct  Barnabas  propter  Johannem, 
cognomcnlo  Marcum,  stomachali  sunt,  et  separa- 
vit  eos  navigatio ,  quos  Evangelium  copulabat? 
Talis  dissensio  fuit  inter  S.  Petrum  et  Paulum 
palat.  2.  inter  S.  Ilieronymum  et  Augustinum, 
inter  S.  Clirysostomum  et  Epiphanium  ,  inter 
S.  Cornelium  ct  Cyprianum  circa  baptismum 
luereticorum  non  iterandum,  elc. 

Et  Barnabas  quidem  assumpto  Map.co  naviga- 
r6t  Cyprum.]  Lucas  deiuceps  Barnaha:,  non  me- 
minit ,  sed  solius  Pauli,  cujus  discipulus  ct  co- 
mes  fuit,  acta  persequitur.  Ex  peregrinationc 
S.  Barnabae  cum  S.  Patilo,  quam  hucusquc  des- 
cripsit  Lucas,  liquet  esse  falsum  quod  ait  Cle- 
mens  in  recognit.  et  Alexander  monachusin  vita 
S.  Barnaboo,  Rarnabam  scilicet  primo  omnium 
cvangelizassc  Romae,  indcque  Clementem  ab- 
duxisscCaesaream  ad  S.  Petrum.  Verum  post  haec 
S.  Barnabam  in  Ilaliam  venisse,  in  Liguria  prae- 
dicasse,  Ecclesiam  Mediolanensem  erexisse, 
longcilalcquc  fidem  propagasse,  firmae  tradi- 
tiones  cjusdemquc  Ecclesiae  monumenta ,  plu- 
resque  scriptores  fidem  certam  faciunt,  ait  Ba- 
ron.  Tandem  Barnabas  rediil  in  Cyprum  ,  ihiquc 
gloriosum  pro  Cbristo  obiit  martyrium.  De  eo 
sic  lcgimus  in  Rom.  Martyr,  die  ll.Junii.  Natalis 
S.  Barnaba?  Apostoli,  qui  nationc  Cyprius,  u  dis- 
cipulis  cum  Paulo  Gentium  Apostoius  ordinatus , 
multas  regiones  cum  eo  ptragravit ,  Evangetica: 
praedicatlonis  injunctum  sibi  opus  cxcrcens  :  pos- 
Lrcmo  Cyprum  profectus,  ibi  apostolatum  suum 
glorioso  martyrio  decoravit  :  cujus  corpus  tem- 
pore  Zenonis  Imper.  ipso  revelante  repertum  est, 
una  cumcodice  EvangeliiS.  Mattha^isua  manu  des- 
cripto.  Porro  eum  fuisse  unum  e  72.  discipulis 
Christi,  tradit  Euseh.  lib.  2.  Hist.  c.  2.  Epiphan. 
in  Panar.  1. 1.  sub  fincm,  Reda  in  act.  c.  a.  et  alii. 

60.  Tbaditus  onATi.E  Dei.  ]Vide  dicla  cap.  14. 
vers.  26. 

Ul.  PR.ECIPIENS  CUSTODinF.  PB/F.CFPTA  Apostolo- 

rum.  ]  Ergo  non  tantum  Dei,  sed  et  hominum, 
puta  Superiorum ,  praecepta  servanda  sunt,  quod 
nagant  haeretici.  Haec  verba  desunt  hic  in  Graeco, 
el  Syro ,  sed  eadem  habentur  et  rcpetuntur  cap. 
:cqucuti  v.  6. 


-.'*  COMMENTARIA  IN  ACTA  APOSTOLOMJM.  Cap.  XVI. 

CAPUT  DECIMUMSEXTUM. 

SYNOPSIS     CAPITIS. 

PaULUS  OB  JuDJEOS  CIRCUMCIDIT  TlMOTIIEUM  ,  EUMQUE  SOCIUM  SU^EPRJEDICATJONIS  ASSUMIT 
I.\  ASIA  ET  BlTHYNIA,  AC  PER  VISIONEM  EVOCATUR  IN  MACEDONIAM  ,  PHILIPPUS  ERGO 
CONVERTIT  LYDIAM  PURPURARIAM  ,  D/EMONEMQUE  E  PUELLA  EJICIT  :  QUARE  VIRGIS  CjESUS  , 
CUM  SlLA  NOCTU  ORANS  ET  LAUDANS  DeUM  CIET  TERR.E  MOTUM  QUO  OSTIA  CARCERIS 
PANDUNTUR.  HlS  VISIS  CUSTOS  CARCERIS  CONVERTITUR  ,  PAULUSQUE  A  MaGISTRATU  LIBER 
CUM   HONORE  DIMITTITUR. 

1 .  Ij^^^m^^^^ervenit  autem  Derben  ,  el  Lystram.  Et  cccc  discipulus  quidam  crat  ibi 
inomine  Timotheus  ,  filius  mulieris  Judaeae  fidelis,  patre  Gentili.  2.  Huic 
testimonium  bonum  rcddebant,  qui  in  Lystris  erant  et  Iconio  fratrcs. 
\3.  Hunc  voluit  Paulus  secum  proficisci :  et  assumens  circumcidit  eum  , 
.propter  Judaeos  (|ui  erant  in  illis  locis.  Sciebant  enim  omnes  quod  pater  ejus 
erat  Gentilis.  4.  Cum  aufcm  pertransirent  civitates ,  (radebant  eis  custodire 
^dogmata,  quse  eranl  decrela  ab  Apostolis  et  Senioribus,  qui  erant  Hiero- 
solymis.  5.  Et  Ecclesiae  quidem  confirmabanlur  fide  ,  et  abundabant  numero  quotidie.  6.  Tran- 
seunles  autem  Phrygiam,  et  GaLtiae  icg;onem  vetati  sunt  a  Spiritu  sancto  loqui  yerbum  Dei  in 
Asia.  7.  Cum  venissent  autem  in  Mysiam,  f*nfa!>ant  ire  in  Bithyniam  :  ct  non  permisit  eos 
Spiritus  Jesu.  8.  Cum  autem  pcrfransiprenl  Mysiam ,  descenderunt  Troadem  :  9.  et  visio  per 
noctem  Paulo  ostensa  est :  vir  Macedo  quidam  crat  stans ,  et  deprecans  eum,  et  dicens : 
Transiens  in  Maccdoiuam  ,  adjuva  nos.  10.  Ut  aulem  visum  vidit,  statim  quaesivimus  proficisci 
in  Macedoniam  ,  cerli  facti  quod  vocasset  nos  Deus  evangelizarc  eis.  1 1 .  INavigantes  autem  a 
Troade ,  recto  cursu  venimus  Samothraciam  ct  sequenti  die  Neapolim.  12.  Et  inde  Philippos, 
quae  est  prima  parlis  Macedoniae  civitas,  colonia.  Eramus  autem  in  hac  urbe  diebus  aliquot , 
conferentes.  13.  Die  autem  sabbatorum  egressi  sumus  foras  portam  juxta  flumen  ,  ubi  videbatur 
oratio  essc :  et  sedenles  loquehamur  mulieribus,  quae  convenerant.  14.  Et  quiedam  mulier 
nomine  Lydia ,  purpuraria  civilatis  Thialyrenorum  ,  colens  Deum,  audivit :  cujus  Dominus 
aperuit  cor  intendere  his  quae  dicebanlur  a  Paulo.  15.  Cum  autem  baptizata  esset ,  et  domus 
ejus ,  deprecata  est  dicens :  Si  judicastis  me  Odelcm  Domino  esse  ,  introite  in  domum  meam  ,  el 
manete.  Et  coegit  nos.  16.  Faclum  est  autem  euntibus  nobis  ad  orationem  ,  puellam  quamdam 
habcntem  spiritum  Pythonem  obviare  nobis ,  quse  quaestum  magnum  praestabat  dominis  suis 
divinando.  1 7.  Haec  subsecuta  Faulum  ,  et  nos ,  clamabat  dicens :  Isti  homines  servi  Dei  excelsi 
sunt ,  qui  annuntiant  vobis  viam  salutis.  18.  IIoc  autem  faciebat  multis  diebus.  Dolens  autem 
Paulus  et  conversus,  spiritui  dixit:  Praecipio  libi  in  nomine  Jesu  Christi  exire  ab  ea.  Et  exiit 
eadem  hora.  19.  Videntes  autem  domini  ejus  quia  exivit  spes  quaestus  eorum,  apprehendentes 
Paulum  et  Silam ,  perduxerunt  in  forum  ad  principes :  20.  et  ofTerentes  eos  Magistratibus  , 
dixerunt :  Hi  homines  conturbant  civitatem  nostram ,  cum  sint  Judaei :  21 .  et  annuntiant  morem  , 
quem  non  licet  nobis  suscipcre,  nequc  facere ,  cum  simus  Romani.  22.  Et  cucurrit  plebs 
adversus  eos :  et  Magistratus ,  scissis  tunicis  eorum ,  jusserunt  eos  virgis  caedi.  23.  Et  cum 
multas  plagas  eis  imposuissent,  miserunt  eos  in  carcerem  ,  praecipientes  custodi  ut  diligenter 
custodiret  eos.  24.  Qui  cum  taie  praeccptum  accepisset ,  misit  eos  in  interiorem  carcerem ,  cl 
pedes  corum  strinxit  ligno.  25.  Media  autem  nocte  ,  Pauius  et  Silas  orantes ,  laudabant  Deum  : 
ct  audiebant  eos ,  qui  in  custodia  erant.  26.  Subito  vero  ferrae  motus  factus  est  magnus  ,  ita  ut 
moverentur  fundamenta  carceris.  Et  statim  apcrta  sunt  omnia  ostia :  et  universorum  vincula 
soluta  sunt.  27.  Expergefactus  autem  custos  carceris  ct  videns  januas  apertas  carceris,  evaginato 
gladio  volebat  se  interficere ,  aestimans  fugisse  vinctos.  28.  Clamavit  autem  Paulus  voce  magna  , 
dicens  :  Nihil  tibi  mali  feceris:  universi  enim  hic  sumus.  29.  Petitoque  lumine  ,  introgressus  est 
ct  tremefactus  procidit  Paulo  et  Silae  ad  pedes :  30.  et  producens  eos  foras ,  ait :  Domini ,  quid 
mc  oportet  facere  ,  ut  salvus  fiam  ?  31 .  At  illi  dixerunt :  Crede  in  Dominum  Jcsum  ,  et  salvus 


COAniENTAMA  LN  ACTA  APOSTOLOUUM.  Cap.  XVI. 
firis  tu  ,  et  domus  tua.  32.  Et  locuti  sunt  ei  verbum  Domini ,  cum  omnibus  qui  erant  in  domo 
cjus.  33.  Et  tollens  eos  in  illa  liora  noctis,  lavit  plagas  eorum  :  et  baptizalus  est  ipse  ,  et  omnis 
domus  ejus  continuo.  34.  Cumque  perduxisset  eos  in  domum  suam  apposuit  eis  mensam  ,  ct 
Iretatus  est  cum  omni  domo  sua  credens  Deo.  35.  Et  cum  dies  factus  esset ,  miserunt  Magis- 
iratus  lictores  dicentes  :  Dimitte  homines  illos.  36.  Nuntiavit  autem  custos  carceris  verba  Inec 
i'aulo  :  Quia  raiserunt  Magistratus  ut  dimittamini :  niinc  igitur  exeuntes,  ite  in  pace.  37.  Paulus 
autem  dixit  eis :  Caesos  nos  publice ,  indemnalos ,  homines  Ilomanos  miserunt  in  carcerem  ,  et 
nunc  occulte  nos  ejiciunt?  Non  ita :  sed  veniant ,  38.  et  ipsi  nos  ejiciant.  Nuntiaverunt  aulem 
Magistratibus  lictores  verba  haec.  Timueruntque  audito  quod  Komani  essent :  39.  ct  venientes 
deprecati  sunt  eos  ,  et  educentes  rogabant  ut  egrederentur  de  urbe.  40.  Exeuntes  autem  dc 
carccre ,  introierunt  ad  Lydiam  :  et  visis  fratribus  consolati  sunt  eos,  ct  profecti  sunt. 


1.  Fii.mjs  Miu.iiii-.is  .lri)  V. i'..  ]Iia  Romana,  Grara 
Ct  S\ru.s.  Aliqui  prO  Judttte  legunl  vidtUB.  Voca- 

batur  ea  Bunice,  id  eat  vicioria,  quam  ajque  ac 
aviam  Tiinolhci ,  noinine  Loidem  ,  laudat  Apos- 
lolus  2.  Timoth.  1.  5. 

FlDELlS.  ]  lcl  cst,  Christiannc,  quae  scilicet  a 
judaismo  conversa  erat  ad  Christianum. 

Patiik  Gkntii.i.  ]Vetita  erant  Judaeis  matrimn- 
nia  cuin  Chauancis  Exodi  23.  32.  atnoncum  aliis 
Gentilibus.  Unde  Gentiles  uxores  duxerunt  Jacoh 
Gcnes.  29.  23.  Joscph.  Genes.  41.  45,  Moscs 
l.xodi  2.  21.  el  post  dalam  Mosi  legem  David  2. 
Hcg.  3.  3.  Salom.3.  Heg.  3.  1.  EstherJudaea  nupsit 
Gentili  Assueroc.  2.  17.  Sic  primitus  Christiani 
eonliahchant  malrimonia  cum  Gentilihus,  ea- 
<jiie  leparari  vctai  Apostolus  1.  Cor.  7. 12.  Postca 
lamen  Ecclesia  irritavit  haec  matrimonia  :  unde 
impcdimcnluin  hoc  matrimonii,  vocatur  dispa- 
ritas  cullus  :  nim  haTcticis  vero  conjugium  non 
irritavil,  scd  prohihuii ,  oh  periculum  pervisio- 
nis.  Vide  Sanchc/.  de  Malrim.  tract.  de  dispari- 
tate  culius. 

2.  lluic  TBSTlMOHltni  nF.DDKRANT.  ]  Fidei  non 
lieta-,  virtutis,  ct  bonae  educationis  in  studio 
saerarum  Literarutn  ,  ut  patet  1.  Timoth.  6.  12. 
ct2.  Timoth.  1.  3.  Unde  PanlusTimotheum  vocat 
liliiun  charissinium  ,  et  prx  caeteris  pere<rrina- 
lionis  su;c  adjutorem,  et  adminislrum  fidelem  et 
strenuuin  ,  ac  Ephesinae  Ecrlesin?  Kpiscopum 
«inlinavil,  1.  Corinl  !,.  17  Philipp.  2.  20.  et  23. 
Hom.  1().  21.  Vide  dicta  in  utraque  Epistol.  ad 
Timotli. 

3.  CmCUMCIDIT  EUM  PROPTF.n  Judeos.  ]  Spontc 
id  fecit  Paulus,  ne  quod ,  illi  negotium  faces- 
serenl  Jiuhei ,  e  >  quod  Timotheum  Genlilem 
.isscivissct  in  sociuin  pr;edicationis  ,  utque  eos 
demererelur,  faciliusque  ad  Chrislum  traduce- 
rat  :  legalia  enim  cranl  mortua ,  sed  necdum 
inorlifera.  Titum  vcro,  a-ipie  Gcntilem  ,  Paulus 
non  est  passus  circumcidi  :  (piia  Jud.Ti  eum  ad 
id  volehant  compcllere,  ne  videretur  eorum 
M'nteiiti;c  fals;c  suhscrihere  ,  qua  docehant  cir- 
ciimcisionem  esse  necessariam  ad  salulem.  Vide 
dieta  Galat.  2.  3.  Laudat  discretionem  S.  Pauli 
s.  Gregor.  28.  Moral.  c.  6.  vel.  12.  Ptervtmqae, 
inqail  ,  virtns  cum  indiscrete  tenctur,  amittitttr  : 
<um  disrrrtr  intrrmittitur ,  relinetur.  El  S.  Chr>- 
^ost.  lantam  convcrsioiKMn  quanta  secuta  est 
v.  o.  asscrihit  studio  concordire  S.  Pauli. 

LnAT  Gbnttlis,  ]  inttpx*».  Syrus ,  fuerat  Gen- 
tdu,  Piitanl  cnim  nonnulli  patrem  Timothei  hoc 
•'•nipoicfuisse  morluum  ;  ilaquc  diccndum  est, 
si  niater  0jus  nal  vi(lua  uli  dixi  aiiquos  |egere 
mis.    1. 

k.  MoiiMATA.]  Non  lidei,  sed  legum,id  est,  prnj- 


cepla.  Unde  explicans  subtlit  :  Qtue  eranl  decreta 
ab  Apostolus.  ErgO  oliliganl  leges  Apostolorum  , 
Episcoporum,  Pastorum ,  etc.  ,  qtiod  negant 
bceretici. 

Vetati  sunt  a  Simritu  sam:to  i.oori  TXRBUU 
Dei  i?t  Asia.  ]  Cur  ?  Perperam  aliqui  respondent : 
Qnia ,  inquiuunt,  Asiani  eranl  a  Deo  rejecti  et 
;  cprobati  :  Deus  enim  vult  omnes  homines  sal- 
vos  fieri.  Lnde  et  paulo  post  Asianis  fidem  per 
2.  Joannem  et  Paultim  communicavit.  Primo, 
ergo  OFcumen.  respondet ,  quia  Paulus  pr;evi- 
debal  famem  futuram  in  Asia  ,  qua3  hominum 
curas  a  fide  ad  panem  qiuerendum  divertit.  Undc 
heda  et  Origen.  homil.  9.  in  Lcvit.  causam  dant, 
<jiiod  Paulus  prajvidebat  Asianos  conlempturos 
verhum  Dei  EtS.  Gregor.  homil.  h.  in  Evang.  nc 
gravius  inquit,  decontempta  prredicalione  mali 
^auditores  judicari  mererentur.  Secundo  et  me- 
lius,  S.  Chrysost.  quia  Asia  ,  inquil,  servabatm 
S.  Joanni ,  sicut  Bitbynia  S.  Lucae  ,  ait  Gagneius. 
Tertio  ,  quia  Asiani  adhuc  imparati  erant  et  indis- 
positi  ad  recipiendum  Evangelium,  paratiore 
vero  erant  Macedones  ,  ut  patet  v.  9.  ita  Sednlitis 
in  c.  1.  ad  Roman.  Sicut  ex  adverso  jussit  Dei.s 
Paulum  prcedicare  Corinlhi  :  Quoniam  ,  ait ,  po- 
l>ttlus  cst  milu  multus  in  liac  civitate  ,  Act.  18.  10. 
Ouarto,  S.  Prosper.  lib.  2.  de  Vocat.  Gent.  c.  3. 
censet  arcanam  hic  fuisse  causam,  qua;  nos 
latct,  oh  quam  non  negata  ,  sed  dilala  est  Asia- 
nis  gratia  praedicationis.  Sic  Paulus  Rom.  1.  13. 
scribh  se  s;epe  proposuisse  venire  ad  eos  ,  sed 
prohihitum  fuisse.  Ubi  recte  notat  S.  Chrysost. 
el  Ambros.  a  Dei  nutupendere  tum  verba,  tuin 
itinera  piwdicatorum  suorum  :  hajc  enim  illi 
summ;e  esse  curae. 

Moral.  Moyses  Ahbas  apud  Cassian  collat.  1. 
c.  ult.  notat  saepe  se  expertum  ,  quod  sibi  vo- 
lenti  exhorlari  defccerit  scrmo,  et  quasi  arefacta 
fueril  lingua  :  Qttibus  indiciis  ,  inquit,  cvidcnter 
agnoscitur ,  Domini  gratiam  pro  merilo  (inlellige 
e\  virtute  ejusdem  gratiae)  ac  dcsiderio  audien- 
tittm  tlisputantibtts  aspirarc  sermonem.  Viri  ergo 
Apostolici  et  praedicatores  toti  a  Deo  pendeant, 
eique  assidue  secommendent,  ut  iter  linguam- 
que  eorum  dirigat  eo ,  ubi  major  erit  Dei  gloria 
ct  animarum  fructus ,  ac  vicissim  fideles  orent . 
ut  tales  sibi  mittat  Pastores  ,  doctores  ,  confes- 
sarios  et  proedicaiores,  qui  magis  eorum  salu- 
lem  promovehunt. 

Ix  Asia]  Minori ,  non  tota  ,  qua3  complectitur 
Phrygiam  ,  Pamphyliam  ,  Lycaoniam  ,  Ciliciam, 
(lalaliam  ,  etc. ,  toiaque  mari  cingitur,  prster 
eam  partem  quae  spectat  Orientem;  sed  qum 
linitima  est  Epheso  :  haec  enim  proprie  Asia  mi- 
nor  dicitur,  in  qua  paulo  post  Paulus  pnxdicav  it 


256 


COMMENTARIA  IN  ACTA 


per  biennium,  Acior. ,  19.  v.  1.  et  10.  ac  deinde 
S.  Joannes  Aposlolus. 

7.  In  Mysiam.  ]  A  S.  Hieron.  in  locis  Hebr.  vo- 
catur  Mesiam.  PtolemacusduplicemfacitMysiain, 
majorem  et  minorem,  et  utramque  extra  Bilhy- 
niam  in  Asia  ,  non  procul  ablda.  Mysos  alii  Tbra- 
ces,  alii  Lydos  fuissc  dixerunt.  Et  quia  Lydi 
facum  acetosam  (quae  mulla  nascilur  inOlympo) 
Mysam  vocavere ,  ab  co  Mysos  dictos  putaveruni, 
quibus  sermo  fuit  ex  Lydo  Pbrygioque  permis- 
tus.  Haec  ergo  Mysia  fuit  in  Asia.  Alia  Mysia  est 
in  Europa  ,  quam  aliqui  vocant  Bosniam.  Porro 
Mysi  adeo  fuere  viles  et  despecti ,  ul  in  prover- 
bium  abierint ,  ac  de  bomine  vilissimo  dicatur, 
Mysorum  ullimus.  Ubi  vide  cbaritem  et  humili- 
tatem  Pauli,  qui  vilibus,  eeque  ac  honoratis 
evangelizat,  memor  illius  dicti  Isaiae  et  Christi, 
Pauperes  evang.elizantur. 

Non  permisit  eos  ( ob  causas  paulo  ante  datas) 
Spiritus  Jesu.  ]  Pula  Spiritus  sanctus  ,  qui  a  Pa- 
treetFilio,  puta  Christo  Jesu  ,  procedit ,  etutri- 
que  est  proprius  et  consubslanlialis.  Unde  col- 
ligas  ,  Spiritum  sanctum  non  solum  a  Patre  ,  ut 
volucre  Greeci,  sed  eliam  a  Filio  procedere,  ac 
consequentur  vere  esse  Deum.  Ita  S.  Cyrill.  1.  2. 
in  Joannem,  c.  3.  et  S.  August.  tract.  99.  in  Joan- 
nem ,  ac  Concil  Ephesinum  c.  de  resurreclionc 
Christi.  Idcirco  enim  vocatur  Spiritus  Jesu  , 
eeque  ac  Spiritus  Dei  patris. 

8.  Descenderunt  Troadem.  ]  Troas  Asise  esl 
regioHellesponto  adjacens  ,  ita  dicta  a  Troianis, 
ait  Pompon.  Mela  lib.  1.  Ptolemeeus  minorem 
Phrygiam  appellat.  In  ea  urbes  nobiliores  fuere, 
Troia  ,  Antandrus ,  Smyrna,  Clazomene,  Per- 
gamus  ,  Tbyatira  ,  Philadelphia ,  Laodicia,  Ida 
et  Tmolus.  Porro  S.  Hieron.  in  Locis  Hebr.  ac 
Baro.  censent  Troadem  fuisse  urbem  in  Asia  , 
alio  nomine  Antigoniam  appellatam.  Verum  Sy- 
rus  et  alii  censent  esse  regionem  eam,  quam 
jam  descripsi.  Utrumque  est  probabiie.  Sane 
c,  20.  7.  Lucas  indicat  Troadem  esse  urbem. 

9.  Et  visio  per  noctem.  ]  Haec  ergo  visio  fuit 
somnium  a  Deo  Paulo  immissum  per  angelum. 
Angelus  enim  in  imaginalione  Pauli  formavitet 
pinxit  virum  habitu  Macedonico,  ejusque  vo- 
i.em  ,  ut  videretur  Macedonice  loqui  et  dicere  : 
transiens  in  Macedoniam  adjuvanos ,  vel  certe  ipse 
angelusviriMacedonisspeciemetvocemassump- 
sit.  Videtur  bic  angelus  fuisse  tutelaris  et  praeses 
Macedoniee. 

Simili  visione  S.  Franciscus  Xaverius  cognovit 
se  vocari  in  Indiam.  Visus  est  enim  sibimet  saepe 
per  quietem,  humeris  Indum  aliquandiu  vec- 
tare ,  adeo  gravem ,  ul  ipso  pondere  fatigatus 
excitaretur  a  somno,  nimirum  hoc  precsagium 
erat  gravium  eerumnarum  et  laborum,  quos  pro 
lndorum  salute  subiturus  erat.  Ila  Horat.  Tursel- 
linus  in  vita  Xaverii  lib.  1.  c.  S. 

Simili  modo  ad  Africanos ,  Indicos  et  /Ethio- 
picos  propagandae  fklei  agones  vocatus  est 
Joannes  Nunnius ,  ex  illustri  Gusmanorum  fa- 
milia  oriundus ,  is  qui  primus  Patriarcha  in 
Ethiopiam  destinatus  a  Pontifice  Maximo  ,  mul- 
tis  exantlatis  laboribus  ,  magnam  suae  virtutis  , 
vereeque  sanctitatis  opinionem  posleris  reliquit. 
Cumenim  annum  integrum  supplicasset  B.  Vir- 
gini ,  ut  sibi  indicaret  quis  vitae  status  sibi  capes- 
sendus  foret ,  in  somnis  apparuit  ei  B.  Virgo , 
comitala  duobus  e  Societate  Jesu,  Petro  Fabro 
^rilicel  et  Francisco  Strada  ,  dixitque  :  Vis  ser- 
vire  filio  meo  usque  ad  defatigationem  ?  Cui  Nun- 


APOSTOLORUM.  Cap.  XVI. 

nius  :  Omnino  Domina.  Sequcre  crgo ,  ait  illa , 
Iws  viros.  Mox  ille  eis  obvius  factus,  in  Sociela- 
tem  eorum  admitti  pctiil  et  impetravit ,  ac  pru- 
mum  in  Hispania,  deinde  in  Africa  ;  demum  iu 
India  pro  Christo  laboravit  usque  ad  defaligatio- 
ncm.  Ita  P.  Maffeius  in  Vita  S.  Ignatii  de  Loiola 
lib.  2.  cap.  6. 

Moral.  Nota  somnia  esseindicia  vigilantis  ani- 
mi ,  el  virlulis  aul  vilii.  Quae  enim  in  vigilia  ani- 
mus  cogitat,  agit  et  frequentat,  beec  et  somniat : 
naiuraliter  enim  ea  noctu  recurrunl.  Somnium 
crgo  cst  signum  rei  amatae  ,  et  pcr  frequentem 
actionem,  aul  meditalionem  animopenilus  in- 
silse  etinfixae.  Quocirca  Plutarch.  lib.  dc  Profectu 
morum,  assignans  duodecim  signa  acquisitae  vir- 
tutis ,  unum  cx  Zenone  dat  ex  somniis.  Si  enim 
somnies  de  Deo,  de  amore  Dei ,  de  convcrtendis 
animabus,  certum  est  interdiu  te  crebro  deDeo 
Deique  amore ,  ct  convertendis  proximis  cogi- 
lare,  agere  et  satagcre ;  ac  consequenter  ardere 
amoreDeietproximi.  Ita  Paulus  jugiter  intentus 
praedicationi,  et  saluti  Gentium  ,  de  eadem  re 
somniat.  Deus  tamen  illud  somnium  ita  direxit 
et  attemperavit ,  ul  de  Macedonia  somniaret, 
potius  quam  Galatia  ,  vel  Asia  ,  ideoque  vir  Ma- 
cedo  vocans  in  Macedoniam  ei  appareret,  quia 
eoillum  destinabat.  Idem  signum  datS.  Augusi. 
Jib.  12.  de  Genes.  ad  lilter  cap.  15.  ubi  et  addit 
exemplum  Salomonis ,  quin  somnis  petiit  sa- 
pientiam  a  Deo  ,  3.  Reg.  3.  quia  in  vigilia  crebro 
eam  desiderabat.  Idem  alibi  :  Memor  es,  ait,  Do- 
mine  mandatorum  tuorum ,  eliam  in  somnis  pec- 
catis  resistimus.  Hinc  signum  est  eximiae  casti- 
tatis,  si  in  somnis  nunquam  occurat  turpis 
imaginatio  ;  aut  si  occurrat ,  statim  ei  pbantasia 
resistat,  utifecilS.  Francis.  Xaver.  resisiendoei 
usque  ademissionem  sanguinis.  Sicutenim  equi 
viam  saepe  a  se  initametlritamineuntetiam  duin 
auriga  dormit  :  sic  idem  facit  sensus  ,  caro  ei 
phantasia  ,  etiam  dum  mens  sopita  est  el  ratio 
dormit.  Perinde  ergo  acin  repenlinis  secundum 
habitum  operamur,  v.  g.  si  lentatio  autpericu- 
lum  occurrat ,  illico  generose  eam  repellimu^. 
si  alias  eam  soliti  simus  repellere ,  sic  et  in  som- 
nis.  Nam  ,  ut  ait  Aristot.  3.  Ethic.  c.  8.  Ars  per- 
fecta  non  deliberat :  tam  sibi  facilis  est  actus  suus. 
Vis  ergo  cum  Paulo  pia  somniare  de  Deo ,  Chris- 
to,  ccelo ,  etc.  ,  eadem  vigilans  frequenter  ei 
ardenter  cogita  ,  ac  rumina.  Cum  enim  hujus 
cogitationis  habitum  indueris,  is  quasi  natura- 
liter,  etiam  noctu,  in  actum  suum  sese  exer- 
cet,  preesertim  si  eam  sub  somnum  renovet , 
eique  indormiat. 

10.  Statim  qU;esivimus.  ]  Scilicet  ergo  Lucas , 
Paulus,  Silas  et  Timotheus  :  hic  enim  adhaesit 
Paulo  vers.  3.  ut  pcr  plures  magis  spargeretur 
Evangelium.  Sic  S.  Vincentius  Fererius,  sui 
aevi  Paulus ,  provincias  Europee  evangelizando 
obiens ,  ducebat  secum  mullos  sacerdotes  et 
fratres ,  tum  sui  Ordinis  ,  tum  aliorum ,  qui 
eum  adjuvarent,  ac  praesertim  pcenitentiuui 
confessiones  exciperent ,  ait  auctor  Vilce  ejus 
lib.  2.  cap.  7.  Solerter  notat  Baron.  et  alii,  Lu- 
cam  hic  loqui  in  prima  persona ,  dicendo,  quasi- 
vimus ,  acproinde  seipsum  comprebendere ,  cum 
baclenus  locutus  sit  in  tertia  persOna  :  unde 
videri,  quod  Lucas  primum  adhaeserit  Paulo 
Troade  ,  indeque  individuus  fuerit  Pauli  comes, 
ut  ait  S.  Hicron.  1.  de  Viris  illustr.  in  Luca,  ac 
proinde  deinceps  non  tam  audila,  quam  visa  a 
sc  Pauli  gesta  enarret.  Hinc  infcrt  Baron.  Lucam 


COMMENTARIA  IN  ACTA 

jrripsissc  Evangelium  anno  Clirisli  58.  illo  enim 
Paulus  fuii  in  Achaia  et  Boeotia   (ubi  Lncam 
■cripsisse  E  vangelium  asseritS.  Hier.)  non anie. 
Verum  alii  probabilius  censent,  Lncam  ali- 
quando  abfuisse  a  Paulo.  Primo,  qnia  ab  boc 
versn  dcinceps  per  qnaiuor  capila,  scilicet  us- 
que  ad  C.  20.  5.  Lucas  niulal  personam  ,  et  a 
prima  reditad  tertiam.  Cum  enim  boc  cai).  mu- 
tasset  terliam   personam   in    primam   dicendo 
v.  10.  Otuvsivimits  ,  etc.  ,  certifacli  qitod  vocasset 
nos  Dcas.  Et  vers.  11.  Venimus  Samothrccium.  Bt 
vers.  12.  Eramtts  atilrm.  Et  vers.  13.  Egressi  sa- 
mus ,  loquebamur.  Et  vers.  1(5.  Euwtibus  nobis  ad 
orationcm ,  elC  Pylhoncm  obviare  nobis.  Lt  v.  17. 
Subsccutanos ;  nt  significet  se  tnnc  iuissc  comi- 
tcm  Pauli  :  idoin  lanien  sub  finem  capilis  bnjus 
mutal  rursum  personain  priniaiu  in  tertiam  ,  ut 
significcl  sc  tunc  a  Paulo  abluisso,  idque  facil 
conslanler  usquc  ad  c.  20.  5.  Undc  ait  lioc  c.  v. 
nlt.   de  Paulo  el  Sila  :  Visis  fratribus  consolati 
sunl  cos  ;  ct  [>rofccli  sunt.  lil  cap.  17.  I.  Cnm  au- 
trm  prrambitlassctit  Amphipolim  ,  vcnrrunl    Tlics- 
satonicam ,  etc. ,  quibus  evidenter  signiflcat  se 
lunc  non  luisse  in  comitaiu  Pauli.  Videlur  ergo 
al>  eo  abfuisse ,  usque  dum  Paulus  perambu- 
lando  regionos ,  rediit  in  Graeeiam  ,  navigaturus 
in  Syriam  c.  20.  ,".  tuncenim  Paulus  inter  alios 
socios  hujus  itineiis,  (|iii  illo  versu  noininantur, 
assumpsit  el  Lucam.  I  nde  d<'  iis ,  aeqoe  ac  de 
se  lubdit  ibidem  Lucas  vers.  5.  Bi  cum  prwccssis- 
srnt,  suslinusrunt  nos  Troade  :  nos  vero  navigavi- 
mus  post  dics    a:ymornm.    Et  vcis.   15.  Vcnimus 
contra  Cliium  :  ac  deinceps  scmper  eadem  per- 
suna  priina  ulitur,  ul  scipsurn  includat.  In  illa 
ergo  ex  Grsscia  in   Syriam  ,   indeque  1'iomam 
navigatione,  longa  et  periculosa,  Lucas  indivi- 
duus  fuit  coincs   Pauli ,   non    ante.    Secundo, 
quia  ,  et  esto  fuisset  l.ucas  anle  comcs  Pauli  fir- 
mus,  ei  stabilis  ( quod  tamen  non  liquet )  non  id- 
circo  firmiter  ei  adhtcsisset.  Crebroenim  Paulus 
suos  comilcs  alio  amandabal,  ad  Kcclesias  a  se 
erectas  confirmandas ,   uti   Titum    et   Lucam 
amandavit  Corinthum  2.  Cor.  8.  18.  Silam  Athe- 
nas ,  Titum  in  Cretam,  Timolheum  Ephesum, 
Erastum  in  Macedoniam,  Actor.  19,  23.  Tertio, 
quia  2.  Cor.  8.  vers.  18.  per  fratrem  cujus  laus 
cst  iu  Evangelio,  quem  Paulus  ait  se  mittere 
Corinlbiun ,    S.   Hieron.    Tcrtull.    Anselm.   imo 
s.  Ignatius    (  quos    ibidem    citatl)    intelligunt 
s.  Lucam.  Unde  sequitur  anno  Chrisli  58.  ( illo 
cnim  scripsit  Paultts  epistolam  2.  ad  Corinth.  ) 
vulgatum  jam  et  celebre  Lucoe  Evangelium  ,  ac 
proindeahquotannisanteilludaLucafuissecons- 
criptum,  nimirum  inter  annum  Christi  51.  quo 
Lucas  hic  coepit  adhaerere  Paulo,   et  annum 
Cluisti  58.  quoillud  ore  omnium  laudari  asserit 
Panlus.  Kx  dictis  sequitur,  pluribus  annis  Lucam 
a  Paulo  nbfuisse.  Ubi  Nota  insignem  modestiam 
8.  Lucse ,  nipoic  (|ui  mollam  sui  r'.\ angelii ,  labo- 
rcin  ,   cl  opis  ipiam  navavit  S.  Paulo,  incnlio- 
ncin  facit;  cuin  lamcn  cain  dilaudel  Paulus  in 
suis  Epislolis.  Sua  ergo  allo  picinil  silenlio,  ac 
in  gesla  Pauli   se  loium  effundit  :  vice  yersa 
Paulus  Lucam  suum  adjutorem  vocal  el  celebrat 
ep.  adPhilem.  vers.  2'i.  ac  cbarissimum  nuncu- 
pat  Coloss.  /i.  vers.   ik.   Et  in  vinculis  Hohkt 
ageus  :  Lucas,  inquii  ,  cst  ntecum  solus  :  cum 
tamendealiis  suis  sociis  mox  subdat  :  Omnesme 
dereiian  runt  :  non  illis  imputctur,  2.  Timolb.  li. 
vers.  11.  ci  u;. 

pKoneisa  in  Macfdomam.  ]  Quam  cum  dcs- 
COt^n.ns  A  i.AriDK.     tou.  \. 


APOSTOLORUM.  Cap.  XVI.  257 

cripsisset  Pliniusl.  h.  c.  10.  subdit  :  IUtc  rst  Ma 
cedonia  trrrurum  imperio  potia  quondam.  h&c 
Asiam  ,  Armeniam  ,  Iberiam  ,  Albaniam  ,  Cappa- 
dociam,  Syriam  ,  Mgyplam  ,  Tattrum  ,  Cauca- 
sum  transgrcssu  :  luec  in  Iiactris ,  Persis,  Medis 
dominata ,  toto  Oriente  possrsso.  lla?c  cliam  Indiat 
viclrix  per  vestigia  Liberi palris  alque  llcrculis  va- 
guta.  llac  radrm  cst  Macedonia,  cujus  uno  dit 
Paulus  .EmiUtts  Imperator  nostrr  72.  urbcs  dircptas 
vendidil.  Tanlam  differentiam  sortis  prwstitere 
duo  hominrs.  Hanc  nunc  S.  Paulus  Cbrislianus 
Alexander,  et  alter  Paulus  .Lmilius,  non  Roma- 
nis  ,  sed  Deo  et  Cbrisio  subjccit. 

11.  Samothbaciam.  ]  Ita  dicta  est  regio  i\  Samiis 
et  Tbracibus  vicinis  el  accolis ,  vcl  etiam  incolis, 
teste  Diodor.  lib.  5,  cap.  11.  Dnde  VirgiL  7. 
■F.neid.  Threiciamqtte  Samon,  qttoz  nttnc  Samolhra- 
cia  fertur. 

Nbapomm.  ]  Urbs  eiat,  non  in  Caria  ,  ut  vull. 
Dionys.  sed  in  confinio  Tbraciae  et  Macedoniz: 
contra  Tbesum  insulam.  Ha3C  enim,  non  illa, 
vicina  eral  Samolbracise  ;  ila  Gagneius  ,  Cajelan. 
et  Arias ,  CEcum.  ait  suo  2evo  nuncupatam  Cbri6- 
topolim. 

12.  Piiii.ippos.  ]  Ita  dicta  est  urbs  a  Pbilippo 
patre  Alexandri  Magni ,  qui  eam  instauravit, 
convcrsa  est  ad  Cbristum  i\  S.  Paulo. 

QtyE    KST    PBIMA    PAIITIS    MaCICDOM.E    CIVITAS.   ] 

Partis,  id  est,  Primo ,  regionis  vel  provinciae. 
Secundo  ,  proprie  parlis  ,  id  est ,  porlionis  illius 
Macedoniae,  quse  e  TbraciactSamotbracia  (unde 
vcniebal  Paulus)  venienlibus  occurret  :  amplc 
enim  erat  Macedonia  ;  aliasquc  babebat  urbe« 
aliis  provinciis  conlerminas.  Tertio,  «iio;  ,  jd 
csi,  pars ,  sumitur  pro  principio.  Sic  sumit 
Virg.  7.  iEneid.    - 

Pars  mihi  pacis  erit  dextram  tetigisse  tyranni. 

Ita  Budaeus  in  Commenl.  lingua?  Graecac;  q.  d. 
Pbilippi  est  prima  civilas  principii  Macedoniae, 
sive  a  qua  incipit,  et  principium  capit  Ma- 
ccdonia.  lia  Syrus  vertit,  qtueest  principium  Ma- 
ccdoniay ,  et  Erasmus  ,  qito?  cst  in  prima  parte 
Macedoniic.  Unde  quis  suspicari  posset,  in  Nos- 
tro  pro  prima,  legendum  primw  :  qtta:  est  prima 
partis  Macedoniai  civitas.  Sic  eniin  sensus  esl 
clarus.  Verum  exemplaria  Bibliorum  (irccca  et 
Latina  conslanter  babent  prima.  Quarto,  crgo 
planus  sensus  esl  bic.  q.  d.  Pbilippi  est  prima 
civilas  in  confinio  Tbracioe  ,  quaj  ad  partem  ;  id 
est  sortem  et  ditionem  Macedonise  pertineL; 
alioe  enim  uberiores  pertinent  ad  parlem  ,  id  est 
ad  sorlem  ,  ejus  et  dilionem  Thraciae  ;  imo  Pbi- 
lipporum  urbis  pars  una  ad  Tbraciam  ,  pars 
allera,  eaque  potior  ad  Macedoniam  pertinebaL 
COLONIA.  ]  Romanorum,  ut  palct  vcrs.  21.  idco- 
quc  jure  Romanorum  civium  gaudens ,  sicui 
nobilis  l  biorum  civitas  B.elgiO  vicina  ,  dicta  est 
Colonia  Agrippina;  quia  Agrippina  uxor  Claudii 
Impr.  et  maler  Neronis  ,  eo  Coloniam  Romano- 
rum  deduci  curavit.  Coloni  enim  dicebanlur 
cives  Romani  ad  aliquam  urbem  babitandam 
inissi ,  qui  non  propriis,  sed  populi  Romani  le- 
gibus  vivebant,  ail  Cicero  lib.  3.  dc  Natura  dco- 
rum.  Porro  Colonias  ducebant  Romani ,  tum  ad 
cxonerandam  Romam  popuiis  oppletam ,  eoruoi 
examina  alio  deducendo;  lum  ad  pauperes  urbi* 
alcndos  ;  bis  enim  alibi  dividcbant  jugera  terrae  : 
Lum  ut  iis  militibus  slipendia  solverent,  »»•! 
praemia  largirenlur  :  tum  maxiuie  ut  illi  Roma- 
norumjuset  imperium  iis  in  locis.  ad  quoe  mit- 


258  COMMENTARIA  IN  AGTA 

tebanlur ,  tuefentur.  Ita  Cicero  de  lefee  Agraria  : 
ftiCijores ,  inquit ,  colonias  sicidoncis  in  locis  contra 
suspiciones  pericuU  collocarunt ,  ut  non  oppida 
Italice  ,  sed  propugnacula  imperii  essevideraitur. 
Et  pro  Fonteio  de  Gallia  provincia  loquens  :  Est 
in  eadem  provincia  IV arbo Marlius ,  Colonianostro- 
rum  civium ,  specula  poputi  Homani ,  ac  propugna- 
cuUtm  istis  ipsis  nationibus  opposilum  et  objectum. 
Colonia  quoque  dicebalur  urbs  donata  jure  et 
privilegiis  Coloniae,  etiarasi  ex  colonis  aliunde 
missis  non  esse  conilala. 

Confe&entes.  ] Ua  icguntRomana  ,id  est,dis- 
screntes ,  dispuiantes  :  Grcecc  enim  est  itxvpt- 
6ovres;unde  Scholasticae  disputationes  vocantur 
dialribie  ,  idque  probat  Erasmus.  Alii  legunt 
consistentes ;  unde  Valabl.  et  Pagnin.  vertunt, 
commorantes.  Hoc  enim  quoque  significat  Grae- 
cum  Ciu.zpi6ovri;.  Eodein  res  redit.  Nec enim  com- 
moratio  Pauli  fuit  otiosa,  sed  intenta  ad  dispu- 
tandum  et  piaedicandum. 

13.    UlJI  VIDEBATUR  ORATIO  ESSE,]  GrOCClim  itpo- 

ctjyj.  et  oralionem  ,  et  oratorium ,  sive  locum  ora- 
tionis  (  ut  verlit  Syrus  )  significat,  puta  Synago- 
pam  ,  haec  enim  Judceis  erat  locus  orandi  et  prae- 
dicandi.  Unde  el  Paulus  in  eo  proedicare  ccepit. 
Talia loca  extra  civitates  crebro  babuisse  Judaeos 
et  Samarilas ,  tradit  Epipban.  ha?resi  80.  Sic 
Philo  ad  Cajum  ,  Judaeorum  Synagoga  vocatpro- 
seucbas.  EtJuvenal.  satyra3. 

Ede  ubi  consistas ,  iu  qua  tequairo  proseucha. 

Sic  coenatio  vocatur  cocnaculum ,  in  quo  fit  cce- 
natio  :  ambulatio  vocatur  ambulacrum ,  in  quo 
ipsa  fit,  ccctus ,  consilium  et  Ecclesia  vocatur  lo- 
cus  ,  in  quo  fil,  coetus  et  congregatio  populi , 
vel  consiliariorum.  Unde  liquet  locum  hunc  ora- 
tionis  fuisse  Judaeorum,  prasertim  quia  eo  con- 
venitLydia,  qua^  colebatDeum  ,  utdiciturv.  10. 
Salmeron  tamen  censent  fuisse  idolium ,  ubi 
Gentes  suos  deos  colebant  et  invocabant. 

1U.  Nomine  Lydia.  ]  Censent  aliqui  Lydiam  dic- 
tam ,  quia  Oriunda  erat  e  Lydia  provincia  ,  cujus 
rex  fuit  Croesus  tempore  Cyri.  Favet  quod  scribit 
Plin.  1.  7.  c.  56.  Lydos  Sardibus  primos  rationem 
invenisse  lanas  purpuras  inftciendi.  Verum  obstat  to 
nomine.  Nomen  ergo  proprium  erat  Lydia  ,  non 
cognomen  a  patria.  Adde  ,  cognomina  non  sumi 
a  provinciis  tam  amplis  ,  ut  regna  sint ,  qualis 
erat  Lydia  :  potius  ab  urbe  dicenda  erat  Thyati- 
rena.  Lydia  Sanctorum  calaloguo  asscripta  est 
in  Martyrol.  die  3.  Augusli. 

Purpuraria.  ]  Aliqui  ita  dictam  censent ,  quod 
purpura  vestirelur  ,  utpote  nobilis  etprognata  e 
stemmate  regio  :  regum  enim  est  purpura.  Alii , 
quod  purpuram  tingeret.  Verum  Graece  est  ™p- 
yophuikis  ,  id  est ,  purpurce  vendilrix ,  quales 
solent  esse  divites  :  imo  opes  et  gloria  Tyri  con- 
sistebant  in  conficienda  et  vendenda  purpura  , 
uti  dixi  Isake  23. 

Civitatis  Thyatjrenorum.  ]  Civitas  est  Lidiae  , 
de  qua  dixi  Apoc.  1.  18.  ex  ea  ergo  oriunda  erat 
Lydia. 

Colens  Deum.  ]  Lydia  erat  Gentilis  :  cognovit 
ergo  etcoluit  Deum  vel  lumine  naturae  ,  ex  crea- 
tione  et  gubernatione  universi ;  vel  ex  institu- 
tione  majorum .  vel  ex  familiaritate  cum  Judaeis, 
uti  et  Cornelius  Centurio  Actor.  10.  Unde  Lyran. 
Hugo,  Glossa  etCarth.  censent  eam  fuisse  pro- 
selytam. 

Cujus  Dominus  aperuit  cor.  ]  Puta  illumi- 
navit  intellectum  ,  et  movit  voiuntatem  ejus ,  ut 


APOSTOI.ORUM.  Cap.  XVI. 

intenderet  iis  quai  dicebantur  a  Paulo,  eaque 
vere  esse  intelligeret;  ilaque  Christum  cognos- 
cere  et  diligere.  Oret  pnedicator,  ut  Deus  au- 
ditorum  corda  aperiat:  idem  orent  audilores,  si 
fructumex  concione  referre  cupiunt. 

15.    Sl  JUDICATIS    ME   FIDELEM   DOMINO.  ]   Si  ,    id 

est ,  quia  q.  d.  Quia  censuistis  me  dignam  bap- 
tismo  et  fide  Christiana  ,  quia  me  fecistis  lidelem 
et  Chrislianam  ,  divertite  ad  me  ,  ut  ego  vestro 
alloquio,  et  vos  mea  hospitalitate  gaudeatis. 
Nec  enim  decet  Christianos ,  praesertim  Aposto- 
ios ,  nisi  apud  Chrislianos  hospilari. 

Et  coegitnos.  ]  HinccolligitS.  Greg.  hom.  23. 
in  Evang.  quod  peregrini  ad  hospitium  non  so- 
Ium  invitandi  sint ,  sed  eliam  trahendi.  EtS.  Am- 
bros.  1.  1.  de  Abraham,  a  Christianis,  proeserlim 
Episcopis,  requirit  ut  praesio  sint  advenientibus, 
occurrant  obviam ,  itinera  explorent,  adsintnon 
quoerentibus,  rapiant  praelergredientes,  uti  fecit 
Abraham.  Sic  et  discipulis  duo  coegerunt  Chris- 
tum  secum  divertere  in  Emaus ,  ideoque  eum 
in  fractione  panis  agnocere  meruerunt ,  Lucce 
24.  29. 

16.  An  orationem.  ]  Ad  locum  orationis ,  ad 
proseucham ,  uti  dixi  v.  13. 

Habentem  spiritum  Pythonem.  ]  Syrus ,  spiri- 
tum  divinationis ,  puta  deemonem  familiarem , 
imo  obsidentem,  ait  Cajetan.  et  Hugo  (nam  Paulus 
illumex  ea  expulit)  qui  defuturis  oracula  red- 
debat,  Apollo  enim  cognominatus  est  Pythius, 
vel  a  dracone  Pythone,  quem  in  Delo  occidit, 
vel  a  «te«<j&at,  idest,  consulere ,  puta  a  dandis 
responsis  et  oraculis.  Inde  spiritus  ille  quo 
afflali  prsedicebant  futura  ,  Pytho  vocari  coeptus 
est.  Inde  etiam  7ruStoi  dicebantur,  qui  Delphos 
adconsulenda  oracula  mittebantur ,  qui  publice 
cum  regibus  cibaria  habebant,  et  vescebantur 
una,  teste  Herodoto  lib.  6.  Vide  dicta  Isaiee  8.  19. 

17.  Isti  homines  servi  Dei  excelsi  sunt.  ]  Non 
ait ,  Jesu  Christi ,  quia  hic  illi  exosus  est,  utpote 
qui  eum  regno  suo  dispoliavit.  Dixit  hoc  daemon 
perpuellam,  velcoaclusa  Deo  ;  itaBeda,  Glossa, 
Hugo  et  Dionys.  vel  sponte,  ut  hac  arte  ad  se 
plures  pellicerct,  quasi  qui  spiritus  esset  divi- 
nus  ,  utpote  servos  Dei  indicans  et  dilaudans; 
ita  S.  Chrysost.  OEcumen.  Lyran.  et  Cajet  Addit 
Cbrysost.  ut  Paulum  adulando  sibi  conciliaret, 
ne  se  a  puella  expelleret ,  eumque  laudando 
tilillaret,  et  ad  vanam  gloriam  incitaret.  Verum 
potior  causa  petenda  videtur  ex  eventu  ,  quem 
daemon  sagacissimus  uli  praevidebat,  ita  etma- 
litiosissimus,  intendebat  :  nimirum  praevidebat 
Paulum  non  laturum  hasce  suas  voces ,  sed 
eum  expulsurum  ,  se  vero  libenter  cessurum, 
ut  horos  Pythonissa)  jam  privatos  suo  divina- 
tionis  quaestu  accenderet  in  Paulum  ,  ut  eum 
male  mulctarent  vel  occiderent.  Pauli  enim  ca- 
put  petebat  diabolus  ,  ut  ejus  praedicationem,  et 
conversionem  Gentium  inhiberet ;  ita  factum 
est  :  nam  Paulus  ab  eis  captus ,  ilagellatus  et 
incarceralus  cst.  Scribatenim,  si  Paulum  per- 
deret,  se  plurimos  perditurum. 

18.  Dolens  autem  Paulus.  ]  Tum  puellae  mise- 
riam,  tum  diaboli  fraudem  ,  qui  divinando  po- 
pulos  ad  se,  et  ad  magicas  artes  altrahebat. 
Graece  pro  dolens  est  5iz™vYidils't ,  id  est ,  moleste 
ferens  et  indignans ;  Erasmus,  taidio  affectus.  No- 
luit  hanc  laudem  et  hoc  testimonium  recipere 
a  diabolo  Paulus ,  lum  ut  ostenderet  eum  patrem 
esse  mendacii ;  et  verum  subinde  dicere,  ut  dein- 
ceps  mentienti  credatur  :  tum  ut  oslenderet 


COMMENTARIA  1N  ACTA 

omncm  cum  diabolo  communicaiioncm  nobis 
esse  interdictam.  Nam  beneficia  cjus  omnibus  suvt 
nocentiora  vulneribus ,  ait  S.  Leo.  serm.  10.  de 
Passionc.  Dcum  erilm  beneficia  praistat ,  magis 
nocet ,  ait  S.  Aug.  8.  Civit  c.  26. 

19.  Ad  pkincipks.]  Syrus,  ad primores  civitatis , 
inter  quos  mulli  erant  e  Magistratu  :  Magistra- 
tui  enim  puniendum  oblulerunt  Paulum ,  ut 
sequitur. 

30.  Cum  siist  Jvnm.  ]  Conflanl  invidiam  Paulo  : 
Judici  enim  Romanis  et  aliis  Gcntibus  erant 
exosi  ob  fidei  singularltalem ,  separationcm  et 
rnorum  dissiinilitudincin.  Idem  odium  in  Chris- 
tianos,  quasi  e  Judiuis  oriundos,  derivarunt, 
ut  patcte.x  Tertull.  Apolog.  c.  7.  acex  Apologiis 
Aristidis,  Cuiadrali,  Alhenagoraj,  Justini ,  et 
aliorum  illius  ievi. 

21.  Annuntiant  morkm,]  l^ij,  id  est,  morcs,ins- 
tituta,  puia  novani  fidem  et  religionem,  no- 
vum  modum  vivendi  .  novum  novi  Dei  cuJtum. 

Cum  simus  RoMANi.]I'uta  coloni  Romanoruin, 
ac  proinde  eorum  jure  vivehtes.  Romani  enim 
sanxerant,  nequis  Deus  adiniiteretur,  nisi  quem 
Senatus  approbasset.  tiride  cum  Tiberius  Ciesar 
auditis  miraculis  Christi,  vellct  cum  inter  deos 
rcfcrrc,  Scnalus  rcstitil  ,  co  quod  sc.  prius  non 
consulnisset ,  teste  Eusehio  1.   2.  Ilislor.   c.  2. 

2!2.  Scissis  tunicis  korlm.  ]  Pauli  et  Sihe.  Id 
fecerunt  tum  ad  execrationem  sceleris,  quod 
scilicct  dcoriim  cultum  aholerc,  et  novum  Deum 
statucre  satagercnt ;  tum  ut  eos  notarent  igno- 
minia ;  tum  ut  cos  nudarent  ad  flagellationem, 
quae  mox  secnta  est.  Aliler  Tigurina  et  Clarius; 
vertunt  enim,  scissis  tunicis  suis,  pro  iurws  legen- 
tes  ivrfii  ,  quasi  Magistralus  non  Pauli,  sed  suas 
tunicas  sidcrint,  in  detcstationem  auditaeblas- 
phemiae  et  novie  religionis,  quam  praedicabat 
Paulus.  Hanc  enim  ipsi  superslitiosam  ,  et  blas- 
phcmam  impiamque  censehant. 

23.   F.T  CCTB  MULTAS    PLAOAS    KIS   IMPOSUISSENT.  ] 

per  virgarum  llagellationem.  UndcSyrus  vertit, 
ei  cum  multum  eos  flugcUasscnt.  Alii  praeter  vir- 
gas,  putant  Pauluin  et  Silam  partim  a  populo 
furente,  partinia  lictoribUs,  fustihus  et  pugnis 
fuisse  appelitos  :  hisce  cnim  propric  plagae  in- 
fliguntur.  Praeclare  S.  Chrysost.  hic  suh  finem 
hom.  39.  Paulus,  inquit,  vcrbcrabatur ,  ct  nikil 
dicebat.  Iluncet  nos  imitcmttr.  Rcfcriamus  pcrcu- 
tientes  mansuctudinc  ,  silcnlio  ,  Idnganimitdte. 
Uifliciliorasunt  lucc  vulnrra  :  major  plaga  et  one- 
rosior.  Gravius  cnim  cst  pcrculerc  animam,  quam 
corpus.  MuUospcrcutimus,  scd  ut  amici;  ut  delcc- 
tatur  :  scd  qucm  pcrcusscris  cum  rontttmclia, 
quoniam  cor  tctigisti ,  valde  conlristasiilta  ma- 
gis  cor  iUorum  pcrcutimus.  Ouod  aulcm  militas 
mugis  vcrberct ,  quam  tcmeritas ,  aze  demonstre- 
mtts,  etc.  Idem  hom.  fi.  de  Laudibus  S.  Pauli, 
docet  Pauluin  cidem  cui  nos  inlirniitati  carnis 
sttbjacuisse  ,  sed  eam  viriule  transccndisse. 
IVoti  cnim,  inquit,  habcrc  natttram  ihfirmitatibus 
subditam,  sed  servire  infirmitatibtts ,  criminosum 
fst ;  ttt  mcrito  mugnits  illc  liabcatur  alipte  mira- 
bitis ,  qui  imbecillitatem  natune  voluntatis  virtutc 
sttperut-it :  ci  hoc  ipso  ostcndil ,  quanta  sit  libera 
voluntatis  potestas,  obslruitque  ora  dicentium cur 
non  natura  bonifuCli  smnus  ,  ncc  cum  ipsa  virtute 
progeniti?  Quid  enim  refert  natura  csse ,  qttod 
potcs  eJRci  volunlate.'  imo  prwstat  spontc  coronis 
et  ampltssuna  luttdc  dccorari.  Et  mox  :  Paulus , 
inquit,  fUU  statna  rirtutis,  qni  hona  roliuitatis  in 
natttra  firmftatem  certarlt abdueere.  Dolchat  qni- 


APOSTOLORUM.  Cap.  XVI.  259 

dem  ille  corpus,  sed  non  inferior  incorporis  potes- 
tatibus  ,  ipsos  contemncbat  dolores.  Quando  cnim 
dicit,  Mundo  crucifixus  sum,  quid  aliud  videtur 
diccre,  quam  quod  etiam  ex  corpore  ipso  animi 
virtute  migravcrit  ? 

2/|.  Stiunxit  ligno,]  numclla,  vclcippo,cui 
seorsim  singuli  inserehantur. 

25.  Media  autkm  noctk  Paulus  et  Silas,  ora.n- 
tes,  i.audaijant  Dkum.  ]  Vide  hic  Pauli  ct  Silae,  in 
fiagellalione  et  incarcerationc  constantiam  et 
laeiitiam,  qua  exultanies  Deo ,  quasi  pro  ingenti 
dono  gralias  agunt.  Idcm  fecerunt  olim  Marly- 
res.  Rursum  quam  hrevis  somni  fuerit  Paulus, 
scilicet  dormivit  usqtie  ad  mediam  noctem. 
Terlio,  eum  solitum  rncdia  noctc  consurgere  ad 
oralionem  ,  instar  Davidis  diccnlis  Psalm.  118. 
62.  Media  nocte  surgebam  ad  confdcndum  tibi ;  et 
Isaiae  C.  '26.  9.  Anima  mea  desideravil  te  in  nocte. 
Ilinc  fideles  olim  media  nocte  solehant  ad  oratio- 
nem  surgere  :  lum  quia  suh  id  tempus  natusest 
Christus  ,  iequc  ac  passtis  :  tum  qtua  credehant 
Christum  noctu  venlurum  ad  judicium  ,  inquit 
Lactant.  lih.  7.  cap.  9.  Quocirca,  inquit  Clemens 
Alexand.  2.  Paedag.  cap.  9.  Sape  nocluelccto  sur- 
gendum  est,  Dcusque  laudandus  :  beati  enim,  qui 
in  ipsumvigilarunt,  seipsos  assimilantes  angelis , 
qttos  nos  i/?r.-/oyo-Ji ,  id  cst  vigilcintes ,  vccamus. 
Idem  exemplo  Pauli  hoc  loco,  faciendum  esse 
docct  S.  Basil.  in  reg.  interrog.  37.  et  S.  Hieron. 
ad  Demetriadcm,  post  alias  diurnas  orandi  ho- 
ras  :  Advcsperam,  inquit,  media  nocte,  ct  mane 
semper  est  exercendum.  Quin  et  Plinius  de  Chris- 
tianis  apud  se  accusalis  ita  scrihit  ad  Trajanum 
lih.  10.  epist..  97.  Affirmabat  atttem  hanc  fuissc 
summamvel  culpce  sua>. ,  vel  erroris  ,  quodessent 
soliti  stato  die  anle  lucem  convenire ,  carmenque 
Cliristo,  qttasi  Deo  dicere  sccum  inviccm.  Unde  ii- 
quct  non  tanlum  Clericos,  sed  et  laicos  olim 
noctu  ad  oralionem  et  hymnos  convenisse.  At- 
quehincorli  sunt  Nocturni,  quos  quotidie  legi- 
mus  in  officio  Ecclesiastico,  idque  exemplo 
Pauli  et  Silae,  qmo/ttnv,  id  est,  bymnizabant , 
hymnos  dicebant ,  ait  Lucas.  Unde  Ecclesia  in 
hymno  Feriae  U.  ad  Malulinum  sic  canit : 

Mcntes  imnusque  tolliraus , 
Prophela  sicut  coctibus 
Nohis  gerendum  prxcepit , 
raulusquegestis  censuit. 

Ilinc  et  S.  Ilicron.  F.ustochio  scribit  et  pr.Tscri- 
hildicens:  Esto  ricada  noclium.  Noclu  enini  C*- 
nitcicada.  Ila  S.  Viccnlius  Ferrerius  ,  S.  Petrus 
MarlyrOidin.  Praedic.  S.  Xaverius,  aliisqtie  viri 
Aposlolici  per  diem  praadicahant,  noclu  orabant, 
exemplo  Christi  qui  crut  pcrnoctant  in  orationc 
Dci,  Lticae  G. 

12.  Plura  vide  apud  Cassianum  1.  "2.  Franco- 
linum  lih.  de  Horis  Canon.  c.  2.  Baronium  bic  , 
et  in  Martyrol.  ad  dicm  5.  Januarii. 

26.  SuBiTO  VEno  TF.nn.E  motus  PACTUfl  est  mag- 
nus. ]Ut  eo  ostenderct  Deus,  se  preces  Pauli 
et  Silae  exaudisse,  eorumque  curam  gerere,  se- 
que  eos  e  carcere  libcraturum,  ac  pro  eis  ler- 
ram,  omniaque  clementa  eoncussurum,  si  opus 
csscl.  Vide  dicla  c.  'i.  31.  Hic  terrae  motus  vidc- 
tur  fuisse  non  tanlum  in  carcere  sed  etiam  in 
tirhe  :  eo  enim  lerritus  Magislratus,  illico  jussit 
eos  dimilli. 

UNIVF.nSORUM    VINCll.V     SOUTTA      M  N  T.  ]     Vel    VI 

tcrrae  molus.  vcl  poiius  opcr.iiioni'  si-crcla  an- 
gcli  :  ncmo  lamen  effugit,  quia  perculsl  cr."i' 


COMMENTARIA  1N  ACTA  APOSTGLORiJii.  Cap.  XVI. 


2G0 

omnes,  adcoque  non  advertcbant  incarcerati  sc 
vinculis  esse  solulos,  ait  Chrvsost. 

27.  Custos  carcems.  ]  OEcuhien.  censet  hunc 
cuslodem  fuisse  Steplianum,  cujus  se  domuin 
baplizasse  scribit  Paulus  1.  Corinth.  1. 16.  quem- 
que  inter  primitias  Achaiae  commemorat  ibi- 
dem  c.  ult.  v.  15.  Sed  obstat,  quod  haec  Pbilip- 
pis  sintgesla  in  Macedonia  ,  non  in  Achaia ;  nisi 
dicas,  custodim  huncoriundum  ex  Acliaia,  mi- 
grassePhilippos,  ibiqueconversum  a  Paulo,  re- 
diisse  Corintluun  in  Achaia. 

29.  Introgressus  est,]  um-rMzt,  idcst,  utTi- 
gurina  ct  Pagniu.  irrupit ,  insiliit, 

30.  QlUDME  OPORTET   FACERE.  ]    COHVCrsUS   CSt 

hiccustos  per  terraemotum,  quodque  Paulus  et 
SHas  soluti  vinculis,  in  iis  tanien  perstiii.e.«rnt 
laudantes  Deum  ;  iude  enim;  videbal  Dcumruo 
Paulo  et  Sila  ,  quasi  legatis  suis  pugnare. 

31.  Credein  Dominum  Jesum. ]Multa  alia  cre- 
denda  erant  de  Palre  et  Spiritu  sancto,  de  Ec- 
ciesia,  aliisque  Symboli  articulis,  quae  proinde 
sigillalim  ei  exposuit  Paulus  v.  32.  Sed  horum 
omnium  caput  et  sumfna,  erat  fides  in  Christum : 
I:aec  enim  includit  et  docetcaetera  omnia.  Fides 
enim  Chrisiiana  credit  traditque  Symboluin 
Apostolorum,  quo  rcliqua  crcdenda  contincn- 
tar. 

35.  Dimitte  ijomines  illos.]  Magistralus  prae- 
cipitarat  senlentiam  contra  Paulum  et  Sylam  : 
unde  rediens  ad  se,  et  causa  melius  examinata, 
nimirum  quod  ob  pulsum  a  muliere  Pytbonem 
daemonem,  id  est,  ob  beneficium  in  eam  totam- 
que  uri;cm  collatum ,  eum  tam  male  excepis- 
senl;  forte  etiam  sentientes ,  vel  a  custode 
per  nunrium  edocii  de  miraculo  lerrac  motus, 
Pauliquc  iunocentia  et  Uetitia ;  quodque  a  Deo 
solutis  vhiculis,  carcere  egredi  noluisset, 
cum  illicojussit  dimilti,  Dco  ad  id  ipsum  im- 
^eiiente,  ne  praedicationis  Pauli  cursus  inbi- 
beretur ;  ita  Lyran.  IlugoetDionys.  Unde  quidam 
Gracci  codices  addunt  :  Die  aatem  facto  convene- 
runt  MagisCratus  in  conciUttm  ,  et  Memores  terrai 
molum  factum,  timucrunt  ac  miserunt  liclores; 
quaj  verba  significant  terrae  motumnon  tantum 
fuisse  in  carcerc,  sed  per  totam  urbem  uti  dixi 
v.  26. 

37.  Indemnatos.  ]  Taxat  injustitiam  Magis- 
ttatus,  quod  praecipitarit  'tam  sententiam  , 
<iuam  pccnamcausa  inaudita.  Syrus  vcrtit,  in- 
nocentes. 

Homines  Romanos.  ]In  Pandcct.  lege  5.  tit.  26. 
lege  Julia,  de  vi  publica  damnlur  ,  qui  civem 
Romanum,  ante  ad  populum  nunc  ad  Impera- 
torem  appcllantem,  necarit,  torserit,  veibera- 
rit ,  in  vincula  ducil  jusserit.  Exaggerat  Cicero 
actione  5.  in  Verrem,  quod  Gavium  civem  Ro- 
manum  Verres  flagellarit.  Ncc  ulla  vox  alia,  in- 
quit,  istius  miseri  inter  dolorem  crepitumquc 
plagarum  audiebatur,  nisi  haec  :  Civis  Uomanus 
$um.  Recens  erat  Rhodiorum  exemplum ,  qui 
cumpeccassent  in  aliquos  Romanoscives,  Clau- 
dius  cos  libertate  plane  privavat,  uti  narrat 
Dio  lib.  60.  AntiquoenimjureRomanorumnefas 
erat,  civem  Romanum  subjicere  flagellis ,  seu 
virgis.  Id  primum  statuit  lata  lege  Valerius  Pu- 
blicola  apud  Valer.  Max.  lib.  !\.  c.  1.  Idipsum 
confirmalumestlege  Porcia,  cl  lege  Sempronia, 
tesle  Ciceronepro  Rabirio.  Vide  Sigonium  lib.  1. 
de  Aniiquo  jur.  Roman.  c.  6. 

NON    ITA,    SED   VENIANT,    ET  IPSI  NOS   EJICIANT,] 

ii*-/ayjT5-7ctv,  id  est ,  cducant.  Hhic  patet,  Paulum 


post  cibum  in  domo  custodis  sumptum,  rcdiisse 
adcarcerem,  ut  ibi  eum  Magistratus  invcniret, 
ct  innocentem  pronuntiarct  et  dimilteret.  Vidc 
hic  magnanimitalem  Pauli,  qua  carccre  egredi 
non  vult  nisi  Magistralus  senlentiam  ferat  de 
ejus  innocentia  ,  idque  publice.  Simili  consilio 
Socratcs  noluit  e  carcerc  fugere,  ne  illa  fuga 
reum  potius  se  convinceret,  quam  innocen- 
lem,  ait  Plato  in  Crito.  ldem  eadem  causa  cl  vir- 
tule  fecit  Ignalius  fundalor  Socielatis  noslrcc. 
Lego  P"i»nd.  1.  2.  Vitas  ejus  cap.  l^i.  Sapientcr 
Melania  a  PraesidprallrstinaB  incarcerata,  ut  ab 
ea  aurum,  quod  copiose  in  monasteria  eroga- 
bat,  exprimeret :  Ego,  aii,  illius  fui  fiiia,  liujus 
vcro  uxor ,  qui  in  terra  fuit  genere  clarus  ,  nunc 
autem  sum  Ckrisli  ancilla.  Neque  meum  viiem  lia- 
hitum  despcxeris  :  possum  enim  me,  sivciiin,  ex- 
teviere  :  ne  ergo  forte  ignorans  in  crimcn  aliquod 
incidas  qucenain  sum  tibi  dcclaravi.  Addilquc  do- 
cumenlum  :  Oportet  enim  adversus  stotidos  ,  tan- 
quam  cane  et  accipitre  uli  animi  clatione ,  et  in 
tcmpore supcrbice  in  ipsos  imiltcre.  Tunc  judex  se 
cxcusavit ,  et  eam  adoravit  ,  et  jussit  cam  absque 
ullo  impedimento  cttm  sanctis  viris  versaris;  ita 
Palladius  in  Lausiacac.  117.  Hacdccausa  Paulus 
subindeanimos.quin  etiramassumpsit.  Iraenim 
est  cos  virlutis.  Jram,  inquit,  Chrys.  hom.  6.  de 
laudibus  S.  Pauli,  providus  creator  nobis  inscrvit, 
ut  dormientes  alqtte  resolulas  animas  ab  inerlia 
ac  desidia  suscitaret.  Quasienim  gladio  aciem, 
ita  menti  noslrai  ira?  acttmcn  imposttit,  ul  eo  cum 
oportet  ulamur.  Propterca  igilur  et  Paulus  Iwc 
swpc  tisus  est  afjectu,  cl  modesle  loquentibus  erat 
melior  iratus,  cttm  temporc  omnia  faciens  oppor- 
tuno  pro  lucro  et  commodo  prcedicandi. 

39.  Deprecati  sunt  eos.]  Ecce  1'aulus  suos  ju- 
dices  facit  sibi  supplices.  Unde  Gagneius  et 
Dion.  Veniam  ,  inquiunt  deprecati  sunl  pro  in- 
juria,  violatoqiif  jure  civililalis  Romanae.  Graeci 
codices  nonnulli  adduni,  Magislralum  venisse 
cum  amicis  ,  ac  dixisse  :  Ignoravimus  stalttm 
vestrttm,  et  quod  eslis  jttstt.  Et  educentes  eos  roga- 
verunl  dicenlcs  :  Exile  ex  hac  urbe ,  ne  forte  rur- 
sus  irraant  invos  ,  et  vociferentur  conlra  vos. 

ZiO.  Introieuunt  ad  Lvdiam,]  purpurariam  v.  la. 
moestam,  et  orantem  pro  Pauli  liberalione. 

Et  visis  fratribus.  ]  Luca,  Timolhaeo,  etsi  qui 
alii  socii  erant  Pauli,  solusenhn  Paulus  etSilas 
incarcerati  fuerant.  Unde  pro  eo  sollicitus  erat 
Lucas ,  et  Timolheus.  Hinc  Paulus  consolatus 
esleos,  narrando  terrae  motum,  etcaetera,  quoe 
Deus  fn  carcere  pro  se  opcratus  erat  ad  gloriam 
Christi.  Unde  quidam  Graxi  codices  addunt  : 
Narraverunt  qucecumque  fccit  Dominus  illis.  Nam 
Philippis  hac  vice  Paulus  tanlum  legitur  con- 
vertisse  Lydiam  ,  el  cuslodem  carceris;  sed  hi 
sparserunt  in  alios  iidei  semen.  Unde  ad  eos 
scripsit  postmodum  Paulum  epistolam  ad  Phi- 
lippenses,  zelo  el  desiderio  marlyrii  ardentem. 

Moral.  discamus  a  Paulo,  eadem,  alacritate 
et  contenlione  preedicare  paucis  ac  multis,  pau- 
peribus  ac  nobilibus,  feminis  et  pueris  ac  viris. 
Idem  dicodedoctrina,  audiendisconfessionibus, 
catechcsi,  et  quavis  alia  occupatione  ac  labore  : 
Esto  enim  initio  parvus  sit  fructus ,  Deus  lamen 
suo  temporc  inde  ma jorem  eliciet. 

Dobile  principium  mclior  forluna  sequetur. 

Ad  magna  non  scanditur  nisi  per  parva  :  abiis 
ergoinchoandum  tendenti  admagna.  Vide  dicta 

Zachar.  fr.  J0. 


COMMENTAMA  1N  ACTA  APOSTOLOl\UM.  Cop.  XVII.  1CI  . 

CAPUT  DECIMUMSEPTIMUM. 

SYNOPSIS  CAPITIS. 

PlllLIPPlS  EXIiZNS  PAULUS  CONTENDIT  ThESSALONICAM  ,  UBI  MULTOS  CONVIRTIT;  SED  JuDjT.JS 
EUM  PERSECUENTIBUS  ABIIT  BEROEAM  ,  INDE  ATHENAS '.  UBI  EX  ARA  IGNOTO  DeO  DICATA  , 
DEMONSTRANS  HUNC  DeUM  ESSE  ClIRISTUM  ,  MULTOS  AD  EJUS  FIDEM  TRADUXIT,  AC  INTER 
EOS  DlONYSIUM  AREOPAGITAM. 

l.^^^^^^ttuM  aulcm  perambulassenl  Amphipolim  ,  et  ApolloniarrvonenintTlTss.Tlr,- 
)lnicam,ubi  erat  Synagoga  Judaeorum.  2.  Secundum  consueludinem  autem 
Patiltis  infroivit  ad  eos ,  et  per  sabbata  tria  disserebat  eis  de  Scripluris , 
t3.  adaperiens  ct  insinuans  quia  Christum  oporluit  pati ,  ct  resurgere  a 
mortuis:  ct  quia  hic  est  Jesus  Christus,  quem  ego  annunlio  vobis.  4.  Et 
quidam  ex  eis  crediderunt ,  et  aujuncti  sunt  Paulo  et  Silae ,  et  de  colentibus 
;Genlilibusque  multitudo  magna,  ct  mulieres  nobiles  non  paucae.  5.  Zelantes 
autem  Judael ,  assunienlesque  de  vulgo  viros  quosdam  malos,  ct  turba  facta  ,  concitaverunt  civi- 
tatem ,  et  assistentes  domui  Jasonis  quaerebant  eos  prcducere  in  populum.  6.  Et  cum  non 
invenissent  cos  ,trahebant  Jasonem  cl  quosdam  fralres  ad  principes  civilatis ,  clamantes :  Quo- 
niam  hi  ,  qui  urbem  concitant,  et  huc  venerunt ,  7.  quos  suscepit  Jason  ,  et  hi  omnes  contra 
decreta  Caesaris  faciunt  regem  alium  diccntes  esse  ,  Jesum.  8.  Concitaverunt  autem  plebem  ,  ct 
principes  civilatis  aiidicnles  hrec.  9.  Et  accepta  satisfactione  a  Jasonc  ,  et  a  caeleris  ,  dimiserunt 
cos.  10.  Fratrcs  vero  confcstim  per  noclem  dimiserunt  Patilum  et  Silam  in  Beroeam.  Qui  cum 
venissent,  in  Synagogam  Judiuorum  inlroierunt.  11.  Hi  autem  erant  nobiliores  eorum ,  qui 
«unt  Thessalonicae ,  qui  susceperunt  verbum  cum  omni  avidilate,  quotidie  scrulanles  Scripturas, 
si  haec  ita  se  haberent.  12.  Et  multi  quidem  crcdiderunt  ex  eis,  et  mulierttm  Gentilium  houes- 
tarum  ,  ct  viri  non  pauci.  13.  Cum  autem  cognovissent  in  Thessalonica  Judsei ,  quia  et  Beroeae 
praedicatum  est  a  Paulo  verbum  Dei ,  venerunt  ct  illuc,  commovcntcs  et  lurbanles  multitudinem. 
1/i.  Statimquc  lunc  Paulum  dimiserunt  Fralrcs ,  ut  irct  usquc  ad  mare  :  Silas  aulem  et  Timo— 
theus  remanserunt  ibi.  1 5.  Qui  autcm  dedticebant  Paulum  ,  perduxerunt  eum  usque  Alhenas  ,  et 
acccpto  mandato  ab  eo  ad  Silam  et  Timolheum,  ut  quam  celeriter  venirent  ad  illum  ,  profecti 
sunt.  1G.  Paulus  autcm  cum  Alhenis  eos  expcclaret ,  incitabatur  spiritus  ejus  in  ipso ,  videns 
idololatriae  deditam  civitatem.  17.  Dispulabat  igitur  in  Synagoga  cum  Judaeis,  et  colentibus ,  et 
in  foro  ,  per  omnes  dies ,  ad  eos  qui  aderant.  18.  Quidam  autem  Epicurei ,  et  Stoici  Philosophi 
disserebant  cum  co  ,  et  quidam  diccbant :  Quid  vult  serminiverbius  hic  diccre  ?  Alii  vero :  Novo- 
rum  dcemoniorum  videtur  annuntiator  esse :  quia  Jesum  ,  et  resurrectionem  annuntiabat  eis. 
19.  Et  apprehensum  cum  ,  ad  Areopagum  duxerunt ,  dicentcs :  Possumus  scire  quae  est  haee 
nova  ,  quae  a  tc  dicilur,  doctrina  ?  20.  JXova  cnim  qucedam  infcrs  auribus  nostris :  Volumus  ergo 
scirc  quidnam  vclint  hcec  esse.  21 .  (  Athenienses  autem  omnes ,  et  advenae  hospites ,  ad  nihil 
aliutl  vacabant,  nisi  aut  diccrc,  aut  audire  aliquid  novi. )  22.  Sfans  aulem  Paultis  in  medio 
Arcopagi,  ait :  Viri  Athenienses,  per  omnia  quasi  superslitiosiores  vos  vidco.  23.  Pra?tericns 
cnim  et  vidcns  simulacra  vestra ,  inveni  ct  aram ,  in  qua  scriptum  erat :  Ig.noto  Deo.  Quotl 
ergo  ignorantes  colitis,  hoc  ego  annuntio  vobis.  24.  Deus,  qui  fccit  mundtim,  et  omnia  qus 
in  co  sunt,  hic  cceli  ct  tcrrre  cum  sit  Dominus ,  non  in  manufaclis  LempSis  habilat,  25.  nec 
manibus  humanis  colitur  indigcns  alitjuo  ,  cum  ipse  det  omnibus  vilam,  et  inspiralionem  ,  et 
omnia  :  2G.  fecilquc  cx  uno  omnc  gcnus  Iiominum  inhabitare  super  universam  faciem  tcrrae, 
definiens  statula  tcmpora,  ct  tcrminos  habitationis  corum  ,  27.  qurerere  Dcum  ,  si  forte  altrcc- 
tent  cttm  ,  aut  inveniant,  quamvis  non  longc  sit  ab  unoquoque  nostrum.  28.  In  ipso  cnim 
vivmuis  ,  ct  movemur  ,  et  sumus  :  sicut  el  quidam  vcslrorum  Poelarum  dixerunt :  Ipsius  enim  et 
genus  sumus.  29.  Genus  crgo  cum  simus  Dei ,  non  debemus  aestimare  auro ,  aut  argenlo  ,  aut 
lapidi  Kulpturse  artis  et  cogitationis  hominis ,  Divinum  esse  simile.  30.  Et  tempora  quidem 
hujus  ignorantiae  despicicns  Dctis,  nunc  annunliat  hominibus  ut  oranes  ubiquc  poenitentiam 


•162  COMMKNTARIA  I-N  ACTA  APOSTOLORUM.  Cap.  XVII. 

agant,  31 .  co  quod  slatuit  diera  ,  in  quo  judicaturus  cst  orbem  in  sequilate ,  in  viro  ,  in  quo 
staluit,  fidem  prabcns  omnibus ,  suscitans  cum  a  mortuis.  32..Cum  audissent  autcm  rcsurrec- 
tioncm  mortuorum ,  quidam  quidem  irridebant,  quidam  vero  dixerunt :  Audiemus  le  de  boc 
ilerum.  33.  Sic  Paulus  cxivit  demcdio  corum.  34.  Quidamvcroviri  adhaercntcs  ei,  crediderunt: 
in  quibus  et  Dionysius  Arcopagita ,  ct  mulicr  nominc  Damaris,  ct  alii  cum  cis. 


1.  CUM    AUTEM   PKRAMBUI.ASSENT   AMPniPOLIM.  ] 

Civitas  est  Macedonia,  vel  Thracice  vicina  Plii- 
lippis;  ita  dicta,  quodaquis  undequaquesitcir- 
cumdata  ,  isthmo  tantum  lerrae  cohcrens ;  ita 
Pollux  I.  9.  Haec  Philippo  Macedoni  et  Athenien- 
sihus,  hellorum  causam  dedit.  Hanc  Brasides 
Laccdcemoniorum  dux  hello  Peloponnesiaco  oc- 
cupavit;  ita  Thucydides  1.  4. 

Apoli.omam.  ]  Haec  vieina,  est  Thessalonica?. 
Atiae  enim  plures  alihi  fuerunl  urhcs  eodem  no- 
inine. 

Thessauonicam.  ]  Hcec  prima,  vel  inter  primas 
fuit  Macedoniae  civitas  ,  ita  dicia  a,  »ifc* ,  id  est 
victoria,  quam  de  ThessalisibidemobtinuiiPhi- 
iippus  Macedonum  Rex.  Nunc  per  apheresin  Sa- 
tonica  vocaim;  in  qua  Judasi  habentSynagogam, 
Typographiam,  imo  dominium  ;  ita  Strabo  1.  7. 
et  Stephanus  lih.  de  Urhihus. 

2.  Secundum  consuetudinem. ]  Consuevcrat 
enim  Paulus,  ait  Chrysost.,  ubique  primo  adire 
Synagogas  Judaeorum,  ibique  prajdicare.etiamsi 
saepius  ab  els  offensus,  expulsus  etlapidatus  ut 
constantem  in  suam  gentem  amorem  ostende- 
ret;  bonumque  pro  malo  redderct,  itaquemul- 
tos  ex  eis  converteret ,  reliquos  nolentes  con- 
verti  faceretinexcusabiles,  ne,  si  primo  Genti- 
bus  praedicaret,  Judeei  pr.Tlendere,  velobjicere 
possent,  ipsum  non  annuntiarc  verumMessiam, 
eo  quod  hic  promissus  esset  Judeeis,  non  Gen- 
tihus. 

DlSSF.REBAT    EIS  DE  SCRIPTURIS,]  Kir&Tw»  yszfwv, 

id  est  6  Scriptaris;  ira  Tigurina  ,  et  Pagnin.  E 
Scripturis  enim  probat  Jesum  Christum  esse 
Messiam  ct  salvatorem  mundi,  cujus  fide  omnes 
justificari  et  salvari  deheant.  Melius  et  nervo- 
sius  verlit  Noster,  de  Scripturis.  Solehant  enim 
.ludaei  in  Synagogis  non  aliud  traelare,  quam 
Scripturas  :  unde  si  Paulus  aliud  traetasset,  ac 
pra?sertim  directeet  expresseegissei  de  Chrislo 
orucifixo,  explosissent  eum  Judaei.  fhema  ergo 
Pauli  crat  Scriptura  ,  sed  ita  ,  ut  ex  ea  opportu- 
nis  locis  semper  ingereret  et  insinuaret  Chris- 
tum,  uti  scqiiiiur.  upi  Nota  solertiam  et  dcxtc- 
rilatem  Pauli,  qua  Christum  ariificiosc ,  quasi 
aliudagens  Jud;eis  invitis  et  Christum  aversan- 
tibus  insinual  et  prscciicat.  Idem  faciendum  est 
iis  qui  venantur  animas  vitiis  immersas,  ct  ser- 
monemomnem  devirtuto  abhorrentes,  utprimo 
de  aliis  rebus,  quasillisgratasesse  sciunt,  ser- 
monem  faciant,  deinde  lalenicr  ad  vilia  et  vir- 
tutes  descendant. 

Noster  fundator  S.  Ignatius  hoc  suis  dahat 
axioma  :  Ingredimini  cum  eo  quod  est  illorum , 
sed  exite  cumvestro;  significansinitio  noshomi- 
nibus  saecularibus  accommodare  debere  et  om- 
nibus  omnia  fieri,  ut  omnes  lucrifaciamus,  ac 
tandem  virtutem,  quam  intendimus,  eis  persua- 
deamus.  lta  venatores  aviumetferarum,  ac  pis- 
catores  piscium,  eis  escam  objiciunt,  sed  sub 
esca  retia  et  hamos  abscondunt,  quibus  eos 
illaqueant  et  capiunt  :  idem  faciat  venator  el 
piscator  annimalium  rationalinm ,  qura  instar 
ferarum  et  piscium  viventia,  terrenis  inliiant. 


lla  S.  Barlaam  Eremita  fingens  se  gemmarium, 
gammamqueaffcrre  eximiisplendoriset  valoris 
(puta  fidem  Evangelicam)  adilum  sibi  patefecit, 
convertitque  Josaphat  Regis  Indiae  lilium,  uti  re- 
fert  Damascenus  in  corum  Historia. 

Ila  S.  Ahrahamus  neptem  suam  Mariam  lap- 
sam  in  fornicationem,  fingens  se  mercatorem 
reduxit  in  viam  salulis,  uii  refert  S.  Ephrem  in 
ejus  vita. 

Itainvita  Astionis  Martyris  lcgimus,  Vigilan- 
tium  parcntes  adhuc  Gentiles  de  Astione  nlio 
perquirentes,  morlem  ejus  celasse,  dixisseque 
eum  vivcre  in  regione  fortium,  puta  in  eoclo, 
itaque  eosconsolatum  esse,  ac  tandem  dextere 
martyrium  ejus  nobile  enarrasse,  cosque  ad 
Christum  convertisse. 

llaSanctusXaverins  a  concubinariis  avellebat 
concubinas,  insinuans  se  ineorum  amicitiam  , 
etnuncunam,  nunc  alteram  alio  praetcxtu  eis 
adimens,  donec  ad  unam  omnes  adimeret. 
Legc  Tursellinum  itt  ejus  Vita  lib.  6.  cap.  10. 
sub  finem. 

3.  Adaperiens. ]  q.  d.  Sensim  et  opportune 
aperiens  eis  Chrishim  in  Scripturis  latentem, 
et  ex  iis  ostendens  Christum  debuisse  pali  et 
crucifigi. 

Et  insinuans,]  n:xp7.TS(i'-'.->os ,  id  cst,  proponens, 
explicans ,  ostendcns  ,  Pagnin.  et  Tigurina,  alle- 
gans;  alii,  componens  el  conferens  gesta  et  pas- 
siones  Christi  cum  verbis  Prophetarum,  qui  illa 
ipsa  prandixerunt;  sed  occultius  et  obscurius. 
Noster  solertius  et  profundius  vertit,  insinuans, 
ob  causam  jam  dictam :  forteetiam  legii  itapwT^ 
Si/wo;,  id  est,  inferens ,  interjiciens ,  obiter  el 
•  quasi  per  parenthesin  insinuans.  Sic  S.  Petrus 
epist.  1.  c.  5.  5.  ait :  Omnes  autem  invicem  humili- 
tatem  insinuate ,  id  e.'t,  in  sinumimmiltite  quasi 
occulte  et  aliud  agendo ,  utpote  invitis  et  reluc- 
tantibus.  Sic  Rhetores  utuntur  insinuatione, 
praesertim  in  re  odiosa ,  ut  judicum ,  vel  audito- 
rum  animos  aversos  sihi  concilient ,  et  quasi 
aperiant,  de  quaCicerol.  1.  dc  Invcnt.  Insinua- 
tio,  ait,  est  oratio  quadam  dissimulatione  et  cir- 
cuitione  obcure  subiens  auditoris  animum.  Et  ut 
Servius  in  11.  /Eneid.  est  callidus  et  subtilis  aditus 
ad  persuadendum.  Sicinsinuare  se  in  amiciliam 
alterius  dicilur  is,  qui  non  recta,  scd  per  quos- 
dam  sinus  et  divoriicula  latenter  in  amicitiam 
ingreditur,  et  quasi  irrepit. 

Etquia  hic  est  Jesus  Christus  quem,  etc.  ] 
q.  d.  Quia  hic  scilicet  Christus,  ita  celebratus  in 
Script.  et  exspectatus  a  Patribus  non  est  alius , 
quam  Jesus  Christus,  quem  ego  annunlio  vobis. 
Aut,  ut  Graeca  :  quia  hic  cst  Christus,  nimirum 
hic  Jesus  quem  ego  annuntio  vobis.  Judari  enim 
negant  Jesum  esse  Christum,  siveMessiam,  quem 
dicunt  venturum  in  fine  mundi.  Alii  cx  eis  fin- 
gunt  duos  Christos  :  unum  pauperem ,  patien- 
temet  afflictum,  ethunc  esse  nostrum.  Unde  R. 
Jacob  in  Collectaneis  c  Talmud,  dicit  quod  Chris- 
tus  hic  sedeat  Romae  inter  pauperes  miser  et 
dolens  (uti  refert  Lyran.  1.  contra  Judaeos)  AI- 
tcrum  nobilemct  splendidum  instar  Salomonis; 


commi:ntai\ia  in  agta 

hunc  fore  Messiam  Judaeorum,  el  venLurum  iu 
line  mundi.  Ita  ludionesistinegantur,  autsom- 
nianl;  cum  ex  adverso  Scriptur.  vcteres  Rab- 
biui ,  et  1'atres  omnes,  unum  tantum  comme- 
moiani  Mcssiam,  sive  Christum,  scilicet  Jesum 
a  Judaeiscrucifixum. 

U.  Et  quidem  i;x  Eis  (Judacis,  et  de  quibus 
sermo  pracessit)  crkdidemjnt,  elc.  et  de  colen- 
tibus,  Gentilibijsqle  multitudo  magna.  ]  Colcn- 
tes  hic  vocantur  prosclyti,  puta  Gentile»  ad  Ju- 
daismum  conversi  :  opponuntur  enim  Judieis 
gente  etgcnere,  ac  Gentilibus  in  gentilisino  vi- 
ventibus.  Dicit  ergo  ex  Judaeis  aliquos  fuisse 
conversos ;  ex  proselytis  vero  et  Gentilibusmul- 
tos;  itaBeda,  Hugo,  Glossa,  Lyran.  et  Carthus. 
Graeci  codices  et  Syrus  faciunt  hunc  versum  bi- 
membrem,  non  trimembrem  ;  eosdcm  enim  fa- 
ciunt  Gentiles  et  colentes.  Sic  enim  babent:  Et 
de  colentibus  Gentilibus  muUitudo  magna,  ut  co- 
lentes  vocenlur  pii  et  religiosi  Gentiles  unum 
Deum  colentes.  Unde  Syrus  verlit,  mullujue  ex 
Gr&cis  iliis  qui  timebant  Dcum.  Quocirca  Apos- 
tolus  postea  scribens  ad  Tliessalon. ,  eorum  in 
credendo  promptiludinem,  alacritalemetcons- 
tantiam  dilaudat.  Sicenim  scribit  1.  Thessal.  1. 
ct  2.  Eoangctium  nostrum  non  fuit  ad  vos  in  ser~ 
tnone  tuntum,  sed  invirtutc  ct  Spiritu  sancto  ,  cl 
plcnitudinc  multa ,  sicut  scitis  quales  fuerimus  in 
vobis  proptcr  vos.  Et  vos  imitatores  nostri  facti  es- 
fis,  et  Dotuini,  cxcipicntes  verbum  in  tributatione 
mulla  cum  gaudioSpiritus  sancti,  ita  ut  facti  sitis 
forma  omnibus  crcdcntibus  in  Macedonia  et  in 
Achaia,  etc.  Vide  ibi  dicta. 

5.  Zf.lantes  autem  Jud.ei.  ]  Jncredull ,  ut  ad- 
dunt  Gneca  ;  et,  utSyrus ,  scclerati.  Vide  Paulum 
Judcxorum  horum  zclum.invidiamelpravitatem 
describentem  1.  Thessal.  2.  \U.  et  scq. 

ASSUMKNTESQUEDEVULGOVIROSQUOSDAMMALOS.] 

Pro  dcvulgo,  grrcce  cst  ™»  ayopaiwv,  id  est,  excir- 
cumforancis;  ita  Tigurin.  etErasmus.  Porrocir- 
cumforaneos  vocat  eos ,  qui  in  foro  versari  so- 
lent,  ait  Vatabl.  quos  proinde  Pagnin.  vocat 
forenses  ,  quales  sunt  vendentcs  et  ementes  ;  ad 
hacc  bajuli,  homines  inertes  etotiosi;  itcm  pau- 
percs  qui  herum  quaerunt,  suamque  operam  ad 
omne  vel  fas,  vel  nefas  offerunt,  quales  mulii 
sunte  vulgo  in  civitatibus  amplis,uli  eratThcs- 
salonica.  Nam,  ut  aitSallust.  in  Jugurtha  :  Egen- 
tissimo  omnia  cum  prclio  honesta  videntur.  Et  Si- 
lius  Italicus  lib.  13.  Sceieri  proclivis  egcstas.  Divi- 
nius  vero  Salomon  Prov.  30.9.  Mcndicitatem , 
inquil,  ne  dedcris  mihi,  ne  egcstate  compulsus  fu- 
rcr,  ct  pcrjurcm  nomen  Dei  mci. 

Porro  multi  Thessalonicae  erant  incrtes  et  otio- 
si,  inde  paupcres,  inde  inquieti,  turbulenti,  ra- 
paces  ct  fures.  Quare  hanc  eorum  inertiam 
otiumque  acriter  casligat  Apostolus  2.  Thessal. 
3.  7.  et  seq.  Praeclare  Diogenes  Cynicus  apud 
Laortium  lib.  6.  Otiosorum  ncgotium  diccbat  cssc 
amorcm  et  cupiditatcm;  quod  hic  affectus  potissi- 
mum  ocoupet  otio  deditos.  Ita  cnim  fit,  ut  dum 
otio  indulgent ,  in  rcm  negotiosissimam  ,  qualis 
est  cupiditas  et  desiderium  rci  alicnrc ,  incidant. 
F.t  Appius  Claudlus  ,  teste  Valerio  Max.  dicebat : 
longc  mclius  populo  IXomano  committi  ncgotium, 
quam  otitim;  quia  lurba  bellis  excitatur  ad  vir- 
jutem,  in  pacc  et  otio  defluit  ad  volupiates  et 
luxum,  ex  quibus  nascilur  seditio,  csetles,  ra- 
pmae,  et  rcipubl.  exitium. 

Malos.  ]  Graece,^ovv,3oC;,  id  est,  pravos,  ncbulo- 
ncs,  flagitiosos ,  itom  ,  cgcnos,  inopcs ,  miscros  , 


APOSTOLOPiUM.  Cap.  XVH.  20' 

mrumnosos.  Improbitas,  ail  Clirysosl.  hom.  7.  iu 
Acta,  dicitur:rovy;:ia,  eo  quod  Ttivov,  id  est  laljon  III 
et  molestias  mille  auctori  afferat.  Adde,  quod 
Scepe  orialur  ex  irevia,  id  est  ex  paupertale  et  ino- 
pia,  uti  jam  dixi.  Idipsum  verbo  et  excmplodo- 
cuit  Bulas  famosissimus  latro,  qui  sub  Severo 
Imp.  pcr  lolam  llaliam  comparalamanu  sexccn- 
torum  latronum  ,  biennio  maximas  pracdas  egit. 
Cum  autcm  centurionem  vila;  suse  insidianttin 
cepisset,  eumdem  raso  capiie  ad  Severum  Imp. 
remisit  dicens  :  Nuntia  dominis  tuis ,  ut  srrvos 
suos  atant ,  ne  tatrocinentur.  Habebat  enim  BuLs 
multos  apud  se  Cacsarianos,  parlimexigua  mer- 
cede  conductos,  partim  nullo  stipendio,  itaXi- 
philinus  in  vila  Severi. 

Assistentes  domui ,  ]  ut  in  eam  vi  facta  irrum- 
perent,  ex  eaquc  in  populum  producerent  cos , 
scilicet  Paulum  et  Silam.  Unde  graece  est  £-<?*>- 
T!>,  id  est,  adorti  domum,  sive  urgcnles,  instan- 
tcs  et  imminentes  domui;  ita  Tigurin.  Pagnin. 
Vatabl.  et  alii. 

Jasonis.  ]  Apud  quem  hospitabantur  Silas  et 
Paulus.  Unde  Beda  censet  hunc  Jasonem  fuisse 
Christianum  ,  nimirum  conversum  a  Paulo,  per 
tria  sabbata  in  Synagoga  Thessalonicensi  dispu- 
tante  de  Christo  e  Scripturis  v.  2.  Videtur  hic 
Jason  esse  idem  de  quo  ApostolusRom.  16.  ait: 
Salutatvos  Timotheus  adjutor  meus,  et  Lucius  ei 
Jason,  et  Sosipaler ,  cognati  mei.  Videtur  enim 
Jason  cum  Paulo  Thessalonica  ivisse Corinlhum, 
unde  illa  Paulus  scripsit  ad  Romanos  anno  Chrisii 
58.  ita  Baron.  Geneb.  in  Calendario  Grsecorum 
quod  Psalmis  praefixit,  Sixtus  Senensis  1.  2.  Bi- 
blioth.  et  alii.  Quod  si  verum  est,  patet  hunc 
Jasonem  fuisse  Christianum  ,  Pauli  cognatum  , 
discipulum  ct  familiarem.  Rursum  hic  Jason  vi- 
detur  esse  is,  qui  ascriptus  catalogo  Sanctorum 
legitur  in  Martyr.  Romano  die  12.  Julii  his  verhis, 
In  Cypro  S.  Jasonis,  antiqui  discipuli  Christi,  nam 
alium  Jasonem  Christianum,  sanctumque,  illo 
oevo  nunquam  legimus,  nisl  hunc.  Ex  quibus 
verbis  probabiliter  conjieiunt  auctorcs  jam cilali, 
hunc  Jasonem  eumdem  esse  cum  Mnasone,  de 
quo  Actor.  21.  16.  dicitur  :  Adducentes  sccuvi 
apud  qucm  hospitaremur  Mnasoncm  qucmdam 
Cyprium  ,  antiquum  discipulum.  Haec  enim  vcrba 
plane  consentiunt  cum  verbis  Marlyrologii,  nisi 
quod  pro  Jasone  vocent  cum  Mnasonem;  sed 
nonnulla  cxcmplaria  pro  Mnasone  legunt  Jaso- 
ncm.  Unde  liquet,  Jasonem  fuisse  oriundum  e 
Cypro,  domum  tamen  habuissc  tam  Thessalo- 
nicae,  quam  Hierosolymse.  Menologium  Grieco- 
rum  29.  Aprilis,  et  Dorotheus  in  Synopsi,  asse- 
runt,  Jasonem  fuisse  Episcopum  Tarsensem ; 
IIh>polylus  vero  lib.  de  72.  discipulis,  eis  annu- 
merat  Jasonem,  facilque  Episcopnm  in  Syria. 
Baronius  tamen  in  Martyr.  die  12.  Julii,  Jasonem 
illum  Martyrologio  ascriptum  censct  esseeum- 
dem  cum  Mnasone  Actor.  21. 16.  fuissequeEpis- 
copum  Tarsensem,  diversum  vero  ab  hoc  Jasone 
Thessalonicensi,  qui  fuit  Pauli  hospes  et  disci- 
pulus.  rtnunque  cst  probabile  :  uihil  eDim  hic 
est  ccrtum  et  evidens. 

Qr.EriF.iuNT  kos  prodicei\e  in  ropiLCM.  ]  Ut  sci- 
licet  a  poptilo,  per  Judoeosconcitata  et  furente. 
lapidarentur,  vel  male  mulctarcntur  Paulus  et 
Silas.  Vides  hic  morem  Jud.torum  similem  cssr 
mori  hrereticorum,  qui  pertumultus  populi  ex- 
pellunt  Catholicos  vcl  urbc,  vcl  senatu  :  quia 
sciunt  ,   si  cx  jure   ct  veritatc  causam  suani 


;7i 


COMMENTAUIA  1N  ACTA 

quieie  agerent  in  triiiunali,  apud  judiccs  sc  causa 
cosUros. 

6.  TitAiirr.ANT  Jasonem.  ]  Tumuliuaric,  ut  tu- 
nmltu  furentis  populi  eum  opprimerent  apud 
primores  civitalis.  Quare  minus  recte  vertit  Sy- 
rus,  litem  intendebant  Jasoni :  tumultuenim  rcs 
agebatur  h  Judaeis,  non  lite  judiciali,  eslo  id 
prctenderent ;  idcirco  eniin  ad  principes  urbis  ,, 
«juasi  adjudices  traxerunt  euin. 

Et  quosdam  pratbes,  ]  puta  Christianos. 

QuOMAM,  ]  quod  :  hoc  enim  est  5  rt. 

Hi  (scilicet  siint)  nui  urbem  concita.nt.  ]  Gra?ca 
pvourbem  legunl  «t»!ov/*dw»v ,  id  est,  orbem,  sivc 
lotam  terram.  Sic  et  Syrus,  Complut.  Clarius, 
Vatablus  el  alii.  Sed  eodem  res  redit :  per  orbem 
enim  intelligunt  urbem  vastam  et  arnplam  hy- 
perbolice.  q.  d.  Hi  sunt  qui  tola  urbc  turbasmo- 
vent,  et  lotum  populum  ad  seditionem  conci- 
tant.  Sic  Pharisaci  dc  Christo  praedicante  in  sola 
.Tudaia  dicunt  Joannis  12.  19.  Tolus  mundus  post 
rum  abiit.  Et  Athc.noeus  lib.  1.  Romam  vocat 
mundi  populum.  Romaoae  enim  urbis  populusvi- 
•detur  essc  orbis  totius,  quia  e  tolo  orbe  Romam 
coniluxil.  Potest  lamen  Graeca  leclio  alium  com- 
modiorem  habere  sensum.  q.  d.  Hi  sunl  qui 
ubique  in  orbe  concilant  tumultus,  alque  huc 
etiam  venerunt  ut  eosdem  suscitent.  Alioqui  si 
legas  cum  noslro  urbcm,  tunc  id  quod  additur, 
Et  huc  venerunt ,  sic  accipe,  q.  d.  Sunt  exlranei 
ct  advenae,  non  cives  et  indigenae  :  undc  ab  cis 
quasi  incognitis,  novatoribus  et  turbatoribus 
omni  modo  nobis  cavcndum  est.  Reddunt  enim 
oos  suspcctos,  dicendo  quod  aliunde  vencrint, 
sintque  extranei,  ignoti,  errones  et  vagabundi. 

7.  Quos  suscepit,  ]  i/nooiozxrxt ,  id  est,  clancu- 
lumel  furtim  excepit ,  quasi  facinorosos,  nova- 
tores  el  turbatorcs  ;  ita  Tigurina,  Pagninus,  Ga- 
gneius  et  alii. 

Regem  auom  dicentes  esse,  Jesum.]  Crassa 
haec  calumnia  est ,  aliqua  enim  spccic  id  Christo 
vivo  objicere  potuerunt  Pharisoci ,  Joan.  19.  v.  1. 
at  non  Christo  mortuo  jam  in  ccelis  regnante, 
qui  e  terra  et  humanis  sublatus  ,  omnia  haec 
sub  pedibus  velut  exilia  despicit  et  calcat  , 
quemque  edicta  Caesaris  ligare  et  tangere  ne- 
queunt. 

8.  CoxciTAVEniNT  autem  Pi.EnEM.  ]  HaBC  enim 
movetur  solo  nomine  novi  regis,  sive  tyranni , 
qualem  hic  criminabantur  esse  Christum ,  nec 
apprehendit,  aut  quaerit  an  is  vivus  sit,  anmor- 
tuus,  an  in  terra ,  an  in  ccelo ;  forte  eliam  cogi- 
tabant  e  coelo  posse  redire  in  terram,  ut  eam 
totam  occupet,  cique  dominetur,  praesertim 
quia  hoc  tempore  regnabat  Claudius  Irapera- 
tor,  qui  timidissimus  ad  solas  umbras  et  ru- 
musculos  novi  regni  et  tyrannidis  totus  percel- 
lebatur,  utl  fuse  narrat  Suetonius  in  ejus  vita 
c.  35.  et  36. 

•9.  Et  accepta  SATisPACTioNE.]Qualis  ea  fuerit 
Scriptura  non  narrat.  Syrus  explieat ,  aitque 
fuisse  fidejussores.  Sed  acceperunt ,  inquit,  fide 
jussores  aJasone,  qui  scilicet  fidejuberent  eos 
hdeles  fore  Ca3sari  et  Romano  Imperio,  nihilque 
novi  contra  illud  moturos,  ait  Cajetanus.  Bu- 
rfettg  vero ,  et  ex  eo  Gagneius  et  Sanchez  per  sa- 
thfactionem  accipiunt  satisdalionem,  id  est  fide- 
jussionem,  qua  Jason  seipsum  pro  Paulospon- 
sorem  dedit,  vel  sistendi  illum  tribunali,  vel  pro 
eo  satisfaciendi,  si  in  aliquo  deliquisse  convin- 
rcretur.  Tertio,  Dionysius  ei  Lorinus  per  satis- 
factionem  accipiunt  excusationem  et  purgatio- 


APOSTOLOUUM.  Gap    XVII. 

nem  ,  qua  Jason  ostenderit  Paulum  non  66se 
scditiosum,  nec  inducere  novum  regem  terre- 
num,  puta  Christum,  utpotc  qui  jampridem  sit 
moriuus  ,  ciijusque  regnum  sit  spiritale,  nou 
corporale.  q.  d.  Ciun  Juson  siiflicienlcr  satisque 
ostendisset  Paulum,  non  concilasse  turbas  ,  di- 
missus  est.  Quarto  ,  Pctrus  Alcxand.  serm.  de 
Pocnitcntin  ,  per  satisfactionem  accipit  mulctam, 
puta  pccuniam,  quam  Jason  pro  se  redimendo 
dederit.  Yerum  hoc  parum  videlur  probabile; 
nec  salis  diguum  gcnerosilale  et  inlcgritate 
Pauli  et  Evaiigelii.  Priorcs  ergo  sententia^  sunl 
probabiliores.  Miralur  Chrysosl.  Jasonis  virtu- 
tem  ,  qui  se  caputquc  suum  pro  Paulo  periculo 
objecerit.  ' 

10.  Bkroeam.  ]  Urbs  est  Maccdoniae,  non  Iongo 
a  Pella,  Alexandri  Magnipatria. 

In  Synagogam  Jud^ouum  i.vrROiEnuNT.  ]  Mirarc 
liic  aniiTiOs  zelumquc  Pauli ,  a  Judanis  enim  ile- 
rmn  ct  iertio  male  mulctatus  ad  eos  rursusin- 
gredilur;  non  sedit  pcrsecutionil)us,  sed  sortior 
iis  exurgit ,  Ac  veliementius  in  advcrsarios  fertur, 
cl  incremcntapcrsccuiionis  majoris  ilii  fiunt  causa 
constanlia;,  instar  {lanwue ,  qua:  vento  agilata 
viagis  inardcscit,  aitS.  Chrysost.  hom.  7.  de  lau- 
dibusS.  Patili.  lta  ccriat  virtus  cum  vitio,  anior 
Cum  odio,  beneficcnlia  cum  maleficiis  :  certat, 
et  vincit.  Hic  est  mos  amaniis ,  hic  animus  fortis 
et  generpsi,  ut  sibi  dical :  Tu  ne  cedemalis,  scd 
contra  audentior  ito.  Pra^clare  S.  Bern.  cp.  156. 
ad  Eugenium  Pont.  Lcgi,  ait,  apud  quemdam  sa- 
picnlem :  Non  est  vir  sortis,  cui  non  crescit  animus 
in  ipsa  rertan  difficultute.  Ego  autem  dico :  fuleli 
hominimagis  est  inler  flageila  fidcndum. 

11.  Hi  AUTEM.]q.  d.  Rercea  eral  nobilior  Thes- 
salcnica,  et  cives  Bcrocenscs  crant  nobiliores 
iliessalonicensibus:  ita  S.  Cbrysost.  Gagneius  et 
Vatablus.  At  vero  aptius  Syrus,  Lyran.  Hugo  ct 
Cajetan.  haec  reslringunt  ad  Judseos,  de  quibus 
proximc  praecessit.  q.  d.  Judaei  Beroea  habitao- 
tes,  erant  nobiliores  Judaeis  habitantibus  Thes- 
salonicae :  his  enim  solis  competit  id  quod  sequi- 
tur,  Quotidie  scrutantes  Scripturas  ;  hae  enim 
propriae  erant  Judaeorum,  non  Gentilium.  Idem 
confirmat  vers.  12.  ut  ibi  palebit. 

NoBiLionEs.  ]  Idest,  nobilissimi,  tum  genere 
et  prosapia,  tum  generositate  et  indole.  Saepe 
tmim  nobilitas  generis  secum  affert  nobilitatem 
animi,  puta magnanimitatem,  sinceritatem.ci- 
vilitatem,  probitatem,  humanitatem,  liberalita- 
tem;  ita  Chrys.  OEcum.  Lyran.  et  alii.  Dicithoc 
Lucas,  ut  ostendatBeroeenses  nobili  indole  pro- 
ditos,  magis  fuisse  dociles,  magisque  capaces 
et  promptos  ad  capessendam  doctrinam  Evan- 
gelii.  Unde  de  iis  subdit. 

Qui,  scilicet  Berceenses,  non  Thessalonicen- 
ses,  susceperunt  verbum  Evangelii  prcedicatum 
a  Paulo,  cum  omni  aviditate.  ]  Grsece  Trfo&^tv,- , 
id  est,  cum  animi  promptitadine,  sive  libenter  et 
propensis  animis. 

Scrutantes  ScRiPTunAS.  ]  Non  enim  tenebantur 
rredere,  imo  prudenler  credere  non  polerant 
iniliis  Evangetii,  et  Paulo  novo  praedicatori,  no- 
vum  Deum  annuntianti ;  nisi  re  examinata  com- 
perissent,  hanc  praedicationem  esse  consonam 
verbo  Dei  et  oraculis  Prophetarum.  Quocirca 
idem  de  se  dixit  Christus  Judaeis  Joan.  c.  5.  39. 
Scrutamini ,  ait,  Scripturas,  quia  vos  pulatis  in 
ipsisvitam  habere  xternam  :  et  illw  sunt  quce  tes- 
timonium  perhibent  de  me.  Secus  est  jam  cum 
Evangelium ,  et  fides  primitus  sat  superque  exa- 


COAIMEJSTARIA  IN  AGTA  APOSTOLORUM.  Cap.  VtXl. 


Uiiiiala,  lot  sceculis  probata  et  renepta  est,ct 
tamen  etiamnum  possumus  scrutari  Scripturas, 
»1011  ut  lidem  examincmus ,  sed  ut  ln  ea  nos  con- 
lirmcmus ,  ejusque  mystcria  ,  mclius  et  profuu- 
dius  penctrenius,  nobisqueetaliisimprimamus; 
iino  idipsum  dumtaxatfecisseBcrceenses  csi  vc- 
i  isimile.  Jam  enim  susccpcrant  verbum  Dci  eum 
ornni  aviditate  :  non  ergo  scrutal)antur  Scriplu- 
ras,  ut  primitus  credcrenl,  scd  ut  in  fidc  sus-i 
cepta  confiunarent,  singula  Scripturariun  tcs- 
liinonia  de  Christo  a  1'aulo  citata  cxaminando, 
et  cum  diciis  Pauli  confcrcndo.  Quarc  perperam. 
haerelici  conlcndunt  ex  hoc  loco,  hcercses  suas 
esse  cxaminandas  ad  Script.  Cum,  enim  constet 
eas  esse  haercses,  id  cst  crrorcs,  fidci  ct  tradi- 
tioni  Patrura  rcpugnantcs,  non  examinandae,  sert 
illicodamnandae  et.  explodeiube  suni. 

12.  ET  MULTI  QUIDBM  Cr.l  IUDKRUNT  EX  EIS,  ]  sci- 

licct  .Judaeis  BeroecnsibuS  :  lios  cnim  opponit 
GenlilihUS  mulieribus  et  viris,  quorum  parilcr 
non  pauci  credidcrunt  in  Chrislum.  Vidc  dicla 
initio  v.  11. 

Iti.  Lt  ibbt  usque  au  mare.  ]  Graece,  &t  s-<  M- 
szgcxv ,  idest,  quasi  ad  mare  :  noluerunt  cnim 
fratres,  ait  Cajelan.  ut  Paulus  aperte  fugerct , 
sed  dcciinarct,  tanquam  ilurus  ad  mare.  Verum 
iS  ister  pro  &t,  id  est  quasi ,  lcgit  hm,  id  est  usque. 
N;.m  boc  iliucrc  pcrrexit  continuo  Paulus,  ct 
pervenil  Alhcnas. 

SlI.A.5  AUTEMIiT   TlMOTHBCS   RF.MANSERUNT  1BI,  ] 

ut  Beroscnsibus  fidci  avidis  fidem  annuntiarent, 
ct  eos  qui  jam  crediderunt  in  ea  confirmarent. 
Solius  cnim  Pauli,quasichoragi,  caputpctebant 
Judoei. 

15.  QUI   AUTEM  DEDUCE15ANT  PAULUM,  ]  tlim  1)0- 

noris,  tum  securitatis  causa,  ne  quas  insidias  , 
vel  periculum  a  Judaeis  subiret.  Hoc  cnim  est 
Grsecum  xa&iffivMf,  idest,  comitatu  suo  eum  con- 
jirmantes  et  securilatem  praistantes.  Id  cliainnum 
faciunt  suis  praedicatoribus  ferventes  Calhoiici 
in  Anglia,  Hollandia,  Japonia,  lndia. 

Atiienas.  ]  Ubi  erat  schola  eloquentiae  et  sa- 
pientiaB,  ac  consequenter  Poelarum,  Oratorum 
ct  Philosophorum  multitudo  ,  insuper  idolo- 
rum  abundanlia  :  idque  patet  ex  Poctarum  de 
suis  diis  prasconiis  el  encomiis.  Unde  Theodor. 
de  Curan.  Grscc.  alfcct.  primatum  idololatrice  in- 
icr  cunclas  orbis  urbcs  Athcnis  defert,  idemque 
iosinuatPaulusv.  1G.  ct22.  NuncAthcnae  sepultac 
jacent,  et  in  vicum  redaclae.  Erat  ergo  Athenis 
Apostolo  magna messis,  prassertim  quia  cx  Athe- 
nis  quasi  cx  capitc  sapicnti.c  ,  in  rcliquam  Grae- 
ciam  crat  dcrivanda.  Unde  celcritcr  eo  vocavit 
adiutores  suos ,  Silam  et  Timotbeum.  HincTer- 
tull.  1.  de  Anima  c.  3.  Athenas  vocat  linguatam 
civitatem,  aitque  ibi  caupones  fuisse  sapieutiae 
etfacundiae.  Grasci  veroeam  vocant  toi*Jo«  iii«*«, 
id  est,  GraciiB  Graciam;  sicut  Athcnaeus  1.  1. 
Dipnosopbist.  Romam  vbcat  trevn/mii  t>i«  oowv/ti^t 
id  csl,  compcndium,  sive  urbcm  orbis. 

16.  lNCITAI»\TUU  SPIBITUS  EJCS  IN  IPSO,]  nxpi^jv-.To, 

id  cst,  irritabatur  cxcandcscebat ,  ita  Pagnin. 
Tigur.  et  Vatabl.  Syrus  ,  mcvore  afjicicbatur  ; 
S.  August.  lib.  1.  contra  Crescent.  c.  12.  legit, 
irritabatur  SpirituSancto  intra  sc.  q.  d.  £stuabat 
Pauli  animus,  hinc  dolore  et  compassione  lam 
doctce,  ct  tam  qsscsa  miserseque  civilatisj  indc 
desiderio  ct  zdo  eam  juvandi,  erudiendi  et  sal- 
vandi;  aliunde  ira  et  indignatione  in  idolola- 
iriiim,  ejusipie  auclorcin  diabolum.  Sic  Jcrcni. 
c.  20.  v.  9.  de  scrmone  Dei  ail:  FA  factus  cst  in 
cor.Nn..  a  i.APinr.     io".  X. 


corde  meo  quasi  ignis  excestuans ,  claususque  in 
ossibus  meis,  et  aefecl  fcrre  non  siiitincns.  Ubi 
S.  Hieron.  conceptus  animo  sermo  divinus  ,  ak, 
ncc  ore  prolatus  ardet  in  pectore.  Unde  Paulus 
Alhcnis  vidcns  idololalrice  dcditam  civitatem  lola 
menle  fervcbat. 

17.  Colewtibts,  ]  proselytis,  ait  Chrysost,  hoc 
est,  Gcntilibus  ad  Judaismum  convcrsis  ,  aut  sua; 
salutis  et  vere  religionis  studiosis. 

In  FOBO.  ]  Syrus,  in  platea.  Ita  primi  Societatis 
nostr.x-  Patrcset  fundatoics,  instar  Pauli  in  pla- 
teis  et  foris  concionabantur,  uti  etiamnum  f'.;)- 
moefaciunt  nostri,  spiritus  patrum  suorumas- 
seclaeetaemuli,  magnoconfluxu  etfructu. 

Quidam  autem  Epicunn..  ]  iipicurus  Xenocratis 
discipulus,  puer  \h.  annorum  philosophari  iri- 
cipiens  in  hortfs",  omne  bonum  ait  feiicitatem 
hominis  ponebat  in  voluptate.  Hinc  negabat  nu- 
uicnetprovidentiam  Dei:quocirca  plurimos  ha- 
buit  sectatores  :  esto  cnirn  a  nonnullis  frugalis 
fuisse  dicatur,  et  parcus;  a  pluribus  tamen  vo- 
luptuarius  nuncupatur  etporcus,  ait  S.  August. 
dc  Ulilit.  credcndi  c.  h-  Cnde  illud  Horatii :  Epi- 
curide  gregc  porcus.  Negabat  enim  animae  im- 
mortalcm  ,  et  consequentcr  resurrcctionem  , 
dictitabatquc:Efte,  bibe ,  lude , post  morlcmnulla 
voluptas.  Unde  Sidonius  in  Epithalamio  Polemii : 
Ast  Epicureos  eliminat  undiquevirtus.  Timocralcs 
npud  Laert.  1.  10.  in  vita  Epicuri  asserit  Epicu- 
rum  bis  quotidie  prae  crapula  vomcre  solitum, 
id(-oquc  corpore  miserabiliter  aifeclum,  sic  ut 
per  multos  annos  e  lccto  surgere  non  posset: 
minam  quotidic  in  mensam  impendisse  :  tan- 
dcm  calculo  Obiisse.  Nausiphanes  Epicurum  ob 
crapulam  appellabat  pulmonem,  et  indoctum, 
et  circumscriptorem,  et  seortum.  Porro  natus 
cst  Epicurus  3.  an.  cix.  Olympiadis ,  7.  annb 
postquam  mortuus  est  Plato:  vi.\it72.  annos. 

Haec  ejus  axiomata  recensct  Laertius:  Qucd 
beatum  est  et  immortale,  id  ncquc  ipsum  negotii 
quidquam  habct ,  ncque  alteri  exhibet,  ut  nequc 
ira,neque  gratiamoveatur  :  in  quo  enim  ejusmodi 
insnnt,  omne  hoc  imbecitlum  cst.  Unde  inferas, 
Deum  non  curare  res  humanas,  ncc  malos  pu- 
nire.  Mors  nihil  ad  nos  pcrlinet.  Quod  enun  disso- 
lutum  cst ,  id  sensus  est  expers  :  quod  vero  sensus 
cst  cxpers  ,  nihil  ad  nos  pcrlinct.  Unde  colligas  , 
animam  post  mortem  nil  scntirc,  unaquc  cuni 
corpore  interire.  Felicilalem  sitam  esse  in  voiuv- 
tate:  hanc  enim  esse  initium  ct  fincm  benc  vivendi, 
vitcequc  bcata:  Mundoscsse  innumerabiies t  eosquc 
ex  atomis  inter  se  coettntibus  coatuisse  :  atomos 
ergo  esse  principium  rerum  omnitun ,  esseque  in-  t 
finitas;  quod  hausit  ii  Dcinocrilo  suo  Mag^stro. 
1'nde  S.  August.  lib.  3.  contra  Academicoi  c.  10. 
Ouomodo,  inquit,  inlcr  Ucmocrilum  el  suicriores 
Phvsicos,  dc  uno  mttndo  ct  inntuncrabilious  litem 
dijudicabimus ,  cum  inter  ipsttm ,  hcredcmque  ejus 
iipicurttm,  concordia  mancrc  non  potucrit?  J\am 
istc  luxuriosus ,  cum  atomos  quasi  anciUttias  suas, 
id  est,  corpuscula  qua  in  tencbris  littus  amplecli- 
tttr ,  non  tcnerc  viam  suam,  scd  in  aticnos  limiles 
passim  ct  sponte  declinare  permittit ,  tolum  patri- 
monium  ctiani  perjurgia  dissipavit.  Itaque  Paulo 
et  Christianis  acre  sempcrcontra  Epicureoss  fuit 
certamen  ?zi  a^ovSo;  noie.uo,-. 

Et  Stoici.  ]  Philosophi  fuere  ita  dicta  a  ?o*  ,  id 

cst  porlicu,  in  qua  doccrc  ct  disserere  solebal 

Zend  eorum  parens,  sevcri  et  rigidi,  ideoquc 

Rpicureis  oppositi.   Unde  Cicero  pro  Murena  : 

tt  cnim  ,  ait,  agit  mecum  austere  et  sloice  Catc. 


M 


CUMMENTAhlA  IN  ACTA 

Sloicorum  paradoxa ,  et  errorcs  Paulo  convel- 
lendi  fucre  hi.  Primua  :  fatuin  essc,  omniaque 
rcgifato:  falum  ergo  esse  Deum.  Deum  itaque 
toUebant  Deiquc  providcutiam,  et  pro  Dco  suJ>s- 
tituebant  fatum  ac  naturam :  omnia  cnim  lluere 
censebant  natursecursu  et  necessitate.  Naturam, 
inquit  Lactant  lib.  3.  c.  28.  dixeruntesse  rerum 
omnium  matrem  ,  quasi  dicerent  omnia  sua 
sponte  esse  nata.  Praeclarc  S.  Eticherius  episl. 
ad  Valcrianum  sub  finem  :  Fatumnon  esse,  ait, 
interrogent  Gcntcsvel  leges  suas ,  qua;  utique  noa 
puniunt  ,  nisi  factorum  voluntatcrn.  Factum  ergo 
cujusque  elidit  fatum  ,  puta  libertas  neccssi- 
tatem. 

Secundus:  virtutem,  in  qua  summum  bonum 
ponebant,  csse  in  potcstate  et  industria  cujus- 
quc  :  undc  non  cssc  eam  petendam  a  Deo,  ut- 
potc  quic  sita  sit  in  arbitrio  bominis  :  quare  cui- 
(]ue  in  sua  virtute  esse  gloriandum;  ita  S.  Aug. 
lom.  6.  tractatu  de  Epicur.  et  Stoicis  c.  4.  et  seq. 
Docebant  ergo  sapientem  sibi  sufficere,  ac  se 
solo  contentum  esse  :  eum  solum  esse  divitem., 
Jiberum,  regem,  beatum,  impeccabilem,  apa- 
them  ,  imperturbabilem  ,  et  Deo  parem.  Vide 
Justum  LipsiumManuduct.  adSloicamPhilosoph. 
1.  3.  lh. 

Tertius:  omnes  virtutes  essepares,  et  omnia 
vitia  paria;  ac  qui  unum  habet,  vel  vitium,  vel 
virtutem,  omnia,  et  omnes  ceeteras  habere.  Rur- 
sum  vitia,  Dei  providentia  existere  ,  ad  varieta- 
tem  et  ornamentum  universi ;  ita  Cicero  in  Pa- 
radoxis ,  et  Plutarchus  contra  Stoicos. 

Quartus  :  non  esse  ignoscendum  reo  qui  offen- 
dit ,  non  esse  miserendum,  eo  quod  misericor- 
dia  sitpassio  etaegritudo  animi,  quac  in  sapien- 
tem  non  cadit ,  quodquc  justitise  suus  dandus  sit 
locus,  ut  rei  puniantur.  Unde  Cicero  pro  Murena 
exStoicis  ait,  neminem  misericordem  esse  nisistul- 
tumet  levem.  Et  Seneca  lib.  2.  de  Clementia  c.  h. 
damnat  misericordiam  quasi  vitium.  Et  cap.  6. 
Misericordia,  ait,  vicina  est  miseria ,  habet  enim 
aliquid  trahitque  ex  ea.  Misericordia  vitium  est 
animarum  nimis  miserice  faventium.  Vide  Lipsium 
loco  cilatoc.  19. 

Quintus  :  sapientem  sumere  aliquando  mor- 
tem  posse,  imo  decere  et  debere,  ne  scilicet  mi- 
sere  vivat.  Unde  Seneca  in  Ajace  :  Aut  Iwneste 
vivere ,  aut  statim  mori  generosum  oportet,  Ita 
Cleanthes  Stoicus,  ulcerein  ore  nato,  cumsuasu 
medicorumcibo  abstinuisset  ad  biduum,melius- 
que  jam  factum  esset,  illis  ad  cibum  revocanti- 
bus,  abnuit,  nec  majore  via;  parte  confecta,  esst 
*  rediturum  asseruit.  Ita  inedia  obiit.  Zeno  ipsc  98. 
annos  natus,  cum  valens  et  integer  e  schola  ve- 
nienspedem  offendisset,  lapsusqueesset,  manu 
terram  pulsans  ,  illud  Euripidis  occinuit:  Venio, 
quid appellas me?  Vide  Senecam  Philosopbum  1.  3. 
de  Ira  c.  15.  et  episl.  70.  Idem  in  Sentent.  Bona,  ait, 
mors  est  homini ,  vita  qua  extinguit  niala.  Unde 
ipse  moriens  ,  uxorem  suam  mori  volentem  se- 
cum,  eam  lerro  incidi  permisit,  et  ad  id  animavit. 

Sextus  :  omnes  deos  mortalcs  esse,  excepto 
Jove  ,  et  in  Jovem  transituros  :  sic  in  confla- 
gratione  mundi  ,  sol  ,  inquiebant  ,  lunam  , 
ct  coeteras  stellas  in  se  transmutabit;  ita  Pliu 
tarch.  lib.  Contra Stoicos.  Ubietiain  addit,Stoici 
Deum  aiunt  esse  corpus  mente  praeditum ,  men- 
temque  in  materia  versantem ;  non  simplicem 
esse,  nequc  purum,  sedex  alio  etper  aliudessc 
pronuntiantes.  Vide  eumdem  lib.  de  Stoicorum 
repngnantiis. 


APOSTOLOhUM    Cap.  JLVU. 

Septimus  :  Dcum  esse  .spirilum  ct  animani 
mundi.  ltaque  spiritum  qni  vegetatmare,  essc 
et  vocari  Neplunum  :  qui  tcrram,  Cerercm  :  qui 
acra,  Junonem  :  qui  vites,  Baccbum  :  qui  oleas, 
Minervam  :  qui  solem  et  sidera,  Apollinem  :  qui 
berbas  et  pbannaca,  iEsculapium :  qui  linguas, 
Mercurium  :  qui  sclhcra ,'  Jovcm ;  ila  Plutarch. 
lib.  de  Iside  et  Osiride.  Quia  enim  videbant  res 
oinncsspiritu  et  calore  nasci,  foveri  etcrescere; 
hinc  hunc  spiritum  el  calorem  ,  quem  vocarunt 
ignem,  censuerunt  esse  aeternum  et  increatum 
rerum  omnium  principium  etcausam,  ideoque 
esse  Dcum.  ldcm  ante  Sloicos  censuit  Hippocra- 
tcs  de  Princip.  Videtur  mihi ,  inquit,  quod  cali- 
dum,  sive  ignem  dicimus,  immortale  esse,  ct  in- 
telligere  omnia  et  vidcre ,  et  audire ,  et  scire  om- 
nia  prcesenlia  et  futura.  Quid  absurdius  dici 
potest?  nam  aeternilatem ,  sensum ,  intellectum, 
scientiam  ct  praescientiam tribuit  igni.  Hinc  Po- 
sidonius  apud  Stobaeum,  Deum  detinit  esse  spi- 
ritum  igncum.  Deus,  ait,  est  spiritus  inteUigens 
et  igneus ,  formam  ipse  non  habens ,  sed  in  omnes 
se  vertens ,  ct  omnibus  assimilans.  El  Democritus : 
Deus,  ait,  est  mens  in  igne  sphcerico.  Et  Athena- 
goras  :  Deus  est,  inquit,  fervens  substantia  juxta 
Stoicos.  Et  Pytagoras  de  Stoicis  prognatus  cen- 
suit,  ait  Cicero  1.  1.  de  Natura  dcorum,  De«?n 
esse  animum,  per  naturam  rerum  omnium  inten- 
tum  et  commeantem. 

Octavus:  mundumesse  animalanimatum,  vi- 
vum  et  rationale  :  ratione  enim  regi,  spiritu  ve- 
getari  et  irrigari.  Denique  mundum  esse  Deum. 
Audi  Maniliumlib.  1. 

Vivere  mundum, 

Et  rationis  agi  motu,  cum  spiritus  unus 

Per  cunctas  lialiitet  parles,  atque  irriget  orbcm 

Omnia  pervolilaus,  corpusquc  animale  figuret. 

Et  rursum : 

Qua  pateat  mundum  divino  munere  verli , 
Atque  ipsum  esse  Deum. 

Et  Seneca  Sloicorum  aculissimus  epist.  97.  To- 
tum,  ait ,  hoc  quo  continemur ,  et  unum  est ,  et 
Deus  est;  et  socii  ejus,  et  membra  sumus;  quem 
refutant  Lactant.  1.  7.  c.  3.  Sihcecomnia,  inquit, 
qua;  videmus,  Dei  membra  sunt ,  jam  insensibilis 
ab  his  conslituitur  Deus.  Quin  et  Varro  Romano- 
rum  doctissimus,  idem  censuit.  AudiS.  August. 
lib.  7.  de  Civit.  cap.  6.  Varro ,  ait,  de  nalurali 
Theologia  proloquens  ,  dicit  Deum  se  arbitrari 
animam  mundi ,  et  hunc  ipsum  mundum  esse  Deum. 

Ex  dictis  liquet,  tam  Stoicos,  quam  Epicureos , 
habuisse  suos  atheismos  :  et  in  re  fuisse  atheos, 
imo  polytheos,  ideoque  magis  atheos.  Qui  enim 
plures  deos  ponit,  hic  unum  Deum  verum,  qui 
solusest,  e  medio  tollit.  Hi  aliiqueerroresStoi- 
corum  etEpicureeorum  convellendi  erant  Paulo, 
docendo  omnem  nostram  virtutem,  bonum  et 
salutem  consistere  in  Christo  crucifixo,  cujus 
gratia  et  potentia  resuscitandi  simus  in  vitam 
immorlalem  et  beatam :  ideoque  eum  solum  esse 
mediatorem  Deiet  hominum,  eorumque  salva- 
torem :  cujus  proinde  doctrina  et  vila  sobria , 
casta ,  justa ,  pia  et  sancta  nobis  sit  capessenda. 

Moralitcr  :  ita  hodie  nulli  magis  Chrislianae 
disciplinae  et  virtuti  adversantur,  quam  Epicu- 
raei,  idest,  voluptarii  et  deliciiscarnisimmersi; 
acStoici,  id  est  arrogantes,  suae  sapientiaeetju- 
dicio  praefidentes  ,  quales  sunt  haeretici.  Undc 
experientiaconstat,  haeresiarchas  omnes  fuisse 


COMMENTARIA  LN 

Lpicureos  ,  vel  Sloicos,  idcst,  ventrosos,  etve- 
nercos,  vcl  superbos;  Ldeoque  in  hieresim  csse 
prolapsos.  Nunquam  enim  hoerosis  cst  primum 
peccatum,  sed  alia  ci  sunt  preevia,  qu«  homi- 
nem  ad  hoc  malorum  barathrum  sensim  dedu- 
cunt.  Apposile  Barlaam  apud  Damascenum  in 
iiistor.  c.  12.  Josapliat  rcgi  dat  parabolam  mono- 
cerotis,  id  est  morlis,  qui  honiinem  insequitur: 
ill<;  fugieni  apprehendit  arborem,  in  qua  modi- 
cum  cst  mcllis,  id  cst  voluplalis;  quo,se  pas- 
ccns,  insubjectum  baralbruin,  puta  gehennam, 
corruit. 

Ilcu  .|u  irn  dulce  malum  morlalibus  additum  , 
Mellis  dulcis  amor ! 

Et  Boctius  lib.  3.  Mctro  7. 

Habet  omnis  lioc  voluptas , 
Ubi  grala  mella  fundit, 
rugit  et  nimis  tenaci 
Fcril  icta  corda  morsu.' 

Quocirca  Dcus  Judteis  in  sacrificio  vetuit  mel  , 
utidixi  Levit.  2. 11. 

Vcre  S.  Bernard.  serm.  30.  in  Cant.  Epicurns  , 
ait,  voluptatcm  ,  Uippocrates  autem  bonum  vale- 
tudincm  prafert  :  Cliristus  vero  utriusque  con- 
lcmptum  prwdicut ,  dicens  :  Qui  amat  animam 
suam  ,  pcrdct  curn.  Pcrdet ,  vel  ponendo  eam  ut 
Murlyr  ,  vel  affligendo  ti(  pccnitens.  Quanqttam 
gcnus  murtyriiest ,  spiritu  facla  carnis  mortifi- 
care ,  illo  nimirum  quo  membra  ca?t;  intur  ferro , 
Itorrore  quidem  mitius ,  sed  diuturnitate  moles- 
tius.  Quin  ct  Sencca  I.  2.  deVitabeata  c.7.  Altur.i 
quiddum,  uiquit,  est  virtus,  eeccetsum  etregale, 
invictum ,  infaligabile ;  voluptas  ,  tiumile,  sercile, 
imbccillum  ,  caducum ,  cujus  statio  ac  domiciUinn 
forniccs  ct  popina;  sunt.  Virlutem  in  templo  inve- 
nies  in  foro ,  in  curia,  pro  muris  stantcm  ,  pulvc- 
ritlcnlum  ,  cotoratam,  caUosas  habentem  manus: 
voluptatcm  ,  latituntcm  scvpius  ,  ac  tenebras  cap- 
tantcm. 

DlSSEnEIUNT  CUM  EO,  ]  Guvs^aWov,  id  est ,  con- 
gredicbunlur  et  conflictabantur  cum  eo ;  Ila  Pa- 
gnin.  Vatabl.  ct  Tigurina. 

Oi)iuvi!LTsi;MiMvi.iiims.]Gra3ceeleganter(lici- 

tur  3ntp/AoX6y>v ,  id  est ,  spcrmologus ,  verbisator , 

putaseminatorvcrborum,  uli legitS.  August.  tract. 

contraEpicur.  etStoicos,OEcumen.  censetalludi 

ad  m*o[M\6yov  avcm    quamdam  vilem  e   genere 

graculorum,  quie  femina  colligit,  quam  proinde 

rerlere  et  vocare  possii  scminilcgam ,  de  qua 

Aristot.  I,  8.  Histor.  animal  cap.  3.  Unde  Eusta- 

cbiusin  Odyss.  lib.  5.  censet  ab  hac  ave  vocari 

spermologos,  homines  inopes  et  abjeetos,  qui 

in  foro  colligunt  grana  e  saccis  excidcntia  et  nc- 

fflecta,  indeque  victitant.  Proprie  Epicuroci  Pau- 

lum  bic  vocant  spcrmologum,   id  csl,  vcrbo- 

sum,  garnihun  ,  qui  nil  nisi  verba  cffutiat,  H 

ad  qu.Tslum  quidvis  garriat ,  uli  faciunt  rabubv 

forenses ,  et  agyrtoe,  sivc  circumforanci,   q««i 

suas  nugas  vcrbis  appretiant  et  vcnditant.  Verc 

S.  Augustin.  loco  paulo  antc  citato:  Dictum  esl 

quidem  ,  inquit,a6  irridcntibus,  scd  non  rcspucn- 

dum  est  a  crcdcntibus  :  crat  cnim  rcvcra  ille  scmi- 

natorrcrborum,  scd  mcssor  morum.  Verba  cniin 

ejus  non  cranl  vcrba  acrcm  fcricntia  ,  scd  tcla 

mentcm  sauciantia.  Spermologi  sunt  Prsdican- 

lei  Iuvn  ticoriun,  qui  vcre  sc  vocant  Ministros 

vcrbt    quia  reipsa  non  nisiverba  dant,  non  Dci, 

sed  diaboli. 

N'OVOtU711,  {<«•» f  \<[  eSt,   pcrcgrinprum  ,  noco- 


ACTA  APOSTOLORUM.  Cap.  XVII. 

rum,  inauditorum  ,  absurdorum,  D.emomokcii.  ] 
Syrus,  deos  alienos  praidicat  iste.  Gcutiles  enim 
d&mone*  rensebant  esse  deos  minorcs.  Porro 
curn  sini  calorum  dacmones  et  cacodxmones , 
idest,  dsemonei  boni  et  mali )  da-mon  en  m 
grace  idern  cst  quod  sciens,  aitPlato  in  eratylo; 
unde  vocalur  daemon  Socratis  :  licct  Eusebius 
lib.  /i.  Prasc.  c.  3.  nomcn  dcemon  deiivct,  a  »«• 
fuusniVf  id  est,  pcrcellere ,  melum  injicere.  Alii  h 
cusaozi ,  id  est*  regere,  eo  quod bomines  re- 
gant)  binc  tam  do  bonis  ,  quam  de  malis  h;ee 
seiiicniia  accipi  polest;  ita  Syrus,  Valablus  et 
alii  Apuleius  apud  S.  Augusi.  8.  Civit.  c.  1G.  Dai- 
vwncs  defillit  essegcnere  animalia,  animo  passiva, 
vienterationulia,  corpore  aerea,  tempore  aterna. 
Horumvero  qiunque  triapriora  iltis  esse  nobiscum. 
communia,  quarltim  proprium,  quintum  eos  cum 
diis  kabere  commune.  Sed  duo  ultima  falsa  sunt, 
seque  ac  primum,  nisi  pcr  aeterna  accipias  aevi- 
tcrna  in  futurum,  non  in  preeleritum. 

QUU  JESUM  ET   RESURUECTIO.NtM  ANMJNTIABAT.  ] 

Jesum,  quasi  Deum :  «vayactv ,  id  cst  resurrec- 
lioncm,  quasi  dcam  ,  resurrectionis  prsesidem  , 
quaesibi  devotos  faceret  a  morle  resurgere  ;  ita 
S.  Chrysost.  OEcumen.  ct  Sanchez.  Sic  enim 
Romani  fortunam,  felicitatem,  salutem  ,  hono- 
rcm,  etc,  colebant  ut  deas,  quoe  lisec  suis  culto- 
rilms  aspirarcnt.  Vidc  S.  August.  lib.  h.  Civit. 
cap.  11.  et  seq.  Verum  simi>licius  ,  novorum 
damoniorum  annuntiator  est ,  referri  potest  ad 
Jesum,  quem  anmintiabat  Paulus  :  yero  semi- 
niverbius ,  ad  rcsurrectionem.  Gentiles  enim 
cum  lumine  naturoe  non  caperent  resurrectio- 
nem  ,  co  quod  ipsa  sit  supra  naluram  et  mira- 
culum,  ac  proinde  per  Dciomnipotentiam,  non 
pcr  vim  naturae  futura  ;  dicebant  Paulum  eam 
praedicantem,  serere  verba,id  est,  praedicarc 
nugas,  labulas,  rcs  inqiossibiles,  csseque  im- 
postorem,  qui  praesentia  lucra  captet,  promit- 
tendo  montes  aureos  in  fiitma  rcsurrcctione, 
uli  faciunt  Bonzii  apud  Japonis. 

19.  AnAr.F.opAC.rM  dcxekcnt.]  /1  rcopagus "r&ce 
idem  cst  quod  Dfartis  vicus;  Martia  cura  k'fm 
enim  vocaturMars  Grajcc,  cst  e-<  -■>,■'  uz*-m  ■xi-jm  , 


id  cst ,  ad  Marlium  vicum :  sicut  Bomce  crat 
campus  Martius.  Atbenae  cnim  distributa  erant 
in  quinque  pagos  sive  vicos,  c  quibus  unus  erat 
Arcopagus,  ita  dictus  a  templo  Martis,  in  quo 
primum  judicium  capitis  actum  fuisse  scribit 
Plinius  lib.  7.  cap.  56.  Hoc  enim  Areopagi  judi- 
cio  nihil  erat  constantius  ,  nibil  scvcrius  ,  ni- 
hil  fortius,  ait  Cicero  lib.  1.  ad  Altic.  epist. 
9.  uttot  Martes  essc  vidcrcntur  ,  quot  crant  ju- 
diccs.  Hinc  Arecpagilae,  judiccs  severiss'mi,  qui 
in  tcmplo,  vel  juxla  templum  Martis  jud  cabant. 
N.un  cum  Mars  homicidii  insimularctur,  judi- 
cantihus  dnodccim  diisineo  pago,  sex  senlen- 
tiis  absolutus  cst,  ut  tradunt  Graeci ;  cum  cnim 
pares  eraul  scnlcnti;c.  absolvcbatur  reus  ,  ut- 
pote  cui  in  dubio,ct  in  pari  favcndum  esl  polius, 
quam  actori  :  nam  condcmnandus  est  ncmo  . 
nisi  convincatur  cssc  rcusct  noccns. 

Rcfellil  hanc  scntcntiam  Varroapud  S.  Augus- 
tinumlS.  Civitat.  c.  1.  Lndc  OF.cum.  ct  Isidorus 
Sclns.  lib.  10.  cpist.  91.  cx  Sausania  tradunl  . 
Hartem  eoloci  accusatum  a  Neptunode  stupro, 
capitis  damnatum  fuissc  ,  indccpic  dictum  Areo- 
pagum.  Demosthcncs  vcroorat.  conlra  Aristoci. 
censetAreopagiimdicluincssc.  quod  in  co  caii^.' 
Martiae,  de  pugnis  ct  homicidiis  voluntariis  . 
tractarcntur;  nam  fortuitaj  agebanlur  in  Palla- 


-68  GOMMENTARIA  I.N  AGTA 

dio  Lribunali.  insiiuuum  osi  Areopagi  tribunal 
a  Cecrope;  ait  Aristot.  2.  Polit,  etEusebiusic 
Chronico,  annomundj  3694.  scmperque  ctiam 
sub  Tyrannis  perduravit,  Solon  vcro  decrevit. , 
Areopagitas  esse  rerum  omuium  speculatores 
el  cuslodes:  unde  cos  deligi  voluit  ex  iis  dum- 
t;ixat,  qui  Arcliontcs ,  id  est,  principes  et  reipu- 
blic.  praefecti  fuisscnt,  iia  Plutarcli.  in  Solone. 
Brant  crgo  Areopagitae  fama  inlegcrrimi,  vir- 
tutespectatissimi,  et  usu  rerum  perspicacissimi. 
Unde  judicabant  nociu  in  tenebris,  ne  reorum 
moverentur  lacrymis  et  aspectu :  qui  proiude 
jubebantur  simplicibus  verbis  causam  enar- 
rare ,  et  ab  omni  verborum  gestuumquc  fuco 
abstinere.  Porro  sententiam  ferebant  non  lo- 
quendo  ,  sed  calculum  ,  vel  absolulionis  ,  vel 
damnationis  dando.  Unde  proverbium  :  Arco- 
pagita  taciturnior.  Quocirca  gravissimae  causae 
toto  orbe  ,  ctiam  a  Romanis  ,  lcste  Gellio  , 
lib.  12.  c.  7.  ad  Areopagilas  judicandae  defere- 
bantur,  eorumque  tanta  erat  Igravitas  etjma- 
jestas,  ut  Aristides  in  Panatb.  asserat,  eo- 
rum  sententias  oraculis  fuisse  adaequatas  ,  nc 
fasque  duxisse  omnes,  prae  reverenlia  Areopagi, 
in  ejus  ridere  conspeclu.  Unde  ct  tertantum  in 
mense,  in  Areopagum  judicaturi  conscende- 
bant)  nimirum  quarto  Galend.  tertio,  etpridie. 
lkec  et  plura  Badaeus  in  Pandectas  lege  ult.  de 
Senl. 

Duclus  est  ergo  Paulus  ad  Areopagum  ,  utibi 
(juasi  novae  religionis  assertor  judicaretur,  et 
si  reus  esset,  puniretur.  Sic  enim  Socrales  Atlie- 
nis  damnatus  est  ad  mortem  281.  sententiis,  eo 
quod  novos  deos  vel  daemones  induxisset.  Unde 
S.  Cbrysost.  Ad  Areopagum  ,  ait,  duxerunt  Pau- 
lum,  non  ut  quippiam  cognoscerent ,  sed  ut  puni- 
rent,  et  suppliciis  afficerent  :  ibi  enim  capitalia 
exercebantur  judicia.  Sed  Dei  providentia  haecin 
contrarium  vertit,  fecitque  ut  magna  dignitas 
Kvangelio  et  religioni  accresceret  in  Areopago, 
eo  quod  ibi  eam  probassetPaulus,  adeoque  ju- 
dicem  ipsum,  puta  Dionysium  Areopagitam,  ad 
eamdem  convertisset. 

Symbol.  Areopagus  significat  eos,  qui  sincere 
et  recte  de  re  quapiam  judicare  volunt ,  deberc 
induere  animum  virilem  et  martium :  ut  nulla 
cupiditate  ,  vel  passione  effeminari  et  corrumpi 
se  sinanl.  Ideoenim  feminae  saepe  de  rebus  male 
judicant;  quia  femim-e  sunt,  et  passionibus  agun- 
tur,  quae  rectum  judicium  obscurant.  Nam ,  ut 
ait  ille  :  Femina  aut  amat,  autodit :  atque  amor 
ct  misericordia  in  quam  pronae  sunt  feminae , 
non  minus  judicium  perturbant ,  quam  odium 
et  saevilia. 

Possumus.  ]  Astute ,  civiliter  et  humaniter  in- 
ter rogant  quasi  postulando,  dicuntque  possumus. 
q.  d.  Placetne  libi  haec  nova  nobis  edisserere  : 
mox  deinde  animum  suum  prodant,  dum  eum 
urgent,  et  vi  pene  responsum  extorquent ,  di- 
cendo,  Volumus  ergo  scirequidnam  velint  hazc  esse. 

20-  Nova,  ]  ?evi?ovT«  ,  'id  est ,  peregrina  ,  puta 
peregrinam  fidem  ,  peregrinum  Deum,  peregri- 
na  dogmata;  quae  Athenis  inaudita,  tu  aliunde 
eo  induciset  praedicas. 

21.  Et  adven,e  nosriTEs.  ]  Tigurin.  et  qui  itlic 
versabantur  kospites ,  siveperegrini. 

Ad  mhil  aliud  vacabant,  nisi  aut  dicere,  act 
audire  aliquid  novi.  ]  Sic  et  Plutarch.  tract.  de 
Garrulitate,  tradit  Alhcnienses  mire  fuisse  no- 
vorum  avidos ,  datque  exemplum  tonsoris  cu- 
jusdam,  qui  cum  magnam  Athenicnsium  in  Si- 


ArOSTOLORUM.  Cap.   XVII. 

ciiiaacceptamcladem,  quamexservo  inde  fuga 
clapsocognovcrat,  relictaoflicina  primusinurbe 
annuntiasset,  ncc  rumoris  hujus  trislis  produ- 
cerepossct  auctorem,  ipsequasieum  confinxis- 
set,  rotae  alligatus  ad  publicum  ludibrium  fuit 
exposilus.  Mox  adfuere  nunlii,  quiexipsa  clade 
profugerant :  itaque  omnes  dissipati  sunt  ad 
suos  luctus  ,  miserum  tonsorem  rotae  alligatum 
rclinquentes.  Atque  is  sero  solutus,  e  lictore 
quaesivit:  Audioissentne  etiam  de  Nicia  dtice  exer- 
cilus:  quo  ismodo perierit  ?  Adeo  inexougnabile 
et  ineinendabile  malum  fit  consuetudinc,novo- 
rum  aviditas.  Idem  tract.  dc  Gloria  Athenien- 
slum,  ait  cos  plus  in  comoedias  novitatis  ollici- 
nas,  quam  in  bella  insumere  solitos,  Laco  illc  , 
inquit,  non  inepte  dixit  ;  gravitcr  peccare  Athe- 
nienses  res  serias  in  ludicrum  impedentes,  hoc  est 
magnarum  classium  et  cxercituum  commeatum  et. 
sumptus  in  theatrum prodigentes.  Haec  Plutarchus, 
qui  vixit  sub  aevum  S.  Pauli  et  Lucae ,  nimirum 
sub  Domitiano  lmperatore. 

Tales  et  hodie  nonnulli  sunt.  Curiositas  enim 
noviquippiam  videndi  ,vcl  audiendi,  hominibus 
innata  est  nova  enim  placent,  nova  delectant. 
Et  quia  nova  vera  non  semper  suppetunt,  liinc 
multi  nova  fingunt,  nugasqueelfabulas  narrant, 
casquc  saepe  infames ,  quibus  famam  proximi 
Iacerant,eumquealiis  ridendumobjiciunt.Quare 
perniciosa  est  curiositas,  seque  ac  vcrbositas. 
Quocirca  Euclides  rogatus,  quales  essent  Dii , 
et  qua  re  delectarentur?  Catera  quidem  ignoro  , 
inquit,  at  curiosos  iilis  odio  esse  certo  scio  ;  ita 
Maximus  serm.  21.  Socraies  semper  de^moribus 
disserebat,  non  de  aslris,  aut  de  meteorologis  : 
rogatus  cur  ?  Respondit :  Qua?  supra  7ios  ,  nihil  ad 
nos.  Idem  crebro  usurpabat  illud  Ilomeri : 

/Edibusin  noslris  quac  prava,  aut  recta  gerantur. 

Ita  Laertius  in  ejus  vita.  Zeno  adolescentem 
quemdam  curiosius  quiddam  sciscitantem,  ad- 
dnxit  ad  speculum,  ulque  se  contemplaretur 
admonuit.  Mox  rogitavit,  an  videretur  tali  vultui 
convenire  tales  quaestiones  proponere  ?  Ita 
Laert.  lib.  7.  c.  1.  Demonax  cuidam  roganli ,  an 
mundus  rotundus  esset  et  animatus?  Vos,  ait, 
de  mundo  sollicili  estis ,  et  vestram  ipsorum  im- 
munditiem  non  curatis  ;  ila  Maximus  serm. 
21.  Narratur  de  jEgyptio  bajulo,  qui  gestans 
quiddam  velis  opertum  ,  cuidam  sciscitanti , 
quid  portaret ,  sapienter  respondit  :  Ideo  ob- 
velatum  est ,  ne  scires  :  tu  vero  cur  curiose 
vestigas  quod  occuttalum  est?  Gorgias  audiens 
quemdam  inepta  quaerentem,  et  allerum  inepte 
respondentem,  ait:  liter  stultior ,  qui  mulget  hir- 
cum,  anqui  cribrum  supponit?  Argule  quidam 
dixit,  Athenienses  virtutem  habere  in  labris  , 
non  in  factis  ,  ait  Plutarch.  in  Lacon.  quia  lo- 
quaces  non  suntoperosi.  Unde  qui  multum  gar- 
riunt,  parum  faciuut  :  animus  enim  eorum  to- 
tus  est  in  lingua ,  non  in  manu.  Vide  dicta  in 
illud  Sophon.  3.  18.  ISugas  qui  d  lege  recesserant 
congregabo.  Sane  tales  sunt  tempiperdae,  verbi- 
perdae  lucriperdae,  auriperdae,  et  saepe  animae- 
perdae;  quibus  intonat  Christus  :  Dico  vobis  : 
Quoniam  omne  vei-bum  otiosumquod  locuti  fuerint 
homines ,  reddent  rationem  de  eo  in  die  judicii , 
Matth.  12.  36.  Quid  nova  quaeris,  cum  nil  novi 
sit  sub  sole  ?  Eccles.  1.  10.  Non  saturatur  oculus 
visu ,  nec  auris  impletur  auditu  ,  ibidem  v.  8.  Ce- 
lebreest  exemplum  Machetis  apudCassian.  lib. 
5.  (lo.Tnstituf.  rcnunc.  cap.  29.  qui  in  collationc 


COMMENTAIIIA  IN  ACTA  APOSTOLORUM.  Cap 

spiriluali  longissima  nunquam,  sed  in  narra- 
lioneotioseelcuriosaillicoincidebatinsomnum. 
Et  cap.  31  docet  dacinonem  facere,  ut  audientes, 
gpiritualia  obdormiscamus  ,  audientes  fabulas 
expergiscamur ,  et  attendamus. 

22.  (Juasi  8UPEH8TITIOS10HES.  ]  Miligat  reprc- 
hensionem  quasi,  et  comparalivus  superstltio- 
siores,  magis  enim  pupugisset,  vocando  cos  in 
posilivo  superstiliosos.  Syrus  vertit ,  videovos 
nimios  esse  in    cultu  dwmonum  :  grsece  eniui 

Stt-jtoai/ioiv   est,   qni    oeoie    ra    ov.tiJ.b-ny. ,   id   CSt ,     ti- 

met  dannonia,  ait  OFxumen.  Adde  SmiSm/uIxj  , 
ueque  ac  superstilionem  scepe  in  bonum  capi 
pro  religione,  uli  capit  Plutarcb.  libr.  ^esi  o:n- 
Eut/j.ovias,  Cicero  actione  l\.  in  Verrem  (jcum  de 
Siculis  ait,  totam  provinciam  religionem  occu- 
passe,  et  menles  omnium  Siculorum  supersti- 
lionem  pervasisse )  et  alii  :  alioqui  superstitio 
differt  a  rcligione  per  excessum ,  -quod  sit  iuanis 
elminima  religio.  Nam  qui  lotosdiesprccabanlur 
ct  immolabant ,  ulsibisui  libcri  supcrslites  essent, 
superstitiosi  sunt  appellati ,  ait  Cicerolib.  de  Na- 
tura  deoruni.  Sic  et  Servius  :  A  superstitc ,  in- 
quit,  supcrstitio  dicla ,  quai  anicularum  propria 
est,  qttcc  multis pcr  cvtalcmsttperstites  sunt,  etquce 
rebus  inanibus  addictce,  dum  volttnt  nitnis  esse  re- 
iigiosie ,  superstitiosa' ,  fiunt  et  itadelirant.  Hinc 
subindc  superstitiosus  vocatur  religiosus,  ut 
apud  Terent.  inHeaut.  Ut  stultce  etmiscrct  omnes 
sunius  retigiosiv.  Melius  Laclantius  lib.  2.  cap.  28. 
assei  ii  dici  superstilionem  de  colentibus  supers- 
titem  memoriam  defunclorum,  tanquam  deo- 
runi  :  aul  de  iis  qui  parenles  suos  supersliles 
COlebant.  Isidorus  vero  lib.  8.  Eiym.  c.  Z.Supers- 
titio ,  inquit,  dicta  cst  quasi  superslatujta  et  su- 
perflua  observatio.  Et  Lucretius  apud  Servium 
in  8.  /Gneid.  Superstitio,  ait ,  est  timorinanis  su- 
perstantiumrerum,  putacoelestiumetdivinarum 
quae  super  nos  stant.  Denique  Nonius  Marcellus 
supersliosos  nuncupari  censet,  quod  prae  cul- 
tura  deorum  caetera  supersedeant,  id  est  negli- 
gant  ;  sicut  religiosos,  quasi  rclinquosos,  quod 
caeleris  relictis,  solis  sacriliciis  deserviant.  Vc- 
rius  S.  August.  libr.  de  vera  religione  in  fine, 
religionem  nuncupari  censel a  religando  :  quia 
ea  fit,  ut  ipsis  (  angelis  )  adjuvantibus  ad  unitm 
Deum  tendentcs ,  ct  ei  ttni  religantes  animas  nos- 
tras  ,  unde  religio  dicta  creditur ,  omni  supersti- 
tione  careamutts.  Ecce  unum  Deum  colo ,  unum 
omnium  principium ,  et  unam  sapientiam  ;  qua  sa- 
piens  est  qucecumque  anima  sapicns  est:  et  ipsum 
munus  quo  beata  sunt ,  qua;cumque  beata  sttnt. 
Quisquis  angelorttm  hunc  Deum  diiigit ,  sectur 
sum  quod  etiam  me  diligit.  Dicit  ergo  Paulus : 
Video  vos  ,  6  Atbenienses,  ubique  nimis  re- 
ligiosos  et  superstitiosos  :  quia  ubique  video 
vestros  deos,  vota,  sacrificia,  lumina  :  illi  au- 
tem  dii  Primo,  sunt  falsi;  Secundo,  nimis  muTti; 
Tertio,  incogniti.  Nemo  enim  prudentercolit  ul 
quodnon  cognoscit,  quodque  ignorat.  Egoergo 
buc  yeni,  ut  superstitioncm  vestram  commu- 
tem  in  veram  religionem,  ut  pro  diis  falsis  ag- 

noscatis  et  colatis  verum,  pro  multis  unum,  pro 

incognitis  certum  et  notum. 
Praeclare  S.  August.  lib.  u.  de  Civit.  cap.  30. 

Agamus,  inquit,  Domino  Deo  nostro  gratias ,  qui 

nas  superstitioncs  pcr  attissimam  Christi  Itumiti- 

Jafem  ,    p€r  Apostotorum  pradicationem  ,  per 

P-aem  Martyrum  pro  veritatemorientium  ct  cum 

vmtate  viventium,  non  solum  in  cordibus  rctigio- 

sis ,  verum  ci  in  adibus  superstitiosis  libcra  suo- 


XVII. 

rum  servitute  subvertit.  Idem  libr.  8.  c.  17.  Quce 
igitarcausaest,  nisi  stuttitia  errorque miserabitts , 
ul  ei  ( Jovi,  Veneri,  etc.  )  te  facias  venerando  hu- 
milem  ,  cui  te  cupias  esse  vivendo  dissimilem  :  et 
retigione  colas,  quem  imitari  nolis  ;  cum  religionis 
sttmma  sit  imituri  quem  colis?  Et  c.  23.  citans 
Mercurium  Trismegisium  docentem  ;  Btatuaa 
inaniines  et  insensibiles  non  esse  deos,  acpro- 
inde  earum  cultum  casurum,  dicentemque:  An 
ignoras,  ait,  6  Asciepi,  quod  /Egyptus  imago  sit 
cuti ,  ac  verius  terra  nostra  mttndi  lolius  tem- 
plum ?  elC«  Omnis  coruin  ( /F.gyptiorum)  sanctu 
veneratio,  in  irritum  casura  frustrabitur.  Subdir. 
August.  In  quo  videlur  hoc  lcmptts  prxdiccre ,  qtto 
Christianareiigio  quunto  est  veracior  atqtte  sanc- 
lior ,  tanto  vehementius  et  liberius  cuncta  fallacia 
figmenta  subvertit ,  ttt  gratiaSatvatoris  libcretho- 
minem  ab  iis  diis  ,  quos  fecit  homo ;  et  ei  Deo  sub- 
dal,  a  quo  factus  est  homo.  Quin  et  Plato  in  Ti- 
ni;eo  docet ,  animos  humanos  ab  opifice  Deo 
tcmperatos  in  eodem  cratere,  ex  iisdemqueele- 
mentis,  cum  coelesiibus  animia  puta  cuni  ange- 
lis  el  daemonibus  :  unde  cavendum,  ne  nos  illo- 
rum  servos  velimus,  quibus  nos  fratres  Deus  ct 
natura  coaptavit. 

23.  ViDENsJava^Ewicov^idest,  altentius  inspiciats 
cl  considerans. 

SlMULACRA  VE8TBA.  ]  Simulacrtim  USU  Eccle- 
siastico  in  malam  partem  suinitur,  pro  imagine 
falsi  numinis,  sive  dolo.  Itadiclum  a  simulando, 
quia  ex  desiderio  mortuorum,  eorum  adinslar 
e.fQctum  est,  utquijam  defecerant,  vivere  vi- 
derentur.  Unde  Plaulus  in  Mostel.  Ouando  natus 
cst ,  simitcm  esse  arbilrarcr.  simulacrumque  ha- 
bere.  Sic  idolum  esse  simulacrum  ,  quia  simulat 
1 1  mentiiur  se  esse  nuiuen.  Lactantius  tamen 
lib.  2.  Instit.  cap.  2.  simulacrum  deducit  a  simu- 
lando  ,  quod  sit  simile  rei  cujus  esl  imago :  sed 
sic  potius  dicendum  esset  similacrum  per  i. 

INVEM  ET    AIIAM  1N  QUA   SCRIPTUM  EBAT  J  IfiNOTO 

Deo.  ]*Sic  Lucianus  in  Pbilopalro  ait,  Geiltiles 
jurasse  per  ignotum  Atbcnis. 

Quaere  s,  quis  liic  Deus  ignotus  ?  Resp.  Primo  , 
S.  Cbrysost.  etfusius  OEcumen.  cujus  bicverba 
notatu  digna  asscribam  :  Duas,  inquit ,  causas 
referunt  ,  cur  apud  Athcnienses  inscriplum  fuerit 
arcc :  Ignolo  Deo.  Siquidcm  aliqui  dicunt ,  quod 
Alhenienses  Philippidem  miserant  ad  Lacedamo- 
nios  de  ferendo  auxitio,  cum  Persa?  exercitum  du- 
cerent  in  Grxciam.  Quorum  nuntiis  jttxta  Parthe- 
nium  montcm  Panis  spectrum  obviam  factum, 
Athenienses  accusabat  quod  se  neglecto  alios  deos 
colerent;  et  auxilium  promisit.  Cum  itaque  victo- 
ria  potiti  essent,  tcmplum  itli  erexerunt,  aramque 
ccdificarunt,  et  tanquam  observantes,  ne  vel  idan 
sane  ,  vel  alitid  simile  ipsis  accidcrct,  si  quempiam 
ignotum  sibi  Deum  prcBtcrmitterent,  aram  itlam 
erexerunt  inscribentcs :  Ignoto  Deo  ;  dicentes :  Si 
qttis  adhuc  atius  a  nobis  ignoretur ,  in  cjus  hono- 
rem  hccc  ara  «  nobis  erecta  esto,  quo  nobis  propi- 
titts  sit ,  licet ,  cum  ignoretur,  non  colatur.  Atii 
vero  aiunt ;  pestem  quondum  Athenis  grassatam 
fuisse  adeoque  illos  exussisse ,  ut  ncque  sindoncs 
tenuissi^nas  possent  tolerare.  Cum  igitur  colerent 
cos ,  qui  apud  ipsos  dii  habebantur  ,  nihit  adju- 
menti  senscrunt.  Intetligentes  itaque  quemdamfor- 
tasse  esse  Deum,  quem  ipsi  absque  honore  reli- 
quissent,  qui  pestem  immisisset ,  novatn  extruxe- 
runt  aram,  ac  inscripserunt  :  Ignoto  Dco.  Cum- 
qtte  ipsi  sacriftcasscnt ,  statim  curali  sttnt.  lltmc 
crgo  Christum  Jcsum  cssc,  Dcum  omnium   dicit 


-70 


COMMF.NTARIA  1N  ACTA  APOSTOLORUM.  Cap.   XVII. 


Voulus,  qtiem  se  illis  annttntiarc  diccbat.  Tota  an- 
tt  m  arcB  tnscriptto  luec  cst  &«ot«  A'ate«  /zi  Ivj;&j-(,-  /-a 

KiZitr,- ,  Ssw  ayv&)C'o  xal  gtvw,  /ior  Mt  D/J5  //.Sirt?  cl  Ett- 

roptB  ac  Libya-,  Dco  ignoto  ac  peregrino* 

Verum,  utbene  observatBaron.Athenismuitae 
fUerunt  arae  diis  ignotis  in  plurali  inscriplac; 
scd  una  in  singulari  inscripta  fuit :  Ignoto  Dco. 
.  Id  enim  asserit  Paulus. 

Secnndo,  HugO,  Lyran.  ct  Sanchcz  hic,  ac  Mi- 
chaelSyngcllus  in  laud.  S.  Dionysii,  ccnscnl  ig- 
notum  Dcuni  Alhenis  fuisse  Christum  cruci- 
lixum.  Cum  enim  eclipsim  faclam  in  morle  et 
ol)  mortem  Christi  vidcret  Dionysius  ,  exclama- 
vit  :  Deus  ignotus  in  carnc  patitiir,  ideoque  mun- 
das  his  tenebris  obscuratur  ,  ail  Syngellus.  Dpum 
crgo  ignotum  esse  Deum  patientem,  pula  Cinis- 
lum  crucilixum.  Huic  enim  prae  caetcris  aram 
erexisse  Athenienses,  quia  magnum  putabant 
illum  Deum,  cui  natura  admirabili  mulalione 
lucluque  ccelcsti  parentasset. 

Tertio,  prol)abilius  Baronius,  Lorinus  et  alii 
censent,  Athenienses  a  Philosophis  ei  Sibyllis, 
Ibrte  eliam  a  Judaeis,  intellexisse  Deum  verum 
esse  invisibilem,  absconditum,  sublimcm,  inac- 
cessum  et  incomprehensibilem  ,  ideoquc  illi 
aram  statuisse  hoc  titulo:  Ignoto  Dco.  Idcirco 
enim  Hebran  nomen  Dei  Jeltova,  dicebant  cssc 
upprnov  xal  avsxswv/iTav  ,  id  est  inc/Jabile ,  uli  dixi 
Exodi  6.  v.  3.  Quocirca  Clemens  Alexandr.  lib. 
1.  Strom.  c.  9.  et  S.  August.  lib.  1.  contra  Crcs- 
con.  cap.  29.  docent ,  Athenienses  unum  Deum 
verum  ,  licet  sibi  ignotum  ,  coluissc.  Et  S.  Hie- 
ron.  incap.  16.  Ezech.  ait,  Dei  majestaiemobs- 
cure  saltem  Gentilibus  islis  incognitam  non 
fuisse  ,  ut  non  erat  Judaeis  ulentibus  ineffabili 
nomine  tetragrammato.  Unde  Lucan.  5.  lib.  In- 
certi  natura  Dei:  incerti ,  id  est  incogniti.  Ouod 
cnim  Dcus  hic  ignotus  fuerit  verus,  non  falsus 
aliquis  ex  diis  Gentium,  innuitPauluseum  sub- 
dit :  Quod  ergo  ignorantes  colitis,  Iwc  ego  annun- 
tio  vobis. 

Dices,  Curergoeos  vocatsuperstitiososPResp. 
Primo,  eO  quod  cum  Deo  ignoto  colerent  simu- 
lacra  Gentium,  eaque  illi  cequarent,  juxta  illnd 
lsaiae  &0.  25.  Cui  assimitaslis  me  et  ada?quaslis? 
dicit  Sanctus.  Secundo,  quod  cum  vocarent  ig- 
notum  :  nemo  enim  colit  vel  amat  id,  quod  non 
novit.  Nam  ignoti  nulla  cupido.  Tertio,  quodVere 
eum  non  nossent,  uti  poterantetdebebant.  Non 
enim  agnoscebant  eum  esse  creatorem  cceli  et 
lerrse,  datorem  pluviae,  messis,  frugum,  rerum- 
que  omnium  :  eum  esse  praesentem  ubiqne :  in 
ipsius  manu  esse  nostram  vitam  et  halitum  ; 
unde  de  his  eos  instruit  Paulus.  Denique  pote- 
iat  sub  nomine  ignoti  Dei  latere,  et  abscondcre 
sediabolus;  uti  Nicephor.  1.  7.  c.  50.  indicat, 
argonautas,  numini  eos  dirigenti  simulacrum 
posuisse,  ac  postea  S.  Michaelcm  Archangclum 
ConstantinoMagno  significasse,  seeos  dircxisse. 
SicChristus  Joan.  h>  22.  arguitSamaritas  dicens; 
Vos  adoratis  quod  nescitis ,  nos  adoramus ,  quod 
scimus. 

Egregius  planelocusde  Deoignoto  extatapud 
Arnobium  lib.  1.  contra  Gentcs  ,  ante  medium  , 
his  verbis  i  Vrima, inquit,  tu  causaes,  locus  rerum 
ac  spatium  ,fundamentum  cunctorum  qu&cumque 
sunt ,  infinitus  ,  ingenitus  immortalis  ,  perpetuus, 
sotus  qucm  nulla  delineat  forma  corporalis ,  nutta 
determinat  circumscriptio qualitatts ,expers  qttan- 
titatis  ,  sine  situ,  motu  ethabitu,  de  quo  nihildici 
rt  exprimi  mortatittm  potest  significationc  verko- 


rum;  qui  ut  intetligaris,  lacendum  cst ;  atqttr.  ut 
pcr  umbram  te  possit  en-ans  invesligare  suspicio, 
nifiil  cst  omninomtiticndum.  Da  vcniam  liex  sum- 
me,  tuos  pcrscqucntibus  famulos,  ct  quod  tua3  bc- 
nignitatis  cst  proprium,  fugienlibus  ignosce  tui 
nominis  et  rctigionis  cultttm.  Non  est  mirum ,  si 
ignoraris  ;majoris  est  admirationis  si sciaris. 

Praeclare  ct  Tertull.  in  Apologetico  adversus 
Gcnt.  c.  17.  Quod  cotimus  nos  ,  inquil,  Deus  untis 
est ,  qtti  totammotem  istam  cum  omni  inslrttmento 
elementorum,  corporum,  spirituttm  ,  verbo ,  quo 
jttssit ;  ratione ,  qtta  disposuit;  virtute,  qua  po- 
tuit;  de  nihilo  cxpressit  in  ornamenlum  majesta- 
tis  sua;.  Vnde  ct  Graci  nomcn  mundo  x6g/j.o-j  ac- 
comodavcrunt.  lnvisibilis  cst  ,  etsi  videatur  : 
incomprchensibitis  ,  etsi  per  gratiam  rcprcescnte- 
tur :  ineslimabilis  ,  clsi  humanis  sensibus  cestime- 
tur.  Adco  verics,  et  lantus  est.  Cmlcrum  quod  vi- 
dcri  communitcr;  qttod  comprehendi,  qtiod  aistimari 
polesl ;  minus  est  ocutis  quibtis  occupatur,  ct  mani- 
busquibusconlaminatur;  ctsensibtis,qitibus  inveni- 
tur.  Quod  vero  immcnsum  est,  soli  sibi  notum  est 
hoc  quod  est :  Dettm  a;stimari  facit,  dum  wstimari 
non  capit.  Ita  enim  vis  magnitudinis  et  nolum  ho- 
minibus  objecit  cl  ignotum.  Et  ho3C  est  summadc- 
liclinotentium  recognoscere  ,  quem  ignorare  nou 
possunt.  S.  Cyrill.  lib.  1.  contra  Julian.  Herma 
Trismegistus  ,  inquit,  dicit,  Deum  inteltigere  qui- 
dem  difflcile ,  eloqui  aulem  impossibile.  lncorpo- 
reum  enim  corpore  significare  impossibile,  et  per- 
fectum  imperfeclo  comprehendere  non  possibile,  et 
scmpiternum  conferre  cum  momenlaneo  difficilc. 
Proinde  si  quis  incorporeus  ocutus  egrediatur  d 
corpore  ad  contemptationcm  putchri,  et  subvolct 


ac  contempietur 


non  figuram , 


non  corpus ,  non 


species  inlueri  qttairens,  sediUud  potius ,  quod  om- 
nia  facere  potest,  quod  quietum,  quod  tranqail- 
tttm  ,  quod  solidam ,  quod  inconverlibile,  qttod  ip- 
sumomnia  ct  sotum,  quod  unttm  ,  quod  ipsum  ev 
seipso ,  quod  ipstan  in  seipso,  quod  sibi  ipsisimitc, 
ncque  aliisimite.  Omnis  enim  virtus  ipsecst,  nequc 
in  aliquo  ipsum  cogites  csse ,  ncque  ilerum  quasi 
exlra  aliquem.  Ipse  enim  est  qui  sine  termino  oin- 
nium  est  terminus  :  et  quianullo  comprehenditur, 
omnia  in  se  comprehendit.  Et  paulo  post.  Adlurc 
et  sapienlissimus  Xenophon  :  Igitur  mdnifestum 
quod  magnus  sit  et  potens,  omniaque  conculiat  ct 
confirmet ,  ignolum  autemquatissit  ftgura,  ncque 
enimvidetur  esse  lucidissimussol,  neque  hicvidetur 
permittere,  ut  ipse  cernalur :  sed  si  quis  impuden- 
ler  eum  spectet ;  oculis  privatur.  Heec  Cyrill. 

Simonides  ab  Hierone  tyranno  rogatus,  quid 
esset  Deus?  petiit  diem  ad  cogitandum  ,mox  bi- 
duum  deindc  quatriduum,posteaoctiduum,  elc. 
Mirante  Hierone  ,  causamquc  rogante  :  Quia/m- 
quit,  quanto  diutius  considero,  lantomihircsvidn- 
tur obscurior ,  ita  Cicerolib.  1.  deNaturadeorum. 

Quarto,  per  Deum  ignotum  aliqui  accipiunt 
Deum  in  carnc  appariturum,  pnta  Christum 
incarnandum ,  potuerunt  enim  Athcnienses  ex 
Sibyllis  ,  et  ab  Hebraeis  discere  futurarn  Chrisii 
incarnationem.illique  aram  statuere  hoc  litulo, 
Ignoto  Deo,  Christus  enim  ante  eam  hominibus 
fuit  ignotus  et  incognitus.  Id  verum  est,  si  vcra 
suntquae  scribit  Hilduinus  Archiep.  Rhemensis 
in  VitaS.  Dionysii.  Sic  enim  ait:  Dum  Paulus  sin- 
guta  atlaria  et  simulacra  falsorum  dcorum  per~ 
tuslrasset,  inter  cceteras  aras  reperit  altareunum 
cui  erat  litutus  superscriptus,  Deoignolo  :  et  con- 
versus  ad  eum  Pautum  interrogavit  ilium  dicens  : 
Qttis  est  ille  Deus  incognitus  :  Adqucm  Dionysitis; 


COMMENTARIA  IN  ACTA 

adhuc,  inqiiit ,  non  est  ipse  Deus  dcmonslratus  in- 
ter  deos  ,  sed  est  incognitus  nobis,  ct  sveculo  ven- 
turo  futurus.  Jpse  cnirn  est  Deuscui  regnalurus  est 
in  ccclo  el  in  lerra,  et  regnum  ejus  non  accipiet 
flnem.  Subjttngcns  ilaque Paulus  ait:  Homone  erit 
an  spirltlU?  llespondens  Dionysius ,  dixit :  Vcrus 
Deus  et  verus  homo ,  ct  ip.se  rcnovalurus  est  mun- 
dum;  sed  adliuc  incognitus  esl  hominibus:  quo- 
niam  apud  Deum  in  cozio  ejus  conversalio.  Kl  ait 
Paulus  :  iltum  Dcum  prcedico  vobis,  qucm  incog- 
nilum  appeltalis.  ISatus  enim  ex  Maria  Virginc  , 
passus  sub  Pontio  Pilalo  ,  pro  satute  humana  nior- 
tuus  resurrexit, calosque  ascendens  sedct  a  dc.vtris 
Dci  Patris :  verus  Dcus  et  verus  homoper  quem  factu 
sunt  omnia ;  ct  venlurus  csl  in  ftne sauulijuilc.r  om~ 
niumqua  geruntur  :  qu;  nolus  cstjum  in  Judcea 
Dcus  ct  magnum  in  lsracl  et  sanctum  nomen  ejus. 
Quamobrcm  quem incognitum  tuquenunc habuistis, 
modo  coguoscite  ;  quia  ipse  cst  Dcus  solus,  et  prtB- 
ter  eumnoncst  attcr :  quinos  de  morte  sangttinis 
sni  prelio  reduxit  ad  vilam  :  qui  ccclum  ct  tcrrain, 
hominem  sciiicet  et  angclos ,  inunilatc  rcgnisui 
conjunxit :  qui  morlificatjustus  ,  cl  viviflcat  pius , 
qui  claudit  elnenio  apcrit ,  apcrit  et  nemo  cluudit. 
Subdit  Hilduinus,  liisce  aliisque  Pauli  verbis 
Dionysium  fuisse  conversum  ,  et  Christi  amore 
accensum,  praeserlim  ubi  vidit  coccum  i\  Paulo 
illuminari.  Verum  bujus  narrationis  fides  sit 
penes  Hilduinum:  nonnullis  eoim  videlurapo- 
erypha. 

Moraliter  dice  hic  Dei  cclsitudincm,  qua  om- 
nium  aogelorum  hominumque  aciem  superatet 
Iranscendit.  Inhabitat  enim  lucem  inaccessibilem: 
quetn  nullus  honiinum  vidit ,  scd  nec  videre  potest 
(per  oculos  aciemque  menlis  etoaturae)  1.  Ti- 
moth.  6.  v.  16.  praesertim  si  SS.  Trinitatem  in 
una  individua  essentiae  unitatc  spectemus,  si 
mysterium  incarnaiionis,  passionis  ,  Eucbaris- 
tiaj  consideremus.  Unde  Isaias  ,  c.  Ixh.  15.  Vcre 
tu  es  Deus  abscondittts  ,  Deus ,  Jsrael  Salvalor  : 
El  psaltespsal.  17.  12.  Qui posuit  lcnebras  latibu- 
tum  suum.  Quocirca  Seraphini  velatis  oculis  ac- 
clamant  ci:  Sanclus,  sanctus  ,sanctus,  Isaioe  6.  3. 
Causas  duas  dat  Seneca  lib.  7.  Natun  quaest.  cap. 
31.  Priorest:  Quia,  inquit,  itti  tanta  sublililusct 
claritas  cst ,  quantum  consequi  acies  humana  non 
potest.  Allera  ,  quia  in  sancliori  secessu  majeslas 
tanta  delituit.  Adde  Terliamex  Damasceno :  Cog- 
nitio,  ioquitj  eorum  est,  quce  sunt  :  at  Deus  su- 
per  ipsum  esse  est.  Ergo  et  super  atque  exlra  noli- 
tiam,  quia  supcr  csscntiam.  Et  Quartam,  quia 
quaquaversum  infinitus  est  ct  immensus,  sive 
stibstaotiam,  sive  polentiam,  sive  sapientiam  , 
sivecoetera  attributa  specles.  Audi  Senecam  lib. 
1.  Qunest.  c.  65.  Vis  illum  factum  vocare?  non 
crrabis.  llic  est  cx  quo  suspcnsa  sunt  omnia,  causa 
causarum.  Vis  illum  providentiam  ?  rectc  d:ces  : 
estenim  cujus  consilio  huic  mundo  providetur,  ut 
tnconcussus  eat ,  ct  actus  suos  explicet.  Vis  natu- 
ram  vocarc  ?  non  peccabis  :  est  cnim  ex  quo  nata 
sunt  omnia,  cujus  spirituvivimus.  Vis  mundum? 
Ipseenim  cst  totum  quod  vides ,  totus  suis  partibus 
'n  ditus ,  et  se  suslinens  vi  sua. 

DiviniusS.  Dionys.  cap.15.  Coelestis  hiorarch. 
assentDeum  comparari  vento,  imo  ambulare 
superpennas  ventorum,  propter  vim  movendi 
et  animandi,  accelerem  insuperabilemque  dis- 
cessum,  atque  nobilium  principiorum  et  linium 
mcognitas  et  invisibiles  latebras.  Et  S.  August. 
1.  10.  Confess.  c.  6.  Domine,  inquit,  amo  te.  Per- 
ctuststt  cor  mcum  verbo  ttto  ,  et  amavi  te.  Sed  rt 


APOSTOLOP.UM.  Cap.  XVII.  271 

ccclum  el  terra  et  omnia  qux  in  eis  sunl ,  crrc  un- 
tUque  mihi  dicunt,  ut  le  ament,  nec  ccssant  dicere 
omnibtts ,  ut  sint  excusabiles.  Altiusaulem  lumi- 
srrcberis  ,    cui  misertus  cris ;   el  misericordiam 
prceslabis,  cui  misericors  fueris.   Alioquin  cuztum 
et  lcrra  surdis  loquiintur  taudes  tttas.  Ouid  aulem 
amo ,  cum  te  amo?  non  specicm  corporis ,  nec  de- 
ctts  tcmporis ,  nec  candorem  lacis  ecceistis  amicum 
oculis  ,  non  dulces  melodias  suavium  cautilcnarum 
omnimodarum ,  non  florum ,  et  unguentorum  et 
aromalum  suaccolcntium,  non  manna  et  melta , 
nou  mcmbra  acccptabilia  carnis  amplcxibus.  ISon 
Iiojc  amo ,  cum  amo  Deum  meum  :  et  tamen  amo 
quamdam  luccm ,  ct  quamdam  voccm,  et  qitemdam 
v dorem ,  et  queradam  cibum,  et  quemdam  am- 
plexum,   cum  amo  Deum  rneum ,  litccm,  vocem, 
odorcm ,    cibttm,    amplexum   interioris    hominis 
rnci  :  ubi  fulget  animai  mece  ,quod  non  capit  locus; 
et  ubi  sonat ,  quod  non  rapit  tempus  ;  et  ubi  olct , 
quoclspargit  flatus  ;  cl  ubi  sapit ,  quod  non  minuit 
cdacitas ;  et  ubi  hceret ,  quod  non  divettit  satietas. 
lloc  est  qitod  amo ,  cum  Deum  mcum  amo.  Et  qttid 
est.hoc?  Interrogavi  lcrram  ,  et  dixit:  ISon  sum  : 
'  i  qucccumque  in  eadern  sunt ,  idem  confessasunt. 
Interrogavimare  el  abyssos ,  et  reptilia  animarttm 
vivarurn  et  respondcrunl :  non  sumus  Dcus  tuus, 
i/iuere  super  nos.  Vidit  id  per  umbram  Valerius 
Max.  1.  2.  c.  7.  Quidquid,  inquit,  in  excelso  fas- 
ligio  positum  est,  htanili  et  trita  consuetudine, 
quo  sit  venerabilius ,vacuum  esse  convenit.  Et  Jam- 
blichus  Protrep.  c.  3.  Dei  cognitio,  ioquit,  cst 
pcrfccta  feticitas  ,  quam  in  hac  vila  oaocisci  non 
possumus.   Clemens  Alex.   I.  5.  Strom.  cilat  ct 
laudat  haec  Orphaei  de  Dco  carmina; 

Unus  perfectus  per  se ,  ex  uno  omnia  fjcta. 

ISullus  et  ipsum. 
Mortalis  cernit ,  verum  omnes  aspicit  ip?c. 
Non  viJeo  hunc  ,  soliJus  positus  uam  nimbus  in  orbcm 
est. 

Et  Cleanthis  Stoici,  qui  Deum  ita  pingit : 

Quod  ordinatum  est  religiosumque  ac  pium, 
Justum  ,  sui  potens  ,  decorum  ac  utile, 
Quod  est  severum,  grave,  semper  conducibile  , 
Expers  metus  ,  doloris  et  molesliaj , 
Juvans  ,  placens  pulclire  ,  sibi  consentiens  , 
Clarum  ,  nec  insolens  ;  modestum  et  vehemcns 
Quod  permanet ,  polest  nec  quis  imitarier. 

ikec  est  divina  caligo,  quam  graphice  depingit 
S.  Dionys  lib.  de  Mystica  Theol.  cap.  1.  et  se- 
quent.  Ubi  et  summum  animce  in  Deum  ascen- 
sum  vocat caliginemet  lumen, caliginem  anima?, 
lumen  Deo.  Ex  quo  Taulerus,  Suso,  IUiisbrokius, 
et  alii  contemplalivi,  sua  conirmplutionis  dog- 
mata  de  intranda  Dei  caligine  hauserunt. 

QtOD  ERGO  IGNOIUNTES  COLITIS  ,  IIOC  EGO  ANNTN- 

tio  vonis.  ]  q.  d.  Non  sum  novorum  dsemonio- 
rum  annuntialor ,  uti  vos  objicitis;  sed  Deum 
vcstrum  vobis  annuntio  ,  atque  ex  ignoto  facio 
nolum.  Hincpalet  Deumignotum  Alhenis,  fuisse 
Deum  verum :  alioqui  enim  eum  refutare  de- 
buisset  Paulus,  eique  substituere  Deum  verum, 
sicut  Conslantinus  Magnus  Imp.  fanum  ab  argo- 
nautis  erectum  Numini  salutifero  ,  indeque  Sos- 
thenium  appellaium,  convertit  in  Michaelium. 
id  est  S.  Michaelis  templum,  teste  Nicephoro 
lib.  7.  c.  50.  co  quod  S.  Michael  argonautas  ju- 
visset,  nonJupiter,  aut  aliud  Numen,  uti  argo- 
nautoc  putabant.  Id  entan  S.  Micbael  appnrens 
Constnntino  nssevorovit, 


T,1  COMMENTAMA  IN  ACTA 

26.  Deus  quifecit  mundum.  ]  Taxat  Epicureos  , 
negantea  Deum  Deique  proyidentiam ;  et  Stoi- 
cos,  qui  mundum  fato  aut  natura  existere  cen- 
sebant  Otriqueenim  negabant,  Deum  libermn 
libere  creasse  mundum.  Ita  Chrysost.  Ex  crea- 
tione  ergo  et  opiGcio  mundi  agnosci  potest,  et 
coli  debet  creator  ejus  Deus.  Cceii  enim  enarrant 
gtoriam  Dci,  ct  operam.anu.um  cjus  annuntiat  fir- 
mamcntam ,  psal.  18.  1.  Quin  et  Euripides  :  Stel- 
la ,  ait,  in  ccelo ,  sunt  varietas  sapientis  fabri, 
nimirum  Dei.  Vide  S.  Augustinum  lib.  7.  Civit. 
cap.  29.  ubi  praecipua  Deiopificis  opcraenume- 
rat  et  celebraL 

NON   IN    MANUFACTIS    TEMPLIS    IIABITAT,]    quasi 

eorporeus  lemplis  corporeis  delectetur  :  iisque 
sit  alligatus,  conclusus  etcircumscriptus;  sicut 
rex  habitat  in  regio  palatio  ,  ejusque  ambitu  cir- 
cumscribitur.  Deus  cnim  loco  non  alligatur, 
multominusterminaturjsed  super  omnesccelos 
per  immensa  vacui  spatia  se  extendit. 

Ita  S.  JustinusPhilosophus  etMarlyr,  centum 
annis  S.  Paulo  posterior  (obiit  enim  martyriuni 
anno  Domini  165.  teste  Baronio)  rogatus  ab  ur- 
bis  Praefecto,  quem  in  locum  solerent  Christiani 
convenire  ?  respondit ,  eo  convenire  quemque  , 
quo  vellet  et  posset.  Christianorum  enim  Deus , 
inquit,  nullo  loco  circumscribitur  :  sed  cum  sit 
inaspectabilis ,  ccclum  et  terram  implet ,  etubique 
iifidelibus  adoratur,et  ejus  gloria  celebratur.  Ad- 
jecit  lamen,  se  diversari  in  termis  Timothinis, 
sive  Novatianis  (quae  crat  domus  Pudentissena- 
toris,  et  commune  hospitium  advenarum  Chris- 
tianorum ,  nunc  est  Ecclesia  S.  Pudentianac  : 
Pudens  enim  fuit  palerS.  Timothi,  Novali,Praxe- 
dis  et  Pudentianae,  )  Quod  si  quis,  ait,  ad  me 
venire  voluit ,  cuni  eo  veritatis  doctrinam  commu- 
nicavi.  Ita  habet  ejus  Vita  et  martyrium,  quod 
ex  actis  publicis  recenset  Baron.  anno  Christi 
165.  licet  Chronicon  Alexand.  quod  post  mortem 
Baronii  edidit  noster  Raderus,  asserat  Justinum 
niartyrium  obiisse  anno  ab  ascensione  Christi 
135.  qui  fuit  a  nalivitate  ejusdem  168. 

Clemens  Alex.  lib.  5.  Strom.  citans  hanc  Pauli 
sententiam,  eam  confirmatdicto  Euripidis  : 

Constructa  ab  architectis,  quae  queat  domus 
Corpus  Dei  plexu  cohibere  majnium  ? 

El  Zenonis ,  dicchtis  non  oportere  templa  facere  , 
nec  imagines  ;  nihit  enim  quod  sit  compositum  esse 
diis  dignum.  El  Platonis,  dicentis  Deum  eminus 
habitarein  idearum  regione ,  acmundum  esse  Dei 
templum  .  quare  prohibuit ,  ut  nemo  privatim  ha- 
berel  deorum  imagines.  Nam  aurum  et  argentum, 
ait,  privatim ,  et  in  sacris  est  res  invidiosa  :  ebur 
autem  quod  amisit  animam,  est  nefarium  dona- 
rium  :  ferrum  vero  ct  ces ,  stint  inslrumenta  bello- 
rum,  E.r  ligno  aulem  qttod  uno  ex  ligno  est  com- 
pactum ,  quodcumque  volueril  offerat  :  similiter 
etiam  ex  lapidc  qttoque  ad  sacra  communia.  Hsec 
Plato. 

25.  NEC  manibus  iumanis  colitur,  ]  ut  et  per 
manus  hominum  fabricentur,  erigantur  et  dedi- 
centur  siatuae,  idola,  ar;e  et  fana ,  in  quibus  ei 
sacrificia  carnea  offerantur  :  quasi  idola  sint 
membra  et  corpus  Dei ;  arae  et  fana  sint  ejus  do- 
siius  et  palatia,  sacrifieia  sint  ejus  cibus  et  deli- 
eiae,  uti  censebant  Gentiles.  His  tamen  non  obs- 
tat,  quin  Deus  rite  a  Chrislianis  coli  possit  in 
imagine  et  statua  :  quia  sciunt  Christiani  Deum 
non  pendere  ab  imagine;  sed  imaginem  mere 
esseimaginem,  quae  Deum  hominibus  qui  sensu 


APOSTOLOriUM.  Cap.  XVIL 

ducuntur  reprrcsentct.  Vide  dida  Dculer.  5.  v.  8. 
Olim  tamen  cum  Gentiles  transirentad  Christia- 
nismum ,  Patres  studiose  cavebantimagines  ac 
magis  statuas  Dei,  ne  Gentiles  recens  conversi , 
cx  pristina  consuetudine  colerent  eas  ut  deos. 
Unde  imaginem  Dei  fieri  vetat  Lactant.  lib.  2.  c. 
2.  et  Juslin  Apolog.  2. 

Syrus  vertit,  nec  per  manus  hominum  minislra- 
tttr  ci.  Solebant  enim  Gentiles  suis  diis  exhibere 
talia  ministeria,  qualia  famuli  exhibent  suis  he- 
ris, praesertim  regibus,  excitando  eos,  vesliendo, 
comendo,  lavando  ,  cibum  potumque  porri- 
gendo,  perinde  ac  si  dii  eorum  homines  fuis- 
sent,  utirevera  Jupiter,  Venus,  Mars,  Mercurius, 
et  cseteri  homines  fuerunt  potcnles  ,  sed  tyran- 
ni  etscelerati.  Vide  S.  August.  lib.  6.  deCivil.  <•. 
10.  Deus  ergo  hoc  manuum  ministerio  non  indi- 
get ,  nec  ofliciis  humanis  colitur,  sed  angelicis 
ministeriis,  juxta  illud  Daniel.  7.  10.  Mitliamit- 
lium  ministrabant  ci,  et  deciesmilties  cenlena  mit- 
lia  assistcbant  ei.  Quocirca  Cbristus  Johan.  4.  26. 
Spiritus  est  Deus ,  inquit,  et  eos  qtti  adorant  eum, 
in  spiritu  et  veritate  oportet  adorare. 

Indigens  aliquo,  cum  ipse  det  omnibus  vitam 
f,t  inspirationem  (spiritum,  sive  halilum  vita- 
lem)  et  omnia.]  Omnibus,  intelligeaccommode, 
puta  eis  quae  habent  vitam  :  nec  enim  Deus  dat 
vilam  saxis.  Rursus  vitam    accipe   ample  pro 
qualibet  vita,  etiam  vegetativa  et  sensiliva.  Mi- 
nusergo  recteLyran.  vitamlimitat  ad  angelicam 
et    spiritalem.    Per    inspiraiionem ,   graece  mor,? 
accipe  halitum,  spiritum ,  vel,  ut  Syrus,  ani- 
mam  sensitivam  :  quae  enim  banc  habent,  res- 
pirant.  Ita  Cajet.  Porro  recte  Chrysost.  idlimilat 
ad  animam  rationalem,  quarn  Deus  inspiravit 
Adse  Genes.  2.  7.  Eo  enim   alludit  Paulus  :  agit 
enim  de  hominibus  uti  jam  dixi.  Simili   modo 
Plato,  Speusippus  et  Apuleius  apud  Hhodiginum 
lib.  12.  cap.  2.  Deum  ita  deliniunt :  Dcus  est  vi- 
vens  immortale,  per  seipsum  ad  beatitudinem  suf- 
(icientia,  essentia  sempiterna ,  ipsius  boni  causa, 
ens  incorporcum,  aperimetron  ,   bealum,  bealift- 
cum,  omnium  pater ,  optimum ,  nutta  re  indigens, 
cuncta  conferens.  Porro  Deus  omnium  entium  est 
causa  :  primo,  efficiens;  Secundo,  finalis;  Ter- 
lio  ,   exemplaris.    Hinc    Timaeus   Pytbagoricus 
Deum  vocat  mundum  exemplarem  :  quia  ipse 
est  maximus  mundus  sapientiae,  sanctitatis,  in- 
telligentiae ,  vitae,  rationum,  formarum,  specie- 
rum  et  rerum,  quas  omnesin  se  complexus  ser- 
vat  et  continet?non  secus  ac  mundusnos,  et 
omnia  rerum  genera  suo  ambitu  cingit  :  cujtis 
rej    pulchrum  ^gyptiorum  hieroglyphicum  af- 
fert  Euscbius,  lib.  3.  dePraeparat.  Evangel.  c.  8. 
Quamobrem  mundus  est  Dei  liber,  ut  aiebat 
S.  Antonius,  Dei  tabula,  Dei  carmenetcanticum, 
ul  ait  S.  Paulinus  Natali9.  S.  Felicis,  Deumassi- 
due  Iaudans,  et  omnibus  genlibus  ejus  majesta- 
tem  et  beneficentiam  depraedicans  :  quo  fit ,  ut 
nemo  tam  rudis  sit  et  barbarus ,  qui  si  in  ccelum 
suspexerit,  Deum  rectorem   non  videat,   non 
sentiat  eumque  velut  ex  ungue  leonem  ,  ex  linea 
Apellem  deprehendat.  Deus  enim  est  quasi  sol 
immensus  et  beneficentissimus,  quia  omnia  suo 
lumine  illustrat  ,  omnia    suo   calore   vegetat, 
omnia  sua  omnipotentia  creat  et  producit.  Hac 
de  causa  hebr.   vocatur  Saddai,  id  est  mam- 
meus,  cornucopiee,  sufficientissimus,  liberalissi- 
mus.   Vide  dicla   Genes.  17.   1.  ldem  viderunt 
Gentiles,  qui  Isidem  deam  mammosam,  id  est 
totam  ex   uberibus  confectam  ,  pingebant,  tit 


GOMMENTAIUA  1N  ACTA  AI 

lorra  omnium  parentis  et  altricis  fcecundiialem 
repraesentarent.  Errarunt:  necenimlsis  esttlea, 
nec  terra  cx  se  mammosa;  sed  omne  quod  ha- 
bet,  accipit  a  Deo.  Dcus  ergo  est  totus  uber, 
totus  mamma,  assidue  lacte  beneficentiae  suee 
alcns  terram,  plantas ,  animantes  et  liomines. 
Hinc  Apuleius  Metam.  lib.  11.  Deus,  inquit,  dul- 
cemmatris  affectioncm  miserorum  casibus  tribuit, 
nec  dies,nec  quies  ulla,  ac  ne  momcntum  quidem 
tenue  cjus  transcurrit  beneficiis  oliosum.  Rursum 
jEgyptii,  aitHorus  Apollolib.  1.  Hieroglyph.  cap. 
G.  Deum  volentes  significarc  pingebant  accipi- 
trem :  tum  quod  fcccundum  sit ,  ac  diuturnae  vi- 
tae  hoc  animal :  tum  quod  solis  sit  simulacrum , 
utpote  intentissimis  oculis  in  ejusradios  prospi- 
ciens.  Sol  autcm  cst  visibile  Dei  hicroglyphicum. 
Pulchre  Horat.  lib.  1.  Carm. 
Qui  res  hominum  ac  deorum  ; 
Qui  mare  et  terras ,  variisque  mundum, 
Temperat  horis. 
Snblimius  noster  Boetius  lib.  3.  de  Consolat. 
mctro  9. 

0  qui  perpetua  mundum  ralione  gubernas ; 

Terrarum  coelique  sator ,  qui  tempus  ab  rcvo 

Ire  jubes,  stabilisquc  manens  das  cuncta  movcri. 

Bt  S.  Dionys.  de  Divinis  nomin.  c.  9.  Magnus , 
ait,  Deus  dicitur ,  tum  cx  sua  magnitudinc  ,  qua 
se  el  cum  omnibus  qtue  magna  sunt  commttnicat , 
rt  pcr  omnem  magnitudinem  diffundit  atque  cx- 
tnidit;  locum  omncm  conlinet,  omnem  numcrum 
snpcrat  ,  omncm  infinitatem  transilit  :  tum  cx 
siunnia  vi  actionisque  magnitudine ,  acmuncribus, 
tftue  ipso  quasi  fonte  manant ,  quatenus  cum  om- 
ntbus  infinita  profusione  communicata,  tamenin- 
tegra  mancnt ,  camdcmque  liabent  multitudinis 
exuberantiam,  ncc communicationibtts  minuuntur, 
scd  potius  ctiam  rcdundant  ct  supcrant. 

Et  omnia.]  Grajcc,  z^TXTravTx  id  est,  secundtun 

onmia,  scilicet  principia  et  organa  requisita  ad 

vitam  et  respirationem,  aitCajet.  Verum  pvo^x 

lcKcnduni/^iTi/.SicenimlcgitS.  Chrysost.  vertcns 

ut  Noster  ,  ctomnia.  Quocirca  Clemens  Alexand. 

lib.  .".  Paedagog.  Lattdcmus, \nqu\l,  unum  Patrcm, 

ct  Fitittm  una  cum  Spiritu  sancto ,  qui  iinus  est 

omnta ,  In  quo  omnia,  per  qucm  omnia,  qui  cst  un- 

dequaque  bonus ,  tindcquaquc  ptdchcr ,  undcquaqttc 

sapicns ,  undcquaquc  jttstus ,  cui  glorianttnc  et  in 

s&cula.   Et  S.   August.  scrm.  19.  in  Joanncm  : 

Deus  tibi  totum  cst :  si  esuris ,  panis :  si  sitis ,  aqua 

libi  cst :  si  in  tcncbris  es ,  lumen  tibi  cst :  si  nitdtts 

rs,  immortatitutis  tibivestis  cst.  Idcm  in  psal.  26. 

(Juidquid prcctcr  Dcumest,  dulcenoncst.  Quidqttid 

mihivult  darc  Dominus  mctts,  offcrat  totum,  et  sc 

mihi  dct.  Sapidc  Psaltcs  psal.  \hh-  Magntts  Domi- 

ntts  cl  lattdabilis  nimis;  ct  magnitudinis  cjus  non 

i  sl  fuiis.  Gcneratio  et  gcneratio  lattdabit  opcra  ttta, 

i 1  potcntiamluam  pronuntiabunt.  Magniftccntiam 

^loria;  sanclitatis  lucv  loqucntur,  ct  magnitudinem 

tttam  narrabttnt.  Mcnwriam abundanticc  sttavitatis 

tiUB  eructabunt ,  et  juslitia  ttta  cxultabunt.  Suavis 

Dominus  univcrsis,  ctmiscrationcs  ejus  superom- 

nia  opcrarjtts.  Confttcantttr  libiomniaopera  rtta,  ct 

^anrti  tttibcncdicant  tibi.  Omnia  cnim  sua  spontc 

auctorem  rcpetunt  suum.  Natura  cninuhuv  refe- 

runtur  ad  Ut-uin  a<|uo  nascuntur,  utunde  vitam 

bauserunt,  vitseetiam  ct  glori;e  alimentaper- 

cipiant.origini  siMnpcrinliasrcntia  suae.  Quocirca 

i|)posite  Deum  denniens  Cassiod.  in  psalm.  ifl. 
DeilS,  ait,  cst  virtus  incxplicabilis  ,  piclas  incom- 
prchcnsibilis ,  sapicntia  incffabilis ,  cttjtts  dcfuiitio 

C0tl>r.a.    A    I.AHDE.      TOM.    X. 


OSTOLOr.UM.  Cap.  XV!!. 

est  ftnem  in  Sanclorum  luudibtts  non  habcrc.  Hcec. 
cst  ergo  Christi  ct  Pauli  philosophia,  ac  Tlieo- 
logia  vera  ct  pia,  quce  docct  nos  ex  nobis  nilul 
babere,  sed  omnia  a  Deo;  quam  calluii  S.  Fran- 
ciscus,  quicrebroorando  ingeminabat:  Domtnus 
quis  tu?  quis  cgo?  Tuomnia,  egonihili:lu  abyssus 
entis  ct  boni,  ego  abyssus  nihil  et  viali.  Tibi  cr^u 
me  abysscdi  humilitate  et  reverentia  [nosterno  , 
Deus  mcus  ct  omnia. 

26.  Fkcitqh.  i.x  cno.  ]  Graeca  nMuul  sanguinc : 
quia  cx  uno  sanguinc  ct  carnc  Adae  protoplasli, 
propagati  suntet  descendunt  omnes  bomines: 
sanguine  ergo,  id  esthomine;  per  synccdoclien. 
Sanguis  notat  ntodum  propagationis,  vidclicet 
p<-r  gcnerationcm,  qu;e  lit  pcr  scmen  quod  non 
est  aliud  quatn  sanguis  magis  concoctus,  ideo- 
quc  puriorct  nobilior.  Cur  Dcus  voluent  omnes 
nasci  cx  uno  ,  causam  dat  S.  August.  lib.  12.  Ci- 
vit.  c.  21.  Ut  eo  modo  vehemenlius  homini  com- 
mcndaretur  societatis  unitas  vinculumque  concor- 
dice,  sinon  tantttm  inter  senalurcn  similitudinem, 
vcrum  ct  cognalionis  uffectu  homines  necta-entur; 
idcoquc  Evam  ex  Adamo  produxit. 

INHABITABE  SUPER  OHIYEBSAJJ  FACIEM(itI  est  SU- 

perficiem  )  teriuj.]  Tota  enim  tcrra  cst  habila- 
bilis  cl  habitata  :  undc  adversam  nobis  tcrrarn 
incolunt  Antipodes.  Vidc  dicla  Gcn.  10.  q.  d.  Deus 
non  tantum  crcavit  homines  ,  sed  ct  eos  assidue 
gubernat  ,  locumque  et  tempus  vitse  cuilibct 
dcfinit. 

Definiens  statuta  tempora  ,  ]  q.  d.  Deus  pra3- 
finivit  cuique  homini ,  genti  et  regno  suam 
temporis  et  aetatis  mensuram,ut  vidclicet  homo 
vivat  scptuaginta  aut  octoginta  annis,  Psal.  89. 
v.  10.  ut  hi  homines  primo  nascantur  ct  impe- 
rent,  dcinde  illiet  illi :  ut  primam  monarchiam 
obtineant  Assyrii  ,  secundam  ,  Persae  tertiam 
Graeci,  quartam  Romani.  NotatPaulus  Athenien- 
ses,  qui  se  omnium  hominum  antiquissimos  ct 
primos  jactitabant  ,  vocabantque  ul-iyfio^ ,  id 
est ,  tcrrigcnas  e  terra  sua  prognalos.  Ita  Ciccro 
orat.  pro  Flacco. 

Et  TEUMINOS  IIAIIITATIONIS    EORUM,]  q.  d.  DctlS 

praascripsit  cuique  gcnli  lcrininuin  tam  tempo- 
ris,  quamloci  in  quo  habitet ,  ne  vicini  locum 
occupct,  vel  invadat.  Hoc  cst  quod  canitMoscs 
Dcuter.  32.  8.  dicens :  Conslituit  tcrminos  popu- 
lortimjuxta  numcrum  ftliorum  Isracl. 

27.  Qu.ereue  Decm,]  q.  d.  Hoc  fine  homincs 
ita  disliibuit,  ct  moderatur  pcr  tcmpora  et  loca 
Dcus,  ut  cum  invesligenl  ct  qucerant,  cognos- 
cant,  amcnt  ct  colant.  Mundus  cnim  cst  quasi 
animal ,  cujus  spiritus  et  velut  anima  est  Deus; 
oculi  sunt  iuna  et  sol  :  hcpar,  venae,  sanguis  ct 
phlegma  sunt  fontes,  venae  et  flumina .:  prolcs 
sunt  arbores,  herbae,  flores,  animalia,  homi- 
nes  :  qure  omnia  vivilicat ,  vcgctal,  fovct  alilque 
Dcus.  Unde  ex  iis  facilc  invcniri  ct  cognosci  po- 
test.  VideThcodor.  scrmonibusdeccm.quos  cru- 
dit<1  scripsit  tlc  Dci  providcntia,  sivc  de  Numine; 
ct  nostrum  I.essiuin  dc  eodem  argumento  ;  ct 
Ciccronem,  lib.  2.  de  Nalura  deorum;  ac  S.  An- 
selmum  in  Mcnologio  ct  Prosologio.  Plato  in 
Cratylo  ait  Vw> ,  id  cst  solcm  ,  vocari  a  convcr- 
sione,  quod  suis  radiis,  Iuce,'calorc,  efficacitali , 
omnes  res  omhiumque  oculos  adsc  convcrtat  : 
multo  magis  id  facit  Deus ,  qui  est  sol  immensus 
tuin  lumine,  tum  calorc  ,  tum  beneficentii  in 
omncs  ct  omnia.  Verc  S.  Justinus  apud  Da- 
masccnum  lib.  1.  Paralip.  c.  Gi>.  Ut  corporisbo- 
num,  inquit,  cst  sanitas ,  sic  animcc  bonum,  c<' 

33 


274  COMMENTAMA  IN  ACTA 

Dei  cognitio  :  qua;  csl  velut  quadam  animo'  sttni- 
tas ,  per  quam  dioina  similUudo  comparatur. 
Idem  apud  Antonium  in  Melissa.  1.  2.  serm.  43. 
Finis  philosophandi  est,  Deo ,  (iiioad  ejus  fieri  i>o- 
test ,  assimilari. 

Sl   FOHTIC  ATTltECTEINT  El'M.]  GrfCCC,  ^affmim  t 

id  est,  palpenl  cum,  sicut  ccecus  iu  tenebris 
palpando  praetentat  iter  et  locum.  lt;i  Pagnin. 
Vatab.  et  alii.  Significat  Dcum  a  nobis  in  liac  vila 
videri  et  clare  cognosci  non  posse,nosque quasi 
caecos  palpando  vestigia  Dei,  puta  creaiuras ,  ad 
cjus  notiliam  pervenire.  Sicut  enim  caecus  pal- 
pando  pervenit  ad  locum  quo  tendit ,  ila  nos 
palpando  et  vestigando  creaturas,  pervenimus 
ad  Deuin  earum  creatorem.  Vere  S.  August.  epist 
120.  ad  Honoratum  c.  3.  et  tract.  1.  in  Joan. 
Ouomodo ,  inquit,  homo  positus  in  sole  ccecus , 
praisensestiUisol,  sedipse  soliabscns  est :  siconuiis 
stultus  ,  omnis  iniquus,  sic  omnis  impius  ccecus  est 
in  corde  ;  priesens  est  illi  sapienda ,  sed  cum  caico 
pr&sens  est,  oculis  illius  absens  est :  non  quia  ipsa 
illi  absens  est ,  sedquia  ipseab  illaabsens  est.  ldem 
proportionaliter  dicas  de  quovis  homine,  etiam 
justo  :  omnisenim  respectu  Deiceecus  est.  Licet 
enim  Deus  totus  sit  lux,  tamen  sibi  soli  est  lux,  qua 
omnia  clarissime  perspicit,  nobis  vero  est  lux 
transcendens  et  inaccessibilis.  Tiberius  Caesar 
ila  lucidos  habebat  oculos ,  ut  in  tenebris  per 
eorum  lucem  videret  omnia  vicina,  ait  Sueto- 
nius  in  ejus  vita,  longe  lucidiores  oculos  habet 
Deus  :  omnia  ergo  videns  a  nemine  videtur. 
Sensus  ergo  est,  si  forte  homines  Denm  attrec- 
tent,  non  tactu  corporeo,  sed  metaphorico  et 
mentali ,  hocest,  simente  altingant,  invenianf, 
et  cognoscant  Deum,  ut  eum  venerenlur,  ament 
et  invocent :  cognoscant,  inquam  ,  ex  ejus  ope- 
ratione ,  et  productione  frugum  rerumqne  om- 
nium.  Sicutenim  caecus  si  in  sylvis  densissimis, 
vel  in  domoplenissimasit,  si  vel  leviter  secom- 
moveat,  in  arbores,  parietes,  resve  aliasimpin- 
get  :  sic  ubique  homini  occursat,  imo  incursat 
Deus.  Quis  enim  si  penitius  suum  corpus  ,  ejus- 
que  membra  et  organa,  tot  tamque  varia  ;  si 
suam  animanij  ejusque  sensus,  potentias,  mo- 
tus  et  actiones,  si  suum  esse,  tam  mirum  et  mul- 
tiplex  consideret;  maxime,  cum  qua  ratione 
haee  facta  sint  et  fiant,  non  intelligat,  illico  non 
colligat,  esse  numen  intra  se,  quod  fabricam 
hanc  instar  horologii,  tot  machinis  et  organis. 
instructam  fabricarit,  ordinarit,  tueatur  etmo- 
deretur;  quod  admirabiles  illos  motus  cieat, 
quod  harmoniam  illam  stupendam  corporis  et 
animae,  sensuum  et  membrorum  ,  mentis  et 
carnis  inter  se  divina  arte  misceat ,  contemperet 
et  arctissime  in  unum  compositum  consociet? 
Ita  Sanchez.  In  omni  enim  re  motuque  ad  aliquod 
principium  immobile,  quasi  adprimam  causam 
deveniendum  est.  Unde  Plato  in  Timaeo,  Deum 
definit  esse  unum  idem,  et  semper  sui  simile, 
unum  omnium  principium  ingenitum.  Si  enim 
esset  genitum,  utique  non  esset  principium;  sed 
ad  alio  principio  productum.  Vide  S.  August.  8. 
Civit.  c.  6. 

Quamvis,]  xaifoiye ,  id  est  quamvis ,  vel  nam. 
Unde  Syrus  vertit  ,  quandoquidem,  illudque  bie 
valde  est  appositum.  q.  d.  Facile  est  invenire 
Deum,  quandoquidem  ipsenon  longe  est  ab  uno- 
quoque  nostrum.  Noster  tamen  ,  Pagnin.  Tigu- 
rin.  et  alii  vertunt  quamvis  :  hoc  ergo  sequa- 
muret  exponamus. 

QUAMVIS  NO.N  I.O.NGE  SITAIJ  UNOQUO?' "E  XOSTnUM.] 


APOSTOLORUM.  Cap.  XVII. 

Ne  quis  pularet  ex  eo  quod  dixeratPaulus,  qua-- 
rere  Deum,si  forte  attrectcnt  cum  ,  aut  inveniant, 
Deum  esse  a  nobis   absentem ;    absenlia  enim 
quaerimus  el  invenimus,  quasi   corrigendo  id 
explicat  subdens,  Deum  non   longe  abesse  a!> 
unoquoque  noslrum,  tum  situ  et  loco,tum  po- 
lius  operatione  :  ex  hac  enim  facile  est  attrec- 
lare  et  cognoscere  Deum  ,  utpole  qui  nobis  dct 
vitam  ,  motum  ,  alimenta  et  onmia ,  ut  sequitur. 
q.  d.  Sicut  mare  non  longe  est  a  piscibus,  quia 
pisces  in  eo  et  ex  eo  gencrantur,  aluntur  et  vi- 
vunt;  unde  illud  senliunt :  Ha  Deus  non  longe 
est  a  nobis ,  quia  in  eo,  etex  eo  quasi  mari  bo- 
norum  omnium  liaurimus  vitam,  motumet  om- 
nia  :  ex  quo  facile  esteum  altrectare  et  cognos- 
cere.   Eslo   enim   ipse  sit  spirilus  invisibilis  , 
tamen  per  affectus  hosce  suos  se  hominibus  ca> 
cis  cognoscendum  et  quasi  palpandum  exhibet. 
Deus,  inquitS.  August.  lib.  7.  Civit.  c.  30.  ubiquc 
tolus ,  nullis  inclusus  locis,  nutlis  vincutis  alligatus, 
in  nullas  parles  s.ectilis  ,  ex  nulla  parte  mulabilis  , 
implens  ccelum  et  terram  prasenle  polentia ,  nou 
absente  natura.  Ab  lioc  uno  et  vero  Deo  vitam  spc- 
ramus  a?ternam.  Solerter  notat  Gabriel  Vasquez. 
1.  p.  disp.  28.  c.  h.  num.  17.  Paulum  hic  direcle 
et  ex  proposito  non  agere  de  immensitate  Dei , 
sed  quam  facile  a  nobisex  operibussuis  attrec- 
tari ,    non  manibus,    sed  menle  ,  hoc  est,  cog 
nosci  et  coli  possit.  Est  enim  Deus  nobis  ope- 
ratione  sua  vicinus,  imo  inlimus  sicut  aer,  in 
quo  vivimus  ,  quemque  respirando  attrahimus. 
Sicutergo  aerem  respirando  quasi  palpamus  vl 
sentimus,  dum  ille  nos  refrigerat;  ita  Deum  in 
nobis  operantem  cognoscimus  ,  el  quasi  attrec- 
tamus.  Quare  minus  recte  Cajetan.  Alii  ex  hoc 
loco  colligunt,  quod  Deo  ratio  et  fundamentum 
existendi  in  rebus,  sit  ipsa  ejus  operatio,  sicut 
in  corporibus  quantitasest  ratio  replendi  locum. 
Operalio  enim  est  signum  eteffectus  preesentia' 
Dei  et  angeli,  non  causa.  Prius  enim  est  Deum, 
vel  angelum  alicubi  esse  preesentem,  quam  ibi 
operari,  imo  saepe  est  praesens  angelus,  et  niliil 
operatur.  Paulus  ergo  agit  hic  potius  dc  prsesen- 
tiaoperationis  divinae.  q.  d.  Sentimus  Deiinno- 
bis  operationem  :  nam  ipse  operatur  in  nobis 
vilam,  motum  et  existentiam  :  in  ipso  enim  vi- 
vimus,  movemur  et  sumus  :  ergo  non  estnobis 
ignotus,  ut  vos  Athenienses  pulatis ,  sed  facilli- 
me  ex  operatione  sua  cognosci  et  altrectari  po- 
test.    Verumtamen  est,  operationem  Dei  con- 
junctamesse  cum  prasentia  substantise  divina.', 
eamquepraBsupponere,  quia  enim  Deus  est  im- 
mensus,  hinc  ubique  est  praesens    secundum 
substantiam  ,  nec  usquam  operari   potest,  nisi 
sit  praesens,  eo  quod  id  exigat,  non  operalio, 
vel  modus  operandi  Dei,  sed  ejus  immensitas. 
Sienim  operareturalicubiubi  non  est,nonesset 
immensus,  ac   consequenter  non  esset  Deus, 
nec  operari  posset  ut  Deus.  Porroex  operatione 
sentiri  et  attreclari  potest  Deus,  non  ex  praesen- 
tia,  cum  sit  spiritus  et  invisibilis.   Omnia  haec 
significathic  Paulus.  Sensus  ergo  est,  q.  d.  Deus 
adest  nobis  ,  etsi  a  nobis  non  videatur.  Est  enim 
immensus  etubique  :  unde  et  ubique  operatur, 
omnibusque  secognoscendum  exhibet.  Ex  ope- 
ratione  ergo  cognoscere  potestis  Deum  ,  id  est, 
primam  causam,  primum  et  immensum  ens , 
hoc  enim  sicut  ubique  est,  ita  ubique  operatur. 
Secus  est  de  sole,  qui  absensin  distantia  opera- 
tur,  quia  non  est  immensus.  Adde,  sicut  locim, 
put,a'  ffrrem  scntimns  por  respirationem  ,  refri- 


COMMENTARIA  1N  ACTA  APOSTOLORUM.  Cap.  XVi!. 
:'»■!  ium  vel  calorem  ;ita  et  Deum  :  Deusenim  est     lum  polest  csse  secreium  , 


locus  locorum.  Huncsensum  mox  magisexpli- 
cabo. 

28.  IN    IPSO   ENIM  VIVIMUS,  MOVEMUR  ET  SU.VJUS.  ] 

Non  quasiinipsa  Dei  substantia  siti  simus  ejua- 
rjiie  simus  pars,  uti  guidam  slolide  imagiuati 
sunt,  ait  S.  Cyrill.  lib.  9.  in  Johann.  c.  /i0.  S.  Au- 
gust.  lib.  h.  deCenes.  ad  litler.  c.  12.  Sed  Primo, 
in  ipso  ,  id  est,  per  ipsum  ,  ait  S.  Cyrill.  Probat 
cnim  Paulus  Deum  dare  omnibus  viiam,  inspi- 
ralionemet  omniaexeo,  quod  in  ipso,  idest  per 
ipsum,  vivamus,  moveamur  et  simus.  Ergo 
sumus  in  ipso  tanquam  in  causa  efliciente,  et 
conservante,  hoc  est,  continuo  quasi  creante  : 
conscrvatio  enim  esl  continualio  creationis,  el 
continua  crealio.  Deus  enim  conservalanimam, 
vitam,  motum,  sensum  etessentiam  nostram  , 
ea  semper  io  nos  inlluendo,  sicut  primitus  ea 
creavit,-  perinde  ac  sol  suos  radios  conscrvat, 
jugitcr  eos  einanans  et  producens. 

Secundo,  co\\£om\\.&\\U'v  sumus  in  ipso,  tanquam 
in  continente  elloco  divino,  uti  jam  dixi.  Prope 
est,  ait  Seneca  epist.  l\l.  a  le  Detu  :  et  cum  est , 
intus  est.  Saccr  inlru  nos  Spirilus  sedet  :  Deus 
enim  sicul  est  aevum  aevorum,  ita  est  spatium 
spatiorum  ,  et  locus  locorum,  sine  quo  nullus 
locus  est,  vel  csse  potesl.  Sicutenim  omne  esse 
manat  ab  essenlia  Dei,  el  oniiic  tenipus  ,  omnis- 
que  duralio  manat  ab  aeternilate  Dei ;  ita  etomnc 
Kpatium  omnisque  locusmanat  ab  immensitaie 
Dei,  uti  erudite  docet  nosler  Lessius  lib.  de 
Attributis  divin.  agens  de  immensitate  Dei.  Deus 
»Tgo  est  quasi  mare  quoddam  immensum  per 
inlinita  spatia  extensum ,  in  quo  mundus  et 
oinnia  quae  in  eo  sunt  innatant,  quasi  spongia 
in  oceano,  ait  S.  August.  lib.  7.  Confess.  c.  5. 

Quocirca  docle  ct  eleganlerS.  Cregorius  Dei 
immensitalem  describens  lib.  2.  Moral.  cap.  8. 
Ipse,  inquit,  manet  intra  omnia,  ipseextraomnia, 
ipsc  supru  omnia ,  ipse  infra  omnia  :  et  superior 
esl  per  potentium  et  inferior  per  suslentationem, 
r.rtcrior  pcr  magnitttdinrm  ,  inlerior  per  sttbtili- 
tatem  :  sursum  regens ,  deorsum  contincns,  extra 
circumdans,  interius  pcnetrans  :  nec  aliaex  parte 
sn/icrior;  alia  infcrior,  aul  alia  ex  parte  cxterior, 
utque  alia  manct  intcrior ;  sed  units  idemque  totus, 
ubique  pratsidendo  suslinens  ,  sustinendo  praisi- 
dens ,  circttmdando  penelrans ,  pcnetrando  circum- 
dans  :  unde  supcrius  praisidens ,  inde  infcrius  sus- 
tincns ;  et  unde  exterius  ambicns,  inde  interius 
r<  plens  :  sine inquietudine  stipcrius  regens, sine  ta- 
bore  inferius  suslinens  ;  interius  sine  exclamatione 
prnctruns,  exterius  sine  extensione  circttmduns. 
Est  itaque  inferior  ct  superiorsine  loco,  cstamplior 
sine  lutitudine,  est  subtilior  sine  extenuatione. 

EiMinuiius  1'Ylix  in  Ociavio  respondens  Gen- 

lilibus,  objicienlibus  Christianos  Deum  colcre  , 

qucmnon  videbanl:  Imo ,  inquil,  Ex  Itoc  Deum 

rredimus,  quod  cum  scnlire  possumus,  videre  non 

possumtts.  In  oprrilms  cnini  cjus  ,  ct  inmundi  om- 

nihus  virliitem  ejus  sempcr  pratsentem  aspicimus , 

cttm  tonat ,  fulgurat,  fulininat ,  cum  sercnat.   Et 

mox  :  Qui   ipsttm  sotis  arliftcem ,  ipsum  tuminis 

fontem  possis  suslincrc ,  cum  le  ab  cjus  fulgoribtts 

uvertas ,  ii  fulminibus  abscondas?  Et  inferius  : 

'  biqne  non  tantum  nobis  proximus,  scd   infustts 

rst.  In  sotetn  adro  rurstts  intcnde  :  ccclo  affixtts , 

sed  tcrris  oinnibtts  sparsus  cst  :  pariter  pnvscns 

iibtqttc  intcrest ;  cl  miscetur  omnibus    (nusqttum 

'>uin  claritudo  violulttr)  quanlo  magis  Dcus  auc- 

loromnium,  ac  spcculator  omnium,  a  qtto  nttt- 


275 

lenebris  intcrcst  ,  m- 
i<  rest  cogitalioniOusnostris ,quasi  ailerii  tmebris? 
Non  tanlum sub illo agimus ;  sedcumillo ,  ttt  prope 
dixcrim ,  vivimus. 

In  Deo  ergo,  quasi  in  fethere  infinito  vivimus 
et  movemur,  iolra  illum  stamus  et  habitainus  : 
illc  nos  penetrat  sua  essentia  el  subslantia  ,  pe- 
oetrat  toiumcorpus,  et  tolam  animam  nostram 
omnesque  ejus  sinus,  angulos  et  lalebras  :  extra 
illnm  cxirenonpossumusquiauhiqueest:  etquia 
estimmutahilis,  uliisemel  estsemper  est. Hac  de 
causa  signanter  aitPaulus  :  In  ipsovivimus,  non 
per  ipsttm  ,  ut  significaret  Deum  ita  esse  causam 
ellicientem  nostree  vitae,  ut  sit  etiam  localis  et 
quasi  materialis,  ulpote  qui  omnem  corporis  vi- 
tce  et  essentiae  materiam,  totumque  subjectum 
nobis  suhministrat,  perinde  ac  mare  suppedi- 
tat  piscibus,  sed  longe  potiori  ratione.    Deus 
enim  materiam  creavitex  nihilo,  el  conservan- 
do  quasi  continuo  creat:  mare  vero  creatam  a 
Deo  accipit,  et  piscihus  impertit.  Sicutergo  pis- 
ces  ita  vivunt  in  aqua,  et  ex  aqua  per  naturalem 
sympatlhamet  dependentiam,  ul  extraeam  vive- 
re  nequeant:  SicnosinDeoetexDeo  vivimus,ut 
extra  eum  vivere  non  possimus  ,  adeo  ut  si  per 
impossibile  Deus  non  exislei  et  in  nohis  ,  sive 
in  loco  in  quo  sumus  ,  nos  in  eodem  existere  et 
suhsistere  non    possemus.  Sicut  enim  nostra 
substantia  pendet  ii  substantia  Dei  :  sic  nostra 
existenlia  in  loco  pendet  a  Dei  existentia  in  eo- 
dem  loco,  quasi  radius  a  sole,  quasi  embryo  ft 
malre  et  malrice,  quasi  avisahaere;  quasi  ho- 
mo  a  respiratione;  et  planius  sicut  corpus  ah 
anima  vivit,  movetur,  est,  et  sustenlatur.  Sicut 
ergo  de  anima  dici  potest,  quod  ia  ipsa  vivamus, 
moveamur  et  simus,  ila  multo  magis  idem  dici- 
turdeDeo:  ipseenim  est  anima  nontaniumcor- 
poris,sedel  animae  cujusquc,  ubique  illi  prae- 
sens,  eamque  vivificans  ,  movens  et  sustenlans. 
Vide  ergo  quam  Deojunctisimus  physice.et  mo- 
raliter  jungi  dcheamus,  ut  quoties  aurain  attra- 
lhmus,  totiesDeum  atlrahamus,  cogitemus  etin- 
vocemus  inquosicutin  auravivimus,  movemur 
etsumus.  ItaS.  Chrysost.  sicttt ,  inquil,  impossibile 
cst  ignorare  aerem  ubique  diffusum ,  et  non  tonge 
ab  tinoquoqtie  nostro  cxistcntem ,   ila  profecto  et 
omnium  opiftcem.  Vide  quomodoomnia  illitts  dicit 
esse;  providenliam  esse  itlius ;  conservationeni  essc 
ab  illo  ;  opcrandi  vim;  actum  habere ,  et  non  pe- 
rire.  Profunde  Lyran.  Ipse  ail;eslnobis  intimior 
quam  nosipsi  :  quoniam  ipse  conjungit  princi- 
pia  intrinseca,  quibus   nimirum    tinusquisque 
nostrum  constituitur  substantialiler.  Porro  Deus 
est  innohis,  et  nos  vicissim  in  Deo  sicut  lumen 
cst  io  aere,  et  aerin  Iuminc.  Vide  S.  August.  lih. 
/i.  de  Genesi  ad  lilteram   cap.  12.  et  lih.  \k.  de 
Trinii.  c.  12.  etS.  Cyrill.  lih.  9.  in  Joan.  cap.  iiO. 
Tcrtio  ,  in  Dco  vivimus,  movemur  el  sumus, 
quaai  in  circulo,  vel  rota  nos  concludcnie  et 
amhicntc.  I  nde  Empedocles  :  Dctts,  ait,  cst  cir- 
culits   cttjus    ccntrttm  cst    tibiqitc ,  circtiniferentia 
nusqtiam.  Et  circulus  symbolum  est  perfeclionis 
et  rcternitatis  Dei ,  ut  docet  Pierius  Ilicrogl.  I. 
S9.  Divine  S.  Dionys.  c.  7.  de  Divin.  noniin.  ait. 
divinam  monadem,  sive  unitatem  in  iribus  per- 
sonis,  sc  a  cccleslibus  in  omnia,  etiam  ima  dif- 
fundere,  ttt  quft  sil  primum,  inquit ,  omnis  es- 
sentia  principwm   ct    ecmm  ,    camdcmque  omnia 
eximio  modo  complcxu  suo ,  qui  inviclus  sit ,  con- 
linerc. 
Quarto,  juridicc  in  Deo  ,  id  est ,  in  Dei  domi- 


::7G  COMMENTAIUA  IN  ACTA 

nio  et  juridictione  vivimus,  eoque  cingimur, 
ul  <'jus  jus  ei  mnnus  eyadere  non  possimus, 
juxta  illud  psal.  13S.  7.  Quo  ibo  a  spititu  tuo  ,  ct 
quoafacie  tua  fugiam?  si  ascendcro  in  calum , 
tu  illic  es  :  si  descendero  tn  infcrnum,  ades,  etr. 
sed  ipse  quasi  figulus  nos  formet,  moveat,  regat, 
umliM  ,  proui  voluerit.  Unde  S.  August.  in  illud 
Mattb.  *i.  Pater  nostcr,  etc.  Deus,  inquit,  cst  in 
seipso  ,  sicut  ■■/.  ct  u:  in  mundo,  sicut  rcctor  el  auc- 
tor  in  angelis  ,  sicut  sapor  ct  dccor  :  tn  Ecclcsia  , 
sicut  paterfamilias  in  domo  :  in  anhno  ,  sicut 
sponsus  in  thalamo  :  in  justis,  sicut  adjutor  cl 
proteclor:  in  reprobis ,  sicut  pavor ,  et  horror.  Et 
Arist.  vel  quisquis  est  actor.  lib.  de  Mundo.  Quod, 
ait,  in  navi  est  gubernator ,  in  curru  auriga,  in 
ckoro  prcccentor  ,  incivitatelex,  inexercitu  impe- 
rator ,  lioc  idem  in  mundo  est  Deus?  ac  conse- 
quenter  mundus  vicissimest  in  Deo,  sicut  reg- 
num  in  rege  a  quo  regitur. 

Significat  crgo  h;ec  prtcpositio  in,  nos  intime 
a  Deo  pendere,  Deumque  esse  quasi  animam  et 
vitam  nostram,  juxta  illudS.  August.  serm.  18. 
de  verbis  Apostoli :  Vita  corporis  anima  est ,  vita 
anima  Dcus  est.  Magis  enim  pendet  homo  et  res 
quambet  a  Deo,  quam  a  seipsa  :  quiaet  materia  , 
et  forma  ipsius  ex  se  non  est ,  sed  omne  suum 
esse  habet  a  Deo  ,  illudque  tandiu  habet  , 
quandiu  placet  Deo.  Si  enim  illi  manum  suam 
retrahat,  illico  res  omnis  recidit  in  suum  nihi- 
lum ,  unde  a  Deo  per  creationem  educta  est. 
Magis  ergo  pendemus  a  Deo,  quam  radii  a  sole, 
lumen  a  luce,  calor  ab  igne,  vita  ab  anima,  res- 
piralio  ab  halitu.  Et  haec  est  causa  cur  magis 
Deum  quam  non  ipsos ,  id  est,  vitam  et  animam 
nostram  diligere  debemus  :  quia  scilicet  a  Deo, 
quasi  a  fontaliprincipio,  magispendemus  nos 
totumquc  universum  ,  cujus  nos  sumus  pars  , 
quam  a  nobis  ipsis.  Ita  D.  Thom.  et  Scholastici 
2.  -2.  q.  26.  art.  3. 

Moral.  to  in  ipso  vivimus,  significat  Primo, 
nos  ex  vita  et  anima  nostra  facili  gradu  ascen- 
dere  ad  Deum.  Unde  S.  August.  lib.  7.  Confess. 
c.  10.  citatis  his  Pauli  verbis  :  Et  inde,  inquit, 
admonitus  redire  ad  memet  ipsum,  intravi  in  in- 
tima  mea,  duce  te,  et  potui,  quoniam  faclus  es 
adjutor  meus.  Intravi,  et  vidi  qualicumque  oculo 
animce  mcas ,  supra  eumdem  oculum  animce  meoe  , 
supra  menlemmeam,  lucem  Domini  incommuta- 
bilem  ,  non  hanc  vulgarem  et  conspicuam  omni 
carni ,  nec  quasi  ex  eodem  genere.  Grandior  erat , 
tanquam  si  istamullo multoque  clarius  claresccrel, 
totamque  occuparet  magnitudine.  JSon  hoc  illa 
erat,  sed  aliud,  aliud  valde  ab  istis  omnibus.  ISec 
ita  erat  supra  mentum  meam  ,  sicut  oieum  supra 
aquam,  nec  sicut  coelum  super  terram ,  sed  su- 
perior  :  quia  ipsa  fecit  me;  et  ego  inferior ,  quia 
factus  sum  ab  ea.  Qui  novit  veritatem,  novit  eam  ; 
et  qui  novit  eam,  novit  Kternitatem.  Charilas 
novit  eam.  O  ceterna  veritas  et  vera  charitas  et 
chara  ceternitas !  Tu  es  Deus  meus ,  tibi  suspiro  die 
ac  nocte. 

Secundo,  ™inipso  significat  Deum  in  manu 
sua  habere  nostram  vitam ,  nostrum  halitum 
nostrum  esse ,  ac  consequenter  nostram  gra- 
tiam  etgloriam,  nostram  felicitatem  et  damna- 
tionem  aeternam.  In  manibus  tuis  sortes  meoi.  Ait 
David  psal.  30.  16.  Hoc  est  quod  Daniel  intonat 
Baltasari  regi  interitum  ei  denuntians  :  Deos , 
inquit,  Argenteos,  et  aureos,  etc,  laudasti.  Porro 
Deum  qui  habet  flatum  tuum  in  manu  sua ,  et  om- 
nes  vias  tuas,  non  glorificasti,  Daniel.  5.  23. 


APOSTOLORUM.  Cap.  X.VH. 

Symbolice  m  Deo  ipso  vivimus  et  sumus  tan- 
quam  in  causa  cxemplari  :  nostrum  enim  om- 
nium  ideae  ,  juxta  quas  conditi  sumus,  proprie 
sunt  in  Deo  :  in  eo  enim,  ait  S.  Augusiinus,  vi- 
vunt  sempilerme  rcrum  omnium  rationes.  In 
Deo  ergo  sum  et  vivo,  quia  mei  idea  ct  exemplar 
proprie  est  ct  vivit  in  Dco.  Vide  S.  Thomam  et 
Scholast.  1.  p.  q.  15. 

Rursum  in  Deo  ,  idcst,  in  Dci  mente,  sapien- 
tia,  voluntate  ;  cura  et  providentia  vivimus  , 
movemuretsumus.  llle  enim  sempercogilatde 
nobis  ,  curat  res  nostras,  regit,  dirigit,  nobis- 
que  providet  de  onmibus.  Si  ergo  grati  esse  vo- 
lumus,  jugiler  de  Deo  nostro  vicissim  cogitare 
debemus  ,  illi  obsequi  et  per  omnia  placere.  Si- 
cutenim  nullum  cst  momentum  quo  non  frua- 
mur  Dei  beneficiis  ,  sic  nullum  debet  esse  mo- 
mentum  quo  non  de  eo  cogitemus.  Quis  enim 
obliviscatur  animse  suae,  velhalitus  sui  in  quo 
vivit,  movetur  et  est?Ita  S.  Dominus  ,  S.  Tho- 
mas  aliique  Sancti  jugiter  de  Deo,  vel  cum  Deo 
loquebantur.  lla  S.  Augustinus  in  Soliloquiis  cap. 
18.'Omm  momcnlo,  inquit,  me  tibi  obligas  Domi- 
ne,  dum  omni  momento  mihi  tua  magna  beneficia 
pra^slas ,  sicut  ergo  nulla  cst  hora,  vel  punctum 
in  omni  vita  mea,  quo  tuo  beneficio  non  utar,  sic 
nullumdebet  esse  momentum ,  quo  te  non  liabeam 
ante  oculos,  in  mea  mcmoria ,  et  te  non  diligam 
ex  omni  fortitudine  mea.  Quocirca  Deus  sicut  est 
centrum  animse  nostroe,  ita  debet  esse  et  cen- 
trum  omnium  cogitationum ,  intentionum  et  ac- 
tionum  nostrarum. 

Idipsum  eleganter  docct  Cassianus  Collat.  il\. 
cap.  6.  exemplo  testudinis  ,  sive  concameratio- 
nis,  cujus  rotunditas  coire  et  stringi  debet  in 
centro  ,  alioqui  corruet,-  Ita  etiam,  inquit ,  mens 
nostra  nisi  solam  Domini  charitatem ,  velut  cen- 
irum  immobititer  fxum,  per  universa  operummo- 
litionumque  nostrarum  momenta ,  circumagens 
circinocharitalis ,  omnium  cogitationum  vcl  apta- 
rit ,  vel  repulerit  qualilatem ,  nequaquam  struclu- 
ram  illam  02d.if.cii  spiritualis  ,  cujus  Paulus  est 
architectus  1.  Corinth.  3.  probabili  arte  molietur, 
nec  pulchritudinem  domus  illius  possidebit,  quam 
B.  David  in  corde  suo  Domino  suo  cupiens  exhibere: 
Domine ,  inquit,  dilexi  decorem  domus  tuo3,  el 
locum  habitationis  gloria  tuce. 

Et  S.  Augustinus  lib.  de  Spiritu  et  anima  c« 
17.  vel  quisquis  est  Auctor.  Nam  non  esse  S.  Au- 
gustini ,  sed  alicujus  eo  posterioris ,  liquet  e* 
capite37.  ubi  citat  Boetium,  qui  a  Theodoric<> 
rege  Cothorum  occisus  est  anno  Christi  526. 
cum  S.  Augustinus  vixerit  anno  Christi  620.  Et 
cap.  US.  multa  cilat  ex  Gennadio  libr.  de  Eccles. 
dogmat.  qui  pariter  Augustino  recentior  est.  Hic 
inquam  Auctor  pie  et  eleganter  describens  Dei 
beneficia  communia  et  propria,  curamque  et 
providentiam,  subdit  :  Hac  et  multa  atia  fecit 
mihi  Deus  meus,  de  quibus  dulce  est  mihi  semper 
loqui ,  semper  cogitare ,  semper  gratias  agere , 
ut  pro  omnibus  beneficiis  suis  possim  semper  eum 
laudare  et  amare.  Cum  enim  cunctis  sit  prasidens, 
singutos  implens ,  ubique  prcesens  universorum  cu- 
ram  gerens  ,  et  tam  singulis  quam  omnibus  provi- 
dens ,  itu  totum  ad  custodiam  meam  occupatum 
video,  ut ,  si  ego  super  cuslodiam  meam  stabo, 
quasi  omnium  oblitus  sit ,  etmihi  soli  intendere 
vetit.  Semper  se  prxsentem  exhibet,  semper  se  pa- 
ratum  offert,  sime  paratum  invenerit.  Quocumque 
me  vertero,  non  deserit,  nisi  ego  prior  eumde- 
scram.   Vbicumqnc  fuero ,  non  rcccdit  a  me ,  quo- 


COMMENTAnTA  IN  AGTA 

niam  ubiqucesl,  ul  quocumque iero  invcniameum, 
CWtn  qno  possimcsse.  Quidquid  fecero ,  paritcr  as- 
sistit,  utpote  perpetiius  inspector  omnium  cogita- 
tionum ,  intcntionum  et  aclionum  mcarum.  Cum 
iiwc  diligentcr  considcro ,  timore  pariler  ct  in- 
genti  rubore  confundor ,  quia  illum  ubiquc  mihi 
pnssentem ,  et  omnia  occulla  mea  videntem  in- 
lueor.  Multa  enim  sunt  inme ,  de  quibus  coram 
oculis  ejus  erubesco ,  ct  pro  quibus  ci  valde  dispti- 
ccre  limeo.  Nec  pro  his  omnibus  quid  illi  rependam 
habeo ,  nisi  lanlum  ut  diligameum.  Non  enimme- 
lius ,  ncc  decenlius ,  quam  per  dilectioncm  re- 
pcndi  potest ,  quod  per  dilcctionem  datum  est. 

Quocirca  S.  Beraardus  lib.  de  Modo  bene  vi- 
vendi  c.  29.  hoc  sorori  dat  dogma  pium  et  salu- 
lare  !  Ibi  pecca,  ubi  ncscis  esse  Deuni.  Nihit  enim 
cetatur  anle  Deum.  Videt  occulta ,  qui  fecit  as- 
nmdita.  Dominus  ubique  prascns.  Spiritus  totum 
imptct.  Majcstas  omnipolentis  Dci  pr.nelrat  omnia 
clemcnla,  nullus  locus  cst  cxtra  Deuni.  Dominus 
scit  cogilationcs  hominum.  Rursuin  S.  August. 
scrm.  255.  dc  Temp.  in  nobis ,  ait,  duo  atteria 
sunt  constiluta ,  corporis  silicel  et  cordis  nostri. 
Duplex  d  nobis  sacriftcium  quccrit  Deus  :  unum, 
ut ,  simus  casto  corporc  ;  aliud ,  ut  mundo  cordc 
esse  debcamus.  Ergo  in  cxteriori  allari ,  id  est  in 
corpore  nostro  ,  offcrantur  opcra  bona  ,  in  corde 
odorcm  suavitatis  redolcat  cogitatio  sancta  ,  ut 
cor  tanquam  altare  thymiamatis  ,jugiter  cx  Deo 
exkatet  ihymiama  taudis  et  gratiarum  actionis. 
Idem  lib.  \l\.  Trinitatec.  12.  Magna,  ait ,  homini 
miscria  cst  cum  illo  non  cssc ,  sine  quo  non  potest 
esse,  idest  subsistcre.  Inquo  cnim  cst ,  proculdu- 
bio  sinc  illo  non  est  :  ct  tamen  si  ejus  non  mcmi- 
nit ,  eumque  non  inlclligit ,  nec  diligit ,  cum  illo 
noiust.  Il,i'c  physice  dc  csse  naiurali,  quo  na- 
turaliter  vivimus,  movcmur  ct  sumus  in  Dco. 

Myslice,  haec  vcriora  sunt  in  esse  ct  gradu 
supernaturali.  Superaaturaliter  enim  in  Dco  vi- 
vimus  per  gratiam,  movcmur  pcr  charitatcm 
aliasque  virtutes,  sumus  per  summam  unionem 
cum  Deo,  qua  divinae  consortes  nalura3,  facli 
sumus  nova  et  superaaturatis creaiura.  Namper 
.justificationem  novo  modo  fit  proreens  Deus  in 
anima  justi ,  adeo  ut  si  per  impossibile  prius  in 
ea  non  Fuisset  prsesena  per  essentiam ,  praesen- 
tianiclpnicniiainjllico  virtute  gratiae  etjustitiae 
fieret  pnesens  per  cssentiam,  prsasentiam  et 
potcntiam,  uti  ex  D.  Thoma,  Suarez,  aliisque 
Scholasticis  ostendi  Osee  1.10.  Unde  S.  Ambros. 
lib.  de  Bono  morlis  c.  ult.  Movemur,  inqnil,  in 
Deo,  quasi  in  via;  sumtts,  quasi  in  verilatc;  vivi- 
mits.qaasi  in  vitattlcrna.  EtS.  Cyprianus  lib.  de 
liaptismo  Chrisli ,  hcec  applicat  SS.  Trinitati  :  In 
I'atre,  ait,  sttmus ,  in  Filio  vivimus,  in  Spiritu 
sancte  movcmur  ct  proficimus.  Hoc  est  quod  Isaias 
ait  cap.  26.  12.  Deum  in  nobis  operari  omnia 
opera  nosira,  itcm  omnia  in  omnibus,ut  ait 
Pauiua  1.  Corintb.  12.  6.  ac  eum  operari  innobLs 
vellc  et  perlicerc,  Philipp.  2.  23.  Hoe  est  quod 
diserte  asserit  Cbristus  Johan.  16.  23.  Si  quis  di 
iigil  me  ,  scrmoncm  mcttmsi  rvabit ,  et  Palcrmeus 
tUtigci  citm  .-  ct  ad  eum  vcniemus,  ct  mansionem 
aiMtd  cum  faciemus. 

In  lc  crgo,  o  Dominc,  vivimus,  movemur  et 
siuiuis,  sicut  infana  in  sinu,  imo  in  renlrema> 
tris.,'1  q(K)  gignitur,  formalur,  alitur,  omncque 
suum  esse  accipit  :  sicul  pisciculusin  mari  si- 
<ut  avisin  acrc  rsicul  lierbae  et  gramina  interra  : 
tlcut  naviguntes  in  navi,  sicut  equilantes  in 
cunu.  Tu  «nim  ea  currus  Urael,  ct  uuriga  ejus, 


APOSTOLORLM.  Cap.  XVII. 

iu  ut  currus  nos  sustincs,  ct  vchis  :  ut  auii^o 
moderaris,  dirigis  el  ducis  rectis  ilineribus  ad 
COelum.  Quid  peto  ul  venias  in  me,  qui  non  cs.y 
nisi  esses  in  me?  Anpotius  non  essem,  nisi  esstn. 
in  *e?ait  S.  Aug.  1.  Conf.  c.  2. 

In  le,hoc  cst,  in  tua  mcmoria,  intellectu  ef 
voluntate  scmper  vivimus  :  tu  de  nobis  assiduc 
memoraris.cogitas,  disponis  ct  ordinas.  Da  ul 
vicissiin  in  memoria,  inlelleclu  ct  voluntatc 
noslra  sempcr  vivas ,  ut  nihil  nisi  te  inemore 
mur,  sapiamus,  velimus,  amcmus,  utte  indies 
niagis  magisque  vesligando  cognoscamus ,  ci 
diligamus.  Quidenim,  aitS.  August.  lib.  1.  Conft 
c.  U.  es  Deus  meus?  Quidrogonisi  Dominus  Deus  / 
Quis  enim  Doininus  prater  Dominum,  aut  quis 
Deus  prceter  Deum  nostrum?  Summe  ,  optime,  po- 
tenlissimc  ,  omnipotcntissime  ,  misericordissime 
et  juslissime,  secretissime  et  prccscntissime,  pul- 
cherrimc  ct  fortissime ,  slabilis  et  incomprehcnsibi- 
Us ,  immutabilis  mtttans  omnia,  nunquam  novus , 
nunquam  vetus ,  innovans  omnia,  el  in  vetustatem 
perducens  superbos,  et  nesciunt.  Sempcr  agens, 
semper  quietus  :  colligens  et  non  egens  :  portans  , 
ct  implens,  et  protegrns  :  creans,  et  nulricns ,  <l 
perficiens  :  quttrens ,  cum  nihildesit  tibi  :  amas , 
nec  a!stuas,zctas,  etsecurus  cs  :  pcenilct  le  ,  cl  non 
doles  :  irasceris,et  tranquilius  es:  operamatas  ncc 
inutasconsilium  :  recipis  quodinvcnis ,  et  nunquam 
amisisti  :  nunquam  inops,  et  gaudes  lucris  :  nun- 
quam  avartts,  el  ttsuras  exigis;  et  supererogalur 
libi  ttl  debeas ,  ct  quis  habet  quidquam  non  luttm'.' 
Reddis  debitanulli  debens ,  donas  dcbita  nihil  pcr- 
dens.  Et  quid  dicimus,  Deus  meus,  vita  mca,  dul- 
cedo  mea  sancta ,  aut  quid  dicit  aliquis ,  cttm  dc  tc 
dicit?  Et  vce  tacenlibus  de  te ,  quoniam  loquaccs 
muli  sunt. 

Atque  ex  his  collige  ct  meliie  quanta  sit  boni- 
las  et  bcnclicentia  divina,  lumpraesens;  tum 
potius  futura ,  quantaque  sint  bona  ct  gaudia  , 
qu(c  Deus  in  coelis  pra?paravit  diligentibus  sc, 
ea  hac  mensura  et  ulna  metire.  Nam ,  ul  ait 
S.  Eucherius  epist.  ad  Valerianum.  Cum  Dcusin 
hac  vila  tam  prwclara  justis  pariter  et  injustis 
tribual,  qualia  sunt  putanda  qtue  justis  reservat? 
Considcrcmus  qui  lanta  dedit ,  quanta  restitucl  : 
qui  lam  magnus  est  in  donis  ,  quam  magnus  erit 
in  prcemiis.  Si  tam  ina;sti7nabilis  est  numerantis 
bcnignitas,  qua?  illa  remunerantis?  Ineffabilia 
sunt  qutc  prceparavit  Deus  his  qui  diligunt  eum  : 
quammagna  rependet  bonis,  qui  tammagna  lar- 
gitur  ingratis? 

Quam  ergo  Deumsemperpr.esentemin  mente 
babere  debemus,  et  ejus  praesentiam  nobissem- 
per  reprajseniare,  uti  nil  co  indignum,  quod 
ejusoculos  offendat,  agamus,  velimus,  cogitc- 
mus?  quam  sanctos  esse  nos  convenit  :  qui  in 
ipsa  sanclilate,  in  Deo,  inquam,  quasiin  templo 
increato  vivimus,  movemur  et  sumus?  Diccbat 
vicisskn  Pbilo,  et  ex  eo  Lanctantius  lib.  de  Ira 
c.  14.  mundum  cssetotumtemplum  quoddamsanc- 
tissimum ,  et  Deo  dignum  :  multo  magis  micro- 
cosmus,  puta  homo,  praesertim  fidelis  ct  sanc- 
tus ,  est  templum  Dei  animatum  etvivum,  in 
quo  substantialiter  Deus  inhabitat,  ac  proinde 
in  co  semper  eum  contcmplari ,  revereri,  colcre 
potest  et debet  Perpetuum,  aitNazianz.  in  sen- 
tentiis,  libi  hoc  sit  stttdium,  ut  mcntcm  tttam 
tcmplum  Deo  extruas  :  sic  cnim  prospiritatistatua 
cum  in  intimo  cordehabebis.  Ita  S.  Gorgonia  soror 
Nazianzeni,  seipsam  vivum  Deo  templum  exbi- 
buit,  ac  proinde  moricns  hanccycnearn  cdidit 


578  COMMENTAIUA  IN  ACTA 

vocem  ;  In  pace  in  idipsum  dormiam  et  requies- 
i  um ,  uti  ipse  lestatur  orat  11.  quffl  est  deS.  Gor- 
gonia. 

1>  Il-SO  VI\ TMTJS,  MOVEMUR  KT  sumus.  ]  Ihec  tria 

quasi  antistropha  respondent,  et  confinnant 
iria,  quse  homines  accipere  a  Deo  dixit  Paulus 

v.  25.  (Uun  ait  :  Cum  i/>se  det  omnibus  vilam,  et 
uispiratioiu  ni,  et  omnia.  q.  d.  Deus  dat  nohis  vi- 
lam,  quia  in  ipso  vivimus  :  dat  respirntionem , 
quia  in  ipso  movemur  :  ipsa  enim  respiratio  est 
inotus  :  est  enim  continun  inspiratio  etexspira- 
lio  aeris,  quaj  fit  per  contractionem  et  tlilata- 
Tionem  pulmonum  quasi  follium,  ad  refrigeran- 
dum  cor.  Rursum  respiratio,  conjunctaestcum 
motu:  quae  enim  hahent  vim  motivam,  respi- 
rant  :  unde  et  dum  fortius  se  movent,  magis 
respirant :  motu  enim  excitatur  calor,  qui  res- 
piratione  refrigerandusct  lemperandusest.  Ipse 
denique  dat  omnia,  quia  in  ipso  sumus,  id  est, 
tib  ipso  fugimus  el  haurimus  omne  esse  nos- 
trum,  omnia  quae  hahemus,  lolumquodsumus: 
praeter  vitam  enim  et  mullum,  multa  alia  hahe- 
mus  iiDeo. 

Nota.  In  Deo  vivimus,  non  formaliter,  quasi 
ipse  sitcausa  formalis  viise  nostrae,  uti  nonnulli 
censuerunt  :  ac  haeretici  Apollinaristae  Chrislo 
jiomini  adimehant menlem  etanimam,  dicentes 
<jus  vice  fungi  divinitatem.  Rursum  nonnulli 
i  cholastici  censuerunt,,  \itam  quaB  consistit  in 
visione  Dei,  fieri  per  solum  divinitatis,  vel  lu- 
minis  gloriae  illapsum  in  animam,  ita  ut  ipsa 
nil  agat,  nec  aclive  eliciat  actum  visionis  hea- 
tificte,  sed  mere  passive  sehahealeum  dunlaxat 
iccipiendo.  Haec  enim  et  Philosophiae  et  Theolo- 
giae  repugnant,  quee  docet  actus  vitales,  qualis 
cst  visio,  intelleclio,  amor,  elc.  ,  essentialem 
ordinem  dicere  ad  animam  vivcntis  in  quosunt, 
iia  ut  ah  ea  vilaliter  manere  et  produci  de- 
heant:  alioqui  non  vitalesactus  erunt,  sedmor- 
iuae  qualitates  et  actiones.  In  hoc  enim  actus 
vilalis  a  non  vitali  secerniltir ,  quod  ille  a  prin- 
cipio  intrinseco  vitaliter  procedat,  hic  non. 

Nota  Secundo  ~oin  quo  viovemur.  Indecnimpa- 
tet ,  Deum  immediate  concurrere  ad  omnem 
motum  nostrum,  aeque  ac  ad  omnem  operatio- 
nem  causae  secundae,  ideoque  ex  eo  recte  con- 
cluditApostoIus,  Deum  non  longe  ahesse  a  no- 
his,  sed  uhique  esse  praesentem ;  quia  scilicet 
uhique  immediale  non  lantum  nos,  sed  et  mo- 
lus,  actionesque  nostras  omnescontingit,iisque 
cooperatur,  adeo  utsine  ejus  concursu  et  coo- 
peratione, nccdigitumextendere,  necminimum 
nutum,  vel  motum  producere  possemus.  Ita 
passim  contra  Durandum  in  2.  d.  1.  q.  5.  (uhi 
docet,  Deum  tantum  dare  et  conservare  vim 
molivam,  non  vero  concurrere  ad  ipsum  mo- 
itim)  docent  Scholastici  cum  S.  Thoma  1.  p. 
q.  18.  a.  h.  ad.  1.  Omnis  enim  res pendet  et  manat 
a  Deo :  ergo  et  actio  :  est  enim  ipsa  res  et  ens 
quoddam. 

SlCUT  ET  QUIDAM  VESTRORUM  POETARUM  (SyrilS, 

sapientum :  Poelae  enim  erant  Gentilium  Sapien- 
tes  et  quasi  Prophetae)  dixerunt.  ]  Virgil.  k. 
Ceorg. 

Deum  namque  ire  per  omnes 
Terrasque  tractusque  maris ,  ccelumque  profundum. 
Hinc  pecudes ,  armenla ,  viros ,  genus  omne  ferraruin, 
Quemque  sibi  tenues  nascenlem  arcscere  vitas. 

Plnto,  etexeo  Virgil.  JEne\A.U. 

Spiritus  intus  alit ,  lotumque  infusa  per  arLus 


APOSTOLORUM.  Cap.  XVII. 

Meui  agital  molern  ,  et  rnagno  sc  corporc  misret. 

Iude  hoiniiuim  ,  pecudunique  genus,  vilusquc  volanlum. 

Si  Deus  estanima  mundi  et  mierocosmi ,  multo 
magisidemestanima  microcosmi,  putahominis, 
Luc.  1.  2. 

Jupiler  est  quodcumqne  vides,  quocumque  movcris. 

IUirsum  : 

Jovis  omniaplena. 

Enniusapud  Cicer.  lih.  2.  deNatura  deorum  : 

Vides  suljlime  fusum  immoderatum  asthera  , 
Qui  tenero  terram  circumvectu  am|)leclitur, 
Iluncsummum  liabeto  divurn  ,  hunc  pcrliilietur  Jovem. 

Similia  hahet  Aratus,  de  quo  mox. 

Ipsius  enim  et  genus  sumus.  ]  Sunt  verba 
AratiinPha-nomenis.  Aratus  fuit  Poeta  antiquus 
et  celehris,  Anliocho  regi  iu  deliciis,  olym- 
piade  125.  anno  a  Roma  condila  /j72.  palria 
Solensis,  non  longe  a  Tharso  :  ac  proinde  Pauli 
pene  concivis.  Prajclare  scripsit  de  stelliselsig- 
nis  coelestihus  :  unde  ejus  versus  in  Latinum 
translulit  1.  2.  de  Natura  deorum  Cicero.  Aratus 
ergo  sic  orditur. 

A  Jove  principium  ,  quem  nunquam  miltimus  ipsi 
Insatum   :   plena  vcro  Jovis  omnia  quidam  compita  , 
Omnes  vero  hominum  ccelus ,  plenum  vero  mare  , 
Et  portus  ;  ubiqueautem  indigcmus  Joveomnes. 

Alii  pro  indigemus ,  vertunt  utimur,  vclfruimur, 
quasi  zExp-^ETa  derivetur  a  x? *<>:>■'■'■<■,  id  est  ulor,  non 
a  %pri%v,  id  est  indigeo.  Sed  xfxi/'-'-«->  construitur 
cum  dativo,xp^?"Cum  genitivo:  qualis  hicestAio; 
id  eslJovis. 

Hujus  etenim  genus  sumus. 

Quod  hemistichium  hrevitatis  causa  tantum  ci- 
tat  Paulus;  etquia  illud  sufficit  ad  confirman- 
dum  id  quod  dixerat :  In  illo  vivimus  ,  movemur 
cl  sumus.  Suhdit  Aralus,  Jovem  providisse  stala 
tempora  serendi,  germinandi,  metendi,  elc. 
Unde  concludit :  Salve  pater ,  magna  admiralio , 
magna  Iwminibus  utilitas.  Moral.  exemplo  Pauli 
disce,  Ethnicorum  senlentias  Christianoconcio- 
natori  raro  el  sohrie  citandas  esse:dequomulia 
noster  Lorinus  hic. 

Gabr.  Vasquez,  et  exeoSanchez,  genus  su- 
munt  non  pro  prolc,  sed  pro  opere.  q.  d.  Sumus 
opus  et  creatura  Dei.  Unde  Clemens  Alexandr. 
lib.  5.  Strom.  sub  finem  :  Ipsius  genus  sumus , 
inquit,  scilicet  creatione  :  yu^vaa  enim  non  tan- 
tum  gignerc,  sed  et  producere  significat.  Unde 
liher  Genesis  vocatur,  quo  rerum  creatio  et 
productio  enarratur.  Sic  Job  3S.  Deus  dicitur 
pluvise  paler,  id  est  produclor,  ul  sensus  sit. 
q.  d.  Si  nos  quisumus  genus,  idest,opus  Dei 
longe  praestamus  idolis  ligneis  et  Iapideis,  imo 
simulacra  liaec  manu  hominis  formata  sunt, 
mullo  magis  iis  pnecellit  Deus  :  quare  illa  Deo 
aequari,  aut  proDeocoIi  nefns  est. 

Verum  alii  passim  genus  accipiunl  pro  pro- 
gcnie  et  sohole.  Sic  Graeci  Poetae  vocant  Herocs 
Stoytvett  oiorptfcZi el  Siojs  ,  hocest,  dDeo genitos,  d 
Deo  nutritos ,  et  divinos.  Homo  ergo  csl  genus 
Dei  qui  creatus  est  ad  imaginem  et  similitudi- 
nem  Dei,  quasi  Dei  proles  el  filius;  qui  proindc 
ab  eoparticipat  ejus  essentiam  prae  caeteriscrea- 
turis,  summumque  entis  gradum.ptila  naturam 
rationalem.  Vide  dictaGenes.  S.  Eonge  excellen- 
tius  etperfectius  sumus  genus,  id  est,  filii  Dei. 
per  gratiam,  qua  adoptamur  m  filios  Dei,  imo 
fimus  divinacconsorlcs  nalurae,  ul  ait  S.  Pelrus  2. 


COMMENTARTA  IN 

op.  2. 1.  U.  Onde  S.  Greg.  20.  Mor.  c.  1G.  et  Beda  : 
Genus,  inquiunt,  sumus  Dei,  nonquiadesubsian- 
tiaDci,  parsve illius,  sed  quia  perSpiriium  il- 
lius,  et  voluntarie  per  adoptionem  recreati, nam 
in  justificalione  non  tanluni  qualitas  aliqua, 
puta  gratia  etcharilas,  sed  ipsissimus  Spiritus 
sanctus,  ac  tota  SS.  Trinitas  nohis  datur,  uli 
paulo  antc  dixi ,  quae  nos  substanlialiier  sibi 
unil,  ct  quasi  in  sc  transfornial,  ut  simus  ejus 
congeneres  et  concorporci,  idcoquc  unuui  go- 
nus  cuin  <o,  imo  unus  spiritus,  ut  dicitur  1, 
Corintli.  6.  17.  IlaS.  Gregor.  Nyssenus  scribit  de 
suo  fratre  S.  Basilio  Magno  m  orat.  funebri  : 
Genus  quidem  illi  (Basilio)  et  necessitudo  ciun 
Deo  :  patria  autem,  virtus.  Porro  cx  co  quod  su- 
mus  Dei  gcnus,  recte  conurmat  suuni  dictum 
Aposlolus,  quod  in  ipso  vivamus ,  movcamur 
et  simus,  utpote  qui  ita  simus  gcnusDci,  utilli 
cjusquc  Bubslanliaa  intimesimus  uniii,  abeaque 
toti  penetremur  et  possideamur;  acconscquen- 
tcr  quod  Dcus  non  sil  ii  nobis  rcmolus,  nec  ig- 
nolus,  ut  Athcnienscs  putahant;  sed  cognilusct 
vicinus,  non  tanlum  loco,  sed  et  cognitione  et 
suhstantia  :  quia  nos  sumus  e  genere  et  slirpc 
Dei,  quasiejus  soboles  et  propago;  Aratuseniui 
ut  patel  cx  versihus  cjus  paulo  ante  citalis,  ita 
dicit  nos  essc  genus  Dci,  ul  ille  quaquavcrsum 
omnia  (puta  macrocosmum,  et  multo  magis 
microcosmum,  idcst  homincs)  se  suoque  nu- 
minc,  id  cst,  sua  suhstanlia,  pracsenlia,  opera- 
liooe,  beneQcentia  continua,  impleat  et  com- 
plcat,  omnesque  eo  indigeamus,  utamur  et 
fruamur  perpetim,  dum  scilicel  in  illo  vivimus, 
movemur  ctsumus,  utiexplicat  Apostolus.  Dcus 
enim  est  velut  anima  mundi ,  quae  se  per  cum 
tolum  diffundit,  in  coque  homines  quasi  filios 
ex  scipsa  et  in  scipsa  producit,  sicul  marc  in  se 
et  ex  se  producit  pisces  :  ita  ut  instar  piscium  in 
Dci  et  deitatis  oceano  vivamus,  natemus,  mo- 
veamur  et  simus. 

Quare  licel  in  bominibus  ct  animalibus  filii  a 
parcntihus  suis  sint  separali,  in  Deo  tamen  et 
loco  et  operationc  cum  eo  sunt  conjuncti,  eo 
quod  ipse  sil  inmiensus.oniniaquo  implcat,  pc- 
netrct  el  occupet.  Hinc  rursum,  licet  homo  se- 
mel  genitus  a  patre,  ah  eo  amplius  non  gcnere- 
lur,  nec  corpus  aut  vitam  accipiat  :  in  Deo 
tamen  secus  est :  ah  eo  enim  assiduc  pendemus 
uti  radius  a  solc.  Ita  ergo  sumus  genus  Dei,  ut 
ipse  assiduc  nos  quasi  generet,  conservando  et 
jugiier  influcndo  in  nos  vitam  motum,  omnequc 
essenostrinn. 

Deniquerecte  prohat  Aratus,  Deo  nos  omnes 
indigerc,  cx  co  quod  ejus  genus,  id  esl  propago 
et  filii  sumus.  Filii  enim  indigent  ope  patris,  ut- 
pote  a  quo  accipiunt  vitam ,  victum,  vestitum, 
hercditatem,  ct  onmia  :  prsesertim  vero  egent 
opc  Patris  divini,  ipsiusque  Dei,  qui  est  pater 
totius  entis,  onmisque  esse  et  essentiae,  idcoquc 
in  eovivimus,  movemur,  et  sumus,  uti  ratioci- 
natur  Apostolus. 

Secundo,  possetro  ipsius  enimct  gcnus  sumus  , 
referri  altius  more  Hehrieo  ad  priorem  parlem 
v.  ll.Quarrrc  Drttm,  si  forte attrectent  cum  ,aut 
mvcniant,  ut  hujus  sit  prohatio,  potius  quam 
<'jus  quod  proxime  pr.TCessit:  ln  ipso  cnim  vivi- 
mus>moirmt<r,ct  sumtts.  <|.  d.  Sumus  genus  Dei, 
ejus  cognati  et  filii :  crgo  facilc  possumus  eum 
inventreetcognoscere  :  lilius  cnim  oaturaliter 
suum  agnoscit  patrem,  cognatus  Cognatum, 
consanguincus  consajiguineum ,  congencr  »i!>i 


ACTA  APOSTOLORTU.  Cap.  XVII. 

congeoerem;  perinde  ac  hos  hovcm , philoniehi 
philomelam,  cquua  equum,  leo  leonem  a^no>- 

cit  et  amat.  Vulgo  dicitur  :  Siutdc  ^andel  simili  : 
Cicada  cicada;  cltara,  formica  formicce  :  Asinus 
asino ,  sus  sui  pulcher  :  Semper  graculus  assidet 
graculo. 

Tcrtio,  alii  censent  esse  argumentum  a  ma- 
jori  ad  minus,  q.  <l.  Mirum  vohis,  o  viri  sapicn- 
tcs ,  viilcri  nou  debet  quod  dixi,  nos  scilicet  in 
Deo  vivere,  moveri  et  esse;  cum  vcster  Poeta 
etiam  amplius  illi  tribuat,  majoremque  nostri 
cumillo  doceat  esse  coojunctionem,  dum  dicit 
nos  Dci  csse  genus,  seu  progeniem  ;  quia  sciii- 
cet  ipse  nos ,  asque  ac  angelos,  crCavit  ad  sui 
imaginem,  suaeque  libertalis,  rationis  et  spiri- 
lualis  essentiae  fccit  esse  participes. 

Veruin  primus  simisus  estgenuinus,  utpatet 
intuenti  Aralum.  Hinc  veleres  Philosophi  el 
Poctae,  ut  Orpheus in bymnis ,  Soranus,  Varro 
elPhilo  dicunt,  Deum  creaturis  csse  patrem  et 
matrem,  nimirum  csse  //.nTpo^op-x  ctTtv-^yr-o:^, 


id  est,  malripatrcm  et  palrimalrem.  Primo,  quia, 
sicut  homo  a  patrc  ct  malre  accipit  suum  e*se 
ct  bona  omnia,  sic  mullo  magis  eadem  ipsc,  ct 
qua^Iihct  alia  crcalura  accipit  a  Dco.  Secundo 
quia,  ut ait Philo  lib.  dc  Temulen.  patrisnomen 
denotat  potenliam ,  malris  scienliam  ,  j)nt.i 
ideam,  quse  rei  fahricam  concipit  etefformat 
quasi  mater.  Deus  ergo  cst  pater  pcr  omnipo- 
tentiam,  est  et  mater  per  omniscientiam,  et 
ideam  rerumomnium,  <|iia3  atlrihuitur  Verho, 
puta  Filio.  Hic  ergo  est  quasi  mens,  etmater 
omnium.  Tertio,  quia  Deus  est  pater  per  pro- 
ductionem  et  creationem  universorum  :  est  et 
mater  per  honitatem  et  bcnelicentiain,  qua 
cuncta  creat,  conservat,  pascit,  guhernat.  Dnde 
Deus  Pater,  cui  attrihuitur  crcatio,  esl  pater  : 
Spiritus  sanctus,  cui  atlribuilur  bonitas,  est 
quasi  mater  omnium.  Quarto,  quia  Deus  in 
mundo,  et  per  mundum,  semina  rerum  produ- 
cendarum  emillit  quasi  palcr  :  cadem  quoque 
recipit  quasi  mater.  Ita  Varro  ct  Soranus,  qui 
tamen  in  eo  crrarunt,  quodcenserentmundum 
ipsum  esse  Deum.  Audi  eos  citantem  et  refulan- 
lem  S.  August.  lib.  7.  de  Civit.  cap.  i).  Jovi,  in- 
quit,  univcrsum  sotcnt  tribuere.  Unde  cst  illud  : 
Jovis  omnia  plena.  Ergo  ctjovcm ,  ut  Deas  sit ,  el 
maxime  ul  rex  deorum,  non  alium  posstaitexisli- 
mare  quam  mundum  :  ut  in  diis  ccvteris  sccundum 
istos  suispartibus  regnet.  In  hanc  senlcnliamctiam 
quosdamversus  Valerii  Soraniexponit  idem  Varro 
in  eo  libro,  quem  seorsim  ab  istis  dc  cultu  deorum 
scripsil,  quiversus  hi  sunl  : 

Juppiter  omnipotens,  reguni  Rex,  ipse  Deusquc 
Progenilor,  gcnitrixque  Deum  ,  Deus  unus  etomnis. 

Exponuntur  autcm  in  codem  libro  ita,  utcuin  ma- 
rcm  t  xislimarrnt ,  </«('  scmrn  cmitlcrct ;  fcminam  , 
qua>  acciperet  :  Jovcmquc  csse  mundttm ,  rt  cttm 
omnia  scmina  r.v  sc  cmiltcrc,  ct  in  se  reciperc ; 
qua  cattsa  ,  inquil,  scripsit  Soranus  :  Juppiter 
progenitor,  genitrixque ,  nec  mintts  cttm  causa 
tinumct  cttmdcm  omnia  cssc.  Mttndtts  cnim  ttntts  , 
in  co  unoomniasunt.  Quinto,  valdeapposite Vci  - 
bum  caro  factum  est  xxTcout.r*;.  Deitas  cnim  est 
quasi  pater  ,  humanitas  in  Christo  est  quasi  ma- 
ter  nostra  :  idco  enim  Dcus  factus  csl  homo,  ut 
qui  erat  patcr,  csset  nohis  et  maler,  de  quo  pl.  1. 
Joan.  c.  1. 1. 

Moral.  disce  hic.  quanta  sil  nobililas  aniin.r. 
nimirum  quod  sil  cnelcslij,  divina  ,    proles  u 


550 


COMMBNTAMA  IX  ACTA  APOSTOLORUM.  Cap.  XVIT. 


propago 


Dei ;  ;ic  proiude  indignum  essc  si  illa 
atl  brutas  cupiditates  se  abjiciat :  quare  deberent 
eam  divinain  ,  coelestem  et  angelicam  vltam 
agere,  ot  Deumpalrem  suum  imitetur,  adeum- 
que  beanda  redeat.  Quocircaidem  quod  Aratus 
hic,  dixerunt  Poetae  cseteri,  nimirum  animam 
hominis  esse  divituc  particulam  aurce.  Ovid.  1.  1. 
Metamorph. 

Sanctius  liis  animal ,  mentisque  capacius  altae 
Deerat  adhuc ,  et  quod  dominari  in  cretera  posset ; 
Nalus  homo  est ,  sive  hunc  divino  semine  iecit 
Illc  opifex  rerum ,  mundi  melioris  origo. 

Maniliusl.  h. 

An  dubium  esthabilare  Oeuro  sub  pcctore  nostro, 
1 1 1  ccelumqueredireanimas,  cceloque  venire.? 

Virgil.  1.  6.  /Eneid. 

Igaeus  est  ollis  ( illis ,  scilicei  animabus )  vigor ,  et  ccclestis 
origo. 

S.  Paulinus  Ausonio  ep.  lh. 

INIons  qtiippe  lapsis  qux  superslcs  artubus, 
De  stirpe  durat  cccliti. 

Juvenal.  satyra  15. 

Sensum  a  ccelesli  demjssum  traximus  arce. 

Claud.  Pan.  h.  Honorii,  ait,  quod  Prometheus  ut 
fingeret  homines,  eosque  animaret,  sinceram 
patri  mentemfttratus  Olympo,  eam  quasianimam 
indiderit  homini. 
Hesiodus  et  Homerus  crebro  dicunt,  quod  Ju- 

piler  sitnaT>jp  avopwvTe  &efiVT«,  llOC  CSt,  Ul  Vilgil.  Ho- 

merum  more  suo  sequens  ,  vertit  jEneid.   11. 
hominum  sator  atque  dcorum. 

29.  Genus  ergo  cum  simus  Dei,  non  debemus 
.estimare  auro,  etc.  ]  Hoc  est  argumenlum  Apos- 
toli:  Homo  non  estconflatus  ex  auro,  argento, 
vel  lapide,  sed  ex  carne,  et  anima  rationali, 
qua3  longe  superat  omne  aurum  et  argentum. 
Atquihomo  estgenus,  soboles  etimagoDei.  Ergo 
et  Deus  non  est  conflatus  ex  auro,  vel  argento, 
sed  spiritus  purus,  increatus,  omnipotens.  Si 
enim  homo  vivus  longe  praestat  simulacro  au- 
reo,  utpote  muto  et  inanimi;  multo  magis  eo 
praestat  Deus.  Rursum  Deus  non  potest  fabricari 
ab  homine,  sed  potius  vice  versa  factus  est  ix 
Deo,  estqueejus  genus  et  propago.  Atqui  simu- 
lacra  sunt  fabricata  ab  homine.  Ergo  nequeunt 
esse  dii.  Autpotius  haec  est  argumenlatio  Apos- 
loli.  Anima  nostra ,  juxla  quam  sumus  genus 
Dei,  non  potest  pingi,  vel  efiigiari  in  auro,  ar- 
gento,  aut  lapide  scuipto,  cum  sitincorporea  et 
spiritalis;  ergo  multo  minns  in  iisdem  pingi, 
efiigiari  atqtie  repraBsentari  potest  divinilas  quse 
purisslmus  est  spiritus,  omniumque  spirituum 
foas  ctorigo.  Dcnique  liac  sententia  perstringit 
Paulus  Epicureos  et  Anthropomorphitas,  qui 
dicebant  Deiun  esse  corporcum.  Nos  enim  sur 
musgenus  Dei  secundum  animam  rationalem, 
uon  secundum  corpus.  Ergo,  utait  Calo  : 

Si  Deus  est  animus  ,  nobis  ut  carmina  dicunt, 
llic  libi  prxcipuc  sit  pura  menle  colendus. 

Xon  pebemus  .estimare,  ]  vo/j.iZtw  ,  exislimarc , 
nutarc 

SCLl.fTtn.F.  artis  et  coc.itatioms  UOMtNiS.  ] 
Vox  sculpturcB  non  cst  nominativi  casus.  q.  d. 
Aurum,  argentum  aut  lapis,  quce  sunt  sculp- 
turae,sive  simulacra  arte  sculpta;  sed  (lativi  : 
graece  cnim  esi%ti?iyiuni ,  est  ergo  apposiiio,  vcl 


cpexegesis,  q.  d.  Non  debemus  existimare,  auro, 
argento  aut  lapidi,  puta  sculpturce  perartem  et 
cxcogitationem  horninis  cfiormatac,  Deum  et 
divinitatem  essc  similem.  Unde  Pagninus  et  Ti- 
gurina  vertunt,  non  debcmus  exislimare  auro  et 
argenlo,  aut  lapidi  arlc  sculplo,  aut  invento  homi- 
nis  numen  csse  simile. 

Cogitationis,  ]  tv  Su//.vjgj&>; ,  id  est  cogitalionis , 
mcdilationis  ,  conccptionis  ,  imaginalionis ,  puta 
ideae,  quam  imaginatus  est.conccpit  etexcogi- 
lavit  artifex  et  sculptor.  Irenfeus  lib.  3.  cap.  12. 
vertit,  concupiscentiw ,  lapidi ,  inquit,  pcr  artem 
vcl  concupiscentiam  iwminis  dcformato. 

Divinum,  ]  to  Sstov,  id  est  divinitalem.  Ita  Syrus; 
sive  numen ,  ut  vertit  Pugninus  cl  Tigurina. 

30.  Et  tempora  quidem  iiujus  ignoranti/e  (Sy- 
rus,  idololatria;)  despiciens  Deus.  ]  Dcspiciens , 
idest,  ex  alto  culminc  deorsum  aspiciens  etmi- 
scrans,  juxta  illud  Lttcse  1.  78.  Pervisceramisc- 
ricordia;  Dei  nostri ,  in  quibus  visitavil  nos  oriens 
cx  alto.  Hoc  enim  proprie  est  vntpitev ,  idest  des- 
picere ,  nimirum  dcorsum  aspiccrc,  ut  notant 
Latini.  Et  sic  accipitur  psalmo  53.  9.  Quoniamex 
omni  tribululione  eripuisti  me,  et  siiper  inimicos 
meos ,  despexit  oculus  meus.  Sic  S.  Francisci 
gnome  eral :  Despice  terram ,  suspice  calum.  Ita 
Emmanuel  Sa. 

Secundo,  alii  U7tept8«6» ,  id  est  dcspiciens ,  inter- 
pretanlur  conlemnens,  vel  dissimulans.  q.  d. 
Deus  hucusque  hanc  patrum  vestramque  igno- 
rantiam  neglexit,  et  dissimulavit  connivendo. 
ncc  vos  puniendo,  uthac  sua  longanimitate  vos 
pcr  meum  praedicaiionem ,  qua  verum  Deuin 
vobis  annuntio,  resipiscatis,  poenilentiam  aga- 
tis,  ct  ad  eum  convertamiui.  Ita  Chrysost.  et 
OEcumen.  q.  d.  Hactenus  tacuitDeus,  suamque 
injuriam  dissimulavit  :  at  nunc  non  amplius 
dissimulabit :  unde  per  me  loquitur,  jubetquc 
simulacra  aboleri,  et  severum  Deum  coli. 

Tertio,  Lyran.  *b  despiciens  refert,  non  ad  ho- 
mines,  sed  ad  deos  et  idola.  q.  d.  Deusdespiciens 
et  abominansidola,  statuitjam  cisfinem  impo- 
nere,  eaqne  evertere,  ut  amplius  pro  diis  non 
habeantur,  neccolantur. 

Quarlo,  et  genuine  ImepiS&v  est  aorislus  signi- 
ficans  cumdespexeritm  pnelerito.  q.  d.  Hactenus 
Deus  despexit,  id  estneglexit,  Gentes  idolola- 
tras,  permiltendo  eas  idolis  servire,  quasi  eas 
non  curaret,  illaeque  ad  cjus  paternam  provi- 
dentiam  non  perlinercnt:  at  nunc  postChristum 
et  per  Christi  merila ,  eas  non  despicit ,  sed  ocu- 
lis  paternis  respicit,  statuilque  suam  in  eascu- 
ram  oslendcre  :  quocirca  annuntiat  per  me 
vol)is  vcram  unitis  Dci  fidem,  gratiam  et  salu- 
lem.  Idem  enim  hic  dicit  Paulus  ,  quod  in  simiii 
concione  dixit  Lycaoniis  cap.  ih.  15.  Qui  in  prw- 
tcrilis  generalionibus  dimisit  omncs  gcntes  in- 
gredi  vias  saas  :  quod  enim  ibi  dicit  dimisit,  liic 
dicit  despexil.  Ita  Sanchcz.  Causas,  cur  Deus 
gentesdimiserit,datS.  Aug.  ep./i7.  c.  2.  ubi  res- 
pondet  Porphyrio  idipsum  cavillanti. 

Notal  Paulus  infelicitatem  priorum  temporum 
et  felicitatem  praesentis,  puta  legis  novaj,  qua; 
cst  quasi  aureum  saecutum,  et  juge  juljileum 
gratine,  laetitise,  virtutum  etbonorum  omnium; 
ut  inlinitas  Deo  gratias  agere  debeamus,  quod 
nos  fcccrit  nasci  hoc  lempore  fulgentis  Evange- 
lii,  quo  facile  bcatitudinem  adipisci  possumus; 
ctim  niajores  nostri  nati  fuerint  in  lempore  ig- 
noranlise  Dci  ctidololatriae,  ideoquccum  cseie- 
ris  idololalris  perierint,  ct  damnati  sint.  Glo- 


COMMENTAfilA  1N  AGTA 

riabalur  Socralcs  sc  naluin  Athcnis,  quasi  in 
scliola  sapientiao.  Gloriabatur  Philippus  rex,na- 
lum  sibi  Alexandrum  lempore  Aristotelis,  utab 
eo  instrui  posset :  mulio  magis  glorietur  Chris- 
liaiius  se  natum  lemporeCnristi,quoinejusEc- 
(lcsia,  Dci  fidcm  ct  sapicntiam  ediscit:  actanta? 
Dci  gralia:  non  sit  ingratus ,  ncc  cnim  in  vacuum 
rccipiat;  scil  ci  slrcnuc  coopcrclur  ad  suam  cl 
aliorum  salutcm. 

Ut  omnes  poenitentiam  Ac.ANT,]  dc  sua  igno- 
ranlia,  id  csl,  idololalria  aliisque  pcccatis. 

81,  EO  OUOD  STATUH'    DIEM,  IN  QUO  JUDICATUnUS 

est  oiuiem.  ]  klcin  pi:c(licavil  Paulus  Fclici  prce- 
sidi  Act.  2i.  23.  ct  Pctrus  Cornelio,  Act.  10.  U1. 
Praecepit  nobis ,  inquit,  pratdicarc  populo ,  et  te$- 
lificari ,  quia  ipse  cst  qui  conslitutiis  cst  d  Dco 
j udex vivorumct morluorum ,  ut  nimirumin  eurn 
redemptorem  credaut,  eique  obediant,  quem 
judicem  expectant.  ldem  crebro  pradicet  Con- 
cionator.  Magisenim  minaeet terrores,  quam 
blandiliffi  etpromissionesfuerunl ,  et  perceliunt 
dura  pcccalorum  corda.  Audivi  in  BelgiO  insig- 
ncni  potentemque  concionatorem ,  qui  inomni- 
bus  concionibus  multis  efflcacibusque  verbis 
populo  refricabat  ct  inculcabat  memoriam  judi- 
cii,  motusquc  animorum  whcnientes  cicbat,  ct 
niulios  convertebat. 

Proclare  S.  Justinus  apud  Damascenum  in 
Paralip.  lib.  2.  cap.  77.  Quemadmodum,  inquit, 
corporibus  ontnibus  d  Deo  procrealis  koc  insitum 
csl,  ut  umbram  liabeant  ;  sic  Deum  quoque  qui 
justitia  prtcdilus  csl,  tum  iis  qui  virlulem  sibi 
colendam  proposucrinl;  ttim  iis ,  qui  vitium  am- 
plcxari  maluerint ,  pro  ciijitsquc  mcrito  pramiia 
pocnasque  tribuere  consenlancttm  cst.  q.  d.  Sicut 
umbra  indivulsc  sequitur  corpus;  ita  Deum  co- 
initaiur  providcniia  et  retributio. 

In  vino  in  qoo  statuit.  ]  Pagninus  et  Tigurina 
pcr  cum  virum,  pcr  qucm  decreverat,  puta  per 
Cbristuni.  Hinc  palcl  Christum  sccundum  liu- 
manltatem,  qua  bomo  cst  ct  vir,  non  quaDeus, 
lore  iudicem.  Decct  enim  bominum  judicem 
essc  homincm ,  ut  ab  iis  vidcri ,  scntiri  ej  audiri 
possit.  Christus  ergo  est  \ir  statulus  a  Deoju- 
dcx.  Cndc  Concilium  Epbes. cap.  81.  in  fine  :  In 
(O,  inquit,  qui  forinsccus  apparcbil ,  et  abomniluts 
quijuaicandi  sunt  palam  ccrnctur,  divina  natura 
occultc  latitans  judicium  excrccbit. 

Notat  S.  Ambros.  lib.  6.  in  cap.  9.  Lucae  ,  pru- 
denter  Paulum  primo  praedicasse  solum  Christi 
liuinaniiaicm,  et  scnsim  peream  gradum  fccisse 
adejus  divinitatem,  ne,  si  statim  cum  Deum  ct 
bominem  cssc  dixisset ,  ii  Sopbis  Atbenicnsibus 
exploderetur  et  irrideretur  isicut  irrisus  fuit  ob 
1 1  surrectioncm  Cbristi.  Idem  imitandum  prsedi- 
catori,  ctdoctori  apud  rudcs,  avcrsos  ct  contra- 
riis  crroribus  imbutos,  quales  sunt  Pagani,  b;c- 
rclici,  etc.  Diefiique  S.  Dionysius  de  Divin.  nom. 
cap.  2.  et  3.  Cum,  inquit,  summus  ilte  Dcus 
suhstantiam  nostra:  camis  aceepit,  ct  vir  cst  ap- 
pcUatus ,  etc  in  naturalibus  nostris  supernaturalis 
irat,  in  iis  <pia'  nostrtr  sitnl  csscntia?  sitpcr  csscn- 
liam ,  omnia  nostra  ea>  nobis  etsuper  nos  possidcns 
cxceUenler. 

Fidem  vnr.niNs  omnibus. ]  q.  d.  Fidcmfaciens 
ct  publicc  judicem  cum  fore  declarans,  per  ejiis 
resuscitatiouem  ad  vitam  immortalem  et  glo- 
riosam.  Hoc  enim  cst  lestimonium  sufiicicns  ad 
lidcm  faciendam,  quod  ipse  ideo  resuscitatus 
sit.  ut  gloriose  dominetur,  sitque  judex  orl)is. 
lla  Cbrysost.  ct  Cajctanus.  Sccundo,  alii  sic  c\- 

COnNCL.   a   i  \riiu".     TOM.  X. 


APOSTOLORDM.  Cap.  XVII. 

ponuul,  q.  d.  Deus  fidelein  sc  in  promissis exhi- 
buit,  quando  Christum  a  mortuis  excitavit :  quia 
id  se  facturum  ps.  15.  10.  promiscrat.  Tertio, 
Lyran.  ctliugo.  (\.  d.  Dcus  Qdem praebuit resur- 
rectioni  nostree  per  resurrectionem  Christi,  (|uod 
scilicet  nos  simililer  suscitabit,  sicut suacita vit 
Christum.  ouaito,alii,  q.  d.  Dcus  perChristum 
(idcui  fecil  eoruni  quai  crcdi  voluil  dese,  de 
judicio,  de  posnitentia,  etaliis  quas  praecesserunt. 
Sed  primus  sensus  maxinie  esi  praecedentibus 
connexus,  ideoque  genuinus.  Fides  ergobicnon 
fidem  Cbristiaiiain,  sedprobalionem,  vcl  argu- 
mentum  significat,  quo  niodo  Aristotcles  1.  To- 
picorum  cap.  7.  ait  :  Itia  fidcs  per  inductionem 
esl,  alia  per  tyUogismum ,  clc.  q.  d.  liciis  lidem 
fccit,  boc  cst,  sufflcienter  probavit  boniinibus, 
Cbristum  esse  virum  iJlum  per  quem  judicalu- 
rus  sit  orbem,  quaudoquidem  in  cjus  rei  proba- 
tioncm  et  confirmationcm,  resuscitavit  ipsum 
omnium  primum  ad  viiam  immortaiem.  Nam, 
ut  ail  Aposlolus  I\om.  M\.  v.  9.  in  boc  Christus  et 
mortuus  csl ,  el  resurrcxil ,  ut  mortuorum  et  vivo- 
rum  dominctur. 

34.  Qunmi  vem)  vim  abilerentes  ei  cnr.DiDE- 
rdnt.  J  Miratur  Arator  hanc  Sophorum  per  Pau- 
lum  couversionem ,  stupensque  exclamat  : 

O  luj>e  Paule  rapax ,  quid  jam  remanebil  in  orbe, 
Quod  non  ore  Iralias ,  poslquam  solerlia  Graia 
Cessit ,  et  indoclas  in  dogmate  vincis  Alhenas? 

I.\  quibus  etDionysius  Areopagita.  ]  Grsece  est 
articulus  6,  q.  d.  lllc  Areopagita  famosusetce- 
lebris  judex  Dionysius,in  Areon?gitarum  senatu 
primarius.  Hicestille,  qui  sublimcs  illos  libros 
scripsit  de  Ccelesti  etEccles.  Hicrarchia,  deDiv. 
nominib.  de  Mystica  Theolog.  etc.  iu  quibus  coe- 
lcstem  angelorum  civitalem,  Deiqne  attributa 
ita  graphice  describit,  ac  si  ea  in  ccelis  oculis 
spcctasset.  Quocirca  i\  S.  rbrysostomo  vocatur 
nmnm*  toO  oO^kvoD, id  cst,  volucris  cali :  ab  aliis  divi- 
nissimus,  palrio  prwnomine  lonicus,  el  cognominc 
Chrisliano  Macarius  Galliai  aposlolus.  A  Paulo 
crcalus  est  Atbenarum  Episcopus.  Undepropter 
eum  mire  lloruit  Ecclesia  Atheniensis,  ait  Orig. 
lib.  3.  contraCelsum  ,  prolulitque  viros  doclrina 
et  sanctitate  perilluslres ,  Quadratum,  AUiena- 
goram  ,  Publium,  quem  sibi  in  episcopalu  Albc- 
niensi  substituit  itUrus  Romam  ,etc.  Librosejus- 
a  calunmiis  haereticorum  Scahgeri  ct  Erasmi, 
erudiic  defeoditBaronius,  Delrio,  ct  olim  Maxi- 
mus,  Anastasius,  Hincmarus,  Hilduinus,  ctalii. 
Sane  ipsa  eorum  profunditas,  cloquiique  su- 
blimitas  et  majestas,  qua  omnium  Theologorum 
Patrumque  scripta  transccndunt,  auctoremin- 
dicantvirum  fuisse  Paulinuni  et  divinum.  Rur- 
sum  huncDionysiumesseeumdemcum  Dionysio 
Parisiorum  Episcopo,  non  divcrsum,  ut  aliqui 
cx  Adone  volunt  demonstrat  Baron.  in  Martyr. 
die9.  Octolir. 

Porro  magnacausa,  vel  occasio  convcrsionis 
S.  Dionysii  fuii-,  visio  eclipsis  miraculosae  anno 
Christi  oh.  in  Parasceve  .  dum  Cbristus  crucili- 
geretur,  quam  ipse  vidit  Heliopoli  in  .tgypto. 
cum  Apollopbanc,  uli  ipse  tcstatur  epist  ad 
cumdcm  Apolloph.  ct  epist  11.  ad  Polycarpum. 
Tuncenim  stupens  exclamavit :  Aut  Deus  natura 
patitur,  aut  mundi  machina  dissolvitur  :  vel,  ul 
narrat  Suidas.  etMichael  Synccllus  in  encomio 
S.  Dionysii,  dicens  se  id  accepissc  a  suls  majo- 
ribus  :  Deas  ignotus  patitar  in  carne ,  ideoqae 
mundus  hiscc  tcncbris  obscuratur,  et  concutilur. 

SG 


-b!i  COMMENTARIA  IN  ACTA 

Addit  S.  Dionys.  cpist.  ad  Apollophan.  se  tunc 
fuisse  25.  annorum  :  quarc  cnin  Paulus  praedi- 
carit  Aihcnis  anno  dccimo  nono  a  passiono 
Christi ,  qni  fnit  ah  cjus  uativitate  52.  et  Clauilii 
10.  sequitur  eodem  lunc  Dionysium  fuisse  con- 
versum,  cum  annum  ageret.etatis  hh.  Inde  per 
triennium  adluesit  S.  Paulo,  ut  mysleria  religio- 
nis  Christianae  penitus  perdisceret,  moxcreatus 
ah  eo  primus  Athenarum  Episcopus,  mire  ihi- 
dem  fidcm  Christi  propagavil :  inde  cum  Paulo 
ascendensHierosolymam,  morti  et  funeri  B.  Vir- 
ginisDeiparas  interfuit,  uti  ipse  asserit  I.  de  Div. 
nomin.  cap.  3.  Post  hasc  S.  Joannem  Aposto- 
lum  relegatum  a  Domiliano  in  Pathinos,  anno 
Christi  97.  consolalus  est  per  epistolam.,  quaei 
celerem  reditum  praedicit :  sequenti  enim  anno 
occisus  est  Domitianus  :  mox  ah  exilio  rediit 
S.  Joannes,  cujus  hortatu  S.  Dionysius  profec- 
tus  estRomam  ad  S.  Clementem  :  a  quo  missus 
in  Gallias  cum  Rustico  et  Elcuiherio,  post  mag- 
nos  longosque  labores,  quibus  fidem  propaga- 
vit,  et  Ecclesiam  Gallicanam  fundavit,  tandem 
nobili  martyrio  coronatusestParisiis  sub  annum 
Domini  119.  imperante  Adriano,  cum  annum 
aetatis  ageret  110.  uliostenditBaronius  :  quando 
prodigium  a  saeculis  inauditum  contigit,  nimi- 
rum  quod  ipse  caput  suum  a  carnifice  resectum 
in  manus  acceperit,  illudque  portarit  comitan- 
tibus  ct  canentibus  angelis  per  duo  milliaria, 
quasi  triumphans  de  morte  et  lyranno.  Ilahabet 
ejus  Vita  ,  et  traditio  Ecclesiae  Gallicanap. 

Assecla  S.  Dionysii  tum  in  eruditione  et  sa- 
pientia,  tum  in  virtuteetvita,  lum  in  marlyrio 
et  miraculosa  capitis  gestatione  fuit  magnus  ille 
Severinus  Boethius,  Symmachi  socer,  cum  eo 
occisus  a  Theodorico  rege  Ariano,  anno  Do- 
mini  526.  Audi  Julium  Martianum  in  ejus  vila, 
etex  eo  Baronium  :  Ticini  incolce  scmper  a  ma- 
joribus  tradilum  constanter  asseverant ,  Severi- 
num,cumregius  spiculator  lethalevulnus  intulisset, 
utraque  manu  divulsum  caput  suslinuisse;  inter- 
rogalumque  iiquonam  se  percussum  exislimaret? 
ab  impiis ,  respondisse  :  atque  ita  cum  in  vicinum 
templum  venisset ,  et  flexis  genibus  ante  altare 
iacra  (S.  Synaxin)  percepisset ,  paulo  post  expi- 


APOSTOLORUM.  Cap.  XVII. 

rasse.  Exlinctus  divinos  honores  (illos  qui  Mar- 
lyrihus  exhiheri  solent)  anostris  consecutus  esl . 
quod  pro  Catholicis  contra  perfidiam  Arii  mor- 
tem sustinucrit.  Ticiniejus  carcer,elscpulchrutn 
in  sedc  S.  Aug.  visilur. 

Et  muijer  nomine  Damaius.  ]  Hanc  fuisseuxo- 
rem  Dionysii  censet  S.  Chrysost.  lib.  h.  deSacer- 
dotio,  et  Hilduinus  in  Vita  S.  Dionysii,  ac  insi- 
nuat  S.  Ambrosius  epist.  ad  Eccles.  Vercell.  Ei 
Graecum  yuirii  tam  uxorem,  quammuliei-cm  signi- 
cat.  Verumsic  addidisset  LucasaiJTou,  dixissetquc 
muUerejus  :  jam  autem  absolute  dicit  in  genere 
yvvv, ,  id  est  mulier  :  unde  significat  eam  nou 
fuisse  Dionysii  uxorem ,  sed  mulierem  prima- 
riam,  ita  Pagnin.  Tigur.  et  alii  passim. 

Et  ai.ii  cuat  eis.  ]  Multi  censent  unum  ex  eis 
fuisse  Hierotheum.Eum  enim  Atheniensem  fuissc 
tradunt  Graeci,  et  ex  iis  Ambrosius  Morales  in 
Historia  Hispanire,  et  Joan.  Mariana  1.  h.  de  Rc- 
bus  Hispanias  c.  3.  et  nomen  ipsum  indicat  eum 
fuisse  Gra3cum  ;  «fo&ed?  enim  graece  idem  est 
quod  sacer,  vel  consecralus  Deo.  Unde  etinMar- 
tyrol.  Roman.  die  h.  Oclobris  sic  de  eo  legimus  : 
Athenis'S.  Ilierothei  discipuli  S.  Pauti.  Et  eodem 
die  Menologium  Graccorum  sic  habet  :  Nalalis 
S.  Patris  nostri  Ilierothei ,  quifuit  unus  e  numero 
Areopagitarum ,qui  ab  Apostolo  Pauloest  inslruc- 
tus  una  cum  magno  illo  Dionysio ,  et  cum  religiosc 
vixisset ,  migravit  ad  Dominum.  Addunt  aliqui, 
Hierotheum  fuisse  Episcopum  Athenarum  :  scd 
nil  tale  habet  Menologium.  Kispani  tamen  cen- 
sent  Hierolheum  fuisse  Hispanum ,  aut  polius 
Hispaniae  Praefectum,  ibique  a  Paulo  esse  con- 
versum,  ita  Morales,  et  Ribadeneira  in  Vita 
S.  Dionysii.  Porro  mirifice  Hierotheus  passim 
depraedicatur  a  S.  Dionysio.  Nam  cap.  2.  de  Div. 
nomin.  ab  eo  vocalur  inclytus  prmceptor  nosler, 

oj  /jii'J0-J  /jiaSwv,  a»a  /at  naSojy  za.  Scta,  id  CSt,  non  SOlllTll 

discens,  sed  et  patiens  divina,  consummatus ,  etc. 
Et  c.  3.  proximo  post  Apostolos  locoeum  cons- 
tituit  :  Omnes  Doctores,  inquit,  supcravit,  totus 
excedens „  tolus  extra  se  posilus,  divino  numinr 
afflatus,  occupatus  a  Deo,  divinus  laudator  ab 
omnibus  judicatus,  ideoque  teooSeds ,  id  est  sacer 
quidam  Deus,  ac  divinus  prxceplor  noster. 


CAPUT  DECIMUM  OCTAVUM, 


SYNOPSIS   CAPITIS. 

PAULUS  ATHENIS  PERGIT  CORINTHUM.  IBI  JUSSU  DEI  POLLICENTIS  MULTORUJI  CONVERSIONEjM 
PRiEDICAT  PER  SESQUIANNUM  :  INDE  V.  12.  ACCUSATUS  A  JUD^EIS  ,  SE  PURGAT  APUD  PRO- 
CONSULEM  ,  IN  CUJUS  CONSPECTU  JUD^I  FURENTES  SoSTHENEM  IMPUNE  VERBERANT.  POS'] 
HiECV.  18.  PAULUS  PRyEDICANDO  PERAGRAT  EPHESUM  ,  C.ESAREAM  ,  ANTIOCHIAM  ,  GALA- 
TIAM  ET  PHRYGIAM.  DeNIQUE  V.  24.  APOLLO  ERUDITUS  AB  AQUILA  ,  FORTITER  CONTR/ 
JUDiEOS  FIDEM  CHRISTI  PROPUGNAT  ET  PROPAGAT. 

^ost  lisec  egressus  ab  Athenis  venit  Corinthum :  2.  et  inveniens  quemdam 

l  Jutlasum  nomine  Aquilam  ,  Ponticum  genere ,  qui  nuper  venerat  ab  Italia , 

et  Priscillam  uxorem  ejus  ( eo  quod  praecepisset  Claudius  discedere  omnes 

Judaeos  a  Roma)  accessit  ad  eos.  3.  Et  quia  ejusdem  erat  artis,  manebal 

,apud  eos  ,  et  operabatur  ( erant  autem  scenofactoriae  artis).  k.  Et  dispu- 

tabat  in  synagoga  per  omne  sabbalum  ,  interponens  nomen  Domini  Jesu  , 

^suadebatque  Judceis ,  et  Gr^ecis.  5.  Cum  venissent  autem  de  Macedonia 

Silas  et  Timolheus ,  instabat  verbo  Paulus,  teslificans  Judseis  esse  ChrisUim  Jcsum.  6.  Contra- 


COMMENTAIUA  LN  ACIA  APOSTOLOttUM.  Cap.  XVII. 
diccnlibus  aulem  eis,  et  blasphemantibus,  excutiens  vestimenta  sua ,  dixit  ad  eos :  Sanguis  vcsler 
siipcr  caput  vestrum:  mundus  cgo,  ex  hoc  ad  Genles  vadam.  7.  Et  migrans  inde,  intravit  in 
domum  cujusdam ,  nominc  Tili  Justi ,  colenlis  Deum  ,  cujus  domus  erat  conjuncta  synagogae. 
8.  Crispus  autem  archisynagogus  credidit  Domino  cum  omni  domo  sua  :  et  multi  Corinlhiorum 
audientes ,  credebant  et  baplizabantur.  9.  Dixit  autem  Dominus  nocte  per  visionem  Paulo :  Noli 
timere,  sed  loquerc,  et  nc  taceas :  10.  propter  qtiod  cgo  suin  tecum  :  et  ncmo  apponetur  tibi  ut 
noccat  te :  quoniam  populus  est  mihi  mullus  in  hac  civilate.  11 .  Sedit  autem  ibi  annum  et  sex 
menscs,  docens  apud  cos  verbum  Dei.  12.  Gallione  autem  proconsule  Achaiae  ,  insurrexerunt 
uno  animo  Judoei  in  Paulum,  et  adduxerunt  eum  ad  ttibunal.  13.  Dicentes:  Quia  contra  legem 
hic  persuadet  hominibus  colerc  Deum.  14.  Ineipiente  autem  Paulo  aperire  os ,  dixit  Gallio  ad 
Judceos :  Si  quidcm  esset  iniquum  aliquid  aut  facinus  pessimum  ,  6  viri  Judsei,  recte  vos  susti- 
ncrem.  4  5.  Si  vero  qusestioncs  sunt  de  verbo,  et  nomininibus,  et  lege  vcslra,  vos  ipsi  videritis: 
judex  ego  horum  nolo  essc.  1C.  Et  minavit  eos  a  tribunali.  17.  Apprehendentes  autem  omnes 
Sosthenem  principcm  synagogte ,  perculiebant  eum  ante  tribunal :  et  nihil  corum  Gallioni  curae 
erat.  18.  Paulus  vcro  cum  adhuc  suslinuissct  dies  multos,  fralribus  valefaciens ,  navigavit  in 
Syriam  ,  (  et  cum  eo  Priscilla ,  et  Aquila )  qui  sibi  totonderat  in  Cenchris  caput :  habebat  enim 
votum.  19.  Dcvcnitque  Ephesum  ,  etillosibi  reliquit.  Ipse  vero  ingressus  synagogam  ,  dispu- 
tabat  cum  Judaeis.  20.  liogantibus  autem  eis  ut  ampliori  tempore  maneret ,  non  consensit. 

2 1 .  Sed  valefacicns ,  et  dicens  :  Iterum  rcverlar  ad  vos  Deo  volentc ,  profeclus  est  ab  Epheso. 

22.  Et  dcsccndens  Ccesaream  ,  ascendit ,  ct  salulavit  Ecclesiam ,  et  descendit  Antiochiara. 

23.  Et  faclo  ibi  aliquanto  lcmpore  profectus  est ,  perambulans  ex  ordine  Galalicam  regionem  , 
et  Phrygiam  ,  confirmans  omnes  discipulos.  24.  Judeeus  autem  quidam ,  Apollo  nomine  , 
Alexandrinus  gcnere ,  vir  cloqucns,  dcvenit  Ephesum ,  potens  in  Scripturis.  25.  Hic  erat 
edoctus  viam  Domini,  ct  fervens  spiritu  Ioquebatur,  et  docebat  diligenter  ea  qu3S  sunt  Jesu , 
sciens  tantum  baptisma  Joannis.  20.  Hic  crgo  coepit  fiducialiter  agere  in  Synagoga.  Quem  cum 
audissent  Priscilla  et  Aquila,  assumpserunt  eum,  et  diligentius  exposuerunt  ei  viam  Domini. 
27.  Cum  autem  vellet  ire  Achaiam  ,  exhortali  fratres,  scripserunt  discipulis  ut  susciperent 
eum.  Qui  cum  venisset,  contulit  multum  his  qui  crediderant.  28.  Vehementcr  enim  Judaeos 
revincebat  publice  ,  ostendens  per  Scripluras,  cssc  Christum  Jesum. 

1.  Post  n,RC  eoressus  ab  Athenis.  ]  Quia  Athe-  hajrcsi  90.  Nam  noster  hic  illo  Interprete  fuii 

nienses  novitatis  studiosi ,  nova  Pauli  doclrina  prior,  magnusquc  Evangclii  propagator.  Dnde 

slalim  exsalurati ,   aliis  novis  dc  morc  suo  au-  cum   niirc   laudat  Paulus  cpist.  2.  ad  Timotli. 

.liciidis  cl  dicendis  inlendcbaiit ,   ait  Chrysost.  cap. /i.  19.  et  1.  Corinth.  16.  19.  Quocirca  Aquila 

Ilax  enim  est  novitatis  amaniium  indoles,  ut  hic  cum  nxore  Priscilla,   sive  Prisca ;  Sancto- 

novis  audilis  statim  illa  quasi  vetera  faslidiant,  rum  catnlogo    asscriplus  legitur  in   Marlyrol. 

moxque  nova  alia  et  alia  captcnt :  nam  quasi  die  8.  Julii.  Lbi  vidc  Baron. 
fcbricitantes,    insatiahili    novitalis   sili    laho-  Qui  nuper,]  r:poz-ri-^  ,  id  cst  recenter ;  Syrus 

iant.  eo  tempore. 

VenitCorinthum.]  Quia  Corinihus,  ait  sanctus  Eo  quod  pn^CEPissET  Claudius  discederf,  om- 

r.hrysost.,  crat  urhs  plena  Philnsophis  el  Oralo-  nks  Jud-eos  a  Roma.]  Causam  dat  Suetonius  in 

ribus.  Ilrat  ha;c  nunropolis  Aehaiae,  sive  Pelo-  Claudio  cap.  25.  quod  Juda'i  Romse  assidue  tu- 

ponnesi,  qu.enunc  Morea  dicilur,  dc  cujus  situ,  mulluarcnlur  ;  sed  in  co  quod  addit,  hnpulsore 

opihus,  morihus  ,  vide  dicta  in  preefat.  ep&sl  ad  Christo,  splcndide  mentitur ,  uli  soleni  Gcnlilcs 

f.orinth.  Ilic  Paulus  scripsit  epist.  ad  Thcssalo-  hislorici  in  rebus  Judaicis.   Vidclur  ersyo  ,  quod 

niccnscs,  quop  omnium  cpistolarum  S.  Pauli  cst  Roraie  iucrchescentc  rcligione  Christiana,  Judaei 

Ifima,   si  tcmpus   scriptionis  spectes.  Paulus  se  ei  inorc  solito  opposucrint,  et  cum  Christia- 

<  niin  Silam  vi  Timoihcum  evocatos  ad  se  Alhe-  nis  assiduc  de  Messia,   id  est  Christo,  cjusque 

nas  ,  miscrat  Thessalonicam  :  illi  ad  euni  redie-  ri'Rno  ahcrcali  sint;  aflirmantihus   Christianis 

i  unt  Corinlhum;  slaluniquc    Thessaloniceusis  Christuin  jam  vcnissc.  ncgantihus  Jud;cis.  Clau- 

Kcciesise  ci  rclulerunl  :  quo  audilo  primam  ad  dius  inclucns,  nc  quis  indc  tumulius  cxisteret, 

|'0|  dedit  epistolam.   Ita  Uaron.   Vide    dieta  1.  quo   ipse  imperio  petteretUV  pcr   Christum   et 

l  liessal.  8.  I>.  Christianos  (erat  cnim  limidissinius,  et  umbras 

%  Ponticim  c.inere,]  oriundum  ex  provincia  nomenquenovi  rctris  cxhorrcscchar,  uti  superius 

.'onti.  Pcriicramaliquilcgunt,  pontiftcum gencre,  ex  Suclonio  dixi  )  jussil  omnes  Roma  cxcedcre. 

'iuasifuerii  oriundus  ex  poniilicihus.   Alius  hic  Nam  non  solum  Jud.xos  ,  scd  ct  Christianos  e 

cst  Aquilaah  Aquila  pariter  Pontico,  qui  primus  Jud.ris  oriundos.  ([iiasi   pcncrc  Judaeos  ,  Roma 

posl  Sepmag.  vcius  «'stamcnluin  cx  Hettratt  in  cxcessisse,  patethicexemplo  Priscilheet  Aqnila?. 

cra-cumconvcrlit,  vixilque  sub  Adriano  Imp.  ac   S.   Petri  qni  ca  dc    causa   Roma   discedens 

f .sctus  ex  Gentili  Chrislianus,  cx  Christiano  Jn-  venit  Ilierosolymam  ,  ibique  celebravit  primum 

.lttus,  uequoF.piph.  lib.  de  Mensuris, etPhilastr.  Concilium  Hierosoljmitanum ,  uti  dixi  cap.  fS. 


28A  COMMENTAMA  1N  ACTA 

Vudi  nuperum Poelam,  Claudium  suis  coloritru  % 
liingentcra : 

Vecors  slupidus  ,  prudcnlihus  stullus,  stullis  prudens 

visus. 
Clarior  erat,  si  fuisset  obscurior. 
Ia  angulo  gladiuru  f  ugieos,  sceplrum  invcnit. 
Douiiuiuiu  sub  doinino  gessit  ,  liberti    libertus  ,  uxoris 

tervus. 
Oninia  in  imperio  habuit  praeter  imperiura. 

Aliam  causam  cxpulsionis  Judaeorum  dat  Hugo 
rt  Lyran.  nimirum  cpiod  ipsi  Aggrippinam  Clau- 
dii  uxorcrn  pellexissent  ad  Judaismum ,  sicui 
paulo  antc  Tiberius  cosdcm  Roma  proscripse- 
rat,  co  quod  Fulviam  SatUrnini  scnatoris  uxo- 
rem  ad  Judaisnmm  traduxisscnt,  ab  eaque  au- 
rum  et  purpuram  exlorsissenl,  uii  narrat  Josc- 
phus  18.  Antiqu.  c.  1.  et  5.  Porro  hcec  cxpulsio 
contigit  anno  Claudii  9.  Christi  51.  uti  ex  Paulo 
Orosio  ,  Beda ,  Adonc  ct  aliis  dcmonstral  Baro- 
nius. 

3.  Et  operabatur. ]  Idque  per  sesquiannum 
continue praedicans,  et  sibi  suisque  opcrans,  ut 
victum  compararet.  Vide  bic  generositatem 
Pauli  :  poterat  alimoniam  et  stipendium  praedi- 
cationis  a  Clirisiianis  exigere,  eoque  se  susten- 
tare,  uti  faciebanl  alii  Aposloli;  sed  noluit,  ut 
omnibus  liquerct  eum  non  lucra  ,  sed  animas 
venari,  itaque  plures  ad  Christum  converterei. 
Vide  S.  Greg.  hom.  12.  in  Ezech.  et  ea  quae  dixi 
1.  Cor.  9.  Praeclare  Chrysost'.  laboriosam  ar- 
duamque  vitam  Pauli  commendans  :  Sic  enim 
palcestra,  inquit,  pugili  magis  utitis,  quammolles 
tecti,  cl  mititi  ferrens  gladius  magis,  quam  aureus 
probatur.  Et  operabalur  prcedicans.  Erubescamus 
nos,  qui  etiam  absque  prcedicatione  vivimus  otiose. 

Erant  autem  scenofactori/e  artis.]  Puta  ta- 
bernaculorum  factores;  Syrus  opifices  conopcco- 
rum ,  Vatahl.  et  alii ,  aulceorum ,  quae  scilicet 
fiunt  ex  consutis  pellibus  ,  uti  sunt  aulaea  Tur- 
cica  :  haec  enim  omnia  sunt  ejusdem  artis,  sci- 
licet  sutrinae  pellium.  Origen.  lib.  4.  contra  Cel- 
sum  ,  Paulum  vocat  phrygionem  ,  quem  vulgus 
recamatorem  appellal.  Apposite  Paulus  fuitsce- 
nifex,  utpote  qui  tota  vita  peregrinalus ,  omnes 
docerethic  vivere  utperegrinos  ac  cives  Sanc- 
torum,  etdomesticos  Dei  :  peregrini  enim  non 
habcnt  domum,  sed  hospilantur  in  labernaculis., 
uli  fecerunt  filii  Israel  peregrinanies  per  deser- 
tum ,  et  eliamnum  faciunt  militcs  in  caslris ,  ita 
Chrys.  Porro  haec  tabernacula  et  conopaeafie- 
bant  ex  pellibus.  Unde  Paulus  ab  Origenc 
hom.  17.  in  Numer.  vocatur  peliium  sutor ,  qui  a 
terrenorum  lentoriorum  futura  ad  ceterna  con- 
suenda  vocabatur.  Ubi,  ct  quo  consilio  hanc  ar- 
lem  mechanicam  didicerit,  ct  exercueritPaulus 
dixi  2.  Thessal.  3.  8. 

Ita  S.  Franciscus,  Pauli  discipulus,  et  pauper- 
tatis  professor,  illam  sui  Ordinis  fundamenlum 
jaciens  ,  inquitS.  Bonavent.  suos  jubebat  cons- 
truere  et  inhabitare  domos  pauperes,  non  ut 
proprias,  sed  ut  alienas  quasi  peregrinos  :  quo- 
rum  leges  sunt,su6  alieno cotligi  tecto,  silire  ad 
patriam,  pacifice  pcrtransire.  Ita  veteres  mona- 
chi  operabantur  manibus,  indeque  vivebant.  Vide 
S.  Aug.  tract.  de  Opere  monachorum  tom.  3. 
ldem  exemplo  Pauli  factitasse  multos  sacerdo- 
tes  et  Preelatos  Ecclesiae  ,  testatur  S.  Epiphan. 
haeresi  80.  Porro  miratur  Paulum  Chrysost.  ho- 
mil.  U.  de  ejus  Laudibus.  Homo  enim  ignobilis, 
ait ,  abjectus  cl  circumforancus ,  qtii  artcm  cxcr- 


APOSTOLOnUM.  C;ip.  XVHf. 

a  bat  in  pellibus.;  in  tantum  virtule  progrcssus  cst, 
ut  vix  triginla  annorum  sputio  ct  ltomanos,  et 
1'ersas,  el  Parlhos,  et  Mcdos  cl  Indos,  cl  Scythos, 
et  Mthiopes,  et  Sauromatas,  ct  Saracenos,  etomne 
prorsus  humanum  genus  subjugum  mitteret  vcri- 
tatis.  Responde  igitur  :  llnde  istc  opifcx  vilis  ac 
publicus ,  stans  in  loco  artis  suve,  ac  scasccUum  in 
manu  gerens,  ita  ut  ipse philosophatus  sit,  el  alios 
docuerit  philosophari ,  gentes  sciticet ,  urbcs  utquc 
regiones ;  nec  vim  in  se  scrmonis  ostendcns?  Hjcc 
rhetorica  amplificatione  dicit  os  aurcum  :  nam 
nonlegimus,  Paulum  Indis,  /Ethiopibuset  Sau- 
romatis  praedicasse.  Addit  causam  :  Ipse  enim 
vetut  ignis  in  fcvnum,  aut  in  sliputas  immissus  , 
omnia  dccmonurn  opcra  consumpsit,  utque  inquod 
votuit  omnia  convertit.  Virlutem  venerare  cruci- 
fixi.  Et  inferius ,  recensens  gentes  et  Judaeos 
quasi  feras  ubique  in  Paulum  insurgentes  : 
Bcatus  tamen  Paulus ,  inquit,  in  tantos  igncs  in- 
siliens,  alque  in  medio  talium  tuporum  consistens , 
quanquam  ictus  omnium  cxciperet ,  non  modo  ta- 
men  obrutus  ipsenon  est,  sed  ctiam  omnes  iltos  in 
pariem  transtulit  veritatis, etc.,  ac  sicut  igne  suc- 
censo  paulatim  spince  consumuntur ,  et  cedunt 
ftctmmisquc  superantur ;  sic  etiam  insonante  Pauti 
tingua,  el  omni  igne  vehemenlius  irruente ,  cede- 
bant  omnia  ,  fugicbanl  dcemonum  cuttus  ,  mores 
palrii,  poputorum  furores ,  tyrannorum  mince,  in- 
siclice  ciomcsticorum,  pseucloapostolorum  operatio- 
nes  matignce.  Magis  aulem  ,  sicul  radiis  solis 
orientibus,  ct  lenebrce  fugantur,  et  ferce  latitant , 
cl  lalrones  ,  homicidce ;  fures  ad  antra  suffugiunt , 
lucidaque  efficiunlur  omnia,  tcrra ,  pelagus ,  mon- 
tcs ,  urbes,  regiones ,  sic  etiam  tunc  prcedicatione 
fulgente,  et  ubique  Evangetium  disseminanle  Paulo, 
fugabatur  error,  verilasque  remeabat.  Concludit 
hortando,  ut  satagamus  Paulo  fieri  similes.  TSe- 
que  iltud,  ait,  impossibite  putemus  :  nam  talc 
itti,  quale  etiam  nobis  corpus  fuit ,  talis  anima  , 
talescibi;  sed  votuntas  in  eo  mirabitis ,  et  prce- 
clara  devotio  :  et  illud  est  prorsus  ,  unde  talis  ef- 
fectus  est. 

h.  INTERPONENS    NOMEN    DOMINI   JESU  CHRISTI.  ] 

Haec  verba  desunt  in  Graeco  et  Syro.  Sensus  est. 
q.  d.  Paulus  in  synagoga  disserendo  more  Ju- 
daeorumdeScript.  passim  inserebat  mentionem 
de  Christo  :  scopus  enim  cjus  eratpraedicare  Je- 
sum  Christum.  Vide  dicta  c.  17.  3. 

5.   CUM   AUTEM   VENISSENT    DE    MACEDONIA    (Bc- 

roea  etThessalonica.  Vide  dicta  vers.  1.)  Silas 
et  Timotheus,  instabat  verbo  (prasdicationis) 
Patjlus.  ]  q.  d.  Instanler  et  crebro  praedicabat 
nunc  per  se,  nunc  per  Silam,  nunc  per  Timo- 
theum,  Graece  est  zujdyzzo  v&  nvzv/j.ctTi ,  id  est, 
coarctabatur  spiritu ,  prae  molestia  quam  illi 
facessebant  Judaei,  ait  Chrys.  Unde  Syrus  vertit 
conslrictus  erat  in  sermone  Pautus,  quia  insurge- 
bant  in  eum  Judcei.  q.  d.  Judaei  suis  persecutio- 
nibusligabant  quasi  corct  linguamPauli,  ut  vix 
posset  proloqui  et  praedicare  :  proesentiebat 
enim  se  lusurum  operam.  Melius  alii,  coarcta- 
batur  spiritu,\c\  est  zelo,  inquiunt,  adeo  ardente, 
ut  fere  eum  non  caperet :  ut  sit  idem  quod  de 
eodem  Alhenis  dixitcap.  17.  16.  Incitabatur  spi- 
ritus  ejus ,  videns  idotolatrice  debitam  civitatem. 
Unde  alii  vertunt,  comprimebalur  spiritu,  quasi 
Spiritus  sanctus  premeret,  et  urgeretcor  et  os 
Pauli  ad  praedicandum.  Haec  omnia  complexus 
Nosler  apte  vertit,  instabat  verbo. 

Testieicans  (e  teslimoniis  S.  Scriptura  effi- 
caciter  ostendens )  Jud/eis  esse  Ciiristum  Jesum,] 


COMMFNTAIilA  (N  ACTA 

qiwd  scilicet  Jesus  Nazarenus  crueilixus  ,  cssct 
verus  eorum  Mcssias,  id  cstChristus. 

G.  Hi.\si'iii.\iA\Tiiu:s,]conviciantibustumChris- 
tnm,  tuiu  Paulum  :  Notandaesthicaurea  gnome 
S.  Chrysost.  Conviciitm,  ait,  sive  conlumelia  est 
qttasi  furax  ancilla  ,  qutv  vas  immundume  dorno 
herifuratur  (v.  g.  matulam)  eamque  in  publico 
proponil ;  qua  remagis  se  confundii,  quam  hcrttm  : 
idem  facil  conviciutor ;  immundus  enimverbis  ma- 
gi»  se  coinquinal,  quam  suum  hostem.  Idcm  enim 
fit,  quando  cum  matis  pugnamus  ,  ac  si  quis  ster- 
quilinio  obcolutum  pcrcutial ,  qui  dimissis  in  stcr- 
cus  manibus,  dum  illum  ferire  studet ,  sese  coin- 
quinal. 

EXCUTIENS  PAULUS  YESTIMENTA  SUA.]  lisdcm  (lc 

causis ,  quibus  cxcussit pulverem  pcdum  c.  13. 
51.  Eadein  cnim  ulriusque  cxcussionis  est  ratio. 
Vidc  ihi  dicla. 

SaNGUIS    VE8TEB    SUPER    CAPUT   VESTRUM.  ]  q.  (1. 

Exitium  et  inors  sempilerna  capiti  vcstro  ,  oh 
hostililatcm  in  Cliristum  cl  fidcm,  iinmincns,  vo- 
his  impulelur  :  culpa  vestra  peribitis ,  non  mca , 
nec  allerius  cujuspiam.  Fgo  cnim  a  vohis  hoc 
exitium  ainoliri  conatus  sum  :  at  vos  mihi  con- 
tradicitis,  ct  Cliristum  blasphemaiis.  Vos  crgo 
vcstri  cstis  percmptorcs  ct  lioniicidar. 

Mundus  ego.  ]  A  vcslrd  sanguinc  et  exitio, 
quia  quod  mci  inuncris  erat,  pracdicare  scilicct 
vobis  salutem  per  Christuin,  hoc  fcci  :  at  vos 
Christum,  et  consequenter  salutem  vestram, 
iinpugnalis  :  nuindus  cnim  non  csscm,  si  vohis 
non  pra-dicasscin.  Ilinc  infcrtChrys.  Ergo  et  nos 
rei  sumus  sanguinis  eorum  qui  nobis  concredili 
sunt ,  si  itlos  negligamus, 

Fx  noc  a™  toj  wvt  id  cst,  ex  nunc,  cx  hoc  tcm- 
porc  et  inoinenio  ad  Ccntcs  vadam  prccdicalum, 
ldcin  dixit  et  fecitc.  13.  Ud. 

TlTl  (cognoincnlo)  JuSTl.]  Forlea  justitia  qua 
proecclleltat,  inquii  Beda.  Vox  Titi  jam  non  est 
in  Gneco,  sed  in  Syro.  Unde  verisinhle  est  olim 
fuisse  in  Gneco  :  indc  cnim  translata  est  vcrsio 
Syra.  Alius  est  hic  Titus  a  Tito  Pauli  discipulo, 
quem  CreUc  constituit  Fpiscopum,  ad  eunique 
scripsit  cpist.  inscriptam  ad  Tilum.  Ita  Beda, 
Hugo  cl  alii. 

Colentis  Deum.  ]  Pula  Genlilis,  sed  Dcum  ve- 
rum  colcntis,  non  idola,  ut  caHcri  Gentiles,  id- 
que  vel  ex  insiituiione  parcntum  ,  vel  cx  fami- 
liaritate  cum  Judseis  :  undc  et  eorum  synagogai 
vicina  erat  domus  Titi.  Ila  Glossa  et  Hugo. 

8.  Ciuspus  autem  akchisynagogus,  princeps  ct 
praBfectus  synagogss  Judaeorum  Corintlii,  credi- 
dit  Domino]  eumque  solum  cum  Caio  et  Sic- 
pliana,  Corinllii  sc  sua  manu  baptizasse  scrilnt 
Paulus  1.  Cor.  1.  v.  l/i.  Asscriptus  est  Crispus 
Sanclis  dic/i.  Octobris.  MiraturS.  Chrys.  liom.  7. 
de  LaudibusS.  Pauli,  cjus  virlulcinctenicaciain, 
qua  Proconsulcs,  judiccs,  principes  Judseorum 
>il)i  infcnsissiinorum,  ad  sc  clChrislum  repeute 
convertit.  sicut  enim  ignis ,  inquit,  in  diversas 
matei-ias  incidens,  augetur  magis,  ct  ex  subjecta 
sibi  substanlia  incrcmtnta  sorlitur  :  sic  ctiam  lin- 
gua  Pauli 'quibuscumque  fuisset  admota  ad  seip- 
tum  continuo  tranferebat.  Impugnatores  quoque 
ejtu  ceieriter  ipsius  verbo  capti,  pabulum  quoddam 
tpjrltuali  Ittiic  ( tficiebantur  igni ,  perque  ipsos  ma- 
gU  Evangelii  fama  crescebat. 

DlXlT  AUTEM  DoMINUS   NOCTE  PER  YISIONEM    (  il) 

somno)  Paci.o  :  Noli  timeiie.  ]  Poterat  cniin  jure 
Hmere  Paulns,  ne  propier  Crispum  archisyoa- 
«ogum  6  se  con versum ,  tota  sjfnagoga  Jud»o- 


APOSTOLOriUM.  Cap.  XVIII. 

rum  contra  se  insurgeret.  Pneclare  S.  August. 
serm.  6.  de  verfiis  Fvang.  secundiun  Uatlh. 
Qttid  thncs  hominem,  inquit ,  homo ,  in  sinu  Dei 
posilus?  Tude  illius  sinu  noli  cadcre  ;  quidquid 
ibipassus  fueris ,  ad  salutem  valebit ,  non  ad  per- 
niciem.  Lanialus  membrorum  Marlyres  partub:- 
runt,  et  timent  Cltrisliani  injurias  temporum  Cltris- 
lianorum? 

Loquere  (prajdica  Evangelium)  netaceas.  ] 
Haec  negotio  priorem  afflrmationem  more  llc- 
hraebconfirroat,  et  auget.  q.  d.  Loquere  palam  ,  . 
lihere  et  intrepide,  aperto  ore  ,  sonora  voce , 
constanti  corde.  Qui  cnim  limens  loquitur,  non 
diducit  os,  haesitat,  mussilat,  ac  vcrha  non  tam 
promit,  quam  premil;  frangit  magis  quam  pan- 
git,  ail  noster  Lorinus. 

Puopter  QUOD,  oot<,  id  est,  proptereaquod,  quia, 
ego  sum  tecum  ,]  ut  te  dcfendain  ,  propugnem  , 
animos  et  vcrha  suggeram,  ac  te  hosiilms  omni- 
hus,  omnique  mundi  et  inferni  polcnlia  supe- 
riorem  efliciam.  Sic  angelus  ail  Gedconi,  mit- 
tens  eum  contra  castra  numerosissima  Madian  : 
Dominus  tecum,  virorum  fortissime,  ctc.  Vade  in 
hacfortitudine  tua,  et  liberabis  Isracldemanu  Ma- 
diati  :  scilo  quodmiserim  le,  Judic.  6. 12.  et  \h. 

10.  Et  nemo  apponeturtiiji.  ]  Graece  «eta^wai , 
quod  active  verti  polcst,  nemo  imponct ,  vel  in-    , 
jiciet  tihi  manus  scilicct ;  ncnio  adorictur,  vel 
invadet  te. 

Ut  noceatte,  ]  tihi?  olim  enim  noceo  regebat 
accusativum.  Grsce,™-  x«xfiv*i  ffE t  i<_l  cst,  ut  uf- 
fligebat  te. 

Qlomam  populus  est  mihi  multus.  ]  q.  d.  Multi 
Corinlhii  tua  praedicatione  convci  tcnlur,  ficnt- 
que  meus  populus,  meaque  Fcclesia. 

11.  Sedit  ,]  resedit,  commoratus  cst. 

12.  Gallione  autem  phoconsule.  ]-L.  Junius 
Gallio,  Proconsul  Achaiae  ,  fuit  frater  germanus 
L.  Annaei  Senecag,  praeceptoris  Neronis,  uti  tcs- 
tatur  ipse  Seneca  in  praefat.  1.  U.  Qusst.  natur. 
qui  ct  eidem  inscripsit  lihrum  de  Remediis  for- 
tuitorum,  et  alterum  de  Vita  heata.  Ha  Baron. 
Hic  enim  Gallio  fuitcosevus  Paulo,  non  alius  se- 
nior,utvult  Delrio  pra-fat.  in  Senecam  cap.  ?. 
Nec  enim  senior,  puta  junioris  hujus  Gallionis 
pater,  IegilurfuisseProconsulAchaiaj,sedjunior, 
sive  filius.  Ili  enim  tres  fuertmtfratres,  vidclicet 
M.  AnnauisNovatus,  L.  Annaaus  Sencca  Neronis 
praeceptor,  et  L.  Annseus  Mela  qui  paler  fuit  Lu- 
cani  poeta?.  Novatus  autem  mox  nomen  muta- 
vitetinJunii  Gallionis  familiam  transiit,  aheo 
adoptatus.  Vide  Lipsium  procemio  in  Senecam 
cap.  2.  de  vita  Senecas.  Quocirca  ah  ulraquc 
familia  in  Eusehii  Chronico,  hic  Gallio  cogno- 
minalur  Junius  Annteus  Seneca  Uallio ,  frater  Se- 
nccce ,  egregius  declamator.  Favet,  quod  Sencca 
cpist.  10a-  asserat,  Gailionem  fratrem  suum  se- 
niorem  et  primogenilum,  quemidcirco  (etquia  ' 
Proconsul  crat  Achaise)  Dominum  suum  vocat. 
ait  Lipsius,  in  Achaiafuissc  :  sed  inde  oh  fehrim 
discessisse,  quod  diceret  non  corporis,  sed  loci 
esse  morbum.  Per  Senecam  auiem  videtur  Gal- 
lio  factus  Proconsul.  Cum  enim  Sencca  i\  Mes- 
salina  Augusta Claudii  uxore  (ut  traditDio  1.60.) 
injusle  damnatus  cxilio,  post  illius  necem  ah 
Agrippina ,  allera  Claudii  uxore ,  ct  Ncronis 
malre,  restitutus,  ac  Ncroni,  quem  Claudius  in 
lilium  adoptarat,  praeceptor  datus  csset,  in  ejus 
gratiamAchaiaprovincia  Gallioni  ejus  germano 
cst  trihula.  Hinc  per  Gallionem,  cui  causam 
suam  prohavit  Paulus,  vidctur  conciliala  ann- 


COMMENTARIA  1N  ACTA  A 

ciiia  Inter  Paulnm  et  Senecam  :  unde  utriusquc 
nd  alterum  circuinfcrunlur  litteree;  sed  viris  doc- 
iis  merito  de  suppositione  suspcctcc,  nec  satis 
dignse  gravitate  ei  PaulictScnecae,  scripsisscta- 
inen  Paiihun  etSenceam,  ct  vicissim  ab  eo  ac- 
cepisse  litteras,  testalur  S.  August.  epistol.  bl\. 
S.  Hieronym.  lil).  de  Script.  Eccles.  etalii.  Errant 
vero,  qui  Senecam  censent  fuissc  Chrislianum: 
vixit  enim  Stoicus,  et  mortuus  estStoicus,  ac 
proindc  scripta  rjus  nil  Christiani,  sed  Stoica 
dogmaia  continent,  uti  patet  ex  dictis  cap.  17. 
18.  Denique  moriens  sanguinem  suum  Jovi  li- 
havit.  Nimirum  inilalus  opinione  sapienticc, 
quasi  primus  illius  cevi  Philosophus,  et  Neronis 
magistcr,  dedignatus  estfieridiscipulusPauli  et 
Christi  crucifixi,  alioqui  Paulum  Romce  videre 
et  alloqui  potuit  :  namhiennio  ante  Paulumoc- 
cisus  est  a  Nerone.  Hoc  esl  quod  aitPaulusl.  Co- 
rinth.  1.  26.  ISon  mulli  sapienles  ,  etc. ,  sed  qucB 
slulta  sunt  mundi  elegit  Deus.  Hic  Gallio  cum  fra- 
lie  Seneca  a  Nerone  damualus,  propriase  manu 
interfccit ,  mortcm  ejus  JSerone  in  suam  prcesen- 
tiam  difjcrenle,  ail  Eusebius  in  Chron.  anno 
Christi  66. 

Porro  Paulus  jam  cgcrat  Corinlhi  sesquian- 
nnm,  ail  S.  Chrysosl.  (licet  aliqui  anteexactum 
sesquiannum,tumultumhuncconligisseputenl) 
eo  exacto  cum  novus  Proconsul  in  Achaiam  ve- 
niret  Gallio,  ad  ejus  trihunal  Paulum  Judaci 
traxerunt,forte  quod  putarent  Gallionem  suum 
esse  amicum  ei  fautorem,  aeque  ac  Messalina 
Augusta  nuper  Judceis  amica  et  familiaris  Judai- 
zarat. 

Qiia  contra  legem,]  tum  Judaeorum,  quae  co- 
lil  unum  solum  Dcumincorporeum;  lumRoma- 
norum,  quce  velat  sine  Senatusconsulto  novos 
indUcere  Deos. 

Plrsuadet  (Paulus)  hominibus  colereDeum.] 
Pula  Christum  hominem  ix  nostris  ponlificihus 
crucifixum,  Gallio  atilem  judex  legem  Romano- 
rum  neglexit,  sciens,  vel  interpretans  illam  so- 
lum  Romse  locum  hahere,  non  in  provinciis  ex- 
leris  :  legem  autem  Judceoruin,  de  qna  proprie 
contendere  Judaoscum  Paulo  Jtuloeo  suspicaha- 
iui  ,  contcmpsil,  aut  cerle  ad  se  non  pertinere 
censuit.  Unde  dixit  :Judex  ego  horumnolo  esse. 

\k.    Sl    QUIDEM    ESSET    INIQ(JUM,    etC.  ]    q.    (1.   Si 

Pauloohjicereturcrimeniniquilatis,  v.  g.  quod 
<sset  fur,  homicida  ,  seditiosus  ,  turhator  rei- 
puhl.  audirem  vos  et  judicarem  :  nunc  autem, 
cum  eum  violatce  legis  cl  religionis  vestrae  ac- 
cusetis,  nolo  huic  liti  mc  immiscere  :  tum  quia 
cgo  legem  vestramnon  intelligo  :  lum  quia  ego 
sum  judex  politicus,  cujus  est  judicare  causas 
civiles,  non  Ecclesiaslicas.  SicAugustus  causas 
1  eligionis  aperto  foro  cognoscere  noluit,  ait  Sue- 
louius  in  ejus  vila  cap.  39.  Ex  adverso  reges 
E,rypii ,  ut  de  iis  judicare  possent ,  creahantur 
pontifices,  ait  Diolih.  53.  Idem  aliarum  gentium 
reges  factitasse  tradit  Aristost.  3.  Polit.  c.  10. 

15.  Sl  VERO  QU.ESTIONES  SUNT  DE  VERDO  ET  NO- 

minibus  Et  lege  vestra.  ]  Id  cst ,  de  verbo  et  no- 
minibus  legis  veslrcc,  uti  legunt  nonnulli  codices. 
Esthendiadys.  Paultis  enim  contendehal,  Chris- 
tum  in  re  esse  eumdem  Deum,  quem  colehant 
Juda?i  :  Judrei  vero  eum  diversum  et  alium  vo- 
cahant.  Rursum  Paulus  asscrehat,  Jesum  vocan- 
dum  esse  Messiam  et  Christum  :  negahant  Ju- 
daei.  Unde  Gallio  censehat  esse  quo-slionem  de 
voce  et  nomine.  Insuper  contendehat  Paulus 
<um  Judceis  de  legis  ct  S.  Script.  sensu,  an  vi- 


POSTOLORUM.  Cap.  XV  III. 

dclicet  is  essct  de  Christo,  quem  pracdicahat 
Paulus;  analius,  ul  volehant  Jud.ei,  quareGal- 
lio  recte  censtiithocjudicium  esse  legisJudaicae, 
ah  proinde  ad  se  non  pertinere.  Hoc  lihcrum 
Gallionis  judicium  consenlit  cum  iis,  quae  do 
indole,  integritate,  et  adulationis  odio  Gallionis 
fialris  fui,  scrihit  Seneca  initio  lih.  U.  Quoestio- 
nuin  natur. 

16.  Er  minavit.  ]  Id  est,  ahduxit,  velpotiusab- 
duci  jussit.  Aliud  est  minare  ,  aliud  minari.  Nam 
Pastor  ovem  baculo  minat ,  lupus  ore  minatur. 
Grcece  v.n-tMw ,  idest,  depulit,  abegit ;  Syrus, 
amandavit. 

17.  Percltif.bant  Sosthenem  principem  syna- 
gog.e.  ]  Qui  videlicet  Crispo  converso  ad  Chris- 
ttim  v.  8.  in  principatu  et  primatu  synagogaa 
successerat.  Minus  enim  prohahile  est  quod  opi- 
naiur  Chrys.  scilicet  Sosthcncin  cumdem  csse 
cum  Caio;  fuissc  enim  hinornium.  Nani  Marty- 
rologia  distinguunt  faciuntque  duos. 

Porro  Beda,Hugo,  Cajet.  et  Carih.  censent 
Soslhenem  adhuc  fuisse  Judaeum  :  itaque  per- 
cussum  a  Crrccis,  ut  addunt  Gncca,  ptita  a  mi- 
nislris  Proconsulis,  ut  juxta  ejus  sentenliam  , 
eum  cum  suis  Juda^is  a  Trihunali  pugnis  ahige- 
rent:  autpotius  percussum  instigantihus  Judaeis 
pcr  Graecos,  id  esl  Gcntiles ,  eo  quod  frigidius 
causam  eorum  egisset,  Pauloque  favere  vide- 
rctur,  eumque  a  Judeeorum  volentium  eum  oc- 
cidere,  manihus  erupuisset.  Incredihile  cnim 
est  quod  ait  Hugo  Sosthenem  verheratum  a 
Chrisiiauis;  eo  quod  Paulo  et  Evangelio  resis- 
teret.  Verius  est  Judaeos,  cum  spe  sua  Paulum 
necandi  apud  Proconsulem  excidissent,  furo- 
rem  suumevomuisse  inSosthenem,  pra.vsertim 
cum  a  proconsule  audissent,  Vos  videritis  ;  pu- 
tarunt  enim  liac  voce  sibi  permissam  esse  suce 
legis  vindictam.  Sosthenes  enim  Pauli  pradica- 
lioneconversus,  animo  crat  Christianus,  adeo 
que  Paulo  favit,  cumquc  defendit :  quare  eum 
quasi  causae  et  legis  siue  proditorem,  Judaei 
vel  per  se  vel  per  Graecos,  idest  Gcntiles  ,  ver- 
herant.  Unde  S.  Paulum  quoque  hoc  tumultu 
Jiulaico  verheratum  fuisse  ,  scrihitS.  Chrysost. 
hiCj  ct  praefatione  in  1.  epistol,  ad  Corinth.  ld 
ita  esse  liquet  exeo,  quod  Sosthenem  hunc  lau- 
dat,  sociumque  suum  facit  S.  Paulus  initio 
cpist.  1.  ad  Corinlh.  Ad  haec  Menologium  Grae- 
coi  um  die  7.  Decembris  facit  eum  Colophonis 
Episcopum.  Denique  Martyrol.  Rom.  clie  28. 
Novemhr.  clare  hasc  de  eo  habet  :  Apud  Corin- 
tlium  natcde  S.  Sosthenis  discipuli  B.  Pauli ,  cujus 
mentionem  facil  idem  Paulus  Corinlhiis  scribens. 
llicex  Principe  synagogce convwsus  ad  Christum, 
ante  Gallionem  proconsulem  acriter  verberatus ; 
prceclaro  initio  fulei  suce  primordia  consecravit. 
Vereergofuit  Sosthenes,  id  est,  salvator  robus- 
tus,  scilicet  Pauli :  a^  enim  est  salvo,  rhoi 
est  robur :  robustum  enim  ejus  (cujusvis  patien- 
lis)  palientiam  et  mansuetudinem  ,  qua  plagas 
acriores  animis  Judaeorum  inflixit  quam  ipse 
ab  eis  in  corpore  recipiebat,  egregie  laudat  hic 
sanctus  Chrysost. 

Et  miiil  eorumGallioni  cuR/E  erat.]  Vel  quod 
conlemneret  Judaeos ;  eorumque  rixas ;  vel  quod 
metueret,  ne,  si  easdirimerct,  in  ipsummetiras 
suas  verterent  :  alioqui  non  satis  dignitati  suae 
nec  Sosthcnis  innocentiae ,  nec  reipubl.  quieti 
hac  dissimulalione  consuluit ,  uti  ex  officio 
debebat :  erat  enim  Proconsul  ct  prccses  pro- 
vincia;. 


COMMKNTARIA  IN  ACTA  APOSTOLORUM.  Cap.  XVIII. 


:-: 


18.  Paulus  vero  ccm  adhuc  sustincisset  (Ti- 
gttrin.  rommoraluscssct)  nncs  mli/ios,]  posl  lur- 
baa  Mlas  Jndceoruni  tntrepide  et  consianier 
«■vungciizans.  Aliqui  hos  dies  includunt  scs- 
quianno,  de  qno  v.  ll.per  prolepsin  ;  ita  ul  uni- 
versim  sesquiannum  tanluni  Corinthi  egerit 
1'aulus  :  S.  Chrys.  vero  eos  scparat  el  post  scs- 
quiannuni  exactos  hos  dies  censct,  ulrumlibet 
est  probabile.  Porro  Paulum  multa  magna  pa- 
trasse,  et  miracula  edidisse,  quae  subliccl  Lu- 
eas,  docel  idem  scribens  postca  ad  Cor.  episl.  2. 
eap.  12.  Signa,  inquit,  apostolalus  viei  facla  sunt 
super  vos  in  omni  patientia ,  in  signis  et  pro- 
digiis ,  ct  virlulibus.  Quicl  est  cnim  quod  miitus 
habuistis  pra?  celccris  Ecclcsiis?  Denique  Corinthi 
sicut  anno  priore  (seditenim  ibi  scsquiannum) 
scripsit  priorem  epislolam  ad  Thessalonicen- 
ses  ,  ita  anno  posteriore  scripsit  posleriorem  ad 
eosdem.  Ha  Buron. 

Qui  sidi  totondeiut. ]  To  qtii ,  ad  Aquilam  re- 
fcrtlsidorus  1.  2.  Ollic.  cap.  de  lonsura ,  et  Ba- 
.ron.  imo  quidam  codices  legunt,  tolondcrant, 
scilicet  Aquila  etPriscilla.  Verum  -hqui  referre 
Paulum,  censet  S.  August.  cpist.  19.  et  S.  Hie- 
ron.  epist.  11.  quse  exstat  lomo  2.  epist.  S.  Aug. 
Beda  et  alii  passim.  Unde  Romani  codices  Pris- 
eillam  et  Aquilam  parenthesi  intercipiunt,  ila 
ut  ad  eos  haec  tonsio  pertinere  nequeat. 

Haiiiuat  i.nim  votvm.  ]  Quacres,  quaenam  harc 
tonsio,  et  qualc  votum?  Primo,  aliqui  consent 
fuissc  voliun  Pauli  peculiare,  dislinctum  a  voto 
Nazaneoi  uin  (illud  cnim  ficri  et  cxplcri  clcbuis- 
sct  llierosolymae)  i\  Paulo  editum  Dei  culluset 
morlilicationis  studio.  Secundo ,  alii  censcnt 
fuissc  votum  nazaraeatus,  scd  editum  a  Paulo 
ante  conversionem  in  judaismo  :  ut  enim  ever- 
lerct  Christum  et  christianismum,  vovissecuin 
se  fore  Nazaraeum ,  id  est,  a  vino  ahstemium  et 
alentem  comam,  donec  Christianam  religio- 
ncm  exstinxisset.  Sicut  nostro  aevo  nonnulli 
Nobihvs  cx  iis  qui  suscitarunt  primos  rcbcl- 
lionis  tuniultus  in  Belgio,  jurarunl  se  non  posi- 
turos  caesariem,  donec  ulti  csscnt  necem  aliquot 
principium  Bclgarum,  a  rege  Hispaniae  capiie 
plexorum  ,  eo  quod  haereticis  favissct.  Vcrum 
lioc  votum ,  aeque  ac  juramentum ,  est  impium , 
et  consequenter  ejus  executio  in  Paulo  fuisset 
impia  :  illa  cnim  professus  fuisset,  se  votum  il- 
hid  Judaicum  probare ,  esseque  Judacum  et  Ju- 
daismi  vindicem,  ac  per  votum  hocDeo  suppli- 
care,  ut  christhinismuni  evertcrct. 

Dico  ergo,  votum  hoc  Pauli  fuisse  votum  na- 
zaraealus,  quod  scilicet  abstineret  vino,  etaleret 
eomam,  non  tota  vita,  sed  ad  certum  tcmpus  a 
M  praelinitum,  dc  quo  dixi  Numcr.  6.  Prohalur. 
Primo,  quia  hoc  erat  commune  et  ordinarium 
votum  apud  Judaeos  ,  adeoque  antonomastice 
vocabatur  Votum  :perinde  ac  apud  Christianos 
est  votum  religionis,  cujus  nazaraeatus  erat  ty- 
pus  et  pracludium  :  quare  cum  nominabant  vo- 
tum,  intelligebant  nazaraeatum.  Secundo,  quia 
votum  Nazaraeorum  proprieconsistebat  incoma 
capitis,  ut  cam  alerent,  et  finilo  voto  tonderent. 
Tcrtio  quia  ideo  navigavit  Paulus  in  Syriam,  ut 
•cilicet  Hicrosolymis  illud  expleret.  Dat  enim 
causam  lucas  ,  cur  Paulus  navigarit  in  Syriam, 
quia  scilicct  totonderat  sibi  caput,  id  esi  ,  obs- 
trinxerat  se  voto  nazarseatus ,  quod  expleri  de- 
bcbat  intemplo  Hierosolymilano.  Quarto,  quia 
praecisc  tonsioncm  capitis  vovere  leviculum  csl , 
ct  mdignuin  rebgione  voti,  praeserlim  Pauliui  : 


crgo  haec  tonsioerat  annexa  nazaraeattii.  Quioto 
quia  votum  hoc  nazaraeatus,  vel  simile,  explc- 
vilPaulus  in  tcmplo  cap.  21.  24.  Ex  quo  loco 
magna  lux  huic  versiculo  affulgel.  Ibi  cniin 
S.  Jacobus  dicit  S.  Paulo  :  Audierunl  de  le  (Ju- 
daco-Chrisliani)  quia  discessioncm  doceas  d  Moysc 
eorum,  diccns  non  debere  eos  circumciderejdios  suo:< 
neque  secundum  consuetudinem  ingredi,  etc.  IIoc 
crgo  fac quod  libi dicimus.  Sunt  nobis  viri  qualuor, 
votum  (Nazata-atus)  kabentes  super  se.  Ilis  as- 
sumptis  sanctiftcata  te  cum  itlis ,  et  impende  in 
illis  ul  radant  capita  :  ct  scient  omnes ,  quia  qua- 
de  te  attdicrunt  falsa  sunt ;  scd  ambulas  ct  ipse  cus- 
todiens  legem.  Idipsum  jam  ante  viderat  et  prae- 
videratPaulus.  Itaqueut  Judaeos  et  Judaeo-Chris- 
lianos  sibi,  quasi  vetanti  legalia  servari,  offen- 
sos  reconciliaret,  ac  ne  eos,  quos  a  judaismo  ad 
christianismum  convertebat,  scandalizarct,  ut- 
pote  qui  Judaismo  assueti,  tam  citoeum  depo- 
ncre  non  poterant ,  multo  minus  ejus  abolitio- 
ncm  audire,  fecitvotum  Judaicum,  ac  utNaza- 
raeus  comatus  incessit,  et  abstemius  vixit. 
Nazaraeienim  summe  erantlegisMosaicaeobser- 
vantes,  in  eaque  erant  id  quod  apud  nos  sunt 
Monachi  ct  Rcligiosi.  Unde  vocabanlur  corban, 
idcst,  Dci  donum;  eo  quod  seipsos  Deo  dicas- 
sent  et  donassent ,  teste  Josepho  lib.  (\.  Antiq. 
c.  h.  Nazaraeatusautem  consistebatinabstinendo 
a  \ino,  etalenda  coma  :  in  hac  cnim  cratsanc- 
litas  rudis  illius  saeculi.  Quod  si  illa  contamina- 
retur  pcr  funus  aliquod,  aut  contactum  morti- 
cini ,  debcbat  Nazaraeus  tondere  comam  quasi 
pollutam,  ctde  novo  nazaraeaius  suitempusin- 
ehoare,  quod  quia  saepe  contingebat,  hinc  ille. 
illiusque  voium  subinde  per  plures  annos  pro- 
trahcbalur.  Expleto  autem  voto,  debebat  adirc 
icinplum,tonderecomam,Deoquesacrificia  legc 
Nuiner.  5.  statuta  offerre.  Videtur  ergo  quod 
Paulus  habens  votum  nazaraeatus,ideoque  alens 
coinani ,  hmere  aliquo  fueril  pollulus,  idcoquc 
juxta  lcgem  totondit  comam  ,  ut  rursum  naza- 
laatum  inchoaret,  et  comam  aleret,  usque  ad 
voli  sui  explctioncm,  tunc  eampositurus  Hiero- 
solymis  in  templo,  quod  fccit  vers.  22.  ut  ibi 
dicam,  aut  certe  cap.  21.  2Z|.  Ita  Baron.  Cajetan. 
Sancbez  et  alii. 

Diccs ,  Nazaraeus  si  pollueretur  super  mortuo, 
tonderi  dc^bcbat,  clsimulofferre  viclimascxpia- 
torias,  ul  praescribilur  Numer.  6.  9.  Paulus  au- 
tcm  nullas  victimas  hic  obtulit,  nec  offerre  po- 
luit  uipote  quae  solumin  templo  Hierosolymis 
ofierri  potcranl  et  debcbant.  Resp.  Victimas 
hasce  offcrre  debebant  illi ,  qui  erant  Hieroso- 
lymae,  eique  vicini  :  remoti  enim  ab  ea,  uti  erat 
Paulus,  id  facere  non  poterant,  nemo  enim  te- 
nciur  ad  impossibile,  unde  hi  solum  tondcbant 
caput.  Porro  id  fecit  Paulus  Corinthi ,  quia  ibi 
erat  Judaeorum  muliitudo;  ut  cis  ostenderet  se 
lcgem  non  aspcrnari,  sed  venerari  et  colcrc. 
Hinc  paict  Paulum  vino  ct  siccra,  id  est ,  omni 
eo  quod  incbriarc  potest,  abstinuisse  ;  hoc  cnini 
facicbanl  Nazaraei.  Ecce  sobrictatem  Pauli  iu 
tantis  laboribus,  eccc  charitatem,  qua  omnibus 
omnia  fil,  Judeis  Judacus,  Gentilibus  Geutilis  , 
ut  omnes  lucrifaciat. 

In  Cenciiius.  ]  Cenchra; ,  vel  Cenchreae  est  na- 
vale,  aitStrabo  1.  8.  etportus  Corinthi  ad  Oricn- 
tem,  cui  vicinus  cst  alter  dictus  Lechca:.  Ab  bis 
duobus  porlubus  Graeci  Corintbum  vocant  bi 
marem,  ct  amphiihalassum,  uti  dixi  in  pra:fai. 
epist.  ad  Corinth. 


:c8  commentama  in  acta 

19.  Devemtque  Epiiesum.  ]  Ephesus  erat  nic- 
tropolis  Asiae  Minoris,  in  qua  erat  nobileDiame 
lemplum,  dequd  cap.  19«  acoratoruna  et  phi- 
losophonnn  multitudo  :  quare  A|>ollonius  Tya- 
n;rus  celebris  philosophus,  vel  potius  magus, 
Ephesi  resedit.  Ejus  Episeopum  Paulus  postea 
constituil  Tiniolhctini ,  cui  successit  Onesimus. 
Ephesi  quoque  frequentius  morabatur  S.  Joan- 
ncs  Apo.stoluscuin  B.  Virgine  ejuscurae  a  Cliristo 
eoncredita,  dum  lotius  Asiae  tundaret  et  guber- 
oaretEcclesias,  uti  asserunt  Patres  Concil.  Ephe- 
sini  c.  27.  ad  Cler.  Conslanl.  unde  et  Ephesi 
mortuus  esl. 

Illos  (A(]uilam  et  Priscillam)  ibi  reliquitJM 
Ejihesios  fide  Chrisli  imbuerunt. 

21.  Dicens.  ]  Graeca  achlunt  :  Oporlct  omnino 
festum  quod  instut ,  me  agcre  llicrosolymis.  Ita 
cjuoque  legit  S.  Chrys.  OEcum.  Cajctan.  Vatabl. 
et  alii  passim. 

Revertar  ad  vos  Deo  volente.  ]  II oc  exemplo 
Pauli  et  S.  Jacohi  c.  h.  13.  usurpant  pii  Chris- 
tiani,  utcum  aliquid  se  facturos  dicunt,  addant, 
Deo  volcnte,  vel,  si  Deus  volueril.  Creduntenim, 
speranlque  se  suaque  omnia  regi  i\  Deo,  quo 
praeeunte  omnia  succcdunt  prospere,  juxta  illud 
Nazianz.  in  Distichis. 

Deoannuento  nihil  potest  livor. 
Ueo  abnuente  niliil  potest  labor. 

22.  Et  descendens  Cesaream.  ]  Cappadociae  , 
inquiunl  Raban.  Beda  ,  Lyran.  Cagneius  et  alii, 
quia  necduni  in  Syriam  pervenerat Paulus,  Ca- 
jetan.  vero,  Baron.  Arias  ct  alii  inlelligunt  Caera- 
ream  Palestinae.  Censenl  enim  eo  venisse  Pau- 
lum  :  indequc  pcrrexisse  Hicrosolymam,  ibique 
salutasse  Ecclesiam  ,  puta  Hierosolymitanam , 
quasi  matriccm  ,  utpote  e  qua  caeterce  prognalae 
erant.  Id  exiguntverha  Graeca  paulo  antecitata, 
itemque  profectio  Pauli  in  Syriam,  et  votum  na- 
zaraeatus,  de  quovers.  18.  hoc  enim  explendum 
erat  Hierosolymao  in  lemplo.  Quod  siverumest, 
hsec  est  tertia  (licet  aliqui  quartam  velint)  Pauli 
post  conversionem  profectio  in  Jerusalem.  Multa 
enim  brevitalis  studio  subticet ,  vel  praetervolat 
Lucas.  Nam  prima  fiuit  post  triennium  a  conver- 
sione  sua,  Acior.  9.  26.  et  Galat.  1.  18.  pula 
anno  Christi  39.  Secunda  post  \h.  annos ,  puta 
anno  Chrisli  51.  tunc  enim  ob  quoestionem 
legalium  adiil  Apostolos,  inlerfuitque  Con- 
ciiio  Hierosolymilano,  Actor.  15.  Tertia  est 
hic.  Quartam  audiemus  c.  21.  17.  Porro  Paulus 
salutans  Ecclesiam  ,  imprimis  salutavit  B.  Vir- 
ginem  Deiparam,  Ecclesiee  matrem  etprinci- 
pcm,  consilia  sua  cum  ea  cominnnicans,  eam- 
que  vicissim  in  dubiis  consulens,  ac  poscens 
cjus  opem  et  pra3C.es  apud  filium  in  lanlis  suis 
laborihus,  difhcultalibus  et  persecutionibus,  uti 
par  estcredere.  Vidc  dicta  caput  1.  lft.  el  ca- 
put20.  22. 

Et  descendit  Antiociham.  ]  Pisidia?,  utpote 
vicinam  Caesarcae  Caj)padociae ,  aiunt  Beda  et 
auctores  prioris  sentenliae  jam  citati,  qui  per 
Cassareamacceperunl  cam  quae  est  Cappadociae. 
At  vcro  Chrys.  Baron.  et  alii  passim  accipiunl 
Antiochiam  Syriae.  Haec  enjm  absolule  vocatur 
Antiochia,  ulpolecaput  Syriae;  reliquae  verocum 
addito,  ut  Antiochia  Pisidue.  Amabat  Paulus, 
inquitChrysosl.,  Antiochiam,  utpoteubi  crealus 
erat  Aposiolus  Gentium ,  imo  ubi  primum  iis 
prtedicaral  tanto fructu, ut ibi  primum  discipulj 
cognominati  sint  Christiani. 


APOSTOLORUM.  Cap.    XVI 11. 

23.  PEIIAMBULAWS  EX  OllDINE  Galaticam  nEGIO- 
nem  et  PnnYGiAM.]  Vidc  Apostolum  instar  ful- 
guris  celerrime  per  Asiae  regiones  discurentem. 
Vere  S.  Chrys.  hom.  8.  de  laudibus  S.  Pauli  :  Sol 
(juidam,  ail,  cst  hominibus  Paulus  qui  totumpror- 
sus  orbem  fulgcntibus  linguai  suv  radiis  illunlina- 
vit,  quique  universas  circumeundo  gentes  ,  cursum 
omnino  solis  imilaltis  est ,  ac  mundi  regiones  om- 
nes  quasi  libero  a  corpore  animo  pervolavit ;  et  hoc 
cum  amara  ei  vulnera  crebrius  obviarent :  ac  mox 
confertel  praefert  eum  Patriarchis ,  Prophetis, 
Angelis  et  Archangelis.  Porro  Galatae  Pauluni 
quasi  angelum  de  ccelo  lapsum  susceperunt , 
uti  testatur  Paulus  ad  eosdem  scribens  ca- 
put  h.  \h. 

2h.  Apollo.]  Quidam  apud  OEcum.  censethuiu 
esse  Apellem,  Pauli  discipulum  et  ab  eo  creatum 
Epiocopum  Corinthi,  de  quo  idem  scribit  adRo- 
man.  16.  v.  10.  Salutate  Apellcm  probum  in  Do- 
mino.  Verum  alii  passim  dislinguunt  Apolto  ab 
Apelle.  Hic  est  Apollo  de  quo  Apostolus  ail ; 
Ego  plantavi,  Apollo  rigavit ,  Dctts  autem  incrc- 
mentum  dedit.  1.  Corinth.  3.  v.  6.  Asscriptus  cst 
SanctisinMartyrol.  die  22.  Aprilis.  VorroApotlo 
graece  A'tto/J,ws  ,  est  nomen  indeclinabile ,  ac 
proinde  diversum  ab  Apolline  Gentium  Deo. 

Vir  eloquens,]  Uyioi  Valabl.  verlil ,  erudilus; 
alii  prttdens;  alii,  diserlus ;  alii,  historia  et 
antiquitatis  peritus.  Hacc  enim  omnia  signifi- 
cat  ioyws. 

Potens  iNScniPTURis.  ]  Puta  versatus  et  efficax 
in  iis  citandis,  explicandis,  urgendis  ad  revin- 
cendos  adversarios.  Putant  aliqui  quod  Apollo 
Alexandriae  (erat  enim  ipse  Alexandrinus)  in 
schola  S.  Marci  inter  Essaeos  eruditus  fuerit,  et 
exercilatus  in  sacris  Litteris.  Verum  obstat  id 
quod  sequitur,  Sciens  tanlum  baplisma  Joannis. 
Vatabl.  verlit,  Hic  erat  doctissimus  librorum  vetc- 
ris  Testamenti.  Uncle  Apollo  idem  est  quod  vi- 
brans  radios,  ait  Pagnin.  inlnlerpr.  nom.  Hebr. 
aut  perdens  et  exlerminans  ,  ut  sit  idem  quod 
Apollyon  Apoc.  9.  11.  Nam  sua  doctrina  vehc- 
menter  Judaeos  revincebal  v.  28.  et  Judaismum 
cxterminabat. 

25.  IJIC  ERAT  EDOCTUS,]  xaTvjgjj^evos  ,  id  CSt,  catc- 

cluzalus  ,  institutus  ut  catcchumenus ,  initialus  , 
doctus  primordia  \idei  Christianie  :  nam  necdum 
crat  baptizatus  baptismo  Christi,  sed  tantuni 
Joannis  Baplistae  ,  ut  sequitur,  ac  proinde  nec- 
dum  erat  Christianus. 

Fervens  spiritu.  ]  Unde  videtur,  quod  anlc 
haptismum  per  actum  contrilionis  et  charilalis 
fuerit  justificaliis.  Ita  Cluysosl. 

Docerat  ea  quve  sunt  Jesu, ]  scilicet  Jesuni 
crucifixum  esse  Messiam,  sive  Christum  h  Pro- 
phelis  promissum,  ex  illis  ipsis  ostendebat. 

SCIENS  TANTUM  DAPTISMA  JOAN.MS.  ]  CUJUS  prO- 

fessio  el  quasi  forma  crat,  ut  crederent  in  ven- 
turum  Jesum,  de  quo  cap.  19.  v.  1.  et  h.  Forte 
olimbaptismo  Joannis  crat  baptizatus;  in  coquc 
audierat  Jesum  esse  Christum  ;  ac  deinde  rarius 
videratvel  audierat  Christianos,  ut  baptisinum 
Christi,  aliaque  ejus  mysteria  ignorarel  :  unde 
ea  didicit  ab  Aquila  moxque  Christi  bapiismuin 
suscepit. 

26.  HlC    ERGO  COEPIT  FIDUCIALITER  AGERE  1N  SY- 

nagoga.  ]  q.  d.  Libereet  intrepide  ccepit  Judacis 
praidicare  Jesum  Christum. 

Assumpserunt  eum,]  in  dotnum  suam  plenius 
in  Christiana  fide  erudiendum.  Nolat  Chrys. 
laudalqn.c  sinceram  fidcm  et  cbarilalem  Aquila: 


COMMENTARIA  IN  ACTA 

clPriscillae,  utpote  qui  non  suam  ,  sed  Christi 
gloriam  quaesivcrunt ,  ideoquc  Apollo  instruxe- 
runt,  ut  illc  eloquens  et  potcns  in  Scripturis  , 
melius  ct  efficacius  preedicarct  Christum.  Sicut, 
inquit  Chrys.  in  cithara  varias  quldem  Itabes  vo- 
ces,  unam  autem  liarmoniam ;  et  unus  musicus  est 
qui  citliaram  inmanum  sumit  :  sic  lioc  in  tococi- 
tliara  quidcm  est  charilas  ipsa;  voces  ,  loquentes 
vcrba  quaead  charitatem  conciliandam  pertinent; 
omnes  in  unam  suavem  conspirant  consonantiam. 
Musicus  vero  est  charitatis  vis,  illa  dulcem  melo- 
diam  pulsando  affert.  Uaic  melodia  et  Deum  et  an- 
getos  latificat.  H&c  totum  in  ccelo  spectaculum 
excitat :  hac  et  dcemonum  furorem  compcscil ,  ct 
aff<  rtionem  demtdcet  impetus  ,  imo  eis  silentium 
inducit :  sicut  musico  choro  personante  omnes  au- 
dilores ,  quanlumvis  garruli  ct  turbidi ,  silent  et 
auscultant.  Nihil  sicfacit  amicum,  ut  anima  gra- 
litudinis  studiosa,  os  bene  loquisolens,  anima  sine 
fastu  conlemptus  vance  gloria ,  contcmptus  ho- 
noris. 

ETDILIGENTIUS  EXPOSUF.RUNTEI  IX  VIAM  DOMINI,] 

pula  instilulum  christianismi  a  Dco  sancitum. 
Nola  hic  humilitatcm  etdocilitatem  Apollo,  qui 
vii  cloqucns  potcnsquc  in  Scripturis,  erudiri  sc 
sinit  ah  Aquila  etPriscilla.  Ciccro  in  Catonc  Ma- 
jorc  laildat  hanc  Solonis  scntcnliam.  Quotidie 
addiacens  plurima,  fiosenex.  Tale  cstcl  ilhid  Sa!- 
\  ii  Juliani  Jurisconsulli  :  Etsi  alterum  pedem  in 


APOSTOLOUUM.  Cap.  XIX.  J 

sepulchro  haberem ,  adhuc  addiscere  vellem.  Dio- 
genes  Cynicus  ah  Anthistcne  haculo  repulsus  : 
Ccede,  ait,  sivis,  at  nullum  invenies  baculum  tam 
durum  quo  me  abs  te  abigas,  dum  aliquid  dixeris. 
Ita  Laertius  lihr.  6.  cap.  2.  Zeno  oraculum  con- 
sulens,  quopaclooptime  vitam  instituerct,  audivit : 
Simortuis  concoior  fieret.  llle  scnliens  se  vocaii 
ad  vetcrum  lectionem  ,  contulit  sc  ad  philoso- 
phiam  :  nam  studium  ac  victus  parsimonia 
macicm,  et  palloremhomini  conciliat.  Ita  Laer- 
tius  lib.  7.  cap.  1.  Ita  S.  Ilicronymus  natu  gran- 
dior  adiit  Constantinopolim,  ut  S.  Gregorium 
Nazianz.  audirct  ,  coquc  praeccptore  saepe  glo- 
riatur.  Ita  S.  Augustinus,  sua  duhia  in  Scriptu- 
ris  proposuit  S.  Ilioronjnio  ut  ah eo  docerctur. 
ldcm  fecitS.  Damasus  rontifex. 

EXHORTATI     FIUTRES  ,]     itpoSpup*/--*»'.      SyrilS 

prxvcncrunt  cum  fratres ,  cxhortando  scilicet 
cum,  ut  pergeret  in  Achaiam,  puta  Corinthum, 
ac  fideles  tua  sapicntia  ct  facundia  in  fideetpie- 
tatc  confirniaret.  Nosler  rcclc  vertit,  cxhortati  : 
nam  >oyo«  npoSpi-Krv.oi  vocatur  oratio  exhortatoria. 

CONTULIT  MULTUM  HIS   QLI  Cr.EUIDERAXT.]  GrfCCJ 

addunt,  5ta  t<i$  yupnos ,  id  est,  per  graliam  verhi, 
spiritus  ac  fervoris  sihi  a  Deo  aspiratam. 

28.  Vehementer  ,  ]  forowj,  id  est,  acriter  , 
magna  contentione ,  nervose  et  efficaciler. 

Esse  Chhistlm  Jeslm]  quod  Jcsus  esset  Chris- 
lus.  Est  anastrophe. 


CAPUT    DECIMUMNONUM. 


SYNOPSIS  CAPITIS. 


Pallus  rf.dit  Epiiesuim  :  ibi  duodecim  circiter  discipulos  Joan>ms  BAPTIZAT  ET  CONFIR- 

MAT.  SECUNDO,  VERS.  7.  IN  SYNAGOGA  TRES  JIENSES ,  3IOX  IN  SCIIOLA  TYRANXI  PEli 
BIBNNIUH  PR.V.DICAT,  ET  DICTA  SUA  MIRACULIS  CONFIRMAT,  ADEO  OT  SOLIS  SLDARIIS  SUIS, 
^GROS  SANET,  ET  D/EMONES  PELLAT  ,  QUOD  DUM  IMITARI  TENEANT  JuD.EI  ScEVjK  ,  FILII 
INVADUNTUR  A  D£MONE  *.  QUARE  MULTI  MAGIAM  DAMNANT,  ET  IiIAGICOS  LIBROS  COMBU- 
RUNT.  TeRTIC  ,  VERS.  23.  Df.METRIUS  ARGENTARIUS  DlAN^i  TUMLLTUM  CONCITAT  CONTRA 
PAULUM,   ^UEM  SEDAT  SCRIBA. 

actum  cst  aulcm ,  cum  Apollo  esset  Corinlhi ,  ut  Paulus  pcragratis  supe- 
irionbus  partibus  veniret  Ephesum  ,  et  inyeniret  quosdam  discipulos : 
2.  dixitqtie  ad  eos :  Si  Spiritutn  sanctum  aecepistis  credentes?  At  illi  dixe- 
runlad  eum  :  Sed  ncque  siSpiritus  sanctus  est ,  audivimus.  3.  Ille  vero  ait :  In 
quo  ergo  baptizati  estis  ?  Qui  dixerunt :  In  Joannis  baptismate.  h.  Dixit 
autem  Paulus  :  Joannes  baptizavit  baptismo  pcenitentiae  populum  ,dicens: 
In  eum  ,  qui  venturus  esset  post  ipsum  ,  ut  crederent,  hoc  est,  in  Jcsum. 
5.  His  auditis  baptizalisunt  innomine  Domini  Jesu.  G.  Et  cum  imposuisset  illis  manus  Paulus, 
vcnit  Spiritus  sanctus  super  eos ,  et  loquebantur  linguis,  et  prophctabant.  7.  Erant  autem 
onmcs  viri  fere  duodecim.  8.  Introgressus  aulcm  synagogam ,  cum  fiducia  loquebatur  per  tres 
aicnscs ,  dispulans,  ct  suadens  de  regno  Dci.  9.  Cum  autem  quidam  indurarcntur  ,  et  non 
crederent,  maledicentcs  viam  Domini  coram  multitudine :  discedcns  ab  eis ,  segregavit  disci- 
pulos ,  quotidie  disputans  in  schola  tyranni  cujusdam.  1 0.  Hoc  autcm  factum  est  per  bicnnium  , 
da  ut  omnes ,  qui  habitabant  in  Asia,  audirent  verbum  Domini  Judaei  atque  Gentiles.  1  1 .  Vir- 
lutcsqac  no.i  quaslibct  faciebat  Deus  pcr  manum  Pauli :  12.  ita  ut  etiam  super  languidos 
defcrrca  ur  a  corporc  ejus  sudaria,  et  semicincta ,  et  recedcbant  ab  eis  languores ,  et  spiritus 
noipiam  egrcdicbantur.  13.  Tentaverunt  autem  quidam  et  de  circumegnlibus  Judceis  exorcistis, 
invocarc  supcr  cos,  qui  habebant  spirilus  malos ,  nomen  Domini  Jesu,  dicentcs :  Adjuro  vos  per 
CORBEL.  *  i  Anur.     TO^r.  X.  57 


1'90  COMMEXTAMA  IN  ACTA  APOSTOLORUM.  Cap.   XIX. 

Jesum ,  (|iieni  Paulus  praedicat.  14.  Erant  autem  quidam  Judaei  Scevae  principis  saccrdotum 
Mptem  filii,  qui  hoc  facicbant.  15.  Respondens  autem  spiritus  nequam  dixit  eis:  Jesum  novi  , 
et  Paulum  scio  :  vos  autem  qui  estis?  16.  Et  insiliens  in  cos  homo ,  in  quo  erat  daemonium 
pessimum  ,  ct  dominatus  amborum ,  invaluit  contra  eos ,  ita  ut  nudi  et  vulnerati  eflugercnt  dc 
dumo  illa.  1 7.  Hoc  autem  notum  faclum  est  omnibus  Judaeis  ,  atquc  Gentilibus  ,  qui  habitabant 
Ephesi :  et  cccidit  timor  super  omnes  illos,  et  magnificabatur  nomen  Domini  Jcsu.  18.  Mullique 
(rcdcntium  vcnicbant,  confitentes  et  annunliantes  actus  suos.  19.  Multi  autem  ex  eis ,  qui 
fuerant  curiosa  sectati ,  contulerunt  libros  ,  et  combusserunt  coram  omnibus :  et  computatis 
prctiis  illorum  ,  invenerunt  pecuniam  denariorum  quinquaginta  millium.  20.  Ila  fortitcr  cres- 
(ibat  verbum  Dei ,  et  confirmabatur.  21.  His  autem  expletis ,  proposuit  Paulus  in  spiritu  , 
liansita  Macedonia  et  Achaia  ire  Hierosolymam  ,  dicens  :  Quoniam  poslquam  fuero  ibi,  oportet 
mc  et  Romam  videre.  22.  Mittens  autem  in  Macedoniam  duos  ex  ministrantibus  sibi ,  Timo- 
theum  etErastum  ,  ipse  remansit  ad  tempus  in  Asia.  23.  Facta  est  autem  iilo  tempore  turbatio 
non  minima  de  via  Domini.  24.  Demetrius  enim  quidam  nomine  ,  argentarius ,  faciens  aedes 
argenteas  Dianee,  praestabat  artificibus  non  modicum  quaestum.  25.  Quos  convocans,  et  eos  qui 
hujusmodi  erant  opifices,  dixit :  Viri,  scitis  quia  de  hoc  artificio  est  nobis  acquisitio  :  26.  et 
videtis,  et  auditis  quia  non  solum  Ephesi,  sed  pene  totius  Asiae,  Paulus  hic  suadens  avertit 
multam  turbam ,  dicens :  Quoniam  non  sunt  dii ,  qui  manibus  fiunt.  27.  Non  solum  autem  haec 
periclitabitur  nobis  pars  in  redargutionem  venire,  sed  et  magnae  Dianae  templum  in  nihilum 
reputabitur ,  sed  et  destrui  incipiet  majestas  ejus ,  quam  toto  Asia  et  orbis  colit.  28.  His  auditis , 
repleti  sunt  ira ,  et  exclamaverunt  dicentes :  magna  Diana  Ephesiorum.  29.  Et  impleta  est  civilas 
confusione  ,  et  impetum  fecerunt  uno  animo  in  theatrum  ,  rapto  Caio  et  Aristarcho  Macedoni- 
bus ,  comitibus  Pauli.  30.  Paulo  autem  volenle  intrarc  in  populum  ,  non  permiserunt  discipuli. 
31 .  Quidam  autem  et  de  Asiae  principibus  ,  qui  erant  amici  ejus ,  miserunt  ad  eum  ,  rogantes 
ne  se  daret  in  theatrum.  32.  Alii  autem  aliud  clamabant.  Erat  enim  Ecclesia  confusa  :  et  plures 
nesciebant  qua  ex  causa  convenissent.  33.  De  turba  autem  detraxerunt  Alexandrum,  propel- 
lentibus  eum  Judaeis.  Alexander  autem  manu  silentio  postulato,  volebat  reddere  rationem 
populo.  34.  Quem  ut  cognoverunt  Judaeum  esse  ,  vox  facta  una  est  omnium ,  quasi  per  horas 
duas  clamantium :  MagnaDiana  Ephesiorum.  35.  Et  cum  sedasset  scriba  turbas ,  dixit:  Viri 
Ephesii ,  quis  enim  est  hominum ,  qui  nesciat  Ephesiorum  civitatem  cultricem  esse  magnae  Dianae 
Jovisque  prolis  ?  36.  Cum  ergo  his  contradici  non  possit,  oportet  vos  sedatos  esse ,  et  uihil 
temere  agere.  37.  Adduxistis  enim  homines  istos,  neque  sacrilegos ,  neque  blasphemantes  deam 
vestram.  38.  Quod  si  Demetrius  ,  et  qui  cum  eo  sunt  artifices ,  habent  adversus  aliquem  causam , 
conventus  forenses  aguntur,  et  proconsules  sunt ,  accusent  invicem.  39.  Si  quid  autem  alterius 
rei  quaeritis,  in  legitima  Ecclesia  poterit  absolvi.  40.  Nam  et  periclitamur  argui  seditionis  ho- 
diernae:  cum  nullus  obnoxius  sit  ( de  quo  possimus  reddere  rationem)  concursus  istius.  Et  cum 
havc  dixisset,  dimisit  Ecclesiam. 

1.  Peragratis  superiorirus  partibus.]  Galatia  Joanne  Baptista  fuisse  baptizatos  inJudaea.  Dum 

et  Phrygia  ,    postquam    Hierosolymis  redisset  enim  ex  Asia  Hierosolymam  de  more  ad  diem 

Antiochiam,  de  quocap.  pracced.  v.  23.  festum  ascendissent,  audientes  praedicationem 

Quosdam  discipulos.  ]  Opinatur  Cajet.  hosce  Joannis  ,  ejus  baptismum  susceperunt ,  ab  eo- 

.'nisse  conversos  ,  et  baptizatos  baptismo  Joan-  que  didicerunt,  credendum  esse  in  Christum 

nis  ab  Apollo.   Hic  enim  ante  Paulum   fuerat  mox  venturum,  mox  in  Asiam  domum  redeun- 

Ephcsi,  solumque   sciebat  baptisma  Joannis,  tes,nihil  amplius  de  rebus  in  Judaea  a  Joanne 

cap.   praeced.    v.   2ft.   et  25.  Sed  obstat,  quod  et  Christo  gestis    audierant:  quare  ea  hic  au- 

KphesiApolloinstructusfuerilpleniusdeChristo,  diunt  a  Paulo.  Ita  Chrysost.  et  alii    mox  ci- 

et  Christi  baptismo  ab  Aquila  c.  18.  v.  26.  quare  tandi. 

si   hi  fuissent  ejus   discipuli,   uiique  ipse  eos  Si  spiritum  sanctum  accepistis.  ]  q.  d.  Estisne 

plenius   de  Christo  instruxisset ,   et  baptismo  confirmati  Sacramenlo   Confirmationis  ?  in  eo 

Christi  baplizari  curasset.    Adde,    baptismum  enim  primitus  visibiliter  dabatur  Spiritus  sanc- 

loanms  durasse  tantum  usque  ad   Christum  :  tus,  uti  dixi  cap.  8.  Quia  enim  chcebant  se  esse 

ad  illuiii  enim  ducebatettendebat,  ideoque  a  solo  discipulos  Christi ,  ad  quem  missi  erant  a  Joan- 

Joanne  collatus  est,  non  a  discipulis,  vel  poste-  ne ,  putabatPaulus  eos  baptizatos  esse  baptismo 

ris  ejus,  uti  docet  S.  August.  tract.  5.  in  Joan-  Christi;  sed  dubitabat  an  essent  confirmati,  eo 

nem,  ct  S.  Cyrill.  in  Joan.  lib.  2.  c.  57.  et  sat  eo  quod  Ephesi  nullus  fuisset  Episcopus ,  cujus 

colligiturJoan.  1.  6'6.  et  c.  3.  23.  soliusestconferreSacramentumConfirmationis. 

Dico  ergo,  hos  ante  annos  viginti,  ab  ipso  Undeaddit: 


COMMENTABIA   IN  ACTA 

CnF.DENTEs.  ]  Graice  jug&ieu»t«i  ,  id  e&ipostquam 
credidistis,  et  conscquenler  baptizaii  estis.  lta 
Pagnin.  Tigur.  ct  alii. 

Sed  NEQUE  SI  SPIKITl'8  sanctus  est,  audivimus.] 
Hinc  patcl  baptisnmin  Joannis  diversum  fuisse 
a  baplismo  Chrisii,  uli  contra  Calvinuin,  ct  luc- 
reticos  dejinil  Concil.  Tridcnt.  sess.  7.  cap.  1. 
de  baptismo.  Baplismus  cnini  Cbrisli  confcilur 
invocationc  S.  Trinilatis  ,  dicendo  :  Ego  le  bap- 
tizo  in  nomine  Palris ,  cl  Filii  ct  Spirittu  satuii. 
Joannis  vcro  in  noniine  Chrisli  vcnturi  diuii- 
taxat,  ut  patcbit  v.  U.  ideoque  bi  non  audieranl 
nomen  Spirilus  sancti.  Vide  Bellarm.  tracl.  dc 
baptismoc.  19.  ei21.  Perperam  ergoS.  Cyprian. 
epist.  73.  ad  Jubaianum  cx  borum  rebapii/.a- 
tione  sumpsit  argumentum  de  rebaplizandis 
hsereticis:  quem  crrorcm  passionis  falee purgavit 
ait  S.  Aug.  cpist.  UB.  Pcjus  lingunl  Ccnturiaioi cs 
lib.  2.  cap.  U.  lit.  dc  baptismo,  ct  kcninilius  in 
Exam.  Concil.  Trid.  cap.  de  baplismo,  Joan- 
ncm  Baptislam  bapli/asse  in  noininc  S.  Trini- 
talis  :  hos  vcro  non  recepisse  verum  Joannis 
baptisma;  »ed  mutilum  et  vitiatum.  Nam  ipsi 
discrtc  asserunt  se  bapti/atos  baplismate  Joau- 
nis  ,  nec  Paulus  de  ejus  verilate  dubitat, 
quin  potius  veruni  fuisse  prcesupponil.  Scdaddit 
Joannis  baptismum  fuisae  lantum  symbolum 
poBoitentia3,  ideoque  iasiiulcientero  ad  remissio- 
nem  peccatorum  :  eam  enim  solum  prasstare 
Cbrisluin  in  suo  baptismo. 

S.  l.s  Ql  (>,] "'«  t<»  id  est,  in  quid,  id  cst,  in  quo,  sci- 
licel  baplismate  ;  respondent  enim,  in  Jokannis 
buplismule  :  sicpecnim  t<>  sinnitur  pro  fc.  Alio- 
(|iii  proprie  in  quid,  id  cst,  iu  (|uem,  putacujus 
nomine  invocalo,  baptizati  cstis?  Imperite  et 
incptc  Bc/.a  et  Buccrus  bic,  haplismum  interpre- 
lanlur  doctrjnam  Joannis  ii  baptismo  seclu- 
sain  ,  (|.  (I.  In  (|uo  bapti/ati  eslis,  id  est.cujus 
cloctrinam  edocti  eslis,  aquo  insliluli  eslis  ?  rcs- 
pondent  illi,  in  Joannis  buptismate ,  id  est,  in 
Joannis  scbola  ei  disciplina  eruditi  suinus  ,  non 
lamenal)  eo  baplizali.  ld  faciunt.  quia  ccnscnt 
baptismum  Joaunis  fuiase  eumdem  cum  bap- 
lismo Clnisii.  Neergo  Paulum,  qui  cos  baptizari 
curavit  baptismo  Christi,  faeiaiil  Anabaplistam, 
dicunl  eos  non  fuisse  bapli/alos  baptismo  Joan- 
nis,  sivc  Cbrisli,  ul  ipsi  opinanlur.  libi  videcpiis 
spi  rilus  agiil  liarelicos,  vid.dicet  invidi  Lucifei  i, 
quieOs  excaecatel  in  vcrtigincin  agii.  ut  cnim 
Chrisluni,  cjusipie  Sacrameuta  exlenuent,  con- 
fundunt  ca  cum  vcteribus  el  S.  Joannis,  imo 
lieec  illis  ackcquant  et  idcntilicaut. 

Verum  nusquani  in  Scripl.  vel  Patribus  doc- 
tiina  vocalur  baplismus  :  aliud  eniin  est  docerc, 
aliud  bnplizare.  Quis  uniquam  bapli/ari  bap- 
tismo,  censuil  idem  esse  quod  doceri  doctri- 
nam?  Sccundo,  proprie  bic  baplismum  accipi, 
palet  ex  sequeiiiibus  :  Dixit  atttcm  1'aulus  :  Joan- 
ncs  baptizavil  baptismo  pamitenttts  populum. 
lUirsum  :  llis  audilis  baptizati  sunl  in  nominc  Uo- 
miuiJcsu;  ubi  clnrum  est  proprie  baplismuni 
aceipi  pio  ablutione  sacramenlali  ,  non  pro 
doctrina.  Brgoet  paulo  anlc,  cnm  ait  cosbapti- 
/alos  baplisino  Joannis  ,  proprie  baptisinum 
accipit.  Opponit  onim  baplisinum  Christi  bnp- 
tisino  Joannis,  el  bapli/alos  baptismo  Joannis 
jnbet  baplizari  haplisnio  (.hrisli.  Ergo  clarum 
csi  .  baplisnuini  Joannis  fuisse  alium  a  baplis 
moChristi,  eoquelonge  inferiorcm,  nisi  Pauluiii 
m  linius  facere  Anabaplistam.  Tertio.  ila  cloeenl 
i'l  expliraiu  S.   Chrvsost.  bic,  S.  Aug.   lib.   de 


APOSTOLORUM.  Cap.  XIX.  201 

Unico  baptismo  cap.  7.  S.  Hicron.  in  c.  2.  Joelis, 
Terlullianus  libr.  de  Baplismo  c.  10.  Origen. 
tomo  8.  in  Joannem  ,  et  aliipassim  :  Quarto , 
quiaGraece  est /*-:>,  quod  expressam,  veltacitain 
(  xigit  anlilhesin.  Lnde  post  se  poscit  U.  q.  d. 
Joannes  quidem  baptizavit  baplismo  poenilen- 
tia3,  Christus  vcro  bapli/al  baplisino  remissionis 
peccaloruin  jusiiiiie  el  salutis.  1'erperam  enini 
fteza  t4  //•:>  refert  ad  i) ,  quod  habetur  vcrs.  5. 
in  Craeco,  ubi  dicitur  :  ixoi/«*»re«  U ,  id  est,  au- 
dientesvero  baptizati  sunt.  Nani  Pauli  eratio  im- 
perfecla  expleri  nequit  per  historiam  rei  gesl.e 
jier  alios,  puta  bapti/atos,  sed  ejusdcm  Pauli 
orationc  tacita  suppleri  dehct:  alioqui  dicen- 
dum  estT6//.6vesseenclylicuiii,  et  redundare,  uti 
redundat  cap.  1.  1.  ct  aiibi.Vide  Bellarm.  dehap- 
lismo  cap.  22.  ubi  alia  aliorum  effugia  confulal. 
U.   lOANNES   HAPTl/.vvn  BAPTISHO  PCEHl ri;.Mi.i:.J 

ld  est,  haptismo,  qui  erat  symbolum,  excitatio 

et  protestatio  pojnitentia^,  ad  rcmissioncm  pec- 
catorum  baptismo  Christi  rccipiendam.  Vide 
dicta  c.  1.  5.  Hinc  sequitur,  infantes  et  pueros 
rationis  et  poenitentiae  impotes  non  fuissebapti- 
zatosbaptismoJoannis  ;sedsolosaduhos,  ulpote 
rationis  et  pflenileuliic  capaces.  Ita  Suarezct  alii 
passim.  Secusest  debaptismoChrisli.quiconfer- 
tur  parvulis  ad  remissionem  peccati  originalis. 

DlCE.NS  :  I.\  EUM  QLl  VBNTOROS  ESSET  POST  11'SCJl, 

ut  crederent.  ]  Hiuc  colligunt  S.  Hicroii.  in  Joc- 
liscap.  2.  I).  Thom.  Magister  Sentent.  Bonavent. 
Palalius  et  alii  m  U.  dist.  2.  hanc  fuissc  formu- 
lam  baptismi  Joannis  ;  Ego  te  baptizo ,  ineum 
(jiti  venturus  est  ut  credas,  hoc  est,  in  Jcsum  Cltris- 
tum,  quem  vobis  mox  ostcndam.  Chrislum  vcro 
baptizans  dixit  :  Ego  te  baptizo,  in  nomine  luo, 
qui  venturus  es  ,  ait  Palatius.  Ubi  adverte  ,  hanc 
iormulam  essecxhortatoriam,  idcoque  uon  pro- 
prie  fuisse  formani  Sacramenti  ( hoc  enini 
est  proprium  Sacramenlis  legis  novce  ,  qu.e 
(piia  pcrfecta  sunt,  coalescunl  ex  nialeria  et 
forma)  sed  instar  formse.  Eral  enim  proprie  c.\- 
horlatio  ad  poenitenliam  ct  lidem  in  Christum. 
Ita  docet  Durandus,  Cabriel,  Solus,  ct  cx  iis 
Franc.  Suare/  3.  part.  quoesl.  38.  disput.  25.  B6C~ 
tione  1.  Nota  ro  qui  vcnturus  cst ,  est  periplirasis 
Messiae  sive  Christi,  Ut  dixi  Genes.  49.  12.  Uiulr 
Croeca  etSyra  addunl :  Uocesl,inJcsumChristum. 

5.  His  AuniTis  BAPTiZATi  su>T.]  Beza  contcndit 
haec  csse  verba  non  Lucae,  scd  Pauli  :  ejus  cnim 
narralioncm  coeptam  v.  prajcedenti  hic  expleri. 
q.  d.  Paulus,  Alulti  e  populo  audilis  verbisJoan- 
nis,  ab  eo  baplizali  sunt  in  nomine  Christi. 
Verum  liaec  esse  verba  non  Pauli,  sed  Lucae,  planc, 
cxposciltola  rei  gesUe  series,  quce  historica  cst 
narralio,  quod  scilicct  hi  duodccim  E|)hesiiba])- 
tizali  baplismo  Joannis  ,  audienles  a  Paulo  bap- 
lismuinJoanniscsse  insuiricientcm,  clcomplcn- 
dum  perbapiismum  Chrisli,  eodcm  mox  bapti- 
zati  sint.  Idem  evincunt  scquentia  vers.  6.  El 
cum  imposiussct  itlis  manus,  vcnil  Spiritus  sunclus 
supcr  cos.  q.  d.  Baplizati  sunt,  et  mox  a  PjMilo 
conlirmali  rccepcrmu  Spiritum  sanctum :  alio 
qui  eniin  nulla  crit  horuni  versuum  connexio  , 
scd  erunt  scopoe  dissolutic,  cl  artna  sinecalcc, 
utdicebatCaius  Imp.  dc  scriplis  et  sententiis  Se- 
necae,  teste  Lipsio  in  cjusprooemio. 

(j.  Etcim  imposi'issi:t  ii.lis  MAMS.impcrticndo 
cisSacramcnlum  Conlirmationis,  venit,  in  visi- 
biliignis,  vel  linguarum  specic,  Spiritcs  sam 
tus  super  eos.  Unde  ct  i.oqit.iuntiu  uhmju; i  i 
propuetaiunt,  ]  vel  propric  fuiura  prcdfcendo, 


292  COMMENTARIA  1N  ACTA 

vel  improprie  celebrando  magnalia  Dci.  Hi 
rnimerant  effeclus  Sacramenti  Confirmationis, 
non  baptismi,  uti  ostendi  cap.  2.  h.  et  cap.  8.  17. 

8.  De  begno  DEi.jPuiaderegaoccelorum,  deque 

modis  el  viis  qnibus  ad  illud  tendere  debemus, 
uti  dixi  c.  1.  3.  niinirum  per  lidem,  obedienliam 
etcultum  Christi  crucifixi. 

9.  Cum  autem  quidam,  Judoei  (crant  enim  e  sy- 
nagoga.in  qua  praedicabat  Paulus , )  no.ncrede- 
kknt.  ]  Syrus  cxcandescerent. 

Maledicf.ntes  viam  Domini,]  conviciantes  ins- 
titutum  christianismi ,  Cbristumque  crucifixc- 
runt  blasphemanles.  Ilinc  discimus ,  ait  Chry- 
sost.  Quod  non  dcbemas  non  immiscere  maledicen- 
tibtis.sed  ab  eis  discedere.  Cum  maledicereturs  non 
maledixit  etiam  ipse,  sed  potias  quolidie  dispata- 
bat  :  el  ob  hanc  causam  potissimum  sibi  familiares 
faciebat,  quod  quamvis  male  audiret,  non  tamen 
recederet,  neque  resitiret. 

DlSPTJTANS  1N  SCHOLA  TYRANNICUJUSDAM.]  SjTUS, 

Dionys.  Arias  et  Mariana  censent,  tyrannus  esse 
nomen  proprium  viri  sic  appellati;  imo  Arias 
censet  nomcn  lyranni  mutatis punctis  idemesse 
quod  Tyrni,  vel  Turni.  Sic  Tyrannio  dictus  esl 
Grammaticus  ille,  quem  laudat  Strabo  libr.  13. 
Forte  bic  est  ille  Tyrannus  Sophista,  quem  scri- 
bit^Suidas  libros  decem  edidisse  de  Statu  et  divi- 
sione  oralionis.  Ita  Baron.  Alii  tyranni  nomen 
accipiunt  ut  appellalivum ,  pro  principe,  pri- 
mate  aul  viro  potente  :  unde  ct  in  Romanis  Bi- 
bliis  scribitur  per  minusculum.  Ita  Lyran.  Ca- 
jetan.  Vatabl.  Gagneius  et  alii ;  quasi  sludio  hunc 
locum  viri  potentis  elegerit  Paulus,  ut  eis  eum 
sua  potentia  contra  Judneorum  audaciam  lucre- 
tur,  unde  et  biennium  ibidem  resedit  et  docuit. 
Forte  erat  ex  stirpe  Androchi  quem  Strabo  lib. 
lh.  asserit  fuisse  Codri  Athenarum  regis  filium, 
Ephesumque  condidisse,  eamque  fecisse  regiam 
Jonum,  additque  :  Etiamnum  omnes  ex  hoc  ge- 
nere  reges  vocantur,  et  quibusdam  regiisfruuntar 
honoribus ,  ut  qui  primo  loco  sedeant  in  et  specta- 
culis,  purpuram  habeant ,  scipioncm  quoqae  pro 
sceplro.  Tunc  schola  pro  aula,  vel  porticu,  in- 
quam  otii  causa  hic  tyrannus ,  id  est  vir  potens, 
secedere  solebat,  accipi  debet  :  *x°*<?%*  eninj 
idem  est  quod  otior,  requicsco,  ferior,  immo- 
ror  :  unde  vxoH  est  otium  ,  vocatio  ,  cessalio, 
inora,  secessus  :  unde  ludus  litierarius  vocatur 
schota,  eo  quod  litteree  otium  poscant.  Studiosi 
enim  et  scholares  coeteris  rebus  omissis,  toti 
debent  vacare  liberalibus  studiis.  Vide  Brisso- 
nium  lib.  17.  de  Verborum  signific. 

10.  HOC  AUTEM  FACTUM  EST  TER  MENNIUM.]  Adde 

tres  menses,  quod  Paulus  praedicando  exegit 
in  synagoga  v.  7.  habebis  duos  annos  expletos, 
<l  lertium  inchoatum  per  tres  menses.  Unde 
cap.  20.  31.  ait  Paulus,  se  Ephesi  tres  annos 
resedisse,  scilicetincomplete,  quiatertium  dum- 
taxat  inchoavit.  Porro  Paulus  venit  Ephesum 
anno  Christi  55.  Claudii  13.  inde  recessit  anno 
Ghristi  57.  Neronis  1.  post  Pentecosten.  Hoc 
cnim  scribit  Corinlbiis  epist.  1.  c.  16.  8.  Perma- 
nebo  ,  inquit,  Ephesi  usque  ad  Pentecosten.  Ita 
Baron.  qui  etrecte  advertit,  Paulum  hocbiennio 
non  semper  haesisse  Ephesi,  sed  et  excurrissc 
ad  Alias  Asiae  civitates,  iis  evangelizando.  Causa, 
cur  tamdiu  Ephesi  haeserit  Paulus,  fuit  civitatis 
freqnentia,  idololatria,  philosophia,  magia.  Erat 
<nim  Ephesus  Asiae  melropolis,in  eaque  Dianae 
templum  celeberrimum  :  hanc  ergo  idololatriae 
arcem  expugnandara  suscipit  Paulus,  ut  ea  sn- 


APOSTOLORUM.  Cap.  XIX. 

bacta,  facile  reliqua  omnia  cxpugnct.  Eplicsi 
enim  scholam  magiae  instituit  sub  hoc  tempus 
Apollonius  Tyanaeus  impostor,  Cbristi  Paulique 
hoslis.  Ilanc  causam  dat  Paulus  Ephesoscribens 
ad  Corinlh.  epist.  1.  cap.  16.  8.  Permanebo ,  in- 
(]iiit :  Ephesi :  Ostium  cnimmihi  apcrtum  estmag- 
num  et  evidens ,  et  advcrsarii  multi.  Hac  etiam  tle 
causa  scribens  postea  ad  Ephesios,  slylum  at- 
tolit,  prolunde  loquitur ,  sublimia  speculatur  , 
ut  oslendat  sc  profunditate  sapientiae  non  ce- 
dere,  sed  superare  magos  et  philosophos,  uli 
dixiprooemioinepistolam  adEphesios.  Quocirca 
Haymo  ibidem  :  Sicut  cor,  inquit,  in  medio  ven- 
tris,ita  ista  in  med'o corpore epistolarum  consistil. 

Omnes,  J  plerique  omnes,  plurimi. 

In  Asia,]  minore  :  undequaque  enim  ex  Asia 
hac  coniluebant  Ephesum,  tum  ob  orbis,  tum 
ob  templi  Dianae  celebritatem.  Hinc  recte  docet 
Baron.  anno  Christi.  97.  Ephesinam  Eccle- 
siam '  primitus  non  a  S.  Johanne,  dum  is 
ciim  cfKteris  fidelibus  jussus  abire  Hierosoly- 
mis,  una  cum  Dei  genitrice  venit  Ephesum;  sed 
a  Paulo  fuisse  fundatam ;  hoc  enim  moris  sui 
fuisse  scribit Paulus  Koman.  15.  v.  20.  Unde  et 
S.  Ignatius  scribens  ad  Ephesios,  Paulum  Jo- 
hanni  in  aedificalione  Ephesinae  Ecclesiae  praepo- 
nit.  Et  Epiphan.  haeres.  51.  ait,  S.  Johannem  in 
senectute  curasse  Asianam  Ecclesiam :  ergo  post 
Paulum. 

11.  VlRTUTESQUE  NON  QUASLIBET,]  noil  VlllgareS, 

sed  maximas,  ait  Syrus,  puta  miracula  grandia. 

12.  Semisinctia.  ]  Quiclam  putant  esse  idem 
cum  sudariis,  aut  eorum  speciem  ;  unde  ait 
Lucas,  sudaria ,  vel  semicinctia.  QEcum.  autem 
sudaria  censet  fuisse  vittas  capitis,  semicinctia 
vero  strophiola,  quae  nos  sttdrtWavocamus,  quod 
iis  sudorem  abstergamus.  Alii  semicinctium  in- 
terpretatur  velamen  lineum,  vel  pelliceum,  quo 
opifices  pectus  et  femora  praecingunt,  ne  ope- 
rando  vestes  commaculent ,  erat  enim  Paulus 
opifex  et  scenopegus.  Dicunlur  semicinctia,  quia 
non  totum  corpus,  sed  dimidium  cingunt  et  ve- 
lant.  Ita  Salmeron  et  Lorinus.  Denique  apposilc 
per  semicinctia  accipies  breviora  vel  arctiora 
cingula  ,  aut  zona3  sive  singuli  partes,  q.  Q. 
seniizonas,  semicingula.  Undc  lsidorus  1.  19. 
Cinctus,  ait,  est  tata  zona,  et  minus  lata  semicinc- 
tium,  et  utrisque  minima  cingulum.  Sic  Nicepbo- 
rus  Episcopus  Constantinopol.  inter  alias  veslcs 
sacerdotales,  quas.  miltit  Leoni  III.  Ponlifici 
nominat  semicinctia,  id  est  cingula,  auro  varie- 
gata,  uti  patet  in  Actis  Concilii  Ephesini  cap.  22. 
Et  Petronius,  dum  quemdam  se  suspendere  pa- 
rantem  describit,  asserit  eum  ad  hoc  parassc 
semicinctia,  id  est  cingula.  Quocirca  Martialis 
in  Apophoreto  153.  cujus  t\tu\usest  semicinctium, 
illud  ita  describit: 

Det  lunicam  locuples,  ego  te  proecingere  possum. 
Essem  si  dives,  munus  utrumque  darem. 

Haec  et  plura  Sanchez.  Accedit  Nicephor.  I.  2. 
cap.  1h.  qni  semicinctia  interprelatur  fascias 
tenues.  Nota.  In  textu  Graeco  sunt  Latinaevoces, 
sudaria  et  semicinctia,  quia  multae  similes  ex 
lingua  Romana  (utpote  dominantibus  in  Graecia 
Romanis)  in  Graecam  Apostolorum  eetate  tran- 
sierant,  ut  libertini,  Aclor.  6.  Pratorium.  Matth. 
27.  Custodia,  ibidem  ;  Niger,  Euroaquilo,  centu 
rio,  titulus.  Joan.  19.  Denarius,  quadrans,  legio. 
spiculator,  linteum ,  colonia,  flageltum,  Joan.  2. 
Membrana,  census.  Matth.  17.  Perperam.  1.  Co- 


COMMENTARIA  1N  ACTA 

riiilh.    13.    Arlcmon,  sicarii.  Actor.   22.  Ita  Ma- 
liana. 

Bjecedebakt  ab  eis  languorks.]  S.  Cbrys.  hsec 
thcorice  exaggerans  horn.  8.  in  epist.  ad  Uoin. 
elhom.  6.  in  cpist.  1.  ad  Corinth.  additumbra 
Pauli  icvixissc  rnortuos.  Hinc  patet  antiquus 
iiMis,  via  et  energia  sanctarum  reliquiarum, 
l»ec  lanliini  corpora  Sanclornin,  scd  ct  stularia, 
vestea  eliaque  corpori  adjacentia  esso  saluti- 
ferra,  uti  de  floribua  feretrum  S.  Stephani  tan- 
gentibus  narratS.  Aug.  lib.  22.  civitai.  cap.  8. 
iis  pliucs  oegrotos  esse  sanitati  reslitutos.  Sic 
S.  Gregorius  Conslantiae  Augustse  lib.  3.  cp.  30. 
ct  aliis  pro  sacris  reliquiis  niisit  brandeum,  id 
est,  vclum  quod  Apostolorum  ct  Maiiynun  re* 
liquias  tcxcrat,  vel  tetigerat.  Theodoretus  in 
Philothco  cap.  21.  asserit,  oleum  in  lychriif  ante 
sepulchra  Martyrum  ardcns,  multis  sanitatem 
pcr  rniraculum  allulisse.  Plura  vidc  apud  Iia- 
ron.  bic  anno  Christi  55. 

13.  Juu.eis  exorcistis.]  Judrcos  anlc  Christ iiin 
suos  hahuisse  cxorcisias  ad  expeliendum  da-mo- 
nes,  hinc  liquet,  et  cx  illo  Matth.  12.  17.  Filiives- 
tri  in  qtto  ejiciunt?  ct  ex  Joscpho  lih.  8.  Anliq. 
c.  2.  ct  I.  7.  Belli  cap.  25.  et  ex  Epiphan.  hse- 
real  30.  ubi  asserit  eos  usus  nominetctragram- 
mato  Jehova.  De  exorcismis  Salomonis  vide 
Josephum  loco  citato,  ct  Delrio  in  Magicis :  quan- 
qnam  s.  Thom.  q.  6.  de  potentia  artic.  10.  ad  3. 
ct  ex  co  Franc.  Vicloria  relectione  de  rnagia , 
num.  28.  censcnt  cxorcismos  Salomonis  per 
Cerlam  radicemcum  adjuratione,  abeo  compo- 
sitos  esse  poslquam  factus  cst  idololatra.  Sane 
lios  exorcistas  nragicis  artibus  usos,  suspicari 
licct  ex  eo  quod  ait  Lucas  v.  9.  Mtilli  autem  cx 
cis  quifuerani  curiosasectati,  ctc.  Jam  soli  Chris- 
tiani  hahcnt  el  ordinant  exorcislas  ,  quorum 
exorcismi,  id  cst,  adjurationes  ct  drcmonum  , 
sunt  spiritualia  eorum  flagra  el  verborum  tor- 
vtenla,  ait  S.  Cyprianus  cpist.  ad  Demetrianum. 
Hanc  cnim  potestatem  ejiciendi  dacmones  Chris- 
tus  dcdit  Apostolis  et  Ecclesise  Lucae  10.  19. 
Krrat  crgo  Origcnes  tract.  35.  in  Matllr.  ubi  do- 
cet  Judaicum  csse  exorcizare  dacmones  ,  non 
Chiislianum  ,  boc  argumento  :  Cbristiano  lro- 
mini  cx  lege  Clrristi  non  licct  omnino  jurarc, 
Matth.  5.  36.  crgo  necquempiam  adjurare,  sive 
exorcizarc.  Verum,  sicut  falsum  est antecedcns, 
iia  et  consequens,  sive  conclusio  indc  de- 
ducta. 

Adjuro  vos  pkr  Jesim.  ]  Nam,  ul  ait  S.  Chrvs. 
bom.  h.  de  laudihus  S.  Pauli,  si  Jesum  invoces 
iStuarcnum,  vetut  ab  ignc  repente  diffugit  damion. 
Et  S.  Justin.  de  Verit.  Chrisl.  relig.  Ejus  nominis 
(Jesu)  potentiam  dtvmones  tremunt  ct  reformi- 
dant;  hodie  quoque  illi  per  nomen  Jesu  Christi  cru- 
ciftxi  adjuratinobis  parcnt.  Et  Prudenliusin  Apo- 
theosi  contra  Judaeos  : 

Torqnetur  Apollo 

Nomine  prrcussus  Cliristi,  nec  fulmina  verbi 
Ferrcpotest  :  agilant  miscrum  tot  vcrliera  lingux, 
Quot  laudata  Dei  resonant  miracula  Cliristi. 

RatiO  cst,  quia  a  Jesu  vicius  ct  proslratus  est 
daemon.  Jesum  ergo  ct  cruecm  ejus  borret,  si- 
<  ut  canis  borrct  baculum  quo  percussus  est,  et 
nuillo  magis  percussorem,  qui  baculum  in  eum 
vihrat.  TestaturS.  Dionys.  Eccl.  Hicrarcb.  cap.  3. 
Christianos  cum  post  baptismum  in  peccatum 
diquod  mortale  incidisscnt,  vexari  a  daemoni- 
bus  consuevissc.  EtS.  Cyprian.  epist.  7G.  S<rpc, 


APOSTOLOnUM.  Cap.  XIX. 

ait,  nonnulli  dc  iis  qui  sani  baplizantur,  ti  pt 
modumpeccare ccrperinl ,spirituimmundo  redeunle 
quatiuntur,  ul  manifestum  sit,  diabotum  in  bap- 
li.vmo  (itle  credenlis  exctudi;  si  ftdes  postmodum 
defecerit,  regredi.  Hsec  Cyprian.  agensde  iis  qui 
a  fide  ci  (.hiislo  apostatant. 

Quem  i'\i  i.i  >  Pbjedicat.]  Videntur bi exorcisUe 
cx  prsesuinplione  voluisse  inrilari  Paulurnin  ex- 
pellendis  dasmonibua  per  nomen  Jesu,  ut  inde 
sihi  phnisiiiii  ct  quzestum  facerent  apud  popu- 
Ium.  UndeS.  Cbrysoat  et  S.  Cyprian.  serm.  de 
haplismo  Chrisli,  vocant  eos  qusesluarios.  Ve- 
rum  quia  suis  viribus  difTidehant,  piaelexunt 
nomenPauli,  quein  videbant  daemonibus  esse 
icrrori  eosque  expelleie.  Porro  (piia  erant  Ju- 
<!;ci,  ideoque  increduliChristo,  idcirco  non  ipsi 
diaholo,  sed  ipsis  diabolus  prtevaluit,  in  eosquc 
insiliit.  Addunl  aliqui,  id  eos  astule  dolo  malo 
fecisse,  nimirum  ut  a  Paulo  ejusque  dOCtrina 
homincs  avciicrent,  et  ad  se  ac  judaismum  tra- 
ducerent.  Si  eniin  ipsi  expellerent  daemones , 
cunr  ipsi  essent  Judsei ,  dicluri  erant  se  virlute 
judaismi  ct  fidei  Juelaiae  id  faccre,  ac  proinde 
Jesum  sive  Salvatorem  et  Chrislum  esse  eum  , 
quem  Judaei  expeclant,  non  quem  Paulus  jain 
vcnisse  praedicat.  Si  non  expellcrcnt,  dicluri 
crant  Jcsu  nomcn  csse  inane  et  invalidum  ad 
«•xpellcndos  dacmones,  ac  proinde  frustra  coli 
et  invocari,  frustraque  a  Paulo  prcedicari,  et  suis 
exorcismis  proetexi. 

IU.  Prixcipis  sacerdotim,  ]  unius  e  princibus, 
sive  Pontificibus.  Eranl  cnim  2^.  principes,  sive 
pontiflces,  puia  primogcniti  lotidcm  familiarum 
sacerdolalium,  uli  dixi  cap.  h.  6. 

15.  Vos  actem  qlikstis?]  q.  d.  Vos  non  cstis 
servi  Christi,  nec  Pauli  asseclce,  sednostraman- 
cipia,  utpote  Christo  increduli  et  infidcles  ,  lu- 
crum  plausumque  ex  Christi  nomine  captantes  : 
indignum  auteur  cst,  ut  mancipium  suo  hero  et 
domino  imperet ,  eumque  domo  sua  expellai. 
S.  Cyprianus  serm.  debaptismo,  sic  explicat : 
Chrislum  scimtts,  el  Paulttm  novimus,  ct  in  nomine 
Chrisli  quem  Paulus  pratdicat  adjurati ,  egredi- 
mttr ;  vos  atttem  penitus  ignoramus.  Chrysosto- 
rrrus  vero.  q.  d.  Vos  non  creditis  Christo,  sed 
ejus  nomine  abutentes,  lrsec  verba  fmgitis  :  vos 
non  esiis  lrtijus  nominis  praecones,  quia,  mei  es- 
tis.  Cbristi  ergo  et  Pauli  herile  hnperium  ag- 
nosco  ,  non  veslrum  :  puniam  ergo  vestram  au- 
daciam  et  temeritatem,  atque  ut  servos  meos 
mihi  insultantes  male  mulctabo.  Quare ,  inquii 
Chrysostom.  non  dixit  spirilus  mattts.  Qttid  est 
Jesus?  Terrebatur ,  ne  et  ipse  pamam  det.  Sciebat 
enim  concedi  et  ulcisci  illos ,  quos  hujus  7iominis  il- 
tusoris  fecerat.  Simili  modo  Lulherus  volens 
exorcizaredaemonem,  ab  eo  invasus  in  extremas 
angustias  redacius  est,  uti  narrat  Staphylus 
contra  Smidelinunr  p.  hOh.  et  Brcdembacirius 
Collat  7.  cap.  Z»0. 

Ex  adversoS.  Hilarion,  qui  teste  S.  Hieron.  in 
ejus  vita ,  prae  caeteris  Sanclis  dominatus  est 
dsemonibus,  plurimosque  expulit,  hoc  in  eos 
impcrium  acquisivil  contemptu  sui,  fuga  opum 
ct  bonorum  :  aurum  enim  pro  luto  liabebai. 
Crebro,  inquit  S.  Hieron.,  mutabat  locum,  nonex 
levilate,  sed  honorcm  fugiens  cl  imporlttnilalcm, 
semper  enim  silentium  et  vitam  ignobilcm  deside- 
rabat.  Singttlos  horlabatur  praterire  figuram  hu- 
jus  mundifCt  eam  csse  veram  vilam,  qtta'  viia>  pra- 
sentis  cmerctur  incommodo.  Videns  omniinn  or- 
dinum  ad  se  concursum   flebai.  Rogatus  cur  ? 


■JJU  COMMENTARIA  IN  ACTA 

liursum,a\t,  ad  sceculum  redii  et  recepl  merccdem 
meam  in  vita  mea.  Mirentur  alii  signa  quwfecil, 
niirrntur  incredibilcm  abslinentiam ,  scicnliam , 
liumililatcm  :  ego  nihil  ita  stupco,  quam  gtoriam 
illum  et  honorem  calcare  potuisse.  Concurrebunt 
enlm  ad  cum  Episcopt  Prcsbyteri,  Monachi,  ma- 
tronce  quoque,  Christianorum  grandis  tentatio  : 
at  ilte  nihil  aliud  nisi  sotitudinem  meditabatur , 
dtvmones  in  cncrgumenis  ubique  eum  laterecupien- 
tem  prodebant .  scd  illc  dolens ,  ct  quodammodo  in 
sui  ultionem  scevicns,  tanta  cos  orationum  instan- 
tia  flagellabat,  ul  omnes  ab  energumenis  expelie- 
ret.  ISihU  in  eo  cunctis  ita  admirantibus,  quam 
quod  post  lanta  signa  ct  miracula,  ne  fragmcn 
(fuidem  panis  a  quoquam  iitis  in  tocis  accepisset. 
Accensus  cnim  fiducia  paupcris  conscienticv,  in  co 
magis  lcvlabalur  et  quod  nihil  haberet  s(X>cuii ,  et 
qtiod  ab  accolis  illius  loci  mendicus  putaretur. 
Habebat  hanc  gratiam,  ut  ex  odore  corporum, 
vcstium,  et  earum  rerum  quas  quis  tetigerat, 
sciret  cui  daemoni,  vel  vitio  subjaceret.  Appo- 
sito  cicere  cujusdam  avari :  Non  sentis,  ait,  pu- 
torum  telerrimum  ,  ct  in  cicere  hatrere  avaritiam? 
Da  bobus.  Dedit  altcr  :  atilli  illico  ruptus  loris 
fugerunt.  Terribili  camelo  et  feroci  procedens 
obviam  :  Non  me,  ait,  terres  diabote  tanta  mole 
rorporis  :  et  in  vulpecula,  et  in  cameto  unus  atquc 
idcm  es.  Orionus  vir  potens  a  legione  dacmonum 
abeo  liberatus,  obtuiitei  multa  dona.  Recusanti 
ait :  Da  pauperibus.  Cui  Sanctus  :  Tu  ait,  metius 
potes  tua  distribuere,  qui  per  urbes  ambutas,  et 
nosli  paupere.s.  Ego  qui  mea  retiqui  cur  cdiena  ap- 
petam  :  Cumque  illc  doleret  sua  respui  :  Noli, 
ait,  contristari  6  fiti.  Quod  facio,  pro  me  etpro  le 
facio.  Si  enim  hcvc  accepero ,  et  ego  Dcum  offen- 
dam,  ct  tegio  ad  te  rcvertetur.  Adducta  est  ad 
Sanctum  puella  energumena,  qui  irridens  dae- 
monem.  Grandis,  ait,  fortitudo  lua,  quilicio  et  ia- 
inina  strictus  tcncris,  Dic  quare  ausus  es  ingredi 
puellam  Dei  ?  Respondit  daemon,  Ut  servarem  it- 
tam  virginem.  Cui  Sanctus  :  Tu  servares,  proditor 
castitatis?  Cur  non  potius  in  eam  qui  te  mitfebat 
es  ingressus?  Ut  quid,  respondit  daemon,  intra- 
rem  in  eum,  qui  habebat  coltegam  meum  amoris 
damoncm?  Splendenle  luna  cernit  ex  improviso 
rhedam  serventibus  equis  super  se  irruere  :  cum- 
qite  inclam  asset  Jesum,  anle  oculos  ejus  repentino 
terrce  hialu  pompa  omnis  absorpta  est.  Tunc  ilte 
ai(  :  Kqttum  et  ascensorem  projecit  in  mare.  Et  : 
lii  in  curribus,  el  hi  in  eqttis,  nos  autem  in  nomine 
Dei  nostri  magnificabimur.  Puer  pene  existens  , 
inciditin  latrones,  qui  ad  eum  conversi  :  Qnid, 
inquiunt,  faccres,  si  lalrones  ad  le  venirent?  Qui- 
biis  ille  respondit  •  Nudtts  iatrones  non  timct. 
Et  HU  :  Certe ,  aiant ,  occtdi  potes.  Possttm,  ait, 
possum;  et  ideo  lalrones  non  timeo,  quia  mori  pa- 
rutus  sum. 

16.  Et  insiliens  in  eos,  ]  pugnis  plagisque  eos 
rontundendo ,  vcstesque  eorum  dilacerando, 
dentibus  unguibusque  laniando,  calcibusimpe- 
tendo,  ilaque  vulnerando  :  nam  nudi  et  vulne- 
rati  de  domo  effugerunt.  Vide  hic,  ait  Chrysosi. 
quantam  vim  habeatdaemon  in  corpora  infide- 
linm  et  inisorum  ,  indequc  collige  eumdem 
similia.  imo  majora  exercere  in  animam  pecca- 
loris,  quam  pef  peccatum  obsidet,  possidet,  agi- 
t,  :  i'l  rxagitat,  ut  hctor  quasi  vile  suum  manci- 
pinm.  /vtldilque  ,  Peccatitrn  grarius  est  dwmone, 
fiam  ilie  quidcm  hnmiies  facil  peccatum  autem  su- 
prrbos  :  insnprr  vitiosttm  habilum  in  animam  in- 
dacit.  Sic  iruii  familiarem  apud  sc  altiiil  fictortm 


APOSTOLORUM.  Cap.  XIX. 

se  torquentem,  ulciscendi  inquam  cupiditatem.  Si- 
cut  cnim  pulredo  qucedam  ac  tinea,  ita  mentis 
noslrce  radicem  arrodil.  Quare  bestiam  intra  vis- 
cera  tua  includis  ?  Meliusesset  vipcram  et  serpen- 
tem  incorde positamcssc ,  quam  iram,  vet  invidiam. 
Dominatus  aaiboiuim.]  E  septem  crgo  duo  hic. 
exercebant  exorcismum,  coeteris  absenlibus  vcl 
quiescentibus  :  unde  in  duos  solum  insiliitdas- 
mon.  Grajca  tamen  jam  pro  amborum  habent 
«j-w,  id  cst,  eorum,  quasi  in  omnes  septem 
dsemon  insilierit.  Verum  quidam  Gracci  codices 
habent  a^fo-repwv ,  jd  est  amborum  ,  uli  notat  Va- 
lesius. 

18.  CONFITENTES  ET  ANNUNTIANTES  ACTUS  SUOS.] 

Perperam  Lulherus  pro  actus  suos,  vertit,  mi- 
racula  sua  :  miracula  enim  non  sunt  actus  nos- 
tri,  sedDei  qui  solus  est  omnipotens,  ideoque  et 
thaumalurgus.  Undc  Syrus  clare  veriit,  renun- 
liabant  offensas  suas,  el  confilcbantur  quod  fecerant. 

Haec  de  confessione ,  quae  fit  in  Sacramento 
pcenitentise,  accipit  OEcum.  Salmeron,  Sanchez 
et  Gagneius  hic,  Bellarm.  lib.  3.  de  pcenitentia 
cap.  U.  Baron.  Greg.  de  Valentia,  Hosius,  Ruar- 
dus  Tapperus,  et  alii,  qui  hinc  probant  neces- 
sitatem  confitcndi  contra  haereticos.  Nam  to  ac- 
tus  suos,  significat  hanc  confessionem  non  fuisse 
generalem  et  publicam ,  dicendo ,  Fateor  mc 
esse  peccatorem,  ut  vult  Calvinus  et  Beza,  sed 
particularem,  ideoque  secretam  :  in  hacenim, 
non  in  illa  enarrantur  speciatim  et  particulatim 
singuli  actus  mali  a  pcenitente.  Alii  tamen  haec 
accipiunt  de  confessione  praevia  baptismo.  Hi 
cnim  videnlur  fuisse  Gentiles  et  Judaei,  de  qui- 
bus  dixit  vers.  praecedenli  ,  quod  perculsi  ilia 
strage  exorcistarum  magnificarint  nomen  Do- 
mini,  ac  consequenter  crediderint  in  Chris- 
tum.  Hi  ergo  ante  baptismum  compuncti  , 
ostenderunt  signa  verae  compunctionis  publice 
enuntiandosua  peccata,  quae  in  gentilismo  com- 
miserant;  sicut  dc  Johannis  baplismo  dicilur 
Johan.  1.  5.  Baplizabantur  ab  illo  inJordanis  flu- 
mine,  conftlentes  pcccala  sua  :  ubi  graece  idem 
est  verbum  iZo;j.o/.oyou/j.vj<H ,  quod  hic.  Ita  Aralor  , 
Cajet.  et  Lorin.  Euseb.  1.  3.  Demonst.  cap.  8. 
Bedain  Marci  1.  Andreas  Vega  lib.  13.  de  Jusfit. 
cap.  28.  et  alii. 

Prior  sententia  videtur  verior  et  germanior. 
Primo,  quia  hos  confitentes  non  fuisse  Gentiles 
vcl  Judaeos,  sed  Christianos,  patet  ex  eo,  quod 
vocentur  credenles,  quod  primo  illo  saeculo  erat 
proprium  nomen  Christianorum.  Est  enim  hic 
altera  pars.etalter  effectus,  quem  causavit  ig- 
nominia  ct  plaga  Judaeis  exorcistis  a  daemonc 
inllicta.Nam  vers.  proecedenti  dicit  suas  quod  in 
Gentilibus  et  Judaeis  causarit  timorem  et  doxo- 
logiam  ;  hoc  vero  dicit,  quod  in  Christianis 
causaritpoenitentiametexomologesin.utietiam- 
num  causat.  Nam  Christiani  timore  aliquo  ;et 
lerrore  diabolico  perculsi,  illico  ad  exomaloge- 
sin  confugiunt,  ut  animae  suae  consulant,  ejus- 
que  salutem  in  tuto  collocent. 

Dices,  Gentilesvocanlur  credentes  ,  quia  inci- 
piebant  credere  et  aspirare  adbaptismum.Resp. 
Id  dici  nequit,  quia  in  Graeco  est  praeteritum 
rsTioeuxoTwv ,  idest,  multi  eorum  qui  jamcredi- 
deranl,  etconsequenterbaptizatierant.  Secundo, 
quia  nullahic  baptismi  fit  mentio,  quamutique 
fecisset  Lucas,  si  Gentilium  conversionem  et 
inilialionem  (hacc  enim  fit  baptismo )  significare 
voluissct.  Prncsupponit  ergo  eos  fuisse  bapliza- 
tos.  Adde,  primitus  ante   baplismum  vix  ullos 


COMMENTARIA  1N  ACTA 

<■<  nfessos  ewe  in  parliculari  sua  pecoata  :  suffi- 
cjebat  enim  contrilio.  Et  nnns  Panlns  cnm  8ila 
el  Timotheo,  non  suffecisset  audiondis  tot  tanio- 
riim  eonfessionibtis. 

Dicea  Sccundo.  Incredibilc  videturChrislianos 
.1  Paulo  inslruclos,  rctinuissc  adhuc  libros  ma- 
gicos  ct  magia»  vacasse,  quodtamcn  de  liis  con- 
liienlihus  asscrit  LUCSS  versti  sequcnli  de  P.esp. 
Priino,  in  primis  illis  fidelium  a  Gentilismo  ad 
Chrislianisnnim  convcrsionibus,  non  omniasla- 
tim  ii  Paulo  dici,  nec  ii  fidclihus  disci  et  prac- 
ticari  polerant  :  sicut  ctiamnum  in  Gcntilihus 
recena  conversis  * emanent  multi  morcs  genii- 
liiii,  sensim  dedooendi  ct  evellendi  :  quinimo 
etiamnum  apud  scgnes  frigidosque  et  rudesCa- 
tholicos,  lihros  supcrstitiosos  magicos  et  basre- 
licos  cst  invcnire.  Sccundo,  alii  sunt  hi  confi- 
tcntes  ah  illis  magtae  deditis  et  magicorum 
lihrorum  possessorihus.  ld  pafetex  voce,  adver- 
saliva  autem.  Multi  autem  qui  fucranl  curiosa 
sectati,  etc.  Ita  Sanchez. 

Porro  Slaplclonus  liic  censet,  liosce  conliten- 
i<s  primo  sccretam  confessionem  pcrcgisse , 
deinde  pubticam  aliquorum  saltem  pcceaiorum. 
ld  criim  olim  in  puhlica  pocnilentia  fieri  solilum, 
patet  cx  facto  Ncctarii,  qui  puhlicam  hanc  con- 
fessioncm  Constantinopoli  oh  exortum  cx  ea 
scandalnm  snstulit,  teste  Socrate  i.  6.  cap.  19. 
Idipsum  innuit  vox  ivoyyOi»»,  id  est  palaui , 
publlce  annuntiare.  Verura  non  cst  necesse  id 
nsserere  :  nam  avsr/yMai  idem  est  quod  annwn- 
tlo,  utverlit  Nosler  ct  alii,  sive  publicc  id  fiat , 
sive  privatiin  et  secreto  :  vyyy/i))o>  enim  idcm 
est  (|uod  renuntiotindico,  prodo,  recito,  profiteor, 
pronuntio.  Neqne  in  primis  illisrudihus  Ecclesiae 
iniiiis,  puhlica  poenilentia  videtur  fuisse  in  usu, 
sed  sero  ad  sarcienda  scandala,  quae  cresccnie 
numero  lidelium  sensinioboriebanlur,  est  inlro- 
ducta  et  ab  Episcopia  injuncta.  Ilic  vero  fideles 
libcre  COnfessi  sunt,  ut  daemonis  manus  et  vin- 
dictam  evadcrent  :  ad  quod  ulilis  crat  secreta  et 
sacramentalis  confcssio,  non  publica  :  si  enim 
siiffecisset ,  ct  praeslilisset  Dco  corde  contrito 
confitcri. 

Moralilcr,  notcnthic  fidclcs,  se  conlra  omncs 
sataneB  insuitus  mnnire  sacra  confessione.  Ipsa 
enim  omncs  cjus  vires  enervat,  omnes  ejus 
frandcs  dctegit,  omnes  dolos  apcrit,  omnes  pcr- 
plexilates  disculit.  Undc  S.  Hier.  in  Ecclesiast. 
c.  10.  Si  quem,  inquit,  serpens  diabolus  occulte 
momorderit ,  et  nullo  conscio  eum  peccati  veneno 
infrccrit ,  si  tacueril  qui  prrcussus  csl ,  el  non  egc- 
rit  pcenitcntiam ,  ncc  vulnus  suum  fratri  ct  ma- 
f.istro  voluerit  confitcri ,  magistcr  qui  linguam 
liabct  ad  curandum ,  facilc  ci  prodesse  non  poterit. 
Si  cnim  crubcsrit  vulnus  medico  confiteri ,  quod 
ignordl  medicina ,  non  curat. 

In  vita  S.  Epictcti  et  Astionis  haec  legimus  •. 
Vl&lt  1i.  Aslionpuerum  qucmdam  nigrum  cum  ig- 
nca  facuia  dc  sinu  stto  egredicntem ,  ac  talia  silu 
dicentem  :  Confessio  tua  Astion  magnas  meas 
ontrivit  hodicvircs,  el  una  oratio  vestra  me  iner- 
mem  in  omnibtts  rcddidit  ac  dcsotatum. 

Narrat  IUiffinus  1.  8.  in  Vitis  Pat.  n.  57.  quem- 
damtentatione  blasphemise ,  ejus  revelaiioneet 
confessione,  fuisse  lcvatum. 

Idem  de  tentatione  fornicationis,  legimus  in 
Vitia  Patr.  1.  5.  n.  13.  Mhilenim,  ait,  siccxtadiat 
dayionem  fornicationis ,  qttomodo  si  revelentur 
mmulattones  cjus  :  et  nihil  cniyn  sic  Iwtificat , 
quomodo  si  abscondanlur  cogitaliones, 


APOSTOLOnCM.  Cap.  XIX.  29.5 

Seraphion  Ahhas  apud    Cassianum  collai.  2. 

c.  10.  et  11.   narrat  se  tenlalioin;  gulae  et  cou- 

soetudine  furandi  panem^  liberatumper  publi- 

cam  hujus  furti  confessionein.  Ea  cnim  pera£la 
statim,  ait,  velu/  luntpas  accensa  de  meo  sinu  pro- 
cedens  lanto  ftrlorc  ccllam  repkvit ,  ut  vix  in  ea 
residere  possemtts.  Erat  hic  daemon  cui  euin  ad 
furtum  ad  et  gulam  lentahat.  Vcrc  Sapiens  Pro- 
verl).  28.  13.  Qui  abscondit  scelera  sua,  non  dirt- 
getur.  Addil  Cassianus  hoc  fuisse  coinmune. 
Ahhatum  et  Seniorum  dogma  :  malam  cogiia- 
tionem  statim  tit  irrepit,  revelandarn  esse  suo 
Seniori.  Unde  S.  Anionius  in  Vitis  Patr.  part  2. 
n.  \0U  Si  potest  fieri ,  ait  ,  qttot  passtts  ambttlut 
monachus  ,  vel  qttot  calices  aqutv.  bibit  in  cella 
sna  habet  declarare  Superioribus ,  ul  non  devietttr 
in  ipsis. 

Quocirca  Climachus  gradu  k.  dc  ohcdienlia  , 
scribit monacbos  prisci  aevi  in  cingulo  gestaase 
lihellum,  in  quo  cogitalioncs  pcr  diem  occur- 
rcntes  scrihehant,uleas  revelarentPaslori.  Ideni 
vitae  spiritualis  dogma  et  quasi  principium  as- 
signant  S.  Basil.  in  Conslit.  monast.  et  in  hegulis 
fusius  disp.  respons.  26.  S.  Ambros.  lib.  3.  Oflic 
c.  10.  S.  Ilier.  Regul.  monacli.  c.  S^i.  S.  Bcrnard. 
tract.  de  Ordine  viia?.  Qui  etiam  apposita  simili- 
tudine  rem  dcclarant,  imo  dcmonstrant.  Sicut, 
inquiunt,  acr  nubihus  densus  et  obtenebratus, 
iis  per  pluviam  effusis  sercnatur  et  alhescit,  sic 
et  per  confcssionem,  qua  afllictio  quasi  effundi- 
lurin  sinum  alterius,  exinanilur  .'egritudo  ani- 
mi.  Vide  D.  Thomam.  1.  2.  qu.  38.  art.  2. 

Ita  S.  Dorotheus  scr.  5.  narrat  se  in  jugi  fuissc 
animi  pace  et  leetitia,  eo  quod  omnes  animi  co- 
gitationes  revelaretsuo  Patri  spirituali. 

Memorabile  est  quod  scribit  Dom.  Soto  in  h. 
dist.  18.  q.  art.  1.  Norimbergenses  misisse  le- 
gatos  ad  Carolum  V.  Imper.  qui  petcrent  ab  60 
publico  decreto  sanciri  pra?ceptum  confessionis : 
se  enim  expertos  esse,  quod,  postquam  illa 
exulasset,  multa?  fraudes  ,  vitia  et  scelera  ii  rep- 
sissent  in  urbem  et  rempublicam.  Tamditt ,  ait 
Cassian.  loco  jam  cilato  ,  suggcsttones  ejus  (dia- 
holi)  dominantur  innobis,  qttumdiu  celanlur  in 
corde  :  itiico  cnim  ut  patefacta  fucrit  cogitalioma- 
ligna,  marccscit,  el  anteqttam  discrelionis  judi- 
cittm  profcratur ,  serpens  tetcrrimtts  vciut  ct  tene- 
broso  ac  subterraneo  specu,  virtute  confessionis 
petractus  ad  lucem,  et  traduclus  qttedammodo  ac 
dehoncstalus  discedit.  Unde  idem  I.  U.  de  Instit. 
renunc.  c.  h.  Generale,  ait,  et  cvidens  judicium 
diaboitcce  cogitationis  esse  pronuntiant ,  si  cam 
seniori  confundamttr  aperire.  Omnis  enim  ini- 
qttitas  oppilabit  os  suum,  Psal.  106.  62.  S.  Greg. 
1.  7.  Mor.  cap.  ult.  et  1.  3.  Pastor.  admon. 
c.  15.  Vtdnera  clausa,  ait,  pltts  cruciant ,  quia 
cum  putredo  qtttv  intrinsccus  fervet,  ejicitttr  ad 
salutcm ,  dolor  apcrilur,  etc.  Quid  cst  peccatorum 
confcssio ,  nisi  vttlncrum  ruptio?  Unde  Psalles 
Ps.  31.  3.  Quoniam  tacui ,  ait,  inveteraverunt  os- 
sa  mea. 

19.   MULTI   ALTEM   EX    EIS   QLI   FrEUANT   CVRIOSA 

sectati.  ]  Vatabl.  qtti  curiosas  artes  cxercuerani. 
Vox  autcm  significat  aliam  hanc  cssc  narrationeni 
a  praecedenti  conlitentium ,  uii  dixi.  Undc  cum 
illiftierintChristiani,  hi  vidcntur  fuisseGentiles 
magiaB  dediti,  autccrte  Christiani  rudes,  qui  li- 
mentes  ne  a  daemone  magorum  hero  male  niulc- 
tarentur,  uti  illi  exorcisl.c,  magiam  ahdicarunt. 
magicosquelibrosoxusserunt.IlaChrys.  OEcum. 
Beda  cl  Syrus,  qui  vertil,  mulli  porro  cliam  rx 


COMMENTARIA   IN  ACTA 

magis  :  et  Euseb.  lib.  2.  Demonstr.  cap.  8.'Porro 
Ephesii  magicis  artil)iis  erant  dediti,  teste 
s.  Hieron.  prsefat  in  cpist.  ad  Ephes.  Unde  Apol- 
lonius  Tyatneus  Ephesi  publice  inagicae  artis  lu- 
dum  aperuit,  et  ab  Ephesiis  slatua  donatus  inler 
divos  relatus  est,  lestc  Pliiloslrato  lib.  h.  in  Vita 
ejusdem ,  qui  et  lib.  5.  addit  idcontigisseprimis 
Neronis  annis,  quando  Paulus  Ephesi  agebat, 
cui  proinde  acrc  contra  eum  certamen  fuisse 
non  est  dubium.  Hinc  ct  proverbialiter  Ephesia 
grammata,  vel  notce,  vocantur  signa  magica, 
ud  oblinendam  victoriam,  et  depellenda  peri- 
cula  teste  Suida;  quin  et  ad  expellendos  daemo- 
nes  ,  teste  Plutarcho  in  Sympos.  1.  7.  quaest.  5. 
ilae  enim  nolae,  ait  Euslathiusin  Odyss.  <?  erant 
verba  obscura  intar  acnigmatum,  qine  in  pelli- 
culis  consutulibus  gestabantur  inscripta  in 
pedibus,  zona  et  corona  Dianae.  Magiae  studio- 
sissimus  fuit  Julianus  Apostata ,  qui  per  eam  im- 
perium ,  vitam  et  animam  perdidit.  Valerianus 
quoque  Imp.  a  mago  seductus,  ex  amico  Chris- 
tianorum  faclus  eorum  hostus  et  persecutor,  a 
Sapore  Persarum  rege  captis,  et  caveae  ferreoe 
inclusus,  orbi  ludibrio  fuit,  aeque  ac  Bajazeles 
Turcarum  Imp.  Tamberlano. 

Secundo  ,  Mariana  censel  per  curiosa  hic  ac- 
cipi  libros  et  opifices  chalchymiac,  id  est  per- 
niutandi  metalla  ,  v.  g.  ex  aere  conficiendi,  au- 
i ■um  ,  ex  stanno  argentum.  Hujus  enim  artifices  , 
ut  ail  Suidas  in vocex^pdx.  Diocletianusin  jEgypto 
comburi  jussit,  ne  ditati  abulerentur  pecunia. 
Optandum  e.sset,  ut  Magistratus  hanc  artem  eli- 
minarent:  nihil  enim  est  aliud  quam  perdiiio 
pecunioe  et  temporis,  elsaepe  imposlura. 

Tertio,  alii  per  curiosa  accipiunt  aslrologiam, 
et  atrologos  judiciarios  et  genelhliacos,  qui  ex 
horoscopo  dieque  natali,  constellatione  et  as- 
tris,  divinant  ea,  quae  cuique  in  vita  et  morio 
sunt  eventura ;  in  quam  invehitur  S.  Aug.  1.  1. 
de  Doct,  Christiana  c.  21.  22.  23.  et  passim  alii 
Patres.  Quocirca  Aquila  Ponticus,  celebris 
S.  Scrrpt.  interpres  ab  Ecclesia  est  ejeclus,  quod 
geniturarum  inspeclionibus  et  nativitatum  ho- 
roscopisvacaret.ait Epiphan.  lib.  dePonderibus 
et  mcns.  imo  Auguslus  Caesar  Mathematicos 
hosce  urbe  expulit,  ait  Dio.  lib.  A9.  Rursum 
anno  12.  Claudii  Imp.  Christi  56.  factumestRo- 
mae  senatusconsullum  de  pellendisItaliaMathe- 
inaticis,  occasione  (ut  videtur)  Junii Scribonia- 
ni,  qui  fmem  Claudii  per  Chaldeeos  scrutatus 
esset.  Gcnus  hominum,  ait  Tacilus  I.  17.  polen- 
tibus  infidum,  sperantibus  fallax ,  quod  in  civitatc 
nostra  vetabitur  semper ,  ct  retincbitur.  Verus 
fuit  vates.  Nam,  ut  ait  Baron.  humana  curiositas 
mente  pruriens,  ac  noviiatis  avida  hoc  agit  et 
satag.it,  ut  quoslmperatores  etprincipes  saepius 
cxagilarunt,  revocenlur  et  renascantur.  Saric 
paucis  annis  quibus  Romae  fui ,  vidi  plures  viros 
niagnos  abastrologisdeceptos,  tum  huic  viiam 
Jongiorem,  illi  cardinalalum ,  alteri  papatum 
praedicunt  et  promiltunt,  quos  omnes  vana  spe 
et  mendacio  delusos  fuisse  eventus  docuit , 
niagna  eornm  periculo  etdamno.  Dumenimse 
non  credunt  morituros,  nisi  prius  adepti  sint 
praeJaluram  quam  promiserunt  Mathematici, 
i  iiain  lethaji  morbo  icti,  ad  mortem  se  non  pa- 
rant  :  quarc  imparati  etimprovidi  moriuntur, 
qnae  sa-pe  apcrta  esl  tliaboli  fraus,  qni  per  di- 
vinationes  hasce  animabus  ipsorum  insidiatur, 
ct  quasi  lupus  inhiat,  ut  eas  capiat  et  rapiat. 
F.xpergisciminiPraelali.  Filii  hominumut  quiddi- 


APOSTOLORUM.  Cap.  XIX. 
ligitis  vanitalem,  et  quarilis  mendacium?  imo 
saepeinteritum  non  tantumcorporis,  sed  etani- 
mae.  ld  sapiebat  Alfonsus  Aragonum  Rex  verc 
sapiens,  qui  inomnes  munificus,  solos  astrolo- 
gos  ab  aula  sua  arcebat.  Rogatus  est :  Cur  ?  resp. 
secretorum  cjus  conscius  :  Sidera  stultos  regunt 
impellunlque,  sapientes  vero  astris  imperant. 
Stultos  ergo  principes  honorare  astrologos  conse- 
quens  est,  non  sapienles ,  inler  quos  nomen  suum 
Alfonsus  obtinet.  lta  ./Eneas  Silvius.  I.  h.  de  rebus 
Alfonsi  cap.  3. 

Idem  censit  Franc.  Sforlia  ,  qui  Insubrium 
cibi  suisque  paravit  impcrium,  qui  semper  as- 
trologi  omnes  vel  odio  fuere,  vel  contemptui, 
tantum  abest  ut  eos  in  bellis  rebusque  suis 
consuleret. 

Idem  judicium  fuit  Joannis  Pici  Comitis  Mi- 
randulae,  utvidereestl.  2.  quem  scripsit  conlra 
Astrol.  c.  2.  Sane  astrologi  reip.  sunt  perniciosi, 
et  turbant  principum  regimen,  dum  brevi  cos 
morituros,  el  alios  quibus  adulantur,  eis  suc- 
cessuros  praedicunt  et  vendiiant.  Quis  enim 
amet,  obediat,  colat  principem  brevi  moritu- 
rum  ?  et  non  potius  captet  graliam  allerius,  quasi 
solis  novi  mox  orituri?  Quocirca  Vitellius  Imp. 
astrologos  hosce  morte  mulclabat.  Andi  Sueton. 
in  eo  c.  lh.  Nullis  infensior  quam  divinaculis  et 
mathematicis  :  ul  quisque  deferretur ,  inauditum 
capite  puniebat. 

CONTULEMJNT   LIBROS  ,    ET   COMBUSSERUNT.  ]    Ut 

vitent  ignibus  ignes ,  ait  Arator.  Idem  magicis  li- 
bris  fecit  magnus  ille  conversus  a  S.  Auguslino, 
dc  quo  ipse  in  Psal.  61.  sub  finem  sic  scribit : 
Perierat  iste  nunc  qucesitus  invcntus  adduclusest : 
portat  secum  codices  incendendos  ,  per  qttos  fuerat 
incendendtis  ;  ul  itlis  in  igncm  missis ,  ipse  inre- 
frigerium  transeat.  Sic  libros  Mathematicorum 
comburendos  in  oculis  Episcoporum  sanxitHo- 
norius  Imp.  et  Theodosius,  1.  Mathemat.  c.  de 
Episc.  aud.  Multo  magis  cremandi  suntlibri  ha> 
relicorum,  utpote  nocentiores,  uli  sanxerunt 
jidcm  aliique  Imp.  L  ult.  de  Ilcerct.  Cod.  Theod. 
Idem  sanxcrunt  Canones  et  Concilia,  praeserlim 
Trident.  Vide  Bellarm.  lib.  de  laicis  cap.  20. 

INVENERUNT      PECUNIAM     DEVAUIOP.UM     QUINQUA- 

ginta  b  illium.  ]  Graeca  et  Syrus,  invenerunt  ar- 
gcnti  quinque  myriades ,  hoc  est  quiquagies  mille 
nummum.  Budaeus  1.  5.  de  Asse,  et  alii  ex  eo 
censent  hoc  pretium  fuisse  quinque  millium  au- 
reorum.  Sic  Romae  quinque  millia  aureorum  va- 
lent  quinquaginta  millia  Juliorum,  seu  regalium 
Hispan.  Aureus  enim  continet  decem  Julios  : 
quinquics  autem  decem  faciunt  quinquaginta. 
Porro  denarius  pendebat  drachmam ,  valebatque 
unum  Julium,  sive  regalem  Hispan.  uti  dixi  in 
fine  Pcntateuchi.  Discant  hic  Christiani,  libros 
magicos,  haereticos,  spurcos  comburere,  quan- 
lovis  pretio  acsltmentur,  etiamsi  auro  appen- 
dantur  :  quia  noxa  quam  inferunt  nullo  auro 
pensari  potest.  Quocirca  Paulus  et  ApostoJima- 
gorum  ,  aeque  ac  idolorum  responsa  sustule- 
rnnt,  vel  stiterunt.  Huc  facit  quod  scribit  Pli- 
nius.  1.  3.  c.  2.  Neronem  a  magis  loto  orbe 
conquisitis,  nulliim  rcsponsum  extorquere  po- 
tuisse.  Unde  ei  Plutarchus  librum  scripsit  de 
Oraculorum  defectu.  Vide  S.  Aug.  I.  de  Devinat. 
daemon.  cap.  6. 

21.  Proposuit  Paulus  in  spiritu.]  Inslinctus 
Spiritu  sancto.  Ita  Lyran.  Vatabl.  Cajet.  Dionys. 
ctalii,  Syrus  vers \ert\t,  proposuit  inmeniesua. 

Traksita  Macedonia  et  AcnAiA.]Transivithac 


COUMENTARIA  l.N  AGTA 

Paulus,  lum  ul  Ecclesias  ibidein  ii  sc  fundatas 
visitaret  et  confirmaret,  tum  ut  colligeret  elee- 
inosinas  pro  paupcribus  Ilicrosolymitanis,  ut 
patet2.  Cor.  8.  et  9. 

[be  Hierosolymam.]  Tum  ut  eleemosynas  jam 
dictas  Sanclis  deferret,  tuni  pietatis  crgo,  ob 
loci  revcrcntiam,  aii  Dionys.,  sanctorumque  lo- 
corum  ct  primitivae  Ecclesiae,  pra^sertim  S.  Ja- 
cobi,  visitalionem.  Arnplius  cniin  in  hac  vila  non 
erat  illa  visurus. 

Oportet  me  et  Romam  videbe.]  Quia  Dci  ins- 
linctu,  ait  Chrys.  Paulus  agebatur  Romam ,  ut 
iiomanam  Ecclesiam  cum  S.  Petroin  matricem 
etcaput  caeterafumerigeret,  accontraSimonem 
Magum  ct  Ncroncm,  primam  persecutionem  iu 
Chrisiianos  adornanlem  decertaret. 

22.  Mittens  autem  inMacedoniam,  etc,  Timo- 
riiT.iiM  et  Ehastum.]  Ut  viam  sihi  sccuturo  pa- 
rarcnt,  ct  simul  collectam  clccmosynarum  pro 
Uierosolymitis  facerent,  utpatet  1.  Cor.  &.  17. 
Rrastus  hic  vocatur  arcarius ,  id  csl,  quaestor 
clvitatis,  scilicet  Corinthi  Roman.  16.  '23.  postea 
creatus  fuit  Philippensis  Episcopus.ibique  Mar- 
tyrio  coronatus,  Sanctis  asscriptus  legitur  in 
Marlyrol.  die  26.  Julii. 

Ipse  remansit  ai)  tempus  in  Asia,  ]  puta  Ephesi. 

23.  Turbatio,]  rupuxoi,  idest,  tumultus pluri- 
mus,  ait  Syrus.  Dnde  ejus  gravitatem  explicans 
Paulus  2.  Cor.  1.  8.  Supra  modum,  ait,  gravati 
sumus ,  supra  virlulcm,  ila  ut  lccderet  nos  etiam 
rivcre.  /Ifjlictiones  enim,  ait  Chrys.,  abstrahunt  nos 
ab  affectione  erga  prctscntcm  mundum.  Itaque  sta- 
tlm  mortem  petimus,  et  non  sumus  amatores  cor- 
poris ,  qttcc  sane  maxima  philosophicv  pars  est. 
Additque  multa  commoda  irihulationis,  ac  tan- 
dem  concludit :  Magnum  bonum  est  afflictio  :  nos- 
ter  ptedagogus  rst  afjlictio. 

l)i  \  iv  Domi.m,]  de  instituto  Chrisli  ct  Chris- 
(ianismi. 

24.  Demetrius.]  Erat  liic  ccterorum  aurifabro- 
nim  caput  et  princeps,  ac  forlc  a  MagistratU 
obtinuerat,  ul  nemo  praeter  se  ctsuos,  possct 
cudere  aedes  Dianae. 

Aiu;i  \  rARIUS,  ]  bpyupoxonot ,  id  cst,  cudcns  argcn- 
tum,  Ita  Syrus :  puta  faher  argentarius,  ait  Va- 
tahl.  qui  nunc  vocatur  aurifaber  vel  ahrifex.  Qui 
<nim  cudunt  aurum ,  cudunt  et  argentum.  Est 
cnim  ipyujsoxojroj  ab  elaborando  argento  dictus, 
uisi  mavis  a  witru,  id  est,  incido,  deducerc  :  undc 
<t  monetam  Graeci  vocant  -oauy. 

Faciens  .edes  argenteas.  ]  Quaenam  hae?  Pri- 
mo,  aliqui  censent  fuissc  vota  ct  anathemala, 
qua>  ollerchal  Dianaj  ob  depulsum  periculum, 
ve1  accepium  beneftcium.  Secundo,  aliicensent 
i  'iini  Chrys.  hiisse  arcas,  sive  thecas,  in  quibus 
:;<'siahaiitur  amuleta,  puta  signa  Dianae,  si\<- 
litterae  Ephesiae,  quas  contra  febres,  morbos,  p<"- 
i  icula  ,  aul  pro  fcliei  sorte  ct  fortuna,  fallaces 
sacerdotes  Dianae  dabanl  adventantibus.  Aut  po- 
tius,  uiBaron. ,  hx  sedes  erant  ipsae  argenteae 
statuae  Dianae,  cum  suis  aediculis  seu  locula- 
inentis.  Tertio ,  et  optime  has  aedes  erant  imagi- 
nes ,  sivc  simulacra  templi  Dianae.  Ita  enim  ejus 
tcraplum  vencrabantur,  ut  illud  In  imaginibus 
cfflngerent,  ejusque  similitudmem  in  statbis, 
irata  in  Bediculis  argenteis  conflarent,  quibus 
efflgiem,  sivc  statuam  Dianae  imponebant; eas 
delndevel  offerebant  Dianas  in  teraplo,  vel  ad 
roiium,  aut  in  pilcis  ct  vestibus  appensas  ges- 
labant,  slcut  nostri  pereprini  gestanl  imagines 
):.  VirginisLauretaiKT,  aut  certe  domi  in  larariis 
copmt.   v  lavide.    tou.  X. 


APOSTOLORUM.  Cap.  Xl\. 

ct  oraloriis  eas  reponebaul,  praescrtiin  si  solidat 
essent,  non  phraoe  et  in  lamina.  id  iia  essepa- 
tel  ex  eo,  quod  cas  Lucas  groecc  vocet  wmvj  ,  id 
est,  lcmpla,  ct  Polyhius  imituc,  id  est,  parva 
tcmpla,  lcmpkda,  puta  deluhia  et  a;diculas  ef- 
figie  lempli,  in  quihus  reponehanlur  statuae 
Dianae. 

DlANiE.]  Dea  ita  dicla  i-i  tou  8wSj  quasi  Joviana, 
quia  Jovis  filia  ex  Latona  Diana est  luna,  sic  ap- 
pellata  ,  quod  quasi  diem  noclu  Iucendoefflciat, 
ait  Cicero  I.  2.  de  Natiira  deorum ;  sicut  luna 
dicta  estquasi  lucens  una,  quodnoclusola  luceat: 
unde  et  noctiluca  vocata  est.  Quare  Macrohius : 
Diana,  ait,  dicta  est  quasi  Jana,  addita  littera 
D.  vcleres  cnim  lunam  vocahant  Janara,  ait 
Varro  I.  de  re  rustica.  Ilinc  et  Horatius : 

Hee  pet  aul  cadem  nocturnae  forma  Uiana; , 
Iiile  crcscentem  face  Noclilucam. 

Alii  tamcn  Dianam  diclam  putant  quasi  devia- 
nam  ,  quia  venantcs  per  silvas  deviare  solent  : 
unde  ipsa  hahita  esl  viarum  dux  et  dea.  Eadem 
dicla  est  Lucina  et  Juno,  ait  Cicero  :  Juno,  a  ju- 
vando;  Lucina  quod  partum  in  lucem  prodat; 
quam  proinde  in  partu  invocant.  Unde  Virgil. 
Casta  fave  Lucina,  tuusjam  regnat  Apolio.  (Ilinc 
Diana  h  Poctis  vocatur  Iucifera,  clara,  suc- 
cincta,  armala,  nocturna,  omnivaga,  verecun- 
da,  integra,  virginea,  aeria. )  Vel,  utPlinius, 
quod  oculis  proesit  et  luci ,  sivc  a  luco  quem  Ro- 
maein  Exquiliis  hahehat.  Plures,  inquit  Cicero 
fuerunt  Dianac;  sedilla  nominatissima ,  quaj  eo- 
dem  partu  cum  Apolline,  cx  Jove  Lalona  nala 
est.  Hoec  ob  virginitatis  amorem  fertur  homi- 
num  consortia  fugissc,etut  lihidinis  tcntaliones 
evaderet,  venando  silvas  ct  montcs  incolebat, 
paucarum  virginum  comitatu  contenta.  Arcum 
ferebat  et  pharetram,  succincla  scmper  ince- 
dens,  etcothurnoinduta:  qua  de  causa  silvarum 
ei  nemorum  dea  credebatur.  Cicero  act.  6.  in 
Vcrrem  :  Fuit ,  ait,  apud  Segestanos  ex  a:re  sitnu- 
lacrum  Diancv ,  lum  summa  atquc  antiquissima  rc- 
ligionc  prccditum  singulari  opera  artificioque  per- 
fectum.  Et  mox  :  Erat  admodum  amplum  ct  cx- 
ceisurn.  signum  cum  stola.  Verum  tamen  inerat  in 
illa  magnitudine  a'tas  atque  liabilusvirginalis :  sa- 
gitta  pendebant  ab  humero,  sinistra  manu  reti- 
ncbat  arcum,  dcxtra  ardenlem  faccm  prcrfercbat. 
Porro  Diana  Ephesiorum  erat  iroli}/uw&o«  t  idest 
multimammia ,  ait  S.  Hier.  procfat.  in  epist.  ad 
Ephesios  :  ut  ipsa  cffigie  mentirentur ,  omnium 
cam  bestiarum  ct  viventium  essc  nutricem. 

Falsa  crgo  et  mendax  fuit  Genlilium  Diana  : 
vcra  et  verax  Christianorum  Diana,  cstB.  Virgo 
Maria,  virgineis  stipata  choris,  quoc  in  mon- 
tana  ahiitut  Baptislam  cremicolam  consecrarct. 
II.ee  enim  et  oeterni  Patris  filia ,  quae  lucem 
niundi  peperit,  ideoque  maris  slella  in  nocte 
hujus  seeculi cunctis  fidelihus  fulgens,  monstrat 
iterin  coetum.  Eadem  est  multimammia,  quia 
nova  Eva  mater  vivenlium,  lac  suoe  gratioe  et 
consolationis  omnihus  se  invocantibus  Imper- 
lil.  fpsa  est  enim  muticr  amicta  solc,  ct  tuna  sut> 
prdibus  ejus,  ct  in  capitc  cjus  corona  stcllarum 
ditodccim,  Apoc.  12.  1.  Quod  enim  in  mundoesl 
sol,  et  luna  sive  Diana  ,  hoc  in  Ecelesia  esi 
(  hrislus  et  Maria.  Undc  R.  Virgo  hoc  ipso  anno. 
vel  proximc  sequenti ,  quo  Dianae  cultus  et  lem- 
plum  a  Paulo  everticcspit,  terras  relinquens  in 
crrlum  abiit,  ut  inferius  ostendam  Diana  a  Gi 
cis  dicta  estS-T-.uu-,  quasi  i'.:o-iar,  ,  quod  luna  ae. 

S8 


298  COMMENTARIA  IN  ACTA 

rcin,  vel  poiins  setherem  incedendo  secet,  ait 
Macrobius.  Secavii  lioc  tempore  ccclos  omnes 
penetrando ,  ei  superomnes  angelorum  clioros 
exaltatas  est  B.  Virgo.  Plato  vcro  in  Craiylo  : 
Diana,    ait,  dicitnr  up-io^  Six  rb  «p«/*4<  *«;  xov 

xiofiov  oiU  t>)«  t*j«  !t«p&ev««s  urriSu//tKv  ,    id  CSt  ,  proplcr 

integritatem  et  modcstiam ,  proplcr  virgtnitatis 
desiderium :  vcl  quasi  upcTradrjoipa^iH  cst,  virtatis 
inspectrix  cl  conscia  :  vel,  ut  Strabo  lib.  \l\.  &«& 
toO  &prt/xict$  noeetv  ,  id  CSl,  qttod  IntegTOS  cl  pcrfectos 
(jjiciat.  Qikc  oinnia  non  Dianae  Gentiiium,  sed 
Christianorum  ,  Virgini  inquam  Deiparse  conve- 
niunt,  uti  et  illud  quod  de  Dianae  lemplo  olim 
Itornoe  in  Aventino  monte  aedilicato,  nunc  vero 
Deo  in  S.  Sabinae  honorem  dedicato  ,  scribil 
Se\tus  Pompeius  :  Scrvorum,  iuquit,  dies  festtis 
cxistimaius  ldibus  Augusti,  quod  eo  die  Servias 
Tuliius  natus  serva,  cedem  Diancv  dicavcrit  in 
■Ivcniino ,  cttjus  tutclcv  sunt  cervi  a  quorum  ce- 
leritate  fugitivosvocant  cervos.  Haeccstergo  Opis 
nostra  (Sic  enim  dicta  est  Diana  ab  opitulando) 
ciii  COmpetit  illud  Virgilii  :  Opis  ad  wthcrcum 
pennis  aufertur  Olympum.  Denique  Begeset  prin- 
cipes  tbesauros  suos  in  templo  Dianse  depone- 
hant,  quos  nemo,  nc  hostis  quidem  urbem  di- 
ripiens,  langere  audebat.  Ita  virtutis  et  salutis 
iida  cuslos  est  Deipara  ;  ita  ut  impossibile  sit 
perire  eum,  qui  se  suaque  ei  sedulo  commen- 
dat,  uti  docet  communis  omnium  experientia, 
ac  S.  Bern.  bom.  l\.  super  Misstts  est  :  Ex  ore  tuo 
(6  Maria ,  inquit,)  pendet  consolatio  miserorum, 
redemplio  captivorum,  Uberatio  damnalorum ,  sa- 
tus  dcniquc  universorum  filiorum  Adam,  tolius 
generis  tui.  Idem  alibi  sparsim  :  Maria,  ait,  est 
viola  humililatis ,  lilium  castitatis,rosa  charitalis. 
Marict  ncc  facullas ,  nec  voluntas  dandi  dona  ho- 
minibus  deesse  potest.  Marice  pietati  non  defttit 
jidcs,voci  gravitas ,  cfpcacia  voto.  Marice  com- 
mendare  memenlo  quidquid  Deo  offerre  paras. 
Maria  decus  paradisi,  gaudium  cceli.  Maria  gre- 
viittm  virgineum.  Marice  virginitas  major  quam 
angelica  puritas.  Mariam  cogitans ,  non  erras ; 
Mariam  rogans  ,  non  desperas.  Per  Mariam  coz- 
lum  repletum  est ,  et  infernus  evacualus.  In  Maria 
Deus  posuit  solem  et  lunam ,  Christum  et  Eccle- 
siam.  In  Maria  angeli  lcelitiam ,  jttsti  gratiam, 
peccatores  veniam  invenerunt  in  ceternum.  In  Ma- 
ria,  per  Mariam,  de  Maria  benigna  manus  omni- 
polentis  quidquid  creaveral,  recreavit:  sine  Maria 
nihit  refectum  cst  sicut  sine  Deo  nihit  factum  : 
per  Marice  manus  transiit ,  quod  Deus  non  habere 
voluit. 

Jam  quod  ad  Ephesinum  Dianae  templum  at- 
tinet,  erat  illud  adeo  augustum  et  magnificum, 
ut  inter  septem  orbis  miracula  numeraretur. 
Audi  Plinium.  1.  36.  c.  \h.  Magnificentia  vera  ad- 
miratio  exstat  tcmplum  Diance  Ephesice,  ducenlis 
(alibihabel)  quadringenlis ,  viginti  annis  factum 
d  tota  Asia.  In  soto  id  patustri  fecere ,  ne  lerros 
motus  sentiret,  aut  habilus  timeret.  Bursum  ne 
in  tubrico  atque  inslabili  fttndamenta  tantte  mo- 
lis  tocarentur;  catcatis  ca  substravcre  carbo- 
nibus,  dein  velleribus  tana;.  Univcrso  templo  lon- 
gitudo  est  ccccxxv.  pedum ,  latitudo  ccxx.  co- 
iumnai  cxxvu.  a  singutis  regibus  facta,  sexaginla 
pedum  allitudine,  ex  iis  xxxvr  ccelata.  Et  mox  : 
Co3tera  ejus  operis  ornamenla  pturium  librorum 
instar  oblinent.  Eo  die  quo  natus  est  Alexander 
Magnus  ,  templum  hoc  Dianae  incendit  Heros- 
tratus.ut  ex  hoc  suo  facinore  nomen  suum  ad 
omncs  posteros  transmiltcret.  Unde  nomen  ejus 


APOSTOLORIJM.  Cap.  X!\. 

ex  omnibus  libris  deleverunt ,  sed  tamen  nuuisii 
illud  supersles.  Ex  boc  incendio  conjectarunt 
augures  :  illo  die  natum  essc,  qui  exilium  at- 
ferrel  Asiaj.  Tandcm  Gotbi  sub  (ialieno  lmper. 
invadenles  Asiam,  hoc  templum  plane  spolia- 
runt  et  concremarunt ,  ait  Capitolinus  in  vita 
Galieni. 
25.   Quos  (arlifices  a*dicularum  Dianae)   con- 

VOCANS  ,    ET  EOS   QUI  IIUJUSMODI   ERANT  OPIFICKS,  ] 

rtspt  t«  TotauT«  ipyv.rv.s,  id  est,  et  eos  qui  circa  eadem 
operabantur.  Prseter  enim  ipsos  artifices,  erant 
alii  opilices  eorum  adminislri.  Alii  enim  argen- 
tum  in  laminas  deducebant,  alii  liquabant,  alii 
purgabanl,  alii  poliebant,  alii  pingebant.,  alii 
inscribebanl,  alii  exornabant.  Pagnin  et  Valabl. 
vertunt,  et  eos  qui  simitium  rerum  erant  opificcs, 
quasi  omnes  omnino  aurifabros,  sculplores, 
statuarios,  etc. ,  Demelrius  convocaritut  majo- 
rem  cicret  tumultum. 

De  noc  AivriFicio  est  nobis  acquisitio.  ]  Tigur. 
cx  hoc  opiflcio  nobis  ist  quastus.  Grace  enim  est 
iimopia,  id  est,  litcrum,  qucestus. 

27.    NON    SOLUM  AUTEM  H/EC    PEIUCMTABITUR  NO- 

bis  pars  (haec  sors  nostra ,  hoc  opificium  nos- 
trum ,  hic  quastus  nosler)  m  redargutionem 
venirf.,]  puta  in  reprobationem  etcontemplum;, 
ut  redarguta  et  confutata  a  Paulo  quasi  vana  el 
superstitiosa  ab  omnibus  negligatur,  reprobetur 
et  conlemnatur  ;  itaque  ad  paupertatem  rediga- 
mur  et  fame  moriamur.  Aliqui  vertunt ,  peri- 
ctitamur  hac  parte. 

MagnteDianjE.  ]  Gentiles  magnos  deos  nume- 
rabant  duodecim,  sex  mares  ,  totidem  feminas, 
quos  Ennius  hoc  disticho  complectitur  : 

Juno  ,  Vesla  ,  Minerva  ,  Ceres,  Diana,  Venus,  Mars  , 
Mercurius  ,  Jovis  ,  Neptunus  ,  Vulcanus  ,  Apollo. 

Caeteri  dii  eranl  minorum  genlium. 

DESTRur  incipiet  Majestas  ejus.  ]  Legit  Inter- 
pres  //.s/isiv  51.  Sic  et  Pagnin.  Vatab.et  alii.  Non- 
nulli  tamen  legunt  ^iloi  U ,  id  est,  magis  vero. 
q.  d.  Non  tam  angit  nos  perditio  lucri,  quam  Dia- 
nae  honor  et  cultus:  acerbissimum  enim  nobis 
erit,  et  omnibus  esse  debet ,  si  Majestas  ejus 
apud  vulgus  depereat. 

29.  CoNFUsiONE,]perturbatione,  tumultu. 

Et  impetum  fecerunt,]  wp/*vja«w,  idest,  impelu 
uno  concurrerunt  in  thealrum,  in  illud  rapiente> 
Gajum  et  Aristarchum,  ut  illos,  aliosque  Chris- 
tianos  ibidem  reos  et  sacrilegos  publice  procla- 
marent  et  mactarent.  lta  Arator,  Beda,  Hugo  et 
alii.  Gajus  hic  fuit  Macedo,  alius  a  Gajo  Derbeo, 
dequo  cap.  seq.  v.  h.  Aristarchum  Paulus  vocai 
concaptivum  suum  Coloss.  3.  10.  Asscriptus  est 
Sanctis  die6.  Aug.  ubi  sic  legimus  :  Thessalonica. 
S.  Aristarchi,  qui  fuit  individuus  comes  Pauti,  et 
ab  eo  Thessalonicensium  Episcopus  ordinatus ,  post 
longos  agones  sub  Nerone  coronatus  quievit. 

30.  Paulo  autem  volente.  ]  Extollit  S.  Chrys- 
hom.  7.  de  laudibus  S.  Pauli,  ejus  animi  mag- 
nitudincm,  quod  qmesitus  ad  necem  in  populi 
furentis  turbam  ingredi  voluerit,  eam  vel  seda- 
turus,  vel  pro  Christo  occubiturus.  Hoc  enim , 
ait,  decebatducem  fidelium,  ut  audacia  cffiteris 
prairet,  ac  reipsa  ostenderet  Christianis  non 
esse  timendam,  sed  ambiendam  mortem  pro 
Christo.  Sicin  bellis  dux  animosus  animattotum 
exercitum ,  timidus  intimidat.  Undeillud.  Fortior 
est  exercitus  cervorum  duce  leone,  quam  leonurn 
ducecervo.  Paulus  enim,  ait  Chrys.,  in  prcedicancii 
ardore  ipso  igne  vehementior ,  pluviam  in  se  flam- 


COMMENTARIA  IN  ACTA 

matn  if>se  succcndit  :  non  pcricula  limuit ,  non  ir- 
risiones  erubuit ,  scd  alios  uccipicns  oculos ,  uti- 
(juc  charitatis ,  cdiamquc  mc.nlcm,  mutto  cum 
ijnpetu  instar  torrentis  irrupit ,  omnia  pariter  Ju- 
dtnorum  traliens  alque  convolvcns  ,clc,  et  quasi 
semper  satisfaceret  Deo  pro  tcmpore  jam  peracto, 
sic  lubra  splrituaUa  undique  colligebal ,  in-locum, 
qui  cssel  bclli  pars  maxima  ,  et  laborum  periculo- 
rumque  piena,  fidcnler  insiliens.  IIoc  vcro  mira- 
blle,  quod,  cum  csset  tam  audax ,  et  quasi  ad 
pugnam  semper  accintus,et  ignem  qucmdam  belli 
conspirans ,  ita  rursum  placabilem  se  prmbebat  ma- 
gistris,  ut  nunquam  in  tanlo  alacritatis  impctu 
njlnnl'  ril.  Unde  elsuis  dissuadenlibus  ingressum 
in  tbeatrum ,  illico  acquievit.  Sic  etS.  Gregor.  31. 
Moral.  cap.  l£i.  vel23.  Paulum  comparatequo  ge- 
neroso,  qui  in  pra?lio  exultat.  Intueri,  ait,  licet 
illumscssoris  sui  catcaribus  cxcitatum  contra  ar- 
malos  hostes ,  quantus  Paulum  fervor  acccnderet, 
quando  cum  Ephcsi  ad  irrumpcndas  thealri  turbas 
zeli  Ihmuna  rapicbal. 

32.Ai.il  autem  aliud  clamauant.]  Videturesse 
aposio|)csis ,  et  aliquid  esse  supplendum,  quod 
cxplicatSyrus,dum  vertil,  turbe autcmqua? erunt 
in  theatro,  valdc  tumultuabantur ,  ct  alii  atiud 
clamabant.  Nam  ut  Bequilur  :  Erat  Ecclesia,  id  est 
populi  coetus  et  turba  confusa,  uti  fit  in  sedi- 
lioueet  tuniultu,  dum  unus  lioc  vullet  clamat, 
alius  aliud. 

33.    1)E    TURBA     AUTEM    DETKAXERUNT    ALEXAN- 

DiiDM.jIIic  Alexander  videtur  fuisse  Judxus,  pe- 
ritus  et  elo(|uens,  Paulo  tamen  amicitia  con- 
juncius,  quem  Judaei  protraxerunt  in  locum 
aplum  ad  perorandum  pro  communicausa.  Nam 
Epbesios  pro  Diana  certantes  non  tantum  in 
( Juisiianos,  sed  et  Judseos,  Diame  hosies,  fuisse 
commotos  et  concilatos  palet  ex  sequentibus 
v.  3/i.  Unde  Syrus  vcrtit,  plcbs  autem  Judaiorum, 
qui  illiccrant,  slatuerunl  exseipsis  virumJudceum, 
cui  nointn  erai  dlexander.  Nam  pro  dclraxerunt, 
grsce  cst  itpQtSi&aauv ,  id  est ,  prius  instruxerunt , 
Uti  verlit  Vatabl.  Sic  instruimus  advocatum,  vel 
natromun  causam  nostram  acturum  :  undc  qui- 
dam  pulanl  noslnimlntcrprclen)  Legueeffftrffew, 
id  est,  protuserunt.  Verum  etiam  nptluUtZtetou,  di- 
eilur ,  qui  cogitur  prodirc  et  protruditur.  Alexan- 
drum  lmncputat  Baron.  Hugo  et  alli  convcrsum 
fuissc  ad  Christum,  sed  apostatasse,  essequc  il- 
liun,  cpiem  Paulus  cum  Hymemeo  ob  blaspbe- 
miam  tradidit  Salame,  1.  Timotb.  1.  20.  Verum 
alii,  ut  Cajet.  el  Arias,  censenl  fuisse  diversum. 

ALEXANDER  AUTEM    MANU  SILENTIO    POSTULATO,] 

yx-zaaloai;  7r,v  xlifx ,  id  esl  ,  agitans  manum  , 
motamanu.  Ita  Persius  :  Et  calidce  fecisse  silenlia 
turba',  Mujrstatc  manus. 

35.  Kt  CBM  sr.DAsstT  scrira  turras.  ]  Scriba 
bic  fuil  Seerelat  ius  civitalis  ,  vcl  eonsiliarius 
Magistratus,  ejusque  quasi  os  et  sensus,  quales 
inBelgio  sunt  et  vocanlur  Pensionarii.  Unde 
graxe  vocalur  ysuyuv.rvj; ,  id  est,  legis  doctor , 
quijura  eivilatis  callcl  et  itietur,  ac  in  iis  Ma- 
gistratuui  informat  et  dirigil.  Syrus  verlit,  prin- 
cepacivitatis  quasi  lucrit  ("aneellarius. 

Putantaliqui  scribambune  luisse  Alexandrum 
■'uda?um.  lla  liaron.  Vctitts  alii  eensenl  alium 
fuisse,  eumque  Gentilem  :  nam  Lucas  videiur 
cos  disliniiuere.  Alexandro  enim,  ulpote ijudaao, 
occlamarunt  IuiIkc  Cenlilium  per  duas  boras. 
Ut  ergo  cas  sedarct,  sueecssil  scriba  Genlilis, 
qui  laudans  Dianam  (quodnon  feeissct  ludeeua) 
•  •as  compescuil.  Unde  Cbrvsosl.  vocal  euni  inli- 


APOSTOLORUM.  Cap.  XIX. 

delem.  Sane  vir  fuit  polilicus  et  piiidens,  qiu 
statim  turbas  composuit ,  qualis  fuit  Demostbe- 
nes ,  quemmirabantur  Athenoi  Torrentem,  et  pleni 
modcrantem  frcna  thealri,  ait  Juven.    sat.  10. 

Gdltbicbu  esse.  ]  Syrus,  adituamesse  :  grace 
vtuiupov,  id  est,  templi  ornatricem  et  adminis- 
tram.  Sicut  S.  Paulinus  oplabal  esse  custos  et 
sedituus  templi  S.  Felicis,  quem  proinde  cele- 
bravitdecem  bymnis  natalitiis. 

Jovisqle  niOLis.]  Grace  ruA  tou  lunzovc,  id  est, 
d.Jovedemissi  vel  delapsi,  scilicet  iyulfuerof,  idest, 
simulacri  Dianae,  ita  Syrus  ,  Cbrysost.  Pagn. 
Vatabl.  et  alii.  Fingebant  enirn  Dianae  simula- 
crum  non  ab  bomiue  effictum,  sed  ccelo  delap- 
sum,  idque  vulgo  creditum  luisse  docel  Suidas 
in  voce  tmtrU.  lla  mendacio  aucta  est  supersli- 
tio.  Sic  Palladium  Trojanum  ,  ct  Ancile  lioma- 
num  ccelo  lapsa  finxerunt.Nosterlegii :«u  Jwjt^toms, 
id  esl,  a  Jove  profecta* ,  Tel  descendcnlis  Diana?. 
Honierusenim  reges  vocal  iurweretti  quasi  a  Jove 
profectos  et  ortos.  Fortc  eliam  legil  8wjr«w&»,  id 
cst ,  d  Jove  genitce. 

37.     NEQUE    DI.\SI'Hr.MANTES     DEAM    VESTRAM.    ] 

Mentitur  ofiiciose  ad  scdandum  populum,  ait 
Cbrys.  Paulusenim  docebal  eam  noncsse  dcam, 
gsed  idolum  inaneet  ficiuni  ;  qnod  apud  F.pbe- 
ioseralinsignisblaspbemia.  Notattamen  insig- 
nem  Pauli  modestiam  ,  qui  convieiis  et  male- 
diclis  Dianam  non  prosciderit ,  sed  liudani  cjus 
veritatem  dixcrit  et  detexeril.  ldem  faciebant 
Juda?.i,  putantes  illud  prn?ceptum  esse  l.xod.  22. 
28.  Diis  non  detrab.es  ;  licet  alius  ejus  loci  sit 
sensus  ,  ut  ibi  dixi.  Unde  Josepbus  I.  2.  contra 
Appionem  :  Noster  mos,  ait,  est  propria  custodi- 
re,  non  aliena  accusare,  el  ul  ncquc  videre  ncque 
blasphcmarc  debcamus  cos ,  qui  apud  alios  putan- 
tur dii ,  aperte  nobis  legislalor  inlrrdixit.  Hucfa- 
citillud  S.  Aug.  monitum  in  F.vangclium  srcun- 
dum  Mattb.  serm.  6.  Vrius  idota  in  cordibus  lio- 
minum ,  deinde  in  idoliis  ct  tcmplis  csse  confrin- 
genda.  Ex  bisce  verbis  colligimr,  scribam  bunc 
Paulo  favisse,  eique  fuissc  amicum,  vel  bene- 
volum. 

3S.    CONVENTUS    FORENSES     AOINTlR.j     Gr.TCe  , 

uyosxXoi  ab  aysia,  sicut  forcnscs  0  foro.  Quinam 
bi  ?  Primo  ,  Syrus  vcrtit .  artifias  sunt ,  quasi  bi 
convenlus  fuerint  arlificum,  in  quibus  a  Deca- 
nis  ejusdcmartis  qua?stioncs  et  liles  dtcideren- 
tur,  ul  passim  io  Germania  fieri  videmus.  q.  d. 
Uis  b.cc  pertinet  ad  collegium  aurifabrorum  : 
ibi  decidatur. 

Secundo,  OF.cum.  forcnscs  interpretalur  vnl- 
gares  et  plebeios  judices,  qui  plebeiorum  cau- 
sas  deeidcbant,  sicut  divitum  ])roconsnles. 

Tertio,  forcnscs  vocantur,  qui  10  publioo  loco 
el  consi^ssu,  puta  in  foro,  fiunt.  Sicut  vulgo 
causas  forenscs  voeamus  ei\  iles.  ApudRomanos 
enim  ,  aliosquc  judicia  publiea  excrcebantur  in 
foro,  teste  r.icerone,  nninlil.  1.  3.  cl  aliis.  Unde 
forensis  opponilur  domestico,  quasi  publicuni 
privalo.  Et  scimus  Cieeronem  eausas  suorum 
cgisse  in  foro ,  non  rerum  venialium  ,  sed  cau- 
sarum  ,  quoe  in  publico  loco .  velut  suo  foro 
traclanlur. 

Quarto,  Raron.  ex  Dionisio  Halicarn.  1.  lu  con- 
vnitus  fomists  censet  fuissc  eos ,  quihu9  stati> 
pcraiiinim  diebus  populusconveniebat  ad  sacra 
ci  ludos  Dianoa  :  ubi  (l(>inde  prrcsto  crant  judices. 
qui  lilesdceiderentet  componerent.  Aul  potiu^. 
inquil,  apud  Uuram  com-cntiis  forcnsrs  illieranl. 
cum  proconsul  in  quibusdam  provjncia'  civitaii- 


:;00  COMMENTAMA  IN  ACTA 

bus,  quac  sibi  ad  hoc  peragendum  commotlio- 
re$  vidcbaniur,  cerlis  diebus  consistens,  per  se 
vel  legatos  causas  comprovincialium  cognos- 
cens,  judicia  exercebat,  el  per  seutentiam  dc- 
liniebat.  Heminit  horum  Cicero  1.  3.  epist.  G. 
<  t  8.  et  Josephus  \h.  Antiq.  c.  10.  Sic  in  Hunga- 
ria  ,  aliisque  regnis,  liies  ct  causee  graviores 
diflferuntur  usque  ad  comilia  regni,  in  quibus 
a  regni  proceribus  deciduntur.  Terlius  sensus 
caeteris  planior  vidctur  et  communior. 

39.  Sl  QUID  AUTEM  ALTEBIUS  REI  QU.EKITIS,  J  gl\V 

vioris,  ad  bonum  et  quietem  publicam  spcc- 
lantis. 

I.\  legitima  Ecclesia,  in  coetu  et  comitiis  pro- 
vincia?,  vcl  populi,  lcgitime  a  lege,  vel  Magis- 
tralu  indictis,  voterit  absolvi,  ]  id  est,  definiri, 
vcl  transigi  ct  componi.  Legitimam  opponit  tu- 
multuarise ,  quam  hic  ipsi  per  seditionem  con- 
Ilarant.  Ita  Gagneius,  Valabl.  et  alii.  AddilChrys. 
lios  coelus  ter  in  mensc  fieri  solitos.  Baron. 
vero  ex  Epiphanio  haeresi  30.  per  Ecciesiam 
accipit  Synagogam  Judeeorum.  q.  d.  Si  quidJu- 
daicae  qucestionis  liabetis  circa  Judceos  ellegcm 
Mosaicam  ,  qualis  videtur  esse  hcec  quam  Pau- 
lo  Judeeo  intentatis,  adite  Synagogam  Judeeo- 
rum  ,  ibi  ea  optime  decidelur.  Judaei  enim 
Ephesi  habitantes,  ejusdem  civitatis  municipes 
crant,  ac  proinde  privilegiis  civium  poiieban- 
lur,  et  Ephesii  dicebantur,  teste  Josepho  1.  2 
contra  Appionem.  Verum  sic  scriba  hic  magis 
irritasset  furentem  populum  :  ille  enim  oderat 
Judaeos,  quasi  Diance  suae  hostes.  Prior  ergo 
sensus  est  planior. 

ZiO.  Nam  et  periclitamur  argui  seditionis.  ] 
Percellit  eos  metu  Imperatoris  et  proconsulis, 
qui  in  auctores  hujus  tumultuarii  concursus  et 
seditionis  sit  inquisilurus,  de  iisque  pocnas 
sumpturus. 

CUM    NULLUS    OBNOXIUS  SIT,  ]  «tios  ,  id  CSt  reilS. 

q.  d.  Cum  nemo  sit  in  culpa,  cum  nullus  sit 
turbator,  reip.  proditor ,  seditiosus,  ob  quem 
hic  concursus  sit  factus  ,  ut  propterea  eum  ex- 
cusare  possimus,  ejusque  rationem  reddere 
proconsuli.  Enorme  enim  crimen  debet  esse , 
ob  quod  totus  populus  concurrat  et  insurgat. 
Secundo,  atTio;,  non  ad  hominem,  sed  ad  rem 
causamque  referri  potest.  q.  d.  Cum  nulla  sit 
causa  per  quam  excusare  possimus  hunc  po- 
puli  concursum.  Ita  Gagneius ,  juxta  illud  Eus- 
tath.  Odyss.  «  Srus  6  payoj  uina.  K.aUi/x£xo>.  Estreus 
asscribens  crimina  Caliimacho. 

Dimisit  Ecclesiam,]  coetum  populi.  Nota. 
Multa  et  magna  hic  et  alibi  omittit  Lucas.  Nam 
tantum  ilinera  Pauli,  et  capita  rerum  in  iis 
gestarum  summalim  percenset.  Sic  cap.  9. 
omittit  profectionem  Pauli  recens  conversi  in 
Arabiam,  redilum  in  Damascum,  post  annos 
tres,  accessum  Hicrosolymam ,  reprehensio- 
nem  Petri,  qucetamen  recenset  Paulus  Galati  1. 
et2.  Sicl.  Cor.  11.  24.  ait  Paulus.  A  Judceis 
quinquics  quadragenas  una  rninus  accepi ,  de  qui- 
bus  Lucas  ne  verbum  quidem.  Cumque  Paulus 
ter  se  caesum  virgis  dicat,  de  unica  tantum  fla- 
gellatione  facta  Phillippis  ,  idem  meminit  c.  16. 
De  terno  naufragio;  item,  quo  Paulus  ait  se 
nocteet  diein  profundo  maris  fuisse,  nil  habet 
Lucas  :  nam  naufragium  quod  c.  27.  recenset, 
contigitpost  scriptam  epistolam  ad  Corinthios. 
Sic  decathedraPelri  Antiochena,Romana,  aliis- 
que  ejus  gestis  altum  silentium  est  apud  Lucam. 
Pari  modo  hic  Ephesi  omisit  pugnam  Pauli  cum 


APOSTOLORUM.  Cap.  XIX. 

bestiis,  i\v  qua  Paulus  1.  Cor.  15.  32.  aii:  Slse- 

cundumhomincm  (idcst,  humana  audacia,  con- 
tentione  et  robore ,  sive  quantum  homini  est 
possibile)  ad  bcslias  pugnavi  Ephesi,  quid  mihi 
prodest ,  si  morlui  non  rcsurgunl  ?  Nam  quod 
Theoph.  OEcuin.  Anselm.  ct  cx  cis  alii  recentio- 
rcs  (  quorum  unus  alium,  quasi  ovis  ovem  se- 
quilur  )  hanc  pugnani  metaphoricc  accipiunt 
pro  contentione,  quam  Paulus  habuit  cum  De- 
metrio  et  argenlariis,  quos  ob  saeviliam  et  fu- 
rorem,  atque  ob  carnalcm  et  bestialcm  vitarn 
(  qua  carni  dediii  ita  vivebant,  ac  si  non  esset 
resurrectio  et  allcra  vita  in  coelis  )  vocelbestias, 
cerium  cst  eos  crrare.  Nam  cpislola  ad  Corinth. 
ih  qua  pugnee  hujus  mcminit,  scripta  estEphe- 
si,  ul  palet  ex  eo  quod  ait  1.  Cor.  1G.  8.  Perma- 
nebo  autem  Ephesi  usque  ad  Pentecosten.  Rursum 
scripta  est  ante  contenlionem  cum  Demetrio  : 
posteam  enim  statim  Ephesodiscessit,  ut  patet 
c.  20.  1.  ita  Baron.  et  alii  passim.  Quocirca  non- 
nulli,  ut  Arias,  censcnt  hanc  pugnam  Pauli  cum 
bcstiis,  fuisse  concerlalionem  quam  habuit  cum 
Judaeis  ,  et  filiis  Scevce  exorcistis  ,  vers.  9.  etlS. 
Verum  id  minus  est  probabilc.  Exorcistis  enim 
fuit  concertatio  cum  diabolo  ,  qui  in  eos  insiliit, 
non  cum  Paulo,  qui  tacuit:  cum  Judceis  autcm 
ad  praedicationem  Pauli  se  indurantibus  non 
certavit  ipse.  Sed  discedens  ab  eis  segregavit  disci- 
pulos  ,  quotidie  disputans  in  scola  tyranni  cujus- 
dam ,  ait  Lucas.  Longe  majus  certamen  ftrit 
Paulo  cum  Judeeis  in  Derbe,  Lystra,  Corintho, 
uti  audivimuscap.  \h.  15.  etseq.  ettamen  nus- 
quameos  vocavitbestias. 

Quare  verius  vidctur,  ad  litteram  Paulum 
Ephesi  objectum  fuisse  bestiis.  Primo,  quia  id 
proprieverba  ejus  jam  recitatasonant.  Secundo, 
quia  aliae  expositiones  sunt  improprice,  nec  so- 
lido  fundamento  niluntur.  Tcrtio,  qui  cumple- 
rique  Martyres,  multique  Pauli  discipuli  et  disci  • 
pulee,  inter  quas  fuit  S.  Thecla,  objecti  fuerint 
bestiis,  decebat  ut  et  Paulus  eorum  Antesigna- 
nusetdux,  eisin  hacrepraeiret,  darelque  exem- 
plum.  Fuit  enim  ipse  tentatus  et  consummatus 
peromnia.  Quarto,  quia  ita  explicant  Theodor. 
Amb.  Arboreus  etMarian.  1.  Cor.  15.  Favet  quo- 
que  Chrysost.  dumbestiasnonnisibestiasinter- 
pretatur,  esto  ambigue  loquatur.  Aitenim :  Quid 
est  secundum  hominem  ?  quantum  ferilatis  in  ho- 
mines  cadit,  depugnavi  cum  besliis.  Ubi  interpre- 
tatur  t6 secundum  hominem,  non  autem  to  pu- 
gnavi  cum  bestiis,  quasi  per  se  clarum,  ut  so- 
nat  accipiendum.  Quinto,  quia  idcirco  dixit  1. 
Corinth.  h.  9.  Spectaculum  (graece  9-terpov,  id  est, 
theatrum )  facti sumusmundo,  et  angelis ,  et  homi- 
nibus.  q.  d.  In  theatro  bestiis  objecti ,  facti  su- 
mus  spectaculum  hominum,  Dei  et  angelorum. 
In  theatris  enim  spectabantur  hominum  et  fera- 
rum  pugnae,  gladiatores,  etbestiludia,  utisanc- 
tus  Ignatilis  Pauli  assecla,  post  cum  Romae  ii 
Trajano  adbestias  damnatus,  in  amphitheatrum 
productus,  videns  circumfusam  spectantium 
turbam,  eamque  salutans  :  O  Romani,  inquit, 
in  theatrum  hoc  prodeo ,  vobisque  spectaculum  fio, 
non  ob  crimen  aliquod,  cum  nihil  morte  dignum 
commiserim  ;  sed  ut  per  leones  ad  Deum  perveniam, 
eoque  fruar ,  cujus  insatiabili  teneor  desiderio. 
Unde  et  subdit  Paulus  :  Tanquam  purga- 
menta  (  Siantp  xaSap//.aT«  ,  id  est ,  tanquam  anathe- 
mata  et  diris  devota  capita )  hujus  mundi  facli 
sumus,  omnium  peripsema.  q.  d.  Facti  sumus  ut 
piaculares  hostiee,  detrimenta  mundi,  et  bestia- 


COMMENTARIA  1N  AGTA 

nim  pabula,  quasi  viia,  luce,  acre  et  terra  hac 
jnrtigni,  ideoque  in  ferrarum  ventre  detrutlen- 
di  et  sepeliendi. 

Diccs  Primo.  Non  est  credibile  Paulum  pro- 
prie  pugnassc ,  id  cst,  dimicasse  cum  bcstiis,  ut 
ipsc  ait,  eslo  eis  sit  objectu». 

Resp.  iYipuft«xav  »  id  est,  pugnare  cum  besliis, 
idem  est  qu'od  hestiis  objici :  quia  enim  pleriquo 
reorum  ita  obiiciebantur  bestiis,  ut  cum  eis 
depugparent  ad  spectantium  voluptatem  (popu- 
Ina  enim  niagis  spectare  avcbat  has  pugnas  ct 
liestiludia,  quani  nudas  liominum  devoraliones) 
binc  pngnare  cinn  beatiis,  idem  est  quodbestiis 
objici,  ut  patet  e.v  Actis  Martvrum.  Unde  sanc- 
iiis  Ignatius  epist.  11.  ad  Epnesios  ait:  Ut  me- 
rcar  Homee  cum  bcstiis  dimicarc ,  id  est,  bcstiis 
objici,  ab  eisque  laniari. 

Dices,  Secundo,  Pauhis  erat  civis  Romamis, 
ac  proinde  jure  Romanomm  non  poterat  ad  bcs- 
tiasdamnari. 

Resp.  eum  objectum  fuisse  bcstiis,  non  per 
legitimum  judicem  etjudicium,  sed  per  furorem 
populi.  Rem  gestam  narrat  Nicephorus  1.  2.  ca- 
|uil  25.  ex  antiquis  Pauli  Aclis,  quae  citat  pro- 
batque  Origen.  I.  l.Periarch.  c.  2.  Vcrum  cnim 
i  ero,  ait,  qui  profectiones  Paulidescripscrunt,  eum 
quam  pluriina  alia  sirnul  ct  fccisse  et  passum  esse, 
tum  lioc  quoque  cum  Epkesi  csset ,  de  eo  memoriee 
mandarunt,  Cum  ibi  principem  locum  Hierony- 
mus  obtineret,  multa  cum  tibertate  Paulus  est 
concionatus :  quare  Hieronymus  illumbenc  quidem 
it  diserte  dicere ,  orationcm  ejas  non  esse  eorum 
temporum  tcstatus  cst.  Plcbs  quidcm  ccrte  perin- 


APOSTOLORUM.  Gap.  XX.  301 

solentiam  et  furorem  Paulo  compedibus  injectis. 
(nrceri  eum  includit,  ut  teonibus  vorandus  objice- 
relur.  Ibi  tum  Eubula  et  Artcmilla,  clarorum 
Bphesi  virorum  conjugcs  fidem  edocta:  a  Paulo 
(  noctuenim  ad  eum  veniebant  )  divini  lavacri  gra- 
tiam  ab  co  petunt.  Itaque  virtute  divina  ulque  an- 
gelici  satellitii  ministerio,  catiginem  noclis  cxu- 
bcranlia  splendoris  iltustrante ,  Paulus  ferreis 
compedibus  libcratus,  illas  divino  baplismo  adlit- 
lus  maris  initiat ,  et  cum  id  nemo  omnium  quibus 
custodice  cura  mandata  fucrat ,  sensissct ,  ad  vin- 
i  nla  rursum  sua  in  quibus  esca  leonibus  asserva- 
batur ,  rcdit.  Sed  enim  ingenti  magnitudine  el 
robore  intokrando  leo  conlra  ipsum  immissus ,  in 
arenam  quidem  illc  procurrit,  sed  ad  Pauli  pedes 
consedit.  Et  cum  ilidem  alia:  immanes  ferx  immit- 
tircntur,  ne  tangcrequidemilla sacrum  corpus ad 
orationcm  ercclum,  atquc  compositum  suslinuit. 
Ilis  ita  actis,  de  repentc  fragore  multo  veliemens 
quaidam  supra  nalura  ordinem  grando  decidens  , 
mullorum  simul  ct  virorum,  et  ferorum  animatium 
comminuit  capita,  ipsiusque  Uicronymi  aurcm 
amputat  :  qui  deinde  cum  suis  pcr  Paulum  Deo 
concitiatus,  satutiferum  suscepit  lavacrum  :  leo 
autem  iile  profugus  in  monles  proximos  evadit  : 
el  Paulus  inde  in  Macedoniam  et  Grceciam  trans- 
misit,  alque  ita  tandem  Hierosolymcnn  proftcisci- 
lur.  Mirandum  non  est ,  Lucam  hanc  Pattli  cum 
belluis  pugnam  rcliquis  cjtts  aclis  non  inseruissc : 
nam  etsi  cx  Evangclistis  solus  Johannes  Lazari  re- 
suscilationem  commcmorat ,  minus  tamen  de  ftde 
vcritateque  ejus  ambigendum.  Uucusque  Nicc- 
phorus. 


CAPUT  VIGESIMUM. 

SYNOPSIS    CAPITIS. 

pAtJLus  Epheso  discrdens,  per  varias  Asi.t.  i-T  GrjEci;e  urbes  pergit  in  Macedoniam  ; 

inde  Troadem,ubi  Eutychdm  a  morte  revocat:  inde  Miletum  ;  quo  Seniores  Epiiesi 

accersens,  eis  ecclesiam  commendans  ultimum  vale  dicit. 
NOTA.  OMNIA  QU/E  hoc  CAPITE  et  deinceps  narrat   Lucas  usque  AD  CAP.  28.  ET  ULTI- 

MUM,  GESTA    SUNT  UNO  EODEMQUE  ANNO  ,  SCILICET  CHRISTI  5.  NeRONIS  2.  VlDE  CllRO- 

NOTAXIN. 

^ostquam  autem  cessavit  lumultus ,  vocatis  Paulus  discipulis  ,  ct  exhortatus 
[cos ,  valedixit ,  et  profectus  est  ut  iret  in  Macedoniam.  2.  Cum  autem 
perambulasset  partes  illas ,  et  exhortatus  eos  fuisset  multo  sermone  ,  venit 
uid  Graciam.  3.  Ubi  cum  fecisset  menses  tres ,  factae  sunt  sunt  illi  insidia- 
^a  Judseis  navigaturo  in  Syriam:  habuitque  consilium  ut  reverterelur  per 
Macedoniam.  4.  Comitalus  est  autem  eum  Sopater  Pyrrlii  Berceensis  , 
^Thessaloniccnsium  vero  Aristarchus ,  ct  Secundus  et  Gaius  Derbeus ,  et 
Timotheus  :  Asiani  vero  Tichicus  ct  Trophimus.  5.  Ili  cum  proecessissent,  sustinuerunt  nos 
Troade :  6.  nos  vcro  navigavimus  post  dies  azymorum  a  Philippis  ,  et  venimus  ad  eos  Troadem 
in  diebus  quinque,  ubi  demorati  sumus  diebus  scptem.  7.  Una  aufem  sabhati  cum  convenisse- 
nuis  ad  frangendum  panem  ,  Paulus  disputabat  cum  cis  ,  profecturus  in  crastinum  ,  protraxitquc 
sermonem  usque  in  mediam  noctcm.  8.  Erant  aulem  lampadeseopiosae  io  ccenaculo  ,  ubi  traraus 
oongregati.  9.  Sedens  autem  quidam  adolesccns  noniine  Eutychus  super  fenestram  ,  cum  mcr- 
geretur  somno  gravi ,  disputante  diu  Paulo  ,  ductus  somno  cecidit  de  tertio  ccvnaculo  dcorsum  . 
et  sublatus  est  mortuus.  10.  Ad  quem  cum  descendisset  Paulus,  incubuit  super  cum:  et  com- 
ploxus  dixit:  Nolite  turbari ,  anima  enim  ipsius  in  ipso  est.  I  I .  Ascendcns  autcm  ,  frangensquc 


M  COMMENTARIA  IN  ACTA  APOSTOLORUM.  Cap.   XX. 

panem  ,  et  guslans ,  satisque  allocutus  usquc  in  luccm  ,  sic  profectus  est.  12.  Adduxcrunl  aulem 
pucrum  vivcntcm  ,  et  consolati  sunt  non  minimc.  13.  Nos  autem  ascendenlcs  navem  ,  naviga- 
vimus  in  Asson ,  indc  suscepturi  Paulum:  sic  enim  disposuerat  ipse  pcr  terram  itcr  facturus. 
14.  Cum  autcm  convenissct  nos  in  Asson  ,  assurapto  co  ,  venimus  Mitylenen.  15.  Et  indc 
navigantcs ,  sequenti  die  vcnimus  contra  Chium  ,  et  alia  applicuimus  Samum  ,  et  sequenti  die 
venimus  Miletum.  1 G.  Proposuerat  enim  Paulus  transnavigare  Ephesum  ,  ne  qua  mora  illi  fierel 
in  Asia.  Festinabat  enim  ,  si  possibile  sibi  csset,  ut  diem  Pentecostes  faceret  Hierosolymis. 
17.  A  Milclo  autcm  miltens  Ephesum,  vocavit  majores  natu  Ecclesise.  18.  Qui  cum  venissent 
ad  eum  et  simul  essent ,  dixit  eis:  Vos  scitis ,  a  prima  die ,  qua  ingressus  sum  in  Asiam  , 
qualiter  vobiscum  per  omne  tempus  fuerim.  19.  Serviens  Domino  cum  omni  humililate ,  et 
lacrymis,  et  lentalionibus,  quse  mihi  acciderunt  ex  insidiis  Judseorum  :  20.  quomodo  niliil 
subtraxerim  utilium  ,  quominus  annuntiarem  vobis ,  et  decorem  vos  publice  ,  et  pcr  domos , 
21 .  testificans  Judfcis  atquc  Gcntilibus  in  Deum  ponnitenliam  ,  et  fidem  in  Dominum  nostrum 
Jesum  Christum.  22.  Et  nunc  ecce  alligatus  ego  spiritu ,  vado  in  Jerusalem  ;  quse  in  ea  ventura 
sint  mihi ,  ignorans:  23.  nisi  quod  Spiritus  sanctus  peromnescivitatcs  mihi  prolestatur,  dicens: 
quoniam  vincula  ,  et  tribulationes  Hierosolymis  me  manent.  24.  Sed  nihil  horum  vereor :  nec 
facio  animam  raeam  pretiosiorem  quam  me ,  dummodo  consummem  cursum  meum  ,  et  minis- 
terium  verbi  ,  quod  accepi  a  Domino  Jesu ,  testificari  Evangelium  gratise  Dei.  25.  Et  nunc  ecce 
ego  scio ,  quia  amplius  non  videbitis  faciem  mcam  vos  omncs,  per  quos  transivi  prcedicans 
regnum  Dei.  26.  Quapropter  contestor  vos  hodierna  die,  quia  mundus  sum  a  sanguine  omnium. 
27.  Non  enim  subterfugi ,  quominus  annuntiarem  omne  consilium  Dei  vobis.  28.  Attendite 
vobis  ,  et  universo  gregi ,  in  quo  vos  Spiritus  sanctus  posuit  Episcopos  ,  regere  Ecclesiam  Dei , 
quam  acquisivit  sanguine  suo.  29.  Ego  scio  quoniam  intrabunt  post  discessionem  meam  lupi 
rapaces  in  vos,  non  parcentes  gregi.  30.  Et  ex  vobis  ipsis  exurgent  viri  loquentes  perversa,  ut 
abducant  discipulos  post  se.  31.  Propter  quod  vigilate,  memoria  retinentes,  quoniam  per 
triennium  nocte  ef  die  non  cessavi ,  cum  lacrymis  monens  unumquemque  vestrum.  32.  Et  nunc 
commendo  vos  Deo,  et  verbo  gratise  ipsius,  qui  potens  est  sedificare,  et  dare  hsereditatem  in 
sanctiGcatis  omnibus.  33.  Argentum  etaurum,  aut  vestem  nullius  concupivi  ,  sicut  34.  ipsi 
scitis  :  quoniam  ad  ea  quse  mihi  opus  erant,  et  his  qui  mecum  sunt ,  ministraverunt  manus  ista\ 
35.  Omnia  ostendi  vobis,  quoniam  sic  laborantes  ,  oportet  suscipere  infirmos  ac  meminisse  verbi 
Domini  Jesu ,  quoniam  ipse  dixit:  Beatius  cst  magis  dare  quam  accipere.  36.  Et  cum  hsec 
dixisset,  positis  genibus  suis  oravit  cum  omnibus  illis.  37.  Magnus  autem  lletus  factus  cst 
omnium  :  et  procumbentes  super  collum  Pauli  osculabantur  eum ,  38.  dolentes  maxime  in  verbo , 
quod  dixerat,  quoniam  amplius  faciem  ejus  non  essent  visuri.  Et  deducebant  eum  ad  navem. 

1.  Exiiortatus  eos.  ]  Graece  tantum  est  jrpc«xar  Tjt  iret  in  Macedontam,  ]indc  iturus  Ilieroso- 

Xtei/ievoi ,  id  esl ,  vocans  :  unde  ex  Graeco  exci-  lymani ,  ut  ipsedestinavit  c.  19.21. 

disse  videtur  aliera  vox  vicina  xpt  ww^e^^s »  3.  Fact^  suntilli  insidi/e  a  Jud/eis.]  Nimirum 

id  est  et  exhortatus ;  vel  ,  ut  Syrus,  consolatus  obsederunt  vias  ,  ut  eleemosynas  ,  quas  defe- 

fos  :    ideo  enim    voeavit    eos  ,  ut  exhortaiv-  rebat  fidelibus  in  Jerusalem,  eriperent ,  ait  Dio- 

tur  et  consolaretur  in  lanta  Demelrii  seditione  nys.  etuteum  occiderent,  ait  Lyran. 

et  tumultu.  h.  Comitatus  est  autem  eum.  ]  Graeca  addunt , 

Valedixit,  ]  «ff7tao«/«EV8s.  Syrus  dcosculatus  eos.  usque  ad  Asiam. 

Pagnin.   et  Tigurina,   complexus  eos.   Solebant  Sopater.  ]  Nonnulli  legunt  Sosipatcr,  hicenim 

enim  Chrisliani  primitus  se  salutare  in  osculo  percrasin  Alcituv Sopalcr.  Fuit  hiccognalusPau- 

sancio,  idest,   amplectando  sese  invicem,  uti  li,  ut  patet  Rom.  16.   21.  ita  S.  Chrysost.  Theo- 

etiamnum  eorum    exemplo    faciunt  Religiosi.  pbyl.  Origen.  et  alii  in  Rom.  c.  16.  Asscriptus 

Vide  dicta  ad   illud  :  Salutate  invicem  in  osculo  est  Sanctis  in  Martyrol.  25.  .Tunii. 

sancto,  1.  Cor.  16.  20.  ct  2.  Cor.  13.  12.  Pyrriii  ,  ]  scilicet  filius;  vel,  ut  Sedullius  legit, 

Profectus  k.st.  ]  Sapienter  cedens  furori  Dc-  pater. 

melriet  argentariorum,  ne  in  Christianos  om-  Beroeensis.  ]  Beda  hoc  cognomen  ad  Sopa- 

nes  insurgerent,  eosque  mactarent  ;  se  vero  trem  refert,  non  ad  Pyrrhum.  q.  d.  Sopater  pa- 

aliis  provinciis  et  laboribus  reservans.  Ita  sanc-  Iria  erat  Beroeensis.  sive  natus  Btrrese  :  Jict-l 

tus  Athanasius  sciens  se  unum  quacri  ab  Arria-  Ado  et  Usuardus  in  Mariyrol.   25.  Junii  legunt 

nis,  ac  in  suo  capite  verti  rem  Chrislianam  de  Pyrrlu-Berosensis ,   quasi  civitas   haec  dicla  sit 

iiomusio,   prudenter  ubique  fuga  se  subduxit,  1'yrrhi-Boerrceea.  Verum  de  urbe  hujus  nominis, 

vitamque  pene  omnemin  exilio  et  latcbris  egii;  nibil  uspiam  reperi. 

ac  fugiendo  ,  hoslium  furorem  frcgil  et  supe-  Tychicus.  ]  Hic  fuit  adminisler  Pauli  in  perfe- 

rarit.  nndis  lilleris  et  mamlalis   ad  absenies.  Unde 


COMMENTARIA  1N  ACTA 

Paulus  eum  voeat  charissimum  fralrem,  flde- 
jem ministrum  »i  conservumin  Domino,  Ephe- 
sion.  6.  21.  Colos.  h>  7.  Sanclis  asscriplus  est  in 
Martyrol.  Rom.  dic  29.  Aprilis. 

Tropmmus.  ]  Hic  fuit  Ephesius  ex  Gentilibus 
oriundus :  unde  propter  eum  captus  csi.  Paulus , 
suspicantiluis  Judceis,  quod  Trophimum  Genti- 
lem  induxissct  in  icmplum  eorum  ,  c.  24.  29.  Dc 
<-o  sic  legimus  in  Martyrol.  Rom.  29.  Decemb. 
Arelate  natatis  s.  Trophimi,  citjus  mcminit  sunc- 
ttu  Paulus  <id  Timoth,  scribens,  qui  ub  eodem 
Apostolo  Episcopus  ordinatus  prafutee  ttrblprtmus 
ad  Evangelium  pratdicandum  directus  cst  :  ex 
cujus  pradicationis  fonle,  ut  S.  Zosimus  Pupa 
scrlbit ,  tota  Gatlta  fldei  rtvulos  accepit3quB  de 
causa  Arelatensia  Ecclesia  <lc  primatu  Galliae 
contcndit,  uti  fuse  hie  narral  Lorinus. 

6.  Navigavimus  postdies  azymorom.  ]  Hinc  pa- 
tct,  hoc  lempore ,  puta  anho  Chrf  sti  56.  adhuc 
apud  Christianosvigtrisselegalia,  saTtemnomine 
et  umbra  tenus.  Estd  enim  Christiani  celebra- 
renl  Pascha,  non  tamcn  dics  azymormm  :  lii 
ergo  erant  Judaict. 

Nota.  Lucas  hic  mutat  personam  tertiam  in 
primam,  dicens  navigavimus^  idque  facit  usquc 
ad  finem  libri.  Undc  liquet,  Lucam  hucusquc 
abfuisse  a  Paulo  jbicvero,  cum  ad  Graeciam 
rediit  Paulos  ,  rursum  ei  adhaeslsse  :  eum  enim 
cumcseteris  Paulus  assumpsii  socinm  itiperis  c 
Greecia  Hierosolymam  s  indeque  Romam.  Vide 
dicia  c.  16.  10.  Causam  ,  cur  Lucas  hic  rursum 
ndhaeserit  Paulo ,  Silet  LuCas  ex  modestia,  sed 
explical  Paulus  2.Cor.8,  19.  scilicetquod  Luca> 
apud  Graecos  tumex  medicina,  tumexprobitate 
etflde,  lum  cx  scriplo  Evangclio  cclebris,  ab 
Ecclesiis  eiectus  esset  comes  peregrinatfonis 
1'auli,  ad  perferendas  eleemosynas  fidelium 
Achaiae  <i  Macedonias  in  Jerusalem.  Prodenler 
enim  nolebal  Paulus  eas  perferre,  sed  latorem 
designari  ab  Ecclesiis,  nc  quissuspicariposset, 
eum  quid  <-x  iis  In  buos  vel  aliorum  usus  con- 
veriisse,  ul  ipse  ibidem  ait. 

'.  Una  Auii-.M sauiiati, ] id  est, prima diehebdo- 
mad;c  ( <|iia'  ;i  praecipua  dic  vocatur  sabbatum ) 
m>I  prlmadieposl  sabbatum,  puta  Dominica  : 
nnde  in  ea  Paulus  celebravit  Eucharistiam ,  ad 
quam  Ddeles  <lc  more  convcnerunt.  IiaS.  Chrys. 
Deda  etS.  Aug.  epist.  86.  Vidc  dicta  1.  Gorinth. 
16.  i.  Fuit  hasc  Dominica  una  cx  iis,  qiue  in- 
ler  50.  dies  a  Paschate  usque  ad  Pcntccosien 
intercurrunt :  et  hoc  respectu  a  Chrysost.  voca- 
lur  Pentecoste ;  alioqiii  nonfuisse  ipsam  Domi- 
nicain  Pentecosles,  patel  exv.  16.  ubifestinat 
Paulus ,  m  PentecOsten  celebrel  Hierosolymae. 

An  frangkndum  panem,]  noii  corporalem  ,  ut 
vult  Lyran.  el  alii  ;  scd  sacrum,  puta  ad  ccle- 
brandam  et  sumendam  Eucharistiam,  et  post 
fam  Agapen.  lia  Sjrus  el  S.  AugusL  epist.  86. 
quin  et  Calvinus  et  RulHngerus  hic.  Vidc  dicta 
c.  2.  A6.  Nota  hic  primeevum  morem  celebrandi 
Missam  in  Dominica,  ad  quam  conveniebant 
omnes  Bdeles,  in  eaquecommunicabant :  quod 
rteinde  praecepto  universali  sanxit  AnaclelusPa- 
pa  quartus  a  s.  Pctro,  ut  babetur  in  ejus  dccrc- 
Hs  2.  queest.  7.  c.  Lalct. 

PBOTRAXITQTJB  si  UMONEM  VSon:   IN  MEDIAH  NOC- 

rBM-  ]  Prhnitus  enim  cxcmplo  Chrisii ,  Eucha- 
nsua  celebrabatur  vespere  postscrmoncm  sive 
'•xhortationcm,  eratque  et  vocabatur  cccna  Do- 
ininlca,  Paulus  ergoultimum  valedicturus,  pro- 
traxit  scrmoncm  in  mcdiam  noctem.  Dbi  Nota 


APOSTOLORUM.  Cap.  XX.  J03 

fcrvorcm  Pauli  in  praedicando  ,  et  vice  versa 
populi  in  audiendo  devotionem,  ui  audirenttu- 

buin  illum,  et  amubilem  vuttum  intuerentur,  ait 
Chrysost.  Porro  inccrlum  <'sl  an  haec  no.x  et 
vespera  fuerit  pravia  ,  et  princi|)ium  di<i  ct  lu- 
cis  Dominica?,  an  scquens,  diemque  t<iininari> : 
festam  enim  habebat  duas  vesperas  ,  pnta  pri- 
inaiii  et  sccuiidam ,  uti  ctiamnum  babet  inOffl- 
<io  Ecclesiastico.  Terminantem  accipere vide- 
tur  S.  Ilicron.  epfst.  28.  ad  Lucinum  ,  diccns  : 
I  tinam  omni  tempore  jejunure  possemus ,  quod  in 
Actibus  Aposlolorum  diebus  Pcntccostes ,  el  die 
Dominico  Apostolum  Paulum  ct  cum  eo  eredentes 
I '  'dsse  tegimus.  Ncc  tamcn  Manichaia  lueresis  ac- 
cnsandi  sunl  (  qui  docuerunt  di<:  Dorninico  essc 
jejunandum,  etiamsi  ncmo  sit  communicatu- 
iii  s )  cum  camalis  cibus  prwferri  non  debuerit  spi- 
rilualis.  Jcjunarunt  ergO  die  Dominica  ,  non  ob 
praeceptum  ,  sed  ob  reverentiam  Bucharistias  , 
quam  sumpturi  crant.  lejunium  aulem  nullum 
est  die  inchoante ,  sed  Bniente.  Ergofiniente  die 
Dominica  cclebrarunt  Eucliarisiiam,  non  in- 
cboante. 

8.  Lampades  COiMOSyE.  ]  Tum  ad  pellcndas  no< •- 
tis  tenebraSjtum  ad  dccoranda  mysleria  et  c<- 
lebrationem  Eucharistiae,  uti  etiamuum  cereis 
altaria  colluccnl  in  MiSSa  ,  dc  qno  rilu  vidc  Ra- 
ron.  hic. 

9.  DUCTUS  SOBHO  ,  ]    yxTiji/0-!;  h-o  xvt  tntvou,   id 

cst,  victus  u  somno,  ait  Rudaeus.  Nam  sermo 
Pauli  prolrahci>atur,  in  mcdiam  noclem.  Ccle- 
bre  cst  exemplum  Machetis  in  Collationibus 
spiritualibus  pervigiliis  ,  apudCassianum  lib.  5. 
dc  Instit.  rcnunt.  cap.  29. 

10.  Cf.cidit  de  tertio  coenacclo.  ]  Syrus  ,  de 
tcrtia  contignatione.  Casus  et  mortis  Eutychi 
S.  Chrysostom.  auctorem  facit  diabolum,  ut 
fcstum  lioc  gandiumque  Christianorum,  etfruc- 
tum  concionis  Pauli  interlurbaret ,  et  tam  tristi 
cventu  funestaret 

Inccbuit  srPER  Ei'M.  ]  ct  Syrus,  cecidit  supcr 
cum,  inslar  Eliac  3.  Reg.  17.  21.  Et  Elisa.>i  4.  Rcg. 
U.  2>U.  qui  incumbentcs  puero  morluo  ,  eum 
suscitarunt ,  ita  Bcda. 

Et  complexus  ,  ]  Vox  Gra3ca  ro/Mrspila6«S»  ,  id 
cst,  circumplcxus  ;  notat  arctissimum  circum- 
quaque  Pauli  complcxum  ,  ut  viscera  suae  com- 
passionis  ,  charilatis  ct  misericordiae  in  cuni 
effundere  vefle  videretur.  S.  Eutychus  a  s.  Pauio 
resuscitatus;  seculus  cst  S.  Joanncm  Evangclis- 
lum  ,  Teia:  passus  in  Vaccms  in  Ilispania  ,  com- 
pleto  murlyrio  gloriosus  migrat  ud  Dominum 
anno  Christi  112.  ait  L.  Dcxter  in  Chronico. 

11.  Sic  profectus  est.  ]  Syrus,  tunc  profectus 
cst. 

12.  Et  consolati  sunt  non  minimf..]  Id  est, 
maximam  consolationem  aceeperunt.  Pulchre 
Reda  ,  Inter  vcrbu  ,  ait ,  pradicationis  occur- 
rit  occasio  ciirationis  ,  ut  dulccdinc  miraculi  el 
doctrimv  sermo  ftrmctur  ,  ct  vigiiiarum  labor  ar- 
ccatur,  rt  mcmoria  magistri  jam  disccssuri,  arc- 
lius  mcnlibus  infigalur. 

13.  Asson.  ]  Crbs  est  in  Tlolidc  juxla  Troadem. 
alio  nominedicta  Apolonia,  ait  S.  Hicron  in  Lo- 
cis  Hebraicis. 

Per  TERRAH  itfr  FACTCRUS.  ]  Chrysost.  pedibus 
pcr  lerram  ingrcssurus  hoc  cnim  cst  m%4uu*,  ni- 
mirum  pedibus  incedcre,  vel  pedestri  itinere 
ycnirc.  Undc  notat  Chrysost.  Paolum  pedibus 
iterfecisse,  socios  veronavigare  jussisse,nela- 
borcm  pedestris  iiineris  subirent.  Ita  S.  Fran- 


oiih  COMMENTARIA  IN  ACTA 

ciscus,et  viri  Aposlolici  incedunl  pedites, quau- 
ttimpossunt  exomplo  Christi,qui  pedibus  magno 
labore,  et  fatigatione  obambulabat  Judaeam  ei 
Galilseam  et  discurrebat  per  vicos  et  castella , 
ubiquecvangelizando  regnum  Dei  :nec  unquam 
equtasse  legitur,  sed  semel  asinovectus,  nimi- 
iiun  quando  ut  Messias  Rex  Judaei  ,  solenmi 
pom,Ki  ingressusest  Jerusalemindie  Palmarum. 
Pedes  ergo  ivit  Paulus,  tum  ut  pedestri  iii- 
nere  amicos  fideles  salularet,  tum  ut  utique 
evangehzaret  ,  tum  mortificalionis  studio  et 
cxemplo. 

14.  Assumpto  eo.  ]  Paulo  scilicet,  innavimnos- 
tram.  Ha  Syrus.  Onmia  haec  narral  Lucas  in 
[>rima  persona,  quia  ipse  omnibus  bis  interfuil, 
et  borum  pars  magna  fuit. 

15.  Chtijm.  ]  Insula  est  nota  intcr  Samum  et 
Lcsbum ,  praestaulis  vini  ferax,  quod  vulgoMal- 
vasinum  dicilur  ,  de  qua  Plinius  1.  14.  cap.  7. 

Samijm.  ]  Insula  est  in  mari  Ionio  ,  palria  Py- 
thagoraj  et  Sibyllae  Samiae ,  inventrix  vasorum 
lictilium,  quae  ihde  Samia  vocantur.  Undeillud 
Poetae. 

Ficlilibusccenasse  ferunt  Agathoclea  regem  , 
Alque  abacum  Samio  sa;pe  onerasse  luto. 

Agathocles  enim  ex  figulo  factus  rex  ,  in  figuli- 
nis  vasis  coenabat,  ut  semper  meminisset  se  fi- 
gulum  fuisse  et  figuli  filium. 

Atldunt  Graeca,  Syrus  et  S.  Chrys,  ac  diverti- 
mus  Trogyllum.  Porro  Trogyllum  est  promonto- 
rium  conlra  Samum  ,  habens  juxta  se  parvam 
insulam  ,  Trogyllum  pariter  appellatam.  lia 
Strabol.  l/i. 

Venimus  Miletum.  ]  Urbs  bsec  fuit  illustris  Jo- 
niae,  patria  Tbaletis,  lanarum  optimarum  ferti- 
lis  :  quae  inde  Milesia  dicebantur.  De  ea  aitPau- 
IbsS.  Timoth.20.  Trophimum  reliqui infirmum  Mi- 
leti  ;  quod  cum  verificari  non  possit  de  hoc 
Pauli  adventu  Miletum;  nam  Trophimus  Mileio 
eomitatus  esl  Paulum  Hierosolymam  usque,  ac 
propter  eum  ihidem  captus  est  Paulus  cap.  21. 
'29.  neque  eliam  de  ejus  itinere  quo  Hierosoly- 
mis  vinctus,  missus  est  Romam  ad  Neronem  , 
quae  prima  fuerunt  Pauli  Romana  vincula  :  in 
<io  enim  itinere  non  Milelum  ,  sed  Miletam  ,  sive 
Mallam  adnavigavit  cap.  ult.  v.  1.  hinc  sequitur, 
id  conligisse  post  prima  Romana  Pauli  vincula, 
postquam  scilicet  iis  libcr  Hispaniam  adiit,  ac 
Miletum  aliasque  Asiae  urbes  revisit  :  lunc  ergo 
Mileli  infirmum  rcliquil  Trophimum.  Unde  con- 
sequens  est,  epistolam  secundam  ad  Timolheuni 
non  e  primis,  uti  multi  volunt,  sed  e  secundis 
vinculis  Romos  a  Paulo  scriptam  esse,  ut  ibidem 
docui. 

Transmigrare  (praetervehi)  Epiiesum  .]  Vide  hic 
Paulum  instar  fulguris  ,  imo  instar  angeli  to.t 
urbes  ,  lot  gentes  ,  tanla  terrae  marique  spatia 
celerrime  pervolantem.  PraeclareS.  Chrys.hom. 
2.  de  laudibus  S.  Pauli :  Puulus ,  ait,  in  lerra 
gradiem  sic  se  agebat  in  cunctis  quasi  angclorum 
societate  frueretur.  Nam  passibili  adliuc  colliga- 
tur  corpori  illorum  perfectione  gaudebat ,  tanlis- 
que  fragilitatibus  subditus,  in  nullo  inferior  super- 
nis  virlutibus  apparere  certabat.  TSamel  lanquam 
pnnnatus  totum  docendo  per  volavit  orbem,  et  ve- 
lut  incorporeus  labores  omncs  periculaque  con- 
tempsit,et  quasi  jam  coelumpossidens  cuncla  pror- 
sus  terrena  despexit ,  et  tanquam  cum  ipsis  jam 
incorporcis  degeret  ,  ila  jugi  mentis  intentione 
vigilavit;  et  angclis  quidcm  scepe  diversarum  gcn- 


APOSTOLORCM.  Cap.  XX. 
tium  cura  commis.su  est  ,  scd  nullus  corum  ilu 
crcditumsibi  gubvrnavit  popalum,  ul  Paulus  uiu- 
vcrsum  gub< ■rnurit  orban  Mivhueli  gcns  commissa 
cst  Judworuiii,  Pauloverro  tcrrOi  acmuria,  atque 
universi  orbis  habilatio.  Et  mox :  Quomodo  non 
admtrabile  lioc  atque  improvisum  videtur  ,  cumex 
tenera  Lingua  sermo  prosilicns  mortem  fugat,  pec- 
cata  dissolvit ,  tenebras  ca.'cilalis  illuminat ,  et 
mutatione  mirifica  lerram  convertit  in  cozlum  ? 

Dif.m  Pentecostks.  ]  Ghristianae  et  ritu  Chris- 
tianorum  ,  ait  Epiphan.  haercs.  75.  Hugo,  Lyran. 
Cajet.  et  alii;  non  Judaicaa  ritu  Judaeorum.  Vide 
dicta  cap.  2.  1.  Ilinc  patcl  antiquitas  festi 
Pentecostes,  scilicet  a  lemporeS.  Pauli. 

19.  Serviens  Domino  cum  omni  iiijmii.itate.  ] 
Nihil  enim  admirabilius  ,  quam  in  tanla  Pauli 
sublimilale  tanla  humilitas.  Rara  avis  in  lerris. 
PraeclareS.  Greg.  1.  2.  epist.  hh.  adJoannemRa- 
vcnnalem  Episcopum,  pallium  sibi  arroganlem  : 
Decorari,  ait,  pallio  volumus,  forsan  moribus  in- 
decori ;  dum  nilul  in  Episcopuli  cervice  splendidius 
fulgct,  quam  liuviilitas,  pisescriim  siiissehumi- 
Jiat,  a  quibus  exagitatur  etcontcmnitur,  ut  idem 
ail  1.  2.  ep.  2h.  juxta  iliud  Psal.  9.  Vide  humilita- 
tem  mcam  de  inimicis  meis.  Vide  S.  Aug.  10. 
Confess.  cap.  h.  el  S.  Beru.  serm.  23.  et  42.  In 
Cant. 

Memorabile  est  quod  scribit  Sophronius  ,  vel 
potius  Joannes  Moscus  in  Prato  Spirit.  cap.  210. 
Duo,  inquit,  Episcopi  erant  in  sinmltale;  unus 
ex  cis  ut  illam  discuteret,  cum  Clero  processit 
ad  alterum,  ad  ejusque  pedes  procidit  dicens  : 
Ignosce  Domine ,  servi  lui  sumus.  Ille  victus  hac 
humilitatc  :  Tu  meus,  ait,  el  Dominus  et  pateres. 
Concludit  Moscus:  Et  vos  cum  habetis  inimicum, 
ita  facite,  et  vincetis.  Quare  majorcm  habel  glo- 
riam  humilis,  quamrex  quia  ab  omnibus  laudatur. 
Alia  similia  recensetcap.  202.  et  218.  et  219.Nola 
Apostolus  ait  humililatem  esse  servitium  Dei. 
Nulla  enim  re  magis  quis  sc  profitelur  servum 
Dci,  quam  si  se  profunde  non  tantum  ipsi,  sed 
ct  hominibus  quibusquepropter  Deum  humiliet 
et  subslernat.  Magna  potenlia  Dei  solius  et  ab  hu- 
mitibus  honoratur,  ait Ecclesiaslicus,cap.  3.21. 

Rursum  Nota-rocHm  omni  humilitate ;  non  enim 
sufficit  se  humUiare  in  una  re  obiter  et  scmel  , 
scd  in  omnibus  profunde  et  semper.  Humiliavit 
ergo  se  Paulus  in  corde,  in  verbo,  in  incessu, 
in  salutatione,  in  victu ,  in  vestitu  ,  casterisquo 
omnibus.  Addero omn<*  accipi  potest  pro  plena  et 
perfecta humUitate,  ut  sit  enallage,  qua  totum 
universale  ponilur  pro  toto  integro  ,  puta  omne 
pro  perfecto,  et  omnibus  ptrtibus  numerisquc 
absoluto.  Omnis  ergo  humilitas  cst  plena,  pro- 
funda,  ima  humilitas.  Sic  Exodi  33. 19.  ait  Deus 
Mosi  :  Ego  oslendam  omne  bonum,  id  esl,  sum- 
mum  bonum,  puta  meipsum  ,  tibi.  Hanc  didicit 
Paulus  a  Christo  eamque  verbo  et  exemplo  do- 
cuit  omnes  fideles,  Ephes.  v.  1.  Christus  enim 
cum  essetin  forma  Dei,  propter  eos  exinanivit 
se  per  omnem  vitam  ,  nasccns  in  praesepio,  vi- 
vens  in  hospilio,  non  habens  uhi  caput  suum 
reclinaret ,  moriens  in  patibulo.  Quocirca  ac- 
cedens  ad  Joannis  baptismum,  cum  Joannes  ex 
summa  reverentiaeum  prohiberet,  diceretque  ? 
Ego  debeo  a  te  baptizari ,  et  tu  venis  ad  me  ?  res- 
pondit :  Sine  modo.  Sic  enim  docet  nos  implere 
omnem  justitiam.  Malth.  3.  15.  Omnis  juslilia  cst 
humililas,  ait  Glossa,  quae  se  non  lantum  superio- 
ribus  et  sequalibus,  sed  et  inferioribus  subjicit; 
sicul  ex  adverso  omnis  injustitia  estsuperbia, 


COMMENTARIA  1N  ACTA 

qua  quis  etiam  superiori  sc  praeponit :  jus  enim 
et  subjcctionem  debitam  eiadimii.  Sicut  ergoin 
omni  actu  virtutis  intervenit  humilitas,  quaquis 
Deo  cjusque  legi  humiliter  sc  subdit,  ita  in  omni 
actu  peccati  se  miscet  superbia  qua  quis  super- 
be  jugum  legemque  Dci  cxculil :  humilitas  ita- 
que  solvil ,  imo  supcrat  omnem  juslitiam  ,  om- 
neque  debilum,  quod  debet  Deo,  proximo  ct 
sibi  ipsi :  Deo  enim  se  subjicit  pcr  religionem, 
proximo  per  cbaritatcm,  corpus  per  continen- 
tiam  subdit  animae,  animam  spiritui,  spiritum 
Deo.  Secundo,  S.  Amb.  1.  2.  in  c.  3.  Luc.  Ilcec, 
n\l,  est  justilia,  ut  quod  allerum  faccre  vclis,  prior 
ipse  incipias,  et  tuo  alios  horteris  exemplo.  Si  pro 
nobis  Christus  lavit  ,  imo  nos  in  corpore  suo  lavit, 
quanto  magis  nos  nostra  delicta  lavare  debcmus? 
Hoc  est  quod  clamabat  Cbristus  :  Discite  a  me 
quia  mitis  sum  et  humilis  corde  ,  Mallh.  11.  Ter- 
tio,  omnem,  id  est  summam,  justitiam  imple- 
vit  Christus  et  Paulus.  Nam  magna  humilitas  et 
juslitiacst  subderese  supcriori ,  major  subdere 
se  aequali,  maxima  subdcrc  se  inferiori  :  uti 
Christus,  cumesset  Sanctus  sanctorum,  caput 
tainen  inclinavit  Joanni  ad  baptismum,  quasi 
polens  abeo  purificationem  ctsanctificatiqnem  : 
tamquani  peccator  ct  poenitens,  uti  faciebant 
cseteri,  qui  bapiizabanlurbapiismo  pcenitentiae  a 
Joannc  PraeclareS.  Gregor.  llcec,  a\l,cstsu7nma 
justitia  ct  scmctitas  ,  sivirtulis  merito  summi,  hu- 
mllitate  simus  infimi.  ilanc  impenseetcontinuo 
docuit  Cbristua  Dominus,  qui  esl  acterna  Patris 
Sapientia,  ideoque  e  sinu  Patris  ct  summo  coe- 
lorum  in  imum  terrae,  uterumquc  Virginis  des- 
cendit;  ad  bocul  rcfutarcterroncum  mundiju- 
dicium,  quod  falso  docct,  si  quid  habcamus  sa- 
picntiac  ut  virtutis ,  ut  id  ostentemus ,  extolla- 
mus  ,  ambiamus  honorari  et  cacteris  proeferri. 
S.  Thom.  Aquinas  rogatusquo  indicioveresanc- 
tus  etpcrfcctus  dignosci  possit  ?  respondit:  IIu- 
militatc,  contcmplu  sui,  fuga  honorisel  laudis. 
Si  cx  adverso  ,  inquit ,  vidcris  aliquem  dum  ne- 
gligitur,  postponitur,  irridetur,  darc  sensum 
dolorisvel  indignationis,  dejicercvultum,nasum 
contrabere,  rugarefrontem,scitohunc  non  esse 
sanctum  nonessemagnum,  ctiamsi  miracula  fa- 
ccrct.  Ostenditeniminsuicontemptusuamsupcr- 
biam,  trisliliam,  iram,impaticntiam,  ac  proindc 
\  ilemse  faci(etcontemptibilem.ExadversoS.Am* 
bros.  lib.  5.  in  Lucam,  ad  illud :  licati  pauperes  : 
Uurr.Vitas  spiritus,  inquit,  divitiavirtutum  sunt. 
Ouarlo  omncmjustitiam,  id  cst,  onmc  incremen- 
tum  justiiiae  ct  bumilitatis,  ut  scilicct  quotidie 
magis  magisquetc  humilics,  doncc  adculmcn, 
aut  potius  ad  ccntrumhumilitatis  pcrtingas.  Sic 
Cbristus  dcsccndit  c  ccelo  in  utcrum,  cx  atero 
iir  proesepium,  ex  praescpio  in  Jordancm,  cx 
Jordanc  incruccm ,  excruce  in  infcrnum  ;  unde 
meritotanti  descensus  ,  ex  inferno  gloriosus  as- 
ccndit  ct  rcsiliit  in  cnclum  ,  imo  super  omncs 
coclos  ;nimirum  docuit  tc  et  me,  ut,  si  ex  uno 
loco,  olficio,  gradu  iri  quo  emincbas,  coleba- 
ris,  honorabaris  abomnibus,  miltaris  et  dcvol- 
varisad  alium  locum,  ofiicium ,  gradum,  inquo 
deprimaris,  i.ogligaris,  dcspiciaris  ab  omnibus, 
libens  co  descendas ,  dicasque  cum  Christo:  Sic 
decet  nos  implere omnem  justitiam.  Quod  si  fcce- 
ris ,  certus  eslo ,  te  cum  Christo  in  summum 
honoris  gradum  consccnsurum  ,  uti   in  sum- 

nuimcoelorunisuahuinilitaieconscendhS.  Fran- 
nscus. 

Quocirca  sapicnterS.  Augustinus  epist.  56.  ad 

COt\MI.    \  LAPtDt.     tom.  N. 


APOSTOLOriLM.  Cap.  XX.  30j 

Dioscorum  :  Iluic  (Cbristo  humili  ,  inquil,  )  te 
mi  Dioscore ,  ut  tola  pietate  subdas  velim ,  nec 
aliam  tibi  ad  capessendam  et  obtinendam  verita- 
lcm  viam  munias ,  quam  quce  munita  esl  ab  eo  , 
qui  gressuum  nostrorum  tamquam  Deus  videt  in- 
firmitalcm.  Eacst  autem  prima  humilitas,  secunda 
htnnitilas,  terlia  humilitas,  ct  quoties  interroga- 
res,  hoc  dicerem  ;  non  quod  alia  non  sint  praecepta 
qucp.  dicantur,  sed  nisi  humilitas  omnia  qttcecum- 
quebenefacimus,  et  pracesserit,  et  comitetur  ,  et 
consecuta  fuerit ,  et  proposita  quam  intueamur , 
et  apposita  cui  adhcereamus,  et  imposita  qua  re- 
primamtir:  jamnobis  de  aliquo  bono  facto  gatt- 
dentibus  tolum  extorquet  de  manu  supcrbia.  Ap- 
posilum  dat  cxemplum  :  Itaque  sicut  Iihetor  ille 
nobilissimus  (  Demoslhencs  )  cum  interrogalus 
esset ,  quidei  primum  viderctur  in  eloquentia  pra- 
ceptis  observari  oporlere,  pronuntialionem  dicitur 
respondisse :  cum  quareretur,  quid  sccundo,eam- 
dem  pronunlialionem :  quid  lerlio,nihilaliudquam 
pronuntiationem  dixisse.  Sic  si  interrogares  ,  et 
quoties  inlerrogares  de  praceptis  Christiana?  reli- 
gionis,  nihil  aliud  respondere  ,  nisi  humiUtatem  , 
liberet.  Iluic  humititati  salubcrrima;,  quam  Domi- 
nus  noster  Jcsus  Christus  ut  doceret ,  humitiatus 
est ,  adversatur  imperitissima  scientia ,  etc.  ul 
docli  erudilique  videamur. 

Et  lacrymis.  ]  Graece,  etmultis  lacrymis ;  tum 
compunctionis  ,  ob  mea  et  omnium  fidelium 
peccata  :  tum  compassionis,  ob  tot  Christiano- 
rum  infirmitates  et  miserias :  tum  oralionis  ,  ut 
lacrymis  a  Deo  impetrarem,  et  quasi  emerem 
gratiam  toti  Ecclesiae  necessariam  :  tum  zeli  et 
charitalis ,  qua  deilebam  obstinationern  Judaeo- 
rum  etGentilium,non  tamChristoetmihi,  quam 
sibi  et  suae  saluti  obluctantium.  Vidc  de  lacry- 
marum  fructu  S.  Basil.  hom.  h.  de  gratiarum  ac- 
tione,  et  ejus  familiarem  S.  Ephrem,  qui  totus 
fuit  vir  compunclionis  et  lacrymarum ,  tom.  2. 
in  illud  :  Altcnde  tibi ,  cap.  9.  et  ca  quac  dixi  Jc- 
rem.  9.  1.  et  Thren.  1.  2.  et  cap.  3.  US. 

Pulchrc  Chrys.  hom.  2.  de  laud.  S.  Pauli :  Sicut, 
inquit ,  parcntes  qui  mortibus  filioruvi  vulneran- 
tttr  ,  atiqttid  consolationis  accipiunt  ,  cum  fletibus 
madent ;  magisque  dolent ,  cum  dolore  prohiben- 
tttr :  sic  Paulus  nocte  ac  die  consotationem  accipie- 
bat  ex  lacrymis  :  nullus  siquidcm  tanto  affcclu 
vutla  propria  ,  quam  ille  deflebat  alicna.  Unde  ait 
Rom.  9.  2.  Tristitia  miki  magna  est,  ct  continutts 
dolor  cordi  mco.  Optabam  cnimcgo  ipse  anathcma 
csse  a  Christo  pro  fratribusmeis ;  quisunt  cognali 
mei  sccundum  carnem.  Et2.Corinth.  2.  f\.  Exmulta 
tribtttatione et  angustia  cordis  scripsivobis  per  mttt- 
tas  lacrymas  (madefaciens  epislolam)  non  ut 
contristemini,  sed  ut  scialis  qttam  charitatcm  ha- 
beam  abundantius  in  vobis.  Nam,  ut  ail  Chrys. 
tanta  est  vis  spiritualium  in  parturitione  dolorum, 
ttt  malit  sexentics  defatigari  qtti  talem  parlum 
cnititur,  qttam  ttnttm  ex  his  qtti  7iati  sttnt ,  videre 
f><  rditum  ac  corruptum.  Est  baec  Pauli  oratio  ul- 
tima  ad  Ephesios  ,  velut  testamcntum  cjus , 
quo  eis  ultima  dat  monita  ideamque  Vitae  sua: , 
quam  sibi  infigant,  jugitcrque  adimitandum  ob 
oculos  ponant.  Similia  dcdit  Aposlolis  Christus 
Joannis  13  et  1&.  et  15.  et  16.  et  17.  aequc  ac  Ja- 
cob.  Moscs,  Samucl ,  Da\id  el  Tobias  morituri. 
Sunt  cnim  ullima  vcrba  parcntum  efficacia,  h.r- 
rentquc  in  mentibus  filiorum ,  quasi  scrupalus 
abeunli,  ail  Cicero  I.  l\.  dc  Finibus. 

Er  tentatiomius.  ]  Vexationibus ,  angustii- . 
aflliclionibus.  Sic  sumilur  tcntatio  pro  tribula- 

39 


S06  COMMENTABIA  IN  AGTA 

tione  Heb.  11.  37.  Lapidati  sunt,  sccti  sunt,  ten- 
tati  sunl  ,  in  occisione  gladii  morlui  sunt.  Et  Ja- 
cob.  1.  2.  Omne  gaudium  cxistimatc  fralrcs  mei , 
cum  in  varias  lentalioncs  incideritis.  In  tribu- 
Jalione  eniui  gaudendum  est  :  de  tentatione 
autcm  proprle  dicta  ,  utpote  pcccati  illice,  non 
gaudendum  ,  sed  dolendum  est  et  pavendum. 

20.  NlIIIL  SURTRAXEMM  UTII.IUM.  ]  Pllta   COlTim 

quiv  possenl  prodcsse  animabus  veslris.  Ita  Syrus. 
sicut  ctiim  invidice  cst  qucedam  abscondcre ,  ita 
insipicntia  cst  omnia  dicere ,  ait  Chrysost.  Uiule 
Dcus  nonnisi  utiliaeloquilur.  Ego  Dominus  Deus 
tuus  docenstc  utilia,  inquit  ipselsaire  A8.  17.  Hoc 
imitentur  Doctores  et  Concionatores  ,  ut  non 
speciosa,  non  curiosa,  non  blanda,  sedutiliado- 
ceaul ;  quoe  animse  saluli  conferant.  Vide  S.  Ba- 
siliumbom.  11.  Hexam.  Proeclare  Sidonius  Apoll. 
1.  8.  epist.  h.  Modo,  ait,  tcmpus  est  seria  lcgi,  se- 
ria  scribi ,  deumque  vila  perpelua  potitts  qttam  me- 
moria  cogilari;  nimiumq ue  meminisse  nostrapost 
mortem  non  opuscula,  sed  opcra  pensanda. 

Secundo,  et  magis  genuine,  to  utilium  referas 
non  tantum  ad  doctrinam  utilem  ,  sed  et  ad  alia 
quaevis  saluti  utilia.  Unde  Pagnin  Tigur.  et  Va- 
tabl.  vertunt ,  quomodo  nihii  suffugerim,  vel  de- 
trectarim  (  hoc  enim  est  3Tre?ei>«/Mjv )  eorum 
quaessent  in  remvestram.  q.  d.  Nibil  delrectavi 
neque  periculi,  neque  laboris,  quimodo  adves- 
tram  pertineret  ulilitatem. 

Pubucf.j  et  per  domos.  ]  Hinc  patet  non  suffi- 
cere  Episcopo  et  Pastori,  ut  publice  in  genere 
doceat,  sed  ctdebere  privatim  singulos  in  parti- 
culari  docere  et  monere ,  ubi  res  exigit,  praeser- 
timcumrudes  sunt,  aut  peccatis  gravibus  vel 
scandalosis  irretiti.  Imitari  enim  debet  Pastorem 
ovium,  qui  singulas  oves  in  particulari  agnos- 
cit,  fovet,  pa.scit,  curat,  medetur  si  segrotent , 
uti  faciebat  Jacob  pascens  oves  Laban ,  Genes. 
31.  39.  Hoc  estquodmonet  SapiensProverb.  27. 
23.  Diligenter  agnosce  vultum  pecoris  tui,  tuosque 
greges  considera.  Cura  enim  et  providentia  cst 
rerum  particularium,  non  universalium. 

Ita  inBelgiovidivigilarttes  Pastorcs  parccciam 
suam  obire  domatim,  ac  singulossalutare,  com- 
pellare,  solari,  monere ,  hortari ;  quod  mirum 
eis  subditorum  amorem ,  confidentiam  et  reve- 
rentiam  conciliabat.  Id  fecisse  se  ait  Panlus  v. 
31.  Per  triennum, ait,  nocte  et  die  noncessavicum 
lacrymis  monens  unumquemque  vestrum.  Nam,  ut 
ait  Chrys.  hom.  3.  de  laudib.  S.  Pauli :  Omnem 
prorsus  hominem  Deo  exhibere  cupiebat,  et  omnes 
quanlum  ad  ipsum  cpectat  exhibuit :  quasi  enim 
univcrsum  mundum  genuisset ,  sic  perturbabatur, 
siccurrebat ,  sic  omnes  in  regnum  Dei  fcstinabat 
inducere  docendo  ,  pollicendo ,  meditando  ,  tum 
pro  ipsis  ctiam  supplicando  et  terrendo,  et  dcemo- 
nes  corruptores  animarum  fugando  :  aliquando 
epislolis  ,  aliquando  pcenitentia ,  nunc  sermonc , 
nunc  rebus,  per  discipulos,  per  semetipsum  cona- 
batur  crigere  tabayites,  slantes  vero  ftrmare,  humi 
jacentes  altotlere,  sanare  conlrilos,  torpentes  olco 
exhortationis  animare ,  inimicis  insonare  lcrribi- 
Liter,  hostes  minaciter  intueri,  more  optimi  cujus- 
dam  Ducis  ac  Medici  artis  sucs  inslrumenta  ges- 
tantis  protector  ipse  bellantium ,  ipse  sedulus 
cegrotorum  minister ,  et  unus  omnium  officiorttm 
personas  et  exercitium  ubique  custodiens.  Cau- 
sam  subdit :  Cum  celsus  in  omnium  consisleret 
arce  virtutttm,  omnem  tamen  flammam  prceci- 
puo  charitatis  ardore  vincebat.  titenim  missum  in 
igncm  fcrrum,  totum  profeclo  ignis  efpcitttr  ;  sic 


APOSTOLORUM.  Cap.  XX. 

Paulus  charitatc  succenstis,  totus  facltts  est  chari- 
tas  :qui  quasi  communis  totius  mundi  essct  paler, 
ita  inamore  omnium  ipsos  eorum  hnilabatur  pa- 
rcntes,  imo  cunctos  non  carnalcs  solum ,  secl  et 
spirituales  patres  sollicitudine  ac  pietate  supera- 
bat  ;  et  pecunias,  et  verba,  ct  corpus,  et  animam, 
pro  hisquos  diligebat  impendens. 

27.  TusTiFiCANS.  ]  Id  est,  publice  ethbcre  prac- 
dicans,  aitChrysost.  Aposloli  enim  fuerunt  pu- 
blici  lestes  Christi  etEvangelii.  Vide  dicla  c.  10. 
v.  42. 

In  Deum  poenitentiam.  ]  Pcenitcntia  :  etsi  non 
sit  virtus  Theologica,  puta  fides,  spes  aut  chari- 
tas,  quce  directe  et  primario  Deum ,  quasi  ob- 
jectum  respiciunt ;  tamen  indirccte  suo  quoque 
modo  lendit  in  Deum.  Sicut  enim  peccatum  est 
offensa  Dei,  ila  poenitenlia  estreconciliatio  Dei: 
quia  ipsa  est  quasi  satisfactio  pro  offensa  Deo 
facta. 

22.  Alligatus  spiritu.  ]  Noster  Mariana  sic 
explicat.  q.  d.  Spiritus  prcedicit  forc,  ut  ligerin 
Jerusalem.  Alii,  q.  d.  Scio  milii  instare  vincula: 
quare  perinde  habeo,  atque  si  illis  jam  essem 
alligatus.  Simplicius  alii  ,  q.  d.  Pergo  Hiero- 
solymam  impellenle  mc  Spiritu  sancto  ,  cui 
quasi  alligatus  et  devinctus  sum.  Ipse  enim 
me  ita  possidet,  ut  non  tam  agere ,  quam  ab 
eoagi  videar,  juxla  illudRoman.  8.  1/j.  Qtticum- 
que  enim  spiritu  Dei  agttntur,  ii  sunt  ftlii  Dei. 
Porro  Spiritus  sanctus  mibi  indit  spirilum  ,  id 
est,  impulsum  desiderium,  ardorem  eundi  in 
Jerusalem;  qui  me  ita  valide  eo  impellit,  ut  ei 
alligatus,  eoque  ferri  videar ;  sicut  nubes  ita 
aguntur  vento  quaquaversum ,  ul  ci  alligatce  vi- 
deantur,  juxla  illud  Osee  h.  19.  Ligavit  ettm  spi- 
ritus  in  aliis  sttis.  Causa  hujus  impulsus  fuit. 
Prima  ,  quiahoceodem  anno  posl  paucos  dies 
beata  Virgo  Hierosolymis  migratura  erat  incce- 
lum  ,  uti  dicam  c.  21.  17.  Impulit  ergo  Spiritus 
sanctus  Paulumin  Jerusalem,  utante  migratio- 
nem  beatam  Virginem  salutaret,  eique  lam  suos 
fideles  et  Ecclesias,  quam  inslantes  agones  cum 
Judeeis  et  Nerone  commendaret.  Secunda,  quia 
volebat  Spiritus  sanctus  Paulum  Hierosolymis 
vinctum  mitti  Romam ,  ut  cum  S.  Petro  Roma- 
nam  Ecclesiam  fundaret  et  stabiliret. 

23.  SPIRITUS  SANCTUS  PER  OMNES  CIVITATES  MIIII 

protestatur,]  per  ora  fidelium  prophetantium: 
primitus  enim  fideles  multi  accipiebant  donum 
prophetise  ,  ut  vidimus  c.  2.  17.  et  c.  13. 1. 

VlNCULA  et  trirulationes  Hierosolymis  me 
manent.  ]  Vt  ubi  aliquando  persequebalttr  Eccle- 
siam,  ibinunc  pro  Ecctesia  decertet,  ait  Beda.  Hoc 
enim  gloriosum  erat  tumChristo,  tumPaulo. 

2h.  SED  NIHIL  EORUM  VEREOR,]  ouoevosio/ov  7ioiou//a( 

idest,  nutlius  ex  dictis  rationem  facio ,  nihili 
duco  ,  non  curo,  non  timeo.  Pautus,  ait  Chrysost. 
hom.  2.  deejus  laud.  ad  confusionem  et  injurias, 
quas  ob  pradicandi  studium  sustinebat  ,  magis 
quamad  bonorum  obleclamenla  properabat ;mor- 
tem  potius  quam  vitam  appetens;  paupertatem 
quam  oputentiam  :  et  multo  magis  laborem  desi- 
derans  ,  quam  aiii  requiem  post  laborem:  ac  mce- 
roremmagis  etigens  ,  quam  atii  votuplatem  :  stu- 
diosius  pro  inimicis  orans ,  quam  alii  adversus 
inimicos.  Converterat  enim  orbem  terrarum,  quem 
nos  pervertimus.  Causam  subdit :  Quia  non  tan- 
tum  urbes  gentes,  exercitus ,  provincias,  pecu- 
nias ,  poteslales,  velut  arenam  vilia  reputavit  ; 
sed  et  prce  Christi  duicedine  non  angetorum  ,  non 
Archangeiorttm ,    admiralus  est  dignitatem  ner 


COMMENTARIA  W  ACTA 

quidquam  simile  concupivit.  Quod  cnim  majus 
erat  omnibus,  Christi  amore  fruebatur  :  cum 
lioc  beatiorcm  se  cunclis  pulabat  ,  sine  hoc  au- 
tcm  ncqtte  Dominalionum  ,  ncqtte  Principa- 
luum  socius  essc  cupicbat  :  sed  cum  liac  dilec- 
lionc  magis  esse  cxlrcmus  optabat ,  imo  etiam 
ex  numero  punitorum  ,  quam  sine  liac  inter  sum- 
mos  et  honore  sublimcs.  Pcrfrui  cnim  charilate 
Chrlstl ,  hoc  illi  vita ,  hoc  mundus  ,  hoc  angeli,  hoc 
prasentia ,  hoc  futura  ,  hocregnum,  hoc  promis- 
sio ,  hoc  bona  videbanlur  innumera :  prcelcr  hccc 
vero  nihil  in  trislium  parte  ponebat.  Ilorum  enim 
quce  hic  habcntur,  nihil  asperum,  nihil  cliamsum  e 
nptttabat.  Sic  despiciebat  ttniversa  qucc  cerni- 
mus ,  ut  solet  herba  jam  pulrcfactam  contemni. 
llli  ergo  viverc  Christus  erat,et  pro  eo  mori 
Iucrum. 

NEC  FACIO  AISIMAM  MEAM  PRETIOSIOnEM  QUAM  MI.] 

animam,  id  est  vitam,  mctonymice.  Legit  lnter- 
prcs  Tt/j.t(,tripu.v  l(uunc&  ,  id  est,  pretiosiorem  me  , 
q.  d.  Vitam  non  pluris  facio  quam  me  :  me  au- 
tem  consecravi  Christo  et  Evangelio  :  ergo  et 
vitam,  tani  lianc  quam  me  pro  Chrislo  prodi- 
gere  et  perdere  paratus.  Jam  Grzeca  habent 
rt//(av  £//.«utw  ,  id  est  ,  »ion  habco  ,  non  duco 
animam  mihi  prcliosam  ,  aut  charam  ;  Syrus, 
nihito  mihi  habctur  anima  mea ,  scilicet  pro 
Cbristo  q.  d.  Paratus  sum  mori  pro  Evange- 
lio.  Et  tamcn  moricndo  magis  eam  preliosam 
faciebat,  cui  lantum  meritum  conquircbat ,  ait 
S.  Aug.  q.  57.  in  Levit.  Sic  David  ait  psal.  118. 
109.  Anima  mea  in  manibus  meis  semper,  et  lcgcm 
tuamnon  sum  oblitus.  q.  d.  Pro  lege  lua  animam 
nicam  omnibus  periculis  expono,  camque  quasi 
in  manibus  ferocuivis  hosti  obvio  eam  libenter 
daturus.  Heliogabalus  Imp.  testc  Lampridio  in 
<jus  Vita,  dicebat :  Basilice  moriendum  est  ,  ut 
mors  parem  non  vidcrit ,  Dixit ,  sed  non  praesti- 
tit  :  at  Paulus  dixit,  et  reipsa  prceslilit.  Vide 
s.  Bernard,  serm.  30.  in  Cant. 

Pauhmi  imitentur  viri  Apostoloci  et  Religiosi , 
ut prodigi  valetudinis  et  vit.-e,  se  pcrditos  sesii- 
iiniit,  el  utramque  libcnter ,  imo  exultanterof- 
I  i  ant  Christo,  pro  eoquc  prodigant.  Hispano- 
ium  axiomacsl :  Capitaneum  gtoria?  avidum,  de- 
bere  niliit  ducere  vitam.  Quid  jam  dicat  miles  , 
iino  signifcr ,  Cbristi ,  et  ambicns  gloriam  ccelcs- 
tem  etJeternam,  ut  cum  Cbristo  rcgnctin  oni- 
nia  saecula  ?  Nimirum  Paulus  prsemcditatus  in 
corde  gerebat  hasce  aurcas  S.  Nazianzeni  scn- 
tentias :  Sola  virtus  ducenda  cst  vita.  Mortefn  velut 
prasentem  semper  tibi  ob  oculos  pone :  ita  enim 
firt ,  ut  cum  ipsi  occurrendum  crit ,  supcrior  exis- 
tas.  In  5i  ■mpitcrnum  iivum  thcsauri:a.  Mlcstvita 
hcec  qitam  fumits,  hcrbcc  flos ,  insomnittm,  rota 
setnper  votubitis,  Kudus  omnino  vita:  pelagus 
stttca.  habora,  itt  animas  natitru  stta  volubilis ,  in 
tc  fi.ius  sit  et  constans.  Scputchris  opcs  luasne  re- 
linqttus.  Nttltus  diim  fuiicbris  honor  cum  /ntTclara 
fiiina  comparari  potcst.  Et  illud  cjusdcm  Nazian- 
zeni  orat.  19.  Vita  ct  mors  impropric  vocantur. 
'  ita  cnim  lurc  csl  malcr  corrttptionis  adcoquc  con- 
tinua  mors  vero  csljanua  vitCB  bcata\  I  na  rita  <  st . 
adcitam  respicere.  I  na  mocs  p/ccatum  :  cstoiim 
aninuv  intciitus  :  Dcnique  Paulo  vivcrc  Cbrislus 
crat,  ct  moii  liu-iuin. 

Dtmtfobo  consi  mmi.m  cunsuM  mei'm.  ]  Grseca 
adduot  ;".rj.  Za-i- ,  id  est ,  cum  gaudio.  Gaudebal 
'  iiim  Apostolus  dari  sibi  occasioncni  niailxrii, 
quo  cvolaret  ad  Christum,  quemjnagis  quam 
cor  suum  ct  animam  propriam  dflfgibat.  Unde 


APOSTOLOhUM.  Cap.  Xa.  S07 

ait,  Desideriumhabens  dissotvi,  ct  csse  cum  Christo. 
Philip.  1.  23.  Etdiemoiiis  martyriique  inslante, 
cxullans  :  Donum,  inquit,  certamen  cerlavi ,  cur- 
sum  consummuvi ,  ftdem  servavi :  in  rcliqua  rcpo- 
sila  eslmihi  corona  justitia,',quam  reddetmilu  Do- 
minus  in  illa  die  jtistus  judex ,  2.  Tiinolb.  9.  7. 

Evam;kuim  gratj^e  Dei.  ]Quia  Evangelium  est 
annuntialio,  et  exhibilio  gratice  Christi,  lum  per 
pra3dicationcm  efficacem  Apostolorum ,  tum  per 
Sacramenta  quce  graiiam  confcrunt  cx  opcre 
operato,  tum  pcr  cxempla  Sanctoruni»  tasa  per 
copiosam  gratiam,  quam  sponte  sua  Chrislus 
in  fulclcs  suos  instillat.  Unde  et  vocatur  lex 
gratia3. 

25.  Et  nunc  ecce  ego  scio,  ]  per  inslinctum  ct 
n  vclalioncni  Dci. 

26.  MUNDLS    SUM    A  SANGUTNE   OMNIUM.  ]   q.  (1.    Si 

quis  vestrum  pereat,  sua  culpa  peribit,  non 
inca.  Ego  enim  meo  officio  perfunctus  sum  do- 
centlo,  horlando,  moncndo.  Hic  verum  eslillud 
vulgo  tritum  :  A  pustore  requiritur  cura,  non  cu- 
ratio,  juxta  illud  angclorum  Jercm.  51.  9.  Cura- 
vimtts  Dabylonem.  et  nonesl  sanata.  Alluolit  Pau- 
lus  ad  Ezcch.  3.  ll.Fitii  hominisspeculaloremdedi 
le  domtti  Israel.  Si  dicente  me  ad  impium:  Morte 
moricris ,  non  annttntiaveris ,  ei,  etc. ;  ipse  impitts 
in  iniqttitale  stta  morietur,  sanguinem  autem  ejus, 
dc  manu  lua  reqairam.  Vide  dicta  cap.  17.  6. 

PiaeclareS.  Grcgor.  hom.  12.  in  Ezech.  expli- 
cans  illud  :  Speculatoremdedi  te  domtti  Israel,  etc 
Sanguinem  ejtts  demanu  ttta  requiram  :  qttia,  in- 
quit,  ipsc luinc occidit ,  quieum  tacendomorli  pro- 
didit.  Inquibtts  utrisque  pcnsandum  est ,  quantttm 
sibi  connexa  sunt  peccata  subditorum  atque  pra?- 
positorum  : qtiiaubi subjccttts  cxsuaculpamoritur, 
ibi  is  qtti  praest  quonium  tacttit,  reus  mortis  tene- 
tttr.  Pensate  ergo  fratres  charissimi,  pcnsate,  qttia 
ct  qttod  nos  digni  Pastorcs  non  sttmtts,  etiam  ex 
vcstra  cttlpa  est ,  quibtts  talcs  prcetati  sttmtts.  El  si 
qttando  vos  ad  iniquitatem  defluitis  ,  ctiam  ex  nos- 
tro  hoc  reattt  cst ,  qttod  obsistcntes  atque  recla- 
mantcs  in  pravis  desideriis  non  habctis.  Vobis  ergo 
et  nobis  parcitis,  si  d  pravo  operc  cessatis  :  vobis 
et  nobis  parcimtts ,  qttando  hoc  qttod  dispticel,  non 
tacemus.  O  qttam  liber  a  commissorum  sibi  san- 
guine  fttcrat  prcedicator  cgregitts ,  qtti  dicebat : 
Mttndtts  sttm  a  sanguine  omnittm.  fton  cnim  sttb- 
lcrfugi ,  qttominus  annuntiarcm  omne  consitium 
Dci  vobis.  Si  enim  non  annttntiasset,  mandtts  a 
sanguinenon  esset.  Scd  qttibtts  omne  consilittm  Dei 
annuntiarc stttdit ,ab corttm  sangttincmitndus  fttil. 
Deinde  idipsnm  sibi  ct  suis  applicans  subdil:  In 
qtta  voce  nos  convcnimur ,  nos  constringimtts ,  nos 
rci  csse  ostcndimttr ,  qtti  saccrdotcs  vocamttr ,  qtti 
sttpcr  ca  mala  qtta  propria  habcmtis,  alitnas  qtto- 
quc  mortes  euutimtu  ;  quia  tot  occidimus,  quot  ad 
mortcm  irc  qttolidie  tepidi  ct  tacentcs  vidimtts. 
Sunguis  crgo  moricntis  dc  maiiu  spccttlatoris  rc- 
qttiritttr ,  qttia  pcccatttm  sttbdili  cttlpa  cssc  proposi- 
ti,si  tacucrit ,  rcpttlalnr.  Est  <rgo  qttod  faciat , 
at  ctiam  moricnte  subdito  se  libcrum  rcddat,  sttr- 
gat,  invigilct ,  malis  actibus  contradicat,  sicttt 
scripltim  cst  :  Discttrre ,  festina,  suscita  amicttm 
tttinn,  ne  dcdcris  somnttm  oculis  tttis,  ncc  dormi- 
ti  nt  palpcbnv  tutv. 

27.  Om.ne  consiuiim.  ]  Syrus,  Omncm  votttnta- 
tnn,  scilicct  onine  quod  Dcus  a  vobis  vult  fici  i . 
pula  utilia  ad  vcstiain  salntcni  .  ut  di\it  \.  20. 

•Js.  Al  11  NIUTE  VOBIS,  II  i  RJVEBSO  cnr.Gi.]  q.  (I. 
Invigilatc  primo  vohis,  vestrjrriue  saluli  ct  per- 
fcctioni,  dcindc  caMcroruni  fulcliiun  vesirreciu.v 


308  COHMENTARIA  1N  ACTA 

commissorum.  Paslor  enim  priniam  sui  curam 
gerere  debet,  deinde  sni  gregis.  Nam  quo  magis 
sc  coratet  perficil ,  lanto  magis  curabit  et  perfi- 

ciet  gregem  :  sicut  mater  quo  magis  se  curat, 
plusque  comedit ,  eo  plus  habet  laclis  quo  laciel 
iiifanlcm.  Unde  S.  Gregor.  ideam  veri  Pastoris 
pingens  in  Pastorali ,  primam  ejus  d°tem  ponil 
munditiem  cordis:  Taalum,  inquit, debct actionem 
poputi  actio  transcendere  Pr&sulis,  quantum  distare 
sotet  agregevitapastoris.Sit  ergonecessnest  cogi- 
tationemundus ,  aclione prcecipuus ,  discretus insi- 
tcntio,  ulilis  inverbo  :  singulis  compassione  proxi- 
mus ,  pra  cunctis  conlemplalione  suspensus :  bene 
ugentibuspcr  liumilitatem  socius,  contra  delinquen- 
tium  vitia  pcr  zclum  justitice  ercclus  :  internorum 
curam  in  exteriorum  occupatione  non  minuens , 
cxteriorum  providcntiam  in  internorum  sotiicilu- 
dine  non  relinquens.  lla  ipse  initio  Pastoralis ,  quae 
deinde  singula  ordine  tolo  libro  prosequitur. 

Sapienter  Philo  in  Legat.  ad  Caium  :  Sicut ,  in- 
quit,  ccclos  regunt  angeti,  cozii  elemenla ,  sic  re- 
gunlur  beslix  ab  liomine ,  ab  anima  corpus ,  res 
omnis  inferior ,  a  superiore.  Melius  S.  Chrys.  1.  3. 
et  6.  de  Sacerdotio,  Episcopum  in  populo  doc- 
trina  et  sanciitate  eminere  debere  docet,  sicut 
angelus  eminet  inter  homines,  pastor  inter  oves, 
magister  inter  discipulos,  et,  ut  ait  Nazianz. 
Apolog.  de  fuga,  sicut  animus  et  caput  in  cor- 
pore.  Vita  principis  debet  esse  censura  populi ,  ait 
Trebellius  in  Valeriano.  Quocirca  Archiepiscopi 
gestant  pallium.  IUum  enim,  ait  Isidor.  Pelus. 
amiculum  ex  lana  contextum,  quod  ilti  gestant  hu- 
meris ,  ovis  illius,  quam  Dominus  aberranlem  qutt- 
sivit ,  inventamque  humeris  suis  sustulit ,  pellem 
designat.  Vide  dicta  Ezech.  3.  U. 

In  quo  vos  Spiritus  sanctus  posuit  Episcopos.] 
Episcopalis  enimcura,  officium,  jurisdictio,  po- 
lestas  instituta  est  a  Spiritu  sancto,  per  Chris- 
tum.  Spiritus  sanctus  ergo  singulis  Episcopis 
dum  Episcopatum  ineunt,  haec  omnia  largitur 
et  imponit.  Porro  Ephesi  unus  erat  Episcopus , 
scilicet  Timptheus.  Episcopos  ergo  vocat  prima- 
rios  Presbyteros  :  hi  enim  cum  Episcopo  quasi 
Episcopi  invigilabant  Ecclesiae,  eamque  rege- 
bant.  Unde  v.  17.  vocavit  eos  majores  natu,  id 
est,  Seniores  et  Presbyteros.  Vide  dicta  Philip.  1. 
v.  I.  Jam  veroEphesinum  Episcopum  non  advo- 
cavit,  quia  is  erat  Timotheus,  qui  erat  cum  Pau- 
lo,  utpatetv.  U.  etseq.  Adde,Paulum  advocasse 
plures  revera  Episcopos,  nimirum  eos  qui  erant 
Episcopi  civitatum  provinciae  Ephesiae  (metro- 
polis  enim  erat  Ephesius).  Hoc  enim  est  quod  ait 
v.  25.  Amplius  non  videbitis  faciem  meam  vos  om- 
nes ,  per  quos  transivi  prxdicans  regnum  Dei.  Ita 
intellexit  S.  Irenaeus  1.  3.  c.  lh.  dicens:  Paulus 
in  Mileto  convocatis  Episcopis  et  Presbyteris ,  qui 
crant  ab  Epheso  et  d  reliquis  proximis  civitatibus , 
mutta  testificans  ei  adjecit ,  etc. 

Regere,  ]  TToipctbuv,  id  est  pascere,  juxta  illud 
quod  a  Christo  dictum  est  Petro  principi  Pasto- 
rum :  Pasce  oves  meas ,  Joan.  ult.  Pasce  verbo , 
pasce  oratione,  pasce  exemplo ,  ait  S.  Bernard. 
ideoChristusterPetro  dixit:  Pasce.  Sic  Psal.  22. 1. 
Dominus  regit  me;  Hebr.  Pascit  me.  Meminerint 
ergo  EpiscopietPastores,  ipsorum  regimen  esse 
pastum,  regere  esse  pascere,  non  se,  sed  oves. 

Ecclesiam  Dei,  graece,  ficctesiam  Domini*et 
Dei;Syms,Ecclesiam  Messia,  sive  Christi.  Unde 
sequitur,  quam  acquisivit  (Christus)  sanguine 
suo.  ]  Hinc  patet  Christum  esse  Deum  ,  contra 
Arianos  :  ipse  enim  existens  Deus,   in  carne 


\POSTOLOnUM.   Cap.  XX. 

assumpta  effudit  sanguinem,  quoemiteiredemit 
Kcclesiam.  Inepte  enim  el  distorte  Erasmus  Aria- 
nis  arma  minislrans,  sic  exponit  :  In  quo  vos 
Spiritus  sancttts  posuit  Episcopos  regere  Ecclcsiam 
Dei  (Patris)  quam  acquisivit  (  Christus)  sanguine 
stto.  Si  hoc  noncstfalsareScript.  quid  erit?Porro 
pretium  lanlum  sanguinis  Filii,  vehementer  sotli- 
cilal  et  flagitat  Pastorum  custodiam  ct  cttram, 
monetque  fore ,  ul  princeps  ipse  Pastorum  pcculium 
diligcntissime  lueatur  et  servet,a\t  Vigilius  Epis- 
copus  lil).  2.  conlra  Eutychem.  Rursum  hinc  fi- 
deles  monet  Apostolus,dicens:  Empti  estis  pretio 
magno  :  glorificate  et  portate  Deum  in  corpore 
vestro ,  1.  Corinth.  G.  20. 

29.  Lupi  rap aces.]  Syrus ,  feroccs.  Haerelici  sunt 
lupi,  ait  S.  Ambros.  lib.  7.  in  c.  10.  Lucae,  ad  il- 
lud  v.  3.  Mitlo  vos  sicut  agnos  inter  lupos.  Lupi , 
inquit,  bestia  sunt  quce  insidiantur  ovitibus,  circa 
pastorales  versantur  casas ,  habitacuta  domorum 
intrare  non  audent ,  somnum  canum,  absenliam 
aut  desidiam  pastoris  explorant,  ovium  guttur  in- 
vadunt,  ttt  cito  slrangulent :  feri,  rapaces ,  iidem- 
que  natttra  corporis  rigidiores ,  ut  se  facite  non 
possint  infleclere ,  impetu  quodam  suo  feruntur ,  el 
ideo  scepe  luduntur.  Si  quem  priores  hominemvide- 
rint ,  vocemei  quadam  naturai  feruntur  vi  eripere: 
si  autem  homo  prius  eos  viderit ,  exagitari  memo- 
rantur.  Et  mox  haec  applicans :  Nonne  lupis  istis , 
ait ,  hairetici  comparandi  sunt ,  qui  insidiantur 
ovibus  Christi,  fremunt  circa  caulas  nocturno  ma- 
gis  tempore  quam  diurno  ?  Semper  enim  perfidis 
nox  est,  qui  lucem  Christi  sca>vce  nebulis  interpre- 
tationis  fuscare  conantur.  Versantur  ergo  circa 
caulas ,  stabuta  tamen  Christi  intrare  non  audent. 
Explorant  Pastoris  absentiam ,  et  ideo  Pastores 
Ecctesiarum  vel  necare ,  vet  in  exilium  agere  con- 
tendunt :  quia  prasentibus  oves  Christi  incursare 
non  possunt :  mentis  intentione  duri  ac  rigidi,  ne- 
quaquam  solent  a  suo  errore  deflectere.  Si  quem 
versuta  mentis  suas  circumscriptione  prxvenerinl , 
faciunt  obmutescere ;  si  autem  commenta  impietatis 
ejus  agnoveris ,  jacturam  pioe  vocis  timere  non  po- 
teris.  Animam  petunt ,  guttur  invadunt ,  vitalibus 
vulnus  affigunt.  Graves  sunt  morsus  hareticorum, 
qui  ipsis  graviores  et  rapaciores  bestiis ,  nullum 
avaritix  finem  impietalisque  noverunt.  Vestitum 
ovis  habent,  factapr&donis  :  foris  ovis,  intus  lupus 
est.  Nonne  vobis  videtur  tupus ,  qui  humanx  necis 
insaturabiti  crudetitate ,  fuletium  morte  populorum 
rabiem  suam  exptere  desiderat  ?  Ululat  iste  ,  non 
tractat ,  qui  negat  vocis  auctorem,  et  sacrilego 
sermone  besttale  murmur  interslrepit,  quinoncon- 
filetur  Dominum  Jesum  aternx  pr&sutem  vitos. 
Audivimus  ejus  ululatus  cum  in  orbem  gladius 
mitterelur  ,  dentes  asperos  ,  ora  tumida  prazfere- 
bat,  et  putabat  quodvocem  omnibus  abstulisset , 
quam  solus  amiserat.  Quocirca  S.  Clemens  ex 
mente  Apostolorum  lib.  8.  Const.  cap.  18.  jubet 
eos  extirpari  ut  insidiatores  Ecclesiae,  gregis  la- 
befactatores  ,  hereditatis  contaminatores  ,  qui 
Judaeos  falsa  religione,  Graecos  impietate  supe- 
rent. 

30.  Et  ex  voris  ipsis  exurgent.  ]  Paulus  hic  ve- 
rus  fuit  vates :  nam  adhuc  eo  vivente,  contra 
eum  insurrexerunt  Hymenaeus,  Alexander,  Phy- 
gellus  et  Hermogenes ,  utiipsetestatur.  1.  Tim.  1. 
20.  et  epist.  2.  c.  1.  15. 

Ut  abducant,  tou  aTzoan&v,  ut  abripiant  dolo  et 
fraude aChristo, qui unus  omnium  estmagister, 
Matth.  23.  10.  discipulos  postse.  ]  Fonsenimhae- 
reseos  est  ambitio,  etambitus  magisteriiac  dis- 


COMMENTARIA  IN  ACTA 

cipulorum.  Omnes  (haeretici)  tument,  ail  Tertull. 

lib.  de  Praescript.  C.  h\.  Omncs  scienliam pollicen- 
tur.  Anle  sunl  perfecti  catechumeni ,  quam  edocli. 
lpscc  mulieres  harelicce  quam  procaces ,  qtta?  au- 
deant  docere ,  etc. 

31.  VlGiLATE.  ]  Oporlct ,  ait  Antiochushom.  111. 
ut  Pastor  lottis  mens  oculusque  virgam  scu  hacti- 
(umgcstcl  octilutumet  vigilanlem,  instar  Argi,  ut 
ne  una  quidcm  concrcdilarum  sibi  pecudum  rcji- 
culaftat.  Sic  Cherubini  pleni  erant  oculis,  Ezech. 
1,  18.  ct  Apoc.  h.  6.  Vita  ergoPastorum  vigilia. 
Vide  S.  Gregor.  lib.  2.  Indict.  10.  cpist.  33.  ct 
S.  Bcrnard.  scrin.  76.  ct  77.  in  Cantic. 

Per  tbiennium.  ]  Non  integruin  cl  absoltitum  , 
sed  duos  annos  integros ,  ct  tcriium  inchoatum 
per  tres  menscs:  tot  enim  rcsedit  Ephcsi,  ut  dixi 
C.  19.  10. 

NOCTE  ET  DIE  NON  CESSAVI  CUM  I.ACnYMlS  MO.M.NS 

unumquemoce  vestbum. ]  Vidc  liic  o  Pastor ,  Pauli 
vigilanliam  ,  assiduilalem  ,  lacrymas  in  ino- 
ncntlo  cl  exhortando  singulos,  eamque  imitare. 
lla  legimus  S.  Amhros.  .S'.  Bern.  S.  Dominicum 
poenitentes  audivisse,  et  monuisse  cum  lacry- 
mis.  Quod  cor  tam  saxcum.ut  liisce  lacrymis 
non  cmollialur?  quis  non  llcat  llcnlo  Paulo? 
Nam  ut  haec  verba  Pauli  expendens  ait  S.  Chrys. 
hoinil.  12.  in  epist.  ad  Coloss.  Ex  quonam  fonte 
tanta  emanarunt  fluenla  ,  ut  ex  illitts  oculis  ta- 
cryma:?  Et  paulo  post :  Ouemnam  fonlcm  viscom- 
pararc  rum  his  lacrymis?  Kumne  qui  cst  in  para- 
diso  qtti  irrigat  ttniversam  lerram?  Sed  nihil  dices 
(vquale. 

Notai-ri  unumquemque  :  eslo  enim  directe  allo- 
tpiaiur  Paulus  majores  nalu  ,  tamcn  in  illis  allo- 
quiiur  caeteros  fideles,  quos  singulos  hahehat  in 
cordeetore,  q.  d.  ait  Chrys.  hic  in  finehom.  hh. 
Si  Uceret  cor  nostrum  disrumpcrc  ac  oslcnderc , 
vidcrclisintus  esse  in  magna  latitudine  vos  omncs, 
mulieres,  pueros  ac  viros.   Tanla  enim  charitatis 
vis  est ,  ut  caclo  faclat  animam  laliorem.  Capaces 
twstri  estolc ,  dicehat  Paulus  2.  Cor.  7.  non  augttsti 
estisin  nobis.  TolamCorinlhumhabchat  illcin  corde 
suo  ct  dicebal :  Dilatamini  ct  vos.  P.  Caspar  Bar- 
raeus,  S.  Franc.  Xaverii  discipulus  et  Vicarius , 
imo  in  spiritu  Apostolico  aller  in  India  Xavcrius: 
atl  Socios  in  Europam  inter  csetcra  hac  scribit : 
Salttto  omnes  ct  singulos  e  Societate  in  visceribus 
charitatis  Christi  :  singulorum  imaginem  menti 
imprcssam  gero ,  adco  vivam,  ut  ipsi  eam  intuen- 
tes,  ex  casola  se  agnoscerent :  si  ctti  id  non  obtin- 
gerct ,  id  intlc  ften  t ,  quod  ipse  cx  humiUtate  non 
alium  se  sibi  in  animo  cfformarit ,  nimirum  vilem, 
abjectum,  inulilcm,  cttm  ego  ettmdem  mihi  ttt  vir- 
tulibus  donisque  Dci  conspicuum ,  illiistrcmquc ;  in 
meo  corde  pinxcrim  et  scttlpserim.  Idipsum  prre 
Gasparc,  Xaverio,  aliisque  omnibus  faclilabat 
Paulus,  iidcles  omncs  in  memoria,  menle  ct 
henevolentiaj  aflectu,  seque  ac  beneficentiac  ef- 
fectu,  quasi  mater  et  nutrix   assidue  gerens  ct 
versans. 

S2.  Et  nunc  commendo  vos  Deo,  ]  orans  nt 
'pse  vosdirigat,  custodiat,  augeat.  Discat  bic 
Pastor  a  Paulo,  sibi  orandum  esse  pro  ovibus 
sibi  commissis. 

Et  veiuio  c.«.\Ti.T:iPsius.]Id  est.Spiritui  sancto, 
inquit  Glossa  Intcrlin.  Alii,  Filio  ,  oer  quem  gra- 
tia  ct  veritas  facta  est,  Joan.  1.  'l7.  Alii  Evan- 
gclio  ,  quod  gratiam  confert  prce  Mose  el  lege  ut 
sit  prosopoptuia.  Fingitur  cnim  Evangelium 
quasi  persona  animata  et  spiritu  plena  ,  Spiri- 
tum  et  gratiain  aspirare  sui  pnecooibns >  q.-  d. 


APOSTOhOr.LM.  Cap.  XX.  303 

Bvangelium  ejusque  spiritns  vos  dirigat  et  cus- 
todiat,  formetque  talcs,  ui  diiMii  sitis capessere 
haereditatem  tater  sanctificaios.  Hic  sensus  esi 
plausibilis,  placetque  nostro Sanchez.  Alii  verbos 
id  est,  Evangelio,  ejusque  praedicalioni ,  ut  sit 
hypailage:  commendo  vosverbo,  id  est,coin- 
mendo  vobis  verbum  el  praedicationem  Evange- 
lii  pcr  quam  via  ad  gratiam  aperitur,  tiun  quae- 
rendam  ,  tum  conservandam  et  augendamj  lom 
si  perdatur,  recuperandam.  Verum  baec  biulca 
sunt  et  duriuscula.  Sequitur  enim  :  Qui  potens 
est.  Ergo  verhum  gratite  per  hebraismum  c.vt 
ipsa  gratia,  sicut  verbum  Evangelii  est  ipsurn 
Evangelium.  q.  d.  Commendo  vos  Deo  et  gra- 
liee  ejus.  Sicut  dixit  fticas  c.  1A.  25,  Pftuhim  et 
Barnabam  uh  Antiochenis  traditos  fuisse  graticc 
Dci. 

Gratiam  vocatverhum  :  tuni  quia  Bebraei  om- 
nem  rem  metonymice  vocant  verbum  :  tum  quia 
gralia  verbo  a  Dco  per  Chrislum  nohis  promissa 
cst:  tum  quia  verbo  et  jussu  Dei  datur.  Sufficit 
enim  ut  Deus  verbodicat :  Esto  sanclus,  patiens, 
humilis  ;  el  mox  talis  ero.  Verhuni  cnim  Dei  est 
efficax  :  Dei  enim  dicere  et  facere.  Lnde  sequi- 
tur:  Qtti potens  est.  Uhi  Syrus  vertit,  quod  potens 
est :  tum  quia  verbo,  puta  Evangelio,  gratia 
exhibelur  ct  annuntialur.  q.  d.  Commendo  vos 
Deo,  ejusque  Evangelicte  gratiae,  quae  verhoDei 
promissa,  verbo  Prophelaruni  praedicla,  verbo 
Chrisli  exhihita,  verho  meo  vohis  annuntiata 
est.  Ita  Mariana,  qui  tamen  ail  -toverbo  per  he- 
braismiim  redundarc.  Duc  acccdil  Sanchez,  qui 
sic  explicat :  Commendo  vos  verbo  gratix ,  itl  c-t , 
divinae  promissioni,  qua?  gratiam  omnibus  li- 
beraliter  offerl.  Ac  si  dical :  Ohsccro  Dominum 
utipse  vobis  tribuat,  quod  suis  promisit,  hci<  - 
ditatem  scilicet  suam  bis  qui  sanctificantur.  Hoc 
vero  nihil  aliud  est,  quam  petere  ut  illiii  quibus 
discedebat  Paulus  ,  ita  sanctificenlur  ,  ul  digni 
sint  quihus  Deus  proeter  verbum  gralia: ,  id  est, 
graliam  verbo,  id  estEvangelio  promissam,  seu 
verbum  gratiosum.  Denique  verbum  sa>pe  sn- 
mitur  in  Script.  profacto  etopere,  quod  potenti 
Dei  verbo  jussuque  fit..q.  d.  Commendo  vos  Deo 
ejusque  potentiac  et  potenti  opei  alioni  gratke 
ipsius  :  ipse  enim  potens  est,  et  per  gratiam 
suam  polenter  acdificabit  Ecclesiam  veslram , 
singulosque  vestrum,  ut  fiatis  domus  ,  imo 
templum  Dei ,  bic  per  gratiam,  in  futuro  per 
gloriam. 

Qui  potens  est.  ]  Graecum  tw,  Syrus  et  alii  re- 
ferunt  ad  isyov,  id  est  verbtim.  Planius  Noster 
et  alii  refcrunt  ad  Deum. 

jEdieicare,  ]  E7:oixo5o//^j«t ,  id  cst,  supera?dificarc. 
q.  d.  Egoanlificavi  fundamentaEcclesia}  vestra?. 
rogo  Dcum,  utille  superstruat,  et  fabricam  ejus 
consummct,  tum  gratia,  tum  gloria  et  ha?reditate 
coelesti. 

H.ereditatem,  ]  in  ccelis ,  quae  cstipse  Deus  . 
quam  nobis  quasi  filiis  suis  dabit.  Uceredcs  Dti 
sic  sunt,  aitS.  August.  serm.  119.  de  Temp.  ut 
ipse  Dcus  sit  hwreditas  noslra.  Ecec  hOredilas  non 
minuitttr  copia*  possessorum,  non  fu  angastiornu- 
mcrositatc coha-redttm ,  scd  tantacsl  multis,  quanta 
paucis;  tanta  singulis  ,  quanta  omnihtts.  Non  tatis 
te  fccit  harcdcm ,  ctti  morttto  succcdas ,  sett  cum 
quo  in  atemum  vivas?  imo,  ut  ait  S.  Ambros.  in 
Psal.  11S.  Manet  emolumcntum  intcgrttm  .  <t  eo 
magis  singulis  crcscit ,  qtto  pluribtts  fttcrit  acqttisi- 
tum.  Secus  est  in  baereditate  terreoa,  qu»  qno 
in  plurcs  dividitur  ,  co  singulis  fit  minor. 


(.OMMENTAIUA  IN  ACTA 

li\  sanctiitcatis  om.mhus. ] Syrus ,  in  omnlbus 
sanclis ,  id  est  inler,  vel  cum  ouini))us  sanclis  : 
soli  enim  sancti  hujus  baereditalis  sunt  capaces. 

33.  AllGENTLM    ET    AUltUM  ,   AUT   YESTEM   NULI.lt  S 

i.oNcipivi.  ]  Idem  fecit  et  dixit  Moses  Num.  10.  et 
Samucl  1.  Reg.  12.  Hoc  crgo  Mosaicum,  hoo 
Propheticum,  hoc  Apostolicum  opus  ,  Graiis 
acccpisiis,  gratis  date,  ait  Christus  Matih.  10. 
Mira  libcrtas,  energia  et  auctoritas  pcrsuadcndi 
preedTcatori  el  confcssario  acccdit,  si  omnia 
dona  rcfulet.  Proeclare  S.  HierOD.  ad  Nepotia- 
num  :  Nunquam 3  ait,  pclenlcs ,  raro  accipiamus 
rogaii.  Nescio  enim  quomodo,  qui  te  precatur  ut 
tribual ,  cuni  accepcris ,  vitiorcm  le  judical :  ct 
ntirum  in  modum  se  rogantcm  contempscris  ,  ptus 
te  posterius  venerabilur. 

Ita  S.  Columhanus  ohjurgans  Theodoricum 
rcgem  Gallorum  de  suis  sceleribus,  dapes  re- 
gias  ei  a  rege  submissas  refutavit,  dicens  :  Mu- 
nera  impiorum  reprobat  AUissimus.  Eccli.  33.  Vix 
autem  verbaprotulerat,  cum  vasa  omnia  quibus 
dapes  continebantur,  disrupia  sunt,  qua  re  rex 
tenitus  se  in  ejus  potestate  in  omnibus  rel)us 
fore  pollicilus  est. 

Similis  fuit  continentia  et  constanlia  S.  Antonii 
de  Padua  :  Ezelinus  enim  tyranmiSj  qucm  gra- 
viier  ob  cajdcs  et  rapinas  increparat  Antonius , 
misit  ad  eum  quosdam  ex  suis  cum  prseclaris 
donis,  quibus  ita  mandarat,  ut  precibus  et  omni 
imporlunitate  id  agercnt,  ut  ea  acciperel : 
quodsi  faceret,  illico  eum  oblruncarent;  si  npn 
acciperet,  patienter  ferrent  quidquid  ab  eo  di- 
ceretur.  Illis  igitur  Qcta  humilitale  instantibus 
ut  dona  admitteret,  Antonius  voce  liberrima  : 
Abite,  inquit,  illico  cum  vestris  impiis  donis  ,  ne 
vel  ruenle  tecto,  vel  dehiscenle  terra  nos  quoque 
exitiovestro involvamur.  Ita  illis  dimissis,  Ezelinus 
re  cognita,  semper  illum  deinceps  ut  hominem 
sanctum  vencratus  est. 

Par  fuitvirlusS.  Eernard.  Senensis,  qui  libere 
in  concione  redarguens  Ducem  Mediolanensem , 
cum  ab  eo  submissum  esset  poculum  aureum 
auroplenum,  ipse  illudcum  stomacho  rejecit : 
cumque  legaii  instarent  ut  acciperet,  et  urgendi 
finem  non  facerent,  surgens  Bernardinus,  eos- 
que  sequi  jubens,  ad  carcerem  perrexit  quo 
obaerati  tenebantur,  quos  eo  die  omnesaere  quod 
dehcbant  persoluto,  vinculis  exemit. 

cli.    ET    HIS    QUI    MECHM    SUNT,    MIMSTRAVERUNT 

manus  ist.e.  ]  Hicc  cxcellentia,  haec  gloria  Paulo 
pcnepropria,  quod  in  tanlis  laboribuset  Eccle- 
siarum  omnium  negotiis,  manibus  tamen  vic- 
tiirn  pararit  non  tantum  sibi,  sed  et  suis  omni- 
hus,  qui  saepe  erantmulti,  ut  vidimus  v.  L. 

35.  Omma  ostendi  voris.]  Omnia,  scilicet  non 
tantum  abslinentiam  adonis,  labores,  lacrymas, 
aerumnas,  preedicationem,  sed  et  opus  manuum, 
utdoceam  vos  suscipcre  infirmos,  eorumque  in- 
firmitati  consulere.  Secundo,  apposite  Syrus  et 
Valabl.  rostringunt  -o  omnia,  ad  opus  manuum,  ut 
pcr  graecisrnum  intelligalur  *a-a,  id  est  per,  q.  d. 
Per  omnia  os.teh.di  vobis,  quoniam  sic  lahoran- 
tcs,  sicut  cgo  laboravi,  oporlet  se  accommodare 
infirmis  in  fidc,  necabillis  quidquamaccipere, 
ncipsi  pecuniaisuae  amantes  putenteam  quacri, 
non  sc  suamque  salutem.  De  hac  enim  fidci  iu- 
firmitale  et  animi  pusillanimitatc  ad  lilteram 
lo(|iiitiirApostolus. 

Pricclarc  S.  Gi\xgor.  homil.  18.  in  Ezech.  Quis, 
iuquil,  noslrum,  si  unum  liujus  mundi  divitem  ad 
omnipolentis   Dci  senitium  converlisscl ,    seque 


APOSTOLORUM.  Cap.   aX. 

cgcre  conspiceret ,  et  illum  sibi  vitti  subsidia  non 
prcebere,  non  protinus  de  ejus  vita  dcsperassci? 
Quis  non  incussum  laborasse  se  diccret?  Quis  non 
ab  cjus  exhorlalionc  obmulcsccrcl ,  qucm  in  scmet* 
ipsum  primum  fcrrc  fruclum  boni  opcris  nonvide- 
rcl?  Scd  Paulus  per  mansuctudincm  in  virtutum 
vcrtice  solidalus  perslitit,  pnedicavit  ,d'dexit ,  ct 
bonum  quod  cceperal  explcvit,  caquc  portando  ct 
persistendo,  discipuloruni  corda  ad  miscricordiam 
pcrduxit.  Undc  pro  suscipcrc ,  grcecc  est,  4v^i)a/«- 
SaveirSai,  quod  ait  Valabl.  proprie  ct  porrccta 
manu  relinere  lapsurum  alioqui,  vcl  ahiiurum. 
Paulus  ergo  nc  ullius  omnino  jacturam  faceret, 
cavebat  ne  quam  ansam  pra bcicl  infirmis  ,  et 
alicnandis  a  Christo,  quod  nollcnt  gravari  sump- 
tu,  sed  potius  eisporrigebat  manuni. 

Nolent  hoc  Concionatores ,  et  Confessarii.  A 
pari  lamen  polest  idipsum  ad  quamlihet  infir- 
milatem,  et  quoslibel  infirmos  extencli :  quam- 
lihet  enim  tolerare  ,  imo  superare  et  sanare  de- 
bet  prcedicator ,  et  quicumque  animabus  medcri, 
easquc  salvare  satagit:  adcoquc  signum  virtutis 
hcroicae  est,  quamlibet  proximi  infirmitatem  , 
sivc  corporis,  sive  animi  sit,  patientcr  et  gcnc- 
rose  sufferre,  uti  muliis  ostendi  Galat.  C.  Prse- 
clare  S.  Chrysost.  hic  hom.  frO.  in  line  :  Exhibea- 
mus,  ait,  nos  ad  colloquium  faciles  ne  expcciemus 
proximos  ;  ne  dicas  :  Si  videro  aliquem  expectan- 
lem,  delerior  eo  cfficiar  :  scd  magis  quanto  vide- 
ris,  assume,  et  cxtingue  ejus  affeclionem.  Vides 
cvgrotantem ,  et  auges  morbum?  tloc  maxime  fa- 
ciamus ,  ut  praveniamus  invicem  honorc.  Ilaque 
si  prozveneris  honore ,  teipsum  magno  honore  trr- 
nasti,  accelcrans  ut  magis  honoreris.  Ubique  pri- 
matus  aliis  concedamus  :  nihil  eorum  quce  crga  nos 
factasunt  malorum  cogilemus ,  sed  siquid  bonum. 
Nihilsicfacit  amicum,  ut  lingua  graliludinis  slu- 
diosa,  os  bcne  loqui  solens ,  anima  sine  fastu,  cqn- 
lemptus  vance  glorice ,  contcmplus  honoris.  Et  pau- 
lo  ante  dicit  hanc  charitatis  dilatationcm  essc 
signum,  quod  cerlo  ostendat  nos  csse  filios  ct 
discipulos  Christi ,  sicut  diadema  et  paludamen- 
lum  ostendit  rcgcm.  Haec  magnitudo  animi  et 
dileclionis  necessaria  est  Apostolo ,  ut  ca  ab- 
sorbeat  omnes  fidelium  et  inficlelium  mores  in- 
condilos  et  insulsos ,  sicut  mater  magnitudinc 
amoris  absorbet  omncs  aerumnas  et  ineptias  sui 
infantuli. 

Ac  meminisse  verbi  Domini  Jf.su.  ]  Hoc  verbum 
nusquam  scriplum  exlat  :  illud  ergo  dixisse 
Christum  Paulus  Apostolorum  traditione,  \cl 
revelatione  accepit ,  ut  et  Clemens  qui  idcm 
Christi  dictum  citat.  lib.  /4.  Const.  cap.  3.  licet 
S.  Chrys.  OEcum.  et  Lyran.  illud  deducant  ex  illo 
Christi ;  Qmni  petenti  ,te  tribue,  Lucae  G.  30.  Et : 
Mutuum  dale ,  niliil  inde  sperantes.  Ibidem  v.  36. 
Et  :  Cum  facis  convivium,  voca  pauperes  ,  elc.  ct 
bealus  eris,  quia  nonhabent  relribuere  libi.  Lucoe 
13.  v.  23.  Tale  est  et  illud  Chrisli  dictum,  quod 
nusquam  scriptum  est,  citat  tamcn  Hieion.  in 
cap.  5.  adEphesios.  Nunquam  tceti  silis,  nisicum 
fratrem  vestrumviderilis  in  Charilatc.  Plura  citat 
Clemens  lib.  2.  Const.  c.  (\0.  Justin.  contra  Ti>- 
phon.  Ignatius  epist.  ad  Smyrncnses.  Unde  Iiquet 
non  omnia  Christi  dicta  csse  scripta,  sed  non- 
nulla  per  manus  tradita  ;  ac  proinde  tradiliones 
csse  admiitendas. 

Bfatius  est  magis  dare  quam  acciferf.  ,]  tcm- 
poralia  bona.  Nam  in  spiritualihus,  ul  Sacia- 
menlis,  gratiam  rccipil  accipiens,  non  dans, 
ideoquc  dante  bcatior  cst.  Syrus  bcaiior,  vcl  me- 


COMMENTARIA  1N  ACTA 

lior  esl  illc  qui  dat ,  quam  qui  accipit.  Primo , 
quiadarc  signum  est  abundantiae ,  accipere  vero 
signum  cstegeslatis,  aitS.  August.  lib.  3.  contra 
Maximin.  c.  \h.  Ubi  et  addit,  lioc  axioma  non 
babere  locum  in  diviuis.  Esto  enim  Paterdet, 
Filius  accipiat  aPalredivinitatem,  tamen  Filius 
lam  bealus  est  quam  Pater  :  quia  Filius,  inquit , 
a  Patrc  accipit  onmia  ,  ac  conscquenter  ipsam 
ctiam  copiam  ,  et  sequalitatcm. 

Secundo,  quia  dare  signum  est  liberalitatis, 
accipere  necessitatis  aut cupiditatis.  q.  d.Dcatior 
cst  tmpartienlis  largitas,  quam  accipientis  penu- 
ria,  ait  Cassianus  1.  10.  dc  Instit.  renuntiat. 
c.  18.  et  19. 

Tertio,  quia  majorest  bcnefacientis  ad  bene- 
ficiatum  amor,  quam  hujus  ad  illum  :  quoniam 
ille  nobilius  opcratur,  ait  Aristoteles  9.  Etbic. 
Unde  et  libcrior  cst:  qui  enim  accipit,  ob  lo- 
num  acceptum  obligatus,  et  quasi  alligalus  cst 
donanli.  Quae  major  beneficii  mercesPquce  am- 
|)lior  compensatio,  quambeatitudinisincrcmcn- 
tum:  Quocirca  Seneca  1.  1.  de  Beneficiis  c.  5. 
Deneficium,  ait,  eripinon  potest:  non  cnim  res  cst, 
sed  actio.  Etinfcrius:  Potest  eripi  domus,  etpecu- 
nia  et  mancipium ,  in  quo  hasit  beneficii  nomen  ; 
ipsutn  vcro  stabile  et  immolum  cst.  Hinc  M.  Anlo- 
nius  apud  Rabirium  Poetam,  cum  fortuna  sua 
cxcidisset,  ac  nibil  sibi  reliquum  videret,excla- 
mavit :  IIoc  habeo ,quodcumque  dedi.  Qucm  sccu- 
tus  Martialis  : 

Extra  fortunam  cst  quidquid  donatur  amicis, 
Quas  dederis  solas  scmper  liabebis  opes. 

Quamobrem  Plinius  in  Panegyr.  Trajani ,  cum 
celebrat,  quod  acceptando  impcrium  aNerva, 
lanlum  ei  dederit,  quantum  acccperat  :  Implo- 
ratus ,  inquit,  adoptione  et  accitus  es.  q.  d.  Ncrva 
Ubi  imperium  dedit ,  tuilli  reddidisti.  Soluscrgo 
adhuc  cs,  qui  pro  muncrc  tanto,  paria  acci- 
plendo  fecisti ,  imo  oltra  dantem  obligasli :  com- 
municalo  enim  imperio  sollicitior  tu,  ille  sccu- 
rior  factus  esl.  lliuc  Plutarcb.  lib.  de  Prsceptis 
gerenda  reipubl.  amicos  dicitesse  reipubi.  Ful- 
crum  ,  quam  tulatuv  amor ,  ait  Claudian.  lib.  15. 
Quocirca  Alcxandcr  Macedo  rogatus  ubi  lia- 
heret  thesauros,  amicos  ostendit,  qtiod  ii  soli 
veri  tbesauri  ccnseri  debeant.  Hinc  Hebraei  boc 
Christi  ct  Pauli  proverbium  sic  paronomastice 
cfferunt :  Dcatius  cst  J""lNtt?G  T\T\  tet  misset ,  id 
est,  darc  quam  accipcre,  lollcre,  aufcrrc  :  qui 
enim  tollit ,  alium  spoliat  vel  privat  re  sua.  Beati 
autem  est  bearc  ct  ditare;  non  privare,  et  ege- 
num  miscrumquc  faccre.  Ita  Franc.  Vallesius 
Sacrac  Philosopb.  c.  88.  Beatius,  ait,  est  dare, 
quia  libcralis  largitionis  extremum,  noncstbo- 
norum  vacuitas,scd  adjectio  potiorum,  puta  ho- 
nestatis  et  honoris.  Acceptio  vero  est  egestatis  , 
vel  illiberalitalis.  Atque  hac  dc  causa  censet 
Aristol.  plus  amarceos  qui  beneficiaconferunt, 
quam  in  quos  sunt  collata,  utpote  magis  indc 
bonum  consccuti.  Ita  etiam  a  parentibus  magis 
amarifilios,  quam  ab  eis  redamentur.  Contra 
qui  receperint,  citiusrecedcrcabamicis,  quam 
qni  largfti  sint,  quod  scilicet  amissa  utilitate, 
nihil  illisrestetin  amicitia  preeter  illiberalitatis 
memoriam  :  his  vero  restet  sempcr  suavis  re- 
cordatio  beneflciorum.  Haec  cx  Arist.  Vallesius. 

Quarto,  quia  honorabilior  est  qui  dat ,  vilior 
qui  accipit,  ait  S.  Hieronymus  ad  Ncpot.  Celebrc 
cstiilud  P.  Syri  in  Mimn  :  Bcncficium  quiaccipit, 
libcrtatcm  vcndit.  Ex  adverso  in  malis  et  injuriis, 


APOSTOLORUM.  Cap.  XX.  Z,\ 

bcatius  esl  eas  acciperc,  quam  darc.  Unde  S.  Cln  •  - 
sost.  scripsii  homil.  78.  ad  pop.  hoc  tilulo:  Qtwu 
melius  est  injuriam  pati  quam  ivfcrre.  Palientt 
cnim,  inquil,  Dcus  totum  rescral  coclurn ,  Sanclu- 
rum  civem  cfjicit ,  a  pcccatis  absolvil :  coronaljus- 
tilia.  Et  mox  :  A'on  es  affectus  ivjuria,  scd  coro- 
valus ,  anima  rcdditus  sapientior ,  Deo  sii/nlr, 
constitutus  ,  cura  pecuniarum  tiberatus ,  cccioruut 
rcgnum  adcplus.  Et  anterius:  IIoc  crgo  fac ,  ct  in 
coztum  respiciens  ,  cogita  quod  illic  supcr  Cheru- 
bim  scdenli  factus  cs  similis.  Hoc  crgo  paradoxum 
Christi  ct  Pauli,  prioii  cst  anlislrophon. 

Quinto  quia  dare  est  regale  et  divinum,  acci- 
pereplebcium  et  humanum.  Deus  enim  omnia 
dat,  et  nihil  accipit:  atque  in  hoc  consislit  ejus 
beatitudo,  opulentiaet  bonitas  immensa,  qua  m 
mare  redundans  sua  effundit  in  creaturas  :  Ee- 
fectus  cnim  miseria^  etinfirmitalisest,  accipcie  ; 
plenitudinis  vero,  beatitudinis  et  magnificentinL', 
dare,  juxta  illud  Psaltis  :  Dixi  Domino  :  Dcus 
meus  es  tu ,  quoniam  bonorum  mcorum  non  eg:s , 
Psal.  15.1.  Hinc  Deus  heb.  vocatur  Saddai ,  id 
est  cornucopiae.  Clemens  Alexandr.  lib.2.Strom. 
c.  9.  Dei,  inquit,  imago  est  homo  bcncfacicns.  Et 
Nazianz.  orat.  16.  de  cura  panperum.  Nikil,  ait, 
adeo  divinum  habct  homo,  quam  benefacere.  Esto 
calamitoso  Deus.  S.  Leo  serm.  10.  de  Quadrages. 
Ubi,  inquit,  Deus  curam  misericordicc  invenit,  ibi 
imaginem  suo3  pietatis  agnoscit ,  Deus  Pater  dat 
Filio  suam  naturam  :  Pater  et  Filius  eamdem 
dant  Spiritui  sancto  :  Filius  se  nobis  dedit  iu 
pnesepio  ,  et  in  crucc,  ac  quolidie  se  totum  dat 
in  Vcn.  Sacramento.  Deum  imitantur  omnes 
cjus  craturae.Coeli  enim  dant  lumen  et  influxum, 
ignis  dat  calorem ,  aer  dat  auram  qua  respira- 
mus,  terra  dat  fructus  omnis  generis,  mare  tot 
pisces,  animalia  dant  lanam  et  carnes,  sol  om- 
nibus  dat  radios,  vigorem  et  vitam.  Unde  Leo 
Imp.  homines  bcneficos  comparabat  soli,  qui 
cunctis  suum  splendorem  et  calorem  impertit. 
Jupiter,  Mars  ceterique  ob  beneficia  inter  Deos 
relatisunt,  ait,  Plinius  lib.  2.  c.  7.  Quin  et  Pto- 
lemaeus  Pbiladelphus,  secundus  ab  Alexandro 
/Egypti  rex ,  aiebat  regium  magis  csse  dila- 
re ,  quam  ditcscere ,  ait  JElian.  Et  Artaxerxes 
Longimanus  Rex  Persarum  teste  Plutarcho  in 
Apophtheg.  reg.  dicebat  sibi  quasi  principi  , 
manum  ad  dandum,  puta  dextram,  esse  lon- 
gissimam,  alteram  vero  ad  detrahendum  puta 
sinistram,  contractam  esse  et  brevissimam  : 
regalius  cnim  esse  addere  ,  quam  adimere.  Ita 
Deus  ad  dandum  esl  longimanus  ,  ad  accipicn- 
dum  vero  brevimanus,  imo  nullimanus.  Sic 
Bion  sempcr  diccbat  esse  optabilius  suam  mcs- 
scm  altcri  largiri ,  qttam  alicnam  dcccrpcrc,  ait 
Laertius  lib.  h.  c.  7.  Demosthenes  rogatus,  quid 
Deo  siinite  habercnt  homines?  rcsp.  benefacere.  Ita 
Maximus  serm.  8.  Xenophon  dicere  solebat: 
Mutto  preBctarius  ac  laudabilius  csse  beneftciorum . 
quam  trophworum  mttltitudincm  post  serelinque- 
re.  Ita  Stobaeus,  serm.  66.  Agcsilaus  sibi  jucuv- 
tlius  cssc  dicebat  ditare  suos  militcs  quam  scipsun  . 
Ita  Plutarch.  in  Lacon. 

Sexto,quia  qui  accipit ,  accipit  tantum  tcm- 
poralia,  qui  vcro  dat  a  Deo  recipit  spiritalia, 
pula  gratiam  cl  gloriam  ;  ct  ab  accipicnte  reci- 
pitprcces,  bencdictioncs ,  gratiarum  actiones. 
Deique  laudes.  Quocirca  Agapetus  Diaconus 
Rom.  inter  monita  quae  dat  Jusiiniano  Imper. 
tom.  2.  Biblioth.  SS.  Patrum  hoc  dat  ordinc  50. 
Eos  plus  ama,  qui  accipcre  abs  te  bcncftcia  sttppti- 


312  COMMENTARIA  IN  ACTA 

cant,quam  qui  tlbi contendunt  offerre  munera : 

ttis  eniin  debitor  referendi  gratiam  c/jiceris,  illi 
vero  Deum  dant  libi  vadcm,  vendicanlem  sibi,  pcr- 
tinereque  ad  se  pulanttin,  qucccumque  crgo  suppli- 
ces  contuleris ,  et  remuncrantcm ,  bonisretributio- 
nibustuam  tam  piam,  quam  perhumanam  inten- 
tioncm.  Solis  profeclo  partcs  sunt  illustrare  radiis 
orbem;  principis  vcro  virtus  est  egcnorum  mise- 
reri. 

Dices  :  Ergo  Rcligiosi  mendicanles  sunt  infe- 
liciores  utpote  qui  accipiunt;  saeculares  vero  et 
divites  sunt  feliciores,  utpote  qui  eis  dant  elee- 
mosynam.  Resp.  negando  consequentiam.  Pri- 
ino,  quia  illi  non  mendicantex  concupiscentia, 
aut  inopia  coacti,  sed  ex  virtute  et  liberaelec- 
tione  elegerunt  enim  paupertatem  voluntariam, 
ut  sint  similes  Christo,  qui  eam  verbo  etexem- 
plo  suasit ,  quasi  medium  utilissimum  ad  per- 
iectionem. 

Sccundo,  quia  Religiosi  simul  etsemel  omnia 
sua  dederunt  Christo  et  pauperibus,  cumingressi 
sunt  Religionem.  Liberaliores  ergo,  et  conse- 
quenterbeatiores  fuerunt  divitibus,  qui  sensim 
et  parce  sua  erogant,  longeque  plura  sibi  reser- 
vant.  UndeS.  Basilius  Syncletio  senatori  monas- 
leFium  ingresso,  sed  nonnuila  sibi  reservanti, 
ne  cui  gravis  esset,  dixit  :  Syncleti  senatorem 
perdidisliet  monaclium  non  fecisti;  uti  refert  Cas- 
sian.  1.  7.  de  Inslit.  renunt.  c.  19.  S.  Hilarion. 
teste  S.  Hier.  in  ejus  Vita,  recusans  munera 
Orioni :  ISemo,  ait,  melius  erogal ,  quam  qui  sibi 
nihil  reservat.  Vide  Hier.  Platum  1.  S.  de  bono 
status  Relig.  c.  20. 

Tertio,  quia  Religiosus  plus  dat  diviti,  quam 
ab  eo  accipiat,  ut  aiebat  S.  Franciscus;  datenim 
spiritua]ia,;accipit  corporalia  :  dat  ccolestia,  ac- 
cipit  terrena,  dat  aeterna,  accipit  temporalia  : 
dat  coelum ,  accipit  solidum ,  juxta  illud  Christi : 
Facitevobis  amicos  de  mammona  iniquitatis,  ut 
cum  defeceritis  recipiant  vos  in  csterna  taberna- 
cula,Lucsel6.  9.  Praeclare  Hermas  Pauli  disci- 
pulus  1.  3.  c.  3.  Sicut ,  inquit,  vitis  ulmo  fulcitur, 
sic  dives  oratione  pauperis  juvatur.  Liber  hic  ti- 
tulo  Pastoris  saepe  a  Patribus  citatur,  et  celc- 
bratur;  sed  a  Novatianis  inspersi  videntur  ei- 
dem  errores  de  neganda  relapsis  pcenitentia , 
unde  a  Gelasio  Papa  inter  apocryphos  rejectus 
est,  extat  tom.  5.  Bibliotb.  SS.  Patruminitio.  De- 
nique  Pauhis  utrumque  habuil  :  fuit  enim  pau- 
per,  et  lamen  dedit  ut  dives ,  quod  est  perfec- 
tissimum  etbeatissimum.  Nam,  ut  ait  Cassian. 
lib.  10.  de  Instit.  renunt.c.  ld.Labore  proprionon 
solum  stta  necessitatis  sufficienliam,  verum  etiam 
qnod  tribuat  indigenti  pia  sollicitudine  parare  fes- 
tinat,  duplici  gratia  decoralus,  quod  et  perfectam 
nuditalem  Christi  universarum  rerum  suarum  ab- 
jectione  possideat,  et  munificentiam  divitis  labore 
suo  exhibeat  et  affectu. 

Sunt  qui  sanctos  in  niullis  imiteniur,  solurn 
hoc  pulcherrimum  pauli  exemplum  vix  habet 
amiulos,  vix  asseclam.  Cilant  hic  nonnulli  Sixti 
III.  Pont.  I.  de  Divitiis,ubi  varie  ad  objectionem 
jam  factam  respondet.  Verum  scialLector,  hunc 
Jibrum  inscribi  Sixto  III.  Pont.  cum  sit  editus  a 
Pelagianis,  contendentibus  Christianos  omnes, 
etiam  prolibusabundantes,  debere  ase  abdicare 
divitias,  esseque  pauperes  ,  qui  fuit  error  Peja- 
gii.  Sic  enini  sextus  haeresum  ejus  articulus  ,  in 
Consilio  Diospolitano  condemnatushabet :  Divi- 
tes  baptizatos,  nisi  omnibus  abrenuntient,  si  quid 
bonivisi  fucrint  facere,  non  reputari  illis  ,  nec  cos 


APOSTOLORUM.  Cap.  XX. 

habere  posse  regnum  Dei.  Vide  S.  Augusl.  lib.  2. 
dc  peccato  origin.  c.  11.  et  epist.  106.  ad  Pauli- 
num.  Id  primum  de  libro  hoc  nolaruntDoctores 
Lovanienses,  acLindanus,  Baron.  Possevinus. 
Vide  Baron.  anno  Christi  Ul\0.  c.  7. 

36.  Positis  genibus.  ]  Familiare  fuit  Apostolis 
et  priscis  Christianis ,  crebro  per  diem  orare, 
idque  Ilexis  geuibus,  uti  videtur  fecisse  S.  Sle- 
phanum  Aclor.  7.  v.  59.  et  S.  Petrus  cap.  9.  UO. 
S.  Jacobus  frater  Domini  ex  genuflexione  fre- 
quenti  genua  habcbat  callosa  instar  cameli.  Ad- 
dit  S.  Chrysost.  hom  5.  in  Matth.  eum  collosam 
quoque  habuisse  frontem,  quod  eam  orans 
prostratus  humo  afligeret.  In  vitaS.Marthae  apud 
S.  Antonium  et  alios  legimus,  eam  centies  per 
diem,  et  centies  per  noctem  genibus  llexis  ado- 
rasse,  et  invocasse  Deum.  Simile  legimus  de 
S.  Bartholomaeo  i.n  ejus  vita  apud  Ribadeneiram 
et  alios.  Didicerunt  hoc  a  Christo ,  qui  positis  ge- 
nibus  orabat,  dicens :  Pater,  si  vis,  transfer  cali^ 
cem  istum  ame.  Lucae  22.  kl.  Idem  ante  Chris- 
tum  fecit  Daniel  c.  6.  Tribus  temporibus  in  die, 
inquit ,  flectebat  genua  sua,  et  adorabat  confiteba- 
turque  coram  Deo  suo.  Quin  et  Salomon  Regum 
magnificentissimus  :  Utrumque  enim  genu  (no- 
tent  hoc  noslri  ignobiles  et  delicatuli,  qui  co- 
ram  Deo  unum  genu  flectunt  instar  Judaeorum) 
in  terram  fixerat,  el  manus  expandcrat  in  coztum, 
h.  Reg.  8.  Sic  S.Pelrus  Simonem  Magum  per  af*ra 
in  coelum  volantem,  orans  flexis  genibus  pr.tci- 
pitavit,  ejusquegenua  collisit,  teste  S.  Maximo 
hom.  5.  de  natali  S.  Petri  et  Pauli.  Hicenim  siiu.s 
et  geslus  estsupplicis,  rei,  orantis  et  reverenlis 
Numen. 

Mysticam  physicamque  causam  dat  Ruperu 
lib.  6.  in  cantic.  quod  genua  respondeant  genis, 
easque  per  sympathiam  moveant  ad  lacrymas  : 
Lacrymce  autem  pccnitenlium  ct  orantium  ,  vininn 
sunt  angelorum.  Audi  Rupertum  cxplicantem  ii- 
lud  Cantic.  6.  7.  Sicutcortex  malipunici,  sic  genaj 
ium.  In  utero ,  inquit,  nos  ila  natura  formavit , 
ut  genua  genis  opposita  sint :  unde  ei  a  genis  ge- 
nua  dicuntur.  Ibi  enim  cohairent  sibi,  et  cognata 
sunt  oculis  lacrymarum  indicibus  et  misericordke. 
Denique  complicatum  aiunt  gigni  formarique  ho- 
minem ,  ita  ut  genua  sursum  sint,  quibus  oculi 
formantur ,  ut  cavi  fant  ac  reconditi.  Inde  est 
quod  homines  dum  se  ad  genua  prosternunt,  sta- 
tim  lacrymantur.  Voluitenim  naturanos  mater- 
num  rememorare  uterum,  ubi  considebamus  in 
tenebris,  antequam  veniremus  ad  lucem.  Profecto 
qui  causam  istam  ditigenter  attendit ,  ille  scienter 
atque  rationabiliter  taudat  et  approbat }  sanctis  et 
rruditis  cogitationibus  familiare  esse ,  genua  frc- 
qttentitts  excelso  Deo  curvare,  et  genas  iacrymo- 
sas  genibus  curvis  appiicare,  ut  respiciat  ac  rcco- 
gitet  Creator  habilans  in  excelsis,  qualiter  nos  in 
ulero  formaverit.  Vnde  et  iltud  S.  Job  commone- 
facit  his  verbis  :  Memenlo,  qu&so ,  quod  sicut 
tutum  feceris  me ,  et  in  pulverem  reduces  me. 
Nonne  sicut  lac  mulsisti  me,  et  sicut  caseum  me 
coagulasti?  Et  paulo  inferius  ibidem  :  Nec  vero 
soli  Deo  ,  sedet  hominibus  dulcis  visu,  et  amabilis 
cst  hujusmodi  composilio  :  tantoquc  magis  quis  re- 
verendus  existit ,  quanto  frcquentius  atque  affec- 
luosius  genua  curvans,  genas  sttas  vel  oculos ,  vcl 
lotum  capuX  dcmiserit.  Ita  Ruperlus. 

Porro  Apostolis  et  Paulo  id  familiare  fuit  in 
abitu  ,  utvaledicentes  cum  suis  genuflexi  pari- 
ler  orarent,  tum  ut  oratione  suam  docirinam 
obsignarent,  tumut  Deum  invocarent  ad  cam- 


COMMENTARIA  IN  AGTA 

dem  in  mentibus  discipulorum  conservandam 
ctconfirmandam  conira  omncs  tentationum  et 
perseculionum  insultus.  Unde  Paulus  idem  fecit 
Tyri  c.  seq.  v.  5.  Positis ,  inquit  Lucas,  genibus 
in  littore  oravimus.  Estoenim  tunc  essel  lempus 
pascliale  (  festinabat  enim  Paulus,  ut  Pentecos- 
tcn  celebraret  Hierosolymae  v.  16.)  quo  ob  ho- 
norem  resurrcctionis  Cliristi  slanles  solent  fide- 
les  orare,  idque  a  lempore  Apostolorum,  uttra- 
dit  Justin.  q.  115.  ad  Onhodoxos;  tamen  tunc 
necdum  inirodueta  erat  ista  consuetudo.  Ita  Ra- 
ron.  Adde  consuetudinem  istam  standi  lempore 
paschali ,  magis  esse  in  publicis  Ecclesise  preci- 
buset  ofliciis  Ecclesiaslicis,  uti  sanxil  Conc.  Ni- 
cacnum  canon.  28.  vel  29.  quam  privatis,  quales 
fuerunt  hae  pauli.  Undc  ctiamnum  multi  fideles 
tempore  paschali  in  Ecclesia  orant  genuflexi. 
Pauli  exemplo  solent  nostri  Olysippone  in  In- 
diam  Evangelii  causa  soluturi,  et  Europo3  ulti- 
mum  vale  dicluri :  cum  sociis  ln  littore  orando 
cxtrcmum  se  salutare.  Audi  nostrum  Nicol.  Tri- 
gautium  oculatum  lestem,  imo  consortcm  in 


APOSTOLORUM.  Cap.  XXI. 

Vita  GasparisBarzaei  lib.  1.  c.  5.  Solenne,  inquit, 
tunc  erat  generosos  illos  lotius  mundi  cives,  telut 
oliin  Chrisliani  Paulum,  ad  littus  usque  comitari, 
ac  subinde  posilis  genibus,  Dei  Virginis  et  Sanclo- 
rum  auxilium  implorare  in  signum  communio- 
nis  et  charitalis,  abeunlibus  felix  iter,  sibi  eo- 
ruin  memoriam  et  imilalionem,  utrisque  ube- 
rcm  Dci  gratiam  comprecantes. 

Procumbentes  supeb  colllm  Palli,  osccla- 
bantur  eum.  ]  Syrus ,  complcxi  sunl  cum.  Am- 
plexus  ergo  vocatur  osculum  ,  quia  caput  capili, 
et  per  illud  quasi  eos  ori  jungil.  Vide  dicta  de  os- 
culo  sanclo  2.  Corinth.  13.  12.  Mirus  fuit  amor 
fidelium  erga  Paulum  ,  ulpote  qui  esset  doctor, 
Apostolus,  pater causa  salutis,  omnisque  boni 
eorum,  nimirum  magnes  amoris  est  amor  :  si 
vis  amari,  ama.  Hinc  ad  Gal./i.  lh.  ait,  Sicut  an- 
gclum  Deiexcepistis  me;sicut  ChristumJesum,  elc. 
quia,  si  ficri  posset ,  oculos  vestros  eruissetis, 
et  dedissetismihi.  Discant  hic  fideles,  quo  amore 
et  reverentia  prosequi  debeant  suos  Pastores, 
Concionatores,  Confessarios,  etc. 


C APUT  VIGESIJM U  MPRIMUM. 


SYNOPSIS    CAPITIS. 

paulus  navigat  coum  ,  rhodum  ,  pataram  ,  tyrum  ptolematdem  ,  c.esaream  ;  uct 
Agabus  ei  vincula  Hierosolymitana  pr^dicit:  pergit  ergo  intrepidls  Hierosoly- 

MAM  ;    UBI    SUADENTE  JaCOBO   PURIFICANS    SE   IN   TEMPLO  ,    A   JUD^EIS   CAPITUR   ET    PENE 
OCCIDITUR  ;  SED  ERIPIT  EUM  TRIBUNUS  :  A  QUO  POTESTATE  FACTA  POPULUM  ALLOQUITUn. 

iUiyi  autem  facttim  esset  ut  navigaremus  abslracti  ab  eis,  recto  cursu  venimus 
'Coum  ,  ct  sequenti  die  Rliodum  et  inde  Pataram.  2.  Et  cum  invenissemus 
navcm  transfrelantem  in  Phcenicem  ascendentes  navigavimus.  3.  Cum 
apparuisscmus  autem  Cypro ,  reliquentes  eam  ad  sinistram  ,  navigavimus 
in  Syriam ,  et  venimus  Tyrum  :  ibi  enim  navis  expositura  erat  onus. 
4.  Inventis  autem  discipulis ,  mansimus  ibi  diebus  seplem  :  qui  Paulo  dice- 
bant  per  Spiritum  ne  ascenderet  Hierosolymam.  5.  Et  expletis  diebus 
profecti  ibamus,  deducentibus  nos  omnibus  cum  uxoribus  ct  filiis  usque  foras  civitatem  :  et 
positis  genibus  in  littore ,  oravimus.  6.  Et  cum  valefecissimus  invicem  ,  ascendimus  navem  :  illi 
autem  redierunt  in  sua.  7.  Nos  vero,  navigatione  expleta  a  Tyro  descendimus  Ptolemaidam  : 
et  salutatis  fratribus  mansirnus  die  una  apud  illos.  8.  Aliaautem  die  profecti,  venimusCgesaream. 
Et  intrantes  doraum  Philippi  Evangelistae,  qui  erat  unus  de  septem,  mansimus  apud  eum. 
9.  Huic  autem  erant  quatuor  Gliae  virgines  propbetantes.  10.  Et  cum  moraremur  per  dies 
aliquot,  supervenit  quidam  a  Judaea  Prophela  nomine  Agabus.  11.  Is  cum  venisset  ad  nos  , 
tulit  zonam  Pauli :  et  alliguns  sibi  pedes  et  manus ,  dixit :  H«c  dicit  Spiritus  sanctus :  Virum  , 
cujus  est  zona  haec ,  sic  alligabunt  in  Jerusalem  Judaei ,  et  tradent  in  manus  Gentium.  12.  Quod 
cum  audissemus,  rogabamus  nos,  et  qui  loci  illius  crant,   ne  ascenderet  Hierosolymam. 

13.  Tunc  respondit  Paulus,  et  dixit:  Quid  facitis  flentes,  et  aftligentes  cor  meum  ?  Ego  enim 
non  solum  alligari ,  sed  et  mori  in  Jerusalem  paratus  sum  ,  propter  nomen  Domini  Jesu. 

14.  Et  cum  ci  suaderc  non  possemus,  quievimus,  dicentes :  Domini  voluntas  Gat.  15.  Post 
dies  autem  istos  prseparati ,  ascendebamus  in  Jerusalem.  16.  Venerunt  autem  et  ex  discipulis 
a  Caesarea  nobiscum  ,  adducentes  secum  apud  quem  hospitaremur  ,  Mnasonem  quemdam 
Cyprium  ,  antiquum  discipulum.  17.  Et  cum  venissemus  Hierosolymam  ,  libentcr  exceperunt 
nos  fratres.  18.  Sequenti  autemdie  introibat  Paulus  nobiscum  ad  Jacobum ,  omnesque  collecli 
snnt  Seniores.  19.  Quos  cum  salutasset,  narrabtt  per  singula  ,  quae  Deus  fecisset  in  Gentibus 
per  ministcrium  ipsius.  20.  At  illi  cum  audisscnt ,  magniQcabaut  Deum ,  dixeruntquc  ei:  ^ido 

C0R5EL.    K   LAriDE.   TOM.    X.  ZjO 


.'.14  COMMENTARIA  IN  ACTA  APOSTOI.OMJM.  Cap.  XXI. 

frater,  quot  inillia  sunl  in  Judaeis ,  gui  crediderunl ,  cl  omnes  aemulatores  sunl  legis.  21 .  Au- 
dierunt  aulem  de  te,  quia  discessionem  doccas  a  Moyse  eorum ,  qui  per  Gentes  sunt ,  Judaeo- 
rum  :  dieens  non  debere  cos  circumcidere  filios  suos ,  ne(|ue  secundum  consuetudincm  ingredi. 

22,  Quid  ergo  est  ?  utique  oporlet  convenire  mulliludinem :  audient  cnim  le  supervenisse. 

23.  Hoc  ergo  fac  quod  lil)i  dicimus  :  Sunt  nobis  viri  quatuor,  votum  habentes  super  se.  24.  Ilis 
ussumptis,  sanclificat  te  cum  illis:  et  impende  in  illis  ut  radant  capila  :  et  scient  omnes  quki 
qiue  de  te  audicrunt ,  falsa  sunt ,  sed  ambulas  et  ipse  custodiens  legem.  25.  De  his  autem  qui 
crediderunt  cx  Gentibus,  nos  scripsimus;  judicantes  ,  ul  abstineant  se  ab  idolis  ,  immolato  ,  et 
sanguine,  etsulTocato,  et  fornicatione.  20.  Tunc  Paulus  assumptis  viris  postera  dic  purificatus 
cum  illis  intravit  in  templum  ■,  annuntians  explctionem  dierum  purificationis,  donec  offerretur 
pro  unoquoquc  eorum  oblatio.  27.  Dum  autcm  septem  dies  consummarentur ,  hi  qui  de  Asia 
crant  Judsei ,  cum  vidissent  eum  in  templo ,  concitaverunt  omnem  populum  et  injecerunt  ei 
manns,  clamantes :  28.  Viri  Israelitre ,  adjuvate  :  hic  est  homo,  qui  adversus  populum  ,  e! 
legem  ,  et  Iocum  hunc,  omnes  ubique  docens,  insuper  et  Gentiles  induxit  in  templum  ,  et 
violavit  sanctum  locum  istum.  29.  Viderant  enim  Trophimum  Ephesium  in  civitale  cum  ipso , 
quem  aestimaverunt  quoniam  in  templum  ,  introduxisset  Paulus.  30.  Commotaque  est  civitas 
tola  ,  et  facta  est  concursio  populi.  Et  apprehendentes  Paulum,  trahebant  eum  exlra  templum: 
et  statim  clausae  sunt  januae.  31.  Qusrentibus  aulem  eum  occidere,  nuntiatum  est  tribuno 
cohortis:  Quia  tota  confundilur  Jerusalem.  32.  Qui  stalim  assumptis  militibus  etcenturionibus, 
decurrit  ad  ilios.  Qui  cum  vidissent  tribunum  et  milites,  cessaverunt  percutere  Paulum. 
33.  Tunc  accedens  tribunus  apprehendit  eum  ,  et  jussit  eum  alligari  calenis  duabus :  et  interro- 
gabat  quis  esset,  et  quid  fecisset.  34.  Alii  autem  aliud  clamabant  in  turba.  Et  cum  non  posset 
certum  cognoscere  prae  tumultu,  jussit  duci  eum  in  castra.  35.  Et  cum  venisset  ad  gradus , 
contigit  ut  portaretur  a  militibus  propter  vim  populi.  36.  Sequebatur  enim  multitudo  populi , 
clamans:  Tolle  eum.  37.  Et  cum  coepisset  induci  in  castra  Paulus,  dicit  tribuno:  Si  licet  mihi 
loqui  aliquid  ad  te  ?  Qui  dixit:  Graece  nosti  ?  38.  Nonne  tu  es  Egyptius,qui  ante  hos  dies 
tumultum  concitasti ,  et  eduxisti  in  desertum  quatuor  millia  virorum  sicariorum  ?  39.  Et  dixit  ad 
eum  Paulus:  Ego  homo  sum  quidem  Judaeus  a  Tarso  Ciliciae,  non  ignotae  civitatis  municeps. 
Ilogo  autem  te,  permitte  mihi  loqui  ad  populum.  40.  Et  cum  ille  permansisset ,  Paulus 
stans  in  gradibus ,  annuit  manu  ad  plebem ,  et  magno  silentio  facto  ,  allocutus  est  lingua 
Hebrcea ,  dicens. 

1.   Abstracti  ab  eis,  ]  knaantHsSiinccs ,  id  est  ,  et  apparere  Cyprus.  Est  hypnllagein  muliis  lin- 

avulsi  ab  cis,  sicut  pater  avcllitur  a  filiis  charis-  guis  usilata,  co  quod  navigantibus  terra  nunc 

simis;  qui  proinde  eum,  navimque  mare  sul-  aperiri  et  accedere,  nunc  abscondi  el  recedere 

cantem  oculis  prosecuti  sunt,  quoad  acies  eo-  videatur:  quia  enim  navigans  in  navi  quiescit, 

rumporrigere  sepoterat,  ita  Arator.  liincnon  sentit  semoveri  et  progredi,  unde  pu- 

Coum.  ]  Cous ,  Coa ,  et  Cea,  insula  est  e  Cycla-  tat  cactcra  moveri. 

dibus   in  mari  ^goco  alia    a  Chio.   Nam  inter  /j.  Qui  Paulo  dicebant  per  spiritum  (prophe- 

Cbium  et  Coum  media  est  Samos.  Porro  Cous  licum)  nk  ascenderet  Hierosolymam.]  q.  d.  Di- 

patria  fuit  Hippocratis    medicorum   et  Apellis  cebant  Pauloex  spiritu  prophetico,  eum,  siiret 

piclorum  principis.Putant  nonnulli  ex  Coo  Salo-  Hierosolymam,  ibi  fore  capiendum.  Suadebant 

monememisse  equos  generosos;hebr.  enim  est  ergoex  spiritu  proprio,  quo  eumejusque  salu- 

de  Coa,  3.  neg.  11.  28.  Sed  hoc  ibiexaminabitur.  lem  amabant,  ne  eo  ascenderet  :  alioqui  Spiri- 

nuoDLM.  ]  Nota  est  insula,  saeculo  praecedenti  lus  sanctus  volebat  eum  eo  pergere,  ibiquecapi, 

anno  Domini  1522.  a  Selymo  Turcarum  Imper.  ut  captus  mittereturnomam.  Ita  Lyranus. 

Cbristianiserepta;  de  qua  Plinius  Iib.  2.  c.  62.  5.  Dedtjcentibus  nos  omnibuscum  uxoribus  et 

asserit,  nunquamin  ea  tamnubilum  esse  diem,  filiis.]  Impletumhic  estoraculum  psal.  hh.  3. 

quin  sol  appareat.  Undein  ea  colossus,  sive  sta-  de  Tyri  ad  Ecclesiam  accessu,  ait  Beda  :  Filia 

tua  soli  ex  aere  erecta  fuit  altitudine  pedum  cen-  Tyri  in  muneribus;  vultum  luum  deprecabuntur 

tum  et  quinque,  ila  ut  ejus  pollicem  multi  non  omnes  divites  plebis ,  etc.  Nulla  enim  civitas  ma- 

possent  amplecti.  Quarehic  colossus  eratunum  jori  dulcedine  Apostolum  suscepit,  tenuit,  di- 

eseptem  munclimiraculis,  de  quo  Plinius  1.  2>h.  misit.  Deniquehodiemonstratur  inarenislocus, 

c.  7.  Hinc  abhoccolossononnulliputaruntnho-  ubicumPaulo  pariter  orabant,  quem  Christiani 

dios  vocari   Colossenses,  esseque  eos  ad  quos  religiose  venerantur,  tanquammajorumsuorum 

Paulus  scripsit  cpislolam  :  sed  falso,  ut  ibidem  Tyriorum  pietatis  monumentum. 

(hxi.  8.  Philippi  EvangelisT/E.  ]  Non  quod  scripse- 

3.  Ccm  apparuissemus  autem  Cypro,]  «va^avevTs;  rit,  sed  quod  praedicarit  Evangelium,  qui  erat 

£t  tov  Ku-pa ,  id  est  apericntesy  vel  discooperien-  unus  de  septem  primis  Diaconis.  Vide  dicta  c.  8. 

tcs  Oypram  ,boc  cst,  cum  ccepisset  nobis  aperiri  v.  5. 


COMMENTAIUA  LN  ACTA 

V.  IlLIC   AUTEM    ERANT  QUATUOH   WlhlM  VIRGINES 

prophetantes.  ]  Virginitatis  eiiim  praemium  est 
sapicntia  et prophetia ,  ait  OEcum.  SicSybillas 
virginilalc  meruisse  prophetiam ,  ideoque  dic- 
tas  Sibyllas,  qnasi  aw«m5A«»,eo  quod  sola  consi- 
lium  Dci  norit  virginitas,  asseritS.  Hicron.  1. 1. 
contra  Jovin.  Joanncs  AlJja  tameD  Blectorum 
c.  58.  Virgines  has  prophetantes  biterpretantur, 
divinas  laudes  cclebrantes,  uti  nunc  laciuntMo- 
niales :  tunc  enim  barum  condkio  coepisse  vi- 
detur.  Sic  in  libris  Regum  vocantur  ftiii  Prophe- 
tarum,  qui  psalmis  cl  divinis  laudibus  vacabanl. 
Gaudcant  virgincs  tam  sanctis  et  antiquis  sui 
ducibus.  Extabant  adbuc  sevo.  S.  I-herouymi  , 
Crcsarece  domuncula  ct  cubicula  filiarum  Plii- 
lippi,quaeS.  Paula  itura  Hierosolymam,  cum 
venisset  Csssaream,  pio  invisit  affeclu,  uti  ipsc 
testaturin  cjus  Epitaphio,  quiet  1. 1.  contra  Jo- 
vin.  Post  cruccm  Cliristi ,  inquil,  stalim  in  Aclis 
Aposlotorum  ,  una  clomus  Pldlippi  EvangclislOi 
quadrigam producit  virginum  fdiarum  ,  ut  Ccesa- 
rea  ,  in  qua  ex  Gcnlibus  Ecclesia?  pcr  Ccnturionem 
Corneliumftterat  dcdicata,  ctiamvirginum  puella- 
rum  prcuberet  exempta.  Asscriplce  sunt  omncs 
calalogo  S.  Virginum.  Lcgimus  in  Menologio  ,  cx 
cis  unain  Ilcrmincm  nominatam , sub  Trajano 
gravissima  passam,  in  Domino  quicvisse  dic  t>. 
Sept. 

10.  Agamjs.  ]  Hic  cst  Propheta  ,  qtii  famcm  sub 
Claudio  Imp.  preedixitc.  11.  28. 

11.  Ai.i.igans  siiu  pedes  et  manus.  ]  Sic  Jerc- 
miasc.  13.  et  27.  gcstans  catcnasel  vincula,  iis 
reipsa  adumbravit,  ct  valicinalus  est  vincula  in- 
jicienda  Judaeis,  cseterisquegentibus  a  Chaldaeis. 
Idcin  fecit  Isaias.  c.  20.  ci  EzechieL  c.  U.  et  12. 
\  idc  ibi  dicta.  Nota.  Pro  sibi Gr.ecc  est  ai-roO:  quod 
si  Icgas  pcr  spirilum  aspiratum  ,  «OtoO  significat 
sibi,  ul  verliliNoslcr,  sin  legas  spiritu  leni  -jj-oKi , 
sigoificat ipsif  scilicct  Paulo.  Undc  S.  Grcgorius 
honi  ,">7.  in  Bvang.  cl  Dionys.  bic  censent  A^a- 
luini  ligassc  maiuis  ct  pcdcs  Pauli  ulipsuniila 
ligandum  llicrosolymis  porlenderct,  et  rcipsa 
repraeaentaret.  Noster  vcrtens  s/6isignilicatAga- 
buni  sibi  ipsi  ligassc  nianus  ut  in  sc  Paulum 
ejusque  vincula  reprsesentaret :  forte  utrumquc 
lceit  tanupie  Paulo  quam  sibi  vincula  injccil, 
sed  successive. 

Symbolicc.  Agabus  seipsum  polius  quam  Pau- 
lum  alligavit,  ul  signilicarctjoreul  Paulus  suos 
laborcs  ct  crucialus  non  magis  scntirct,  (piani 
si  illos  in  alicna  persona  paterelur,  tanla  ad  eos 
subeundos  voluniatc  ferebatur:etproinde  (pios- 
cumqueadibat,  parvosjudicans,  ad  majorescx- 
sorbendosastuabal. 

ET  TRADENT    IN     MANCS    C.ENTILM.    ]    Uti     Jlldah 

tradidcrunt  Cbrisluin  Genlibus,  puta  Pilato  ot 
lloinanis,  ad  llagcllandum  et  cruciligindum , 
ila  tradiderunt  et  1'auluni  Centibus,  tribuno  ct 
precsidi  Romano  ac  tandem  fcro  Neroni, 

13.  Qui  i.oci  ii.i.ius  erant,  ]  oi  Ivrbtm»,  id  est,  in- 
quilini,  puta  Cbrisliani  Ctesaresa  habitanlcs. 

LS.Quw  FAOiTia  vi.entes.  ]  Ergo  cum  lacry- 
mis  obicstabaiilur  Paulum  ,  nc  pcrgercl  llicrb- 
solyniam. 

!  •  I    AITTGENTKS   COR     MEUM.  ]     GllCCC     MM0ptM*«y- 

T^,,S\rus  conlundcntcs,  alii,  contribulantcs  ,  alii, 
coufringcntfs  ,  conttciittcs;  alii,  dtMcrpcntcs  cor 
mrum.  Nntahic  \  iecra  charitalis  cl  niiscralioihs 
S.  Pauli  Obsccrabat  illos,  inquil  Clu  ysost.,  clolcns 
supcr  lacrymis  ipsorum  ,  ct  qui  in  pro/>riis  tcntn- 
lionibtis  non  pativbutui ■■ ,  dolcbat  prct  amorc,  qttia 


APOSTOLOP.UM.  Cap.  XXI. 

videbat  lacrymantcs ,  cl  lcedi  se  conqucrcbaiur  ab 
ipsis  quasi  censerent  eum  periculis,  qucv  prcvdica- 
bantur,  cegre  affici.  ISon  solilus  reluctari  fratrum 
postulatis ,  ut  cum  se  permisit  Damasci  per  fenes- 
tramdcmitti,  cum  Ephesi  non  se  dcdit  in  Ihealrum 
C.  19.  31.  unus  obnixe  obnititur,  certut  de  Dci  vo- 
luntale.  Sic  Cbrislus  repulit  Petrum  revocantem 
sc  a  passione  :  Vade,  inquit,  posl  meSatana, 
Maltb.  16.  23. 
Ego  e.mm  non  solum  alligari,  SED  ET  Mom  IN 

JERUSAI.I.M   l'\r.ATUS   SUM,  PROPTER    N0ME.N  DOMI.M 

Jesu.]  Ikec  vox  est  anlcsignani  tidelium  c!  Mar- 
tyruin,  digna  Paulo,  qna  caeteros  invilat,  et 
quasi  elassicum  canitad  carccres  cl  martyria. 
Hoc  signuni  est  eniincnlis  anioris,  propulsan- 
tis  ab  se  jusla  quadam  iia  inimicun: ,  et  iudig- 
nantis  advcrsus  impedimenta  perfectionis  ,  ait 
Abbas  Isaias  orat.  21.  tom.  2.  Diblioth.  SS.  Pa- 
trum. 

\k.  Et  cum  srADF.RE,  in  actu  consummato,  id 
cst  persuaderc,  no.n  possumus. 

15.  Pr.kparati  ,  ]  lniixtu*«fuiu  Vatabl.  sublatis 
sarcinis;  OEcum.  viatico  ct  rebus'  necessariis  ins- 
trttcti.  Addc,  Prwparali,  i(l  cst  rcsoluli  subire 
cum  Paulo  vincula  el  morlein,  onmeque  id  quod 
Deus  nos  pati  vellet. 

16.  Adducentes  secum  apud  quem  hospitare- 
mur.  ]  Nonin  via,  ut  vult  Lyran.  hcec  cnim  cxi- 
gua  supererat,  sed  Ilierosolymce,  ubi  propter 
instantem  Pentecostcn,  qua  Judah  undique  in 
Jerusalem  ad  templum  conlluebant,  juxta  le- 
gem  Exodi  "3.  17.  penuria  bospitioruin  fulura 
crat ,  et  ne  gravaremus  fuleles ,  qui  in  Jcrusa- 
Iitii  pcrsecutionem  et  rapinam  bonorum  a  Ju- 
dreis  passi,  crant  pauperes,  quibus  proindc 
Paulus  collcctam  elccmosynarum  defcrebat 

MnasOKEM.  ]  Alh  legunt  Jasoncm.  Vide  dicla 
c.  17.  5. 

17.  Etcum  ventssi:mus  Hi  erosolymam.  ]Indica! 
Cbiysost.  Paulum  apptllisse  Hierosolymam  i>o>l 
Pentecosten  :  eam  eiiini  cclebrasse  Cjesareae,  ut 
Cstareenses  cum  detiaentes  solaretur,  etsque 
aliqua  cx  partc  morem  gcrcrct.  Probabilius  Ba- 
ioii.  censet  Paulum  Hicrosolyuiam  appulissc; 
ante  Pentecostcn  :  lum  quia  id  ipse  ccrto  desli- 
narat  c.  20.  v.  16.  tum  quia  Ca.vsareensibus  eum 
rclincrc  volcntibus  non  acquicvit,  scd  fortilci 
obluctatus  cst,  tum  quiaLucas  studiose  enunie- 
rat  dics  a  Pascbate,  ut  significct  Paulum  diem 
quinquagesimam  ,  puta  Pentecosten  ,  egisse 
Hierosorymse.  Namc.  20.  1.  narral  Paulum  cum 
suis  inPascbale,  post7.  dicsaz\moruni  sol\  il 
Pbilippis,  et  diebus  5.  Troadcm  appulisse,  ibi- 
(pic  7.  dies  coininoratum  csse,  indeque  tribus 
diebus  pervcnissc  Milelum.  lbi  cuui  aliquamdiu 
bassisset,  properasse  ut  Pentecosten  agcret  Bie« 
rosoiymc  :  quare  inde  reoedentem  prima  die 
venissc  Coum,  secunda  Rbodum,  indePataram. 
inde  Tyruni;  ibi  septeui  egisse  dies  :  indc  Plole- 
inaidi'  di( m  unam  :  indc  venisse  C;csaream;  ibi 
hssaisse  aliquot  dies,  ac  mo\  Hierosolymam 
conrcssisse.  Nuniera  bOSCfl  dies  onmes,  et  pci  - 
linges  circiter  ad  50.  ila  ut  quinquagesiinani  . 
sive  Peiileeoslcn  egerit  Hi^rosolyni;e. 

Nola.  Paulus  pcr\cnil  Hicrosol\mam  sub  Pcn- 
tecostcn  anno  Cbrisli  i&  Pciii  in  r.omana  Sede 
l'i.  Ncronis  t,  quo  parilcr  aimo  P>.  \  irgO  Dcipara 
ilie  ib.  AugUSli  e\  Jerusalcm  lcrrcslri  concessit 
ad  civlcsleni.  licel  eilim  in  Cbronico  Euseln 
babealur.  B.  Virginem  \ila  et  lcrra  (!cc<  ssisv 
anno  Clu  isii  !i8.  BBtatis  vero  smc  62.  rd  63.  ta- 


3IG  COMMENTARIA  1N  ACTA 

men  id  verum  cssenequit,  co  quod  S.  Dionys.  I. 
de  Divin.  nom.  cap.  3.  scril)at  se  cum  Ilieroiheo 
cjus  funeri  interfuisst'.  Diouysius  aulem  anno 
Cluisti  US.  necdum  viderat  Paulum,  ac  proinde 
necdum  erat  conversus.  Paulus  enim  Athenas 
venit  auno  Clnisti  52.  Hierosolymam  vero  adiit 
anno  Christi  58.  quando  illum  eo  comitalus  vi- 
delur  S.  Dionys.  et  funeri  Virginis  inlcrfuisse. 
Estocnim  prohahilc  cit  Paulum  quoqueanterius, 
pula  anno  Christi  bU.  ascendisse  Hierosolymam, 
uti  dixi  c.  18.22.  tamen  hicsuhilusfuit  excursus 
duntaxat ,  isque  adhuc  incertus  et  dubius.  Quare 
Cedren.  in  Compen.  in  Tiher.  Epiphanius  Pres- 
hyter  serm.  de  Deipara,  Baron.  anno  Christi  68. 
c.  U.  Suarez  3.  p.  q.  37.  art.  2.  disp.  21.  sect.  1. 
Canisius  et  Christoph.  a  Castro  in  Historia  Dei- 
parse,  censent  B.  Virgincm  dccessisse  anno 
Christi  58.  aetatis  suae  72.  qui  fuit  annus  a  pas- 
sione  Chrisli  1U.  die  13.  Augusli,  ac  die  terlio, 
puta  18.  Augusti,  resurrexisse  :  licet  nonnulli, 
sedpauci,  censeant  eamdefunctam  diel3.  Au- 
gusti ,  et  resurrexisse  die  13.  etgloriosam  lam  in 
corpore  quam  in  anima  ab  angelis,  imo  a  Christo 
suo  filio  cum  triumpho  assumptam  in  coelum, 
ibique  supra  omnes  angelorum  ordines  in  solio 
juxta  filium  collocatam,  coeli  ct  terrae  reginam 
essecoronatam.  Atque  haec  fuitcausa,  curSpi- 
ritus  sanctus  impulerit  Paulo  feslinare  Hieroso- 
lymam,  nimirum  ut  ante  ejus  obitum  abitumque 
incoelum,  eamdem  salutarct,eique  suas  Eccle-. 
sias  suosque  agones,  praesertim  quos  Romae 
cum  Nerone  el  Simone  Mago  propediem  subitu- 
rus  erat,  commendaret.  Morienti  tamen  adesse 
non  potuit,  utpote  qui  paulo  post  suum  Hiero- 
solymam  adventum,  puta  paulo  post  Pentecos- 
ten,  in  templo  a  Judaeis  captus,  in  vinculis 
degeret. 

Aliqui  tamen  suspicantur  Paulum  Virgini  mo- 
rienti  adfuisse.  Si  enim  verum  est  quod  tradunt 
Juvenalis ,  Damasc.  et  alii  mox  citandi ,  ad  illam 
caeteros  ex  toto  orbe  per  miraculum  traduclos 
convenisse  Apostolos,  cur  id  uni  Paulo  vicino, 
Virginis  amantissimo,  ejusque  henedictione , 
consilio  et  precibus  egentissimo,  utpote  in  vin- 
culis ,  jam  ituro  Romam ,  et  cum  Nerone  certa- 
turo,  denegemus  ?  Tam  enim  angelus  Paulum  6 
vinculis,  quam  Petrum  Aclor.  12.  v.  7.  et8.  exi- 
mere  ad  modicum  tempus  poterat,  idque  insen- 
sibiliter,  et  mox  reducere.  Licet  enim  Epipha- 
niushaer.  78.  contra  Antidicomarianitas,  B.  Vir- 
ginem  celebrans,  indicare  videatur ,  eam  non 
esse  mortuam,  sed  instar  Henoch  translatam, 
vel  instar  Eliae  curru  igneo  vivam  raptam  incce- 
lum ,  tamen  certum  est  eam  mortem  obiisse ,  et 
resurrexisse,  ac  deinde  in  ccelum  assumptam, 
uti  traditEcclesia. 

Porro  ad  transilum  B.  Virginis,  mira  Deipro- 
videntia,  conveneruntomnes  Apostoli  totoorbe 
dispersi,  ut  tradit  Juvenalis  Episcopus,  Hiero- 
solymam  apudNiceph.lib.  2.cap.  21.  et  sequent. 
Damascenus  de  dormit.  Virg.  et  alii.  Non  ergo 
dubium  est,  quin  omnes  Apostoli  Hierosolymam 
ad  Virginem  convenientes,  visitarint  pariter 
Paulum  in  vinculis  jam  agentem,  ac  mirifice 
invicem  sint  consolati,  narrando  alternatim 
suos  lahores,  ac  conversionem  omnium  gen- 
tium.  Ex  dictis  liquet,  omnia  quae  narrat  Lucas 
cap.  20.  usque  ad  28.  et  ultimum,  a  Paulo  gesta 
esse  hoc  anno  Christi  58.  HocergoannoB.  Virgo 
deserit  Jerusalem  terrestrem,  itque  in  coelum, 
quo  Paulus  llicrosolymce  triiditqr  in  vincula ,  ut 


APOSTOLORU.M.  Cap.  XXI. 

Ecclesiee  decus  a  Jerusafem  et  Juilaea  transfcrnt 
Romam  ad  Gcntes.  Dum  enim  viveret  B.  Virgu 
in  Judaea  ,  Ecclesiae  decus  ihidemsua  vitaetme- 
ritis  sustentahat,  ea  morlua,quasi  fulcrosublnlo 
ruit  Ecclesia  Judaica. 

18.  INTIIOIIIAT  PAULUS  NOBISCUM    AD    JACOBGM.  ] 

Detulit ,  inquit  Chrysost. ,  dignitati  Episcopali, 
quavi  Jacobus  frater  Domini  Hierosotymis  gerebat 
et  eximia  sanclilali  cl  auctoritati ,  qua  poliebat. 
Unde  idem  fecit  Paulus  Galat.  1.  vers.  18.  et  Ac- 
tor.  15.  vers.  2.  Jacohus  hicpost  paucos,  pula 
quinque  annos  ,  nimirum  anno  Neronis  7. 
cum  30.  vel  potius  29.  annos  sanctissime  rexis- 
set  Ecclesiam  Hierosolymitanam,  etemplifasti 
gio  praecipitatus,  et  fullonis  vecte  percussus 
Martyr  occuhuit,  inquit  Beda,  Euseb.  in  Chro- 
nico,  et  alii,  nimirum  Judaci  iras  in  Pauluni 
conceptas,eoCa.'sarem  appellante,  etRomse  ah 
eo  libero  dimisso,  evomuerunt  in  Jacobum  sibi 
praesentem. 

O.MNESQUE     COLI.ECTI     SUNT     SeMOHES,   ]      tUUl 

aetate,  tum  potius  dignitate  etordine,  puta  Pres- 
byteri,  ut  habet  Graecus.  Non  fuit  hic  celebratum 
Concilium;  nihil  enim  hic  definitum  :  sed  con- 
ventus  duntaxat  fuit  salutantium  Paulum ,  eiquc 
adyentum  gratulantium.  Improprie  ergo  Beda 
ait,  hoc  fuisse  quartum  concilium  :  Primrtn 
enim  coactum  esse  in  electione  S.  Matthiae,  Ac- 
tor.  1.  vers.  15.  Secundum,  inelectione  etordi- 
natione  septem  Diaconorum  cap.  6.  vers.  2. 
Tertium,  etproprie  dictum,  in  quaestionedeser- 
vandislegalibus,  Act.  15.  v.6.  Quartum  hocloco. 

19.  Quos  cum  salutasset.  ]Syrus,  tledimus  eis 
paccm.  Salutatio  enim  Hebreeorum ,  indeque  ct 
Chrislianorum,  erat  :  Pax  tecum  :  Paxvobis.Pnx 
enim  Hebraeis  omne  bonum  significat. 

20.  Quot  MiLLiA.]Graece, //uptKOc?.  Myriascon- 
linet  decem  millia.  Sed  hic  confuse  sumitur , 
significatque  mulla  millia  ;  primi  enim  Chris- 
tiani  a  Petro  et  Apostolis,  per  plures  annos  in 
Judaea,  cfficacissime  praedicantihus,  conversi, 
fuereJudaei,  iique  plurimi ,  ut  patet  ex  cap.  2. 
v.  Ui.  et  c.  U.  v.  U.  Unde  liquet,  Deum  non  iia 
rejecisse  Judaeos,  quin  multos  ex  eis  elegerit  el 
salvarit. 

ET    OMNES    /EMULATORES    SUNT    LEGIS,]   nr,).(UT«'. 

Tigurina,  studiosi ,  sectatores.  q.  d.  Judaei  con- 
versi  ad  Christum,  magno  zelocertant  proMosc 
et  legeejusquehonoreetobservatione :  verentm 
autem,  neilla  per  tetuosque  sermones  negliga- 
turet  aboleatur;  itaque  ipsi  quoquea  Gentibtts 
ad  Christum  conversis,  utpote  numeroet  digni- 
tate  potioribus,  contcmnantur  et  proterantur. 
S.  Jacobus  agitcausam  Jiuheorum,  quasicoruni 
Pastor,  et  Episcopus.  Licet  enim  lexMosis  jam 
esset  moitua  a  26.  annis,  puta  a  prima  Penlc- 
coste,  in  qua  facta  est  promulgatio  legis  nova? 
annoChrisli  3^i.  mox  abejus  passione  ct  resur- 
rectione;tamen  illa  necdumeratmortifera.  Undc 
adhuc  a  Judaeis  observari  poterat,  quasihonesta 
et  religiosa,  dataque  a  Deo;  esto  neminemjam 
obligaret;  utab  ea  quasi  nefaria  nonessent  pro- 
hibendi  Judaeinecvicissim  Gentiles,  adeamquasi 
necessariam,  compellendi,  ait  S.  Aug.  ep.19. 

21.  QUIA  DISCESSIONEM  DOCEAS   A   MOSE    EORUM  , 

qui  per  Gentes  sunt,  JudjEOrum.  ]  Clarc  Tigu- 
rina,  quod  defeclionem  doccas  dMose  omncs  qui 
inler  Gcntes  sunt ,  Jud&os.  Hoc  de  Paulo  spargc- 
banlJud38i  manentes  in  judaismo,  ideoquePauli 
hostes,  sed  falso  :nusqnam  enim  vctuit  Paulus 
Judaeoscircumcidi,  et  servarelegem  Mosis;  imc. 


COMMENTARIA  IN  ACTA 

vero  ipsemet  Timotheum  circumciderat,  Ac- 
tor.  16.  3.  et  votum  Nazareatus  nuncuparat, 
Actor.  18.  18.  Unde  grace  pro  discessionem ,  esl 
kmstvlm.  Paulum  ergo  vocant  legis  apostalain, 
utl  eum  vocavit  Ebion  haercsiarcha,  imo  apos- 
tatarum  incentorem  etpatrem,  quasi  quilegem 
damnaretut  sacrilegam.  Occasio  hujtis  calum- 
nia3  fuit,  quod  Paulus  elevabat  Cliristum  Chris- 
lique  gratiam,  eoque  tacitedeprimebat  Mosen  et 
legem,  docens  nos  justificari  per  Clirisii  gra- 
tiam,  non  perlegemMosis,  hancenim  illius  um- 
bram  et  praeambulumfuissc  duntaxat. 

Non  deuere,  id  est,  non  liccrc  eis,  CIRCDMCI* 
dere  fii.ios  suos,  ]  quodcircumcisio  silabolita 
perChrisium. 

Nbque  secundum  consuetudim:m  ingredi.  ]  Ti- 
gurina,  neque  secundum  inslilula,  vel  consuelu- 
dines  patrias  ct  Judaicas  vivere.  q.  d.  Audierunt 
te  non  servare  ritus  a  patribus  instilulos  cl  tra- 
ditos. 

22.  Quid  ergo  est,]  quid  consilii?  quid  faclo 
eslopus? 

UTIQUE  OPORTET  COHVEHIRB  MULTITIDIM.M  : 
AUDIENT     BHIM    TK    SUPERVEMSSE.  ]    q.    d.     UliqilC 

conveniet  multitudo  Judseorum  legem  zelan* 

tinm,  ut  dc  lc  tuisque  diclis  contra  legeminqui- 
rant,  querantur  ,  accusent,  cl  forlc  malctrac- 
tent  et  mulctent,  nisi  praevertas,  teque  legis 
sludiosum  oslendas. 

23.  Habentes  votum,]  nazaroeatus,  cujus  tcr- 
minus  et  consummaiio  erat  sanctificatio,  id  est, 
dctonsio  coime,  lustratio,  et  sacrilicii  oblatio 
juxialegem.  Nuin.  G.  vers.  13.  etsequent.  Addit 
S.  Hicron.  ep.  11.  ad  Aug.  pedum  nudationem. 
Nonnulli  tamen  per  votum  accipiunt  volum  sa- 
crilicandi,  uti  dicam  inferius. 

Sanctifica,]  4yvl»&>j,  id  est,  puri fica  te  modo 
jain  dicto,  et  plenius  mox  dicendo.  Audierat 
jam  ante  Jacobus  et  alii  Hierosolymitani ,  Pau- 
lum  fecissevotum  nazaraeatus.  Iia  Raron.  etalii, 
qui  censent  voium  lioc  Paulo  fnisse  familiare, 
crebrum  et  quasi  conlinuum,  ideoque  perpetuo 
abstinuisse  vino. 

Et  impende  in  illis  ut  badart  capita.]  Syrus 
pro  illis.  Hinc  censet  Cajelan.  Paulum  bic  DOn 
fuisse  Nazaramm,  nec  soivisse  votum  nazaraea- 
lus  :  recens  enim  advencrat,  nec  voli  cjus  ulla 
facta  estmentio.  Paulumergo  lantum  Nazarseis 
se  junxisse,pro eisque expensas  fccisse,et  quasi 
patrinum  cos  pr.Tsentasse  in  templo.  Hoc  ipso 
enimpublicedeclarabatseNazararorum  jttdaisuii 
et Judffiorum  essc  patrinum  et  patronum.  Veriint 
Lyranus  ct  alii  censenl,  Paulum  quoque  hic 
fuisse  Nazarreum,  suumque  votum  explesse;  il- 
ludqtie  inqmlzo sanctifica  te  cum  illis.  Hoc  ergo 
voium  fecit  Paulus  Actor.  18.  18.  Si  dicas  cum 
illud  explessc  Aclor.  18.  22.  ut  ibidem  innui, 
nccesse  cst  asserere,  cum  illo  expleto  aliud 
nuncupasse,  illudque  bic  exoluissc  :  poterat 
enim  quolibet  die  hoc  votum  nuncupari,  et  arc- 
tari  eiiam  ad  unum  diem,  alteroqtte  expleri. 
Quodcrgo  ait,  Impendein  iltis,  id  est,  cumtllis, 
vcl  potius  pro  (boc  cnim  significat  Grcecum  £*;) 
illis,  ut  magis  ostendas  tc  legis  et  riluum  et  le- 
galiumesse  studiosum.  Forte  eliamccetcrierant 
paupercs,  ut  sumptus  pro  eis  facere  debuerit 
Paulus,  uti  censent  Cajctan.  et  Vatablus.  Pro 
impcnde  gracce  li*™w* ,  id  cst,  fac  sumptus, 
expcndc,  cxolvc.  Porro  sumptus  hi  neccssarii 
cranltuni  utradant  capita  sua.  Unde  Arias  vcrtit, 
tmpenda  rituaiet  sumpius  in  lotioncm  cl  tonsuram 


APOSTOLORLM.   Cap.  XXI.  Zll 

capillorum  :  tum  consequenler  ad  cmendas  <  t 
offerendas  bostias  in  rasura  Nazaraeorum  lege 
Num.  G.  vers.  12.  el  U.  praescriptas.  Vide  bic, 
quamdiu  durarit  legis,  post  eatn  abolitam,  ob- 
servatio,  nimirum24.  annis.  Haec  enim  gesla 
sunl  anno  Christi  58.  ut  dixi  in  Chronotaxi  :  illo 
crgo  anno  lex,licetesset  tnoriua,necduni  tamen 
erat  inortifcra,  ut  scilicet  peccaret  is  qui  cam 
servarcl. 

25.  De  his  autem  qui  crediderlwt  i: x  genti- 
ni's.  ]  Occurrit  objectioni  :  ne  enim  obtenderet 
Paulus  Centilium  scandalum  ,  sciliceteos  exem- 
plo  suocxistimaturos,  se  quoque  deberescrvarc 
legalia,  docet,  aut potius  refricat,  jam  adeos 
scriptuin  esse,  quod  lcge  Mosis  non  obligaren- 
iur,  acjussos  esse  abslinere  tantum  idolothylis, 
sanguine  et  suffocato,  uli  sciebat  Paulus,  qui 
huic  decretointcrrucrat,  imo  ejus  causa  extilc- 
rat,  Aclor.  15. 

UT     ABSTINEAXT     SE     AR     IDOLIS      1MMOLATO.    ] 

Grcecc,  ab  idolothyto,  puta  i\  carne  et  cibo  ido- 
lis  oblato  el  immolato.  Vide  dicta  cap.  15.  v.  20. 
ct  29. 

26.  Tuxc  Paui.us  assumptis  vir.is.  ]  Vide  hicfa- 
cilitatem  Pauli,  stalim  acquicsccnlis  S.  Jacobi 
consiliis,  acstudium  nontantum  vitandiscan- 
dali,  scdetconciliandisibiJudicos.  Ita  omnibu* 
omnia  facttts  est,ul  omncslucrifaceret.  Insupcr 
S.  Chrvsost.  homil.  5.  dc  ejus  laudibus,  nolat 
ejus  prudentiam,  qua  juxta  loca  ettempora, 
vitac  modum  variat,  ac  quasi  ambidextcr  nunc 
judaice,  nunc  gentilitcr  vivit  et  agit.  SicHome- 
rus  initio  Odyssea3  celebrat  Ulyssis  vcrsutiam, 
eumquc  vocat  avopx  7ro/jrpo-ov  ,  id  est ,  virum 
vcrsaiilem ,  qui  pro  rerum,  locorum  et  tempo- 
rum  exigentia,  nosset  sc  vcrlcre  etversarein 
omnem  parlem,  ac  cuilibet  genli,  persona?, 
loco,  lempori  cedcre,  sequenccommodare.  ILtc 
dos  requirilur  in  viro  Apostolico. 

POSTERA  DIE  PlRIlICATLS   CUM  ILLIS  1>TRAVIT1N 

templum.  ]  Vatabl.  Simulans,  inquit,  se  implcssc 
tempus  nazar&atus  sui ,  quasi  Paulus  vcrc  non 
fcccritvotum  nazaraealus,  sed  finxcrit  sefecissc. 
ut  satisfaceret  Judaeis.  Verum  hoc  fuissct  men- 
dacium,  quod  absit  a  Paulo,  uti  rectc  contra 
S.  Hicron.  qui  Paulum  asserit  simulate  tanluni 
reprchendisse  Petrum  Calat.  2.  11.  argumcnla- 
tur  S.  Aug.  cp.  19. 

Ou.crcs,  qtucnam  fuit  Iutc  Pattli  punficatio? 
Vatablus,  etalii  censct  fuissc  votum  nazarcatus, 
quod  tum  vel  inchoarit,  vcl  explevent  Paulus; 
ut  purificatus  sit  idem ,  quod,  pnrilicalionem 
inchoans,  vel  explens.  Nazaraeatus  cmm  vocatur 
purificatio,  et  sanctificatio  :  quia  Nazaraet  crant 
puri  a  vino  et  siccra ,  ac  consecrati  Dco.  Addc , 
nazaraeatum  suscipiebant,  ut  castigarent  luxum 
proeteritum,  et  ab  eo  se  pttrificarenl.  Deniqncin 
fine  nazaraeatus  purificabanl  sc,  quia  ofiercbant 
victimam  pro  peccato,  ut  scilicel  expiarent  de- 
fectus  tempore  nazancatus  in  voti  observationc 
commissos.  Num.  G.  \U.  Purgatio  ergo  harc  fuit 
lotio  Pauli,  prTsertim  com.T ,  cxpleto  jam  voto, 
cremanda;,  ita  Arias,  q.  d.  Paulus  purificavit, 
idest,  lustravit  et  lavit  sc,  suamque  comam,  tit 
cam  mox  purificaret ,  id  cst,  Deo  consccran  t 
ct  cremaret  in  templo,  juxta  legcm  Num.  G.  18. 

Alii,  ut  Sanchez  planius  et  verisimilius  cen- 
scnt.hanc  purificationem  fuisse  propriedictam  : 
iia  enim  semperin  Graeco  liic  vocat  eamLuca>. 
nimirum  Paulum  habcntem  votunt  nazaraeatus , 
conlactumorlui  fuisse  poliutum,  et  ab  hac  im- 


S18  (  OMHENTARIA  1N  ACTA 

mundilla  legali  se  puriflcasse,  Hoc  enimproprie 
sonat  vox  purifieatus,  et  hanc  purificationem 
prsescribit  lex  Num.  (i.  10.  i  lii  et  sepiem  dies  ei 
coustituit,  ac  totidem  hiceidem  impendit  Pau- 
ins  v.  27.  Eadem  de  causa  Paulus  totOndilcaput 
in  Cenchris  Actor.  IS.  v.  18.  Sensus  ergo  esi. 
(|.  (1.  Paulus  pollutus  ex  funere,  ab  hac  poHu- 
tione  se  purificavit  radendb  illieo  caput,  itaque 
purificalus  adiit  templum,  ut  ibi  annuntiaret  et 
expleret  reliquos  septeni  dies  purificationis  snrr 
praescriptos  fege  Numer.  6.  9.  Alioqni  enim  si 
per  puriflcationem  votum  ipsum  nazarceatus  ac- 
cipias,  erit  amphibologia  in  voce  purificatus. 
Nam  hicsigniflcat  lustrationem  :  moxcnm  dicit, 
Innuntians  expletionem  dicrum  puriftcationissuce 
signiflcabit  votumipsuin.  Favet  Syrus  qui  v.  23. 
pro  votum  habentes  sttpcr  se,  verlit ,  vote  obnoxii 
ttt  mundcntur.  Unde  videlur  COliigi,  quod  et  lii 
quatuor  Nazaraei  Pauli  socii,  aeque  ut  ipse,  pu- 
nlicati  fuerint  a  simili  immunditia  legali,  non 
nutem  expleverint  votum  nazaraeatus.  ldem  co!- 
ligitUr  ex  eo  quod  sequitur  :  Annttnliavil  cxptc- 
iionemdierum  purificationis  suee ,  donec  offerrciur 
pro  unoqnoijttr  eorum  oblatio,  sCilicet  in  purifica- 
tione  praescripla  :  erant  ergo  omncs  impuri  et 
polluti,  ideoque  purificandi. 

ANMWTIANS  EXPI.ETIONEM    DIERUM  purific.tio- 

?:;■■>.  ]  De  hac  annunliationo  niliil  proescriptum 
leghnus.  Num.  6.  Unde  Sanchez  censet  incertum 
esse  qnaiis  ea  fuerit,  et  an  ea  a  Paulo  facta  sjt 
Judaeis,  quasi  ipseeis  annuntiarit  suam  legalem 
in  uazaraeatus  pollutione  purificalioneui,  ut  iis 
ostenderet  se  legem  Mosaicam  non  contemnere, 
sed  servare :  an  vero  Nazaraeis,  quasi  sociis, 
suum  votum  aimuntiarit  :  an  dcnique  sacerdo- 
tibus  .  quod  ultimum  pnssim  censent  alii.  Acl 
sacerdotes  enim  pertinebant  purificationes  et 
caeremoniae  Uazarertius  utpoteinNazaraeipereos 
explendcc.  Jam  si  per  purificationem  accipias  vo- 
tum  nazaraeatus,  -o  expletionetn  proprie  in  aciu 
perfcclo  expletoque  sumitur.  q.  d.  Annuntians 
votum  suqm  esse  expletum,  postulansque  ut 
caeremoniae  et  oblationes  pro  se  liant,  quae  in 
expletione  voti  liujus  praescribuntur.  Num.  6. 13. 
ubi  dicitur  :  Ctun  dies  quos  ex  voto  decreverat 
(R.^z?raeus)  complebuntur ;  adducet  (sacerdos) 
ettm  adoslium  tabernaculi  fcederis  etojferretobia- 
tionem  ejtts  Domino  agnum  annicutum,  etc.  Et 
v.  18.  Tunc  radetur  Nazarceus  ante  oslium  taber- 
nucuti  ftvdcris  ccesarie  consecralionis  suce;  tollet- 
qtte  capittos  cjus  ct  ponet  super  ignem ,  qui  est  sup- 
positus  sncrificio  pacificorum.  Gapilli  ergo  ejus 
velut  sacri,  instar  hostiae  offerelumtur  per  ig- 
nem,  et  cremabantur  D?o  cum  bostia  pacifica. 
Ijnde  quod  sequitor,  Doncc  ojfcrrctur,  sic  ex- 
l)onc  q.  d.  Usque  dum  offerretur,  vel ,  ut  offer- 
rctur ,  pro  unoquoque  eorum  obtalio.  lta  Mariana. 
Ex  hac  expositione  moraliter  elice,  nazaraea- 
tum  nostrum,  puta  statum  Religionis  ,  esse  sta- 
tumassidtwc  purificalionis  et  sanclilicationis,  ac 
consequenter ,  Heligiosos  usque  ad  finem  voti  et 
vitae ,  jugiter  purificalioni  coidis  et  affectuum 
studere debere.  Sin  purificationem  proprie  acci- 
pias  pro  expialione  immunditiae  legalis,  roexple- 
tionem  sumas  oportet  ilt  aclu  incboato  lioc  prce- 
senti  tempore,  sed  explendo  in  futurum,  q.  d. 
annuntians  sibi  explendos  esse  seplem  dies  pti- 
rificalionis  prcescriplos.  Num.  6.  9.  ubi  dicilur  : 
.S<  autem  mortutts  fuerit  subito  qttispiamcoram  eo, 
polluetar  caput  consecrationis  ejtts;  qttod  radrt 
itlico  in  cudcm  dic  pnrgationis  suce ,  ct  rursttui 


APOSTOLOnUM.  Cap.   XaT. 

septima:  ct  in  oclavadie  o/fcrct  dttos  lurlurcs,  vt 
dttos  pultos  cotumbce  sacerdoli  in  introilu  fcederis 
testimonii,  faciclque  (immolabil)  saccrdos  unum 
pro pcccalo ,  ct  ailcrum  in  Itotocattstum ,  et  dcprt  - 
ruhitttr  proco,  quia  peccavit  sttpcr  morluo,  sanc- 
liftcabitque  caput  ejus  in  die  illo ,  ct  consecrabit 
Domino  dies  separationis  illius,  ofjcrcns  agnum 
annicuium  pro peccalo.  Et  baec  estoblatio  de  qua 
aitLucas,  donec  o/ferrctur  pro  unoquoque  corum 
obtalio.  q.  d.  Persistebat  Pauliis  in  templo,  cum 
quatuor  sociis  Nazarceis  per  seplem  dies,  donec 
die  octava  lieret  proeis  oblalio  lcgc  praescripta, 
ila  Vatablus.  Quod  dico  in  lemplo ;  inlelligejuxla 
templum,  in  aedibus  et  cubiculis  annexis  tem- 
plo  :  templum  enim  ncmo  ingredi  poterat  nisi 
purus.  Unde  pro  impuris  erat  atrium  anletem- 
plum,  in  quo  degebant  donec  purificarentur. 
Hoc  posterius  videlur  verius,  uti  paulo  ante 
ostendi. 

Terlio,  aliqui  hic  facillime  se  cxpediunt,  di- 
eendo  hax  vola  et  purilicaliones  non  fuisse  na- 
zaraeatus,  aut  similes  lege  sancitas,  sed  fuisse 
alias  peculiares,  ex  devotione  populi  et  tradi- 
tione  majorum  introductas.  Tales  enim  fuisse 
apud  Judaeos,  liquet  ex  Josepbo  lib.  2.  de  Rello 
cap.  15.  ubi  agcns  de  Rerenice  sorore  Agrippae 
regis  :  Venerat,  ait,  Ilierosolymum,  ut  vota  Deo 
sotveret.  II is  cnim  qui  morbo ,  vel  aliis  necessita- 
tibus  impticanlur,  mos  est  orare  per  triginta  dies 
anteqttam  immolent  liostias ;  abstinere quoq ue  vino, 
cl  capillos  radere.  Quem  morem  regina  exercens 
illis  diebus ,  nudipes  etiamante  tribunalstetit  ,de- 
precans  Florum.  Quae  verbi  Josephi  pene  ad 
amussim  consentiunt  cum  hisce  Lucne,  et  se- 
cundum  ea  haec  Lucae  sic  exponas.  q.  d.  Paulus 
fecit  votum  sacrilicandi  ,  sive  victimas  offe- 
rendi  :  quare  juxta  ritum  majorum  purificavit 
se,  id  est,  rasit  caput,  ac  quotidic  Deumpreca- 
turus  in  templum  ascendit,  annuntians  expl<  - 
tionem  dierum  hujus  suae  purificationis,  ut  iis 
expletis  sacrificium  quod  voverat,  Deo  offerret. 
Nec  obstat,  quod  Josepbus  nurneret  trigintadies 
purificalionis,  Lucas  vero  septem ;  quia  cum 
numerus  bic  dierum  ex  devotione  cujusque  pen- 
deret ,  poterat  ob  occupationes  aliasve  necessi- 
tates  contrahi,  praesertim  ad  septenarium,  qui 
Judaeis  ob  religionem  sabbati  sacer  erat  et  fre- 
quens;  itaque  Paulum  Evangeli  praedicalione 
occupalum  eoscontraxisse  ad  septem. 

27.  DUM  AUTEM  SKPTEM  DIES  CONSUMMARENTUR,  ] 

ia  actuprogrediente,  autpotius  incboante,  non 
perfecto  ,  id  est,  dum  pergerenl  aut  potius  in- 
ciperent  consummari :  nec  dum  enim  erantcon- 
summati,  ulimox  patebit.  Unde  Gracca  habent, 

'i>i  Sk  1/teXXov  «t  km<x  riftapat  cwrO.iitzv.i  ,  id  est,  Cum 
fiiturum  esset  ut  septem  dies  implcrenlur,  vel, 
cum  inciperent  implcri :  piX).u  enini  sa'peidemest 
quod  incipio,  uti  ostendam  Jacobi  2.  12.  licet 
Syrus  sumat  in  aclu  pene  perfecto,  vertatque, 
rnm  advenisset  dies  scptimus;  sed  minus  vere. 
NamPaulus  paulo  post  caplus,  missusest  Caesa- 
ream,  ibique  mansit  quinqwe  dies  c.  2/i.  1.  qui- 
bus  elapsis  ductus  ad  tribunal  Pnesidis  c.  24. 11. 
ait,  JSon  pltts  sunt  mihi  dics  qttam  dttodecim,  ex 
quo  asccndi  adorare  in  Jerusalem.  Nam  a  Jerusa- 
lem  usque  ad  Caesaream  est  iler  bidui.  Adde  sep- 
lem,  quinqtie  et  duos ,  habebis  dies  \h.  non  12. 
Quaredicendumest  Paulum  dum  haec  diceret, 
non  consummasse  etexplesse  dies  scptem,  sed 
eos  cncpisse  explere,  ila  ut  jam  ageretur  dies 
terlius  ab  advcntu  suo  in  Jerusalem,  qui  erat 


COMjWENTAniA  1N  AGTA 

priinus  piirifirnlionis  Pauli,  quo  fiini  incbo 
illico  captus esL  Addeenim  treg,  quinque,  duos 
(i  diios  alios,  de  quibus  mox  dicam,  habebis 
prcecise  dies  duodecim ,  qiios  hicassignat  Pau- 
ins.  UaBeda.  Porroaliqui  hos  septem  di<'s  in- 
cboant  ab  adventu  Pauli  in  Jerusalem,  Ita  Lyr. 
•  i  Vatablus.  Alii  et  melius  a  coeptaPauli  punfi- 
c.iiionc  :  li.cc  cniin ,  nt  dixi  durabat  septem  dies, 
ita  Beda ,  Glossa  ,  Dionys.  et  Sanchez. 

ii;i c  ergo  est  series  et Chronotaxis  rei  gestae  : 
Paulua  ;ip|)iilit  Jerusalem  '•  postridie  invisil  Ja- 
cohiim  :  ille  sn.isii  purificationem  :  paret  illico 
Pautus,  ac  postero  die,  utdicilur  v.  26.  purifica- 
lioois  causa  ingressus  templum,  ibi  capitur  : 
quarecaptus  est  tertio  die  ab  adventu  suo  Hie- 
rosolymnin  :  sequenti  die,  puta  quarto,  ut  patet 
v.  30.  Paulus  in  concilio  causam  dicit  :sequenli 
noctc  conlbriatur  u  Christo  c.  23.  11.  factomane, 
puta  die  (juinto,  conspirant  in  ejus  necem  Ju- 
(l;ci,  ibidem  v.  12.  Quaretribunusv.  "2.".  sequenti 
oocte  niisit  eum  Antipatridem ,  quae  Bierosoly- 
niis  distabat  17.  horis;eoergo  pervenit  Pauhis 
die  sexlo  ad  vesperam  :  ac  sequenti  die,  (|iii  fuit 
scptinuis,  pervenit  Caesaream  (bascenim  ab  An- 
lipatride  tantum  distabat  Ocio  lioris)  c.  23.  32. 
post  quinque  dics  pontifex  Caesaream  ingressus, 
Pauhun  coram  praeside  accusat  c.  2/i.  1.  Paulus 
inter  alia  rcspondet  ihidein  v.  11.  se  a  duodecim 
diebus  venisse  Hierosolymam.  Numeraenim  dies 
septem  jani  reccnsitos,  ct  quinque  \cnientis 
PontiQcis,  praecise  habebis  duodecim,  quos 
Paulus  assignat :  ideoque  versibusjam  citatis, 
sigillalim  Lucas  cos  digerit  co  modo  quo  jam 
recensui,  ut  osicndat  Paulum  verum  dixisse,  ac 
praecise  fuisse  dies  duodecim. 

28.  Genth.ES  INDfXIT  IN  TEMPLUM.  ]  Jlldaci  cn  iin 

Gentiles  av#rsabantur  ut  alienigenas,  idotolatras 
el  imniundos ;  et  si  c  gentilismo conversi  cssent 
ad  Christianismum,  ut  erat  hic  Trophimus,  ni- 
hiloniiinis  eos  (icntilium  nomine  etprohro  cen- 
ftebant,  imo  pejus  oderant,  quasi  directos  ju- 
dnismi  hostes,  liinc  capitalc  crat  Genlili  ingredi 
lemplum,  tesle  Josepho  L  5.  Antiq.  C.  lh.Tcm- 
plttm  bic  vocat,  non  Sanctum;  hocenim  solis  sa- 
cerdoiiJnis  ingredi  licehal ;  niulto  minns  Sanc- 
itiin  sanctorum;  bocenim  soli  Pontifici  patebat, 
idqtie  scincl  in  anno  dumtaxat,  scilicet  in  die 
cxpiationis  :  sed  alrium  laicorum,  quod  ante 
Sanctum,  et  antc  atrium  sacerdotum  erat  suh 
dio,  e  quopopulus  spectabat  sacerdotcs  orantes 
et  sacrilicantes  in  suo  atrio.  Porro  anle  boc 
atrium  Judaeorum,  adjectum  est  atrium  extimum 
pro  Gcntilihus  et  immundis  :  ipsi  ergo  illud 
dtintaxat  ingredi  poterant :  quod  proindc  non 
hahehntur  locus  sanctus,  sedprofanus. 

30.  Traiikbant  eum  extra  templum.  ]  Ut  eum 
iihcrius  et  audacins  occiderent,  ne  tcmpliun 
cjus  sanguine  pollncrent,  ait  Chrysost.  Diccs, 
m  tcmploest  jus  asyli,  ut  reum  exeo  exlrahere 
non  liceat,  nisi  sit  insidiosus,  bomicida,  aui 
ptihlicus  latro  vel  puhlicus  depopulator  agro- 
ium,  ut  hahetur  cap.  lmmnniuucm.  Lxtrav.  i\v 
Inunun.  quo  jurc  ergo  Jud.ei  Panlum  e  bemplo 
extrnxeinnt:1  Ilesp.  Jus  asyli  immunitalis.  c\ 
Jure  Canonico  et civili  proprinm est  templo  novaa 
legis,  non  veteris,  uti  contra  Canonistas  docet 
Abulens.  inc.  21.  Exodi  q.  16.  nusquam  cnimin 
veterJ  Scnpt.  extal  sanctio  dehac  templi  immu- 
mtate.  Ex  reverentia  tamen  templi,  noluerunt 
I  aulum  lhidem  vulnerare  vel  occidere.  Adde, 
censebant  Paulum  violassc  sanctilatem  lempli, 


APOSTOLOKBH.  Cap.  IX I.  118 

inducendo  in  illud  Gcntilcm  Trophimum  ,  idco- 
que  eoquasi  indignum, exlrahendum  esse.  Porro 
icinpluni  c;ede,  aliove  scelere  pollutum,  expia- 
hatur  communi  ritu  scmcl  in  anno  in  dieexpia- 
lionis ,  Levit.  Ki.  15.  et  sequent.  nisi  in  eo  perpe- 
trala  essel  idololatria  :  luncenim  statim  expiari 
debcbat,  nec  ante  expiationem  licebat  in  eo 
sacrificare,  ut  colligitur  U-  beg.  23.  vers,  ^i.  et  2. 
ParaL  29.3. 

Et  statim  clatjs^  sunt  ikHVM,  ]  nc  in  hoc 
lumullu  Genliles  in  templum  irrumperent,  quasi 
Pauium,  vel  Tropbimum  Gentilcm  (ob  quem 
seditionem  concitarantJudaei)  liberaturi  et  de- 
fensuri  :  ac  nc  in  hoc  lumuliu  caedes  aliqua 
committeretur  in  templo.  Aliter  Arias  :  censet 
cniin  januas  templi  diviuilus  fuisse  clausas ,  ut 
Paulus  adhuc  degcns  in  eo  maneret,  el  servare- 
lur,  nec  ab  affluente  populi  furentis  turhn  occi- 
deretur.  Quod  si  verum  esset,  utique  ingens 
fuisset  miraculum,  acque  ac  Dei  En  Paulum  pa- 
Irocinium. 

31.  CONFUKDlTUa,]w/^x"TSMj  commiscelur,  cou- 
lurbatur. 

32.  Decorbit  \n  illos.  ]  Scilicet  ex  arce  edita 
in  subjectum  ei  templum,  ubi  Paulus  a  Judasis 
raptabatur  ad  necem.  Arxhiecnon  fuit  in  Sion  , 
utvultCajet.  sed  fuit  turris  Antonia ,  qnam  ita 
ex  Josepho  etaliis  descrihit  Adrichom.  in  Descr. 
Jcrusalem  :  Anlonia  arx  finna  ct  munita  vatdc ,  a 
Septcntrione  tempio  adjaccns,  qute  olim  ab  Uyrcano 
Macliabcto  inrupe quinquaginla  cubilisalta,ct  un- 
diqueabrupta  cxtructa,  ct  Turris  Daris  vocata  est. 
llanc  Ponti/ices  d  Machabais  orti,  usque  adllero- 
dcm  incoluerc  :  ubi  in  cella  ad  hoc  ipsum  slructa  , 
sacra  Ponlificis  stola  servabatur,  pra^fccto  arcis 
acccndentc  ibi  lucernam  quotidie.  Hcrodes  major 
rcgnum  adcptus,  hanc  arccm  cum  opporluno  loco 
cohibcndis  Civibus ,  ne  quid  rerum  novarum  pcr 
scditioncm  motircntur,  sitam  csse  deprehendcret , 
cam  magno  sumplu  instauravit  :  ct  intus  regia 
magnifica  instar  palalii  et  civilalis  formala,  cl 
pcr  qualuor  angulos  quatuor  turribus  cxcclsis 
{quarum  trcs  quingenla,  quarlavero  scptuaginta 
rubitis  eminebat)  communivit,  undc  tolum  tcm- 
plumvidcri  poterat  :  eamque  ingraliam  M.  Anto- 
nii  triumviri ,  amici  sui ,  Antoniam  denominavil. 
In  qua  Uomani  milites  cum  armis  snnpcr  cxcuba- 
bant ,  observantes  nc  quid  novi  populus  fcstisdic- 
bus  in  lcmpto  commitleret.  El  sic  tcmplumcivitali, 
tcmpto  autcm  Antoniacaslrum  crat.  Eademhahel 
Aristaeas  lih.  de  72.  Inlerpretihus,  Hegesippus 
1. 1.  deExcidio  Jcrusalem  c.  6.  et  alii. 

33.  Catents  duabus.  ]  Una  ligahat  manus,  altera 
pedes  Pauli,  uli  ci  praedixerat  Agabus  v.  11. 

34.  In  castra.  ]  Castra  baec  erant  praesidium 
Romanorum  in  arce  Antonia,  dequa  jam  dixi. 
Unde  gracce  est  ri«  ni»  Meft/ttaln*,  idest,<»  tocum 
communium,  mititumque  stationibus  et  lcnli 
inlerstinctum. 

35.  Gradvs,]  quihus  ascendebatur  in  arcem 
Antoniam. 

36.  Toli.e  KfM. ]  Ita  clamarunt  Jud.ei  contra 
Ghristum  Johan.  19.  15.  non  mirum  ergo  si  idem 
clament  contra  Paulum,  qui  non  nisi  Christum 
spirahat.  Chrysost.  et  OEcumen.  aiunt  aliqnos 
exponerc.  q.  d.  In  signa  eum  tollcndo  injicc,  put;i 
in  hastasct  cnses  militum,  suh  signis  in  arcc 
congrcgaloruni. 

38.  NONNE   TU  ES   yEGYPTIVS,    QUI   ANTE  HOS  DtFS 

TtMULTiMCONCiTASTi  ?]  Puta  autc  iriennium.  ni- 
mirum  anno  Claudii  Imper.  13.  Chrtsll  55.  haec 


o-lb  COMMENTAMA  1N  AGTA 

• -1)1111  a  triI)uno  dicta  el  acta  sunt  anno  Christi  58. 
Neronis  2.  ita  Enseb.  in  Chronico,  qui  etlib.  2. 
Histor.  c.  21.  exJosepho  I.  20.  Antiq.  c.  20.  hunc 
>l>(ium  ita  describit  :  Eodem,  ait,  tempore 
ijuidam  ex  Jigyplo  venit  Hierosolyma,  vatem  se 
esse  prolitcns,  vl  plebi  suadens  ut  secutase  in  mon- 
lcm  Olivcti  ascendcrct ,  qui  c  regione  orbis  ad 
quintum  abcst  sladium  :  illicenim  visurossuojussu 
cadere  Hicrosolymorum  marnia,  ita  ut  per  eorum 
ruinas  aditus  in  urbem  paleat.  Quo  cognito  Felix 
jubet  milites  arma  sumere  :  stipatusque  multis 
equltibus  ac  peditibus  erumpens,  invadit  turbam 
tcduclam  ab  /Egyptio  :  quorum  quadringentis  oc- 
cisis  ducentos  vivos  cepit :  jEgyptius  ipse  pugna 
elapsus  disparuit.  Post  hcec  lulrones  rursum  ad 
rcbcUandum  liomanis  incitabant  poputum,  dicti- 
tantes  exculiendum  illorum  imperium,  ctnonas- 
scntientium  vicos  direptos  absumebant  incendiis. 

Porro  ^Egyptii  olim  male  audiebant,  tanquam 
nuilarum  auctores  artium.  Unde  proverbium ; 
Xectunt  stupendas  machinas  JEgyptii,  de  versutis, 
et  ut  ait  Plautus,  consutis  dolis  dictitatum.  Et  : 
Lydi  improbi ,  post  hos  secundi  JEgyptii,  tertiique 
Cares  perditissimi  omnium.  Et :  Mgyptii  nuptia? , 
inauspicatae  et  infelices  dicebantur.  Sumptum 
e  labula  vEgypti,  qui  filios  quinquaginta  totidem 
filiabusfratrismaritos  dedit :  at  bi  prseter  unum, 
omnes  a  sponsis  jugulati  sunt.  Sic  etiamnum 
i  rrones  illi,  quos  ltali  Cingaros ,  vocant,  qui 
divinando  cuique  fortunam,  evacuanl  bursam, 
.Egyptii  nuncupantur,  et  ex  ^Egypto  se  venisse 
jactitant. 

Quatuor  millia.  ]  Tot  initio  eduxerat  ex ^Egy pto 
sed,  utfil,  afiluente  turba  praedonum  numerus 
(wcrevit  ad  triginta  millia,  ulinarrant  Josephus 
etEusebiusjam  citati. 

SiCARionuaf.  ]  Ita  dicti  qui  sicas  gestabant  ad 
secreto ,  occulte  et  expedite  alios  trucidandum. 
Sica  enim  erat  gladius  brevior,  sed  acutior,  ita 
dictus  a  secando,  quasi  seca.  Unde  Cicero  ora- 
tione  2.  et  3.  in  Catilinam  :  Non  jam,  ait,  in- 
ter  latera  nostra  sica  iila  versabitur,  non  in 
campo,  non  in  foro ,  non  in  curia,  non  denique 
inter  domesticos parietes  perlimescemus.  Ecce  rur- 
sum  Paulum  similem  Christo.  Christus  enim 
cum  Barraba  compositus,  inter  latrones  quasi 
latro  crucifixus  est :  ita  Paulus  hic  censetur  si- 
earius  ,  imo  sicariorum  antesignanus. 

39.  A  Tarso  CilicijE.  ]  Estenim  alia  Tarsusin 
Bythynia,  alia  in  India.  Tarsus  olim  vocata  est 
Tcrsus,  quod  illic  primum  a  diluvio  apparuerit 
terra  sicca  :  vel  quod  illic  delapsus  Pegasus  talo 
fracto,  quem  illi  ra^jov  vocant ,  claudicationem 
contraxerit.  Ita  Stephanus  lib.  deUrbibus,  aut  a 
serie  remigii  et  remigum,  quam  Graeci  vocant 
t^<t5v.  Tarsus  enim  utpote  maritima,  remigibus 
v.i  navibus  abundabat.  Unde  in  Script.  celebran- 
tur  naves  Tharsis. 

Non  icnot.e.  ]  ld  est  notce,  celebris.  Estmiosis, 
erat  enim  TarsusCiliciie  metropolis.  Ita  Stepba- 
nus  1.  de  Urbibus  :  nunc  vero  longe  celebrior 
est,  eo  quod  i  111  Paulum  Apostolum  debea- 
mus. 

Mukiceps,  ]  ^o).iT>;s,  id  est  civis;  Syrus,  in  qua 


APOSTOLOBUM.  Cap.  XXI. 

natus  sum.  Municeps  a  muuere,  quasi  munusca- 
piens,  propiie  is  dicebatur,  qui  in  civitateui 
fiomanam  receptus,  munerum  particeps  fiebat, 
quales  fuerunlTusculani,  Tiburtes,  Pneneslini, 
Arpinates,  etc. ,  quibus  non  licebat  Magistratum 
capere  ,  sed  tantum  muneris  partem.  lla  Festus. 
Municipes  dicti ,  quod  munera  civilia  capiant ,  in- 
quitPaulus  in  Wb.Munus  ff.  deverborum  etrerum 
significatione.  Postea  tamen  abusive  municipes 
dicti  sunt,  cujusque  civitatis  cives,  inquit  Ulpia- 
nus  in  dict.  lib.  1.  ff.  ad  municipales.  Dicit  boc 
Paulus.  q.  d.  Egonon  sum  /Egyptius  ille  sicario- 
rum  dux;  ut  tu  putas  tribune;  quia  sum  Tar- 
sensis,  ac  consequenter  Bomanus  municeps  et 
civis. 

Allocutus  est.  ]  Miratur  hic  meritoS.  Chrys. 
Pauli  animum  ingentem,  qui  in  lanto  tumultuet 
periculo  sibi  praesens  ,  imperlurbatus ,  celsus  et 
ereclus,  utpote  innocenlise  causceque  suse  con- 
fisus,  ac  Deo  nixus,  tam  appositam,  imo  com- 
positam  adpopulum  furentem  habuerit  concio- 
nem,  ut  miro  omnium  silentio  sit  auditus, 
nimirum  justus  ut  leo  confidit ,  dicilque  cum 
Psalte  :  Dominus  illuminatio  mea  et  salus  mea, 
quem  limebo?  Si  consistant  adversum  me  castra, 
non  timcbit  cor  meum.  Si  exurgat  advcrsum  me 
prctlium,  in  hocego  sperabo.  Psalm.  26.  1.  utique 
dicebat  Paulus  :  Mihi  vivere  Chrislus  est ,  et  mori 
lucrum. 

Rursum  vide  hic  Pauli  pectus  ardens  amore 
SU33  gentis,  licet  erga  se  ingratissimas,  sibique 
inimicissimee,  quod  in  tantis  injuriis  adhuc  de 
Judaeorum  salute  cogitat,  si  vel  aliquos  possit 
Cbristo  lucrifacere  et  salvare.  Undeoptabatpro 
eis  analhema  fieri  a  Christo,  Bom.  9.  1. 

Terlio,  vide  quantus  fuerit  in  Paulo  zelus  ho- 
norisdivini,  ad  propagandum  nomen  et  Eccle- 
siam  Cbrisli,  ejusque  Majestatem  et  gloriam 
amplificandi.  Nam  etiam  in  mediis  vinculis  et 
tumultibus  ,  ipsoque  agone  mortis  tacere  non 
polest,  quin  Jcsum  Christum  pro  viribus  praedi- 
cet,  celebret,  glorificet;  esto  auditores  omnes 
obstrepant  et  occlament. 

DeniquePaulus  captus  fuitcirca  Pentecosten, 
ut  dixi  v.  17.  et  forte  ipso  feslo  Pentecostes,  quo 
allusit  dicenscap.  20.  22.  Ecce  alligatus  egospi- 
ritu  vado  inJerusalem ,  et  Spiritus  sanctus proles- 
tatur,  quod  vincula  et  tribulationes  me  manent 
llicrosolymis.  q.  d.  Alligat  ctimpellitmeSpiritus 
sanctus  in  Jerusalem ,  ut  in  ejus  festo,  puta  Pen- 
t('COste,  pro  ipso  vinculis  alliger.  Unde  sicut 
sanctus  Petrus  ante  24.  annos,  in  prima  Pente- 
coste  Christiana  habuit  primam  concionem  ad 
populum,  Actor.  2.  ita  in  eadem  habetet  Paulus 
bic;  sed  causa  eteventu  dissimili.  Petrus  enim 
habuit  auditores ,  ob  prodigia  Pcntecostes  , 
rnaxime  capaces,  et  benevolos,  ideoque  illico 
\i  spiritus  et  lingua  ignea  convertit  tria  homi- 
num  millia ;  Paulus  vero  concionatus  est  ad 
hostes  sibi  infensissimos,  poscentes  eum  ad  ne- 
cem  :  undefructum  alium  non  retulit,  quamut 
in  eum  jaciendo  vestes  et  pulverem,  occlama- 
rent :  Tolle  eum  de  lerra ;  non  enim  fas  est  eum 
vivere. 


COMMENTAKIA  IN  ACTA  APOSTOLORUM.  Cap.  XXI!.  gSl 

CAPUT   VIGESIMUM   SECUNDUM. 

SYNOPSIS    CAPITIS. 

PaULUS  PERORANS  AD  POPULUM  ,  SUAM  DE  COELO  VOCATIONEM  ,  CONVERSIONEM  ET  MISSIONEM 
ENARRAT.  SlLENTER  AUDIT  EUM  POPULUS  ,  DONEC  PaULUS  EDICIT  ,  SE  MISSUM  AD  GENTES. 
TUNC  ENIM  VESTES  ET  PULVEREM  JACIENS  IN  AEREM  ,  VOCIFERATUR:  TOLLE  EUM  DE  TERRA. 
QUARE  TRIBUNUS  JUBET  PaULUM  FLAGELLARI  ET  TORQUERI  :  ILLE  ASSERENS  SE  CIVEM  ESSE 
IlOMANUM  ,  FLAGRIS  SE  EXIMIT.  TrIBUNUS  POSTERO  DIE  EUM  SOLUTUM  STATUIT  IN  CONCILIO 
SACERDOTUM  ET  PIUMORUM  ,   UT  CAUSAM  SUAM  AGAT. 

hri  fralrcs ,  ct  patres ,  audite  quam  ad  vos  nunc  reddo  rationem.  2.  Cum 
audisscnt  autem  quia  Hebraa  lingua  loqucretur  ad  illos  ,  magis  pnestiterunt 
silcntium.  3.  Et  dicit  :  Ego  sum  vir  Judseus ,  nalus  in  Tarso  Ciliciae, 
>nutrilus  autem  in  istacivitate,  secus  pedesGamalielcruditusjuxta  verilatem 
'patcrnae  Iegis  ,  semulator  Iegis ,  sicut  et  vos  omnes  estis  hodie :  4.  qui  hanc 
iviam  persecutus  sum  usque  ad  mortem  ,  alligans  et  tradens  in  custodias 
•viros  ac  mulieres.  5.  Sicut  Princcps  sacerdotum  mihi  testimonium  reddit , 
ct  omnes  majores  nalu  ,  a  quihus  et  epislolas  accipiens,  ad  fratres  Damascum  pergeham ,  ut 
adducerem  inde  vinclos  in  Jerusalcm  ulpunirentur.  G.  Factum  estautem,  eunle  me,  et  appro- 
pinquanle  Damasco  mcdia  die ,  suhito  de  coelo  circumfulsit  me  lux  copiosa :  7.  et  decidens  in 
terram ,  audivi  vocem  dicentem  mihi :  Saule,  Satile,  quid  me  persequeris  ?  8.  Ego  autem  res- 
pondi :  Quis  es  Domine.  Dixitque  ad  me :  Ego  sum  Jesus  Nazarenus,  quem  tu  persequeris. 
9.  Et  qui  mecum  erant,  lumen  quidem  vidcrunt,  vocem  autem  non  audierunt  ejus,  qui  loque- 
hatur  mecum.  10.  Et  dixi :  Quid  faciam  Domine  ?  Dominus  autem  dixit  ad  me :  Surgens  vadc 
Damascum  :  ct  ihi  lihi  dicetur  de  omnibus,  quse  te  oporteat  facerc.  11 .  Et  cum  non  viderem 
pra  claritate  luminis  illius ,  ad  manum  deductus  a  comitihus ,  veni  Damascum.  12.  Ananias 
aulcm  quidam ,  vir  secundum  legem  testimonium  hahens  ah  omnihus  cohahitantihus  Judaeis. 
13.  Veniens  ad  me  ,  et  astans  dixit  mihi :  Saule  frater  rcspicc.  Et  cgo  eadem  hora  respcxi  in 
eum.  14.  At  illedixit:  Deuspatrumnostrorum  proeordinavit  te,ut  cognosceres  voluntalem  ejus  , 
et  videres  jusfum  ,  ct  audircs  vocem  ex  orc  ejus :  15.  quia  eris  testis  illius  ad  omnes  homines , 
eorum  quae  vidisti  et  audisti.  1 6.  Et  nunc  quid  moraris?  Exurgc,  et  haptizare ,  et  ahlue  peccata 
tua  invocato  nominc  ipsius.  17.  Factum  est  autem  reverlenti  mihi  in  Jerusalem  ,  et  oranli  in 
temjilo ,  ficri  me  in  sluporc  mentis,  18.  ct  videre  illum  dicentem  mihi:  Festina,  et  exi  velociter 
cx  Jerusalcm :  quoniam  non  rccipient  testimonium  luum  dc  me.  19.  Et  cgo  dixi :  Domine  ipsi 
sciunt  quiaego  eram  concludens  in  carcerem  et  caedens  per  Synagogas  eos  qui  credehant  in  le  : 
20.  et  cum  funderetur  sanguis  Slcphani  teslis  tui,ego  aslabam  etconsentiebam,etcustodicbam 
vestimenta  interficientium  illum.  2I.  Et  dixit  ad  me:  Vade,  quoniam  cgo  in  nationes  Iongc 
mittam  te.  22.  Audichant  autcm  eum  usque  ad  hoc  verhum  ,  et  levaverunt  yocem  suam  dicentcs: 
Tolle  de  terra  hujusmodi:  non  enim  fasest  eum  vivere.  23.  Vociferantihus  autem  eis,  et  proji- 
cicnlihus  vestimcnta  sua,  ct  pulverem  jactantihus  inacrem,  24.  jussit  Irihunus  induci  cum  iu 
castra  ,  et  flagcllis  credi ,  et  torqueri  eum  ,  ut  scirct  propter  quam  causam  sic  acclamarent  ei. 
25.  Et  cum  asirinxi:»sent  eum  loris ,  dixit  astanti  sibi  centurioni  Paulus :  Si  hominem  Romanum 
ct  indemnatum  licct  vohis  flagellare?  26.  Quo  audilo  ,  centurio  accessit  ad  tribunum  ,  et  nun- 
tiavit  ei  diccns:  Quid  acturuscs?  hic  enim  homo  civis  Romanus  est.  27.  Accedcns  autem 
tribunus,  dixit  illi :  Dic  mihi  si  tu  Romanuscs?  Atilledixit:  Etiam.  28.  Et  respondit  tribunus : 
Ego  multa  summa  civitatem  hanc  consecutus  sum.  Et  Paulus  ait  :  Ego  aulem  et  natus  sum. 
29.  Protinus  crgo  discesscrunt  ab  illo,  qui  cum  torturi  erant.  Trihunus  quoque  timuit  posl- 
quam  rescivit  quia  civis  Romanus  essct,  quia  alligasset  eum.  30.  Postera  autem  die  volens 
scirc  diligenlius  ,  qua  ex  causa  accusarelur  a  Juthxis ,  solvit  cura  ,  et  jussit  sacerdotes  convcnirc, 
ct  omne  concilium  ,  ct  producens  Paulum  ,  statuit  inler  illos. 

COr.M-I..   \   I.iriDE.      TOU.   X.  Ul 


COMMFNTARIA  IN  ACTA  APOSTOLORUM    Cap.  XXII. 


o'J2 

i.  Vini  ERATHES  ET  PATRB6.]  Patres  VOCat  Pontili- 
C68  ,  sacerdotes,  et  cajleros  aelate,  vel  tlignitale 
prajstantes  :  reliquos  appcllal  fratrcs.  Vide  dicta 
C.  7.  2.  Nota  hic  modcstiam,  mansueludinem  et 
prudentiam  Pauli ,  qua  ubique  dccorum  servat, 
ut  omnibus  se  insinuet. 

REDDO     RATIONEM.  ]     GrSCCC  ,    K7ToAw/(as  ,     id    CSt 

({V/d/i.s/t.i/i/mcontra  accusationem,  mihi  a  Judteis 
Asianis  intentatam.  Aliqui  legunl  excusationem. 
3.  Secus  pedes  Gamaliel.  ]  Id  est,  discipulus 
Gamalielis  :  discipulorum  cnim  est  stare,  vel 
sedere  ad  pedes  magistri  in  altiori  cathedra  se- 
dentis.  Sic  Magdalena  sedens  secus  pedes  Domini, 
audiebat  verbum  illius.  Lucaj  10.  39.  Huc  spectat 
illud  Mosis  Deul  33.  3.  El  qui  appropinquant  pedi- 
bus  ejus  (  puta  discipuli  Dei ,  qui  eum  audiunt 
ejusque  pedes  et  vestigia  sequuntur)  accipient 
de  doctrina  iilius. 

ERUDITUS     JUXTA     VERITATEM    xkt'    axptSetav  ,    id 

esljuxta  exactam  ralioncm,  veljuxta  rigorem, 
p  vtern-e  legis.  ]  Tigurina  ,  institutus  accurate  in 
patria  lege.  Forte  Noster  pro  a/ot^tav  ,  legit  o&n- 
^Etav ,  id  est  veritatem  ;  aut  certe  illam  pro  hac 
accepit ;  veritas  enim  rigida  est,  et  in  exacta  ra- 
tione ,  adeoque  in  indivisibili ,  et  in  puncto  con- 
sistit. 

/Emulator  legis.  ]  Greece  $1*01^  toO  SeoO ,  id 
cst,  Zeiator  Dei ,  nimirum  legis  Dei ,  qui  zela- 
tor  est  legis ,  zelator  est  Dei ,  qui  auctor  est  legis. 

U.  Qui  hanc  vi am,  hunc  vivendi  morem,  hanc 
vitae  rationem ,  consuetudinem  et  institutum 
(  hoc  enim  significat  Hebr.  "pi  derech,  id  est 
via)  puta  Christianismum,  persecutus  sum  us- 
que  ad  mortem.  ]  Morli  tradens  sanctum  Stepha- 
num  aliosque  Christianos.  Aliter  Hugo,  q.  d. 
Adeo  sectator  eram  legis  ,  ut  paratus  essem 
mori  pro  ea.  Verum  graece  est  loi^u  ,  id  est 
hostiliter  persecutus  sum  ,  fideles  Christi ,  usque 
ad  mortem  et  internecionem. 

5.  SlCUT   PlUNCEPS    SACERDOTUM    MIHI  TESTIMO- 

nium  reddit.  ]  Hinc  probabiliter  Sanchez  et  alii 
censent,  Paulum  servasse  literas  olim  sibi  a 
Pontifice  et  Consilio  traditas  :  tum  quia  eas  ad 
haec  tempora  periculosa  et  dubia ,  magno  sibi 
usui  fore  arbitrabatur  :  tum  ut  iis  se  aliosque 
accenderet  ad  Christi  amorem ,  qui  eum  publi- 
cum  persecutorem ,  publica  fide  auctoratum , 
tam  benigne  sit  complexus,  tantaque  gratia 
donarit. 

Ad  fratres.  ]  Juda^os  scilicet,  qui  erant  Da- 
masci,  ut  mihi  in  capiendis  Christianis  os  et 
manum ,  puta  consilium  et  opem  praetarent. 
Aliter  Vatabl.  adfratres,  inquit,  id  est,  adversus 
fratres ,  puta  Christianos. 

Ut  punirentur.  ]  Syrus ,  ul  capite  mulctarentur. 

6.  Circumfulsit  ,]  ^sta^oa^at ,  id  est  circum- 
futguravil.  Unde  lux  haec  instar  fulguris  perculil 
oculos  Pauli  eumque  caecavit. 

9.  Et  qui  mecum  er.vnt,  lumen  quidem  viderunt, 
vocem  autem  non  audierunt.  ]  Articulatam  sci- 
licet  et  distinctam  :  nam  confusum  vocis  sonum 
eos  audiisse ,  patet  ex  illo  cap.  9.  vers.  7.  Au- 
dientes  quidem  vocem,  neminem  autem  videntes  , 
HcetS.  Chrysost.  idexplicet  dePauIi  voce,  quasi 
ejus  socii  vocem  Pauli  respondentis  audierint , 
non  Christi  objurgantis.  Graeca  addunt  :  xai 
«yjoSot  eyevovTo,  et  exterriti  fuerunt  :  unde  et  om- 
nes  cum  Paulo  in  terram  corruerunt,  uti  asserit 
Paulus  Agrippae  regi  c.  26.  lft. 

11.  Etcumnon  viderem  pr.e  claritate  (graece 
S»!«,   id  est ,  gloria)    luminis.  ]  Significat  lu- 


cem  hanc  ingeniem  fuisse  ct  augustam  ,  ulpote 
qiKC  a  divino  Christi  corpore  evibraretur,  ejus- 
que  Majestatem  etgloriam  reprcesentaret. 

12.  VlR    SECUNDUM   LEGEM.    ]  Grcece    euiaS^  ,    id 

est  reverens  ,  pius  secundum  legem;  Syrus  ,  justus 
in  lege.  Sensus  est ,  q.  d.  Religiosus  legis  obser- 
vator.  Commendat  Paulus  Ananiam  a  tribus , 
scilicet  a  pietate  ,  doctrina  et  bona  fama. 

13.  Respice,  ]  avae;.^ov ,  id  est,  recipe  visum  , 
atolle  oculos  ,  apertis  oculis  me  intuere.  Hac  enim 
voce  Ananias  caecitatem  Pauli  discussit,  eique 
oculorum  usum  visumque  restituit.  Unde  sequi- 
tur.  Et  ego  eadem  hora  respexi  in  eum  :  graece 

av:S/ei//a    ei;    auTOv  ,    id   eSt,  rCCCptO  v'lSU  vidi   Ulum, 

vel ,  intuitum  sum  et  aspexi  in  eum.  Aliqui  ver- 
tunt ,  suspice ,  sive  sursum  aspice  :  hoc  enim  in- 
nuit  ava.  Solent  enim  caecutientes  sursum  as- 
picere,  utcceli  lucem  utpote  clariorem  caeteris, 
intueantur. 

IZj.  Pr/fordinavit  te.  ]  Legit  Interpres  Trpoezv- 
piisxzo ,  jam  legunt  ^po^piaxro ,  id  est  desi- 
gnavit,xe\  pra?paravit  te;  Syrus  constituit  te;  alii, 
expedivitte,  ut  esses  Deo  Ttpoyuoos,  id  est , 
ad  manum  promptus  etexpedilus  ad  discurren- 
dum  ,  et  evangelizandum  per  totum  orbem. 

Er  videres  justum.  ]  Puta  Christum ,  qui  est 
juslus  antonomastice,  puta  formaliter  in  sejus- 
tissimus  :  et  causaliter  justificans  omnes ,  qui 
unquam  justi  fuerunt,  sunt  aut  erunt.  Unde 
Christus  a  Daniele  cap.  9.  24.  vocatur  justitia 
sempiterna ,  et  Sanctus  sahclorum.  Hinc  patet , 
Christum  Paulo  fuisse  vicinum  ,  eique  appa- 
ruisse,  ac  suo  fulgore  eum  caecasse.  Unde  et 
vocem  ex  ore  ejus  manantem  auribus  suis  ac- 
cepit  et  audivit,  quod  utique  naturaliter  fieri 
non  potuisset,  si  Christus  fuisset  in  ccelo,  non 
in  aere  Paulo  vicino. 

Rursum  S.  Chrysost.  notat  Paulum  tacite  cul- 
pare  Judaeos  injustitiae,  quod  Christum  justum 
occiderint.  Nota  pro  tov  otxatov ,  id  est  justum 
masculine,  aliqui  legunt  to  otzatov  ,  id  est  justum 
neutre,  puta  id  quod  justum  est,  justitiam.  q.  d» 
Ut  videas  Christi  ejusque  legis  justitiam  ,  quam 
antea  zelo  excaecatus  non  videbas.  Minus  recte  : 
eodem  tamen  retlit  sensus. 

1G.  Ablue  peccatatua.  ]  Per  baptismum  :  licet 
enim  videatur  Paulus  jam  ante  totum  se  Deo 
dedens,  per  actum  contriiionis  abluisse  peccala 
sua  ,  esseque  justificaius  ;  tamen  is  actus  inclu- 
debat  propoalium  baptismi,  et  ab  eo  vim  abluentli 
accipiebat,  uti  docetConc.  Trident.  sess.  14.  c.  h. 
ln»u(;or  baptismus  abluebat  peccata  veniali ,  si 
quae  in  Paulo  erant  reliqua ,  omnemque  poenam 
tamiis,  quam  peccatis  mortalibus  ,  per  contri- 
tionem  jam  remissis ,  debitam,  uti  communi- 
ter  docent  Doctores  Scholastici  tract.  de  poenit 
el  de  baptismo. 

Invocato  nomine  ipsius.  ]  Oportet  enim  bapti- 
zandos  anle  baptismum,  invocare  Christum,  ii 
quo  sperant  gratiarn ,  justitiam  et  salutem  :  haec- 
que  Christi  invocatio  est  una  inter  caeteras  con- 
grua  ad  baptismum  dispositio. 

17.  Fieri  me  in  stupore  mentis.  ]  Grcece,  in 
exstasi :  haec  enim  stuporem  tam  corpori ,  quam 
menti  inducit.  Videtur  hoec  exstasis  Paulo  conti- 
gisse  tcrtio  anno  a  conversione  et  baptismo. 
cum  rediit  Jerusalem.  Actor.  9.  26.  Galat.  1.  18. 
Hoc  enim  videtur  connexa  Pauli  narratio  exi- 
gere.  Tum  enim  conslitutusestGentiumdoctor  : 
unde  et  mox  coepit  Gentibus  praedicare.  Ita 
Sanchez.  Aliqui  tamen  censent  eam  contigisse 


COMMENTARIA  1N  ACTA  APOSTOLOnUM.  Cap.  XXII. 


diii  |)ostca  ,  nimirum  cum  inilurus  aposlolatum 
ad  Gentes  ,  Actor.  13  vers.  2.  raptus  est  in  ler- 
liurn  coclum  ,  2.  Corintli.  12.  2.  Verum  ille  raptus 
videlur  contigissc  Antiochia;,  ubiPaulus  ordina- 
tus  est  Episcopus,  et  Apostolus  Centium ;  lucc  au- 
tem  contigitHierosolymis  in  templo,  utipsehic 
asscrit. 

18.  Exi  velociter  ex  Jerusalem.  ]  Pra?vidcbat 
Deus  Judacos  Paulo  machinaturos  carceres  et 
mortem ,  si  iis  in  Jerusalein  pradicaret ,  per 
su.iin  omniscientiam  ,  qua  prascitomnia  futura, 
eliam  condiiionalia  ,  licet  nunquam  futura  ,  eo 
quod  conditio  mmquam  sil  futura  ,  uti  ostendi 
Jeremise  38.  17.  Juhet  crgo  Paulum  e  Jerusalem 
excedere,  quia  ejus  vita  ct  salus  sihi  curae  erat , 
eaque  uli  volehat  ad  nnilloriiin  conversionem. 

19.  Irsi  sciunt.  ]  Est  modestia  Pauli  ad  ma- 
nendum  Hierosolyniis  ,  ihique  prajdicandum 
contra  Deiiin  egredi  jubentem  replica.  q.  d.  Ju- 
dai  sciunt  quam  ferventer  pu^narim  olim  pro 
judaismo  :  nunc  Cum  ah  eo  lani  niire  ii  Deo 
convcrsus  sim  ad  Cln •istianisinum ,  pro  eoque 
ferrentius  decertem,  utique  scire  possuntet  de- 
bent,  mc  non  privatoodio  aut  alTectu  id  agere, 
sed  impelli  ii  Deo ,  qui  iiUellectum  meum  et 
voluntaleni  tam  polcnlcr  iininulavit ,  ut  Chris- 
t ini) ,  qucni  prius  non  cognitiun  suinme  ode- 
ram ,  jam  agnitum  suininc  diligam  f;l  praedicem  : 
ac  proinde  mihi  tanquam  Judaeo,  Christianorum 
olim  hosti,  sed  nunc  a  Dee  illuminato  ,  et  de 
veritate  certo  credere  debent.  Ita  Lyranus  ,  Dio- 
n\s.  ei  ;ilii.  Commcinorat  hoc  Judais  Paulus,  ut 
ostendat  sumtnum  ejs  amorem ,  quo  apud  eos 
cnpivil  manere,  iisque  pradicare  :  quod  ergo, 
iis  rcliclis  ivcril  ad  Geotes,  non  ex  suo  voto , 
scd  Dei  jussn  conipulsiiin  fccisse  :  siinul  terrct 
cos  ,  ne  religioncin  Chrislianam ,  (juasi  ah  honii- 
nilms  invcniani  persequantur .  quin  potius  eam 
utdivinam,  ct  a  Deo  revciatain  rcvcrcanlur. 

20.  Stepuani  i  i  siis  Ti!i.]Cr;ccc,  Protomartyris 
tui.  Primus  eniin  c\  adultis  Stcphanus  sanguine 
fulso,  Christo  testimonium  perhibuil. 

Ego  simum,  |  i:iC'.)i ,  id  v»\.assistebaniy  insta- 
bam  ,  el  quasi  supra  slaham,  velut  dux  et  cho- 
ragus. 

1. 1  <  <t\si  \  iiKHAM,  ]  muiufaqt& fii  &veupM!i  ,  id  est, 
c(>iii/;l(iceham  ncci  ejus,  comprobabam  cjus  intcr- 
fectiont  >n. 

Moraliter  disce  hic,  quantus  fucritPauli  affcc- 

tusinsuam  gentcm  c(  palriam  ,eumquc  imitare. 

Ruraum ,  quam  ejus  logratitudinem  gratia ,  iram 

patientia  ,  livorem  amore,  malevolentiam  hcnc- 

rolentia,  invidiam  modestia,  maleficia  bene- 

liciis  et  pr;cicritis  et  prsesentibua  vincere  etoh- 

ruere  sategerit.  Multis  enim  idipsmn ,   quod 

Paulo,  accidit,  ul  cum  pro  repul.  suisque  civi- 

hus  se  suaquc  impenderinl ,  levi  de  causa  eos 

ingratos,   imo    hostes   experianlur.    Celehrant 

Grmci  Kpamiuondam  Ducem  Thehanorum  ,  (jiii 

ah   ffimulis  accusatus  quod  ipialuor  niensihus 

(liulius  quain  populus  jusscrat,  gessisset  impe- 

rium  ,  rehus  ita  ex«geotibu8,  quod  erat  confes- 

sua  est ,  neque  poBuam  morlis  (ege  sancilam  ah- 

nuii ;  »ed  unum  ah  iis  [ictivil ,  ut  in  occisi  scpul- 

cro    conscrihercnl    :    Kpainiiwndas    a    Tkcbanis 

vmrtr  niulcLulus  cst  ,  quoU  cos  COegit  apud  Lcuc- 

tra  suptrare  l.ncdivmouios  ,<pios  antcsc  imprra- 

toriinnnno  }]<cotiorum  ausus  fitit  aspiccrc  •  inaiii 

itno  pnrlio  von  soliini  Tliebas  ab  intcrilu  refraxit , 

sedetiam.  uniuersam  Grteciam  in  libcrtatcm  rindi- 

■  avit.  Httc  cum  dixUset  aomulis  pudorem  injccil, 


g 

V-" 

ac  risus  omnium  cum  hilarilate  coorlus  esi , 
oeque  quisquam  judex  ausus  est  ferre  suffra- 
gium  ,  sic  a  judicio  capitis  maxima  discessit 
gloria.  Ila  ^imilius  ,  Plutarch.  et  alii  in  vita  epat 
minondasr. 

Tlicmistocles  Atheniensihus  ipsum  contume- 
lia  atlicientibus  :  Quid  timultuamini ,  inquit,  ad- 
versus  eos ,  d  quibus  sape  magnis  estis  affecti  com- 
modis?  Dicehat  autem  se  similem  plalanis,  suh 
quarum  umhram  accurrunt  homines  afflicti 
lempestate,  et  casdem  simul  ut  rediit  serenitas, 
vclluiil  :  sic  enim  populus  in  helli  periculis , 
virorum  fortium  implorat  opem  ;  in  pace  con- 
temnit,  conviciis  et  injuriis  vexat,  ita  Plutarch. 
in  Gra;c.  Apophiii.  Hinc  Antisthenes  dicehat  : 
Begium  est  cum  bene  feccris ,  audire  male,  teste 
Laerlio  lih.  6.  cap.  1. 

Dcinosihciies  inter  fugiendum  respiciens  su- 
hindc  ad  arcem  Palladis,  exclamavil  :  O  Patlas 
urbium  domina,  cur  Iribus  infaustissimis  bestiis 
dcleclaris  ,  noclurna,  dracone  et  populo?  Noctua 
cum  sit  avium  inauspicatissima  ,  tamen  Pallidi 
cral  sacra,  uti  et  draconum  hahehat  pro  gesta- 
mine  ;  populus  autcm  hellua  est  multorum  ca- 
pitum,  pcssiinaiii  i;ialiam  referre  solita  optimc 
de  se  meritis  ,  ut  Socrati  ,  Phocioni,  Lycurgo  el 
aliis  complurihus.  Ita  Plutarch.  in  eodem. 

Alfonsus  Aragonum  Rex  increpitus  ,  quod  in 
Alvarum  Lunam  hominem  sihi  plane  ingiatum, 
tanla  henelicia  contulisset :  An  ignoratis ,  inquit. 
ingenti  bcneficio  non  nisi  ingenti  ingralitudini 
salis  sempcr  ficri?  Ila  panorm.  lib.  2.  de  Geslis 
Alfonsi. 

Scipio  Africanus  ah  aemulis  accusatus  pecu- 
latus  in  rostris ,  libere  ila  respondit  :  Memim 
Quiriles  me  tali  die  de  Annibale  el  Pocnis  egregiam 
victoriam  consecutum  :  (jiiare  posthabitis  litibus, 
hiiic  eumdcmin  Capitoiium  ccnseo ,  ul  pro liepublica 
fclicissime  gesta  divino  Xuniini  gratias  agamus. 
Scipionem  ergo  in  Capilolium  secula  esl  tola 
concio  ,  Magistralu  cum  solis  ministris  relicto. 
Ita  Plutarch.  ia  Scipione. 

Hosce  omnes  lonp;e  superavil  Moses,  qui  ii 
populo  $aepe  (apidibus  appetitus ,  eum  tamendi- 
lexit  instar  niaii  is ,  adeoque  pro  eo  se  devovit , 
dicens  :  Aut  dimitleeis  liancnoxam;  aul  si  non  fa- 
ris  ,  dele  mc  dc  libro  tuo  qucm  scripsisti,  Exodi  32. 
32.  Unde  et  sibi  reipsa  ii  Deojussum  dictumque 
censuil :  Porta  cos  in  sinu  luo ,  sicut  portaresoU  t 
nittrix  infantulttm  ,  cl  drfer  in  terram  pro  qttajtt- 
rasti  palribus  c.ortim.  Numcr.  c.  11.  v.  12.  Hinc 
et  a  Deo  hoc  clogium  meruit  :  Erat  cnim  Moses 
vir  mitissimus  supcr  omnes  liomincs  qui  morabantur 
in  lcrra ,  Numer.  12.  vcrs.  3.  Mosen  a?mulatus 
esl  Paulus,  cupiens  analhema  fieri  pro  suis  in- 
gratissimis  Judatis,  Romaj  9.  2.  Vide  illis  locis 
dicla. 

21.  1n  nationes  longe  ,  ]  ad  gentes  remotas.  Ad- 
dit  hoc  Paulus,  ut  ostendat  se  invitum  ,  nec 
nisi  Dci  niandato  ii  Juda?is  divcrlissc  ad  Gentes, 
ac  proinde  Judacos  in  hac  re  debere  sibi  veniam 
dare,  divinje  volunlali  cedere ,  imo  obsecun- 
dare  ;  sed  tantus  erat  Juda-orum  suac  nalionis 
;.mor  et  tantuin  Gentium  odium  ,  ut  interpre- 
lanles  hunc  ifksigntn  esse  sui  contemptum . 
quod  ninnrum  (icnlihiis  postponercntur ,  quod- 
(|ue  Paulus  Messia?  gratiam  Judaeis  promissam 
ab  eis  transfcrrct  ad  (.cnlcs  (Iioc  enim  conlu- 
lncliosuin  eis  vidchatur,  quasi  ipsi  indigni  es- 
s«M)t  veritale,  Kvaniiclio .  Ifessia  ct  salute  :  iis  ■»»- 
lcmdignac  esscnt  Cenles,  ideoquc  promissionuin 


COMMENTAIUA  IN  ACTA  APOaTOLOlUiM.  Cap.   XXII. 


326 

Abrahse  Judaeorum  pancnti  faclarum,  futnraBke- 
n  des )  ui  illico  eum  quasi  judaismi  iransfugam, 
ei  Messiae  proditorem  poposcerint  ad  oecem. 

Horaliter,  tales  liodie  multi  sunt,  qui  tamdiu 
nudiunt  Concionatores ,  Superiores,  praecepto- 
res,  confessarios ,  monitores,  quamdiu  nihil 
contra  eos  dicunt ;  ubi  vcro  vilia  reprchendunt, 
ulcusque  tangunt, iliico  aures  animumque  aver- 
tunt.  Miseri  sane  el  miserandi  qui  cum  in  cor- 
poralibus  morbis  medicos  admitiant ,  pliarma- 
caque  amara  lihentes  hauriant,  in  spiritualtbus, 
qui  multo  majores  et  damnosiores  sunt :  omncm 
inedicum  et  medicinam  respuunt. 

22.  TOLI.E  DE  TERRA  HUJUS  MODI,  ]  WWVW  ,  id  est 

talem ,  Paulum  scilicet  apostatam  et  suae  gentis 
hostem. 

23.  Projicientibus  vestimenta  sua,  et  pulve- 
r.EM  jactantibus  in  aerem.  ]  Primo  ,  io  signum 
excandescentiae  et  detestalionis  ,  quod  execren- 
tur  verba  Pauli ,  ait  Lyran.  Secundo,  ut  vi  quasi 
a  trihuno  exiorqueant  sententiam  damnationis 
Pauli.  Ita  Chrysost.  Tertio,  ut  significent  Pau- 
lum  lurbatorem  esse  non  tantum  terroe  ,  sed  et 
aeris  ac  Cceli ,  ait  Cajetan.  Quarto,  in  signum 
furoris  ct  turbulentiae  :  est  enim  hoc  signum , 
imo  imago  et  principium  seditionis  et  pugna?. 
Ita  Dionys.  Glossa  vero  Interlin.  censet  hoc 
signum  fuisse  moeroris.  Quinlo,  Sanchez  ,  ut 
significent,  inquit,  Paulum  a  trihuno  lapidibus 
csse  ohruendum  quasi  blasphemum  et  religionis 
contemplorem  :  nam  in  lapidaliones  vestis  po- 
nitur ,  et  lapides  mitluntur  ,  cujus  optima  imago 
est  venlilatio  pulveris  :  erat  enim  Paulus  in  turba 
et  intra  lempli  ambitum  ,  ubi  lapidibus  appeti 
non  poierat.  Pro  iis  ergo  pulverem  jactant ,  ut 
indicent  se  primos  in  eum  missuros  lapides , 
ubi  id  licebit ,  sicut  ipse  olim  per  suos  fecerat  in 
Stephanum,  ipsomet  hic  narrante ;  ut  quem  per- 
secutus  est  culpa  ,  sequatur  in  poena. 

Moral.  Hae  furiae  Judaeorum  ipsosmet  vexarunt, 
non  Paulum.  Nam,  uti  docet  S.  August.  in  illucl 
Psal.  96.  Jgnis  ante  ipsum  prcecedet ,  et  inflamma- 
bitin  circuitu  inimicos  ejus  :  Furor  magis  cruciat 
animum  fur entis ,  quam  corpus  patienlis.  Et  alibi  : 
Maledictum  et  maleficium  patienlia  repercussum  , 
insuum  redit  auctorem,  iltaiso  eo  qui  pelebatur. 
Porro  Paulus  amore  cum  furore  certabat ,  pe- 
rinde  ac  medicus  conviciis  et  pugnis  phrenetici 
non  iritalur,  sed  magis  ad  commiserationem, 
ejusque  curalionem  incitatur.  Scit  enim  eum 
esse  phreneticum,  id  est,  sui  impotem,  mentis- 
que  non  sanae,  sed  insanae.  Phrenesi  ergo  con- 
vicia  trihuit,  non  homini. 

2/i.  Jussit  tribunus  induci  eum  in  castra.  ] 
In  arcem  Antoniam  ,  ubi  erat  praesidium  Roma- 
norum ,  uti  dixi  cap.  praeced.  v.  34.  Consistebat 
enim  Paulus  in  gradihus  arcis  ,  perorans  ad  po- 
piilum  interius  ad  gradus  consistentem  :  inde 
ergo  in  arcem  induci  jubetUr ,  ne  populus 
tumultuans  Paulum,  et  per  Paulum  forte  arcem 
invadat. 

Et  flagellis  C/Edi  et  torqueri.  ]  Syrus  ct 
Graeca  :  ul  per  flag7'a  interrogaretur  ,  vel  exami- 
narctur.  Injuste  in  Paulum  hic  agit  tribunus  : 
nec  enim  ob  ftirorem  populi  tumultuantis,  lice- 
hat  Paulum  damnare  ad  torturam  et  flagra.  Ita 
Chrysost.  Undc  rectc  Paulus  excipit,  iisque  se 
eximit.  Nam  ,  ut  ait  Lucas. 

25.  Et  clm  astrinxissent  eum  loris.  ]  Ad  pa- 
lum,  vel  columnam  ,  uti  Christus  columnae  alli- 
gatus  cst  dum  llagcllaretur ,  quae  Romac  in  tcm- 


plo  S.  Praxedis  rcligiosc  scrvalur  et  visiiur. 
S.  Ignatius,  utirefert  Antonius  in  Melissa  part.  2. 
ser.  89.  dictitabat  :  Dum  ca^dcris ,  firmiler  quasi 
incus  stato.  Gencrosi  atldeta;  cst  ca?di ,  et  vincerc  : 
maxime  vero  proplcr  Dcum  omnia  nobis  patienda 
sunt ,  ut  et  ipse  nos  paliatur.  Ita  Paulus  stabat 
hic  quasi  incus  pro  Christo  tundenda. 

Dixit  astanti  (tfeffiwjid  est  instanti supraslanti, 
quasi  qui  torturce  et  ilagellationi  Pauli  praeesset) 
sibi  Centurioni  Paui.us.  Si  hominem  Romanum  ,  ET 

1NDEMNATUM  LICET  VOBIS    FLAGELLARE  ?    ]  DuplCX 

eiscrimenohjicit.  Prius,  quodcivem  Romanum  : 
posterius  ,  quod  indemnatum  velint  ilagellare. 
Vide  dicta  c.  16.  v.  37.  Dixithoc  Paulus,  non  quod 
flagella  pro  Christo  refugeret,  qui  in  iis  gloria- 
hatur;  sed  ne  probrum  hoc  in  Christi  lidem  et 
religionem  derivaretur,  quasi  Christiani  flagel- 
landi  et  exterminandi  essent.  Rursum  trihuno 
consulebat,  ne  is  hac  iniquitate  conscientiam 
laederet,  et  Deum  offenderet,  fimulque  docuit 
judices ,  ne  simplices  et  pauperes  in  gratiam  po- 
tentum  opprimant,  memores  eorum  vindicem 
fore  Deum  judicumjudicem.  Nam,  ut  ailPsaltes  : 
Tibi  derelictus  est  pauper,  orpliano  tu  erts  adjutor. 

28.  Ego  multa  summa  civilitatem  iianc  conse- 
cutus  sum.  ]q.  d.  Ego  multa  pecunia  ejus  civitalis 
Romanae,  sive  ut  haberer  civis  Romanus,  com- 
paravi  et  emi.  Graecum  noArrsta  et  civitatem ,  et 
civilitatem  significat.  Sicut  enim  a  ■nolmia.  noli- 
■nii  ,  ita  a  civitate  civis  dicitur.  Unde  aliqui  co- 
dices  hic  legunt  civitatem ,  id  estjus  civitatis, 
jus  civium.  Sic  Juriconsulti  dicunt  aliquid  fieri 
civiliter,  id  est,  jurecivili,  vel  civico  ;  ilemdari 
actionem  civilem  ,  petere  oflicia  civilia  ,  etc.  C/- 
vilitas  ergo  non  significat  hic  urbanitatem  et 
concinnitatem  morum ,  quae  rusticitati  opponi- 
tur ;  nec  etiam  socialem  inter  cives  conversa- 
tionem ,  vel  administrationem  reip.  ut  vult  Beda ; 
sed  jus  civitatis,  quo  quis  particeps  fiebat  privi- 
legiorum  Romae  sive  praerogativarum  quibus  gau- 
debant  cives  Romani  :  inter  quas  erat  una,  ut 
verberibus  caedi,  et  in  crucem  aginon  possent, 
qua  de  causa  c.um  S.  Petrus  Romae  crucifixus 
est ,  S.  Paulus ,  ut  civis  Romanus ,  non  crucifixus, 
sed  capite  plexus  est. 

Porro  jura  et  privilegia  civium  Romanorum 
erant  muita  et  magna  ,  quae  recenset  Brissonius 
1.  1.  Antiqu.  juris  civil.  c.  13.  Primum  erat  :  Ex 
civium  Romanorum  testamentis  solis  cives  ca- 
piebant ,  civiumque  dumtaxat  Romae  rata  habe- 
bantur  testamenta.  Secundo  :  inter  solos  cives 
Romae ,  justae  nuptioe  contrahebantur.  Unde  Se- 
neca  1.  U.  de  Benef.  c.  35.  Promisit ,  inquit ,  tibi 
filiam  in  matrimonium  :  postea  peregrinus  ( ila 
vocabatur  qui  non  erat  civis )  apparuisti ;  non  est 
mihi  cum  exlraneo  connubium.  Tertium  :  in  libc- 
ros  habebant  jus  patriae  potestatis  :  hocque  eis 
erat  proprium.  Quartum  :  Verberibus  caedi  ci- 
ves,  aut  in  crucem  agi,  aut  injussu  populi  in 
eos  animadverti  fas  non  erat.  Quintum  :  In  le- 
gionibus  non  alii  quam  qui  civitatem  accepis- 
sent,  militabant.  Sextum  :  Solis  civibus  licebat 
honores  Romae  gerere ,  suffragium  ferre ,  et  toga 
uti :  perigrinis  enim  fas  non  erat  indui  toga ,  sed 
pallio.  Hominis  enim  Romani  certissimum  sig- 
num  erat  toga.  Itaque  apud  Livium  a  Q.  Fabio 
in  invidiam  P.  Scipio  eo  nomine  adducilur,  quod 
in  Sicilia  palliatus  fuisset.  Hinc  eliam  regibus, 
quos  amicos  et  socios  appellabant,  inler  cae- 
tera  togam  muneri  mittebant,  et  amicos  po- 
pulos  jure  togae  donabant ,  quod  novae  Cartha- 


COMMENTAMA  IN  ACTA  APOSTOLORCM.  Cap.  XXIIT.  3*5 

ratur  civis  terrae ,  quomotlo  honorandus  civis 
coeli  :  si  illuin  ncmo  impune  laedit,  quis  liuuc 
t ;i n^ere  audeat  :  ISolUe  langcrc  Ckrislos  mcos ,  ait 
Deus  Psal.  10&.  Sic  Deus  punivit  Pbaraoneni  et 
toiam  jEgyplum  ,  proptcr  unam  Saram  Abrahae 
uxorem  ,  abeo  abreptam  Gen.  12.  et  Abimelech 
regem  :  propter  eamdem  abductam ,  Gen.  20. 


giiii  concossum  Tertull.  lib.  dc  Pallio  significat. 
Fiide  TogaUx1  Culliae  nomen  quam  cl  ad  honores 
aspirassu,  el  suflVagioriirn  jus  in  urbe  habuisse, 
incmorat,  Tacitua  lil).  11.  Hasc  Brissonius ,  qui 
et  addit,  solis  civibus  Romanis  prajnominibus 
insigniri  licuissc 

Moral.  si  tanii  est,  tantiquc  emitur  cssecivcm 
Romanum,  quanli  cst  esse  civem  coeli,  quauto- 
(|uc  prelio  comparanda  cst  civitas  caeleslis,  ut 
simus  civcs  sanctorum  ct  Doineslici  Dei  :  Nam, 
ut  ait  Aposlolus  :  Accessislis  ad  Sion  montem  el 
civilalem  Dei  vivenlis  ,  Jcrusalem  ccctestem  et 
multorum  miltium  angetorum  frequcntiam  ,  et  Kc- 
clesiam  primilivorum  ,  qui  conscripti  in  ccclis  ,  clc. 
Hebr.  12.  23. 

Natus  bum.  ]  Non  in  urbe  Romana;  sed  cx 
patrc  et  patria  civitalc  Romana  donalis.  Tarstis 
cnim  ,  ubi  natus  erat  Paulos  ,  boc  privilegium  , 
et  jus  civitalis  Romanae  obliuucrat ,  uli  innuit 
Plinius  1.  6.  c.  27.  ct  Dion.  Cassius  I.  Ul.  Vidc 
Baron  De  Paulo  ergo ,  quasi  civc  suo ,  glorie- 
lur  Romse  ct  Romani,  utpote  quo  illustriorcm 
non  babuit ,  nec  habilura  sit. 

30.    VOI.ENS    SCIRE  DILIGEINTIUS  ,  ]  TO  Xayalki  ,  id 

est,  certum  scire  volens  :  ila  Tigurina  et  alii. 

Solvit  EUM.  ]  Quasi  civem  Romanum  hono- 
rans ,  et  prseceuenlia  vincula  injustc  ci  injecta, 
hac  gralia  ct  bcnclicio  cornpensans.  Si  ila  hono- 


Si(  himitas  dclcvil  oh  violatam  Dinam  ,  Genes.  Z'j. 
Tribum  Benjamin  pene  abolevil  oh  illatum  stu- 
prttin  uxori  Levitaj,  Judic.  20. 

PnooucENS  Paclum  ,  ]  wtw/«y<5»,  \desldemit- 
tens ,  scilicet  ex  turri  Antonia  in  locum  conci- 
lii  ,  quierat  infciior  ct  in  tcmplo.  Ibi  cnim  crat 
locus  Sancdrin,  sive  consilii  magni  primoruni 
Jttdeese,  ut  colli^itur  1.  Paral.  26.  15.  voluit 
cnim  tribunus  Paulum ,  utpote  Judaeotn,  in 
liteJudaica  causam  suam  agcre  coram  primis 
.l(i(la3aD  senatoribus  ,  ila  taincn  ut  ipse  totam 
hanc  actionem  dirigeret  et  moderarelur ,  quasi 
concilii  prncfectus  ct  pra;ses ,  nomine  Imp.  Ro- 
mani :  unde  etc.  seq.  vers.  10.  Pauluni  abripuit, 
nc  ab  eis  occidcrctur.  Quam  ob  causam  verisi- 
inilius  est  consilium  hoc  ,  non  solito  loco  in 
tcmplo  (  illud  cnim  tribuno ,  utpole  Genlili  , 
ingredi  non  licchat)  scd  in  ima  arce  ah  eo  esso 
congregatum ,  ne  Paulus  a  Judaeis  abriperetur 
ct  necaretur,  uti  pattlo  ante  in  lemplo  factum, 
ct  pene  perfeclum  mcminerat.  Ila  Sanchez. 


CAPUT  VIGESIMUMTERTIUM. 

SYNOPSIS  CAPITIS. 

Paulus  in  concilio  suam  agere  causam  orsus,  jubetur  a  Pontifice  peuclti.  Clt  ille  : 
Percutiet  te  Deus,  paries  dealbate.  Inde  se  ESSE  PhARIS/EUM  proclamans  ,  JACIENS- 
que  pomum  discordi^e  inter  Sadduceos  et  Piiariseos,  ne  occidatur  ,  a  tribuno 
abducitur.  apparet  el  cliristus  ,  jubens  esse  constantem  :  oportere  enim  euh  et 

HoMiE  PR/EDICARE.  MoX  V.    12.  JuDiEI  IN  PaULI  NECEM   CONJURANT*.  SED  CONJLRATIONi: 
DETECTA,   PAULUS  A  TRIBUNO  CtESAREAM  AD  FELICEM  Pr^SIDEM  MITTITLR. 

j-ntendens  autem  in  concilium  Paulus  ait:  Viri  fra(res ,  ego  omni  cons- 
pcientia  bona  conversatus  sum  an(e  Deum  usqiie  in  hodiernum  diem. 
«2.  Princeps  autem  sacerdotum  Ananias  praecepit  astanlibus  sibi  percutere 
^os  ejus.  3.  Tunc  Paulus  dixit  ad  eum  :  Percutiet  te  Deus  ,  paries  dealbate. 
rEt  tu  sedens  judicas  mc  secundum  legem  ,  et  contra  legcm  jubes  me  per- 
scuti  ?  h.  Et  qui  astabant,  dixerunt:  Summum  sacerdotem  Dei  maledicis? 
*5.  Dixit  autem  Patiltis  :  Nesciebam  ,  fratres ,  quia  Princeps  estsacerdotum. 
Scriptum  est  cnim :  Principem  populi  tui  non  maledices.  G.  Sciens  aulem  Paulus,  quia  una 
pars  esset  Sadducaeorum ,  et  altera  Pharisaeorum  ,  exclamavit  in  concilio :  Viri  fratres ,  ego 
Pharisaeus  sum  ,  filius  Pharisaeorum  ,  de  spe  et  resurrectionc  mortuorum  ego  judicor.  ?.  Et  cum 
haec  dixisset  facla  est  dissensio  inler  Pharisaeos  et  Sadducaeos  ,  et  solula  est  multitudo.  8.  Sad- 
ducDsi  enim  dicunt ,  non  esse  resurrectionem ,  neque  angelum ,  neque  spiritum  :  Pharisaei  autem 
utraque  conGtentur.  0.  Factus  est  autem  clamor  magnus.  Et  surgentes  quidam  Pharisaeorum  , 
pugnabant ,  dicentes:  Niliil  mali  invenimus  in  homine  islo  :  quid  si  Spiritus  locutus  est  ei ,  aut 
angelus?  10.  Et  cum  magna  dissensio  facta  esset,  timens  tribunus  ne  disccrperetur  Paulus  ab 
ipsis,  jussit  milites  descendere,  et  rapere  eum  de  medio  eorum  ,  ac  deducere  eum  in  castra. 
11.  Sequenti  autem  nocte  assistens  ei  Dominus,  ait:  Conslans  esto:  sicut  enim  testificalus  es 
de  me  in  Jerusalem  sic  te  oportet  et  Romae  testificari.  12.  Facta  autem  die  collegerunt  sc 
quidam  ex  Judaeis  ,  et  devoverunt  se  dicentes  ,  neque  manducaturos ,  neque  bibituros ,  donec 
occidercnt  Paulum.  13.  Erant  autcm  plus  quam  quadraginta  viri ,  qui  hanc  conjurationem 


3:16  COMMENTAMA  1N  ACTA  APOSTOLORUM.  Cap.  XXIII. 

fecerant.  14.  Qui  accesserunt  ad  Principes  saccrdotiim ,  ct  Seniorcs,  et  dixerunt :  Devotione 
devovimus  nos  nihil  guslaturos,  donec  occidamus  Paulum.  15.  Nunc  ergo  vos  notum  facite 
tribuno  cum  concilio,  ut  producat  illum  ad  vos,  lanquam  aliquid  ccrtius  cognituri  deeo.  Nos  vero 
prius  quam  appropriet ,  parati  sumus  interficere  illum.  1 6.  Quod  cum  audisset  filius  sororisPauli 
insidias,  venit,  et  intravit  in  castra ,  nunliavitque  Paulo.  17.  Vocans  autem  Paulus  ad  se  unum 
cx  ccnturionibus ,  ait :  Adolesccntem  hunc  perduc  ad  tribunum ,  habet  enim  aliquid  indicare  illi : 
18.  Et  ille  quidem  assumcns  eum  ,  duxit  ad  Iribunum  ,  et  ait :  Vinctus  Paulus  rogavit  me  hunc 
adolescentem  pcrducere  ad  te,  habentcm  aliquid  loqui  tibi.  19.  Apprehendens  autem  Tribunus 
manum  illius  ,  secessit  cum  eo  seorsum  ,  ct  interrogavit  illum  :  Quid  est ,  quod  habes  indicare 
mihi?20.  Ille  autem  dixit:  Judaeis  convenit  rogare  te,  ut  craslina  die  producas  Paulum  in 
eoncilium,  quasi  aliquid  certius  inquisituri  sint  de  illo:  21 .  tu  vero  ne  credideris  illis,  insidiantur 
enim  ei  ex  eis  viri  amplius  quam  quadraginla  ,  qui  sc  deyoverunt  non  manducare,  neque  bibere  , 
donec  interficiant  eum  :  et  nunc  parati  sunt  expectanles  promissum  tuum.  22.  Tribunus  igitur 
dimisit  adolescentem  ,  praecipiens  ne  cui  loqueretur  quoniam  haec  nota  sibi  fecisset.  23.  Et 
vocatis  duobus  centurionibus ,  dixit  illis:  Parate  milites  ducenlos,  ut  eant  usque  Caesaream  ,  et 
equites  septuaginta,  et  lancearios  ducenlos ,  a  lertiahora  noctis :  24.  et  jumenta  praeparate  ,  ut 
imponentes  Paulum  ,  salvum  perducercnt  ad  Felicem  praesidem.  25.  ( Timuit  enim  ne  forte 
rapercnt  eum  Judaei ,  et  occiderent ,  el  ipse  postea  calumniam  suslineret :  tanquam  accepturus 
pecuniam  )  26.  Scribens  epistolam  continentem  haec  :  Claudius  Lysias  optimo  praesidi  Felici 
salutem.  27.  Virum  hunc  comprehensum  a  Judaeis ,  et  incipientem  interfici  ab  eis  ,  superveniens 
cum  cxercitu  eripui,  cognito  quia  Romanus  est:  28.  volensque  scire  causam  quam  objiciebant 
illi,  deduxi  eum  in  concilium  eorum.  29.  Quem  inveni  accusari  de  quaestionibus  legis  ipsorum  , 
nihil  vcro  dignum  morte  aut  vinculis  habcntem  criminis.  30.  Et  cum  mihi  perlatum  esset  de 
insidiis,  quas  paraverant  illi,  misi  eum  ad  te ,  denunlians  et  accusatoribus  ut  dicant  apud  te. 
Vale.  31 .  Milites  ergo  secundum  praeceplum  sibi  assumentes  Paulum  ,  duxerunt  per  noclem  in 
Antipatridem.  32.  Et  postera  die  dimissis  equitibus  ut  cum  eo  irent,  reversi  sunt  ad  castra. 
33.  Qui  cum  venissent  Caesaream  ,  et  tradidissent  epistolam  praesidi ,  slatuerunt  ante  illum  et 
Paulum.  34.  Cum  legisset  aulem  ,  et  interrogasset  de  qua  provincia  esset:  et  cognoscens  quia 
(ie  Cilicia:35.  Audiam  te  ,  inquit,  cum  accusatores  lui  venerint.  Jussitque  in  prsetorio  Ilerodis 
custodiri  eum. 

1.  Intende ns  autem  in  concilium  Paulus,  ]  &re-  c.  22. 1.  sive  quia  dicendi  libertas  animusque  ci 

v.jk?  ,  id  est, -  figens  oculos,  flxisque  oculis  conci-  in  vinculis  accreverat,  sivequia  orationem  con- 

tium  iniuens.  Htec  vox  notat  Pauli  Primo,  confi-  vertit  ad  Pharisseos,  quos  in  secta  similes,  com- 

dentiam  :Secundo,  innocentiam,  quod  ipse  sil)i  pellatione    fratrum    sibi  conciliare  satagebat, 

optimeconsciusesset;Tertiolibertalem;Ouarto,  uli  revera  eos  sibi  conciliavit  v.  9. 

prudentiam,  et  prudentem  circumspectionem  ,  Ego  inomni  conscientiabona  coNVEnsATiis  sum 

ut  se  suamqueorationem  et  gestum  auditorum,  ante  Deum.  ]  Tum  in  Cbristianismo,  tum  suo 

puta  bostium  suorum,  mentibus  et  auribus  at-  quodam  modo  injudaismo  :  in  eo  enim  cemula- 

temperarel;  Quinto,  animositatem  ;  Sexto,  be-  lor  fui  legis  Mosi  a  Deo  dalae,  in  eoque  secutus 

nevotentiam.  Solent  enim  oratores  hilari  vultu  sum  conscientiam  meam,  licet  errantein.  Htec 

intuentes  in  ccetum  populi,  vel  judicum,  eum  enim  mibi  dictabat  persequendos  esse  Chrislia- 

sibi  conciliare  :  maxima  enim  vis  dicendi  con-  nos,  ut  judaismus  stabiliretur.  Fuit  ergo  haec 

sisiit  in  obtutu  et  ardore  oculorum.  Hos  ergo  in  conscientia  Pauli  bona,  id  est  sincera,  sine  adu- 

Paulo,  aeque  ac  Stephano ,  inhabitans  acuebat  lalione  et  hypocrisi,  ait  Valabl.  Secundo  ,  bona 

(;t  accendebat  Spiritus  S.  ut  scinlillas  divinae  sa-  cx  objecto  et  finebono  :  quia  inlendebat  propug- 

pientiae  etamorisvibrare  viderentur.  Undeet  vul-  nare  legem  Deique  cultum  ;  sed  non  secunduni 

(usobtutusque  Stephani  erant  instar  angeli,  Act.  scientiam,  ideoque  ignorans  et  errans.  Denique 

().  15.  Quin  et  Augustus  Caesar  naturali  oculo-  fuitbona  civilileret  politice  respeclu  Judaeorum 

rum  fulgore  percellebatintucntes.  Nam  ,  ut  in  et  judicum;  qui  putabant  judaismum  esse  bo- 

ejus  vila  scribit  Suetonius  C  79.    Oculos  habuil  num,  Cbristianismum  malum.  Sensus  ergo  est, 

cluros  ac  nitidos  :  quibus  etiam  existimari  volebal  q.  d.  Non  sum  mihi  conscius ,  quod  in  Christia- 

incsse  quiddam    divini    vigoris ,  gaudebatquc  si  nismo  ,  mullo  minus  in  judaismo,  vos  laeserim  ; 

quissibi  acrius  contuenti ,  quasi  ad  fulgorem  solis  quod  quidquam  mali  vobis  vestra?que  legi  irro- 

lultum  submitteret.  Sicet  Tiberii  Imper.  oculos  garim ,  ac  proinde  nihil  dignum  hisce  vinculis 

lucem  evibrasse,  idcm  testaturin  ejus  vila  cap.  commisi,  inquit  Chrysost.  Sic  et  Dionys.  et  Ca- 

68.  HincVarro  oculos  dictos  censuit,  quod  eos  jetan. 

legminibus  superciliorum  Deus  occuluit.  Aut ,  Nula.  Pro  conversatus  sum  antc  Deum  ,  graece 

quod  occulta  cordis  pandant;  nam,  ut  ait  De-  est  ■r-.-bIi-wm-'^  ™  **<?,  quod  Primo,  Vatabl.   ver- 

niosthenes  :  Ocuti  morum  sunt  indices.  til ,  gessi  quce  Dei  erant.  Secundo,   Gagneius, 

Vitu  praTRES.)  Non  addit ,  ct  patres,  uti  addidit  muncre  meo  funclus  sum  Deo,  id  est  inunere  niibi 


COMMENTARIA  1N  ACTA 

:i  ])eo  commis.so,  juxta  ejusvoluntatem,  rite  ad 
cjusdem  gloriam  perfunclus  suui.  Nam,  ut  ait 
Ihidaeus  in  Comm.  linguae  Grccce,  m>M«ueer&«c  non 
cives,  sed  Magistrains  respicit,  significatque 
odicium  sibi  concrcditum  administrare.  Munus 
hocinPauloerat  apostolatus  et  prsedicatio  Evan- 
gelii,  sicut  in  judaismo  erat  cura  et  proptigna- 
tio  legis  Mosaiccc  :  utrumque  suo  temporc  iideli- 
ter  ct  strcnue  percgit. 

2.  Princepsautem  sacendotumAnanias.  ]  Incer- 
tum  est ,  quis  sit  hic  Ananias.  Alicpii  putanl  esse 
Annam  socerum  Caiphae,  adquemprimo  ductus 
cstChristus,  captus  et  vinctus,  Joan.  18.  v.  13. 
lavct,  quod  Paulus  cap.  22.5.  innuit  abho:: 
pontilicc  sibiolim  antcannos  2a.  datasesse  litte- 
ras  ad  persequenduinCbristianos.  Siitaest,  uli- 
(pie  annosus  fuit  Annas  70.  vel  80.  annorum. 
Alii  fortc  probabilius  putant  Ananiam  esse  Ana- 
num,  ullimum  Annce  jam  dicti  lUium.  Babuit 
enim  Annas  quinquc  filios,  omnesque  ex  ordine 
'vidit  Pontiliccs  :  ullimus  corum  luit  Anauus, 
(|ui  post  quinque  annos,  puta  anno  Christi  63. 
occidit  Jacobum  fralrcm  Domini,  ideoque  ita 
ilisplicuit  populo  et  Agrippae  regi ,  ut  eum  Pon- 
tilicalu  privarit.  Favet ,  quod  bic  Ananus  fuerit 
audax,  scevus,  ferus,  et  secta  Sadducaeus,  teste 
Josepbo  20.  Antiq.  cap.  8.  Terlio  ,  Sigonius  lib. 
5.  de  Republ.  Hebr.  cap.  1.  Ananiam  lumcNebc- 
(kei  iilimn  ab  Agrippa  rege  Chalcidiae  Pontificem 
datum  et  remotum  scribit ,  de  quo  Josepbus  lib. 
20.  cap.  3.  Quarto  aliicensent  Ananiam  alio  no- 
minc  diclum  fuisse  Ismaclem,  Phabcci  filiuni  : 
bunc  enim  ultimis  annis  Felicis  prcesidis,  ad 
quem  Paulus  vinctus  missus  est ,  pontificatum 
gessisse  docet  Joscpbus  lib.  20.  cap.  6.  licct  Ba- 
ron.  ct  alii  censeant  errare  bic  Josepbum. 

PR/ECEPIT  ASTANTIBHS    SIBI  PERCUTERE  OS  EJUS.  ] 

Cur  ?  Rcsp.  Primo,  quiaplenuserat  malevolentia, 

felle  et  odio  Christi  et  Pauli,  quasi  hostium  sui 

judaismi  et  Pontificalus,  praesertim  quia  paulo 

ante  totus  Populus  conlra  Paulum,  quasi  gentis 

suce  proditorem,  succlamarat,  Tolle  eum,  c.  22. 

v.  22.  Quarc  non  sustinet  audirc  Pauli  vocem , 

prcesertim    qua    suam   innocenliam    suamque 

conservationem  bonam  protcstatur  :  jubet  ergo 

os  ejus,  quasi  impium  et  blasphemum  ignomi- 

niose  percuti  et   obturari,  uti  olim  Martyrum 

multorum  ora,  ob  dicendi  et  increpandi  liber- 

latem,  a  prcesidibus  jussa  sunt  verberari  etob- 

turari  quod  sua  dicta  ct  edicta,  suosquc  deos 

spernercnt.  Hoc  enini  illi  sibi  contumeliosum , 

et  diis  blasphcmum  interpretabantur  :  ora  ergo 

eorum  quasi  blasphema,  rebellia,  contumacia 

etmaledicaverberando,etobturandopuniebanl. 

UndeSecundo,  Dionys.  censct,  Pontificem  hunc 

superbia  inflatum,  non  tulissc  libertalem  Pauli, 

prcesertim  quod  se  omnesque  Pontifices  vocas- 

setfratrcs,  non,  patres  et  dominos,  ac  proinde 

debitum  sibi  honorem  dcmisse  salutando  non 

delulisset.  Putabat  impius  Pontifex,  Paulum  ex 

percussione  terrilum  cessaturum :  e  conlra  Pau- 

lusvelipsavoceindicat,  sein  eadem  fortitudine 

permansurum.  Adversa  enim  pati,  non  semper 

est  virtutis  :  multi  enim  ex  pusillanimitale  pa- 

tiuntur,  non  audentes  resislere,  Christiana  au- 

tem  patientia  conjunctam  habet  animi  fortitudi- 

nem,juxta  illud  :  Tunc  cede  malis ,  scd  contva 

aadcntior  ito. 

3.  PERCUTIET  TE  DEUS  ,    PARIES   DEALBATE.  ]  Sic 

vocatcum.quod  csset  hypocrita:  ita  utnomine 
et  stola  Pontilicia  forinsecus  niteret,  intrinse- 


APOSTOLORLM.  Cap.   XXIII.  "27 

cus  luteis  concupiscentiis,  livore  et  odio  sorri>- 
ret,  ait  S.  August.  I.  de  Mcndacio  c.  15.  Dixu 
hoc  Paulus  auctorilate  Apostolica,  ex  zelojusti- 
tiaj  intentans,  et  prcedicens  injusto  judici  justam 
Dei  ultionem  et  plagam ,  praesertim  ut  coram 
tribuno,  qui  eum  ii  Ilagris  exemeiat,  suum  jus 
(  t  decus  tuerelur.  lla  S.  Cluysost.  el  OF.cuui. 
Mystice  S.  Aug.  lib.  1.  de  serm.  Dom.  in  monte 
c.  19.  docet,  hanc  Pauli  vocem  non  tam  con- 
tuineliam  sonare  quam  propbetiamj  ut  illi  qui 
saperent,  intelligerent  deslruendum  esse  per 
adventum  Christi  parietem  dealbatum,  hocest, 
byprocrisin  sacerdolii  Judreorum.  Minus  proba- 
biliter  s.  Hieron.  lib.  3.  contra  Pelag.  agnoscit 
liic  lapsum  Pauli  e\  inQrmitate  bumana,  quod 
non  tam  clementer  responderit  ac  Cliristus  di- 
cens  danli  sil)i  alapam  :  Si  male  locutus  sum,  tcs- 
timonium  perliibe  de  malo  :  si  aulem  benc,  quid 
mc  cmdis'.'  Paulum  enim  sedate  ba:c  dixisse  ,  li- 
quet  exeo,  quod  mox  lam  mansuele  responde- 
rit,  diccns  :  Nescicbam  quia  Princeps  est  sa 
dolum.  Hoc  cnim  tam  cilo  ab  indignantibus  et 
perturbalis  fieri  non  potesl,  ait  S.  August.  Jib. 
dc  serm.  Dom.  in  monlec.  19.  Aliqui  \nopercu- 
d>t,  ut  habent  Romana  el  Cra:ca  ,  legunt  percu' 
tiat  optativc  ,  ut  sit  maledictum,  hoc  est,  mali 
non  lanlum  pruidiclio  et  comminatio,  sed  ei 
imprecatio  ,  quam  Paulus  io  sc  agnoscere  vidc- 
tur  v.  5.  Et  sape  apud  Ilebraeos  estenallage  mo- 
di,  utfulurum  ponatur  pro  optaiivo,  optativum 
pro  futuro  ,  vel  indicativo  ,  uti  docel  S.  August. 
in  Psal.  78.  ctS.  Hieron.  inPsal.  11. 

forvo  parics  dealbatus  ,  vel  incrustatus,  est  pa- 
roDmia,  significans  hominem  fictum  et  fucalum. 
SicChristus  scribas  vocat  sepulcra  dealbata,  qucn 
foris  apparent  pulchra,  intus  autem  referlasunt 
ossibus  cadaverum,omniquespurcilia.  SicSene- 
caasseriiPhilosophos,quicumdocerenthonesla, 
lurpiter  lamen  viverent,  similesessequorumdam 
pharmacopa^orum  pyxidulis,  quarum  tiluli  re- 
mediumpollicentur,  cum  intus  venenum  occul- 
tarcnt.  E.x  adverso  qui  meliores  sunt  intus  , 
quam  fronlc  et  sermone  prae  se  ferunt,  hos 
1'lato  in  convivio  Socralis,  assimilabat  Silenis  Al- 
cibiadis.  Silenicrant  imagunculae  sectiles,  quce 
clausaB  ridiculam  et  monslrosam  tibicinis  spe- 
ciem  habebant,  apcrtac  subilo  numen  ostende- 
bant.  Talis,  inquit ,  erat  Socrates  ,  qucm  si  de 
summa  cute  vidisses,  non  aestimasses  asse  :  fa- 
cies  enim  crat  rusticana,  taurinus  aspcctus, 
nares  simae  ct  stillanles  ,  cultus  neglectus ,  ser- 
mo  simplex  et  plebeius,  fortuna  tenuis,  uxor 
vilis  et  maledica  :  rogatus  quid  sciret  :  respon- 
dit  se  nihil  scire.  Et  tamen  hic  mcntem  habebat 
sapientia  et  virtute  illustrem,  adeo  ut  Apollinis 
oraculo  morlalium  sapientissimus  sit  indigita- 
lus.  Tales  Sileni  potius  fuerc  Apostoli ,  illilterali, 
rudes,  pauperes,  ignobiles ,  imbecilles  foris, 
sed  intus  Spiritu  Sancto,  ejusque  charismatibus 
pleni  :  item  Anachoretae  ,  Silentiarii,  similesque 
Sancti ,  juxta  illud  Col.  3.  3.  Mortui  estis,  et  vila 
vestra  abscondita  est  cum  Chrisloin  Deo.  Vide  ibi 
dicla.  Hypocritce  ergo  et  impii  sunt  parietes  et 
sepulcra  dealbata ,  simplices  vero  clSancli  sunt 
basilicce  denigratcc.et  templa  atrata.  SicLucian. 
in  Gallo  ,  regum  principumque  pompas  compa- 
rat  idolo  quod  exlerius  aurcum  est,  coronatum, 
sceptroque  insignitum,  inius  luteum  plenum- 
que  araneis  et  muribus.  Vita  enim  regum  forin- 
secus  splendida,  intus  amara  est ,  puta  plena 
curis  ,  suspicionibus  ,  molcstiis,  ccrumnis. 


:=8 


COMMENTARIA  IN  ACTA  APOSTOLORUM.  Cap.  XXIIT. 


Moralilev  S.  Grcg.  1,  7.  Mor.  c.  15.  notatmiram 
fuisse  Paulum  ,  aliorumquc  Propheiarum  et 
Apostolorum  aninii  licet  cxtcrius  oppressi,  ccl- 
situdinem  ,  indequc  dicendi  ct  principes  redar- 
guendi  Iibertaicm.  Nam,  ait,  super  se  interius 
rapti ,  in  atto  anhnum  flgunt,  quccque  in  liac  vita 
patiuntui;  quusi  longe  infra  laoentia ,  atque  a  se 
atiena  conspiciunt ,  atqitc,  ut  ita  dixerim,  dum 
mente  exlra  carncm  fteri  decertant,  pene  ipsa  quce 
toterant,  ignorant.  ln  liorum  profecto  oculis  quid- 
cuidtemporalitcr  eminet ,  altum  non  est  :namvelul 
in  viagni  vertice  montis  siti  prasentis  vitce  gaudia 
plene  despiciunt :  seque  ipsos  per  spirilualem  cet- 
situdinem  transcendentes  subjecta  sibimet  intus 
vident;  quascumque  per  carnatem  gloriam  foris  tu- 
ment.  Unde  et  nutlis  conlra  veritatcm  potestatibus 
parcunt,  sed  quos  attotli  per  elationem  conspiciunt, 
per  spiritus  auctoritatem  prcmunt.  llinc  est  quod 
Moyses  ait  ad  Pharaoncm  :  II&c  dicit  Dominus  : 
Usquequo  non  vis  subjici  milii?  Et  Nathan  ad  Da- 
vid  :  Tu  es  itte  vir  ,  qui  fecisli  hanc  rem.  Et  Etias 
ad  Achab  :  Non  ego  turbavi  Israet,  sed  tu  et  do- 
mus  patris  tui.  Et  Eliseus  ad  Joram  regem  :  Quid 
mihi  et  tibi  esl  ?  vade  ad  Vrophelas  patris  tui.  Et 
Pelrus  ad  principes  :  Sijustum  est  in  conspectu 
Dcivos  potius  audire  quam  Deum  ,judicate.  Non 
cnim  possumus  qtm  vidimus  et  audivimus  non  lo- 
qui.  Et  Paulus  ad  Ponlificem  :  Perculiel  le  Deus , 
paries  dealbate.  Et  Stephanus  ad  Judaos  :  Dura 
cervice ,  et  incircumcisi  corde  et  auribus  ,  vos 
semper  spiritui  S.  resistitis.  Sed  quiasancti  viriad 
verba  tanlce  attitudinis  z^Lo  verilatis  ,  non  atilem 
vitio  elationis  exiliunt ,  ipsi  palenter  indicant ,  qtti 
suam  humilitatem  et  charitatem  manifestant.  Id 
deindeper  bingulos  ostendit,  ac  nominalim  in 
Paulo  ,  ex  eo  quod  dicit  :  Non  enim  nosmetipsos 
pradicamus ,  sed  Dcminum  noslrum  Jesttm  Chris- 
iiun ,  nos  autem  servos  vestros  per  Jesum,  2. 
Cor.  k. 

Et  contra  legem  jubes  me  percuti.  ]  Lex  enim 
naturae  ,  divina  et  humana  jubet ,  neminem  per- 
cuti  autpuniri,  nisi  prius  audiatur,  auditusque 
damnetur:  at  ego  necdum  auditus ,  multo  mi- 
nus  damnatus  sum ;  quia  ergo  tu  injuste  jubes 
mc  percuti ,  juste  puniet  et  percutiet  te  Deus, 
S.  Cbrysost.  ait  Pontificem  hoc  Pauli  tam  justo 
responso,  quasi  fulmine  ictum  obstupuisse,  et 
clinguem  ac  semimortuum,  ne  verbum  quidcm 
responderc  potuissc  :  unde  alios  astantes  id  pro 
ipso  fecisse,  ac  dixisse. 

h.  SUMMUM    SACERDOTEM  DEI  MALEDICIS?  ]    loino- 

fv-s,  id  est  conviciaris.  Ita  Tigur.  S.  Cyprian.  legit 
1.  1.  epist.  3.  ad  Cornelium  :  Sic  insilis  in  sacer- 
dotemDei  maledicendo?  Maledictum  ergo  hic  vo- 
catur  convicium  ,  scilicet  quod  Paulus  pontifi- 
cemvocaritparietemdealbatum.PotestSecundo, 
maledictum  accipi  pro  mali  imprecatione  ,  sci- 
licel  si  legas  vel  intelligas  per  optativum,  hoc 
modo  :  Pcrcutiat  le  Detts,  uti  jam  dixi.  q.  d.  Ma- 
ledicis ,  id  est  malum  npa  tantum  pracdicis  ,  sed 
et  precaris,  intentas  ct  comminaris  summo 
pontifici. 

5.  Nesciebam,  fratres,  quia  princeps  est  sa- 
cerdoium.  ]  Potuisset  Paulus  regerere  :  Pontifex 
mc  non  tractatjut  civem  ,  nec  ego  tracto  eum  ut 
pontificem;  hypocritam  et  scurram  agit,  hypo- 
crita  et  scurra  audit;  juxta  illud  S.  Hieronymi 
ad  Nepot.  Scitttm  esl  istud  Domitii  :  Cur  ego  ha- 
beam  te  ut  principem,  cum  tu  non  habeas  me  ul 
senatorem?  Etillud  Crassi  apud  Cicer.  1.  3.  de 
Orat.  diccnlis  :  j;on  e.*se  sibi  constttem,  ctti  ipse 


non  esset  senator.  Et  illud  S.  Hier.  epist.  63.  ad 
Theophiium,  contra  errores  Joannis  Hieroso- 
lymitani  Episcopi  :  Aut  quasi  Pontifex  cunctis 
ccqualllcr  imperet ,  aut  quasi  imitalor  Apostoti 
universor ttm  saltiti  ex  ceqtto  serviat :  si  lalem  se 
praibtteril  ,  ultro  preebemus  manus.  Sentiat  in 
Christo  sicut  omnibus  Sanctis ,  ita  et  nos  sibi  csse 
sttbjectos ,  etc.  Sed  contcnti  honore  suo  :  patres  se 
sciant  esse ,  non  dominos  ,  maxime  apttd  eos  qui 
spretis  ambitionibus  saculi,  nihit  qttieli  et  olio 
praferunt.  Sed  noluit  id  dicere  Paulus,  voluit- 
que  modestiseetreverenlia^  erga  Praelalos.,  ctiam 
impios  et  lyrannos,  publicum  lam  praesentibus, 
quam  posteris  dare  exemplum  ,  ne  Judaei  eum 
ut  arrogantem  criminarentur,  acriusque  in  euni 
concitarentur ,  et  furibundis  animis  et  manibus 
in  eum  insilircnt. 

Unde  S.  Cyprian.  1.  1.  epist.  3.  ad  Cornelium  , 
qiicC  in  editione  Pamelii  est  55.  Si  ila,  ait ,  Pau- 
lits  reveritus  est  Ponlificem ,  qtti  tanlum  inane  no- 
men  et  umbramPonti/icis  gerebat ,  quomodo  re- 
verendisunt  Ponliftces  Cathotici  el  Iiomani,  quibus 
sacerdotalis  aucloritaset  potestas  de  divina  digna- 
lione  ftrmatur?  neque  enim  aliunde  hareses  oborlce 
sunt ,  aut  nata  sunl  schismata ,  quaminde ,  quocl 
sacerdoti  Dei  non  obtemperatur  ,  nec  unus  in  Ec- 
clesia  adtempus  sacerdos,  et  ad  tempusjudex  vice 
Christi  cogitalur  :  cui  si  secundum  magisteria  di- 
vina  obtemperaret  fraternitas  ttniversa ,  nemo  ad- 
vcrsum  sacerdotum  cotlegium  quidqtiam  moveret , 
nemo  posl  divinumj  udicium,post  populisuffragium, 
post  coepiscopor ttm  consensum ,  j udicem  sejam  non 
Episcopi  scd  Dei  faceret  :  ncmo  dissidio  unitatis 
Christi  Ecclesiam  scinderet :  nemo  sibi  placens  ac 
lumens  ,  seorsim  foris  Imresim  conderet.  Perstrin- 
git  Novatum  et  Novatianum  ,  conlra  Cornelium 
et  Ecclesiam  insurgentes  :  Ruminent  hoc  Nova- 
tores. 

Quaeres,  quomodo  Paulus  in  Jerusalem  erudi- 
tus  etversatissimus,  non  agnovit  suinmum  Pon- 
lificem,  praesertim  ex  ipso  sedendi  ordine  ? 
Sedebat  enim  primus  in  solio  augustiore.  Res- 
pondet.  Primo,  OEcumen.  Paulum  eum  agno- 
visse,  sed  ignoralionem  simulasse  ob  sedifica- 
tionem  astantium.  Verum  sic  mentitus  essct 
Paulus  ,  dicendo:  Nesciebam,  fratres,  quiaPrin- 
ceps  est  sacerdotum.  Secundo,  Beda  :  Nesciebam, 
inquit,  eum  esse  Pontificem,  eo  quod  per  Evan- 
gclium  jam  cessasset  sacerdotium  Mosaicum : 
ettamenita  se  corrigit  Paulus  ,  quasi  peccasset, 
ut  alios  doceret  reverentiam  deberi  ii(,  in  quo- 
rum  potestate  sumus.  Sic  et  S.  August.  lib.  1.  de 
serm.  Domini  in  monte  cap.  19.  q.  d.  Ego  non 
alium  agnosco  Pontificem  quam  Christum,  cui 
maledicere  fas  non  est;  et  vos  tamen  maledici- 
tis,  cum  in  me  nihil  aliud,  quam  ejus  odistis 
nomen.  Unde  idem  epist.  5.  ad  Marcellinum,  et 
ex  eo  Lorinus  censet  Paulum  hic  ironice  ei  ir- 
risorie  loqui,  quasi  dicat,  Nesciebam  eum  esse 
Pontificem,  quiaex  modo  loquendi  furiosonon 
videtur  esse  ponlifex ,  sed  tyrannus.  Verum 
prius  esto  sit  verum  ,  potius  tamen  argutum  et 
mysticum  videtur,  quam  genuinum  et  htterale, 
posterius  non  satis  simplicitali  et  candori  Pauli 
rcspondet.  Sed  ad  hoc  commode  responderi  posr- 
sel,  Paulum  prudenter  cum  vulpihus  vulpinari, 
nimirum  cum  versutis  versute  agcre,ac  callidis  et 
irrisoribus  callide  etirrisorie  respondere,  juxta 
illud  Psalm.  117.  27.  Cum  eiecto  electus  eris ,  et 
cum  pervcrso  perverteris  ,  pro  quo  Genebrardus 
ct  Tigur.  vcrlunl,  cum  candidis  candidc  ages  :  el 


COMMENTARIA  1N  ACTA 

cttm  vcrsutis  versule  :  hoc  cnim  significat  hebr. 
Snsnn  tltpattal,  Et  illud  :  licsponde  stulto  juxta 
slullUiurnsuam.  Prov.  26.  5.  (Juarehic  sensusar- 
gutus  ct  acer,moribus  Pauli  nonindignus,  iino 
ejusgenioetingenioaracenoetversatiUcongruua 
videtur  et  appositus.  Scitum  est  illud,  quod 
apud  Plutarcnumin  vita  SyllaiCarbo  dixissc  me- 
moratur.  Cum  enim  Syfta  non  solum  aperto 
Marte  ,  scd  et  dolis  bellum  gereret ,  ait :  Bellum 
cum  vulpe  et  leone  (quorum  utrumque  habi- 
labat  in  animo  Syllae)  sea  a  vutpe  oehementius  an- 
gor,  Etillud  Lysandri  apud  eumdem  :  Si  leonina 
pcllis  non  satis  cst ,  vulpinu  addenda  :  quo  signi- 
ficabat  bellummagisstratagemate,  quam  aperta 
\i  conficiendum.  Nam,utait  Vigil.  Dolasanvir- 
tut  i  QUis  in  hostc  rcquirat?  Terlio,  Baron.  Res- 
pondet,  praeter  suinnmm  pontificem,  fuisse 
alium  ordine  secundmn  caeteris  praepositum, 
qui  princeps  sacerdotum  dicebalur,  lumcquc 
ex  adverso  Bummi  ponlificis  latere  sedisse  pri- 
nmm ,  ita  ut  Paulus  dubitarit ,  uter  esset  sum- 
mus  pontifex.  Verum  de  boc  secundo  pontifice 
nihil  uspiam  legimus:  primogenitienimfamilia- 
liiiii  gacerdotalium  erant  pontifices  inter  se  x- 
quales,  quibus  solus  praeerat  summus  pontifcx. 
Quarto,  simplicius  respondet  Chrysost.  Lyranus, 
et  Dionys.  Paulum  non  agnovisse  ponlificem  , 
quia  diutius  Hierosolyma  abfuerat,  et  novus 
erat  hic  pontifex,  ac  multis  astantibus  cingeba- 
tur.  Addit  Sanchez  et  alii ,  Paulum  audisse  vo- 
ivm  ponlificis,  sed  prae  turba  oescisse  a  quo  vox 
esset  emissa,  praesertim  quia  coneilium  hoc 
coactum  videtur  non  in  loco  ordinario,  puta  in 
templo,  sed  in  arce  Antonia  ;  ubi  tumultarie  et 
confuse  sedebator,  ac  proinde  summus  ponti- 
fe*  non  considebat  in  solio ,  scd  ia  sede  aut 
scamno,  mistus  aliis  pontificibus  et  judicihus. 

PriNClPKM  POlUH.l  WIINON  MiLEDICES,]  IIOU  de- 

trabcs.  non conviciaberis,  non  vilipendes:  hoc 
enim  estHebr.  SSo  kalal.  Vide  dicia  Exodi  22.  28. 
Ka  S.  Cyprian.  I.  j.  epist.  9.  ad  Florentiam,  asse- 
i  ii  te  in  visione  banc  vocem  a  Deo  audisse:  Qui 
Christo  non  credit  sacerdotem  facienli,  postea  cre- 
incipiet  sacerdotem  vindicanti. 

(>.  S  vm ■<:  r.oiuiM.  ]  Quod  grnns  est  omnium  Ju- 
daorum  in  judieando  crudeUssimum ,  ait  Josc- 
pbus  I.  20.  Aniiq.  cap.  8.  ubi  et  addit,  Ananiam 
(quem  multi  volunt  esse  hunc  AnaniamJ  ponti- 
ficem  fuisse  Sadducseum. 

I.iio  Pn ARis.r.rs  sum.  1  Hnrc  enim  erat  secta  Ju- 
ilaorum  melior  et  honoraiior  :  credebat  enim 
aninne  iinmorlalilatem,  abstinebat  deljciis,  \  i- 
cabat  legi  et  sapientise.  Hoc  esl  pouaum  discor- 
dhe,  qjaod  prudenter  jacit  Paulus  inter  Phari- 
steos  et  Sadducscos,  uteos  inter  sc  commiital  : 
utrique  enim  in  necein  Pauli  inique  conspira- 
bflnt,  ac  proinde  causnm  cjus,  non  ul  .necpii 
judices  indagabant,  sed  ut  testes  furiosi  praeci- 
pitabani.  Mclius  ergo  erat  eos  intcr  se  divisos 
contendere,  quam  unanimiter  veritatem  impug- 
nare.  Quocircapie  et  prudenter  impiam  eorum 
concordiam ,  serendo  schisma,  rumpil  Paulus, 
ui  per  hoc  ntraque  pars  eo  infirmior  ad  malum 
perpetrandum  reddatur,  quo  validius  inter  s<> 
dissidct  ct  disccpial. 

Noia.  Discordiam  inter  cives  serere  impium 

csl.  Ouarc  impiuinVst  axioma  polilicum  Macliia- 
vclli  :  Si  vis  regnare  divide,  Hoc  enim  non  oi 
principis,  sed  tyranni.  Verura  si  bostcs  elim- 
pii  Inter  s<>  inique  in  malum  meum^vel  rcip. 
puta  in  scdiUone,  hseresi,  impietate,  aliovc  sce- 

CORMI..    \    |  AI  II.:-.       lOM.    X. 


APOSTOLOfilM.  Cap.  XXHI. 

lcrc  conspirent,  licct  inter  eos  dissensionem 
serere,  imo  hoc  unicum  cst  medium  impiam 
factionem  et conspirationem  dissolvendi,  utido- 
cet  S.  Tbom.  2.  2.  qu.  37.  a.  1.  ad  2.  Et  S.  Gn  g. 
I.  34.  Mor.  c.  h.  Noxia,  ait,  est ,  maloruin  uni- 
tas,  ideoque  scindenda,  iuxta  illud  Psal.  54.  10. 
Vracipita  Domine,  et  divide  linguas  eorum.  Sic 
Dcusdivisitliuguas  fabrorum  Bab  I,  iiaque  insa- 
nameorum  fabricam  etturrim  discussit.  Sicdivi- 
sii.  impiam  unionem  Abimelecb  fratricidae  cum 
Sichimitis,  Judic.  9.  c.  24.  Sic  divisit  Roboam  ct 
Jeroboam ,  sive  Juda  ab  [srael,  3.  Reg.  12.  Sic 
Cato,  tesle  Plutarclio  in  cjus  vita  ,  serebat  dis- 
sentiunculas  inlerservos,  ne  in  furta  ,  aliavc 
beri  damna  conspiraivut.  [dem  palcl  in  Iucreti- 
cis :  bi  cnim  quasi  vulpes  Samsonis  caudis  cons- 
piraut,  incenduntque  Ecclesiam,  capile  vern 
abeunt  ih  diversa  :  quocirca  discordia  et  bellum 
ha  /'  licorum  ,  est  pax  Kcclesia;.  Id  sapientcr  vidit 
et  edixitCardin.  llosius,  magni  illiusHosii  Cor- 
dubcnsis  in  lide  tuenda  aemulus.  Cum  enim  in 
Polonicis  comilis ,  Parcoviae  Lulbcran:  el  Calvi- 
n  istcc  lirgerent,  utTrideislaeetAnabaptistae  reg- 
no  pellerentur,  restitit  Ilosius  :  Comedant ,  ait  , 
potius  invicem ,  ut  consumentur  ab  invicem  :  bel- 
lurh  enim  hxreticorum,  pax  est  Ecclesiaj.  Aui , 
simul  omncs  qui  ab  Kcclesia  discesserunt  proscri- 
bantur,  aut  simul  omnes  tolercnlur.  Veritas  enim 
falsitatem,  non  fabitas  pellere  debet  vcritalem. 
Sotos  cnim  Trideistas  et  Anabaplistas  cjiccre ,  est 
Lutheristas  et  Calvinistas  canonizare ,  eorumque 
potendam  augere  et  audaciam  nulrire.  Si  libet  in- 
sanire,  lianc  polius  dominatam  impii  Trideisla 
Gregorii  perfidiam  recipitc  ,  et  Polonicamquoqui 
fidiculam  appellate  :  vcl  si  vultis  ad  perfectionem 
Luthcrani  Kvangelii  citius  ,  et  sine  molestia  perve- 
nirc ,  universce  fulci  Christiana  simul  abrenuntiate , 
et  dicite.  Kdamus,  bibamus ,  cras  enim  moriemur. 
Quorsum  enim  tot  ambages  ? quorsum  istte  totcir- 
cumitioncs?  Lutherani  Evangelii  perfectio,  atlieis- 
mus  cst ,  et  cpicurcismus.  Nec  enim  aliud  Sataiui 
propositum  fuil ,  dum  Luthcrum  ab  infcris  susci- 
tavit ,  quam  ut  pcr  cum  fulcm  in  Deum  cx  animis 
morlalium  cxlirparet.  Sed  noluit  statim  cornua 
sua  prodcre ,  nc  homines  rei  turpitudinc  illico  ab 
eo  abslcrrerct.  Tam  cst  analhema  ,  tam  Ethnicus 
et  publicanus ,  qui  Ecclcsiam  in  mullis,  quamqui 
in  paucis  non  audit :  sicut  tam  mergilurqui  palmo 
aqtta^,  quamqui  aby.sso  maris  contegilur.  Ilincill 
impostor  nequissimus  librutn  cdidit  de  tribtts  orbis 
imposloribus ,  Mosc ,  Christo  et  Mahometo.  Itau 
parttis  initiis  ad  summum  impiclatis  gradum  as- 
crnditur.  Si  de  rcgni  pace  laboratur ,  primi  cxpcl- 
lcndi  sunl  I.uthcrani  ct  Calvinista:.  Ili  cnim  in 
Gallia,  Anglia,  Gcrmaniabella  civilia  suscilarunl. 
/.'/  ex  his  nati  sunt  Trideista'.  et  Anabaptista?.  Se- 
mina  hcec  bcllorum  ct  motuum  extirpanda  sunt. 
Dotcmus paccm  Kcclcsia?  scissam  ?  scidit  Lulhcrus. 
Doiemus  tcmpla  diruta,  incensa,  profanala  ,  mo- 
nastcriacvcrsa,  agros.  pagos,  urbes  vastatas?  di- 
ruit ,  evcrtil ,  vastarit  Luthcrus.  Dolcmus  bclla 
civilia  suscitata?  suscitayit  I.utlicrus.  Dcsideramus 
Moros ,  Koffenses,  Carthusianos  ?  eripuit  Luthe- 
rtts.  Vidc  Stanislum  Bescium  in  vita  Hosii  I.  2. 
C.  21. 

Dk  srr.  r.r  rfsirrf.ctionk  mortiorim  f.c.o  jtdi- 
COB.  I  Aliqui  dislinjruunt  spem  a  rcsurrcctione . 
quod  spcs  rcspicial  fclicitatem  altcrius  vilce  cu- 
jus  objectum  estDeus,  Deiquc  visio  ct  Iruitio; 
resurrectio  vero  significet  statum  corpormn  <!<■- 
nuo  copulandorum,   lam  damnatorum  ,  quam 

42 


teO 


COMMENTAIUA  1N  ACTA  AL 


i)eatorum.  Alii  per  spem  accipiunt  rem  spcratam, 
putaChristum  Judaeisptomissum^qaemproihde 

1'aulus  Act.  58.  50.  vocct  spem  Iracl,  diccns  : 
Vroptcr  spcin  Isract  calcna  hac  circumdatus  sum. 
Simplicius  et  gcrmanius  Syrus  hacc  duo  conjun- 
git,  sicqueper  hendiadyu  rertit  et explicat  :  De 
spe  resurrcclionis  mortuorum  ego  judico.  Spcs 
enim  Chritianorum  non  cst  alia  ,  quam  rcsur- 
rectio  mortuorum ,  ut  ait  Tertnll.  Necenimju- 
daei  litem  movebantPaulo  dc  spe  fehcitatis  aeter- 
noc,  sed  dc  resurrectione'  Christi  et  Christiano- 
liun.  Undeet  Vatah.  sic  explicat.  q.  d.  Propterca 
accuror ,  quod  defendam  ct  asseram  sperandam 
csse  omnium  rcsurreclionem  :  Judauienim  et  prae* 
scrtim  Sadducaei  negantes  resurrectionem,  quo- 
rum  caput  est  Ananias  pomifox,  me  perse- 
quuntur,  quod  doceam  Christum,  quem  ipsi 
occiderunt,  ut  eum  extinguerent,  ejusque  no- 
men  el  scclam  aholerent,  resurrexisse,  ac  redi- 
diturum  ad  judicium,  ut  sit  eorum  omniuinque 
judex  et  vindax  ,  atque  ah  eo  expectandam  essc 
resLirrectionem  nostram,  non  a  Moyse,  non  a 
lege ,  vel  aliunde.  Ergo  non  mentitur  hic  Paulus, 
sed  tacel  ea  quae  supplevi ;  quae  prudenter  tali 
loco  et  lempore  tacenda  erant.  T6  ergo  mortuo- 
rum,  intellige  Christi  et  Chrislianorum,  qui  ex 
morte  et  per  mortem  sperant  transire  ad  resur- 
rectioncm  et  imrnortalitatem.  Impertinens  ergo 
est  Hugonisexpositio,  quaetalis  est :  Mortuorum, 
id  cst,  pro  mortuis  qui  sunt  in  Purgatorio  aut 
coelo  :  nec  enimhac  de  re  quaestio  erat  inter  Ju- 
dceos  etPaulum.  Rursum  qui  sunt  in  coelo,  non 
Jia!)cnt  spem,  sed  rem  etcertitudinem  taffl  feli- 
citatis  aeternae,  quam  resurrectionis  aetemandae. 

Junicon.  ]  Graece  ttpivofiat  :  quod  aliqui  acci- 
pfunt  pro  oiazptvo,o.at  ,  id  est  secernor ,  separor , 
quasi  Pharis.eus  credens  resurrectionem,  a 
Sadducaeis  eam  negantibus;  de  qua  expositione 
aliisque  multa  hahet  hic  Sanchez  Verum  ptane 
et  genuine  verlit  Syrus,  injudicium  vocor  ;  Vatah. 
accusor;  aiii,  condemnor ,  et  inauditus,  quasi 
prsejudicio  damnalus-,  verheror.  Nota  liic  rur- 
sdm  libertalem  et  animum  Pauli  in  vinculis  ,  in- 
ler  medios  hosles,  eosque  judices.  Quare  ei  verc 
applices  elogia  ,  quibus  Celerinum  Confessorem 
celehrat  S.  Cyprian.  1.  6.  epist.  5.  ad  Presbyteros, 
Diaconos  et  plcbem.  flic  ad  temporis  nostri  prx- 
lium  primus,  luc  inter  Christimilites  antesignanus, 
hic  inter  persecutionis  inilia  fervenlia  cum  ipso 
infestationis  principc  ct  auctore  congressus ,  dum 
inexpugnabili  firmitate  ccrtaminis  sui  adversarium 
vincit ,  vincendi  cceteris  viam  fecit  :  non  brevi 
compendio  vulnerum  victor ,  scd  adhcerentibas  diu 
permanenlibus  pccnis ,  longce  cotluctationis  mira- 
culo  triumphator.  Per  dccem  et  novem  dies  vttsto- 
dia  carceris  septus,  in  ncrvo  ac  ferrofuit :  sed  po- 
sito  in  vinculis  corpore ,  solulus  ac  liber  spiritus 
mansit.  Caro  famis  ac  sitis  diuturnitate  conta- 
huit,  sed  animam  fide  et  virtute  viventem  nu- 
trimentis  spirilualibus  Deus  pavit.  Jacuit  inler 
pcenas  poenis  suis  fortior ,  inclusus  includenlibus 
major,  jacens  stantibus  celsior ,  vincienlibus  fir- 
mior  vinclus,  sublimior  judicanlibus  judicatus ; 
et  -quamvis  ligati  nervo  pedes  essent ,  et  calcatus 
serpens  et  obtrilus  et  victus  est.  Lucent  in  corporc 
glorioso  claravulnerum  signa ,  eminent  et  appa- 
rent  in  nervis  hominis,  membris  longa  tabe  con- 
sumptis  expressa  vestigia.  Sunt  magna  ,  sunt  mi- 
ra ,  quce  de  virtutibus  ejus  ac  laudibus  fralernitas 
audiat. 

Idem  1.  3.  cpist.  9.  ad  Succcssum  :  Hac  pcto , 


OSTOLOUUM.  Cap.  XXIII. 

ait ,  pervos  et  collcgis  vestris  innotcscant  ,  ut  hor- 
tala  eorum  possit  fralcrnilas  corroborari ,  et  ad 
agonem  spirilualem  pncparari ,  ut  singulicxnos- 
tris  non  magis  morlem  cogitent ,  quam  immorla- 
Utalem;et  plena  fide  actota  virtutc  Domino  dicata 
gaudeanl  magis  ;  quam  timeant  inhac  confessione 
in  qua  sciunl  Dci  et  Christi  milites  non  pt-rimi , 
scd  coronari. 

7.  Ef  soluta  est  multitudo  ,  ]  discedendo, 
non  domum,  scd  in  varias  sentenlias,  et  faclio- 
nes.  Graece  enim  'est  inyia^  (Noster  iegit&v&j , 
id  esl,  soluta  est)  ->^o;,  idest,  disscctaestmuL- 
tiludo.  Ita  Tigur.  et  Syrus,    divisus  cst  populus. 

8.  SaDDUC/EI  enim  dicunt  non  esse  resdbreCtio* 
nem.  ]  Unde  cOntra  illos  eadem  probat  ChristuS 
Matth.  52.  23.  ct  32.  cx  illo  Exodi  3.  15.  Egosum 
Deus  Jbraham  ,  Deus  Isaac,  ct  Deus  Jacob  :  non 
cnim  cst  Deus  rnortuorum ,  sed  vivcnlium. 

Neque  angelum  ,  NEQUE  sPir.iTUM.  ]  Ergo  Saddu- 
cosi  negarunt;  Primo,  animam  ratioualem  esSC 
spiritualem  et  immortaiem  ;  Secundo,  esse  dac- 
mones  ;  tertio  ,  esse  Spiritum  sanctum.  Ita  Na- 
zianz.  orat.  5.  quae  estde  Spiritu  sancto.  Quarto, 
S.  Trinitatem  :  generatio  eniin  Vcrhi  est  spiritua- 
lis,  fitqueinspiritu.  Quinto,  Dcum  esse  spiritum, 
censehant  eniffl  in  Deo  unam  tantum  esse  per- 
sonam ,  aeque  ac  naturam,  eamque  corpoream, 
qualis  est  hominis. 

Sic  Tertullianiis  censuit  angelos  esse  corpo- 
reos  ,  animam  pariter  lioininis  esse  corpoream, 
imo  ipsam  esse  corpuseffigiatum  et  coloratum  , 
aerei  scilicct  colorisct  lucidi ;  quodsuos  liahent 
sensus,  oculos  ,  aures ,  el  cceleros  artus ,  perquos 
in  cogilationibus  utitur,  ct  in  somnis  fungitur, 
huncque  esse  hominein  interiorem,  qiicmsaepo 
nominatct  celebrat  S.  Paulus.  Itade  Tertulliano 
refertS.  August.l.  10.  de  Genes.  ad  litt.  duobus 
ullimiscapitibus.  RalioTerlullianieratlKec,quo(l 
anima  videatur  esse  cx  traduce.  Cum  enim  palcr 
generat  filium  ,videtnr  quod  anima  patris  ex  se 
traducat  et  proseminetanimam  filii,  sicutplanta 
una  proseminataliam  :  atquiidquod  proseminat 
et  proseminatur  ,estcorpus,  non  spiritus.  Addit 
S.  August.  Tertullianum  putasse  Deum  csse  cor- 
poreum,  adeoque  nihil  in  mundo  esse  incorpo- 
rcum  :  quodfuit  haeresis  Vadianorum,  qui  inde 
dicti  sunt  Anthropornorphitae.  Hinc  etTertul!. 
dicit  animamhominis  puta  Adee  ,  esse  ex  male- 
ria  Dei,  1.  h.  contra  Marc.  c.  37.  Pamelius  ta- 
men  in  Paradoxis  Tertulliani ,  eum  ab  hoc  errore 
excusat,  quod  ipse  per  corpus  inlcllexerit  suhs- 
lantiam  ,  quce  in  Deo  et  angelis  est  spiritalis ,  in 
hominibus  corporalis. 

Pharisau  autem  utraquk  coxfitextur.  ]  Syrus 
pro  utraque  vertit,  omnia  :  sunt  enim  hic  tria 
quae  negabant  Sadducaei,  confitcbantur  vero 
Pharisa?i,  scilicet  resurrectio,  angelus  et  spiri- 
tus.  Sed  Lucas  angelum  et  spiritum  quasi  unum 
quid,  et  ejusdem  rationis  acgeneris  conjungit, 
opponit  que  resurrectioni ,  quae  est  corporum. 
Ita  Chrysost.  et  OEcum.  Quare  minus  recte  Ca- 
jet.  spiritum,  id  est,  animam  rationalem,  cen- 
set  unum  censeri  cum  resurrectione,  et  opponi 
angelo. 

9.  QUIDAM  PlIARISyEOIlUM.  ]  GraCCC,    ol  ypafipmT; 

ro~j  pzpovs  twv  <f«piav.io>v ,  id  est ,  Scribo3  qui  erant 
cx  parle  Pharisceorum.  q.  d.  Littcrali  et  doctores 
Pharisaeorum. 

Pugxabant,]  certabanl ,  contendebanl ,  non 
studio  veritatis ,  sed  sectae  suae  tuend.T. 

QriD  si  srmiTrs   (puta,Den<?,   vel ,   Spiritus 


COMMENTAWA  l.N  ACTA 
sanclus)  Atr  AKCELUS  i.oci  tis  ist  i.i  ?]  Supplc, 
quis  cujpetj  vcl  incujet  Paulum?  Alludunt  ad 
extasin,  qua  Paulus  se  a  Deo  abreptum,  edoc- 
tum  et  naissum  dixii  c.  22.  17.  simulque  persr 
tringunl  adversarios  suos  et  Paulij  Sadducteos, 
(|ui  negabant  angelos  et  spiritus.  q.  <l.  Nos  Pha- 
risaei  cuiu  Pitulo  credimus  esse  angeloa  et  spiri- 
tus,  eeque  ac  resurrectioncsn ,  quamangeli  oos 
docuciTiiii,  Lpsaque  natura  animac  evinciu  Si 
enim  auiuia  est  spiritus;  ergo  Lmmortalis  ;  ergo 
resurget ,  rursum  qne  corpus  assumet :  naturali 
(Tiim  pondere  propendet  ad  illud,  et  sine  eo  in 
tcternumesse  nequit :  sic  enim  in  aeternum  esset 
instatu  innalurali  etviolento.  Quidsi  ergoidip- 
Bum,  caeteraque  quce  docet  Paulus,  ei  in  exlasi 
revelarit  angelus  aut  Spiritus  Dei  quid  habetis, 
o  Sadducsei,  quod  in  ipso carpatis ,  eique  ohji- 
cialis?Quod  enimipse  Bentitet  doect,  nos  quo- 
quc  sentimus  etdocemus.  si  ipsum  accusatis , 
nos  accusalis.  Si  ipsiiin  langitis,  nos  tangilis. 
Unde  Graeca  addunt  pfi  s-:v,;,x';'//-v  >  id  eat,  ne 
eum  Deo,  Deique  Spiritu  pugnpmus,  sicul  superbi 
illi  olitani  gigantes,  quos  proinde  Deus  disper- 
didit.  Verum  baec  additio  Irrepsisse  videlur  ex 
nota  marginali,  desnmpta  ex  simili  sententia  Ga- 
mallelis,  qua  Apostolos  defendit  c.  .3.  3$.  Ecce 
quid  facit  ainor  patriae  secta?.  Pharisaei  pro  aris 
el  focis  pngnant  pro  Paulo,  alias  suo  lioste  ,  co 
quod  ipse  PharissBumse  professus  sit,  et  Glium 
PharisseL 

10.  Dbscbnbebb.  ]  Kv  superiore  toco  areis  Anto 
nice  in  infcriorcm  ,  ubl  erat  concessus  ponlifi- 
cum,  ut  exeoabriperent  Paulum,  quasi  civem 
nomanum,  ne  aSadducseis  discerperetur. 

11.  Sr.oiKMi  AtTt.M    KOCTE   assistkns  F.i  DOMl- 

m  s.  |  iiiuc  videUir  Christus  per  angelum  appa- 
cuissc  in  visionc  Paulo  dormienli,  ac  proinde 
Paulus  hic  realiler  nonvidit,  necaudivitChris- 
lum.  Ila  Dionys. 

Constans  r.sTO,]  Mpffsi  UaSJit ,  i,l  est,  aitde 
Paulc,  jnxia  illnd  .loliannis  16.33.  Cuufidilc ,  ego 
vici    muudum.   Syrus,  obfirma   lc.    Ycrc  dicebal 

S.  Pantaleon  Martyr  in  tormentis  :  Cum  lusis 
mecum  Domine,  qutdest  qttod  timeam  ?Quid  enim 
limcs,  6  homo,  in  sinu  Dei?  ailS.  August. 

15.  Facta  autem  die.  ]  Syrus ,  cnm  faclum  esset 
mane. 

Devoveiwjnt  se  ,  ]  dejerameset  dicentea ,  velie 
seperdi  aDeo,  et  deleri  insiar  anaihcmatis , 
nisi  Paulum  occiderent,  aitVaiahl.  Graceenhxi 
cst  uvt&ifi.xKi*av  Htuwug.  q.  d.  Se  vclut  anathcma 
(lcvovciTini.  Sic  Decii  pro  patria  se  ievove- 
runi. 

Secundo,  devovenml  se  fami  ct  morli ,  scili- 
cei  sc  non  gustaturos  quicquaro  cibi,  donec 
oceiderent  Paulum,  adeoque  famo  morituros  , 
nisi  illum  e  medio  tollcrcnt :  iia  eniin  hoe  coruin 
(lcvovcrc  expticaUir  verhis  sequenlihns.  Ila  hc- 
da .  Lyranus,  et  alii. 

Tertio  ci  geuuioe  ,  nectendo  ntrumque  aen- 

Mini.    (|.  d.  Diris  ae   devoverunl,   deicranles  el 

execrantes,  dicendo,  v.  g.  Deua  nos  perdat,  si 
aliquid  comedamns  aut  bibamus,  anlequaui  oc- 

cidauuis  raiilum.  Hocenim  esl  quod  aiunl  v.  l'i. 
Dcvotione  fteoavimtts  nas  nlhil  gustaturos ,  donec 
occtdumus  Paulum,  uhi  Graeca  habeut,  Anathr- 
mate  ttnathematizapimtts  uos,  puta  execrando 
cxeeravinnis  nos  nihil  coinesiuros ,  quoad  ne- 
ecinns  P.uihiin. 

Snspieaiur  Buronius  anno  Chrisli  58.  c.  !3f>. 
hoscc  quadragintn  eonjuratos  in  ncccm  Pauli 


APOSTOLORLM.  Cap.  XXIII. 
fuisse  saccrdoles  illos  ,  quos  Joscphus  in  Viia  sua 
scribil  a  Felice  lcvi  de  causa  vioctos  missos  cssu 
lioinain,  acturos  caiisnn  apud  Caesarem.  Quos, 
ait,  ut  pcriculo  eriperem;  prcesertim  cumaudi- 
n  iii  ne  iu  calamilale  quidcm  conslilutii  curam  pie- 
laiis  excidisse,  et  ficis  ci  nucibus  eos  viiam  susten- 
turc;  veni  liumam,  ubi  per  Alilurum  JudUeum  Pop- 
paace  uxori  Ccesaris  innotui,  et  oonfeslim  per  eam 
impetravi  absolutalionem  illis  sacerdotibus  ,•  n 
nisque  praiterea  donatus  ab  ea  muneribtts  ,  in  pav 
Iriam  rcvcrsus  sum.  Siispicalur  Baron.  eos ,  eo 
quod  jurassent  se  non  manducaturos  nisi  occi- 
(lisscnt  Paulum,  eiun  niiniis  voli  compotes  facli 
essent,  abstinuissc  pane,  tantumque  arida  co- 
medisse,  ne  penitus  interirenl.  Sed  ambigua  et 
ohscura  est  hae  eonjectura  ,  prajscrtim  quia 
1'aulo,  a  FesloFclieissuccessorc  Iioniani  misso  , 
Jud.ei  qui  Romse  erant  dixerunt  :  se  nihil  de 
eo  inaudisse,  Actor.  28.  v.  21.  qui  utique  multa 
de  co  audisscnt  ii  saccrdotihus  illis,  si  ipsi  oh 
Paulum  vincti  fuissent  deslinati  Iloniam. 

15.  Lt  phodlxat  ii.ixm  ad  vos.]  Grxca  oddunt 
taJpiffv,  id  cst  ,  cras  idque  djserte  hahent  Lalina 
ct  Grasca.  v.  20.  Cupichant  cnim  illico  rem  conli- 
cere,  itaque  juramento  voloque  absolvi.  lia 
Lyran. 

16.  Qlod  cuu  acdisskt  filius  souoris  Pali  i 
i.xsidias,]  scilicet  a  Jiula^i  slrui  Paulo.  Undc 
Grsca  plane  babent  :  Cum  autem  audisset  ftlius 
suroris  Pauli  insidias.  An  casu  aildierit.  an  dc 
indusiria  ,  co  quod  soliicitus  de  avunculo  clan- 
culuin  indagarit  consilia,  quoe  Judaai  contra  eum 
agitahant,  uti  censel  Lyran.  incertum  cst. 

21.  EXTBCTANTES  PRQMISSUM  TOUM  ,]  11011  faClUUl 

sed faciendum.  q.  d.Lxpcctant  uleis  promillas. 
le  cras  produciurum  Paulgm  in  eorum  coetum. 

23.  Parate  milites  duce.vtos  ir  ka.nt  isoi 
L.i:saui:am,  ETEQDITBS  skpit  agixt.v,  r.r  laxcka- 
iuos  dlcemos. ]  Vidcntur  ducenli   mililes  cssi- 
diversi    a   ducenlis    lanceariis    :    forle    atiUfes 
communi  nomine  vocantur  levis  annatur.c,   ui 
velites  ,  fundihularii  cl  similes,  (|iii   jaculis  et 
arcubus  eaiial)aul  :  (ancearii  vcro   qui  lanc' 
\cl  hastis  oblongis  depugnabaut :  hi  enim  graecc 
vocantur  k&o±*6ot ,  perinde  ac  nunc  in  exercitu 
siint  sclopetarii  ,  et  lancearii  sivehastali,  qui 
loricali   longas   liaslas  geruut ,    suntque   quasi 
triarii,  rohurque  exercitUS  :  utrique  ergO  vidcn- 
Uir  fuisse  pcdiles,  quia  hic  ah  equilibus  ^cci': 
nuntur.    Alii    tamen   censenl   lanceurios   fui- 
cquites,  quia  iis  jnngunlur,  sed  abequitibus 
vulgarihus  hic.  stcrni,  quod  hi  jaculis,  areu- 
hus,  aliisve  aruiis  eciiarenl;  lanceai  ii  \cro  lan- 
ceis;  pcrimlc  ac  jam  equiles  alii  sunl  sclop' 
rii,    alii   lancearii ,    uli    Spirotte    sivc   Alhani , 
quorum  auctor  el  dux  fuit  Georgius  Castrioia. 
Turcarum  terror  et  Bagellum,  quj  proinde  i 
Turcis  Scanderheg,  id  est,    Alexander  Magnus 
est  cognominatus.  Aliqui  lanieu  censenl ,  duoen- 
losnnlilcs  cosdem  csse  ciun  duecniis  lancearii. 
ul  ri  c/ ,    sil  Ckvoto-cv,  evplicetque  -o  mililcs  du- 
ccntos.  I  avel   vcrs.  82L  ubi  prseler  equitcs ,  soli 
nominanlur  mililes,  quasi  iidem  sim  cum  lan- 
eeariis.  Scd  ad  id  rcspondcnt    alii,    laneeario^ 
fuisse  peditcs,  vel  cipiitcs.  veruin  lanccis  anna- 
(os,    pouiipie  ulimo  loco,    quia  ullimi  erant  io 
aeie  (piasi  triarii,  uli  etiainnum  sunl  uliimi.  Hic 
ergo   Paulus  dedueius  fuit  a  470.  praesidiariis 
Timebat  enim  Tribunus,   ne  illi  quadragini 
qui  in  neccm  Pauli  conapirarant,  secum  ti 
renl  mulla  populi  aginina. 


COMMENTARIA  IN  ACTA 

CjESAHeam.  J  Ctesarea  erat  lunc  sedes  Praesi- 
dis ,  (jiiia  Judaeae  caput.  Ha  ex  Tacito  lib.  18. 
Mariana:  praesertim  quia  Herodeseam  exorna- 
tam,  in  gratiam  Ceesaris  Caesaream  noniinarai, 
in  eaquepreetorium  exsedificarat,  ut  patetv.  35. 
Sic  Uavcnna  fuit  sedes  Exarchorum  Italiae ,  non 
Boma. 

Vide  liic,  quam  Gentiles  et  Romani  oequiores , 
sinceriores et  humanioressintjudaeis  in  Paulum 
contra  jus  furentibus.  Ecce  tibi  Centurionis  co- 
mitatem,  qua  Paulo  vinclo  obscquitur,  ejiisqiie 
nepotem  ad  tribunum  deducit,  Tribunus  pari 
comitate  eiim  manu  apprehendit,  seorsim  audit, 
silentium  indicit ,  ac  ex  ejus  indicio,  ut  Paulum 
a  Judaeorum  insidiis  tueatur,  cum  470.  militi- 
bus  siipatuin  ad  praesidem  Ccesaream  mittit. 

Notent  hoc  illi,  qui  magistratu  intumescuntet 
insolescunt ;  ideoque  non  nisi  potentes  et  divites 
ad  colloquium  admittunt.  Magistratus  enim  est 
omnesbenevole  audire:  misericordiamcum  jus- 
tilia  conjungere,  ob  potestatem  non  superbire, 
agnoscere  se  ministrum  aliorum  ;  orphanos , 
viduas  et  pauperes  conlra  injurias  potentum 
tueri  :  contrarium  faciunt  tyranni.  Laudat  Sue- 
ton.  Augustum  Caesarem  ,  in  ejus  vita  c.  33.  et 
72.  quod  perstaret  in  noctem  in  audientia,,  etiam 
sub  porticibus,  lcctica  quoque  utens  pro  tribu- 
nali,  si  parum  corpore  valeret,  vel  etiam  domi 
cubans.  Plin.  in  Paneg.  celebrat  Trajan.,  quodas- 
siduus  esselin  tribunali,  adeo  ut  labore  reficiac 
reparari  vidcrelur.  Demonax  rogatus  a  quodam 
quomodo  provinciam  sibi  commissam  oplimc 
administrare  posset,  respondit :  Stminimum  lo- 
quens  ,  plurima  audicris.  Artaxerxes  Cyri  frater , 
cognomento  Mnemon,  id  est  Memor,  non  solum 
se  facilemet  affabilcmpra^buitadire  volentibus, 
sedet  uxorem  jussit  sublalis  currus  auheis  vehi, 
ut  iis  quieam  convenlum  vellent ,  etiam  in  ili- 
nere  pateret  aditus.  Ita  Plutareh.  in  Regum 
Apophtheg.  Celebre  est  Vespasiani  dictum  :  Non 
oportel  quemquam  a  Caesare  tristcm  discedere. 
Ita  Sueton.  in  ejus  vita.  Aristippus  cum  aliquan- 
do  Dionysium  interpellaret  pro  amico,  nec  ille 
preces  admilleret ,  proslratus  ccepit  amplecti 
pedes  regis,  ct  impelravit.  Id  factum  cum  qui- 
dam  abjectius,  quam  ut  Philosophum  deceret, 
culparent :  Non  ego ,  inquit,  sum  in  culpa ,  sed 
Dionysius,  qui  aures  liabct  in  pedibus.  lla  Laert. 
lib.  2.  c.  8.  Legati  Lacaedemonii  venienles  ad 
Lygdamin  tyrannum  ,  cum  illc  eos  differret,  et 
iiifirmitatem  obtenderet :  Per  Jovcm  ,  inquiunt , 
non  venimus  liuc  cum  illo  luctaturi ,  sed  collocu- 
luri.  Jta  Plutarch.  in  Lacon.  Anus  aPhilippo  pos- 
tulans  ut  causam  suarn  cognosceret ,  cup  ille 
diceret,  sibi  non  esse  otium,  inclamavit :  Proin- 
dene  rex  quidem  esse  velis  ,  quarc  Philippus  non 
tantum  illi,  sed  et  ahis  faciles  aures  prabuit. 
Ita  Plutarch.  in  Apophth.  Reg.  lnterCbristianos 
illustris  fuit  Gralianus  Imper.  de  quo  Ausonius : 
Laudabile  est ,  inquit ,  Imperalorein  interpetlanli- 
busfaciles  prcebere  adilus,  ncc  deoccupationecau- 
sari  :  Tu  confirmas  adhuc  cunctantes  ;  etiam 
querimoniis  explicatis  ,  ne  quid  adhuc  silealur,  in- 
terrogas.  Celebrat  facilitalem  S.  Ambrosii ,  eam 
«xpertus  S.  August.  circumsessum  enim  eum 
fuisse  catervis  negotiosorum  liominum,  quorum 
infirmitatibus  inserviebat  :  nec  vetilum  quem- 
quam  ingredi ,  nec  ei  venicntes  nunliari  in  more 
fuisse. 

A  tertia  noiu  noctis.  ]  Refert  ad  eam.  q.  d. 
l't  lcrlia  hora  noclis  incipiant  ire  et  proficisci 


APOSTOLORUM.  Cap    XXIII. 

cum  Paulo  Coesaream.  Porro  Romani,  et  ex  iis 
Judaei,  uti  diem  in  quatuor  partes  sive  horas 
dividebant ,  ita  et  noctem  in  quatuor  vigilias 
sivc  horas  ,  quarum  quaeque  ternas  nostrates 
comprehendebat  :  in  quarum  initio  fiebat  in 
eastris  et  excubiis  mutalio  vigilium  et  excubi- 
torum.  Sicut  ergo  lertia  hora  diei  esl  tertia  ah 
orto  sole,  ita  tertia  hora  noctis  est  tcrtia  ab  oc- 
casu  solis,  quam  Ilali  vocant  tertiam  noctis. 
Aliter  Dionysius ,  qui  tertiam  interprctatur  ter- 
iiam  postmediam  noctem,  vel  tertiam  vigiliam 
noctis.  Prior  sententia  planior  est  :  nam  sequi- 
turv.  31.  Paulum  duxerunt  per  noctem  in  Anli- 
palridcm ,  etc. 

2'u  Et  jumenta  pr.eparate.  ]  Puta  equos,  asi- 
nos  vel  mulos  ,  ad  vebendum  Paulum  el  socios 
ejus.  Ila  Dionys.  Syrus  vertit,  parate  jumentum, 
ut  ci  Paulum  facialis  incquilare  ,  et  ereptum  per- 
dttcatis  ad  Feticcm  prcesidcm.  Vide  hic ,  quam 
Deus  Paulum  non  lantum  tuealur ,  sed  et  liono- 
ret.  Ibat  enim  eques  septus  preesidio  £j70.  equi- 
tum  ct  peditum  ,  qui  ei  ad  corporis  cuslodiam 
contra  Judaeos  erant  assignati.  Unde  SziioXHGovs , 
id  est  (ancearios,  Suidaset  alii  vertunt  napcc^vi.axv.^ 
idest ,  corporis  custodes.  Quis  princeps,  aut  rex 
inccdit  stipatus  470.  custodibus  et  stipatoribus  ? 
Ita  incedithic  Paulus.  Vere  pretiosa  in  conspec- 
tu  Domini  non  tantummors,  sedetvita  Sancto- 
rum  ejus. 

Ad  Felic.em  pr.esidem.  ]  Felix  hic,  teste  Sue- 
tonio  in  Claudio  c.  28.  erat  frater  Pallantis,  qui 
e  servo  factus  liberlus  aClaudio  lmp.  apud  eum 
gratia  et  potcnlia  pollebat:  adeoque  matrimo- 
nium  Agrippinae  matris  Neronis  cum  Claudio 
conciliavit,  itaque  causa  fuit  ut  Nero  in  impe- 
rium  Claudio  succederel.  Quocirca  in  gratiam 
Pallantis,  ClaudiusFeliccm  ejus  fratremSama- 
riae,  ac  poslea  Nero  toti  Judaeae  prasfecit.  Verum 
F(dix  cx  servo  factus  praescs  intumuit ,  et  pro- 
lapsus  estjdcquoc.  sequenti  v.  3.  Sapienter 
Salvianus  ad  Eucherium  :  Pedissequa  plerumque 
novi  lionoris  est  arrogantia.  EtAusonius: 

Fortunam  reverenter  babe,  quicumque  repente 
Dives  ab  exili  progrediere  loco. 

25.  Timi'it  emm.  ]Hic  versus  deest  in  Graeco  et 
Syro. 

Tanquam  accepturus  pecuniam.  ]  Supple  a  Ju- 
daeis,  permisisset  ab  eis  occidi  Paulum.  In  mul- 
tis  enim  verum  est  istud  Catonis  apud  Gellium 
1.  11.  c.  18.  Furcs  privatorttm  furlorum  in  nervo 
ct  in  compedibus  vitam  agttnl ,  fures  publici  in 
auroct  purpura.  PracclarcNazianz.  Juliano  Apos- 
latae  in  purpura  insolescenti  orat.  5.  Annon,m- 
quit,  eam  Tyriis  objicies,  a  qttibus  pastoralis  ille 
canis  prodiit ,  qtti  exeso  mtirice  labiisque  cruorc 
perfusis,  paslori  florem  indicavit ;  ac  per  cos  vobis 
Jmperatoribtts  pannum  iilum,  improbis  luctuosiim 
ac  sttperbum  porrexit  ?  Nam  ut  explicat  ibidem 
Elias  ,  canis  fuit  inventor  purpurtc ,  ejusque 
tincturae.  Cum  enim  muricem  devorasset,  inde- 
que  expresso  succo  os  ejus  ruberet,  paslor  pu- 
tans  canem  suum  caesum  fundere  sanguinem  , 
succum  lana  excepit,  quam  videns  eo  purpu- 
rari ,  ac  manare  ex  murice  ,  rem  evulgavit. 
PorroNazianz.  purpuram  vocat  pannurn  luctuo- 
sum  ;quia  purpura  superbisprincipibus  faslum, 
quo  miseros  opprimunt ,  indeque  miseris  op- 
pressis  luctum,  conciliat:  tum  quia  purpurcus 
color  monet ,  ut  promptis  animis  sanguinem 
suum  pro  subditorum  salute  fundant  quod  cum 


COMMENTAHJA  IN  ACTA 

noii  nicminerint  qui  niinime  tales  sunt ,  fastus 
indeet  arrogantiae  ansani  trahunt. 

26.  OPTIMO,  ]  vfaxi^tf,  quod  Priino,  verti  potest 
polentissimo,  a  /paxo? ,  idest,  robur ,  impcrium. 
ita  Vatabl.  Secundo,  prwstantissimo,  ut  sit  su- 
|xi  lativus  comparalivi  xetnruv,  idcst  ,  melior  , 
prce&tantior.  Ita  Pagnin.  Terlio,  victoriosissimo. 
lta  Syrus  a  xpetTrtv  ,  id  est,  vinccre.  Quarlo  ,  op- 
limo.  Ila  Nosler. 

Nota ,  lioc  epithetum  solereiribui  pnesidibus, 
principibus  et  opthnatibus,  qui  ab  optimo  no- 
men  acceperunt,  quod  scilicet  fortiludine,  cle- 
mentia,  justitia  ,  merilis  in  Remp.  omnique  vir- 
tute  optimi  et  praestantissimi  essent  (lales  enim 
oliin  eligebantur  praesides )  aut  esse  deberent. 
Quocirca  Dio  in  Trajano  ait,  eum  pro  omnibus 
honoruni  litulis,  gavisum  nomine Optimi.  Undc 
et  imperaloribus  acclamari  solitum:  Vival  lm~ 
perator  Augusto  felicior ,  Trajano  meiior.  Porro, 
sicut  Candidati,  teste  Seneca  lib.  1.  epist.  3.  boc 
tilulo  salutabantur,  Doni  viri ;  ita  niagisti •aluin 
jain  adepti,  iidem  optimi  dicebantur.  Quocirca 
Paiilus  sinemendacio  c.  23.  3.  ait,  OptimeFelix, 
et  c.  26.  25.  Optime  Feste  ,  licetipsi  essent  scele- 
rati,  quiaTo  optimus  est  tilulus  amplissimae  dig- 
nitatis,non  laus  persomc;  sigmficans  tamen  ta- 
lcm  debere  esie  personam;  quae  rite  publica 
dignitate  etmagistratufuhgi  velit. 

•27.  Bripui,  cognito  quia  Romanus  rsi.  ]  Men- 
litur  Tribunus  :  utostendat  se  nominis  Romani 
studiosum,  itaque  Prajsidis  etRomanorum  gra- 
tiam  caplel.  Nam  cum  Paulum  e  manibus  Ju- 
dseorum  eripuit  ,  nesciebat  eum  csse  civem 
Romanum  ,  sed  id  ab  eo  postea  didicit,  cum 
praeier  jus  et  morem  vellet  eum  flagellare.  Ila 
Lyran. 

29.  Nmiil.  ]  Graece,  p.-itivt\d  est,  nullum,  scili- 
cet  crimen.  Nota  bic,  quanta  fuerit  innocentia 
Pauliadeo  ut  tribunus  lientilis  testetur  se  in  eo, 
licet  a  Judaeis  calumniis  onerato,  nullum  inve- 
nisse  crimen. 

31.   DUXERUNT    PER    NOCTEM   Ifl  ANTIPATRIDP.M.  ] 

Antipatris  dislabal  Ilierosolymis  septemdecim 
leucis  ,  sive  boris ,  ut  patet  ex  labulis  Geogra- 
pliicis  :ergo  una  nocte  id  iter  confici  non  potuit, 
praesertim  cum  tcrtia  noctis  bora  proflcisci  cce- 
perintv.  31.  Quare  per  diem  iter  conlinuanles  , 
post  meridiem  ,  imo  sub  vcsperam  appulerunt 


APOSTOLORUM.  Cap.  XXIV.  S53 

Antipalridem  ,  ibique  posl  longum  iter 
quiescenles  et  pernoclantes,  postera  die  dimis- 
sis  equitibus  ut  cum  eo  ircnt  Cajsaream,  qtice  An- 
tipatride  octo  circiter  horis  distabal,  reversi 
sunt  in  castra ,  quae  erant  Hierosolymis  in  arce 
Antonia  ,  nti  jam  s.epius  dixi.  Porro  Antipatris, 
priua  Capharsalama  dicta  ,  urbs  pulchra  eL 
amoena,  sitainoptimocampo,  divite  arboribus 
et  fluminib.us,  mari  Mediterraneo  adjacebat , 
media  inter  Joppen  etCaesaream,  et  ab  utraque 
aequaliter  distans  ,  puta  octo  circiter  leucis,  sivc 
boris.  Juxia  banc  Nicanor  ii  Juda  Macliaba»o  cse- 
sus  est,  1.  Macbab.  7.  31.  Hanc  Herodes  Rex  Ju- 
dteoe  extruens,  a  patre  suo  Antipatro  Antipatri- 
dem  nominavit.  Temporc  belli  sacri  obsessa  a 
Godefrido  Bullonio,  scd  frustra,  tandem  capta 
estii  Balduino,  qui  post  Godefridum  creatus 
rex  Bierosolymae  :  hodie  villa  est,  quoe  Assur 
dicitur ,  ait  Brocard.  Bredemb.  et  Adrichom.  in 
Descriptione  terrae  Sanctae. 

32.  Dimissis  EQiiTiius,  ]  sepluaginta, cum  du- 
centis  lanceariis,  si  hi  pariter  erant  equites,  sed 
lanceis  armali :  sin  autem  lancearii  erant  pedi- 
tes,  cum  casteris  militibus  redierunt  Hierosoly- 
mam ,  de  quo  dixi  v.  23. 

33.  Statuerunt  a>te  ii.llm  et  Paulum  ,  ]  -*- 
pisiom  ,  id  est,  stilerunt ,  ad  ejus,  quasi  summi 
judicis  etpracsidis,  tribunal.  Meritoexclamathic 
Dionys.  O  Fclix  prceses ,  quam  vere  fclix  fuisscs, 
si agnovisses  qualis  et  quantus  fuerat  iste  libi  di- 
rectus ,  et  manibus  tuis  ad  tcmpus  subjectus  ! 
Quam  liumililer  cum  suscepisses,  et  quam  revercn- 
ter  tractasses ,  sicut  Cornclius  Centurio  Pelrum .' 
Etnuncquia  idnon  novisti ,  ncquc  per  Paulum 
converti  meruisti ,  quem  tamcn  pro  lua  convcr- 
sione  sa'pe  orasse  non  ambigo  ;  miser  potius  el  in- 
felix  ,  qudm  fclix  fuisti. 

35.  Jlssitque  inpretoiuoHerodis.  ]Pra?torium 
erat  palatium  in  quo  habitabatPr-aetor,  sivc  prae- 
ses  loci,  autprinceps,  qualis  fuerat  Herodes 
qui  ab  Augusto  Csesare  rex  Judaeaj  creatus,  in 
ejus  honorem  Turrim  Stratonis  dilatavil  et  exor- 
navit,  ac  a  Caesare  Caesaream  nuncupavit,  atque 
inter  alias  fabricas,  in  ea  praelorium  pro  se  et 
posteris  sedificavit  :  in  quo  proinde  causae  fo- 
rcnses  agebantur ,  rei  vincli  servabanlur,  etjus 
dicebatur;  ibi  ergo  cum  caHeris ,  Paulus,  quasi 
reusasservatus  fuit. 


CAPUT   VIGESIMUM  QUARTUM. 

SYNOPSIS    CAPITIS. 

Paulus  a  Tertullo  accusatus  coram  Ff.lice  pr.eside,  suam  causam  agit  et  peragit, 
adbo  ut  v.  24.  Felix  cupierit  a  Paulo  fidem  Christi  audire.  Disputante  auteh 
Paulo  de  justitia,  et  castitate,  et  de  judicio  futuro  tremefactus  est  Felix  , 

QUI  TANDEM  PROVINCIAM  CEDENS  FeSTO  ,  EIDEM  PaULUM  VINCTUM  ASSIGNAT. 


1 .  .iftii^iMfi  SkosT  quinque  autem  dies  (lescendit  princeps  sacerdotum  Ananias ,  cum  senio- 
ribus  quibusdam  et  Tertullo  quodam  oratore,  qui  adierunt  proesidem  advcr- 
sus  Paulum.  2.  Etcitato  Paulo  coepit  accusare  Terlullus  diccns :  Cutn  in 
multa  pace  agamus  per  te,  et  multa  corrigantur  per  tuam  providentiam  , 

3.  scmperetubique  suscipimus  ,  optime  Felix ,  cum  omni  gratiarum  actionc. 

4.  Ne  diutius  autem  te  protraham  :  oro ,  breviter  audias  nos  pro  tua  cle- 
mentia.  5.  Invenimus  hunc  hominem  pestiferum  ,  et  concitantcm  seditiones 

omnibus  Judseis  in  universo  orbe  ,  ct  auctorcm  sedtlionis  scclse  iXazarenorum :  6.  tjui  etiam 


COMMKNTAMA  IH   ACTA  APOSTOLOUUM    Cap.    XXIV. 
lemplum  violarc  conatus  cst,qucm  ct  apprelicnsum  voluiinus  secunrium  legcm  noslram  judicarc. 

7.  Supcrvcnicns  aulom  trihunus  Lysias  cuni   vi  magna  ,  cripuit  eum  dc  manibus  noslris, 

8.  jubens  accusatorcs  cjus  ad  tc  venirc  :  a  qug  potcris  ipse  judicans ,  dc  omnibus  islis  cognos- 
ccrc  ,  de  (jiiibus  nos  accusamus  cum.  9.  Adjeccrunt  aulem  et  Judaei ,  dicentcs  haec  ila  sc  babere. 
10.  Responriit  aulem  Paulus  ( annuente  sibi  praeside  dicerc. )  Ex  multis  annis  tc  cssc  judicem 
gentl  buic  sciens,  bono  animo  pro  me  salisfaciam.  11.  Potes  enim  cognosccrc  ,  quta  non  plus 
Mint  mibi  dics ,  quam  duodecim  ,  cx  quo  asccndi  adorarc  in  Jerusalem  :  12.  ct  ncque  in  templo 
invcnerunt  me  cum  aliquo  dispulanlem  ,  aut  concursum  facientcm  lurbre ,  neque  in  synagogis, 
13.  ne<|iic  in  civilalc:  neque  probare  possunt  tibi  de  quibus  nunc  mc  accusant.  14,  Confiteor 
aulcm  boc  libi  ,  (juod  sccundum  scclam  ,  quam  dicunt  bseresim  ,  sic  deservio  Palri  ct  Deo  meo  , 
credcns  omaibus  ,  quae  in  lege  ct  Projriietis  scripta  sunt :  15.  spem  babens  in  Deum  ,  qnam  ct 
lii  ipsi  cxpeclant,  resurrectioncm  futuram  justorum,  et  iniquorum.  1C.  In  boc  et  ipsc  slurieo 
sirie  offcndiculo  conscicnliam  babcrc  ad  Deum  ,  ct  ad  liomincs  semper.  17.  Post  annos  autem 
plures,  eleeraosynas  faclurus  in  gcnlcm  meam ,  vcni :  ct  oblationes ,  et  voia.  18.  In  quibus 
invenerunt  me  purificatum  in  lcmplo  ;  non  cum  turba  ,  ncque  cum  tumullu.  19.  Quidam  aulcm 
cx  Asia  Judrci ,  quos  oportebat  apud  te  praesto  csse,  et  accusare  siqtiid  haberent  adversum  mc  : 
'20.  aut  hi  ipsi  dicant  si  quid  invencrunt  in  me  iniquitalis ,  cum  slem  in  concilio ,  21.  nisi  de 
una  bac  solummodo  voce  ,  qua  clamavi  inter  cos  slans  :  Quoniam  de  resurrectione  morltiornm 
cgo  judicor  hodic  a  vobis.  22.  Distulit  autcm  illos  Felix  ,  cerlissime  sciens  de  via  hac ,  dicens  : 
Cnra  liibunus  Lysias  descenderit,  audiam  vos.  23.  Jussitquc  centurioni  custodire  cum  ,  ejt 
baberc  requiera  ,  nec  quemquam  de  suis  prohibere  minislrare  ei.  24.  Post  aliquot  aulcm  dics 
veniens  Felix  cum  Drusilla  uxore  sua,  qure  erat  Judaea  ,  vocavit  Paulum  ,  et  audivit  ab  eo  fidem  , 
quae  est  in  Chrislum  Jesum.  25.  Dispulantc  autem  illo  de  juslilia ,  et  castitale,  et  de  judicio 
fiiluro ,  Iremefaclus  Felix  respondit :  Quod  nunc  atlinet,  vade ,  tempore  autcra  opportuno 
accersam  te.  2G.  Simul  et  spcrans ,  qtiod  pecunia  ci  daretur  a  Paulo  :  propler  quod  et  frequenter 
accersens  eum ,  loquebatur  cum  eo.  27.  Biennio  autem  expleto ,  acccpit  sticccssorem  Fclix 
Porlium  Fcstum.  Volcns  autcm  graliam  prrestare  Judaeis  Felix ,  reliquit  Paulum  vinclum. 


1.  Posr  qdinqoe  autem  diks,  ]  non  a  captura 
Pauli,  ut'yultCajetan.  scd  a  Pauli  appulsu  Coesa- 
rcam  ,  ad  quam  postcro  die  a  discessu  suo  Hiu- 
rosolyma  Paulus  pervcnit,  ut  dixit  Lucas  c.  23. 
32.  Idco  enim  omnes  hosce  Pauli  dies  diserle 
consignat  Lucas ,  ut  series  rei  gcstae  ct  temporis 
constet,  utque  ostcndat  fuisse  duodecim,  uii 
dicit  Paulus  v.  11.  Vide  dictac.  21.  27.  ubi  hosce 
dies  12.  sigiHatim  per  acta  Pauli  consiguavi. 
QntLVCTbdescendit,  non  polesl  acccipi  in  actu  in- 
ehoato,  ut  significel ,  descendere  et  proficisci 
eoepit;  sed  in  actu  pcrfecto  sive  finito  ;  ut  sig- 
nificet,  descendens  vel  proficiscens  appulit  C:r- 
saream.  Si  enim  accipias  pro  edpit  dcscendere  , 
sequelur  eum  non  post  quinque  ,  sed  post 
oclo  dies(a  Hicrosolyma  enim  usque  Ccesaream 
estiter  nidui)  appulisseCaesaream  :  quibus adrie 
scptem  quosrecensui  c.  21.  27.  habcl)is  15.  curn 
lamen  Paulus  v.  11.  lantum  assignetduodecim. 
Sin  accipias  \>vo  descendens  appnlit,  habebisprae- 
cisc  duodecim  Pauli  dies  :  quinque  enim  addili 
scplem  ,  faciunt  duodecim.  Quocirca  tribunus 
misso  nocte  Paulo  Csesaream,  nv.  Juriseos  falle- 
)<;l,  audiretque  fraudulentus,  sequcnti  die  mo- 
nuiiponlificcs,  ut  ipsi  ex  adversa  parteactores 
lnittcrcnt  Caesaream,  qili  Paulum  coram  Felice 
accusarent.  Ponlificcs  odio  Panli  ardentes  ,  sibi- 
que  mctuenles,  ne  Paulus  cos  apuri  Feliccm 
praByeuiret  el  rienigrarct ,  habito  concilio  sc- 
eundo  die  cccpcnint  descend^K'  ire(|ue  Cacsn- 
ream  ,  eO(|ue  post  ircs  dies  pervenerunt,  iia  ut 
post  quinque  dies  appulsus  Pauli ,  ipsi  quoque 
appulerinl  Ccesaream.  Sensus  ergocst,  q.  d.  Lu- 
cas  :  Paulus  pervcnit  Cresarcam;  uli  dixi  c.  23. 


32.  postcro  dic  a  discessu  suo  Ilierosolyma ,  eo- 
dem  pervenerunlpontifices  quinto  poslPaulum 
die,  uteum  accusarenl. 

Descekdit  princeps  sacerdotum  Ananias.]  Tum 
quia  Saririiicaeus  arriebat  odio  Pauli  et  Cbristi  : 
lum  quia  sibi  meluebat,  ne  accusarctur  seriitio- 
nis  in  Paulum  commotae,  praesertim  quia  conlra 
jus  publice  in  conciliojusseral  os  ejtis  percuti , 
ne  causam  suam  agerct.  Sic  cnim  iriem  Felix 
sub  iriem  tempus  occiriit  Jonaiban,  riequomox. 

EtTkrtullo  qcodam  op.atork.  ]  Hunc  videtur 
assumpsisse  Ananias  quasi  advocatum  suum  , 
tutn  facundia;  causa ,  tum  quia  linguae  Latime, 
cujus  ipsc,  utpole  Hebraeus,  ignarus  crat^,  pc- 
ritum.  Apuri  preesidemenimRomanum  demorc, 
causa  h?eciatineagenda  erat.  Unrie  Tertullusex 
nominevideturfuisse  Romanus,  velltalus.Praesi- 
des  enim  secum  ducebani  procuraiores  et  advo- 
calos  Italos  in  provincias,  ad  quas  mittebantur, 
ut  illi  causas  provincialium  susciperent,  et  co- 
ram  se  latine  agcrenl.  Sic  Terlullianus  ,  qui  a 
Tertullo  riictus  videtur,  causas  agebat  in  foro 
antcquam  essel  Cbristianus  :  scriboc  officio  fac- 
lus  Cbrislianus  se  abdicavil,  ideoquc  a  Genlili- 
bus  irrisus  ,  quod  logam  cum  pallio  commu- 
tasset,  scripsit  librum  dc  Pallio,  ubi  c.  5.  Ego, 
ait ,  nihil  foro  ,  nihit  campo  ,  nihil  carice  debeo  : 
nihil  officio  advigilo ,  nnlia  roslra  prccoccapo,nulltt 
prceloria  observo,  cancellos  non  adoro  ,  subscllia 
non  conlundo,jura  non  contarho,  causas  non  ela- 
tro  :  secessi  de  populo,  imo  unicum  negolium 
mihi  cst,ncc  cdiudnunc curo,  quain  ne  curcm.  Vita 
mclioremagis  in  seccssu  fruarc.  !\'emo  atii  nasri- 
tur  morilurus  sibi. 


COMMENTARIA  IN  ACTA  APOSTOLOhUM.  Capi  XXIV. 


2.  Cvu  IX  mii.ta  PACB  aramvs. ]  Partim  vernni 
dicit  :  Fclix  enim  /Egypttum  pseudopropbelam 
cmui  suis  facliosis  compresseral  :  parlini  fal- 
suin  :  Fefixenim  Jonatham  pontiliccmpersica- 
rios  interfecerat,  ac  doindc  e08  ln  alios  impune 

grassari  permiseral,  lcsle  Josephoiib.  '20.  Anliq. 
c  5.  et  6.  Tertuilus  ergo  vclut  rabula  garrit,et 
•Tdulatur  hoinini  iniquocl.  rapaci.  De  hisee  eiiim 
rahnlis  vcruni  est  llalorurn  proverbium  :  l.uti- 
denses  mulia,  Veronenses  puuci ,  nimirum  lau- 
daloreset  adulatores  mulli ,  vcridici  pauci. 

F/r  multa  corrioawtub(Gp83Cub  habei,  et  mtilia 
officia  huic  genti prcestenlivr)  peb  tuam  puovinr.x- 
tiam.  ]  K«T»p»«i/«*  cnim  idem  est.  quod  oflieiiun 
virtutis  ,  recta  cffcciio  ,  praeclarum  facinua  : 
iicm  opus  ritc  corrcctuin  ,  emendatum,  instau- 
ratum  ,  proinotum  :  dcnique  x«Topda/utT«  om- 
nes  numeros  virlulis  conlinet,  ait  Cicero  1.  3. 
de  Finibus.  sic  Grasci  dicimt  x«rop9ow  t/av  m/tfpe- 
vwrr* ,  id  est,  partes  omnes  temperantiee  im- 
plere ;  et  -^k  olxovo/iUct  xaTopidxtxes ,  qui  fragatt- 
ter  administrandee  rei  ccconomictv  peritus  est.  Ita 
Budaeus  Annot.  in  epist.  in  VerboFrugc. 

8.  S«sciPiMC8,]«ito8«x4/*»»«»  n»od  Tigurinaet 
Clarius  vcrtunt,  comprobomus ;  alii,  ampieclimwr, 
niinirurn  tua  ^toi^V""  >  id  ost  >  Officia  jam 
fljcta.  Salmcron  suspicalur  legendumm/wamcw, 
id  cst,  admiramuret  cdebramus.  Vcrum  -o  sus- 
cipimus  respondel  Grceco. 
Oi-timf..]  Dchoc  tilulo  dixi  c.  23.  26. 
Felix. ]  Corn.  Taciius  lil).  5.  Ilistor.  dat  ci 
praenomen  Antonius :  Joscplms  vero,  Zonaras  et 
Suidas  ,ci(iit(lius.  Ctrumque  ergo  habuit,  nimi- 
rinn  diCtus  csl  AnloniusFclix,  ab  Anlonia  matre 
riaudii  Imper.  cujus  fucrat  servus  ct  libertus. 
Idcin  dictuscsl  Ctuudius  Felix ,  a  Ciaudio  Imp. 
cui  a  malpe  transcriptus  erat.  Erantenim  liberli 
biuonhnes  :  alh.s  cniin  principis,  alias  palronae 
mortuas  nomen  ferebant,  ait  Lipsius  in  lib.  12. 
\nnal.  Tacili. 

t\.  Pno  tia  clf.mf.mia.]  Graece,  wnuauta,  id 
csi,  mansaetadine ,  cequitate  ,  tenttate ,  modes- 
lia  ,  furititutr,  pulicnliu,  humanitale ,  clemeniiu. 
5.  Hunc  rominem  1'f.stiff.iu'M.  ]  Graece  ,  Xbt/iov, 
id  cst  pestem.  Sic  exitialem  vocant  fMpov,  U\  cst 
critiitm  ;  pcr  antonomasiam.  Nola.  Oratio  Ter- 
tulli  lot  penc  consuta  est  niendaciis,quot  vcrbis, 
ut  patet  singola  expendenti. 

Auctokem  ,  ]  rcpw/to^&vnv ,  vel,  ut  alii  lcgunt  , 
npacoTqv,  idcst,  prtrfcctum ,  primipilarcm  ,  pri- 
mttm  stuntrm  in  ucir.  Auclor  cniin  et  inslitulor 
ohristianismi  erat  Cbristus ,  non  Paulus;  scd 
hic  inlcr  Cbristi  duces,  puta  Apostolos,  erat  pri- 
mipilaris  ,  et  praecipuus  auctor  propagationis 
christianisnii  ,  quasi  antesignanus  et  primus 
stans  in  acic  Chrisii  adpraeliandum  proeo. 

Calilina  a  Ciccronc  consule  intcrrogatus  in  se- 
nalu.de  conjuratione  in  llemp.  anejusessel  auc- 
tor  ?  ut  sociis  audaciam  amentice  suae  oslcnta- 
ret ,  consulem  hoc  senigmate  derisit :  Cum  dtto 
corporusint,  ail,  tjuorum  altrrttm  trnucet  tvgrum 
tit,capttt  tamrnhubeat ;  altt ramvulittum  rt  mag- 
nutn  ,  sedsinc  capitr,  ,  quid  muti  furio ,  si  ipsr  mr 
Ituic  caput  sttpcrimpono?  uti  referl  Plutaroh.  in 
vila  Ciceronis.  Oninibus  vcro  ei  obstrepcnlibus, 
hostcinqne  et  parricidam  inclamantibus ,  furi- 
bundiis  llle  :  Quundoqaidem  circumvrnltts  ,  ail ,  ul> 
mimieis  prceceps  agor  incendium  meum  ruina  rrs- 
rmguam.  TesUsestSallusiiusinBelloCatil.  Quam 
dispar  Paulus,  qui  adco  a  sedilionc  et  amhitu 
erat  alicnus ,  ut  ne  nova?  quidem  religionis  ct 


Ecclesiae  aUCtOPdici  aut  haberi  vellet  ?  niinirum 
agnoscebat  ilieet  ppaedicabat  ejus  auctorem,  et 
caput  invisibiVe  Christum  Dominum,  risibile 

veroS.  Petruni;  se  autem  Christi  dumtaxat  ( 
administrum,  et  s.  Petri  adjoiorem; 

Skditioms.  1  Uac  vox  separatim   non  est  m 
Graeco;  sed  includUur  in  pp*cedenti  jtp»To?«T>H , 
si  illud  ii  s&ott ,  id  esl  seditio ;  et  Kpaxot ,  id  est,  pri- 
mas ,  deducas,  imo  conlles.  Probat  enim  Pau- 
iumesseconcilantem  seditiones,  utidixit,  exeo 
quod  sit  npuTtf&rnt,  idest,pr;efeclus  sedilionis  , 
quasiprimussediliosus.stansinppima  aciesectae 
Nazarenorum,  quce  uhique  seditfones  concitat 
dumcontra  judaisnium  ct  gcntilisinum  insur- 
git,  et  utroque  excluso  se  supponere  et  suno- 
gare  conatur.  Cum  ergo  ait,'  sedilionis  scctw .  ■ 
hypaliage.  q.  t\.  Sectm  seditiosas,  vel  qua*  eat  ma- 
ler  sediiionis.    Vide  hic  quanta,  et  quam  falsa 
calumnia  oneralar  Paulus,  cum  potius  ipsimet 
ejus  accusatores  Judaei  essent  sediliosi ;  naui  ifl 
oinnibus  urbihus  conlra  eum  seditiones  pcpu- 
lique  tumultus  excitarant,  ut  vidinu.s,  c.  9.  23. 
c.  13.  50.  c.  \h.  5.  c.  18. 12.  c.  21.  30.  Ejus  cxcm- 
plo  sc  solenlur  Hcligiosi,  qui   eutn  inulanles  , 
etiamnum  i\  seclariis  et  aemulis  vocantur  sedi- 
liosiet  turhatorcs.  Vere  S.  Ambr.  orat.  de  tit- 
den.  Basil.  Semper,  ait,  Christi  laudes  verbera 
prrfidoram  sunt ,  cl  nanc  cttm  tuttdulur  Cltristus , 
dicttnt  heeretiei  qaia  scditio  commovetur.  Dicunt 
hceretici  quia  his  mors  paralttr :  ct  vcro  mortev.i 
habent  in  luttdibus  Christi.  Ila   galero   Campiani 
nostri,  cum  eum  vinctum  Londinum  ducerent, 
titulum  uncialibus  littcris  affixerunt:  Ed.m.ndus 
Campiahus  seditiosus  Jesitta,  sed  ihat  ille  m 
afflucntcturba  invictus  animo,  vultu  alacer  aucta 
ipsis  in  adversis  majestate  ,  quo,'  et  hoslibus  ad- 
mirationem  ac  rcvereniiam  injiceret,  uti  habet 
cjus  marlyrium. 

Nazarenobum.]  Ha  a  Chrislo  Nazareno  pnmi- 
tus  vocahanltir  Christiani,  utdixi  C.  2.  22.  Post- 
ea  Nazaraei  dictisunthaeretici,  qui  christianismo 
voleliant  adjungcre  jadaismum,  quorum  parens 
fuit  Cherintus:  sed  dum  volunt  cl  Jttdivi  essecl 
Christiuni,  ncc  Jttdovi  sunt,  ncc  Chrisliani ,  ait 
Epiphanius  li3eresi  29.  Porro  pcr  conlemptum 
Paulum  vocant  Nazarenum,  eequc  ac  olim  Chris- 
lum  vocarant Nazarenum,  quasiexvili  oppidulo 
N  azarelh  oriundum.  Verum  li3ec  summa  est  laus 
Christi  et  Pauli  quod  uterque  sit  Nazaraeus,  id 
cst , scparatus , sanctus,  consecratus ,  coronatus, 
imo  quod  auctor  et  doctor  sit  Nazaraeorum,  id 
cst  eorum  qui  ab  aeterno  a  Deo  con.;cripli  Sanc- 
torumcives,  impense  sanctitati  student,  ut  in 
coelestem  Sanctorum  etBeatorumccctum  trans- 
feranlur. 

6.  QUIETIAMTEMPLOM  VIOLARE  (grceCC,  fle6oui>jfi- 
^at,  idcst,  profunure)  CONATtJS  f.st  ,  ]  inlroducto 
in  illud  Trophiino  (ientili,  de  quo  c.  21.  29.  Fal- 
litur  rursum  et  mcnlilur  rabula ,  cum  Jud;ei  po- 
titis  violassent  tcmplum  ,  dum  in  eo  violentas 
ct  sacrilegas  manus  injeceruntin  Paulum, eum- 
que  verberarunt,  ct  tantum  non  occidepunt. 

SrcrNDtM  i.r.CiiM  ROSTRAM  ,]  Judaicam  :  licel 
cnim  Tcriullus  rideatur  fuisse  Gcntilis,  tamen 
Judaeorum  nomcn  etlegem  sibi  arrogat,  quia 
eoram  quasi  patronus  cansam  agebat. 

JuuiCARF.,]judicialitcrdamnare,  ac  damnatum 
tradere  occidencram  prsfcsidi  Romano.  Mentitur 
iterum  :  nam  Jud;ci  Paulum  lumultuarie  occi- 
dcre  volobant,  non  sccundum  legcm  judicarc  : 
llic  vcrsus  decst  inmultis  Grarcis. 


3.  6  C<  MMENTARIA  l.\  AC/JA 

7.  Eripuii  ii  m.  j  S\  i  us  addit,  ctad  te  misit  eum. 
Idem  babent  nonnulli  Greeci  codices. 

-S.  A  quo,  ]  tribuno.  Ita  Dion.  et  Ilugo;  aut  potfus 
Paulo.  q.  d.  Paulus  ipse  crimen  negarenon  po- 
terit,  si  kvmpivxs,  id  est  examinans ,  interrogans 
etdijudicans  eum,  veritatem  ab  co  elicias,  me- 
tuque  et  minis  extorqueas.  Nam,  ut  aitChrysost. 
ne  videatur  mentiri,  Paulum  sui  ipsius  accusato- 
rem  adhibet.  Ita  effrons  et  audax  est  impudentia, 
iii  reum  percellat,  adigatque  ad  criminis,  licet 
Faisi,  confessionem.  Rursumeffronset  impudens 
ost  impietas,  dum  sua  scelera  in  pios  transcri- 
bit.  Judaei  enim  bicomniumseelerum,dequibus 
accusabant  Pauium,  erant  rei :  ipse  enim  contra 
eum  seditionem  concitarant,  ipsi  violarant  lem- 
plum,  violentas  in  eum  injiciendo  manus;  ipsi 
auctorcs   erant  schismalum  et  sectarum,  ipsi 
crant  pestiferi.  Ita  communiter  homines  qui  li- 
vore,  invidia,  similive  passione  acti  alios  accu- 
sant,veljudicant  decertis  vitiis,  vel  defectibus, 
ipsi  illis  ipsis  magis,  quam  is  quem  accusant, 
veljudicant,  obnoxii  sunt,uli  solerler  annotavii 
Gassian.  1.  5.  delnstit  renunt.  c.  30.  Ubi  rursum 
Nota  modesiiam  Pauli,  qui  has  calumnias  vere 
potuisset  regcrcre  in  accusatores,  ac  proferre 
in  judicio  injuriosa  verba  et  verbera,  quse  ab  eis 
sustinuerat;  sednoluit,  omniaque  alto  silentio 
pressit. 

9.  Adjecerunt  autem  et  Jud.ei  dicentes,  uec 
ita  se  habehe.]  Notat  Chrys.  perverli  ordinem 
judicii,  dumJudaei  qnierant  Pauli  accusalorcs, 
se  facmnt  criminis  testes,  sataguntquc  sua  auc- 
tontate  et  multitudine  opprimcre  eum. 

Moral.  vide  hic,  quam  in  periculoso  statu  sint 
praesides  et  judices,  qui  abimpiis  potentibus  et 
Praelatis,  quasi  armata  manu  adiguntur  ad  ini- 
quas  sententias,  nisi  leoninum  habeant  animum, 
([iio  eis  fortissime  resistant :  tot  enim  arietibus 
pulsantur,  quod  sunt  potentes  et  tyranni.  Sapien- 
ter  Eccl.  c.  7.  6.  Noli,  ait,  qu&rere  fierijudex,  nisi 
raleas  virtute  irruinpere  iniquilates  :  nc  forte  ex- 
timescas  faciem  potentis ,  et  ponas  scandaliim  in 
cequitate  tua. 

10.  Respomdit  autem  Paulus.]  Solet  reis.,  ut- 
pote  pavidis,  anxiis,  turbatis,  consternatis  dari 
advocalus,  adeo  ut  Jure  civili,  si  reus  neminem 
babeat,  ei  dare  debeat  praetor.  Verum  Paulus 
Deo  suteque  causae  praefidens,  ipsa  sibi  advoca- 
tus  est,  nimirum  veritas  et  innocentia  nec  po- 
tentiam,  nec  cloquentiam  timet.  Justus  enim 
ut  leo  confidit;  leo  autem  aeque  ac  lupus  non 
timct  muliitudiuem  oviuin,  sed  quaeritetam- 
bit.  Justus  enim  sceptrum  Dei  gestat  in  capite. 
Ipse  enim  dixit  :  Qui  vos  langit  ,  tangit  pupit- 
iam  ocuti  mei.  Vere  et  Nazianz.  in  Sententiis: 
Deo  danle,  nit,  nihit  potest  livor ;  codcm  abnuentc 
niltil  polest  labor. 

Et  multis  an.ms  te  f.ssf.  judicem.]  Grreci  codi- 
ces  et  Chrysost.  addunt  Swaiov,  id  esljustum; 
<|uod  est  epithetum  proprium  judicis,  signifi- 
cans,  Felicem  non  esse  lalem ,  sed  talem  esse 
debere,  si  legitlmus  judexesse  velit.  q.  d.  Moneo 
te  ,  o  Felix  judex  ,  tacile  hoc  epilheto  tui  officii , 
Mjihcel  ut  cum  sis  judex,  justitiac  ralionem  ha- 
beas,non  favoris,  non  turboe  poniificum,  qui 
injustecontra  me  conspirant.  Nota.  Felix  niullis 
annis  ii  Claudio  Imper.  pr.cfeclus  fuerat  Tracho- 
niiidi, Batanaeae et  Gaulanilidi,  quae  sunlvicinae 
Judaeie,  sed  ipsiJudacfe  i\  biennio  tantum  abeo- 
dem  Claudio  paulo  ante  moitem   dalus  fiieral 


APOSTOLOfiUM.  Cap.   \\.v. 

praeses.  Ita  Josephus  lib.  2.  Delli  c.  li.  Allegat 
hoc  Paulus  adsuam  innocentiam.  q.  d.  Cum  toi 
annis  huic  genli  praefueris,  nec  unquam  ii  Ju- 
dceis  de  me  querelam  ullam  audieris,  facile  col- 
liges  menulli  unquam  nocuisse. 

BoifO  ammo.]  Legit  interpres  cum  nonnullis 
Grqecis  ttev/xus  •  jam  inulti  legunt  per  compa- 
rativum  tidu/iivepo* ,  id  est,  lequiorc ,  tranquil- 
liore ,  sccuriore,  hilariore  animo.  q.  d.  Impavide, 
intrepide,  libere,  secure  et  alacriterpro  me  res- 
pondebo  :  etev/iiaemm  est  Ic-etitia  ,  jucunditas, 
recta  animi  constitutiOj  securitas,  delectatio, 
alacritas,  hilaritas,  et,  ut  Gicero  1.  5.  deFini- 
bus  vcrtit,  animi  tranquillilas,  in  qua  asserit 
Democritum  posuisse  summum  bonum  ;  illud 
enim  vocasse  ew&u/tfav ,  id  est  animum  tcrrore  ti- 
berum. 

PnO   ME    SATISFACIAM  ,  ]   tz    iap\    ipxotctu    kttoloyour 

>j.va  ,  id  est ,  de  his  qua>  me  speclant  respondeo  ; 
pro  mc  apologiam  instiluo,  accusalus  me  dcfendo, 
causam  mcam  ago. 

11.  QlTA  NOH  I'I.T  S  8UKT  MIIII  DIES,  Ql  AM  DLODE- 

cim.]  Sigillatim  hosce  dks  ,  eorumque  acta  circa 
Paulum,  recensui  c.  21.  27.  Sensus  est,  q.  d. 
Tam  paucis  diebus  non  polui  ego  advena  et 
ignotus  ,  tot  seditiones  et  lumultus  ,  lot  scelera 
constare  ,  quot  et  quanla  Judaei  mihi  objiciunt. 

Ex  quo  ascendi  adorare  iw  Jerusai.em.]  Adora- 
liogeneralis  est,  et  complcctitur  varios  actuset 
species ,  inter  quas  una  est  sacrificium  :  hoc 
enim  est  adoratio  non  tam  verbalis,  quam  rea- 
lis.  Est  enim  protestatio  Divinitatis  summiquo 
Numinis  ,  quod  vitae  et  necis  omnium  habet  po- 
testatem;  cni  proinde  victimas  immolamus,oc- 
cidimus  ,  incendimus  ,  sacrificamus.  Paulus 
cnim  ascendebat  in  lemplum  sacrificaturus. 

12.  Ait  concubsum  faCientem  Trnn.E.  ]  Nou 
congregantem  lurbas  ,  scilicel  ad  seditionem,  ut 
vcrlitPagninus. 

13.  NEQUE  PROBARE  rOSSUNT  ,  ]  itap,-^»,  id 

a>t,  eivltihere,  ostendere,  convincere.  Unde  qui- 
dam  Cru;ci  codices  addunt  pi.  q.  d.  Nonpossunt 
me  tibi  sistere,  reprecsentare  et  demonstraru 
talem,  qualem  pingunt  ctfmgunt,  scilicet  sedi- 
tiosum,  factiosum,  sacrilegum. 

Ik.  Secundum  sectam  ,  ]  oSpv ,  id  est,  viam,  hoc 
est,  insiituium  normamque  vivendi,  puta  se- 
cundum  chrislianismum  ,  quam  ipsi  vocant  hae- 
resim  ,  id  est,  sectam  cl  factionem  ,  scd  parum 
aeque,  et  perperam. 

15.  Sic  deservio  (lectpeuu,  id  est ,  latria  coto 
et  adoro)  Patri  f.t  Deo.]  Palri ,  tanquam  filius  ; 
Dco ,  tanquam  creatura  et  servus  latria  deser- 
vio.  Graece  -c>  npTp&a  Sew  ,  id  est ,  palrio  Deo  , 
qjiem  scilicet  paires  nosiri,  puta  mei  el  Judaoo- 
rum,  coluerunt.  Ita  Syrus,  OEcum.  Tigurin.  et 
alii,  quoostendit  Paulus  se  non  esse  hostem  le- 
gis,  nec  apostatam  Synagogce,  uti  objiciebani 
Jndaei:  sed  fidei  et  religioni  patrum  et  avorum 
insistere.  Rursum  patrius  Deus  erat  custos  pa- 
triae,  proprius  ac  peculiaris  Judaeis  ,  quales  a 
Gentibus  vocabantur  penatcs  ,  indigetes,  lares. 

Spem  habens  IN  Deom  (supplecum  Tigurina, 
fore)  QUAM  ET  Hl  IPSI  EXPECTANT,  resirrectionem 
mortuorum.]  Si  cnim  addas  -b  fore,  plana  est 
senlenlia  ;  quaB  implicata  est,  si  per  spemmeto- 
nymicc  accipias  rem  speratam  ,  puta  resurrec- 
libnem  :  ncc  enim  hanc  habeinus  apud  Deum  , 
sed  ii  Deo  faciendam  speramus  et  expectamus. 

10. 1.\  iioc.]  Hugo,  credens  inhoc;  Syrus,  prop- 
ler  hoc;  planius  Tigur.  quin  el  in  hoc.  q.  d.  Adeo 


COMMENTAMA  LN  ACTA  APOSTOLOnUM.  Cnp.  XXIV 
non  discedo  a  patrio  Dco,  lege,  religione,  fide     tibns.  Suggessit  faber,  se  cam  sublalurum  quiu- 
et  ape ,  prceserlim  resurreclionis  ,  et  ut  in  lioc     que  talcntis.  Cui  Drusus  :  Decem  dabo  si  talem 


pairiiDci  cultu,  rcligione  cl  instituto,  studeam 
puram  habere  conscientiaiu  ad  Deum  et  ad  bo- 
mincs. 

Sn  i)i.o,  ]  i«xu,  idest,  me  exercco,laboro ,  sat- 
ago.  q.  (1.  Totus  sum  in  bac  rc.  Sic  olim  Asceta 
vocabantur  heligiosi,  qui  toti  vocabant  sibi  et 
Dco,  qui  totierant  in  domandis  animi  motibus, 
toli  in  excrcitalionc  virlutuni.  q.  d.  Totus  sum 
in  co,  ul  inculpale  Deo  serviam ,  ut  judicio  di- 
vino  cl  bumano  nibil  in  mc  reprcbendi  possit; 
vcl,  ut  ne  liomincs,  nec  Deum  ulla  in  re  offcn- 
dam.  Hccc  nimirum  est  vera  sapientia,  vera  pru- 
dcntia,  verumoflicium  Apostoli,  ct  cujusquefidc- 
iis.  Deum  time,  el  mandala  ejus  observa  :  hoc  est 
enim  omnis  Itomo,  ait  Sapicns  Eccli.  12. 13. 

Prceclare  S.  Greg.  Naz.  in  Scntcntiis  :  Opti- 
mus ,  ait,  esse  contende.  Cavc  unquam  in  via  vir- 
tutis  subsistas.  Tibi  enim  qui  a  viliosa  vita  exccs- 
sisli,  prrinde  csse  puto  consistcre,  ac  si  in  imum 
vilii  gurgitem  tabercris.  Age  verodeserto  univcrso 
hocmundo,  mundique  sarcinis  excussis ,  advitam 
ccelestem  velapande:  prwsertim  tibi  Trinitas  cura 
sit.  Idem  cpist.  57.  vcl  63.  Eudoxium  exhortans, 
ut  nbctoiica  abdicala  det  se  studio  sapientice 
virlulis  ct  perfectionis  Chrisliance:  JSe  sustincas, 
ait,  inter  gracutos  excetlere,  cum  aquila  csse  pos- 
sis.  Migrrmtts  liinc,  e/Jiciamur  viri ,  somnia  proji- 
riamus.  Atios  occupatos  teneant,  jactent,  ludifi- 
centur,  invidia,  et  tcmpus  et  fortuna.  Valranl 
throni,  opes,  splendorcs,  vilis  hcec  ct  dcspicabilis 
gloriota,  ac  drnique  magna  liujus  sccnai  ludicra 
nugaque  theatricee.  Nos  vcrbum  arctissime  com- 
plectamur,  ac  pro  omnibus  rebus  Deum  liabere  op- 
icmiis,  solum  inquam  perenne  itlud  bonum  suttmet 
noslrum  :  quia  virtutis  pnvmium  cst,  Deum  fi<  ri. 
Ad  luvc  contendc  votita.  Nusquam  spes  tuas  sisle, 
quoadusque  ad  iltud  summe  expelendum  ct  bealum 
bonum  prrvrnt  ris. 

Sine  oi-fendiculo,  ]  id  cst ,  inoffensam ;  Syrus , 
puram. 

Moral.  disce  bic  ii  Paulo,  quanta  cuique  esse 
dcbeat  cura  intcfnceet  purce  conscientice,  dcqua 
vide  dicta  1.  Timolh.  1.  5.  ct  2.  Timolh.  1.  3. 
Quin  cl  hoec  communis  Philosophorum  fuit  vox. 
llias  enim  intcrrogatus,  qiurnam  rcs  in  vita  tnetu 
carcret?  rcspondit,  Bona  conscienlia.  Ita  Maxi- 
mus  serm.  24.  Socralcs  intcrrogatus,  Qtiinain  tran- 
quille  vivrrrnt?  llii ,  ait,  qtti  nutlius  absurditatis 
sibi  consrii  sunt.  Iti  Anlonius  in  Melissa  parl.  2. 
serm.  77.  Periandcr  pcrcontatus,  quidin  miuimo 
cssct  maximum?  Dona  mcns,  ail,  in  corpore  liu- 
mano. 

Agis  rex  ultimus  Lacedcemonum,  ab  Ephoris 
damnatus,  ductus  ad  supplicium,  videns  qucm- 
dam  suam  sortem  deflentem  :  A'o/i,  ait,  ttere 
proptrr  mr ,  qttin  prcvler  jus  et  aquum  ad  dirum 
hoc  supplicium  ducor ,  mcliorque  sum  iis  qui 
ad  mortem  me  damnarunt.  Ila  Plutarch.  in  La- 
con. 

Chilon  grandcevus  assercbat  sc  sibi  nullius 
facti  conscium  esse,  cujus  poeniteret,  uno  e\- 
ceptO,  quod  cum  essct  delectus  arbiter,  utinter 
duos  amicos   lilem  dirimerct,  ncc   quidquam 


reddas  domum  mcam,  ul  undcquaque  patcat 
omnium  oculis ,  ut  omncs  videant  quomodo 
domi  mcae  vivalur.  Plura  congerit  Slobceus 
scrm.  22. 

Audi  cxmultis  pauca.  Pcriander  rogatus,  quid 
esset  libertas?  dixit  :  Rectaconscientia.  Isocrates 
diccbat  :  Omnino sperandumnon  cssc,si  quid  litrpe 
feceris,  te  latiturum.  Quamvis  enim  latcas  alios, 
tttte  tamen  libi  mate  conscius  eris.  Pythagoras  ne- 
minrm  lam  audacem  esse  dicebat ,  qtu  m  mala  con- 
scicntia  non  faceret  timidisstmum  :  hcec  enim  ad 
venlum  quemlibet  expavescit,  uti  pulchre  in 
Egyptiis  describil  Sapicns  c.  11.  U.  el  sequent. 
Idem  dicere  solcbat  :  Virum  impium  plus  mali 
puti  affiiclum  conscientia,  quam  cum  qtti  corpore 
castigatttr.  Mullo  cnim  graviores  sunt  animi 
tegri ,  quam  corporis  morbi,  juxta  illud  Poe- 
tce  : 


Evasisse  putes  ,  quos  diri  conscia  facti 
Mens  liabet  attonitos,  et  diro  verbere  cnedit, 
Occultum  quatienle  animo  torlore  flagellum? 

Quocirca  Chilon"asscrebat ,  damnum  turpi  lucro 
semper praferendum  esse.  Jllud  cnim  semct  dolerr, 
hoc  semper.  Ila  Laert.  1.  1.  c.  6.  Conscientia  enim 
rcclx  volttntalis  ,  jnaxima  rerum  incommodarum 
est  consolatio,  aitCicero  ad  Torquat. 

Ad  Deum,  et  Ai)iiOMi.NES.]Ut  ncc  homines.nec 
Deus  cardiognosles  eam  culpare  possit :  Deus 
cnim  intima  mcntis  et  conscientice  acutissimis 
et  hicidissimis  divinitatis  oculis  inspicit  et  pi'i- 
spicit.  Nam ,  ut  ait  Clemens  Alcxand.  lib.  7. 
Slrom.  post  inilium  :  Sicut solnon  modocalumct 
orbcm  universum  itluminat,  tcrram  ct  mare rollus- 
1 1  ans ,  srd  per  fenestras  q uoq uc  rt  r.rigtttim  foramcn, 
in  abditissimos  a^dium  reccssus  splcndorrm  nniltit ; 
sic  Verbum  quoquoversus  di/fusum  vel  mininuis 
vita;  acliones  respicit.  QuocircaS.  Leo.  serm.  5.  dc 
Quadragesima  suos  monet,  ut  non  sibi  btandian- 
tur,  Quianobis,  ait,  conscicntia?  singulorum  pa- 
ti  rr  non  possunt ;  cum  orutos  Dei  simitl  ttniversa 
cernentis,  non  abditorutn,  non  parietum  srpta  con- 
cludaitt  :  nec  solum  ci  acta  et  cogitata,  vcrttm  et 
agenda,  et  cogitanda  sint  cognita.  Istaergo  scien- 
liii  sttmmi  judicis ,  iste  ct  trcmendus  aspeclus,  ctti 
prrvium  est  omne  solidum,  ct  aperlum  omne  se- 
rrrtitm;  cuiobscttra  clarcnt,  mttta  rtspondent,  si- 
trnlium  confitctur,  ct  sinr  vorr  mrns  loquitur.  Et 
S.  Bernardus  de  Modo  benc  vivcndi  ad  sororem. 
Ibi  prcca,  ubi  Dcus  non  est ,  non  videt.  Si  autem 
Deum  credis  te  tuaque  ubiquc  videre,  quomodo 
in  oculis  tanlce  majestalis,  etjudicis  ac  vindicis 
peccare  audes  ?  Sane  si  serio  Dei  prccsentiam  et 
initium  cogitaremus,  impossibile  forct  coram 
eopeccare,  eum  ad  iram  provooare,  enm  ad 
vindictam  Iacessere.  Studeamus  cumPnuloinof- 
fensam  habere  conscicnliam  ad  Dcum  ,  el  ad  ho- 
mines  semper.  Dicamus  cum  S.  Francisco  Xa- 
verio  :  ubicumque  fucro,  mcmincro  me  in  orbis 
t<  rr,v  tltcatro ,  in  caclestis  7'egis  ac  superum  oculis 
versari. 

Si:Mi>i-.n.  ]  Syrus,  pcrsrvcranlcr. 

17.  Posr  iKifoa  autemplcres.]  Puta  24.  a  con- 


vellet  advcrsus _  lcgcs  facere,  persuaserit  alleri     versionc  Pauli  ;   ipsc  enim  conversus  est  anno 

Christi  36.  hoc  vero  gessit  et  dixit  anno  Christi 
58.  Vide  Chronotaxin  quam  Actis  prseposui. 

Ki.f.kmosynas  kactvbis.  ]  PuU  quas  iii  Asia  a 
fidelibus  collegeram  pro  Cbristianis  pauperibus. 
qui  crant  Uierosohmce ,    cas  ipsis   peilalurus 


amico,  ut  ad  alios  deferret  arbilrium,  liocfaclo 
etlcgem  servavit,  et  amicutn.  Uicebal  cnim,  sc. 
patronutn  legis  faccrc  dcbuisse,  eoque  ofTendcrc 
amicum.  Ua  Laert  in  ejusvita. 
Julii  Drusi  domus  patebal  vicinorum  prospec- 

r.nilMI.     A    1   \IM1M'.       TOM.    X. 


63 


336  COMMENTAMA  IN  ACTA 

Vide  2.  Cor.  c.  8.  et  9.  Elidil  suspicionem  sedi- 
lionis.  q.  d.  Adeonon  sum  seditiosus,  ut  benefi- 
centiaj  et  eleemosynae  causa,  faciendae  genti 
meae,  tantum  iter  Hierosolymam  susceperim. 

Oblationes  et  vota.  ]  Hincvidetur,  quod  Pau- 
his  priusnuncuparitvota  etoblationes  quasdam 
Hierosolymae  in  templo  oflerendas ,  antequam 
moneretur  a  Jacobo  c.  21.  20.  sed  monitum  a 
Jacobo  ea  accelerasse.  Fecit  id  ad  invidiam  Ju- 
daeorum  vitandam,  eorumque  gratiam  captan- 
dam,  ostendendo  se  templi  et  legis  esse  culto- 
rem ,  non  bostem. 

18.  INVENERUNT    ME   PUIUFICATUM    IN    TEMPLO.  ] 

q.  d.  Ergo  non  violavi  templum,  ut  ipsi  obji- 
ciunt,  sed  honoravi :  quia  purificatus  sum  in 
eo.  Singula  verba  Pauli  habent  nervum  et  pon- 
dus",  quoobjecta  crimina  infringit. 

19.  Quidam  autem  ex  Asia  Judjei.  Syrus  et  Va- 
tabl.  Quidam  autem  ex  Asia  Judxi  eum  tumultum 
concitarant ,  non  ego,  quos  oportuit  sistere  me- 
cum  coram  te.  q.  d.  Accusatores  mei  concita- 
runt  tumultum  ,  non  ego  :  illos  ergo  hic  sisterc 
oporteret ,  judicare  et  punire ,  non  me ,  qui  sedi- 
tionem  et  injuriam  passus  sum,  ab  eisque  pla- 
gas  pene  lethiferas  cxcepi. 

20.  Cum  stem  in  concilio  ]  quasi  reus  accu- 
satus  a  Judaeis :  quare  ipsorum  est  dicere ,  quam 
iniquitalem  in  me  invenerint ,  eamque  proba- 
reet  me  convincere.  Syrus  vertit,  cum  starem, 
scilicet  in  concilio  Hierosolymitano  reus  coram 
eis  c.  23.  v.  1.  et  ita  legit  Dionys.  Cajet.  et  non- 
nulli  alii.  Graecum  «-avTos  cum  sit  in  aoristoutro- 
que  modo  verti  potest.  Posteriori  leclioni  valde 
congrue  respondet  id  quod  subdit  Paulus  .  se 
clamasse  in  concilio  :  Quoniam  de  resurreclione 
egojudicor. 

21.  Nisi  de  una  hac  voce.  ]  Esl  tacita  ironia  et 
sarcasmus.  q.  d.  Nullam  seditionem  concita- 
vi,nisiita  censere  et  nuncupare  velintvocem 
meam,  qua  clamavi  inter  eos  stans :  Quoniam 
de  resurrectione  mortuorum  ego  judicor  hodie  a 
vobis.  Ob  illam  enim  vocem  Pharisaei  fecerunt 
schisma  a  Sadducseis,  ac  contra  eos  Paulum 
tutati  sunt.  Verum  hujus  schismatis  vos  ipsi 
fuistis  causa ,  non  ego ;  qui  meam  causam  egi 
ac  veritatem  dixi ,  meamque  de  resurrectione 
Christiet  Christianorum  fidem  palam  professus 
sum.  Quid  in  hac  mea  apologia  peccavi  ?  quod 
in  hac  fidei  meae  professione  crimen  admisi? 
egi  enim  rem  necessariam,  laudabilem,  veram, 
religiosam  et  piam.  Unde  nonnulli  Graecum  %  , 
id  est,  nisi,  quam  vertentes  aut,  sictransferunt? 
Autipsi  dicant,  si  quid  invenerint  inme  iniqui- 
tatis  aut  de  una  hac  voce,  qua  clamavi  intereos 
stans,  q.  d.  Si  nihil  aliud  habent ,  vel  hoc  obji- 
ciant  crimen,  quod  clamarim  me  ob  fidem  et 
professionem  resurrectionisjudicari.Verum  hoc 
non  estcrimen,  sed  virtus  et  laus  mea.  Addit 
Glossa  ,  voluisse  Paulum  rursum  Judaeos  inter 
se  commissos  a  se  avertere ;  refricando  enim 
nomen  resurrectionis ,  tacite  renovabat  dissen- 
sionem  inter  Pharisaeos  et  Sadducaeos ,  quam 
paulo  ante  excitarat  Hierosolymi.  Pharisaei  enim 
avide  nomen  et  fidem  resurrectionis  excipie- 
bant,  eamque  contra  Sadducaeos  palam  propug- 
nabat.  Denique  resurrectionis  meminit,  utprae- 
ses  Gentilis  sciat,  Paulum  a  Judaeis  non  seditio- 
nis  accusari,  sed  novae  religionis,  puta  resur- 
rectionis  ,  quam  Genliles   si   non  credebant , 

certe  non  damnabant,  imo  reverebantur,  me- 
tuebant  ct  gqspiciebant.  Haec  enim  fidcs  signum 


APOSTOLORUM.  Cap.  XXIV. 

est,  causa  et  slimulus  pietalis,  vitaequc  timo- 
ratae,  innocentis  et  sanctoe.  Unde  subditLucas  : 

22.  DlSTULIT   AUTEM    ILLOS    FELIX,    CEBTISSIME 

sciens  de  via  hac,  ]  «xptZisspov ,  id  est ,  certius 
sciens  ;  sed  comparativus  ponilur  apud  Graecos 
et  Lalinos  eleganter  pro  superlativo.  Hinc  illud 
Poetae  : 

Vespere  qui  luces  coelo  jucundior  ignis , 

id  est,  jucundissima  stella.  Platonici  enim  cen- 
sebant  stellas  esse  ignitas,  adcoqueesse  ignus 
et  faces  coelestes.  Et  illud  Apostoli :  Major  autem 
horum  est  charitas.  Major,  id  est,  maximainter 
fidem  et  spem,  1.  Cor.  13.  13. 

Porro  per  viam  aliqui  accipiunt  judaismum  et 
jus  Judaicum.  q.  d.  Felix ,  utpote  diu  versatus 
inter  Judaeos,  sciebatquaenam  esset  religio  Ju- 
daica  ,  quantumque  distaret  a  Christiana  quain 
praedicabatPaulus.  Melius  alii  perutamaccipiunt 
institutum  et  religionem  Chrisli  et  Pauli.  q.  d. 
Felix  tum  ex  litteris  Lysiae,  tum  ex  audita  Pauli 
tam  sapienii,  modesta  et  innocenti  apologia, 
certo  cognovit  ejus  doctrinam ,  religionem  et 
vitam  non  esse  seditiosam ,  uti  accusabant  Ju- 
daei ,  sed  eos  ex  odio  contra  eum  inique  conspi- 
rasse,  uti  Pilalus  agnovit  Christi  innocentiam  , 
ac  contra  eam  injuste  conspirasse  Scribas  et 
Pontifices.  Ita  S.  Chrys.  Lyran.  Hugo,  Dionys.  et 
alii.  Nota  hic  insigne  teslimonium  innocentiae 
et  virtulis  Pauli.  Quare  debuisset  eum  absol- 
vere ,  illicoque  dimittere  Felix ,  sed  instar  Pilali , 
ne  pontifices  offenderet,  et  ul  pecuniam  a  Paulo 
emungeret,  cumin  custodia  inique  detinuit.  Ita 
Chrys. 

23.  Et  nABEREREouiEM,]  avsfftv ,  id  est,  relaxa- 
lionem,  laxius  haberi,  milius  tractari,  dari  ei 
plus  libertatis  et  recreationis. 

24.  Cum  Drusilla  uxore.]  Drusilla  erat  filni 
Herodis  Agrippae  senioris,qui  S.  Jacobum  occi- 
dit,  et  S.  Petrum  incarceraverit  c.  12.  v.  1.  ac 
consequenter  erat  ipsa  soror  Agrippae  junioris, 
de  quo  c.  seq.  Cornelius  Tacitus  1.  5.  Histor. 
scribit,  Drusillam  fuisse  neptem  Anlonii  et  Cleo- 
patrae ,  ut  ejusdem  Antonii  Felix  progener,  Clau- 
dius  nepos  esset.  Unde  videtur,  quod  Cypris  uxor 
Agrippae,  et  mater  Drusillae,  fueritfilia  M.  Anto- 
nii  et  Cleopatrae,  ait  Mariana  in  c.  25.  Actor. 
Hinc  et  videtur  vocata  Drusilla,  a  Livia  Drusilla 
uxore  Augusli,  ejusque  filio  Druso,  fratreTiberii 
Imp.  Drusus  enim  ex  Antonia  sorore  M.  Antonii 
genuit  Claudium,  qui  Caio  Caligulae  in  imperio 
successit.  Agrippa  enim  rex,  pater  Drusillae, 
evectus  fuit  adregnum  a  Caio  Caligulaet  Claudio 
Imper.  Unde  in  Claudiigratiam,  filiam  Drusillain 
nominavit :  Drusus  enim  cognomen  fuit  familiae 
Claudiae.  Unde  et  Livia  uxor  Augusti  Caesaris, 
mater  Drusi,  et  avia  Claudii,  cognominata  fuit 
Drusilla,  quam  Caius  Caesar  quasi  deam  conse- 
cravit  habitu  Veneris  :  sicuti  eadem  nomine 
Lunaeconsecratafuerat;dea  habitu  Junonis.  Unde 
ipsa  vocata  fuit  Venus  coclestis,  cognomento 
Panthea.  Ita  Dio  lib.  59.  et  ex  eo  Lipsius  in  lib.  5. 
Annalium  Tacili  sub  initium.  Porro  Drusilla 
haec,  teste  Josepho  lib.  20.  Antiq.  cap.  5.  tres 
habuitsponsos.  Primo  enim  desponsa  fuitEpi- 
phani ,  Antiochi  regis  filio  :  sed  hic  eam  recusa- 
vit,  quia  noluit  subire  circumcisionem ,  quaj 
condilioinnuptiisipsius,  utpote  Judaeae,  peteba- 
tur.  Secundus  fuit  Azizus  rex  Emesae,  qui  subiit 
circumcisionis  conditionem,  itaquecum  ea  ma- 
trimonium  iniit.  Tertius  fuit  Felix,  qui  cam  ab 


COMMENTARIA  IN  ACTA  APOSTOLORUM.  Cap.  XXIV. 


Azizo  marito  ad  se  pcllexit.  Ilinc  Drusilla  vocata 
est  trium  regum  uxor ,  et  ter  regina,  ideoque 
forle  a  Suelonio  in  Claudio  c.  28  Felix  dicilur 
triumreginarumrnaritus.  Deniquc  Drusilla  pro- 
fligati  pudoris  et  fidei  fcmina  ,  a  marito  rege  ad 
.ulnlterum  pricsidcm,  non  soltim  abdicatacon- 


teste  Josepho  1/20.  Antiquit.  c.  G.  Invitaii ,  ait, 
iiac  licentia  sicarii,  pcr  singula  fcsta  ventitantes  , 
cl  tcla  celanlcs,  parimodo  immixli  turbis,  alio* 
confodiebant  propter  privatas  inimicilias,  alios 
conducti  pecunia,  idquenonmodo  in  reliquis  urbis 
partibus,  sed  inipso  tempto  etiam.  Unde  fas  csl 


jugali  fide,  sed  el  patria  religione  spreta,  trans-     crcdere ,  Dcum  tanta  impictate  offensum,  adversa 


:,  ac  cum  Felice  Centili  facta  cst  Genlilis 
Audivtt.]  Incitante  forte  Drusilla  uxore,  quae 
cumesset  Judrea,  ex  curiositate  volebat  audire, 
qusenam  essel  nova  sccta,  qua.  a  Judxo  Paulo 
pnedicabatur,  acquid  diffcrret  christianismus  a 
jtidaismo.  Unde  curiosi  lii  auditorcs  nullum  ex 
ardenti  Pauli  concionc  fructum  retulerunt,  nisi 
majorisdamnationis,  ob  majorem  post  agoitam 
veritatem  in  errorc  ct  vitio  culpam  ct  pertina- 
ciam. 

FlDEM  QVJE  EST  IN  ClIRISTUM  Jl.SUM]qU-C  est  de 

ChristoJesu,putafidemChristi,siveChristianam. 

25.  DlSPUTAISTE   AUTEMILLO  DE  JUSTITIA  ET  CAS- 

titate.]  Syrus,  dejustitiaet  sancli monia,  castilas 
enim  est  sanctilas,  id  cst,  purilas  animae  et  cor- 
poris,  uti  ostendi  1.  Coriulh.  7.  v.  ?>h.  Sltidio 
Paulus  apposituin  hoc  Fclici  thema  dicendi  ac- 
cepit  :  sciebat  enim  cum  csse  adulterum  el  in- 
jusinm,  uteum  ad  castitatcm  et  justitiam  revo- 
( arcl.  Adultertim,  quia  Dinsillain  ob  cximiam 
pulchritudinem,  opera  Simonis  cujusdam  Magi 
;.d  se  pellexerat,  ut  relicto  priore  malrimonio 
Azi/.i  regis  Emesenorum,  ad  suas  nupsias  trau- 
sirel :  unde  ex  ea  suscepil  filium,  quem  a  palre 
Drusilbe  Agrippam  nominavit.  Addit  Tacilus, 
eum  per  omnem  libidinem  grassatum  esse,cu- 
jus  verba  mox  recilaho.  Nec  mirum  :  si  enim 
regitim  thalamum  invadere  ausus  est,  et  ii  regc 
reginam  ad  se  traducere,  quid  non  tentarit  in 
plcbeios  ct  subditos?  Merito  ergo  coram  adulic- 
lis,  Felice  etDrusilla,  Paulus  disputavit  de  cas- 
tilate;  Paulus,  iaquam,  antistes  virginilatis,  qui, 
utaitS.  AugtisiiniiSjhomines  angelos,  imodeos 
eflicere  satagebat 

Moral.  docct  hic  Paulns,  judices  ct  praesides 
debere  esse  continentes,  tain  a  venere,  tjtiam  ab 
a\  aiitia  ,  ne  ob  lucrum  justitiam  ,  ob  cupidinein 
castitatem  et  conjugia  evertant.  I.Tide  piisci  Ro- 
inaui  mire  ab  utraque  se  continuerunt ,  eaque 
ratione  propagarunl  imperium  ,  tamque  am- 
plum  ettanturn,  quantum  in  hisloriis  legimus, 
COQSecuU  sunl,  uti  multis  exemplis  docct  Valer. 
Bfax.  lih.  h.  c.  3. 

Injtistiim,  quia  Ut  ait  Tacilus  lib.  12.  Annal. 
factus  \m-z>  *i's  Juikvx  insolcsrcbat ,  cunclamalcficia 
sihi  irnpune  ratus,  tanta potentia  subnixo.  Et  mox  : 
Felix  iiilcmpcslivis  rcmediis  dclicta  accendcbat. 
ldem  lib.  5.  Histor.  Fclix ,  inquit,  pcr  omnemsa:- 
vitiam  el  libidincm  ,  jus  rcgium  scrvili  ingcnio 
r.vnriiit.  Fueratenim  ipse  servus,  acqueac  frater 
cjns  Pallas  ,  a  quo  per  Claudium  Imp.  libertate 
donalo  et  evecto,  Felix  pariter  Judaeaepra.feciu- 
ram  oblinuerat.  Hic  verum  est  illud  Piovetl). 
r.  30.  v.  21.  Per  tria  movetur  tcrra,  et  quartum 
non  potcst  sustinere :  pcr  servum,  cum  regnavcrit ; 
l'<r  stultum  ,  cum  suluratus  fuerit;  per  odiosam 
mulicrcm,  cum  in  matrinwnio  fucrit  assumpta; 
(t  i>cr  aiicillam,  cum  fucrit  licrcs  domiiuv  smr. 
Quocirca  Felicem,  utmelius  res  Judaicas  atlnii- 
nistraret,  saepe  admonuit  summus  ponlifex  Jo- 
nalbas,  qui  proinde  monita  et  monitorem  ikui 
ferens,  eum  curavit  inlerfici  pcr  sicarios;  qui 
t'eiiule  cjus  conniventia  in  mullos  alios  grassati 
plura  homicidia  ,  imo  latrocinia  pcrpctrarunt  , 


tum  csse  llierosolymam,  tcmploque  ulpotc  non  am- 
plius  puro  domicilio,  liomanos  induxisse,  puriftca- 
turos  id  Utslralibus  flammis.  Subdit  deinde  Jose- 
phus  tumullum  Cx-sareac  inter  Judaeos  et  Syros 
cxorlum,  in  qnoFelix  multos  Jud.xorum  immis- 
sis  militilms  occidit.  Atque  haec  semina  fuerunt 
rebellionis,  quce  paulo  post  in  aperlum  bellum 
cniperunt,  quo  a  Tito  vastata  el  cversa  cst  Hie- 
rosolyma.  Pergil  Josephus  c.  7.  Cxterum,  inquit, 
postquam  Felici  successor  Portius  Festus  a  Nerone 
viissus  cst,  primores  Judaorum  Ca?saream  inco- 
lcntittm  llomam  profecli  sunt  Felicem  accusaturi; 
dedissetque  omnino  pcenas  injurarium  quibus  Ju- 
da-os  affeccral ,  nisi  ISero  eum  donasset  Pallantis 
fralris  precibus,  qui  tum  in  pretio  erat  apudprin- 
cipcm.  Vide  eumdem  lib.  2.  Belli  cap.  12.  ubi 
graphicc  describit,  quanta  tumfuerit  sicariorum 
ct  latronum  copia  ,  audacia  et  terror. 

Merito  crgo  Paulus  coram  injusto  pracside  de 
justilia  disseruiL  Ubi  rursum  Nota  libertatemet 
magnanimitatcni  Pauli.  Felicem  enimtyrannum 
libere  lyrannidis  arguit ,  sciens  ea  de  causa  ab 
ipso  recenter  occisum  Jonatham  pontificein  ,  ac 
proindc  simili  se  neci  pro  Deo  et  juslitia  offe- 
rens.  Eumdem  cum  Drusilla  arguit  adulterii, 
memor  et  conscius  Joannem  Baplistam  accu- 
santem  adulterium  Herodis  (qui  erat  propatruus 
Diusillae  :  erat  enim  patriius  Herodis  Agrippa; , 
patiis  Drusillnc  (  cum  Herodiade,  praemium  suac 
accusationis  lulisse  mortem  et  marlyrium  :  ni- 
mirnm  hoc  quaerehat,  hoc  ambiebat  Paulus. 

VereS.  Cbrysost.  homil.2.  delaudibusS.  Pauli: 
Paulus,  ait,  tyrunnos  ac  populos  spirantes  furo- 
rcm,  vclttt  esse  quosdam  culices  existimabat.  Mor- 
tnn  vero,  et  cruciatus,  et  mille  supplicia,  quasi 
litdttm  putabat  esse  puerorum,  dttmmodo  propter 
Cltrislum aliquidsustinerct.  Etcnim coarctatuscar- 
ccrc  habitabatccclum,  ac  libentius  vcrbera  excipie- 
bat  et  vulncra,  quam  alii  bravia  diripiunt.  Et  in- 
ferius  :  Siquidem  Paulus  in  terra  gradiens,  sic  se 
agebat  in  cunctis,  quasi  angctorum  societate  frue- 
retur.  Nam  passibili  adlutc  colligatus  corpori  illo- 
rum  pcrfcclione  gattdcbat  tantisque ,  fragiitta- 
tibus  subdittis,  in  nullo  inferior  supemis  virtu 
tibus  apparere  cerlabal.  Rursum  :  Magnanimi 
est  in  amorcct  odio  apcrtumesse,  ait  Elias  Crelen- 
sis  in  orat.  10.  Cregorii  Nazianzeni.  Id  hic  cerui- 
inus  in  Paulo. 

Et  de  judicio  futuro.]  Hunc  stimulum ,  qui 
acerrimus  est,  impuro  et  injusto  praesidi  adhi- 
bct  Paulus ,  ut  ad  poenitentiam  eum  adigat,  ct  ad 
justitiam,  castitaiem,  fidem,  vitamque  Christia- 
nam  traducal :  aut  saltcm  ,  ul  frenum  ejus  cupi- 
dini  injicial,  netam  gravia,  ac  solebat,  commil- 
leret ,  nevc  in  gratiam  Jud-corum  ,  contra 
jusiitiam  se  innocentem  condemnaret ,  mcmor 
judicem  suum  fore  Deum  et  Christum,  qui  jus- 
titias  judicabit,  Psal.  7/i.  3. 

Discant  Concionalorcs  et  Confessarii ,  hoc  di- 
vini  judicii  slimulo  pungere  et  frangerc  dura 
iinpiorum  corda.  Ita  eodeni  illa  pungil  et  ferit 
Moses  Deutcr.  c.  1.  17.  David  Psal.  76.  v.  3.  Sa- 
lomon.  Ecclcs.  5.  7.  Ecclesiasticus  c.  7.  60.  Ma- 
chaba.i  1.  2.  c.  7.  S.  Paulus  crebro,  ul  1.  Corintb. 


£^0  COMMENTAMA  IN  ACTA  Al' 

<■.  3.*v.  13.   Uniuscujusquc  opus  manifcstum  erit. 
Dies  enim  Domini  dcclarabit,  quia  in  igne  revela- 
oilur.  El  c.  U.  v.  1.  Qui  autemjudicat  me,  Dominus 
est.  Et  ep.    c.  2.  5.  v.  10.  Omnes  nos  manifestarl 
oportel  ante  tribunal  Christi,  ut  referat  unusquis- 
que  propria  corporis  prout  gessit,  sive  bonum,  sive 
malum.  Scientes  ergo  timorem  Domini  suademus 
hominibus.  Paulum  secutus    S.  Cyprianus  1.  U. 
epistola  9.    ad  Florenlium  :  Hcec,  ait,  pro  animi 
mei  pura  conscientia,  et  Domini  et  Deimei  fiducia 
nscripsi.   Habes  tu  litteras  meas,  et  ego  luas  :  in 
diejudicii  ante  tribunal  Christiutr&que  recitabun- 
lur.  Sic  ctnoster  Edmundus  Campianus,  Angliae 
athleta  et  Marlyr,  in  libro  Decem  rationum  ra- 
tione  20.  Veniet,  inquit,  Elizabelha,  dies  ille,  ille 
dies  ,  qui  libi  Liquido  commonstrabil,  uti  le  dilexe- 
rint,  Societas  Jesii,  an  Lutheri  progenies.  Audivi 
in  Belgio  concionatorem  insignem,  qui  in  sin- 
gulis  concionibus  pathos  vehemens  ciebat  in- 
tentatione  et  exaggeratione  judicii  divini,  magno 
audientium  motu  et  fructu. 

Tremefactus  Felix.  ]  Vox  enim  Pauli  eum, 

utpote  adulterum  et  tyrannum.percellebat  ins- 

tar  tonitrui.  Talis  enim  est  vox  virginum  Apo- 

cal.  \U.  2.  Paulus  autem  fuit  virgo,  ut  patet  1. 

Corinth.  7.  7.  Hinc  et  talis  fuit  vox  S.  Jacobi, 

et  S.  Johannis  intonantis  :  In  principio  erat  Vcr- 

bum  :  uterque  enim  fuit  virgo.  Unde  et  a  Christo 

cognominali  sunt  Boanerges,  id  est,  filii  toni- 

trui,  Marci  c.  3.  v.  17.  Vere  S.  Hieron.  epist.  61. 

ad  Pamachium.  Ubi ,  inquit,  electionis  vas,  tuba 

Evangelii,  rugitus  leonis  noslri,  tonilru  Genlium. 

Et  S.  Aug.  serm.  31.  de  verbis  Apostoli :  audivi- 

mus,  ait,  de  nube  magna  tonilrua  :  nubesenimDei 

verba  ista  sonuerunt ,  et  tremere  nos  fecerunt.  Si 

impium  praesidem  perculit  Paulus,  dumcoram 

eo  staret  subditus,   reus  etvinctus;  quomodo 

percellet  eumdem ,  quando  cum  Christo  et  Apos- 

tolis  sedebit  super  thronos  duodecim,  judicans 

Felicem ,  adeoque  omnes  Tribus  Israelis  et  totius 

orbis?  juxta  illud  Sapient.  c.  5.  1.  Tunc  stabunt 

justi  inmagna  constantia  adversus  eos  qui  se  an- 

gustiaverunt ,  et  qui  abslulerunt  labores  eorum. 

Videntes  turbabuntur  timore  horribili,  etc.  Quo- 

circa  in  Paulo  verum  est  illud  senigma,  et  clo- 

gium  antistrophum  : 

Imbellis  ecce  bellat,  innocens  nocet  : 
Inermis  arma  superal,  immolus  movet: 
In  pace  pugnax,  pacis  in  pugna  tenax  : 
Clemens  in  ira,  horrendus  in  clementia  r 
Rigide  severus,  et  severuscomiter : 
Judicatus  judicat,  et  judicem  percellit : 
Vinctus  vincit,  vinciendo  vincientem  : 
Reus  fit  judex,  judicemque  facit  reum  : 
Supplex  irnperat ,  imperans  supplicat  : 
Terror  limet,  timor  lerret. 
0  miram  virlutis  vim !  6  virum ,  6  angelum , 
0  novum  novi  Pharaonis  Deum  ! 

Qvjod  Ntwc  attinet.  ]  Perperam  Dionysius 
legit,  quidnunc  attinet ,  scilicet  de  istis  loqui, 
et  ita  detonare?,jGraece  enim  est,  to  wO»  lyo>, 
quod  Pagnin.  et  Tigurina  vertunt,  in  pratsentia, 
abi  scilicet  ad  liberam  custodiam.inquit  Glossa; 
ita  ut  libertaiem  daret  eundi  per  civilalem  ,  ait 
I.yran.  Sequitur  enim  per  antithesin  :  Tempore 
autem  opportuno  accersam  te ,  ut  tuam  causam 
plenius  audiam  examinem  et  judicem. 

2G.  Sperans  quod  pecunia  ei  dahetlraPaulo.] 
Graeca  addunt,  to  »0y  lyo-i ,  id  est,  ut  solveret 
cum,  quasi  Paulus  se  lytro  redempturus  esset, 
acpecunia  emplurus  liberationem  et  libcrlatcm. 


OSTOLORUM.  Cap.  XXI V. 

Audierat  enim  Felix  a  Paulo,  ipsum  pecuniam 

attulisseHieiosolymam  ad  faciendas  eleemosy- 

nas.  v.  17.  ac  sciebat  fideles  et  discipulos  pro  eo 

redimendo  sua  impensuros.  Vide  hic  sordidam 

Felicis  avaritiam.  Rectus  Praeses  facit  illudTa- 

citi  1.  13.  Annal.  Mhil  in  penalibus  suis  venale  aut 

umbitioni  pervium.  Praeclare  S.  Nazianzenus  in 

Sententiis  :  Avarus,  inquit,  quidam  dixit ;  For- 

tuna:  guttam  malo ,  quam  mentis  (sapientiae)  do- 

lium.  Huic  sapiensrcposuit :  Menlis  gultampluris 

facio,  quam  fortuna:  dolium.  Verum  generosus 

animo  Paulus  Deo  fisus,  pro  eoque  patiendi  avi- 

dus,  sordidam  hanc  nundinalionem  abominatus 

est,  maluitque  in  carcere  manere  et  mitti  adNe- 

ronem.  Quid  mirum  ?  Socrates  apud  Platonem 

in  Critone  docet,  non  decere  ut  vinclus  vinculis 

injusiis,  dato  pretio  sese  eximat,  decere  potius 

ut  poenam  mortemque  innocenter  et  fortiler 

subeat.  Nimis  rigide  Tertullianus  lib.  de  Fuga 

c.  12.  hoc  Pauli  exemplo  concludere  conatur, 

illicitam  esse  omnem  in  persecutione  fugam  et 

redemptionem.  Sanctc  enim  faciunt  Catholici, 

qui  suos  sacerdotes  ab  heereticis  vel  infidelihus 

captos  pretio  redimunt,  eeque  ac  illiqui  redimi 

se  sinunt.  Sanctius  tamen  etgenerosius  faciunt, 

qui  Paulum  imitantes  redimi  nolunt,  tum  ut 

plura  pro  Christo  patiantur,  tum  ne  Catholicos 

sumptu  gravent ,  tum  ne  infidelibus  Catholicos 

expilandi,et  sacerdotes  capiendi  dentansam, 

eis  omnemlucrispem  praecludendo,  quod  non- 

nullos  e  Societate  nostra   mihi  familiares,  in 

Hollandia  captos  factitasse  scio,  magna  sacer- 

dotalis  constantiae  fama  et  gloria. 

27.  Biennio  autem  expleto.  ]  Scilicct  a  captivi- 
tale  et  incarceratione  Pauli,  quam  hucusque 
enerravit  Lucas,  inquit  OEcum.  Beda,  Lyran. 
Glossa  Sanchez,  Cajetan.  et  Dionysius  hic,  ae 
Onuphrius  in  Chronico  :  censent  enim  Paulum 
per  biennium  a  Felice  Caesareae  in  vinculis  de- 
tentum  fuisse.  Verum  hoc  difficile  est  creditu. 
Sicenim  quadriennium  inlegrumegissetPaulus 
in  carcere,  nimirum  biennium  Ca?sarese,  et 
biennium  Romee.  Quare  alii  passim  censent , 
Paulum  anno  2.  Neronis,  quo  et  captus  est,  ex 
Juda?a  vinctum  missum  esse  Romam  ad  Nero- 
nem.  Quocirca  Baronius,  Lorinus  et  Scaliger 
biennium  hoc  inchoanta  Neronis  imperio.  Nam 
olim  a  Cumani  temporibus,  Felixa  Claudiolmp. 
in  eam  provinciam  missus  fueratpraeses.Verum 
hoc  generalius  videtur,  nec  satis  ad  proposi- 
tum.  Quare  magis  pertinenter  et  apposite  dice- 
inus,  biennium  hoc  inchoandum  a  praefectura 
Fclicis  in  Judaca  :  nam  ante  illud  prixfuerat  Tra- 
choniiidi,BataneaeetGaulanilidi :  Claudiusenim 
sub  finem  imperii  et  vitae,  Felicem  praefecit  Ju- 
dacae,  ut  dixi  vers.  10. 

Porro  OnuphriusinChronico,  censetFelicem 
a  Claudio  missum  esse  Praesidem  in  Judocam 
anno  Christi  52.  Paulum  vero  Hierosolymae  cap- 
tum  esse  anno  Christi  55.  qui  fuit  Claudii  l^.  et 
ultimus,  ac  biennio  captivum  apud  Felicem 
mansisse.  Ita  ut  anno  Christi  58.  a  Festo,  qui 
Felici  successit,  missus  sit  Romam.  Quae  sen- 
tcnlia  non  esl  incongrua,  nec  improbabilis.  Ex 
qua  colligas  Paulum  integro  quadriennio  fuisse 
in  carcere :  nam  post  hoc  biennium  missus  Ro- 
mam ,  ibidem  alterum  biennium  egit  in  carcere 
c.  28.  30.  Mirum  sane  videtur,  Deum  permis- 
sissePaulum  tanto  temporeclaudi,  et  ab  apos- 
tolatu  impediri.  Sed  per  passiones  honoratur 
Deus  magis,  quam  per  actiones,  praesertini  quia 


COMMENTARIA  1N  ACTA  APOSTOLOHUM.  Cop.  XXV.                                   S',1 

Paulus  \n  carccre  magis  et  ardentius,  quam  li-  verat,  accusaretur  apud  Neronem.  Sed  irapius 

ber  praedicabat  Christum  tam  litteris,  quam  vcr-  graliam  hominum  quam  quaerebat,  non  acqui- 

bis  etexhorlationibus,  ut  patebit  in  tinc  c.  28.  sivit :  nam  a  Judccis  accusatus,  vinctus  mi- 

Sed  hic  compulus  dissentit  ix  chronologia  et  co-  cst  ad  Neronem  ii  Pesto  succcssore,  ut  tlixi  v.  25. 

ordinatione   annorum  Pauli,  quam    consignat  Porro  bicin  Paulo  vcraestilla  aurea  Nazianzeni 

Baron.  et  alii,  egoque  in  Cbronotaxi  secutus  in  Sententiisgnome  :  Dies  addicm  te  transmiuit  > 

sum.  Quare  prius  quod  dixi  verius  est.  levissimeque  volvitur  :  constantis  autem  kominis 

Volkns    autem    giutiam   pr.estahe  ,  ]   xv.pirz;  senlentia  sempiternum  diem  liabct.  Et  illa  ibidem  : 

/«TaQirtcii,  id  est  gralamrcm  facere,  wlgraliam  Ut  incus  maxima  ictus  non  perlimcscit ,  sic  viens 

inire.  Ita  Vatabl.  ne  scilicet  a  Judaeis ,  quos  vexa-  sapiens  omne  detrimentum  extrudit. 

CAPUT  VIGESIMUMQUINTUM. 

SYNOPSIS    CAPITIS. 

Jud^is  poscentibus  Festus  rogat  Paulum  num  causam  dicere  velit  Hierosolymis. 

ILLE  NEGAT  ET  ROMAM  AD  CjESAREM  APPELLAT.  FESTUS  PRIUSQUAM  AD  CESAREM  PaU- 
LUM  MITTAT,  ROGAT  AGRIPPAM  REGEM  UT  EUM  AUDIAT  ,  ET  QUID  DE  EO  FACIENDUM  SIT 
SUGGERAT. 

1  .jSSE^Sps&gS&jfESTUS  er8°  cum  ven'sse^  m  provinciam  ,  post  triduum  ascendit  Hierosoly- 
(mam  a  Gesarea.  2.  Adieruntque  eum  principes  sacerdotum ,  et  pritni 
'Judaeorum ,  adversus  Paulum :  et  rogabant  eum.  3.  Postulantes  gratiam 
ladversus  eum  ,  ut  juberet  perduci  eum  in  Jerusalem  ;  insidias  tendentes  ut 
sinterficerent  eum  in  via.  4.  Festus  autem  respondit,  servari  Paulum  in 
[.Caesarea :  se  autem  maturius  profecturum.  5.  Qui  ergo  in  vobis  ( ait ) 
potentes  sunt,  descendentes  simul,  si  quod  est  in  viro  crimen ,  accusent 
cum.  G.  Demoratus  autem  inter  eos  dies  nonamplius  quam  octo  aut  decem  ,  decendit  Ceesaream  , 
ct  altera  die  scdit  pro  tribunali ,  et  jussit  Paulum  adduci.  7.  Qui  cum  perductus  esset ,  circum- 
stcterunt  eum  ,  qui  ab  Hierosolyma  descenderanl  Judaei ,  multas  et  graves  causas  objicientes, 
quas  non  poterant  probare.  8.  Paulo  rationem  reddenle  :  Quoniam  neque  in  legem  Judaeorum  , 
nequc  in  templum ,  neque  in  Csesarem  quidquam  peccavi.  9.  Festus  autem  volens  gratiam 
praestare  Judaeis  ,  respondens  Panlo  ,  dixit :  Vis  Hierosolymam  ascendere ,  et  ibi  de  his  judicari 
apud  me  ?  10.  Dixit  autem  Paulus :  Ad  tribunal  Caesaris  sto ,  ibi  me  oportet  judicari.  Judaeis 
non  nocui ,  sicut  tu  melius  nosti.  1 1 .  Si  enim  nocui ,  aut  dignum  morte  aliquid  feci ,  non  recuso 
mori :  si  vero  nihil  est  eorum  ,  qtiae  hi  accusant  me ,  nemo  potest  me  illis  donare.  Caesarcm 
apoello.  12.  Tunc  Feslus  cum  Concilio  locutus,  respondit:  Caesarem  appellasti :  ad  Caesarem 
ibis.  13.  Etcum  dies  aliquot  transacti  essent,  Agrippa  rex  et  Bernice  descenderunt  Caesaream 
ad  salutandum  Festum.  14.  Et  cum  dies  plures  ibi  demorarentur,  Festus  regi  indicavit  dc 
Paulo ,  dicens :  Vir  quidam  est  derelictus  a  Felice  vinctus ,  1 5.  de quo ,  cum  essem  Hierosolymis , 
adierunt  me  principes  sacerdotum,  et  seniores  Judaeorum,  postulantes  adversus  illum  damna- 
lionem.  16.  Ad  qtios  respondi :  Quia  non  est  Romanis  consuetudo  damnare  aliqucm  hominem , 
prius  quam  is  qui  accusalur ,  praesentes  habeat  accusatores ,  locumque  defendendi  accipiat  ad 
abluenda  crimina.  17.  Cum  ergo  huc  convenissent ,  sine  ulla  dilatione,  sequenti  die  sedens  pro 
tribunali ,  jussi  adduci  virum.  18.  De  quo,  cum  stetissent  accusatores ,  nullam  causam  defe- 
rebant,  de  quibus  ego  suspicabar  malum :  19.  quaestiones  vero  quasdam  de  sua  superstilione 
babebant  adversus  eum  ,  et  de  quodam  Jesu  defuncto  ,  quem  affirmabat  Paulus  vivere. 
20.  Haesitans  autem  ego  de  bujusmodi  quaestione  dicebam,  si  vellet  ire  Hierosolymam ,  et  ibi 
judicari  de  istis.  21 .  Paulo  autem  appellantc  ut  servaretur  ad  Augusti  coguitionem  ,  jussi  servai  i 
eura ,  donec  mittam  eum  ad  Caesarem.  22.  Agrippa  autem  dixit  ad  Feslum :  Volebam  et  ipsc 
homincm  audire.  Cras,  inquit,  audies  eum.  23.  Altera  autem  die,  cum  venisset  Agrippa,  et 
Bernice  ,  cum  multa  ambitione ,  et  introissent  in  auditorium  cum  Tribunis  ,  et  viris  principalibus 
civitatis ,  jubente  Festo ,  adductus  est  Paulus.  24.  Et  dicit  Festus  :  Agrippa  rex ,  et  omnes  , 
qui  simul  adestis  nobiscum  viri,  videtis  hunc  ,  de  quo  omnis  multitudo  Judaeorum  intcrpellavit 
me  Hierosolymis ,  petentes  et  acclamantes  non  oportere  eum  vivere  amplius.  25.  Ego  vcro 


342 


COMMENTARIA  IN  ACTA  APOSTOLORUM    Cup.  XXV. 
compcri  nihil  dignum  morle  cum  admisisse.  Ipso  aulem  hoc  appellanle  ad  Augustum  ,  judicavi 
mittere.  2G.  De  quo  quid  certum  scribam  domino  ,  non  habeo.  Propter  quod  produxi  eum  ad 
vos ,  et  maxime  ad  te  Rcx  Agrippa ,  ut  inierrogatione  facta  habeam  quid  scribam.  27.  Sine 
ratione  enim  mihi  videtur  mittcre  vinctum  ,  ct  causas  ejus  non  significare. 


1.  Festus  ergo  cum  venisset  in  provinciam.  ] 
Tigur.  Feslus  ergo  suscepta  provincia,  puta  cura 
et  regimine  provinciae ,  nimirum  Judaeae.  ld  fecit 
adeundo  Caesaream  :  haec  enim  erat  caput  pro- 
vinciae,  si  spectas  Romanos;  sin  Judseos,  caput 
erat  Hierosolyma  :  unde  mox  eo  ascendit  Fes- 
tus. 

3.  Postulantesgratiam,]  non  justitiam :  hanc 
enim  in  tribunali,  coram  tribuno  et  Felice  ten- 
tarant  frustra,  Paulo  causae  suae  justitiam  et 
innocentiam  clare  ipsis  etiam  hostibus  demons- 
irante.  Rursum  postulant  gratiam ,  ut  scilicet 
Paulus  Caesarea,  quo  a  tribuno  ob  insidias,  Ju- 
daeorum  missus  erat,  remitteretur  Hierosoly- 
mam,  ut  ei  novas  insidiasstruerent.  Solet  enim 
a  pra?sidibus  et  principibus,  dum  primo  princi- 
palum  capessunt,  vel  inauguranlur,  peti  gra- 
tiam  quaepiam.  Judaei  bic  non  aliam  pelunt, 
quam  Pauli  necem.  Vide,  quanti  Paulum  aesti- 
nient  ,  puta  quantum  Judaismi  hostem,  et 
Chrislianismi  hyperaspistem,  ut,  cum  multa 
longe  majora,  et  publicum  bonum  spectantia 
petere  possint  et  debeant,  iis  omissis  unum 
Paulipetant  caput.  Ita  invidentes  gloriae  Pauli , 
nescientes  longe  magis  eam  celebrant.  Vere 
Nazianzenus  in  Monostichis  : 

Gratum  estinvideri  :  at  invidere  ingens  probrum. 

U.  Festus  autem  p.espondit  servari  Paulim 
in  Cesarea.  ]  Refutavil  Festus  pelitionem  Ju- 
daeorum  de  ^Paulo  Hierosolymam  accersendo; 
sivequia  ex  vultu,  voce  et  gestu  vidit  malevo- 
ientiam  Judaeorum  in  Paulum  :  sive  quia  audie- 
iat  de  insidiis  illi  a  Judaeis  structis  :  sive  quia 
iribunal  praesidiis  erat  Caesareae,  quo  proinde 
ipseproperabat. 

5.  Potentes  sunt,]  ad  conficiendum  iter.  q.  d. 
Qui  possunt  proficisci,  et  tantum  iter  (trium 
diaetarum)  peragere.  Aliter  Hugo  et  Vatabl. 
q.  d.  Qui  possunt  sine  rerum  suarum  incom- 
modo,  quibus  scilicet  commodum  est,  ire  Cac- 
saream.  Secundo,  potentes,  id  est  validi  ora- 
tores,  sive  accusatores  lingua  pollentes,  et  va- 
lidis  argumentis  armati  ad  Paulumaccusandum 
et  convincendum.  Hi  enim  vocantur  Swxzoi ,  ct 
boc  proprie  ad  rem  praesentem  facit, 

Si  quod  est  m  vmo  crimkn.  ]Pro  crimcn  gracce 
cst,  Sto^ov  ,  id  est  absurdum,  insolens,  inclccens  in- 
fame, 

7.  Graves  causas,  ]  atxi&jun^  id  est  crimina  ct 
criminationcs,  ita  Tigur.  Pagnin.  et  alii. 

9.  Vis  Hierosolymam  asce!sdei\e?]  Non  jubet, 
sed  rogat.  Impudens  enim  fuisset,  si  jussisset, 
et  abduxisset  illuc,  ubi  non  eral  redargutus, 
inquit  Chrysost.,  praesertim  quia  Paulus  erat  ci- 
vis  Romanus,  etstabat  Caesareae  ad  tribunal  Cae- 
saris  Romani :  nomen  enim  Romanum  in  reo 
vcneratur  proeses  Romanus,  ait  Hugo. 

Ad  trirunal  Oesaris  sto.]  q.  d.  Caesar  suum 
tiihunal,  quod  tu  nunc  ejus  vice  occupas,  6 
Feste  habet  hic  Caesareae ,  quasi  in  Melropoli  pro- 
vincias,  ibi  ergo  mc  judicari  oporlet,  non  Hiero- 
solymae.  Porro  Ccesares  nuncupali  sunt  Reges 
el  Imperatores  Romani,  iijulio  Caesare,  fjiii  pri- 


mus  Imperium  occupavit,  et  vocatus  est  Cctsar 
a  familia  fuit  enim  Caesarum  familia  Juliis  a^s- 
cita,  qui  ex  Julo  Ascanio  .fEneae  filio  descen- 
derunt ,   juxta  illud  Virgil.  /Eneid.  6. 

Julius  a  magno  demissum  nomen  Julo. 

Ccesar  autem  primitus  dictus  est,  vel  a  Caesiis 
oculis,  vel  a  Caesarie,  seu  capillis  cum  quibus 
natus  sit,  yel  a  caeso  matris  utero,  quos  idco 
caesones  dici,  el  auspicatius  nasci,  quam  eos 
qui  in  pedes  nascuntur  nsserit  Plinius  lib.  7.  c.  9. 
ideoque  Scipionem  Africanum  Seniorem  Ca?sa- 
rem  cognominatum  esse.  Spartianusvero  etSer- 
vius  aiunt,  primum  qui  Creswvocatus  sit,  fuisse 
Julii  Caesaris  avum ,  qui  in  Africa  elephantum 
interfecit :  elepbas  enim  lingua  Punica  vocaba- 
lur  C&sar.  Certe  Julius  Ceesar,  a  quo  propagata 
est  familia  et  nomenclatura  Cacsarum,  non  est 
natus  caeso  utero  materno,  habuit  enim  ipse 
matrem  Aurel.  quam  amisil  dum  in  Gallia  bel- 
lumgereret.Addeejusquoquepater  nuncupatus 
est  Casar  qui  praetura  functus  Pisis  obiit. 

Porro  ipseboc  nomen  propagavit  inposteros, 
ob  rerum  a  se  gestarum  splendorem  ct  gloriam 
quam  multi  seculi  sunt,  nemo  assecutus.  Ipse 
enim  omnem  Galliamquae  sallu  Pyrenaeo  ,  Alpi- 
busque,ac  RhodanoRhenoqueconiinetur,  novem 
annis  inprovinciae  formam  redegit.  Ipse  Germa- 
nos  transRhenum  babitantes,  primus  Romano- 
rum  ponte  fabricato  invadens,  subjugavit.  Ipse 
Britannos  antea  ignotos  devicit.  Ipse  in  Ilalki 
Picenum,  Umbriam,  Petruriam  occupavit.  Ipse 
validissimasPompeiicopias  quae  subtribuslega- 
tis,  M,  Petreo,S.  AfranioelM.  Varrone  in  Hispania 
erant,  invasit.  In  Macedonia  superavit  Pom- 
peium,  in  /Egypto  Ptolcmaeum ,  in  Ponlo  Pharna- 
cem,  in  Africa  Scipionem  et  Jubam,  in  Hispania 
Pompeii  filios,idque  cilissime,  inslar  fulminis 
omnia  pervadens  et  sternens,  ut  merito  hoc  sibi 
elogium  usurparit :  Vidi,  vcni,  vici.  Ipse  quin- 
quies  triumphavit ;  primum  de  Gallia,  poslea 
de  Alexandria  ;  lertio,  de  Ponto;  quarto,  de  Afri- 
ca  ;  quinlo  deHispania.Denique  ipsePompeium, 
Senatum,  Romam,  totumque  Imperium  primus 
subegitet  occupavit.  Porro  ipse  fuit  liberalissi- 
mus,  maxime  post  bos  triumphos  ;  iia  Suelon, 
in  ejus  vila.  Quocirca  Julius  Caesar  hisce  elogiis 
ii  nupero  Poeta  celebratur. 

Lux  Caisarum  et  pater. 
Romanus  Alexander,  terra;  Mars. 
Victor  orbe,  urhem  victricem  orbis  vicit, 
Ingratam  patriam  patriis  armis  puuiit. 
Eam  vicil  invitus  ,  qua  vixit  invita. 

Sane  vidctur  ipse  fuisse  nalurae,  ingenii, 
prudentiae,  fortitudinis  et  felicitatis  prodigium, 
adeoqueDeus  Romanam  aristocratiam  pereum 
in  monarcbiam  convertit,  ut  viam  sterneret 
Chrislo  supremoMonarchac  paulo  post  nascit.uro, 
ettotumorbem  jama  Julio  quasiinmonarchiam 
redactum,  per  S.  Pclrum  Romanum  pontificem, 
et  Constantinum  Romanum  Imp.  sihi  subjuga- 
turo. 

Vcrc  enim  dixit  Tacilus  1.  1.  Vnum  rcipub. 


COMMIiJSTARJA  IN  ACTA  APOSTOLORUM.  Cap.  XXV. 


rorpus  unlus  animo  rcgcndum  cst.  Et  Thucydidcs 
I.  6.  lnordinata  cst  res  plurium  principalus.  Et 
Homerusllliad.  2ctexeoArist.  lib.  12.  Mctaphys. 
Non  muttos  regnare  bonum ,  rcx  unicus  cslo.  Vc- 
rius  S.  Leo  serm.  1.  in  nalivit.  S.  Petri  et  Puuli : 
Cum duodecim  Aposloli,  inquit,  imbucudum  Evan- 
gelio  mundum ,  distribulis  sibi  terrarum  partibus 9 
susccpissent ,  beatissimus  Petrus  princcps  Aposto- 
lici  ordinis,  ad  arcem  Romani  destinalur  lmptrii, 
ut  lux  veritalis ,  qua  in  omnium  genlium  rcvela- 
batur  salutem ,  cfficacius  se  ab  ipso  capite  per  to- 
tum  mundi corpus effunderet : nimirum  sicut  idem 
ibidem  ait :  ut  tot  poputos  cito  pervios  haberct  prcc- 
dicatio  gcncratis  :  quos  unius  lcnerct  rcgimen  ci- 
vitatis. 

Im  me  or-ORTET  jemcari.  ]  Caule  dicit  Caesa- 
rece  se  debere  judicari,  non  autcm  Caesarcm  esse 
suum  judicem  ;  quia  proprius  Pauli  judex  el  gu- 
perior  crat  S.  Petrus;  sed  quia  cum  ncn  agnos- 
cebantJudoei  et  Romani  Genliles  ,  hinc  corain 
Romanis  prccsidibus  accusatus  a  Judreis  Paulus, 
coramcis  causamdieeredcbuit.RomanienimJu- 
tbeam  etJudaeos  sibi  subegcrant,  eisquc  domi- 
iKibanlur.  Adde ,  in  civilibus  Aposlolos  et  Ecclc- 
siasticos  ptimis  illis  Ecclesiae  lempoiibus,  de- 
buisse  parere  Magistratui  civili,  ut  insinuat 
Paulus  Rom.  13.  et  ibidem  expresse  doecl 
S.  Cbrys.  Tbeod.  Thcophyl.  el  S.  Thomas.  Nec- 
duni  eiiim  introducta  erat  cxcmptio  c!  immuni- 
las  F.cclesiastica,  qtiam  posterioribus  suxulis 
Ponlilices  el  Concilia  OEcumenica  sanxerunt , 
ac  rcgcs  principesque  Cbrisliani  approbaruntet 
conccssciunt.  Cum  enim  ipsi  sint  ovesetsubditi 
Pontilicum ,  non  decet  ut  ipsi  judiccnt  suos  Pas- 
torcs  ct  Superiorcs,  eliam  in  civilibus.  Verum 
tempore  Pauli  principes  erant  Gcntiles,  nou 
Chrisliani,  qai  nullo  modo  lulissenl  Apostolos  a 
sua  jurisdiciione  exiini.  Quocirca  eis  sponte  sc 
subjecerunt  Apostoli.ne  darent  iufulelibusscan- 
dalum,  ueve  principcs  contra  se  et  hdelescon- 
citarent.  Vide  Lcssium  lib.  2.  de  Just.  c.  33.  de 
tributis  et  vectiga!.  dubioft.  et  Kellurm  lib.  2.  de 
Romano  Poutif.  cap.  29. 

Deniquc  Paulus  vim  passus  a  Judacis,  licite 
imploravit  auxilium  Caesuris,  cum  aliudttibu- 
nal,  ci  rcnicdium  se  vitamquc  suam  luendi  non 
baberet,  utidocetS.  August.  epist.  50.  Paulum 
nnitatus  esl  S.  Athanasius,  qui  opprcssus  ab 
Arrianis,  imploravit  auxilium  Constanlii  Imp. 
Arriani.  In  Apologia  enim  ud  Constantium  sic 
ait,  Si  apudatios  uccusaluscssem,  ad  tuam  Ma- 
jestatem  provocarcm ,  sicut  Aposlolus  dixit  CcRsa- 
rem  Apello ,  et  cessatum  est  ab  insidiis  contra 
citm. 

Jm.ElS   NON     NOCUI,   SICUT    TU    MEI.IUS    NOSTI.  ] 

Mclius,  quam  ut  plenioris  cognilionis  causa 
oporteat  teire  Hierosolymam  ibiquemeamcau- 
sam  investigare,  meque  judicare.  Testatus  esl 
tibi  Lysias,  Felix,  aliique  meam  innocentiam. 
Tu  eamdem  ex  accusatione  Judaeorum  lurbu- 
lenta,  qua  nihil  probare  potuerunt,  meaque 
prudenti  et  vera  defensione  cognovisti ;  satergo 
cam  nosti. 

11.  Non  hecuso  moiu.  ]  Nota  sincerum  et  in- 
trepidum  Puuli  animum  et  vocem  :  adco  jus  ct 
trihunalnon  declinat,  m  si  quid  contra  id  pec- 
carit  poeiue  et  morti  ultro  se  offerat. 

Nf.mo  1-otEst  ue  ielis  donare.  ]  Tacite  pcrs- 
tnngit  Pra?sidem,  quod  nimis  in  gratiamJudaeo- 
rum  pendulus,  velit  Paulum  judicarc  Hieroso- 
I)ina3.  Hoc  enim  erat  eum  tradere  Judais :  tum 


quia  ipsi  Paulo  in  via  parubunt  insidias,  ut  palct 
v.  3.  luin  quia  Hierosolyuueconspii  anles  in  cum 
communi  studio,  toi  lantaque  contra  eum  mu- 
ehinati  fuissent,  utmanus  eorum  non  potuissct 
effugcrc. 

C^jsarem  AiTEi.LO.  ]  Syrus  piotectionem  Cazsa- 
ris  invoco.  Appellavil  Cajsarem  Paulus,  Primo, 
quianon  vitse  su.e,  sed  Ecclesiae  consulcbat , 
ailS.  August.  ej)ist.  58.  Secundo,  quia  eum  ut 
seditiosum  ,  et  Cajsaris  jura  tuibautem  accusa- 
rant  Jud-ci.  I  nde  S.  Cbrysos».  notatmiramPauli 
generosilatem ,  qua  apud  illum  quem  accusa- 
i^aturlgesisse,  judicari  vclit.  Tertio,  quiaoracu- 
lum  ix  Deo  aeceperat  c.  23.  vers.  11.  se  Roma 
cvangclizaiurum  :  bujus  ergo  occasionem  com- 
modam  captat  appellando  Caesarem ,  sciens  id 
Dcum  velleideoque  appellalionis  hujus  succes- 
sum  Deo  curac  et  cordifore.  Quarto,  quia  cxpe- 
rieniia  coniinua  didicerat  Paulus  se  in  Judaju 
nusquam  etnunquam  tutuni  fore,  ncc  Judaeo- 
ruminsidias  etmanus  evasuium  :  ergoRomr.m 
et  Caesarem  appellat.Quinto  ut  hac  appellatione 
Caesarem,  puta  Neronem  demereretur,  sibiquc 
ctCbristianis  conciliaref.autcerte,  si  ab  eo  dam- 
narelur  gloriose  ut  Martyr  Romue  in  orbis  tbea- 
tro  occumberet.  Nam,  ut  vere  ait  Dionys.  Hali- 
carn.  lib.  2.  Aut  vita  libera ,  aut  mors  glorios.i 
eligenda.  Potissijia  causa  fuit,  ad  vitandos  Ju- 
ckeorum  laqucos.  Prudenler  enim  S.  Gregorius 
Nazianz.  in  Sententiis  :  Sapiens ,  inquit,  vitat 
omnia  gravia  ac  periculosa,  aque  ac  naucterus 
lanpcstates.  ldem  ad  Bosphorium  epist.  Zi9.  vel 
juxla  ulios  15.  Demens  est ,  quibisad  eumdem  la- 
pidcm  impingit.  Et  Thucydides  lib.  1.  Incidias 
anlicipare  potius ,  quam  insidiantibus  conlra  insi- 
diari  oporict.  Et  Demosthenes  Philipp.  1.  Rerum 
occasiones  tarditatem  nostram  et  ignaviam  non 
exspectant.  Et  Seneca  :  Sapiens  nunquam  poten- 
tium  iras  provocat,  imo  declinat ,  non  aliter  quam 
in  navigando  proccllam.  Porro  Neronem  Poela 
nuper  hisce  coloribus  pinxit : 

Ilic  inler  privatos  optimus,  inter  principcs  pessimus  fuit. 

Kegno  diguus,  nisi  regnasset. 
Molles  illius  inores  in  dnris,  induruere  in  mollitie. 

Palrix  domiuus,  non  princeps  fuit. 
Domum  augustam  fecit ,  angustam  urbem. 

Patriam  incendit ,  ut  extingueret , 
Huic  defuit  exlincto  rogus  : 

Dcdiguatur  terra  tegere,  qui  terram  dedignatur 
tangere. 

12.  Tcxc  Festis  cum  concilio  (cum  suis  consul- 
toribus;  ita  Syrus)  locutis.]  q.  d.  Feslus  auditu 
accusationeJudoeorum  etdefensionePauli,  jussit 
eos  secedere,  ac  secreto  suos  conciliarios  con- 
suluit,  quid  in  hac  causa  facto  essetopus,  etan 
admittenda  esset  Pauli  appellatio  adCaesarcm, 
an  vero  rejicienda  :  si  cnim  Paulus  fuisset  sedi- 
tionuni  concilator,  utiaccusabant  Judaei,  debe- 
batillicoplccti,  nccmitti  ad  Caesarem,  utisanxe- 
runt  Jura  civilia.  Consiliarii  ergo  declararunt 
cum  non  esse  talem,  ac  proinde  appellationem 
r.dnhllendam  csse,  tumut  Paulo  appellanli,  ttini 
ut  Juda  is  qui  Pauluin  in  Judrea  vivum  viderc 
non  poterant,  aliqua  ralione  satisficret;  tum  ut 
Caesari  hic  appellationis  honos  aPraeside  tribue- 
relur,  eoque  ipse  profiteretur  Caesari  se  esse 
subjectum,  eumque  suum  esse  Superiorem  et 
judicem. 

C^saiiem  appfllasti,  An  C.esarem  nus.  ]  q.  d- 
Quaudo  quidcm  incuin  tiibunal  et  judicium  vi- 


m 


COMMENTARIA  1N  ACTA  APOSTOLORUM.  Cap.  XXV. 


deris  recusare  ab  eoque  ad  Cacsarem  appellas, 
ito  ad  Caesarem ,  ac  coram  eocausam  tuam  age. 
Videntur  enim  lirec  verba  Pnesidis  manere  ex 
animo  nonnihil  in  Paulum  concitato,  ct  subof- 
fenso,  quod  Paulus  praesidis  judicium  suspec- 
tum ,  et  nimis  in  Judaeos  propcnsum  hac  appcl- 
latione  arguere  videretur. 

Nota  hic  altum  mirtimque  Dci  consilium  et 
providentiam,  qno  Paulnmper  vincula,  crimi- 
naliones,  injuriasvexationesnontantum  Jndnco- 
rum,  sed  ct  judicum  direxit  Romam,  ut  cum 
S.  Petro  fundarct  Ecclesiam  Romanam,  eamque 
invito  Nerone  matriccm  caeterarum  constitue- 
ret.  praeclare  S.  Naz.  oral  1S.  dc  S.  Cyp.Divina,  in* 
quit,  sapientiamagnarum  rermnfundamentamulto 
anle  jacere,  ac  contraria  percontraria  procurai  e 
novit ,  ut  majorem  sui  admirationcm  morlatibus 
c.vcitet.  Exempla  dat  Joseph,  Mosen  el  Hebraeos. 
Ilcec  ille  (Deus)  inquit,  qui  Josephum  fralrum 
scelere  el  injuriavenalem,  in  Mgyplum  cluxit,  et 
in  semina  exploravit ,  et  in  frumenti  largitione  no- 
bilitavit,  et  per  insomnia  erudivit,  ut  in  extera  re- 
gione  fidem  et  auctoritalem  obtincret,  atque  aPhci- 
raone  honore  afftceretur,  paterque  maximarum 
illarum  copiarum  fieret,  propter  quas  Mgyplus 
cruciatur,  mare  scinditur,  panis  instar  pluvice 
funditur, solis  cursus  inliibetur,  promissa  lcrraper 
sortem  dislribuilur.  Ita  Paulus  hic  per  adversa 
cxtollituretglorificatur,  adeo  ut  perejus  vincula 
ipsius  fides,  virtus  et  gloria  in  aulaNeronis,om- 
nique  praetorio  celebrata  sit,  uti  ipse  asscril 
Philip.  1.  13. 

Moral.  idemNazianz.  ibidem  docet,  quod  Pau- 
lus  et  Sancti  sinlcosmopolitae  civesque  mundi, 
quia  patriam  non  habent  Judaeam,  nec  Jerusa- 
lcm  terreslrem  ,  sed  cceleslem  pro  qua  omnia 
acerba  mortemque  subeunt  alacrilcr.  S.  Cypria- 
nus,  inquit,  hortabatur  onines  fideles  in  perse- 
cutione  Decii  ad  constantiam  et  marlyrium, 
llanc  enim  negotialionem  omnium  prcestantissi- 
mam  esse,  qua  exiguisanguinis  preliocoelestereg- 
num  emiltitur ,ac brevia  el  fragida  bonacumsem- 
piterna  gloria  commntantur.  Vnam  cnim  magnis 
et  excelsis  viris  patriam  esse ,  nempe  Jerusalem  il- 
lam  quce  mente  pcrcipitur,noneas  quas  hicangus- 
tis  finibus  circumscriptas  esse ,  atque  ab  aliisaliis- 
que  hominibus  subinde  incolividemus  :  unum  item 
gcneris  splendorem  in  eo  consistere ,  ut  divinam 
imaginem  conscrvemus  ,  atque  cxemplar  nostrum 
imitemur.  Unum  porro  principatum  in  hoc  posi- 
tum  essc,  ut  adversus  improbum  illum  palmamob- 
tineamus,  ac  ne  in  iis  certaminibus  quce  pietatis 
causa  suscipiuntur ,  animos  noslros  frangi  et  cx- 
pugnari  sinamus,  ubivitium  cum  virtutc  confligit, 
et  fluxus  ac  fragilis  mundus  cum  firmo  et  stabili; 
et  acerbus  ac  trucutenlus  certaminis  prceses  cum 
fortibusathletis;  etBelial  adversus  Christum  acicm 
instruit :  ob  easque  causas  et  gladios  contcmnere, 
et  frigidum  ignem,  ac  fcras  quamlibet  immancs 
et  truculenlas ,  mites  exislimare  et.faniem  pro 
summis  deliciis  ducere ;  amicorum  autem  et  pro- 
pinquorum  lacrymas,  et  luctus  ac  gcmilus  cL  dia- 
boli  illecebram.viceque  ad  Deum  fercnlis  impedi- 
menta,  prceterire  suadebat.  Hcec  enim  virilium  et 
strenuarum  animarum  esse  gravisque  consilii  ac 
prudentis.  Atque  harum  rerum  propinquum  cxem- 
plum  ilie  ipseeral,  utpote  qui  omnia  pro  sterco- 
ribus  duxisset ,  ul  Christum  lucrarclur. 

13.  Acrippa  kex.  ]  Hic  Agrippa  non  fuit  senior 
illc,  qui  ab  angelo  percussus  iutcriiicap.  12.  sed 
ojus  filius,  fialcr  Drusillaeel  Rernicc?.  Agrjppa 


enim  scnior  habuit  duos  filios,  Drusuniet  Agrip- 
pam  juniorem;  ac  tres  filias,  Drusillam,  Rerni- 
ccm  et  Mariamncm;  ila  Josephus  lib.  18.  Antiq. 
cap.  7.  Agrippa  junior  ad  distinctionem  Senio- 
ris,  ab  Hebrreis  vocalur  Agrippina,  Hic  morientc 
patre  puer  eratRomae,  et  a  Claudio  Imp.  crea- 
tusestRexClialcitlis.  Deindetetlarchia  Philippi, 
puta  Trachonitis,  ei  adjecta  est  Judaea  vero 
mansit  sub  praesidibus  Romanis.  Quod  ergo 
Agrippa  mutavit  Judasorum  pontilicem ,  corum- 
que  sacris  se  immiscuit,  ut  scribit  Josephus,  id 
non  lam  jurequam  conniventia  praesidumRom. 
fecit,  quiid  ipsi  lamquam  religione  Judajo,  et 
Judaeae  rcgis  nepoti  ultro  promiserunt,  praeser- 
lim  quia  ditioAgrippae  censebatur  ad  Judaeam  et 
Juda:os  pertinere.  Porro  Agrippa  uterque  voca- 
tus  est,  in  gratiam  M.  Agrippae  qui  fuit  gener 
Augusli  Caesaris  :  ab  Augusto  enim  Herodes  Ast 
calonita,  qui  fuit  Agrippce  avus,  regnum  Judaeae 
acceperat.  Unde  Agrippa  senior  filiam  vocavit 
Drusillam,  ingraliam  Livire  uxorisAugusti,  quae 
Drusilla  cst  cognominata ,  ut  dixi  cap.  2Zi.  filium 
vero  Drusum,  in  gratiam  Drusi  filii  Liviae  ,  et 
fratris  Tiberii  Coesari.  Agrippa  enim  non  Hc- 
bra?um,sedRomanum  cstnomen,ita  diclum  ab 
a?gro  patu,  vel  ab  aegritudine  et  pedibus.  Audi 
Gellium  lib.  c  16.  Quorum  in  nascendo  non  ca- 
put,  sed  pedes  primi  extiterant,  qui  partus  dif- 
ficillimus  aegerrimusque  habelur,  Agrippae  ap- 
pellati,  ab  aegritudine  et  pedibus.  Confixos  au- 
lempuerosin  uteroVarro  dicit,  capite  infimo 
nixos,  sursum  pedibus  elatis  :  non  ut  hominis 
natura  est,  sed  ut  arboris(unde  et  homo  voca- 
tur  arbor  inversa.)  Nam  pedes  cruraque  arboris 
appellal  ramos;  caput,  stipem  atquecaudiccm. 
Quando  igitur  contra  naluram  forte  conversi 
pedes,  brachiis  plerumque  diduclis,  rclineri  so- 
lenl,  aegriusluncmuliereseniluntur.  Et  Plinius 
1.  7.  c.  8.  In  pedes ,  inquit,  procedere  nascentem, 
conlranaluram  cst :  quo  argumenlo  eos  appella- 
vere  Aggripas ,  ut  cegre  partos.  UndcetM.  Agrip- 
pa  multas  corporis  animiquc  aegritudines  ha- 
buit.  Nam  fuit  adversa  pedum  valctudine,  misera 
juventa,  excrcito  cevo  inter  arma  mortcsque  ad 
noxia  successu,  infelici  lerrct  slirpe  omni ,  scd 
per  ulrasque  Agrippinas  maximc  :  harum  enim 
una  genuitCaiumCaligulamCaesarem,  altera  Ne- 
ronem,  totidem  faccs  generis  humani.  Prceterea 
brevitate  cevi,  LI.  raplus  anno,  in  tormentis  adul- 
teriorum  conjugis,  socerique  prce  gravi  scrvitio, 
luisse  augurium  prceposleri  natalis  existimatur; 
ita  Plinius ;  et  Sueton.  in  Augusto  cap.  63. 64.  65. 
Pari  modomiser,  infelix  etinfaustus  fuit  uler- 
que  Herodes  Agrippa  :  sub  juniore  enim  gestum 
esi  bellum  Judaicum,  ac  eversa  Judaea  et  Hie- 
rosolyma  a  Tito.  Addit  Plinius  :  Neronem  quoque 
toto  principalu  suo  hostem  humani  generis,  pedibus 
genilum  parens  ejus  scribit  A grippinc.Ritu  naturce 
capile  hominem  gigni  mos  est ,  pedibus  effcrri. 

Nota  hic  idem  Herodum  ingeninm  et  officium 
in  judicandis  lidelibus  et  Christianis,  continua 
generatione  propagatum.  Primus  enim  Herodes 
Ascalonita  fuit  judex  et  carnifex  parvulorumin- 
nocentum,  futurus  et  Christi,  si  eum  nancisci 
potuisset.  Hujus  filius  Herodes  Anlipas  irrisor 
fuit  Christi,  etcarnifex  S.  Joannis  Baptislae.  Ne- 
pos  vero  Herodes  Agrippa  Senior,  fuit  judex  et 
incarceratorS.  Petri,  homicida  vero  S.  Jacobi. 
Abnepos,  puta  Agrippa  junior,  hic  quasi  judex 
1'uitS.  Pauli. 

J.t  lUr.Mci'.  ]  Iloc  noniinc  multae  fucre  illus- 


COMMENTARIA  IN  ACTA 

ires  feminse.  Prima,  Bcrnicefuit  uxor  Ptolemaci 
Lagi  primi  post  Alex;indrum  Magnum  rcgis  M- 
gypli ,  mater  Plolema'i  Philadclphi,  rara  mulier 
forma,  et  viro  dileciissima.  Secunda,  Bernicc 
fuit  filia  Pliiladelplii,  quaj  deinde  fratri  suo  Plo- 
Jenueo  Evergeli  nupsil,  cujus  crines  in  ccchun 
relali  pulantur  persuasione  Canonis  Mathemali- 
ci,dcquihus  elegiam  hahel  Calullus.  Terlia, 
fuil  Bcrnice  cclcbcrrima  apud  Griecos ,  a  qui- 
hus  vocata  est  Pherenice,  id  cst,  ferens  viclo- 
riam,  utpote  filia,  materet  soror  Olympionica- 
rum  ,  id  est,  eorum  qui  in  ludis  Olympicis  vic- 
toriam  et  palmam  tulerant,  tesle  Plinio  lih.  7. 
c.  UO.  Quarta  Bernice  fuit  lilia  Ilcrodis  Ascalo- 
nitaj,  quam  Augustus  C.rsnr  in  honorc  hahuit. 
Quinta,fuit  S.  Vcronica  (hacc  enim  in  Chronico 
L.  Dextri,  et  ah  aliis  vocatur  Bernice,  Bercnice, 
vel  Beronice)  quce  Christo  cunli  ad  crucem  su- 
darium  dedit  ad  sndorcm  extergcndum,  cui 
Chrislus  vultnm  suum  impressit ,  quod  Roma? 
in  hasilica  S.  Petri  magna  vcneralione  asserva- 
lur,el  quolannis  in  ccena  Domini  oslcndilur. 
Scxta ,  fnithaec  Hernice  Hcrodis  Agripp.x*  senio- 
ris  filia ,  et  junioris  soror ,  iia  dicta  a  proamita  , 
puta  a  Bernice  ,  Ilcrodis  Ascalonitoe  filia.  Porro 
Agrippse  juniori  hic  eam  jungit  I.ucas,  ut  sign:- 
licct  eam  non  tanlum  ipsius  fuissc  sororem  scd 
ct  concuhinam.  Fuit  enim  ipsn  ;  reque  ac  soror 
ejus  Drusilla  ,  iucontinens  et  suspccta  de  inceslu 
cum  fratrc :  undc  ila  scinviccm  diligehant,  ut 
semper  sociatiincederent,  uipatehitv.  23.  Ilinc 
et  Chrysost.  eam  vocal  uxorem  Agrippce :  quarc 
P,crnicc  ut  hanc  suspicionem  dilueret,  nupsit 
Polemoni  Cilicise,  vel  ut  volunt  aliiLucue  regi, 
quem  tamen  mox  ex  inicmperanlia  reliquit, 
unde  inccstam  eam  vocat  Juvenal.  salyra  6.  Bar- 
Oartts  inccstce  cledit  hunc  (adamanlcm)  Agrippa 
sorori.  Tacilus  autcm  lib.  1.  ct  2.  Histor.  doccl 
eam  placuisse  Vespasiano,etnihil  propius  fuisse 
quam  ut  nuheret  Tiio.  Audi  Josephum  lih.  20. 
Anliq.  c.  Porro  Bernice  post  Ucrodis  obilum,  qui 
idem  marilus  ejus  ct  palruus  fucrat  ,  aliquanlo 
tempore  in  viduitate  acto,  cum  spargerctur  rumor 
riim  fralre  cam  congrcdi ,  suasit  Polcmoni  rcgc 
Cilicice ,  ut  prius  circtimcisus  se  ducerct ,  rata  sic 
coarguluram  mcndacium.  Picc  rccusavit  Polemon, 
inducttts  maxime  mulieris  divitiis.  ld  tarnen  con- 
jugium  diuturnum  non  fuit,  propter  intemperan- 
tiam,  ut  fcrtur,  disccdcntc  ab  co  Bcrnice ;  qui  mox 
descrlus  ab  uxore,  ct  ipsc  Judaicce  religionis  de- 
sertor  factus  cst.  Addit  Josephus  de  Mariamne, 
fiJtera  sorore  Berniccs,  ejusdem  cum  ea  genii. 
Eodcmquc  lempore  cliam  Mariamne  dedignala 
Archclaum,  migravit  in  thalamum  Demetrii  primi 
intcr  Alcxandrinos  Judctos ,  Alabarchct  cx  quofi- 
lium  Agiippinttm  sttsccpit.  Eccc  cum  quam  im- 
puris  ct  incostis  Paulo  fuit  certamen,  ct  tamcn 
eos,  licet  jndices  suos,  vehementia  veritatis  et 
oraiionis  sua?  pcrculit  ct  ohstupcfecit,  ut  paie- 
hit  c.  seq.  v.  2/i.  et  27. 

Porro  Bernice,  si  Gra?cum  etymon  specirs 
idem  est  quod  e«oo;  vUr^  ,  id  esl,  gravitas  vel 
pondtts  victorict,  sive  gravisct ponderosa  victoria : 
Pherenice  vero  idem  est  quod  fcrcns  victoriuni. 
Macedones  enim  in  ssepe  commutant,  et  pro 
Phcrenice  dicunt  Bcrenicc.  Sin  Hehra^um  ctynion 
spectes,  Bcrnicc  idem  est  quod  puritas  inhocen- 
tice  :  11  bar  enim  est  purus  "p:  nalci  est  inno- 
censjha  Pagnin.  in  interpret.  nom.  Hehr.  IKtc 
elyma  el  significata  optime  conveniunt  S.  Vero- 
nica?  :  in  eajtei  is  vero,  ac  prsescrlim  nostra  hac, 

CIMiMI.     \    t.APIDB.     TOM.   X. 


APOSTOLORUM.  Cap.  XXV.  345 

significant  non  quales  fucrinl,  scd  quales  esse 
debuerint. 

An  samjtandum  Festum.  ]  Quasi  novum  pra3- 
sidem,  fcliceinei  adventum  in  provinciam  gra- 
tulaturi. 

15.     POSTCLANTES     ADVERSUS    IJ.LUJI   DAMNATIO- 

nem,  ]  3Uy)-;  ,  id  cst,  scntentiam ,  qua  damnarelur 
ad  mortem;  ila  Vatahl. 

1G.  Non  est  Romanisconsuetudo  ctc  ]  Eadem 
consuetudo  fuit  apud  alios  populos.  Esl  enim 
juris  naiurseel  gcntium,  ut  reus  accusalus  non 
damnelur,  nisi  prius  audiatur,  deturque  ei  lo- 
cus  apologia".  Undc  illud  :  audi  alleram  partem. 
Ita  Alexandcr,  lestc  Plutarcho  in  Apophtheg.  sc- 
dcns  pro  trihunali  judex  alteram  claudehat  au- 
rcm ,  ut  iniegrcm  servarct  rco  Refcrt  Ammianus 
lih.  18.  Delphidium  cum  Numerium  accusarel 
furti,ncc  id  prohare  posset,  eo  audacter  ne- 
gante,  exclamasse  :  Ecquis  florentisshne  Cctsar 
nocens  poterit  csse  ttsquam,  sinegasse  suffcceril? 
Cui  Julianus  :  Ecqttis  innoccns  esse  poterit  si  accu- 
sassc  sttfficiet?  Quocircajura  statuerunt  ut  reus, 
nisi  de  scelere  con\incalur  absolvalur.  Satius 
estenim  noccnlem  ahsolvere,  quam  innoccntem 
condemnarc,  fi.  de  pen.  1.  AOscnlem.  C.  de  accu- 
sat.  Qua  de  causa  litigantcs  astutiet  prudentes, 
m  lite  sc  reos  faciunl,  cl  hac  raiionesajpe  lilem 
ohtinent,  quam  alias  perdercnt :  facilius  enim 
cst  gererc  hellum  defensivum ,  quam  offcn- 
sivum;  sicul  facilius  est  urhcm  propugna- 
re,  quam  expugnare.  Accusalori  cnim  incum- 
hit  probatio  criminis,  reo  sufficit  ejusdem  ne- 
galio.  Unde  si  accusalor  dcficiat  in  prohatione, 
reus  hoc  ipso  ahsolvitur.  Viia  enim  innocenlise- 
mcl  erepta,  nunquam  restilui  potcst :  vita  vero 
nocenii  condonata,  quovis  icmporc  repcli  et 
auferri  potesl,  uti  ait  Theodoricus  Rcx  apud 
Cassiodorum  lib.  7.  episl.  1. 

D.UINAIIE    AMQUEM  ROIIINEU  ,  ]     et,"    u~u1uv:j ,    ad 

nccem  ct  inlcrilum,  ut  addunt  Gra?ca  el  Syrus. 
Unde  BihJia  Romana  recte  -b  donare  corrigunt, 
procoqueleguntri«7/uia?e.  Donareenim  aliquem 
ad  neccm,  ut  hahcnt  Groeca ,  idem  est  quod  dam- 
nare.  Porro  Lucas  ait  xxpitteScu  ,.  id  csl  donare, 
quia  Judaei  pclchant  gratiam  a  Festo  conlra 
Paulum,  ut  scilicel  is  sihi  donarctur  quasi  do- 
numad  morlem,  utait  Paulus  v.  3.  hocestdam- 
naretur  :  quo  satis  agnoscehant  inlirmitalem  et 
iniquitatem  sua?  causK,  scilicet  se  cupere  dam- 
nariPaulum  pergraliam  et  favorem.quem  reum 
mortis  agere  non  polcranl  per  justitiam. 

18.  Nullam  causam,  (nullum  delictum ,  nullum 
crimen)  dkeeiiebant. ]Ita  Syrus  :  hoc  cnim  sig- 
nificat  iiria.  Unde  noslcr  causam  hanc  expli- 
cans  suhdil:  nullam  causam  defcrebant  cle  qttibns 
cgo  suspicabar  malttm.  Quare  clarc  verlit  Pagni- 
nus,  nultttm  crimcn  intendebant  supcr  hisccrebus, 
cle  qttibtts  cgo  sttspicabar,  suspicahar  inquam,  eo 
(piod  vidercm  Judaeos  lam  ardenler  cum  accu- 
sarc  et  deposcere  ad  mortem. 

19.  De  sua  slterstitione.  ]  Ita  Tcslus,  quia 
Gentilis,  vocat  Jiuhrorum  rcligioncm.  Et  vero 
illajam  per  Christi  legem  ctreligionem  aholita, 
incipicbat  revera  esse  supcrslitio. 

20.  H.ESITANS  AUTEM  EGO  DE  IIUJLSMODI  QT.ES- 
TIONE    DICERAM,    SI    VEI.LET    1I\E   HlEItOSOLYMAM.  ] 

Mentitur  Festtts,  ul  suum  factuni  coleret :  nam 
nonoh  hasilalionem,  sed  in  gratiam  Judaorum 
volchat  eum  ducere  Hierosolyman:.  Et  ciim 
paulo  antc  vocarit  eam  snpcrstiiioncm,  quo- 
modod-  ea  hssitabat?  Lnde  Chrysos.  Si  hctst- 


5i6  COMMENTAMA  1N  ACTA  A 

(ans,  ir.qnil,  ci  anxitis  cs ,  cur  ir,  .Jcrusatem  tra- 
his?  sicdi.vit  adumbrans  suum peccaium. 

21.  Ad  Aidtsii  coG.\iTiONEM.]Nerohic  uli  alibi 
cuilibet  impcralor,  vocatur  Augustus,  ab  Octa- 
vio  Augusto,  qui  Julio  Caesari  successit,  sicut  a 
Julio  vocatur  Ccesar.  Octavius  enini  infans  voca- 
tus  est  Tburinus,  Postea,  inquit  Suetonius  in 
cjus  vita  c.  7.  C.  Ccesaris,  et  deincle  Augusti  cog- 
nomen  assumpsit  :  alterum  testamenlo  majoris 
avunculi,  altcrum  Munatii  Ptancisentcntia,  cum, 
<iuibusdam  censenlibus  Romuium  appellari  oporte- 
re,  quasi  et  ipsum  conditorem  urbis  prcevaluisse  ul 
Augustus  potius  vocaretur,  non  tantum  novo,  sed 
etiam  amptiore  cognomine;  qttod  loca  quoque  reli- 
giosa,  et  in  quibus  augurato  quid  consecratur , 
augusta  dicantur,  ab  auctu,  vet  ab  avium  gestu 
gustuve,  sicut  etiam  Ennius  docet  scribcns :  Augus- 
toauguriopostquaminclytaconditaRomaest.lnlev 
mulla  enim  prcesagia  imperii  et  felicitatis  Octa- 
vii  Augusti,  quae  recenset  Sueton.  in  ejus  vila 
cap.  9a.  et  seq.  aquila  ei  prandenti  panem  ra- 
puit,  et  illico  reddidit.  Rursum:  Aquita  tentorio 
ejus  supersedens,  duos  cervos  hinc  et  inde  infestan- 
tesafflixit,  et  ad  terram  dedit ,  notante  omni 
exercitu  futuram  quandoque  inter  cotlegas  dis- 
cordiam ,  qualis  secuta  esl ,  ac  exitum  prasagien- 
le,  ait  Sueton.  c.  96.  Nimirum  aquila  notabat  Au- 
gustum,qui  duos  cervos  id  est,  Lepidum  ct 
Antonium  in  triumviratu  collegas  debellavit, 
itaque  se  fecit  Monarcham. 

Ilinc  Augustus;  gnece  «6*?»$ ,  idem  est  quod 
venerandus ,  et  numinis  velut  majestate  qua- 
dam  colendus.  Est  enim  Rex  vel  Imperator, 
viva  Dei  in  terris  imago,  et  quasi  Deus  quidam 
terrenus.  Undeillud  tritum  :  Principes  fatodari. 
Ita  Virgil.  6.  JSneid.  canit  :  Augustus  Casar  di- 
vum  gcnus;  et  Servius  in  1.  h.  Georg.  Augustum, 
inquit,  idem  eslquodaugurioconsecratum,  abu- 
sive  nobile  et  MajeStatis  plenum.  Et  Statius  1.  k. 
Silyar.  2.  et  Ovid.  1.  Fastor. 

Sancta  vocant  augusta  Patrcs,  augusta  vocantur 
Tetnpta,  sacerdotum  rile  dicata  manu. 

Et  Cicerol.  3.  de  Natura  deorum,  de  diis  ait  : 
Ouos  auguste  omnes  sancteque  veneramur.  Abusi 
sunt  Genliles  hisce  elogiis  et  titulis,  cum  suos 
Iicges  et  Imperatores  vel  metu,  vel  adulatione 
pro  diis  habuerunt,  et  divinis  bonoribus  ut  sa- 
crittciis  coluerunt.  Unde  Virgilius  de  Octavio  Au- 
gusto  ecloga  1. 

Namqueerit  ille  milii  sempcr  deus,  illius  aram 
Saepe  tener  noslris  ab  ovibus  imbuet  agnus. 

Sanius  Christiani  Reges  et  lmpp.  Augustos 
nuncupant  et  venerantur,  quasi  divinitus  datos, 
et  religiosa  quadam  veneratione  humanatamen, 
non  divina,  ob  meritain  rempub.  observandos. 

22.  VOLEBAM  B.T   IPSE  HOMINEM  AUDIRE,  ]  CX  CU- 

riositate,  quae  ingens  videndi  et  audiendi  'n\i- 
ium, inAgrippadesideriumexacuerat.  Nonenim, 
inquit  Chrysost.,  nisi  concupivisset ,  quaisisset  au- 
dire,  neque  uxorem  ( sic  vocal  Bernicem  sororem 
et  concubinam  Agrippee )  sociam  fecisset  audi- 
tionis,  nisi  magna  de  itio  sensisset. 

23.  CUM  MULTA  AMBITIONEjfJCTaTias  ,   id  est  Cip- 

parentia,  ostentatione ,  pompa,  comitatu,  fastu  : 
faslus  hic  situs  erat  in  multa  famulorum  et  no- 
bilium  turba,  splendore  vestium,  diademate, 
Corona,  Sceptro,  aliisque  regalis  dignitatis  in- 
signibus,  incessu  pompatico,  etc,  Sic  Suidas : 
^«vratiz; ,  inquit,  ctti  to  ifuvjuM  iityov ,  scilicet ,  pro 
apparare,  pro  apparatll  ctosleniatione.  Arlaba- 


POSTOLOhUM.  Cap.  X\V. 

nus  Xerxi  dissu  adens  bellum  contra  GrsecOs  : 
Ut  procera,  inquit,  et  clata  animalia  fulminai 
Deus,nec  sinit  ostentare  5e(Graece  oitfl&fwr&te&xi 
ac  velul  de  se  spectaculum  praibere  :  parva  vcro 
ne  scalpit  quidem  aut  velticat ;  ita  Herodot.  in 
Polymnia.  Quocirca  sapienter  Isocrates  Para3- 
nesi  ad  Nicoclem  docet  principum  Majestatem 
et  custodiam  non  consistere  in  stipatorum  ar- 
mis,  sed  in  virtute  amicorum,  benevolentia  ci- 
vium,  et  prudenlia  principis;  et  addit  Plinius 
Panegyr.  Trajani  in  innocentia  :  Hanc  enim 
velut  arcem  inacccssam  et  inexpugnabite  muni- 
vientum,  munimenlo  non  egcre,frustraseterrore 
succingere,  qui  septus  charitate  non  fuerit :  armis 
cnim  armairritari.  Hic  impletur  illucl  de  Paulo 
oraculum  :  Ut  portet  nomen  meum  coram  gcntibus 
et  regibtts.  Actor.  9.  Vide  ,mquit  Chrys.,  quate 
attdiiorium  congrcgatur  Puulo ,  cum  viris  princi- 
palibus  civilatis.  Princeps  cnim  etRcx  slipatoribus 
suis  omnibus  congregatis  occurrunt ,  et  cum  ipsis 
Tribuni  et  primi  civitatis  affuerunt,  Pauli  enim 
nomen  et  fama  omnes  ad  eum  videndum  et  au- 
diendum  excivcrat,  et  sane  quosvis  alios  cxci- 
visset.  Unde  optabat  S.  August.  tria  viderc, 
t-imirum,  Paulummcathcdra  fulminantem,Ro- 
mam  in  florctriumphantem,Christumin  orne 
conversantem,  ulidixi  prcemio  in  S.  Paulum. 

In  AumTOniUM,  ih  prsetorii  aulam,  ubi  audic- 
bantur  etagobanturcausEeetlitescoramPra^sid) 
pro  tribunah  «edente.  In  illude  carcere  induci- 
tut  Paulus  vinctus,  sed  praeside,  rege,  totoquo 
confessu  celsior;  uti  audiemus  ex  ejus  orationc/ 
capite  sequ.  Nimirum  voluit  Deus ,  inquitChry- 
eOsiomiiS;  clientis  sui  in  tati  theatro  innocentiavi 
patefecere ,  totque  tamque  locupietibus  testimoniis 
testatam  facere.  Unde  mox  subdit  preeses  v.  25. 

25.  Ego  vero  comperi  nihil  dicnum  morte  eum 
admisisse.]  Comperi  lum  cx  lilieris  Lysiae.tum 
ex  testimonio  Felicis  anle  me  pivxsidis,  tum  ex 
accusatione  Judceorum  et  apologia  Pauli. 

Ipso  autem  hoc  ( id  est  ipsomet  Paulo ,  ut  patet 
CX  GreeCO  auToii  xzltoxnvJ)  appellantead  Augustum, 
judicavi  MiTTERE.]q.  cl.  Non  ex  meo  sensu  [ut- 
pote  qui  eum  innocentem  perspexi,  ideoque  li- 
berum  dimittendum  censeo)  sed  ex  ipsiusmet 
Pauli  appellatione  statui  eum  mittere  ad  Nero- 
nem,  proesertim  ne  Judaei  me  apud  eum  crimi- 
nentur,  quod  reum  icimiserim,  et  appellationem 
cognitionemquc  Caesaris  impeclierim. 

26.  De  quo  quid  certum  sciubam  Domino.  JNe* 
roni  Ceesari :  Ccesaris  enim  lituluseratDommfWj 
quemlamen  Augustus  Csesar  recusavit,  aitTer- 
lull.  Apolog.  cap  U\.  et  Dio  lib.  5&.  quia  occulto 
Dei  instinctu,  reipsa  quasi  pracsagiebat  instare 
ortum  Christi,  qui  futurus  erat  Rex  regum  et 
Dominus  dominanlium,  cujus  ipse  typus  tan- 
tum  erat  et  umbra.  Sic  Turcae  suum  imperato- 
remvccantMagnum  Dominum  ;  Tartari,  Persee, 
aliique  eumdem  vocant  Sultau,  id  est  Dominum. 
PorroImperatoresCbristianipinguntur  cum  glo- 
boin  manu,  cui  infixaestcrux,  quomodo  primo 
pictus  fuit  Justinianus  Imp.  tesle  Procopio,  et  ex 
eoSuida verbo  Justinianus.  Verum  noster  Gretse- 
rusl.  2.  deCrucec.  oh.  exGregoriaetGlycadocet, 
ante  Juslinianum  eo  modo  pictos  fuisse  Cons- 
tantinum,  Theodosium,  et  Eudoxiam  uxorem 
Valentiani  III.  Imp.  quo  significatur  imperato- 
rem  non  tam  orbis  esse  Dominum  (exiguam 
enim  orbis  partem  sibi  subjectam  habet)  quam 
lidem  crucemque  Cbristi  toto  orbe  propagare  et 
propugnare  debare,  / 


COMMENTARM  IN  AGTA  APOSTOLORUM.  Cap.  XXVI.  5/:7 

CAPUT  VIGESIMUM   SEXTUM. 

SYNOPSIS     CAPITIS. 

Paulus  e  vinculis  coram  Agrippa  et  Festo  ita  ardenter  perorat  de  sua  conversionf. 
AD  CHRISTUM  ,  PR/EDICATIONE  et  persecltionibls  Jud^orum  ,  ut  Festus  exclamet 
eum  insanire  ;  Agrippa  ,  In  modico  suades  me  fieri  Christianum.  Cli  Pallls  optare 
se  ait,  lt  ipse  omnesque  alditores  sibi  similes  fiant  ,  exceptis  vinculis.  agrippa 
pronuntiat  paullm  innocentem  ,  sed  quia  appellarat  ad  c/esarem  ,  ad  elm  esse 
mitteisdlm. 

Mystice,  Agrippa  Rex  Judjeusrepr.esentatmundum,  Berniceejusconcubina  car.nem  ; 

FESTUS,  QUIA  IDOLOLATRA  ,  DIABOLUM.  CLM  HIS  CONGREDITLR  PaLLLS,  ET  QLISQUE 
FIDELIS,  PRiESERTIM  PR^DICATOR.  Ill  PALLUM  EXAGITANT  ,  TENTANT  ET  JLDICANT. 
AGRIPPA  ,  ID  EST  MUNDUS  ,  CUM  F.JUSQUE  CONCIONES  IRRIDET  :  BeRNICE  ,  ID  EST  CARO 
CURIOSA  ,  EJUS  ASPECTU  ET  AUDITU  SE  PASCIT  :  FESTUS,  ID  EST  DEMON,  TENTAT  ELM  , 
INSANIRE  DICTITANS.  PALLLS  IIOS  OMNES  DESPICIT  ET  REFUTAT  ,  AB  EISQUE  LAUDEM 
INNOCENTLE  ET  VIRTUTIS  EXTORQLET. 

1  •  5e^^A^^^GRII'PA  ver0  au"  Paulum  ait:  Permillitur  tibi  loqui  pro  tcmetipso.  Tuuc 
pPaulus  exlenta  manuccepit  ralionem  reddere.  2.  De  omnibus,  quibus  accusor 
ra  Judaeis ,  Rcx  Agrippa,  a?stimo  me  bcatum  ,  apud  le  cum  sim  defensurus 
)mc  hodic ,  3.  maxime  te  scicnte  omnia,  et  quae  apud  Judaeos  sunt  consuetu- 
^dines,  ct  qusesliones:  propter  quod  obsecro  paticnter  me  audias.  4.  El 
iquidem  vitam  meam  a  juventute,  quae  ab  initio  fuit  in  gente  mea  in  Hiero- 
solymis,  noverunt  omnes  Judsei  5.  praescientes  me  ab  initio  ( si  velint  testi- 
monium  perbibere )  quoniam  secundum  cerlissimam  sectam  nostrae  religionis  vixi  Pharisaeus. 
0.  Et  nunc  in  spe ,  quae  ad  pafrcs  noslros  repromissionis  facla  est  a  Deo  ,  sto  judicio  subjectus : 
7.  in  quam  duodccim  Tribus  nostrae ,  nocte  ac  die  deservicntcs,  sperant  devenire.  De  qua  spe 
accusor  a  Judaeis ,  Rcx.  8.  Quid  incredibile  judicatur  apud  vos,  si  Deus  mortuos  suscilal? 
9.  Et  ego  quidem  existimaveram  ,  me  adversus  nomen  Jesu  Nazarcni  dcbcre  multa  contraria 
agere ,  10.  quod  et  feci  Hierosolymis ,  et  multos  sanctorum  ego  in  carceribus  inclusi ,  a  prin- 
cipibus  sacerdotum  potestate  accepla  :  et  cum  occiderentur,  dcluli  sentenliam.  1 1 .  Et  per  omnes 
Synagogas  frequentcr  punicns  eos ,  compcllcbam  blasphemarc:  et  amplius  insaniens  in  eos, 
pcrsequebar  usque  in  extcras  civitates.  12.  In  quibus  dum  irem  Damascum  cum  potestate  et 
permissu  principum  sacerdolum  ,  13.  die  mcdia  in  via  vidi,Rex,  de  coelo  supra  splendorem 
solis  circumfulsissc  me  lumen  ,  et  eos  qui  meeum  simul  erant.  14.  Omnesque  nos  cum  decidis- 
scmus  in  tcrram ,  audivi  vocera  loquentem  mihi  Hebraica  lingua :  Saule ,  Saule  ,  quid  me  per- 
scqueris  ?  durum  est  tibi  contra  stimulum  calcitrare.  15.  Ego  autem  dixi:  Quis  es  Domine  ? 
Dominus  autem  dixit:  Ego  sum  Jesus,  quem  tu  persequeris.  16.  Sed  exurge ,  et  sla  super 
pedes  tuos :  ad  hoc  cnim  apparui  tibi ,  ut  constituam  te  ministrum  et  leslem  eorum  quae  vidisti , 
ct  eorum  quibus  apparebo  tibi ,  1 7.  cripiens  te  de  populo  ,  et  Gcntibus,  in  quas  nunc  ego  millo 
le.  18.  Aperirc  oculos  corum  ,  ul  convertantur  a  tenebris  ad  lucem  ,  et  de  potestate  Satanse  ad 
Dcum  ,iit  accipiant  remissionem  peccatorum  ,  ct  sortem  intcr  sanctos,  per  fidem  quae  est  in  me. 
19.  Unde  Rex  Agrippa,non  fui  incrcdulus  coelesti  visioni :  20.  sed  his ,  qui  sunt  Damasci 
primum  ,  et  Hierosolymis  ,  et  in  omnem  rcgionem  Judaeae ,  et  Genlibus  annuntiabam  ,  ut  pceni- 
tcntiam  agorenl,  ct  converlercntur  ad  Dcum ,  digna  pcenitentiae  opera  facientes.  21.  Hac  ex 
causa  nie  Jndaei ,  cum  esscm  in  tcmplo  ,  comprchensum  lcntabanl  intcrficerc.  22.  Auxilio  aulem 
adjutus  Dci ,  usquc  in  liodiernum  diem  sto,  lcstificans  minori  atque  majori ,  nihil  extra  dicens 
quam  ca  qua?  Prophetae  locuti  sunt  futura  essc  ,  et  Moyses,  23.  si  passibilis  Chrislus,  si  primu> 
ex  resurrectione  mortuorum,  lumen  annuntiaturus  est  populo  ct  Gcntibus.  24.  Haec  loquenU- 
co ,  cl  rationcm  reddcntc  ,  Festus  magna  vocc  dixit:  Insanis  Paule,  multae  tc  Iitlerae  ad  insaniam 
convcrtunt.  25.  Et  Paulus :  Non  insanio  (inquit)  optime  Fcste  ,  scd  vcritalis  ct  sobridaiiV 


;'|3  COMMENTARIA  IN  ACTA  APOSTOLORUM.  Cap.  XXVI. 

verba  loquor.  2G.  Scitenim  de  his  llex  ad  quom  et  constantcr  loquor:  latere  enim  eum  nihil 
horum  arbitror.  Neque  enim  in  angulo  quidquam  horum  gestum  est.  27.  Credis  Rex  Agrippa 
Prophetis ?  Scio  quia  credis.  28.  Agrippa  autcm  ad  Paulum  :  In  modico  suades  me  Christianum 
fieri.  29.  Et  Paulus :  Opto  apud  Deum,  et  in  modico  et  in  magno ,  non  tantum  te ,  sed  ctiam 
omnes  qui  audiunt,  hodic  fieri  tales  ,  qualis  et  cgo  sum,  exceptis  vinculis  his.  30.  Et  exurrexit 
Rex,  et  Praeses,  Bernice ,  et  qui  assidebant  eis.  31.  Et  cum  secessissent ,  loquebantur  ad 
invicem,  dicentes  :  Quia  nihil  morte  aut  vinculis  dignum  quid  fecit  homo  isle.  32.  Agrippa 
autem  Festo  dixii :  Dimitti  poterat  homo  hic  ,  si  non  appellasset  Coesarem. 


1.  TUKC    PAULUS  EXTENTA    MANU.  ]  NOn    VerSUS 

Agrippam,  quasihoc  signo  gratiasegerit Agrip- 
pae  de  data  sibi  ab  eo  loquendi  facultate,  ut 
vult  Cajelan.  sed  Primo,  more  oratorum  ex- 
tenta  manu  silentium  indicens,  ut  cx  Apuleio 
lib.  2.  de  Asino  aureo,  Persio  et  aliis  dixi  c.  12. 
Secundo,  in  signuni  libertatis  et  confidentiae, 
quod  innocentiae  suae  conscius,  non  dubitaret 
de  victoria  in  hac  sua  causa  et  lite.  Tertio,  in 
signum  auctoritatis,  quod  quasi  Apostolus, 
doctor  et  legatus  Christi  concionaturus  esset : 
unde  extenta  manu  loquitur,  quasi  potestatem 
habens. 

2.  jEstimo  me  beatum.]  Quia,  ut  ait  S.  Hieron. 
epist.  191.  Paulus  legerat  illud  Jesu  Sirach, 
Eccli.  25.  22.  Beatus  quiloquitur  in  aures  audien- 
tis;  et  noverat  tantum  oratoris  verba  proficere, 
quantum  judicis  providentia  cognovisset.  Vnde  et 
cgo  me  beatum  in  hoc  dumtaxal  negotio  judico , 
quod  apud  cruditas  aures  (tuas,  6  Pammachi) 
imperilm  iinguas  responsurus  sum.  Ex  adverso, 
ubi  auditus  non  esl ,  non  effundas  sermonem,  ait 
Eccles.  c.  32.  6.  Quocirca  Xenocrates  quemclam 
Mathematicae  ignarum,  a  sua  schola  ad  mathe- 
sin  ablegans  ait :  Apud  me  vellus  non  maceratur , 
scilicet  lana  rudis  non  statim  traditur  vestiario, 
sed  fulloni;  ita  Laert.  lib.  L\.  cap.  2.  Paulus  hic 
omnemsermonemconvertitadAgrippam,nonad 
Festum.  Primo,  quia  coram  Festo  jam  causam 
suam  egerat;  Secundo,  quia  Festus  ad  Agrippam 
Pauli  causam  rcjecerat,  eaque  de  causa  Paulum 
hic  in  conspcctum  eius  produxerat;  Tertio, 
quia  Agrippa  avirlus  "erat  audiendi  Paulum; 
Quarlo,  quia  Agrippa  erat  Judaeus  :  unde  me- 
lius  capiebat  litem  hanc  Pauli  cum  Judceis  de 
Jutlaismo ,  quam  Festus  Cenlilis;  Quinto,quia 
sperabat  Paulus  se  Agrippam  ad  Christum  con- 
versurum ,  demonstrando  ei  e  Mose  et  Prophciis 
Jesum  esse  Messiam  ,  erat.  enim  Agrippa  bonce 
indolis,  sedatre  mentis,  intelligens  et  prudens. 
Unde  et  Judaeis  bellum  contra  Romanos  omni 
ratione  dissuadere  conatus  est,  dictitans  illud 
fore  Tudaeis  ruinaeelexcidio,  uli  exitus  demons- 
travit;  ita  Josephus  I.  2.  Belli  c.  16. 

3.  Maxime  te  sciente  omnia.  ]  Maxime  cum 
sciam  te  scire  omnia  ,  scilicet  quae  ad  rem  prce- 
sentem  etlitigium  meum  cum  Judaeis  periinent. 
Captat  Paulus  benevolentiam  Agrippee,  non  ta- 
men  adulando,  ulifaciuntrabulae,  sed  vereeum 
laudando,  quia  lucrarieum  volebat:  quod  etex 
parteconsecutusest,  aitChrysost.  hom.  33.  inl. 
ad  Corinth. 

U.  Vitam,] ^iwnv,  id  est,  vita  actuset  mores,  puta 
ronversalionem  meam ,  ut  vertit  Syrus. 

In  Hierosolymis.]  Ergo  ibi  docentem  et  con- 
cionantem  Chrislum  vel  oculo  et  aure,  vel  fama 
oculisqueet  auribus  aliorum  videratet  audierat 
Paulus;  sed  nimius  zelator  Mosiset  legis  aures 
mentemque  illi  occluserat,  donec  illas  vi  resc- 


ravit  Christus,  prosternendo  eum  in  terram.ct 
iliccndo  Saule ,  Saule ,  quid  me  persequeris?  Ac- 
tor.  9. 

5.  PRjESCIENTES    ME    AC    INITIO,]    TrpoywciTxovTcj, 

id  est,  pr&cognoscenles  me,  qui  sciiicet  noveruut 
me;  et  mea  facta  antc  Christianismum. 

QUONIAM  SECUNDUM  CERTISSIMAM  SECTAM,  ]  axpi- 

Ge.gv.7viv,  id  est,  diligenlissimam ,  exactissimam, 
religiosissimam  ,  inter  Judasos,  talis  enim  erat 
secla  Pharisaeorum.  Aliler  Mariana  :  Erant,  in- 
quit,scptem  sectaePharisaeorum,  testeThalmud 
in  tract.  Sula.  Paulusex  hisce  septem  amplexus 
erat  optimam  et  perfectissimam.  Et  Arias :  Pau- 
lus,  inquit,  a  Gamaliele  edoctus  erat  in  domo 
Hillel;  quas  selectior  habebatur,  quam  domus 
Samai,  uli  patet  ex  libro  Misnaioth. 

6.  IN  SPE  QUyE  AD  PATRES  NOSTROS  REPROMISSIONIS 

facta  est,  q.  d.  Vocor  in  judicium  ob  fidem  et 
spem  salutis  assequendae  per  Christum  salvato- 
rcm,patribus  noslris  repromissum:  ac  proindu 
adco  non  recedo  ix  lege,  fide  et  spe  majorum, 
ut  illi  prorsus  insistam;  ac  propter  eam  lot 
lantaque  assidue  patiar.  Apologia  Pauli  est  effi- 
cax,  probat  enim  se  non  esse  seditiosum,  ncc 
apostalam  a  lege  et  fide  patrum,  quod  praedicet 
fidem  et  spem  in  Christum  quam  omnes  patres 
habuerunt,  per  eamque  salvati  sunt.  Secundo, 
et  aptius  per  metonymiam  spem  accipe  pro  ro 
sperata ,  puta  pro  justitia  et  salute  per  Christum 
parta  :  haec  enim  patribus  promissa  erat,  et  oh 
hanc  prredicatam  a  Judasis  accusabatur  Paulus. 
Unde  et  subdit : 

7.  In  quam  duodecim  tribus  nostr-e  nocte  ac 
dii:  (Grseca  addunt,  iv  i/.zzvux,  in  assiduitate ,  vel 
contenlione)  deservientes,  pulalatria  Deum  co- 
lenles,  adorantes  et  invocantes;  hoc  enim  est 
).«Tp£usvT£; :  Syrus  precibus  assiduis  vacantes,  spe- 
rant  devenire.  ]  Judsei  enim  sperabant  justitiam 
et  salutemper  Messiam,  sive  Christum  :  veruni 
negabant  eum  jarn  venisse,  essequeillum  quem 
praedicabat  Paulus  ;  sed  adhuc  exspectari,  esse- 
que  venturum.  Hinc  patet  spem  sumi  pro  re  et 
salute  sperata,  nec  enim  Judaei  sperabant  de- 
venire  in  spem,  utpote  quam  jam  habebant,et 
ex  qua  sperabant,  sed  in  ipsam  rem  speratam, 
puta  ad  salulem,  resurrectionemetbeatitudinem 
aeternam  :  in  hanc  enim  sperabant  devenire. 

8.  Quid  incredibile  judicatur  apud  vos,  si 
Deus  mortuos  suscitat?]  Probavit  Apostolus  re- 
surrectionem  Christi,  et  nostram  ex  testimonio 
Patrum ,  qui  omnes  illam  crediderunt  et  spera- 
runt:  nunc  eamdem  probat  exomnipotentiaDei 
q.  d.  Deus  est  Deus ,  id  est  omnipotens ,  ac  con- 
sequenler  Dominus  vilae  ct  mortis  :  ergo  credi- 
bile  est,  imo  certum,  eum  posse  mortuos  sus- 
citare.  Si  enim  potuithomines  cum  non  essent, 
ex  nihilo  creare,  cur  non  possit  eosdem  jam 

creatos,  et  per  mortem  dissolutos  redintegrare 
et  resuscitare  ? 


COMMENTARIA  IN  ACTA 

9.  El   EGO  QUDEM  EXISTIMAVEnAM,  "J  icoia  ip«j:u, 

id  cst,  niihi  ipsi  persuuseram ,  prorsusque  decreve- 
ram.  Ostendit  se  non  ex  levilate  a  judaismo 
transissead  Chrislianismum,  sed  illustratione  et 
vi  divina  immutatutn  et  adactum. 

10.  Multos  Sanctorum,]  mullos  Chrisliano- 
rum. 

ET  CUM  OCCIDERENTUR,  DETUI.I  SENTENTIAM,]la- 

lam  a  judicibus,  puta  a  principibus  sacerdotum : 
hanc  enim  ego  detuli  ad  Ofliciales  quorum  erat 
eam  cxcqui ,  et  Christianos  a  judicihus  damnalos 
occidere.  Hinc  videtur,plures  luncfuisseoccisos. 
Idem  patet  ex  Actor.  9.  1.  Saulus  aulem  adhuc 
spirans  minarum  el  cxdis.  Ouod  enim  aliqui  id 
ad  unum  S.  Slephanum  arctant  per  synecdo- 
chen,  violentum  videlur,  praeserlim  quia  Pau- 
lus  in  nece  Stephani  non  detulitsenteniiam,  ut- 
pote  qua3  tunc  uulla  fuit.  Occisus  est  enim  Sle- 
phanus;  non  per  sententiam  judicis,  sed  per 
furorem  populi.  Addit  Cajetan.  Paulum  senten- 
tiam  morlis  a  Judaeis  judicibus  lalam  in  Chris- 
tianos,  delulisse  ad  Pra.'sidem  Romanum,  ut  is 
oam  confnmaret,  sine  cujus  approhatione  rohur 
non  hahuisset,  atque  ah  eo  suhscriptam  retulis- 
se,  ut  executioni  mandarettir. 

Nota.  Pro  sententiam  giaece  est  ^ty»« ;  quod 
multa  significat,  nimirum  I'rimo,  computum  et 
rationem  q.  d.  Deluli  compulum  et  rationem 
damnatorum  occidendorum ,  v.  g.  tot  esse  oc- 
cidendos  gladio,  tot  strangulalione,  tot  suspen- 
dio,  ctc.  Secundo,  suffragium.  Unde  Syrus  ver- 
tit,  suffragabar  iis  qui  damnabanl  eos,  prohando, 
laudando,  et  exequendo  eorum  sententiam. 
Tertio,  calculum.  q.  d.  Cum  judicarenlur  et  oc- 
ciderentur.ego  interjudicesmeum  quoque  dedi 
calculum,  eoque  illos  damnavi.  Quarto,  Noster 
oplime  detuli scnlentiam,  scilicet  a  judicihus  ad 
execulores  :  Faulum  enim  non  fuisse  judicem , 
sed  judicum  adminislrum  ,  palet  Actor.  9. 1.  uhi 
dicitur  :  Saulus  autem  adhuc  spirans  minarum  et 
ca>dis  in  discipulos  Domini,  accessit  ad  principem 
sacerdotum,  el  pctiit  ab  eoepistolas  in  Damascum 
ad  Sytuigogas ,  ut  si  quos  invenissel  hujus  vict  vi- 
ros  ac  muliercs  ,  vinctos  pcrducerei  in  Jerusatem, 
judicandos  a  principihus  sacerdotum  et  po- 
puli. 

11.  Compellebam  blasphemare  , ]  cogeham  eos 
ncgare  Jesum,  utdicerent  Jesum  non  esse  Mes- 
siam,  sive  Christum,  sed  juste  a  pontificihus 
damnatum  el  crucifixum  :  hoc  enim  est  hlas- 
phemum,  utpotc  Chrislo  Deoque  injurium. 
Nota  hic  humilitatem  Pauli ,  qua  sua  scelera  pu- 
hlice  confitetur  ct  exaggerat. 

12.  Inouiuus,)  civitatihns  vel  operihus  insa- 
niae,  ait  Hugo.  Unde  Tagnin.  \ertit,  quarum  re- 
rum  studio. 

CUM     POTKSTATE    ET    PERMISSU.  ]    AIH    VCrtUnt , 

r.um  poteslate  et  commissione :  innponri  enim  signi- 
licat  non  tantum  permissionem  sed  et  curatio- 
nem,  procurationem,  commissionem.  Unde  1*1- 
-poTtos  est  curator,  lutor,  procurator,  vicarius, 
praefectus.qui  quid  cornmiltitur.  Noster  solerter 
vertit,  permissu,  ut  signilicet  missionem  hanc 
Ol  comrnissionem  Pauli  ad  persequendum  Chris- 
tianos,  fuisse  non  tam  a  principihus  et  judici- 
bus  sponte  demandatam,  quam  ab  ipso  Paulo 
sollicilatam,  procuratam,  et  pene  ah  invitis, 
vel  cerie  non  mittentibus,  sed  permiltentibus 
extortam,  quo  signilicatur  ingenszelus  et  ardor 
1'auli  pro  Judaismo  contra  Christum  et  Chris- 
tianos.  Llroque  ergo  sensu  crescit  oratio  Pauli. 


APOSTOLGi.lM.  Cap.  XXVI..  :,/ 

13.  StPRA  SPLLNDORESI  SOLIS  CIRCtMFULSISSK  MK 

lumen.  ]  Erat  ergohoclumeningenset  eximium, 
ulpote  referens  majeslatem  Christi,  ab  ejusque 
corporc  glorioso,  quod  solis  splendorem  longo 
superat  emanans.  Sic  de  stella  Magis  missa  i: 
Chi  isto  qui  est  lux  mundi ,  ut  eos  ad  se  evocaret 
canil  prudentius  in  hymno  Epiphan. 

Qucm  stella  qiix  solis  rotam 
Vincit  decore  ac  lumiue , 
Venisse  terris  nuntial , 
Cum  carne  lerrestri  Deum. 

Et  S.  Ignatius  epist.  ad  Ephesios,  dc  stella  hac 
ait  :  Stella  effulsit ,  exuperans  omnes  quotquot 
ante  fuerant :  lux  enim  illius  inenarrabilis  erat ,  et 
stuporem  incussit  omnibus  aspicienlibus  eam  rei 
novilas ,  omnia  autem  reliqua  astra  cum  sole  et 
tana ,  chorus  fuere  stetlce  ipsius;  ipsa  vero  claritatc 
cxupcrabat  omnes.  Haec  tanta  lux  Paulo,  et  Magis 
discussit  infidelitatis  et  errorum  tenebras,  ut 
per  eam  cernerent  Chrislum,  qui  est  via,  ve- 
i-itas  et  vita,  ac  verus  sol  mundi.  Unde  proba- 
hile  estquodnonnullicensent,  lumenhocfuisse 
orhiculare  instar  solis,  ut  quasi  globus  lucidus 
ambiret  Paulum.  Hoc  enim  innuit  -i  ciirumful- 
sisse,  scilicet  circumcirca  in  modum  circuli 
fulsisse.  Pi\xclare.  S.  Aug.  serm.  28.  deSanctis  : 
Dum  porlat ,  inquit,  Saulus  funereum  contrami- 
lites  Christi  gladium ,  fulmineum  de  cccto  accepit 
tcslimonium.  Dum  grassatur,  percutitur  :  dum 
ChristiSanctos  persequitur,  viotenlo  radio  coclestis 
luminis  caicatur.  Cactera  de  Pauli  conversione 
dixi  v.  9. 

\h.  Decidissemus  in  TEnRAM.  ]  Sed  ita  ut  comi- 
tes  Pauli  ilico  e  terra  surgerent,  starentque  at- 
toniti,  Paulusveroin  terra  poslratus  jaceret,  ut 
dixi  cap.  9. 

Hebraica  lingua.]  Unde  videlur  Paultis  hic 
non  hebraice,  scd  groece,  uti  loculus  erat  Lysicr 
cap.  21.  37.  vel  certe  Latine  esse  locutus.  Agehat 
cnim  causam  coram  Festo  Prscside  Romano,  et 
Latine  norat  Agrippa,  uipote  Roma1  a  puero 
versatus. 

16.  AD   IIOC    ENIM   APPARIT    TIBI.  ]    ErgO    POUUlS 

tunc  realiter  vidit  Christum  sibi  pr^sentem  et 
astanlern ,  idque  ad  hoc,  ut  ab  eo  edoctus  ct 
missus,  oculatus  posset  ejus  esse  testis. 

ET  EOnUM  QUIBUS  APPAREBO  TIBI.  ]  QuibtlS,  id  CSt, 

quorum  causa  ait  Sanchez;  Pagnin.  in  quibus. 
Hinc  liquet,  Christum  saepius  apparuisse  Paulo. 
multaque  ei  revelasse. 

19.  Non  Ftr  rNCBEDULus,  ]  axeftr.i,  insuasibilis . 
incredulus,  inobcdiens .,  sed  stalim  mihi  pcrsua- 
deri  permisi  fidem  in  Christum,  statim  credidi, 
statim  illi  obedivi. 

Coelesti  visioni.]  Graece  ox-rxeix,  quae  ait  OEcu- 
men.  est  pura  rei  inspectio,  quae  hominem  ex- 
cedit,  et  quam  qui  est  in  carne,  videre  nullo 
modo  potest,  nisi  coelitus  aperiantur  ei  oculi. 

22.  NiniL  extra  (id  est,  ut  vertit.  Pagnin.  nihH 

aliud)  DtCENS  QUAM  EA  QUjE  PnOPHET.E  LOCUTI  SUM 

futura  esse.  ]  Est  hoc  terlium  argumentun: 
apologiae  Pauli.  Primum  enim  fuit  ex  tcstimonio 
patrum.  v.  6.  Secundum,  ex  visione  Chrisli,  ocu 
los  et  mentem  illuminantis  v.  13.  Tertium  est 
hoc  loco  ex  oraculis  Prophetarum ,  qui  praedixe- 
runt  futura  de  Christo,  quae  Paulus  jam  facta 
praedicabat.  Nota.  Propheloe  proedixeruntChris- 
tum  venturum,  ac  novam  legem,  Ecclesiam  »t 
Sacramenta  sanciturum  :  quae  autem  et  qualia 
illafuluraessent,  nonexplicarunt,  sedinChristo 


ZbO  COMMENTAfllA  IN  ACTA 

decernendum,etPauloacAposiolisexplicandum 
reliquerunt.  Quare  evancscit  sophisma  KemniMi 
dum  sic  argutatur  :  Paulus  ait,  se  non  aliam. 
poenitentiam  praedicare,  quam  qune  a  Prophetis 
suo  oevo  praeriicata  fuerat.  llla  autem  non  erat 
Sacramcnium  :  Ergo  nec  ea  quce  a  Pauloin  lege 
nova  prtedicata  est,  est  Sacramcntum.  Major 
onim  in  rigorc  est  falsa  :  nam  Paulus  loquilur  in 
genere,  non  in  specie,  de  poenitentia  :  Poeniten- 
tia  enim  a  Prophetis  proedicata,  fuit  virtus  pce- 
nitcnlia  :  ix  Paulo  vero  praeriicata ,  fuit  virtus  et 
Sacramentum  poenitentiae;  quod  Prophetae  nou 
praedicarunt,  sed  proodixerunt  in  gencre ,  dum 
l>er  Christum  afferendam  remissionem  peccato- 
rum,  modumque  ea  condonanrii  sancienrium 
valicinali  sunt ,  quis  autem  ille  morius  in  parti- 
culari  futurusessct,  niniirum  per  Sacramcntuni 
poenitentia  a  Christo  instituendum  non  cdixc- 
runt,  sedChristo  edicenrium  resignarunt. 

23.  SiPASsiBiusCmusTUs.,]  Tditnonestcondi- 
tionale,  sed  assertivum,  per  hebraismum  signi- 
licans  quod.  q.  d.  Prophetse  pracdixerunt  quod 
Christus  futurus  esset  passibilis,  moreretur,  et 
priinus  a  morle  resurgeret,  ac  deinde  pereuni 
cieteri  Christiani,  ita  Lyran.  Hugo,  Dionys.  San- 
chez  et  alii.  Qaicl  mirum,  ait  S.  Gregor.  ho- 
mil.  26.  in  Evang.  si  ossa,  nervos  ,  carnem,  capii- 
tosque  reducat  ex  pulvere ,  qui  lignum,  friictus  3 
folia  in  magna  mole  arboris  ex  parvo  quotidie  se- 
mine  reslaurat. 

Lumen  (  veritatis  veraeque  religionis,  fidei  et 

SalUtis  )  ANNUNTIATURUS    EST    POPULO  JudaiSHlO  , 

f.t  gentibus.  ]  Hinc  Simeon  Christum  vocat  lu- 
men  ad  revelationem  Gentium,  et  gloriam  plebis 
lsrael,  Lucce  2.  32. 

24.  Insanis  Paule.  ]  Dixit  hocFestus,  tum  ob 
allitudincm  mysleriorum,  puta  passionisChris- 
li  filii  Dei  ot  resurrectionis ,  qu;u  ipsc,  utpolc 
liomo  Genlilis,  non  capicbat,  et  rielira  cense- 
bat :  tum  ob  visionemCbristi ,  et  lucis  lam  ful- 
gjdte  v.  13.  in  qua  eum  delirare  putabat :  tum 
ob  ardorem,  vim,  ct  impetum  dicentliinPaulo, 
qiii  tanlus  crat,  uivideretur  esseemotce  mentis. 
Vcrum  dicebat  Fesius  in  sensu,  non  suo,  scd 
mystico  :  cbrius  cnim  crat  Paulus  ct  insanus, 
non  mero,  sed  vero  ;  non  furore,  sed  amore  : 
amorenim  DeifaciebateumstuHum  et  insanum 
mundo.  Audi  S.  Bernarri.  tractat.  de  Natura  di- 
\ini  amoris  cap.  3.  Mirumne,  ait,  crat,  si  insa- 
rure  pronuntiabatur ,  qui  in  ipso  jnortis  periculo 
ipsos  judiccs  ,  a  quibus  pro  Chrislo  judicabalur, 
ad  Chrislum  convertere  nitebatur?  non  hanc  in- 
saniam  multcc  lillerm  in  eo  faciebant ,  sicul  dice- 
hat  Rex  veritalcm  inteUigens ,  scd  dissimnlans ;  sci 
Spiritus  sancti  cbrielas,  in  qua  et  inparvo,  et  h 
magno ,  similes  cos  sibi  facere  gesliebal  ,  qui  cttfll 
iudicabant.  Vidc  dicta  Actor.  2.  13. 

Nota.  Paulus  hic  in  multis  refcrt  Cbrislum. 
Christusvocatuscst  potatorvini,  ct  daemonium 
habere:  ila  Paulus  vocatur  hic  maniacus  et  in- 
sanus.  Christus  pubiice  riocuit,  iriqno  pontifici 
in  passione  respondit  Matth.  26.  55.  ita  Paulus 
ait  v.  26.  Latere  eum  nihil  hor um  arbitror  :  neque 
cnim  in  angulo  quidquam  horum  gestum  est. 

MuLTjE  TE  LITTER.E  AD   INSANIAM   CONVERTUNT.  ] 

Siudiosi  enim  et  litterali  nimislitteris  aririicti  fa- 
cile  in  melancholiam,  phrenesin  et  maniam  in- 
ciriunt.  QuinetAristot.  asserit,  nullum  magnum 
ingenium  sine  mixtura  demcniiae  fuisse.  Vide 
cum  in  Problem.  sect.  30.  ubi  docet  Platonem, 
Socratem.  Empcdoclem,  Poctas  ct  heroes  labo- 


A?OSTOLORLM.  Cap.  XXVI. 

rasse  mclancholia,  nonnullosetiam  mo.nia.  Por- 
ro  C£cumen.  Festus,  inquit,  dixit  licec  turbatus 
ac  indignatus,  quod  se  despici  crederct  ( eo  quod 
Paulusvultum  et  vocem  converteret  ad  Agrip- 
pam  ,  non  ari  Festum )  quod  regem  qui  tantopcre 
cupierat  illum  audire ,  ab  ilio,  adeo  prafractis 
oculis  conspici  cerneret,  quod  non  tam  purgare  ca- 
Uimniam  vidcretur,  quam  gloriaride  sua  doctrina 
vel  vita. 

Mor.  Nota,  mundus  sui  contcmplores,  viros- 
que  zelosos  et  divinos  ccnset  insanire,  vocatquo 
insanos.  Sic  Propheta  uncturus  Jchu  in  regcm, 
audiit  :  Quid  venit  iste  insanus  adte?  h.  Regum9. 
Sic  de  Christo  riicitur  :  Et  dum  audissent  sui,  exic- 
runt  tenere  eum,  dicentes ,  quia  in  furorem  ver- 
sus  est.  Marci  3.  21.  Sic  hotlic  viri  religiosi  et 
contcmplalivi  a  mundanis  babenlur  ludibrio  , 
ct  vocantur  falui :  sed  in  riie  judicii  suum  erro- 
rem  agnoscent,  scroque  dicent:  Nos  inscnsati 
vitam  iliorum  cestimabamus  Lnsaniam,  elc.  Ecce 
quomodo  computali  sunt  inlcr  filios  Dci,  ct  intcr 
Sanctos  sors  illorum  est.  Sap.  5.  h. 

25.  SEDVEBITATISETSOBniETATISVERnALOQUOn.] 

Primo,  q.  d.  Non  sum  ebrius  et  insanus,  sed 
sobrius,  sanae  mentis  et  veridious.  Sobrietas 
enim  hic  opponitur  insania3  et  furori ,  hic  enim 
facit  hominem  loqui  clamose  etturbulente  ins- 
lar  ebrii.  Secundo,  q.  d.  Vera  loquor,  idque 
moderate  et  sobrie,  non  nimis  ea  exaggerando, 
et  supra  veritatem  extollendo.  q.  d.  In  veritate 
praidicanda  modum  non  excedo.  SicPaulus  ail: 
Sive  mente  excedimus  ,  Deo  :  sive  sobrii  sumus ,  vo- 
bis,  2.  Cor.  5.  13.  Tcrtio,  q.  d.  Falsitas  abest  a 
diclis ,  petutantia  a  fictis ,  quce  duo  sunt  insanico 
propria,  ait  Glossa. 

27.  Credis  Rex  Agrippa  PnopnETis.  ]  q.  d.  Si 
credis  Prophetis,  uti  creriis,  quia  Judceus  es,  cr- 
go  crede  et  Chrislo,  iisque  quoe  ogo  de  Christo 
praeriico,  quiaeariem  rie  eo  pra^dixerunt  Prophe- 
taa  :  Est  in  hac  apostrophe  acer  slimulus,  quo 
pungit  Agrippam,  ut  creriat  in  Cbristum. 

28.  In  modico  suades,  me  Ciibistianum  fieri.  ] 
Primo.  q.  d.  Modicum  abest,  quin  suadeas  et 
persuarieas  mihiut  fiam  Chrislianus  ;  moriicone- 
goliopersuarieres  mihi  Christianismum.  Parum 
abcsl ,  quin  me  fcccris  Christianum ,  ait  Cyrillus 
Hierosol.  calechesi  17.  Cajelan.  Sanchezet  alii, 
quin  ot  Chrysost.  hom.  16.  acl  pop.  Sancli  cnim , 
iiifiuit,  in  pericuiis  non  considerant  quomodo  iis 
Uberentur,  scd  c/uomodo  persequentes  lucrentur. 
Unric  Gagncius  et.Salmeron  censent,  Agrippam 
occulte  fuissc  Cbristiaunm.  Verum  huic  sensui 
non  concordaLrccponsioPaiili  :  OploapiidDcum, 
ct  in  modico  ,  ct  in  magno,  ctc.  Unric  Chrysost. 
^ciisct  Paulum  non  saiis  assccutum  essc  mcn- 
temAgrippse;  quori  parumvirietur  credibile. 

Sccundo.  OEcumen.  q.  d.  Modico  tempore,  la- 
borc  ctsermone,  quo  mecum  locuius  cs,  suaries 
mc  fieri  Christianum,  ct  Vatabl.  et  Lyran.  q.  d. 
Ex  parte  el  modice  suades  me  fieri  Christianum; 
sed  perfecte  non  suadcs,  non  persuarics,  itt  t* 
6;ty,j,  sit  iriem  quori  <n  ohyov,  scilicet  x,-0V5L' /yi  **w» 
id  est,  per  modicum  tempus  et  sermonem.  Cui 
Paulus  congrue  opponit  :  Et  in  modico  et  in  mag- 
no.  q.  d.  Opto  te  non  tantum  cum  modico,  setl 
ctcum  magnotempore,  laboreetsermonemeo, 
fieri  Christjanum. 

Tertio,  et  genuine,  ■zbb6)lyr,>,u\  est,  in  modi-> 
co,  opponiturpro  «^o/iyot ,  ac  respondetHebrneo 
TWOZ  kimat,  id  est  moriice,  parum  ,  aliquantu- 
lnm  suades.  Cui  Paulus  congrue  opponil:  Et  in 


COMMENTARIA  in  acta  a 

modico  et  in  magno.  q.  d.  Noi>i?.nlum  modice  , 
sed  et  multum,  toto  corde  et  aQcctu  opto  sua- 
dcoque  l&  fieri  mei  similem  ,  puta  Chrislia- 
num :  nec  tantum  te,  scd  et  omncs  qui  me  au- 
diunt. 

Nota  hic  zelum  Pauli,  quo  Agrippam  regcm 
Juda:orum,  judiccm  suum  apud  quem  a  Jiulais 
accusabatur,  quod  Juda-os  a  Judaismo  ad  Cliris- 
lianismum  traduceret,  ad  cumdem  traducere 
ct  convertere  satagit:  sed  incestuosus  rex,  Ve- 
niens  cum  tanla  pompa  ct  fastu ,  parum  aplus 
erat  evangelio,  ejusque  contincntiae,  modesli.-e 
et  humi  litati,  unde  illico  surgens  Pauli  sermonem 
incidit  et  abrupit. 

29.    FlEIU  TALES,    QUALIS    ET   EGO   SUM.  ]    Pllta 

Christianos  imo  Apostolos  et  pra-cones  Christi, 
qualis  ego  sum.  Pneclare  S.  August.  tr.  8.  in 
cpist.  S.  Joannis  :  Audi ,  inquit,  ylposlotum  di- 
centcm  dcvisccribus  charitatis  :  Vellem  omncs  ho- 
mines  esse  sictil  meipsum.  Quomodo  volcbal  omncs? 
Mquales.  Ideo  cral  omnibus  supcrior ,  quia  chari- 
tale  oplabat  omncs  cequulcs. 

Exceptis  viivculis  uis.  ]  Ilinc  liquet,  Pauhmi 
vinculis  constriclum  et  onustum  perorassc  : 
niminim  vincula  pro  Christo  ei  animosnonmi- 
nuehant ,  sed  augebant,  unde  in  iis  exultare  et 
gloriari  solet.  Vide  ba>c  vincula  Pauli  mire  cele- 
hrantein  S.  Chrysost.  homil.  9.  inepisl.  ad  Epbe- 
sios  lom.  l\.  Sed  hanc  sapientiam  non  capicbat 
Agrippa  Rex  pompaticus:  idcoquc  Paulus  vin- 
cula  ab  illo  eximil  aitque,  E.zccptis  vinculis  liis. 
Capiebal  cam  S.  Ignutrus,  fumlator  Societalis 
nosti;e,  qui  proChristi  prrcdicaiione  incarccra- 
ius,muhis  ei  con  dolentihus,  respondit :  A'es- 
citis  quam  felix  ct  gloriosum  sit,  vinciri  pro  CHfis- 
to  ;  non  sunt  tot  compcdes  in  urbc ,  quinet  ego 
plures  ferre  proChristo  desiderem.  Quocircacon- 
tinua  expciientia  cdoctus,  dicebat  et  docebat, 
compendiosam  viam  ad  perfectionem  esse  desi- 


S5f 


POSTOLOP.LM.  Cap.  xxvir. 

derium  mulla  paliendi  pro  Christo  ;  ila  RibaJgo. 
in  cjus  Vila  1. 1.  c.  15. 

Vide  S.  Chrys^sl.  hic  homil.  52.  nbi  inter  alia 
extollit  Pauli  animos  ct  ignes ,  quod  haec  vincu- 
la  quibus  vinctus  erat  ut  malefactor ,  nihili  fe- 
cerit,  ideoquc  in  iisdem  toto  afTectu  incubuerii 
ad  converiendum  Agrjppam,  omnesquc  astan- 
tes.  Talis,  inquit,  est  anima  ccelesti  amore  subli- 
vi is  :  non  cum  ii  qui  fccdis  amoribus  capiuntur, 
nihil  pulant  vel  gtoriosum,  vel  pretiosum,  quam 
quod  ipsorum  concupiscentiis  servil ;  id  enim  solum 
gloriosum  ac  honcstum  putant,  ct  amasia  fit  eis 
omnia  :  mutto  magis  qui  tati  amore  flagrant,  ni- 
hiti  facittnt  pretiosa.  Si  atttem  non  consideramus 
ipia;  dicunlur,  Itattd  mirtim  est  ;  imperiti  enimsu- 
mus  htijasPhitosophitf.  Quienimigne  Christicaptus 
fucril ,  tatis  fit ,  quatis  esset  homo  solus  sttper  ter- 
ram  habilans;  adeo  nihit  cura;  ei  est  gloria  et 
ignominia  :  sed  qttcmadmodum  si  solus  nihil  cu- 
raret ,  ita  ct  talis  quoque  non  curarct.  Tenlatio- 
nes  atttcm  sic  contemnit ,  ac  flagetla  el  carceres  , 
qttasi  in  alieno  corporc  pateretur  :  vcl  qucmadmo- 
dttm  si  adamantinum  possideret  corpus.  Ea  autem 
qua  s'.tavia  sunt  in  Itac  vita,  ita  ridct ,  et  non  scn- 
tit ,  sicut  nos  vct  ipsi  mortui,  corpora  mortua. 
Tantum  autcm  abest,nc ab  affeclione  quadamca- 
piantttr,  quantttm  attrum  quod  igne  probatur ,  ii 
macuta  abscedit.  Et  sicut  muscce  in  medium  flam- 
may  incidunl ,  scd  fttgiunt  :  ita  ct  affcclioncs  illi^ 
accedcre  non  audcnl. 

32.  Dimitti  poteuat  iiomo  iiic,  si  non  appellas- 
sf.t  C^sareai.  ]  Imo  dimitii  poterat,  etiamsi  ap- 
pellasset,  quia  appellarat  coactus ,  et  appella- 
tione  sua  non  nisi  dimissionem  quserebat :  quare 
si  eam  pra^slitisset  prsses,  ultro  appellatione 
sua  ccssisset  Paulus.  Hoc  ergo  pra^texit  Rex, 
quia  Judsos  offendcre  nolebat  dimittcndo  Pau- 
lum,  sed  cis  gratificari  mittendo  eum  vinctuni 
ad  Casarem  ad  quem  appellarat. 


CAPUT  VIGESIMUMSEPTIMUM. 

SYINOPSJS  CAPITIS. 

PAULUS  llOMAM  DEDUCENDUS  Cl.N TUUIONI  TRADITUR  :  CrETAM  APPELLIT  :  PR/EDICIT  TEMPES- 
TATEM  ET  NAUFRAGIUM  ,  SED  AB  LO  VECTORLS  OMNES  ERIPIENDOS,  FOREQLE  SALVOS. 

t  autem  jiulicalum  est  navigarc  eum  in  Italiam  ,  et  tradi  Paulum  cum 
reliquis  custodiis  Centurioni  nomine  Julio  cohortis  Augustae.  2.  Ascen- 
dentes  navcm  Adrumetinam  ,  incipientes  navigare  circa  Asiae  loca,  sustuli- 
mtis,  perseverante  nobiscum  Aristarcho  Macedone  Thessalonicensi.  3.  Se- 
quenti  autem  die  devenimus  Sidonem.  Humane  autem  tractans  Julius 
Paulum  ,  pcrmisit  ad  amicos  ire ,  et  curam  sui  agere.  4.  Et  intle  cum 
suslulissemus  ,  subnavigavimus  Cyprum  ,  propterea  quod  essent  venti 
contrarii.  5.  Et  pclagus  Cilicia;  et  Pamphilia'  naviganles ,  venimus  Lystram  ,  qua?  est  Lyciae : 
G.  et  ibi  invcniens  Ccnlurio  navem  Alexandrinam  navigantem  in  Italiam  ,  transposuit  nos  in 
eam.  7.  Et  cum  multis  diebus  tardc  navigaremus,  et  vjv  devenissemus  contra  Gnidum  ,  prohi- 
hente  nos  vento  ,  adnavigavimus  Crcta?  juxta  Salmonen"  :  8.  et  vix  juxta  navigantes ,  venimus  in 
locum  quemdam  ,  qui  vocatur  Boni  portus,  cui  juxlr  erat  civilas  Thalassa.  9.  Multo  autem 
lcmpore  peracto  :  et  ctun  jam  non  esset  tuta  navigatio  ,  eo  quod  et  jejuuium  jam  praeteriisset , 
consolabalur  eos  Paulus,  10.  dicens  eis:  Viri,  ?ideo  quoniam  cum  injuria  et  multo  damno  , 
non  solum  oneris  et  uavis  ,  sed  etiam  animarum  nostrarum  ,  incipit  esse  navigatio.  1 1 .  Centurio 
aulcm  gubernatori  el  nauclero  niagis  crcdcbat ,  quam  bis  qute  u  Paulo  dicebantur.  12.  Et  cum 


352  COiMMENTAHIA  1N  ACTA  APOSTOLOflUM.  Cap.  XXVII. 

apltis  porlus  non  esset  ad  hyemandum  ,  plurimi  statuerunt  consilium  navigare  inde ,  si  quomodo 
possent,  devenientes  Phoenicem  ,  hyemare,  portum  Cretae  respicientem  ad  Africum  et  adCorum. 
13.  Aspirante  autem  Auslro,  sestimanles  propositum  se  tenere,  cum  sustulissent  de  Asson , 
legebant  Cretam.  14.  Non  post  mullum  aulem  misit  se  contra  ipsam  ventus  Typhonicus,  qui 
vocatur  Euroaquilo.  1 5.  Cumque  arrepta  esset  navis ,  et  non  posset  conari  in  venlum  ,  data  nave 
flalibus ,  fcrebamur.  1 6.  Tn  insulam  autcm  quamdam  decurrentes,  quee  vocatur  Cauda,  potuimus 
vix  obtinere  scapham.  17.  Qua  sublata  ,  adjutoris  utebanlur ,  accingentes  navem  ,  timentes  ne 
in  Syrlim  inciderent ,  summisso  vase  sic  fcrnbantur.  18.  Valida  aulem  nobis  lempestate  jactatis, 
sequenti  diejaclum  fecerunt:  19.  et  tertia  die  suis  manibus  armamenta  navis  projecerunl. 
20.  Neque  autem  sole ,  neque  sideribus  apparentibus  per  plurcs  dies :  et  tempestate  non  exigua 
imminentc  ,  jam  ablata  erat  spes  omnis  salulis  nostrae.  21 .  Et  cum  multa  jejunatio  fuisset,  tunc 
slans  Paulus  in  medio  corum  dixit :  Oportebat  quidem  ,  6  viri ,  audilo  me  ,  non  lollere  a  Creta  , 
lucrique  facere  injuriam  hanc  et  jacturam.  22.  Et  nunc  suadeo  vobis  bono  animo  esse  :  amissio 
enim  nullius  animae  erit  ex  vobis,  praelerquam  navis.  23.  Astitit  enim  mihi  hac  nocte  angelus 
Dei ,  cnjus  sum  ego  et  cui  descrvio.  24.  Dicens :  Ne  timeas  Paule  ,  Ca^ari  te  oportct  assisterc  ; 
c(  eccc  donavit  tibi  Deus  omnes  qui  navigantecum.  25.Propter  quod  bono  animo  cstote  viri :  crcdo 
enim  Deo ,  quia  sic  erit ,  quemadmodum  dictum  est  mihi.  26.  In  insulam  autem  quamdam 
oportet  nos  devenire.  27.  Sed  posteaquam  quartadecima  nox  supervenit,  naviganlibus  nobis  in 
Adria  circa  mediam  noctem,  suscipicabantur  nautae  apparere  sibi  aliquam  regionem.  28.  Qui  et 
summitlentes  bolidem  ,  invenerunt  passus  viginli :  et  pusillum  inde  separati ,  invenerunt  passus 
quindecim.  29.  Timentes  autem  ne  in  aspera  loca  incideremus ,  de  puppi  mittentes  anchoras 
quatuor  ,  optabantdiemfieri.  30.  Nautis  veroquaerentibus  fugerede  navi  ,cum  misissentscapham 
in  mare ,  sub  obtenlu  quasi  inciperent  a  prora  anchoras  extendere ,  31 .  dixit  Paulus  Centurioni , 
et  militibus.  Nisi  in  navi  manserint,  vos  salvi  fieri  non  potestis.  32.  Tunc  absciderunt  milites 
funes  scaphae,  et  passi  sunl  eam  excidere.  33.  Et  cum  lux  inciperet  fieri ,  rogabat  Paulus  omnes 
sumere  cibum  dicens.  Quarladecima  die  hodie  exspectanles  jcjuni  permanetis ,  nihil  accipientes. 
34.  Propter  quod  rogo  vos  accipere  cibum  pro  salute  vestra :  quia  nullius  vestrum  capillus  de 
capite  peribit.  35.  Et  cum  haec  dixisset,  sumens  panem ,  gratias  egit  Deo  in  conspectu  omnium  : 
ct  cum  frcgisset,  coepit  manducare.  36.  Animaequiores  autem  facti  omnes  et  ipsi  sumpserunt 
cibum,  37.  Eramus  vero  universae  animse  in  navi  ducentae  septuaginta  sex.  38.  Et  satiati  ciho 
ailcviabant  navem  ,  jactantes  triticum  in  mare.  39.  Cum  autem  dies  factus  esset ,  terram  non 
agnosccbant ,  sinum  vero  quemdam  considcrabant  habentem  littus,  in  quem  cogitabant,  si 
possent ,  ejicere  navem.  40.  Et  cum  anchoras  sustuIissent,committebant  se  mari,simul  laxantes 
juneturas  gubernaculorum  :  et  levato  artemone  secundum  aurae  flatum  tendebant  ad  litlus. 
41.  Et  cum  incidissemus  in  locum  dithalassum  ,  [impegerunt  navcm  :  et  prora  quidem  fixa 
manebat  imraobilis,  puppis  vero  solvebalur  a  vi  maris.  42.  Militum  autem  consilium  fuit  ut 
custodias  occiderent  ne  quis  cum  enarrasscl ,  eiTugeret.  43.  Cenlurio  aulem  volens  servare 
Paulum  ,  prohibuit  ficri :  jussilque  eos  ,  qui  possent  natare  ,  emittere  se  primos  ,  et  evadere  ,  et 
ad  terram  cxire  :  44,  et  caeteros  alios  in  tabulis  ferebant :  quosdam  super  ea,  quae  dc  navi  eran!- 
Bt  sic  faclum  csl ,  ul  omncs  animae  evaderent  ad  lerram. 

i.  tr  ai  ti;m  .jibicatijm  r,ST,  ]  ii  Praesjde  Festo ,  inquil,  plerasque  custodias  ,  rece\)lis  quidem  in 

qui  seculus  est  judicium  Agrippae  suique  conci-  manu  catenis,  audicbat.  Et  ff.  de  rerum  custodia 

lii.  UndeSyrus,  decrevilde  eo  Fcstus,  ut  mittere-  sancitur,  JSe  quis  receptam  custodiam  sine  causa 

tur  ad  Cresarem  in  Italiam.  Porro  missus  est  dimittat.  Et  alibi  :  5/  custodia ,  id  est  vinctus,  se 

PaulusRomam  nonsolus,  sedcum  sociis  ;  inter  interfecerit,    vel   prcecipitaverit,    mililis    culpan 

quos  cratLucas.  Unde  pro  navigare  eum,  grsecc  asscribitur.   Aliquando   vero  cuslodia  signilicat 

rst ,  «tio  «letv  ■rnj.iti,  id  efctj  navigare  nos  in  Italiam  :  ipsos  custodes  et  apparitorcs ,  ut  cum  vocantur 

Ita  Pagnin.  Tigur.  ct  alii.  Lucas  ergo  socius  et  acres  vel  \igiles  custodiae.  Ita  Cacsar  lib.  &.  de 

Achates  Pauli  parliceps  fnit  omnium  ejus  afllic-  Bello  Gallico :  ISeque  clam  transire  propter  custo- 

lionum,  easque  hic  utoculatus  testis  describit.  dias  Menapiorujn  possent.  Plautus  Cap.   Ila  vin- 

CuM   rkliquis;  [custodiis,  ]  idest  vinctis,  qui  culis  custodiisq.ie  circummunili  sumus.    Tacilus 

cuslodiebantur  in  carcere,   vel  custodia  :  hos  1. 1.  Acribus  namque  custodiis  domum  et  vias  sep- 

enim  signiflcat  Graecum  teajtfarxt  :  Custodia  enim  scrat  Livia.  Tibul.  Sed  pretium  si  grands  feras , 

non  tantum  carcerem,  sed  et  metonymice  ip-  custodiavictaest.  Catull.  Tuo  adventuyigilalcus- 

sos  incnrceratos,  sive  custoditos  sighificat.  Ita  lodia.  Virg.  9.  .Eneid.  ISoctem  custodia  ducit  in- 

Suelohius  in  Domiliauo  :  Nec  nisi secrcloet  solus,  somncm  ludo.  Porro  hi  vincti,  vel  ad  Caesareni. 


COAWENTAIUA  IN  ACTA 

ajque  utPaulus,  appellarantf;  vel  ob  criminum 
enormilatern,  aut  dillicultatcm  causoe,  aliaye 
ratione  ad  C.xsarcm  mittcndi  erant.  Vide  hic 
rursum  Paulmn  assimilari  Cbristo,  qui  cum 
iniquitatis  dcpulatus,  ct  inlcr  lalroncs  cruci- 

fixus  cst. 

Coiiortis  August.e.]  Inccrtum  cst,  unde  nac 
cohors  dicta  sit  Augusta.  Ilugo  ita  diclum  cen- 
set ,  quod  missa  csset  ab  Augusto  ;  Dionys.  quod 
a  Neronc  :  bic  enim  vocabatur  Auguslus,  quia 
Imperator.  Alii  quod  essctcobors  Impcraloria. 
Sic  enim  vocanlur  mililes  Augustalcs  apud  Ve- 
getium  lib.  2.  c.  7.  ceque  ac  Prcetoriani,  qui 
praetorem  stipant.  Alii  Augustce  id  cst  Impera- 
tricis,  coliortcm  bancfuisse  aut  ab  ca  dcnomi- 
natam  auluniant. 

2.  Navi.m  Adrumetjnam.  ]  Syrus,  quce  crat  cx 
Adrumclo  urbc,  et  fortc  ad  eamdem  redibat. 
Atlrumetum  urbs  est  in  Africa,  dc  qua  Plinius 
I.  6.  c.  3ft.  ct  illam  liicaccipit  S.  Hieron.  in  locis 
Hebr.  Verum  alii  accipiunl  urbem  iu  Asia  puta 
in  iEolide,  sivc  Mysia,  quam  Stephanus  I.  de 
Urbibus  vocat  Adramyttcum.  Perpcram  aliqui 
legunt  flumenfmam  explicantque  Bomam  tenden- 
tcm. 

Sustulimus  ,]  ancboras  ;  Pagnin.  solvimus, 
neia  fecimus.  Probabile  cst  naviin  lianc  solvisse 
e  Joppc  :  Joppe  enim  non  longc  aberat  Caesarea, 
unde  vinctus miltebatur  Paulus ;  ita  Mariana. 

Aristarcho  Macedoxe,  ]  ut  ille  in  Macedonia 
omnia  ,  quae  circa  Paulum  acta  erant  annuntia- 
I6t  j  ita  Chrysost.  Porro  Arislarchum  vocat 
Thessalonicenscm  urbcm,qui  erat  Macedopro- 
vincia  ;  Thcssalonica  enim  crat  urbs  in  provin- 
cia  Macedoniae. 

3.  HUMAXE  AUTEM  TRACTANS    JULIUS    PAULIU.  ] 

captus  eximia  Pauli  modestia,  sapientia  et  vir- 
tute. 

l\.  Sl  IBHAVIG  \V1\II  18  Cyprum.  ]  Id  cst  sub,  vcl  jux- 
la  Cyprum  navigavimus  ;  ita  Pagnin.  et  Tigur. 
non  enim  videntur  ingressi  Cyprum,  sed  man- 
sisse  in  mari.  Undc  et  scquilur  :  Et  pelagus  Ci- 
iicicv.  ct  Pamphilia  naiigantcs  venimus  Lystram. 

Propterea  qood  essent  ve.nti  contra.rh,  ]  ini- 
minentejam  hieme.  Paulus  cnim  sub  Pcntccos- 
tcnappulerat  Bierosolymam,  ut  dixi  c.  21.  17. 
moxcaplus  mullo  tcmporc  ,  quae  gcssit  hucus- 
que  narrata  suni ;  ut  proindc  jam  inslaret  hiems, 
idque  patet  cx  jcjunio,  de  quo  v.  9.  ita  S.  Chry- 
sost.  qui  et  addit  :  Iterum  tentationcs  t  iterum 
venti  contrarii.  Videper  omnia  vitam  sanctorum 
sic  contcxi.  Effugerant  tribunal,  et  faciunl  hau- 
fraglum,  acferunt  tempestatem.  Ita  Sanctislexi- 
uirliic  spinea  patientiae  corona,  utpariter  tcxa- 
tur  in  ca-lis  gemmeum  glori;c  diadema. 

5.  Lystram.  ]  Graeca ,  Syrus,  S.  Cbrysost.  Isi- 
dor.  Hugo.  Gagneius.  Vatabl.  ct  alii  legunt  i/v- 
ram  :  hac  enim  est  in  Lycia  ;  cum  Lystra  patria 
Timothei,  sit  in  Lycaonia.  Verum  Latina  Biblia, 
cdam  a  Romanis  emendata  constantcr  habent 
irstram.  Haec  enimlicet  sit  in  Lycaonia,  tamen 
quoqueesi  in  Lycia:  haec  enim generatim  sump- 
ia  Lycaoniam,  aliasque  rcgioncs  complectitur ; 
iia  Stephanuslib.  detrbibus. 

7.  Contra  Gnidum.]  Gnidus  est  urbs,  aut  pro- 
montorium  Asias  Cretea  objectum. 

8.  Et  mx  jixta  ( terram )  navigantes,  ]  idest, 
liltus  legentes. 

Talassa.  ]  Graeca  el  Svrus,  Lascva,  Gagncius 
;ui  esse  civitatem  in  littore  Crcta> ;  juxta  locum , 
qui  dicitur  Boni  portus.  Bonitascnim  portus  ur- 
Cor-Mt .    \  i  wmr.     tou.   \. 


APOSTOLOBUM.  Cap.  XWIL 

bcm  celebratet  locuplctat:  illumenim  ambiunt 

mercatores  et  nautae,  ut  merces  et  portoria  co 
inferant.  Quatuor  sunt  qme  dilant,  inquiunt 
Ilali,  et  exeis  Tiraqucllus,  it  porto  ,morlo ,  por- 
co,  horto.  Porlus  enim  dat  portoria  :  mortuus 
suasopcs  relinquit  beredibus  :  porcus  pingues- 
cit,  caroque  venditur,  hortus  dat  herbas  &. 
fruclus. 
9.  Clm  jam  non  essettuta  navicatio,  eoquou 

ET  JEJUMUM    JAM   Vli  IMEUIISSET.    ]  NOlinulli    CUIU 

Syro  et  OFxum.  pulanl  hoc  jcjunium  fuisse  Ju- 
dasorum  puta  mensc  seplimo  in  fcsto  Expiatio- 
nis,  q.  d.  Jarn  praeterierat  cequinoctiumautum- 
nale,  urgebatque  hiems,  quando  navigatio  est 
periculosa.  Mullis  id  confirmat  Sanclicz.  Primo, 
quia  jejunium  hoc  fuil  pubUcum  et  solcmnc  : 
tale  autcm  amid  Judaeos  eratin  die  Expiationis. 
Loquitur  cnim  Paulus,  ct  Lucas  cx  Paulo  Judaeis, 
quibus  plcna  crat  navis  Judaica.  Secundo,  quia 
post  equinoctium  aulumnalc  ingruunl  venli  et 
tempestates,  solctque  cssc  periculosanavigatio; 
unde  nauta)  metuere  solent  dicm  S.  Maitbasi. 
Tertio,  quia  in  solsticio  hiberno  stmtdiesal- 
cyonii  ct  scrcni,  nimirum  septem  dics  anlc  illud, 
el  lotidem  post,  lcste  Plinio  1.  10.  c.  32.  Vide 
Sanchez,  alii  tamcn  opinantun,  lioc  jejunium 
fuisse  ante  fcstum  tabcrnaculorum.  Alii  fuisse 
jejunium  dic  sexto  Marchesuan  idcst  Oclobris, 
inchoatum,  quod  Judaei  ad  aliquot  dies  protra- 
bcbant.  Ita  Mariana. 

Vcrum  alii  multi  accipiunt  jejunium  decimi 
mensis,  sivc  quatuor  tcmporum  in  Decembri. 
llludcnim  apud  Chrislianos  antiquissimum  est, 
utpotc  in  quo  solcbantordinari  Episcopi,  Sacer- 
dotes,  ct  Diaconi,  ut  palct  ex  Vitis  Pontificum. 
Post  hoc  cnim  urget  hiems  esique  pcriculosa 
navigalio.  Jampridem  enim  apud  Christianos 
cxoleverant  jejunia  ct  festa  Judaica,  et  pro  illis 
successerant  Christiana.  Lucas  enim  h;cc  vide- 
tur  scripsissc  Christianis  Cbristianc  :  scripsit 
cnim  2/4.  annis  post  Christum,  sive  post  pro- 
mulgatam  legem  novam,  Act.  2.  ita  Bcllarm. 
1.  2.  de  Bonis  opcr.  c.  19.  qui  hinc  probal  anti- 
quilatcm  jcjunii  qualuor  tcmporum.  Addc,  jcju- 
nium  hoc  Christianum  dccimi  mensis  quasi 
coincidisse  cum  jejunio  Judaico  ejusdcm  mcn- 
sis  :  Judoeis  enim  hoc  mense  indictum  fuissc  je- 
junium  palel  Zacbar.  8.  19.  Vide  ibi  dicta  ;  ila 
Baron.  Sic  Pentecosten  non  Judaicam,  scd  Chris- 
tianamnominat ,  imo  describit  Lucas  Actor.  2. 

1.  ctseq. 

Sanevcrius  videtur,  hicjejunium  non  Septem- 
bris,scdDcccmbrisintclligi;sivcJudaicum,illud 
accipias,  sivc  Cbristianum.  Primo,  quia  in  De- 
ccmbri  pcriculosissima  cst  navigatio  (  non  in 
Scptcmbri )  qualishoec  fuit,utpatet  ex  horribili 
cjus  naufragio,  ct  cx  praemonitione  S.  Pauli.  Se- 
cundo,  quiaS.  Chrysost.  tradit  S.  Paulum  multo 
post  Penlecoslen  lempore  profccium  Caesarea, 
ctipsa  fcrc  bicmc  in  Crciam  devenisse.  Tcrtio. 
nosterOctavius  Cajctar.us  inlsagoge  c.  20.  urgct 
illud  c.  1h.  27.  Bicnnio  autcm  cvplcto  accepit  suc- 
cessorem  Felix  Portium  Festum,  qui  paulo  post 
S.  Paulum  vinctum  misit  Bomam.  IIoc  cnim 
bicnnium  ab  initio  imperii  Ncronis  ordiendum 
■  censenl  Baron.  Lorinus  et  Scaliger :  Nero 
auicm  orsus  est  impcrium  S.  Wus  Octobris,  ut 
Seneca,  Suetonius  ctTaciius  tradunt.  Quarc  de 
Septembri  haec  Pauli  navigatio  accipi  nequit  : 
tunc  cnim  necdum  Nero  explcvcrat  biennium 
impcrii,  scd  illud  expleturus  erat  proximo  Oc- 


35&  COMMENTAIUA  1N  ACTA  AP 

lobri.  Verom  Iwec  ralio  non  plano  concludit  : 
nti  tlixi  c.  2.'i.  27.  natn,  vcrisimilius  alii  biennium 
boc  ordiuntur  a  profifectura  Felicis ,  quae  ccepit 
ante  Neroncm ,  sub  finem  Impcrii  Claudii.  Quar- 
to,  magis  nrgel ,  quod  (  uli  dicam  cap.  28.  16. ) 
mulii  traduntPaulum  Homam  appulisse  sero  ad« 
modum,  pula  die  scxta  Julii.  Ergo  serum  fuil 
boc  jejunium  ,  et  paulo  post  seculum  naufra- 
gium  ,  puta  in  Decembri.  Si  enim  fuissct  in  Sep- 
lembri,  utique  in  Januario,  ut  vult  Scaliger, 
bomam  appulisset.  Quocirca  videtur,  ait  nostcr 
Octavius  Paulus  in  Dccembri  Ccesarea  disccs- 
sisse,  ita  ut  hacc  ejus  navigatio  longaquein  mari 
jactatio  contigerit  proxime  sequenteJanuario  : 
tum  cnim  solentflare  venlinavigantibus  infes- 
ti,  ac  tardam  ,  molestam  elpericulosam  (  qualis 
fuithaec)  efficere  navigationem  :  ita  ut  naufra- 
gium  S.  Pauli  inciderit  in  Februarium  quando 
aere  est  frigus,  ob  quod  accensa  pyra  eum  nau- 
fragum  cum  sociis  rccrearunt  Melitenses.  Porro 
Melitce  biemavit  Paulus,  mansitque  tres  men- 
ses ,  ut  ait  S.  Lucas  :  quibus  explelis,  in  vere 
coepit  navigare.  Ver  enim,  tesle  Plinio  1. 2.  c.  hl. 
aperit  navigantibus  maria,  cujus  in  principio  Fa- 
vonii  kibcrnum  molliunt  coetum.  Videtur  autem 
Paulus  non  ineunte,  sed  adullo  vere,  sub  ini- 
lium  Maii  Melita  discessisse,  ita  utinnavigando 
Melita  Syracusas,  Syracusis  Rhegium ,  Rhegio 
Puteolos,  Puteolis  Romam,  mensem  et  amplius 
insumpserit.  Adde  tres  dies  Syracusis  ab  eoin- 
sumplos,  unum  Rhegii ,  septem  Puteolis,  sic 
ftet,  utRomam  appulerit  die  sexta  Julii  ;  quod 
revera  ita  contigisse,  Bedaetaliipassim  tradunt, 
uti  dicam  v.  lh. 

Haec  noster  Octavius  apposite,  cuiin  plerisque 
assentior,  excepto  exordio  navigationis,  quod 
ipse  Novembri  ,  vel  Decembri  assignat.  Nam 
nautoeet  navigantes  (qui  multihicerant,  scilicet 
276. )  non  solent  ordiri  navigationem  tam  longam 
in  Decembri ,  utpote  instante  hieme,  et  procellis 
in  mari  periculosis.  Quare  alii  verosimilius  cen- 
sent,  navemhanc  solvisse  Caesarea  sub  Septem- 
brem,  ut  ante  hyemem  posset  in  Italiam  appel- 
lere  :  sed  quia  ipsa  adversos  pene  continuo 
habuit  ventos,  hinc  sua  spe  frustrata ,  tarde  ad- 
modum  navigavit,  multosque  menses  in  mari 
insumpsit;  nec  Italiam  attigit,  sed  Melitae  hye- 
mavit.  Hoc  estenim  quoddiserte  deea  aitLucas 
hoc  c.  27.  h.  Subnavigavimus  Cyprum,  propterea 
quod  essent  venti  contrarii.  Et  v.  7.  Et  cum  multis 
dicbus  tarde  navigaremus ,  et  vix  devenissemus 
contra  Gnidum,  prohibentenos  venlo.  Deinde  sub- 
dit  v.  k.  Multo  autem  tempore  (puta  multis  men- 
sibus)  peracto ,  et  cum  non  esset  tuta  navigatio, 
eo  quod  et  jejunium  jam  prateriisset,e\.c.  ,  cum 
scilicet  jam  esset  Januarius  :  sub  finem  enim 
Januarii  videtur  sequens  Pauli  naufragium  con- 
tigisse,  itautex  eoevadens  Melitam,  in  ea  hye- 
marit,  haeseritque  tres  menses,  puta  toto  Fe- 
bruario,  Martio  et  Aprili :  ac  inde  ineunte  Maio 
Romam  versus  discesserit,  juxta  id  quod  ait  Lu- 
cas  c.  28. 11.  Post  menses  autemtres  navigavimus. 
Sic  enim  lente  navigans,  uti  ostendam  v.  12. 
Romam  pervenit  die  sexta  Julii,  quod  constanter 
veteres  affirmant. 

Consolaratur,  ]  !t»*»8i 3  idest hortabatur ,  sua~ 
debat;  Syrus,  consutebat ,  eoque  consolabatur 
eos  in  tam  lenta  molestaque,  seque  ac  pericu- 
losanavigatione.  Omniahaecsignificatvox  ■-xp-n-ju. 

10.  Video,]  non  tam  ex  aere  aliisque  naturae 
prognosticis  ,  quam  ex  spiritu  prophelico. 


OSTOLORUM.  Cap.  XXV! F. 

Injuma,]  quasi  dicat,  Iniqui  et  injurii  sumus, 
non  tantum  navi  et  mercibus,  carumqucdomi- 
nis ,  puta  mcrcatoribus ;  sedet  animabus,  id  est, 
vilis  nostris  :  haec  enim  pcrditionis  ct  mortis  pe- 
riculo  exponimus,  si  lcmpore  hiberno  ctimpoi- 
tnno  navigare  pcrgamus.  Minus  recte  aliqui  pcr 
injuriam  accipiunt  Dei  offensam,  et  peccata  a 
naulis  et  vcctoribus  commissa,  quasi  ex  iis  proe 
sagierit  Paulus  imminentem  ex  Dei  vindicta 
lempestatem. 

12.  Phoenickm.  ~\Phcenix haec  non  est  Phoenicia 
regioSyriae,  cujus  caput  est  Tyrus  et  Sidon  :  sed 
urbs  etportus  in  Creta  ad  australe  ejus  liltus.  Ita 
Ptolomaeus  lib.  3.  c.  ult.  qui  urbem  vocal  fo&tx», 
portum  foaixdOvra.  Et  sic  per  apposilionem  expli- 
cat  Lucas  subdens,  Porlum  Crelce  respicienlcm  ad 
Africum  et  ad  Corum.  Africus  enim  est  ventus 
parlim  Australis,  partim  Occidentalis ,  nimi- 
rummediusinterAustrumetOccidentem:  Corus 
vero  cst  Occidcntalis,  seu  lateralis  vergens  in 
Austrum,  de  quo  Juven.  satyr.  1/j. 

Alque  habitas  Coro  sernper  tolleudus  et  Austro. 

Porro  Africus  dictusest,  quia  flat  ab  Africa.  Unde 
alio  nomine  Libycus ,  Libs  ,  et  Notus  vocatur,  de 
quo  Horat.  1.  1.  Carm.  ode  1.  Luctantem  Icariis 
ftuctibus  Africum.  Et  Plinius  1.  18.  c.  oh.  Ex  ad- 
verso  Aquilonis  ab  Occasu  brumati  Africus  ftabit , 
quem  Grceci  Liba  vocant.  Hinc  turbidus  est  pro- 
cellosus ,  et  tempestates  ciet.  Unde  Africae  pro- 
cellae,  quasi  ab  Africo  vento  excitalae,  vocantur 
ab  Horatio  1.  3.  Car.  ode  19.  Idem  Ephod.  16. 

Ire;  pedes  quocumqueferunt,  quocumque  per  undas 
Notus  vocabit ,  aut  protervus  AIYicus. 

EtVirgil.  1.  jEneid. 

Una  Eurusque  Notusque  ruunt  creberque  procellis 
Africus  et  vaslos  volvunt  ad  litlora  lluctus. 

Hinc  et  Isaias  :  Turbines,  inquit,  ab  Africo  ve- 
nittnt ,  ita  ipse  c.  21.  1. 
HiEMARE.]In  Phcenice,portu  Cretae  jamdicto. 

13.  Cum  sustulissent  (scilicet  antennas et  an- 
choras,  hoc  est  solvissent)  de  Asson.  ]  Asson 
haec  non  est  illa  urbs  juxta  Troademde  qua  cap. 
20.  13.  sed  erat  urbs,  vel  locus  et  portus  Creta? 
ad  Septentrionem ;  ex  quo  solventes ,  et  Cretam 
praeterlegentes  versus  Occidentem,  ad  portum 
Phoenicem ,  qui  erat  ad  Meridiem ,  navigare  de- 
creverunt.  Ita  Baron. 

lfr.  MlSIT  SE  CONTRA  IPSAM  VENTUS  TYPIIONICUS, 

qui  vocatur  euroaquilo.]  Graece  su^ex>i38tov,  id  est, 
Eurus  tempestuosus  et  fiuctuosus  excitansque 
in  mari  fluctus  et  vortices,  instar  Aquilonis : 
vel  qualis  est  Eurus  ad  Aquilonem  vergens. 
Unde  Noster  vertit  Euroaquilo ,  ac  nonnulli  sus- 
picantur  Nostrum  in  Graeco  legisse  twpoy.xuXuv , 
itaque  omnino  in  Graeco  legendum  contendit 
Phiiippus  Cluverius  lib.  2.  de  Antiqua  Sicilia 
cap.  16. 

Eurus  sive  Vulturnus ,  ilat  ab  Oriente :  unde 
opponitur  Zephyro,  qui  flat  ab  Occidente:  sin 
medius  sit  et  mistus,  hoc  est,  flet  inler  Orien- 
tem  et  Aquilonem  est  Euroaquilo.  Et  talem  hic 
fuisseindicat  Noster,  vertens  Euroaquito,  idquc 
collegit  ex  eo ,  quod  navis  ex  Crelico  littore ,  hoc 
vento  partim  Meridiem ,  partim  Occidentem  ver- 
sus  impulsa  sit,  puta  Melitam,  quee  inter  Afri- 
camet  Siciliam  sita  est. 

Dices ,  Melite  directe  est  ad  Occidentem  rcs- 
pectu  Cretae,  et  nullo  modovergit  ad  Meridiem. 


CGJHMENTAMA  Ifl  ACTA  APOSTOLOnUM 

Ergo Euroaqirilo  navim  S.  Paulinon  potcratim- 
pellere  vcrsus  Melilain,  sed  vcrsus  Africam.  Rcs- 
pondct  Phil.  Cluvcrius  loco  citato,  Mcliten  csse 
ad  Occideniem  Cretoe,  scd  Gaulum  sivc  Gau- 
darn,  in  quam  navim  impulit  Euroaquilo  ,  esse 
Cretae  ad  Meridicm  versus  Occidcntem  objcctam, 
testc  Mela  ctPlinio.  Hoc  crgo  vento  a  Crcta  infra 
dcxtram  Gaulum  abrepti,  cum  mctucrentne  ul- 
tcriuseodcm  cursu  in  Syrtin  impcllcrcntur,  de- 
missisvclis  ita  ferebantur ,  nempc  ex  Ortu  in  Oc- 
casmn  versus  Mclilam,  gubernaculi  adjumenlo 
eam  regionem  tencntcs. 

Verum  huic  responsioni  obslat  Primo,  quod 
Orlelius  ct  alii  Gcographi  Gaulum,  sive  Gozopo- 
nant  praccise  ad  Occidentem  Melitae,  ceque  n*c 
Cretae.  Itursum,  quod  idcm  Euroaquilo  navim 
S.  Pauli  ex  Gaulo  impulcrit  Mclilam.  Insuper 
quod  hic  Euroaquilo  fuerit  Typhon,  ut  aitS.  Lu- 
cas  ;  Aristotcles  autcm  negat  Typhonem  Qeri 
spirante  Aquilone,  co  quod  ille  couflatua  sitcx 
sicca  calidaque  cxhalationc,  ideoque  frigus  gc- 
luque  Aquiionis  cvincat,  statimquc  exlinguat. 
Fuit  ergo  hic  vcntus  orientalis,  puta  Eurus,  seu 
Euroclydon,  quod  Noster  verlit  Euroaquilo,  non 
quod  cx  Aquilonc  spiraret,  sed  quod  impcluosus 
cssctet  violenlus  inslar  vehementis  Aquilonis. 
Typhonicus  enim  vcntus  Euroclydon  dictusj  Eu- 
rus  cst  procellosus,  vorlicosusquc  clcumiinpctu 
vibratus.  Eurus  autem  nb  Orientc  hiberno  spirat, 
ut  Arislol.  Sencca  ctplinius  doccnl:  cx  qua  coeli 
plaga  spirans  vcnlus,  si  navigautes  in  Adriatico 
mari  deprehendat,  in  Mclitam  juxta  Siciliam 
recte  impellit,  ut  ex  tabulis  navigationis  et  Geo- 
graphia?  notum  est  lia  nostcr  Octavius  Cajet.  in 
Isagogec.  19. 

Ulrumque  conciliabis,  si  utrumque  jungas, 
dicasquc  Euroaquilonein  vocari  Eurum  ,  qni 
procellosuserat,  utAquilo,  et  simul  nonnihil  ad 
Aquilonem  inclinabat,  eralquc  latcralis,  qui  a 
Columella  I.  3.  c.  11.  vocalur  Euronotus,  a  Gel- 
lio  I.  2.  c.  22.  Vulturnus,  ilatque  ab  Orienle  hi- 
berno  intcr  Eurum  et  Notum,  sive  Aquilonem  , 
lcste  Plinio  I.  2.  c.  hl. 

\iMe,  in  niari,  praesertim  hieme,  subitosaepc 
novos ,  imo  contrarios  exurgcre  ventos,  eosque 
jnter  sc  viccs  alternare,  adeoque  confligere.  Sic 
Euroaquilonem  hunc  non  toto  temporc  jactatio- 
nis  navis  spirasse,  sed  cum  Zcphyro  vices  mu- 
tasse  vahlc  est  credibile,  et  pene  certum.  Nam 
ventus  bic  tandem  navim  ex  Cauda  insula,  quae 
est  ail  Occidentem  Melitae,  uti  infcrius  dicam  , 
impulit,  Melitam.  Flavit  crgo  tunc  ab  Qccidenle, 
Fuitque  Occidentalis,  puta  Zephyrus;  non  Orien- 
talis,  puta  Kurus. 

TyphQn  est  vcnlus  contorlus  et  lurhulentus, 
vorlexseu  vertex,  et  turho,  quem  Grocci  orbc 
motuin  vocant,  vcl  ecnephiam,  id  est  e  nubc 
eruinpentem  perexiguum  nubisforamen,  ideo- 
que  impeluosus  esl el  proccllosus,  dc  quo  Aris- 
toteies  I.  S.  Meleor,  ct  Plinius  I.  2.  c.  48  dc  rc- 
pentinis  Qalibus  :  Sin  vcro,  ait,  depresso  sinu  qrc- 
tius  rotaii  effregerint  sine  ignr,  hoe  cst,  sine  ful 


Cop.  XXVII,  !.  .• 

se  in  portum  rccipiunt.  Frequens  cst  Typhon 
Genuaj,  ubi  saepc  naves  confringit;  saxa,  arbo- 
res ,  turres,  stabula  evcrlit,  imo  a  fundamentis 
avcllit  ,  alioque  transfert.  Remedium  Typhonis 
Plinius  assignat  acclum,  utpote  frigidissimum  , 
in  advenientem  Typhonem  ,  utpote  calidissi- 
mum,  effusum,  uncle  et  dictus  est  Typhon  a  rtya 
id  cst  inflammo.  Idem  illisu  suiipsius  repercus- 
sus,  corrcpta  sccum  in  ccclum  refcrt,  sorhctquc 
in  excelsum. 

Porro  huncTyphonem  et  tempestatem  excita- 
tam  essea  diabolo,  ut  mergeret  et  perderet  Pau- 
hun,  innuilS.  Chrys.  Lbi  symbolice  Nota  ,  appo- 
sitc  diabolum  insinuasse  se  Typhoni ;  quia  ipse 
scepe  Typhoni  scimmiscct,  excitatque  in  mari 
et  aerc  tempeslates.  Unde  et  Typhon  ita  naves 
aliasquc  res  abripit,  agit  elrotat,  at  animatus 
videatur.  Doemon  ergo  est  spiritualis  Typhon. 
Primo,  quia  typho  supcrbiae  lurgct.  Secundo, 
quia  tentandohomines  Typhonem  imitatur,  tur- 
bationes  in  imaginatione  et  anima  suscitando  . 
sicut  Typhon  suscitat  lempestates  inrnari,  idquc 
rotando  animam  ab  una  cogitalione  in  aliam,  ah 
una  passione  in  aliam,  ab  uno  desiderio  in 
aliud :  jam  enim  metu,  jam  audacia;  jam  ira, 
jam  pusillaniinitaie;  jam  tristitia ,  jam  lastilia  ; 
jam    suspicionibus ,   jam    prcesumplione,  jani 


wune,  vorticcm  faciunt,  qui  Typlion  vocatur  .  iit 
cst,  vihrutus  ecniepluas.  Defert  hic  sccum  aiiqmd 
abruptum  e  nube.geliddeonvQlvens,  vcrsansi/uc  ct 
rutnam  suo  ilto  pondcre  aggravans,  cl  tocum  ex 
(OCO  mutans  rapida  vertigfne  :  praripttu  navif-an- 
tuan  pestts,  non  antenas  modo,  rcrum  ipsa  nuri- 
gia  contorta  frangens.  Sigoum  innninentis  T\- 
pliums ,  sivcccncphyce  cst  nubccula  qusedam , 
quam  ulu  vulcntnaut;c,  illico  vcla  dcmiltunl  cl 


odio  ,  jaui  amore  homincm  exagitat.  Unde 
S.  Gregorius  hbro  32.  Moral.  capitc  17.  illud  Joh 
capitc  40.  v.  12.  Nervi  testiculorum  ejus  perplexi 
sunt,  mystico  explicat  de  multiplicibus  argu- 
mentis  diaboli,  quibus  ipse  animas  prostratas 
sibi  polluitet  corrumpit.  Tcsticuli ,  inquit,  ejus 
sunt  suggestiones  pravce ,  quibus  inmentis  corrup- 
lione  fervescit ,  atquein  constuprala  anima  iniaui 
opcris  protcm  gignit.  Scd  horum  testicutorum  nervi 
perplexi  sunt;  quia  suggeslionem  iltius  argumenla 
impticatis  inventionibus  ittiganlur ,  ut  ptcrosquc 
ila  peccare  faciat ,  qualenus  si  fortasse  peccatum 
fugcre  appetant ,  hoc  sinc  alio  laqueo  peccati  non 
evadant :  et  cutpam  faciant,  dum  vitant;  ac  ne- 
quaquum  se  ab  uno  valeant  sotvcre ,  nisi  in  atia 
consentiant  tigati.  ld  deinde  particularibus 
exemplis  in  quolibet  statu  ,  ad  oculum  demons- 
liat. 

Tcrlio,  Typhon  csl  fulnhneus:  pcr  disruptam 
enim  nubem  laxiorem  locum  qiuerens ,  instai 
fulniinis  magno  impetu  deorsum  ruit:  imo  su- 
binile  cxhalationum  et  ventorum  rcpercussu 
et  arctationc  ignem  ;  et  quasi  fulmcn  concipii  , 
ila  ut  simul  iguis  et  llatus  deorsum  ferantnr  :  ei 
tunc  Presler  dicilur  (a  K^uitpq/ut,  id  est,  incendo) 
proxima  quaeque  non  solum  prosternens,  sed  el 
amburens  :  cujus  etiam  incendio  nonnumquain 
mare  circrvescit,  uli  doccnl  Conimbric.  tract.  S. 
in  Bleteora  c.  7.  Ira  doemon  fulmineus  est ,  imu 
fuhnen,  juxla  illud  Christi  :  Vidcbam  Satanaih 
sicut  fulgur  dc  caio  cadenlcm ,  Lucffi  10.  18.  at 
fulminis  inslar hoinincs  invailit,  sterttit,  accen- 
dilira,  libidine,  aliisque  cupiditatibus  ,  juxta  il- 
lud  Job  cap.  h\.  10.  Dc  orc  ejus  lumpadrs  procc- 
dttnt,  sicut  tedo3  ignis  accensic.  De  naribus  ejus 
procedit  fumus ,  sicul  olla  succenstc  atque  serven- 
tis.  Ilalitus  cjtts  prunas  ardcrc  facit  ,cl  fUantnatU 
orecjusegrcditur.  Ubi  vide  S.  Greg.  88.  Mor.  c.  21. 
Sic  Seleucus  Asife  Rex  Ccraunius,  id  est  fulmi- 
neus,  cognominalus  est,  ob  ingcnium  acre  el 
fuhnineum. 

Quarto.  S.  Greg.  iu  Cant.  c.  S.  explicans  illud  : 
Surgc  Aquito ,  et  vcni  Auster.   Quid ,  inquil. 
.Iijtiitoncm  qui  in  frigorc  conslringit ,  ct  torpentcs 


COMMENTARIA  IN  ACTA  A 

facit,  nisi  immundus  spiritus  designatur,quire~ 
probos  omncs  dum  possidet,  a  bono  opere  torpere 
facit? per  Austrum  verot  calidum  scilicei  ventum: 
Spiritus  sanctus  figuratur,  qui  dum  menles  elcc- 
fornm  tangil,  ab  omni  torpore  relaxat ,  et  fer- 
ventesfacit,  ut  bona  quce  desiderant  operentur. 

Quinto,  aliquando  flatus  6  diversis  nubibus , 
inquiunt  Conimb.  lococitaio,  vel  alia  alquealia 
parle  ejusdem  nul)is  protrusi,  inter  se  conglo- 
bantur,  et  dum  in  diversa  nituntur,  durante 
pugna  in  se  retorquentur ,  ac  rotati  voriicom  ef- 
ficiuntsimilem  ci  quem  videmus  in  aquis  llumi- 
imm,  quee  in  saxum  ad  latus  ripae  prominens 
incurrunt,  et  sine  exitu  in  sese  collectae  flectun- 
lur :  quo  item  modo  alias,  cum  ex  lato  in  angus- 
lum  in  portis  aut  viis  ventus  vi  adigitur,  vortex 
existit.  Igitur  flatus  magna  vi  excussus  e  nube, 
si  recta  descendat,  proprie  ccncpbias  dicitur: 
sin  in  gyrum  torqueatur,  turbo  vel  Typbo  voca- 
lur,  qui  validissime  omnia  secum  abripit,  con- 
torquet,  diffringit.  Unde  Olympiodorus  Typbona 


dictum  esse  ait,    St»  zo 


v  tzthv  avot 


opw? ,   id  est 


quia  valide  et  vehementer  corpora,  inqua  incidit , 
verberatet  quatit ,  Nautae  vero,  ait,  trffwjj*  appcl- 
lant,  quia  instar  styfipos,  id  cst  tuba? ,  maris 
aquam  ad  se  trabit.  Ita  diabolus  homines  insta- 
biles  et  inconstantes  validissime  quatit,  et  ad  se 
suosque  cassestrahit,  juxtailludHabacuc.  3.  M\. 
Maledixisti  sceptris  ejus,  capiti  bellatorum  ejus, 
venicntibus  ut  lurbo  ad  dispergendum  me.  Et  Job 
AO.  18.  Ecce  absorbebit  fluvium,  et  nonmirabitur; 
ct  habet  fiduciam  quod  influat  Jordanis  in  os  ejus. 
Ubi  videS.  Gregor.  1.  35.  Moral.  c.  6. 

15.  CUMQUE    ARREPTA     ESSET    NAVIS ,  ]    a   VentO 

Typhonico,  qui  eam  agebat  et  gyrabat  instar 
turbinis. 

16.  Cauda.  ]  Jam  Graeca  habent  xW»v,  id  est 
Ctaudam.  A  Plinio  1.  3.  c.  8.  Gaulos  vocatur ,  a 
Mela  1.  2.  c.  17.  Caudos ,  aPtolemaeol.  3.  13.  Glau- 
dos ;  ab  alii  vocatur  Caudos ,  ab  aliis  Caunos ; 
Syrus  vertit  Cura,  vel  Cora.  Suidas  indicat  KauSw 
insulam  esse  vicinam  Cretae  hoc  nominememo- 
rabilem,  quod  illic  generentur  ingentes  onagri. 
Alii  censent,  hic  intelligi  eam,  quse  nunc  cor- 
rupto  nomine  Gaulo,  Gaudico  et  Goza  dicitur, 
et  vixtribus  horis  distata  Melita  :  tum  quiapaulo 
post  navis  haec  Melilam  appulit:  tum  quia  ejus 
incolae  profitenlur  se  conversos  a  S.  Paulo  cum 
Melilam  venit,  adduntque  per  miraculummajo- 
res  suos  ex  sua  insula  Paulum  Melitre  concio- 
nantem  audivisse.  Quid  mirumPita  audita  fuit 
vox  S.  Anlonii  de  Padua,  et  S.  Vincentii  Fererii 
ab  absentibus  et  longe  remotis.  Verum  huic  opi- 
nioni  obstat,  quod  navis  haec  vix  post  quatuor- 
decim  dies  ,  ut  dicitur  v.  27.  appulerit  Melitam , 
cum  Gozo  a  Melita  paucis  horis  distet;  nisi  quis 
dicat  navim  contrariis  ventis  agitalam  ,  nunc 
antrorsum,  nunc  retrorsum  actam,  circa  Gozo 
jactatam  per  totdies  fuisse,  uti  fieri  solet  in  tem- 
pestate.  Iia  Caudam  esse  eam  quae  nunc  Cozo  di- 
citur,  censet  Philippus  Cluveriusl.  2.  de  Antiqua 
Sicilia  c.  16.  multique  alii. 

Potuimus  vix  obtinere  scapham.]  Id  est  vix 
scapham  e  mari  subtrahere  et  in  navim  impo- 
nere  potuimus.  Solent  enim  naves  onerariae  sca- 
pbam  sibi  adjungere,  tum  ad  homines  merces- 
quc  invehendos  etevehendos,  tum  adspeculan- 
dum  piratas  et  vada,  tum  ut  in  naufragio  per 
illam  evadant,  tum  ob  alia  plura  commoda. 
Scapha  dicitur  a  oza*™,  id  est  excavo.  Primitus 
enim  scaphas  et  naves  faciebant  cx  truncis  ar- 


POSTOLOIIUM.  Cap.  XXVII. 

borum  excavatis,  uti  eliamnum  faciunt  mdi, 
apudquos  naves  sunt  lintres  excavati.  Beda  ali- 
terdispungit  et  legit,  nimirum  sic  :  Tunc  trans- 

currimus  insulam  ,  <jucc  dicitur  Cauda ,  quamoc- 
cupare  non  potuimus ,  sed  scapha  rnissa  adjuvarc 
cceperunt  navim.  Verum  li;ec  leclio  plane  discrc- 
pat  a  Graeco  et  Latino  Vulgato. 

17.  Quv  surlata,  ]  in  navim. 

Adjutoriis  utebantur,  accingentes  navim.  ] 
Cajet.  per  Adjutoria  accipit  adjutores  milites  cl 
vcctores,  qui  erantin  navi:  hosce  enim  adju- 
visse  nautas  ad  succingendam  navim.  Sic  enim 
servos  etoperarios  vocamus  operas  in  abstracto. 
Alii  planius  per  adjutoria  intelliguut  catenas, 
uncos,  funes  aliaque  instrumenta,  quibus  ac- 
cinxerunt  navim. 

Quaeres-, quid  sit  accingerenavim? et  quomodo 
id  faclum  ?  Cajet.  censei  factum  per  dolia  vacua, 
quse  utrimque  navi  appensa  eam  sustinebant , 
ne  in  arenam  impengeret,  aut  hsereret.  Verum 
haecdolia  navim  onerariam  sustinere  non  potuis- 
scnt. 

Quare  melius  Beda  ,  Gagneius,  Ariasetalii, 
censent  id  factum  esse,  tum  per  catenas,  funes 
et  uncos  quibus  navim  contrinxerunt  :  tum  per 
anchoras,  saxa,  aliaque  pondera,  quae  navi  al- 
ligata  in  mare  demiserunt ;  partim  ad  relardan- 
dum  cursum  navis,  ne  ventorum  impetu  acta 
in  saxa  et  Syrtes  dissiliret,  uti  in  mari  Britan- 
nico  refrenandae  navi  posttergum  ingentia  saxa 
subjungeresolent,  ait  Beda:  heec  enimet  navim 
deprimunt,  ut  minus  vim  ventorum  sentiat,  et 
cam  degravant,  ne  lam  facile  vento  agitari  et 
rotari  possit :  partim  ad  prasentiendum  Syrtes 
et  scopulos  :  partim  ut  recta  rectoque  libramine 
incederet  navis,  ne  vi  venti  acta  in  latus  ,  ever- 
teretur  et  mergeretur  :  partim  ut  funibus ,  cate- 
nis  et  uncis  latera  navis  sibi  invicem  astricta 
iirmioraessent,validiusquescopulis  resisterent: 
partim  ut  funibus  navis  retineri  a  naulis,et  di- 
rigi  aliqua  ratione  posset.  Sic  aurigae  in  descensu 
declivi  et  prrecipiti,  rotam  ultimam  catena 
succingunt,  ne  rotari  possit,  ut  ita  currus 
vehementiorem  cursum  et  rotalionem  remo- 
rentur ,  ne  in  praeceps  actus  evertatur  vel  fran- 
gatur. 

Porro  tota  navis  in  longum  circumcirca  ac- 
cingi  nequivit.  Erat  enim  in  longitudine  ingens 
et  vasta,  ut  pote  quae  preeter  onera  continebat 
276.  homines.  Quare  in  partibus  nonnullis  dum- 
laxat  eam  accinxerunt,  v.  g.  in  medio,  latus 
utrumque  transversim  colligando  et  constrin- 
gendo,  item  proram  sive  partem  navis  anterio- 
rem  :  hanc  enim  in  tempestate  valida  etiamnum 
accingere  solent  nautae,  ne  in  vada  impengens 
diffringatur;  et  ut  fluctibus  in  eam  primo  irruen 
tibus  validius  resislat ,  eosque  constanter  se- 
cando  iter  pervium  tutumque  navi  faciat.  Est 
enim  prora  quasi  rostrum  etlancea  navis,ejus- 
que  clypeus,  murusetantemurale. 

Ne  in  Syrtim  inciderent.  ]  Syrtis  in  singulari , 
vel  Syrtes  in  plurali,  sunt  loca  arenosa  circa  fi- 
nes  Africae  .Egyptum  versus,  ideoque  periculo- 
sissima,  ita  dicta  a  cupeiv,  id  est  trahere,  quod 
naves  trahatet  sorbeat.  UndeSirenes  inSyrtibus 
naves  et  nautas  incantare,  et  sorbere  fabulati 
sunt  Poetae.  Est  enim  in  ea  insqualitas  maris  et 
terrae  magna ,  et  uno  loco  profundissima,  in  alio 
vero  vadosa:  spiranteque  vento  cumulus  arenae 
qui  super  mare  fuerat ,  in  profundissimas  residet 
valles,  et  qui  deprimebatur,  mox  super  aquas 


COMMENTAHIA  IN  ACTA  APOSTOLOttUM.  Cap.  XXVII.  35"? 


ritur.  Iiidc  arenOsa  loca  in  mari  quolibet , 
vocantur  Syries ,  aitServius. 

Suhmisso  vase.  ]  Primo,  Syrns  et  Beda  per  oas 
accipiunt  antennam ,  sive  lignum  transversom 
in  malo,  cui  velum  alligatur.  q.  d.  Submishnus 
antennam  cum  velo.  Ha  Chrysost.  el  Mariana  : 
vela  cnim  submittunt  nautae  in  tempestate,  ne 
i\  furentc  vcnlo  navis  abripiatur  ct  mergatur. 
Secundo,  Vatabl.  accipit  scapbam.  q.  d.  Sca- 
pbam  in  imam  navim  dcmisimus.  Tertio,  Ca- 
jct.  accipii  dolia  jam  dicta.  Quarto,  Gagneius, 
Dionys.  el  alii  multi  accipiunt  ancboram,  idest 
anchoras.  Ancbora  enim  cst  propriuin  vas,  id 
cst,  instrumentum  navis  ct  nautarum.  q.  d.  Sub- 
missis  in  mare  ancboris,  uti  paulo  anlc  dixi, 
navim  retardarunt.  Quinto  ,  Salmeron  accipit 
ipsarn  navim,  ejusque  vcntrcm  ctfundum.  q.  d. 
Vas,  id  est,  navim  depressimus  in  marc  per 
ancboras ,  saxa,  aliaque  pondera,  ut  ipsa  sub- 
missior  esset,  minusque  vim  et  impetum  venti 
m  ntirct  et  cxcipcrct  j  quaeexposilio  valdecst  ap- 
posita. 

18.  Jactum  fecerunt,  ] sarcinas  et  mcrccs  pro- 
jeceruntin  mareadallcviandam  navim,  ne  navis 
adeo  onerata  venti  impetu  allisa  ad  scopulos, 
illico  dissiliret.  Unde  Syrus  vcrtit,  supellcclilia 
nostraprojccimus  in  mare. 

19.  Armamenta.  navis  rnojF.CEr.uNT.  ]  Arma- 
mcnta  vocat  instrumenta  nautica,  quae  navis 
quasj  suni  arma,  uli  sunt  anchorae,  conli,  rcmi, 
saburra,  clc. 

Tempestate  kow  exigca.]  Nubium,  imbrium  , 
procellarum  ,  venlorum  ,  tonitruorum  ct  fulmi- 
num.  Horrisonum  esl  eam  in  mari  videre  ct  au- 
dirc :  habet  enim  speciem  perpetuae  noclis,  erebi 
el  inferni.  Nam,  ut  ait  Silius  lib.  l\. 

Fertur  ab  immenso  lcmpestas  horrida  ccolo  , 
Nigrantesquc  globos  ct  turbida  uubila  torquens, 
Involvit  terras. 

EtVirgil.  1.  /Eneid. 

Talia  jactanii  stridens  Aquilone  procclla 
Velum  adversa  ferit,  fluctusque  ad  sidcra  tollil. 
Frangunturremi,  tum  prora  averlit,  et  uiulis 
Dat  latus ,  insequitur  tumulo  prseruptufl  aquce  mon*. 
Hi  summo  in  (luctu  pcndent :  Iiis  unda  dehiscens 
Tc-rram  inter  fluctusapcrit,  furitaeslus  arenis. 
Tres  Notus  abreptas  in  saxa  latentia  torquet ; 
In  brevia  ct  Syrtcs  urget  tres  Eurus  ab  alto  , 
Illiditquc  vadis ,  atque  aggere  cingit  arenx. 

21.  ET  CUM  MULTA    JEJUNATIO   FUISSET,  ]    kjctis:  , 

id  est  incdia,  lum  ob  metum  et  pavorem  nau- 
fragii,  qui  homini  cogitationem  cibi  famcmque 
adimit,  facitque  ut  homo  non  aliud  quamperi- 
culum  etmortem  instantemcogitct :  tum  ad  pla- 
candum  ct  propitiandum  Deum. 

Stans  Paulus.  ]  Corpore,  et  magis  animoet 
cordc.  Nam  navis  cordis  ejus  in  marinis  fluctibus 
intcgra  stclit ,  ait  S.  Gregor.  1.  7.  epist.  127.  quia 
anchoram  spci  lixerat  in  Deo.  Notat  Chrys.  Pauli 
laetitiam  in  tanto  periculo ;  proposuisse  enim 
sibi  Houkc  conversioncm  propraemio:  modes- 
tiam  quod  nonobjurget,  non  exprobret,  se,  cum 
tempestalem  hano  praediceret,  non  fuisse  amli- 
tum,  calamitosis  enimnon  est  addenda  calarai- 
tas  :  prudentiam  qua  eis  sanum  dat  consilium: 
miscricordiam  et  charitatem,  qua  vinctorum, 
qui  mille  facinorum  rei  erant,  paternam  curam 
pcssit ,  omncsque  salvavit,  ac  salutem  omnibus 
prrcdixitet  promisit.  Additque,  pcrmissam  essc 


hanc  tempestatem  a  Deo,  ut  per  eam  Pauli'vfr- 
tus,  sanctitas  et  dignitas  panderetur. 

LCCRIQUE  FACERE,  ]  *ipS*l<iou,  id  est  lucrari  ,  hoc 
est,  acccrsere  hanc  jucturum  sive  damnum,  ct 
injurium;  Sy rua,  penuriam.  Hugo  et  Vatabl.  per 
injuriam  accipiunl  maris  et  cu-li  tempestatem. 
Planius  injuriam  hanc  accipias  pro  jactura  et 
damno.  Hoc  cnim  erat  injurium  tam  naulis  et 
vectoribus,  quam  heris  mercium,  quae  crantin 
navi ,  praesertim  cum  Paulus  id  nauiis  pr.edixis- 
set,  ideoque  ipsi  illud  cavcrc  debuissent,  ut 
dixi  v.  10. 

22,  Nullics  amm.i!.]  Td  est,  viu-e  corporalis. 
Addit  Lyran.  et  spiritalis ,  quasi  omneshaeani- 
mse  in  Pauli  gratiam,  a  Deo  in  aeternum  sal\at;e 
sint.  Verum  id  non  est  genuinum,  esto  sit  pro- 
babile,  uti  innuit  S.  Chrys.  de  quo  v.  Ik. 

PnErr.RoiAM  navis. ]  Tum  ut  nauuc  sua  nari 
mulctarentur ,  quod  non  audissent  sanumPauIi 
consilium  :  tum  ut  Deus  cam  permitleret  cursui 
naturali;  in  naufragio  enim  solet  prae  csetcris 
navis  perirc  ct  perdi :  lum  ut  majus  apparerct. 
Dei  bcneficium  ct  gloria  Pauli ,  quod  sinenavi 
omncs  vectores  salvasset.  Ita  Chrys. 

23.  Cujus  sum  ego,  ]  minister,  cuitor  ct  Apos- 
tolus.  Dicit  hoc,  ne  Genliles  qui  crant  in  navi 
suo  Deo,  autdiis,  hocoraculum  aut  miraculum 
tribuerent. 

Et  cui  deservio,  ]  JstT/K&w  ,  id  est,  r/ucm  lalria 
colo. 

•2!\.  Donavit  Ttni  Deus  omnes.  ]  Ergo  omnos 
jam  perditi  erant,  id  cst ,  ccrto  perdendi ,  tum 
cursu  natune,  ob  vim  lempestatis  ,  uti  ait  OF.cu- 
men.  tum  ultione  Dei,  ob  eorum  scelera.  Undc 
Chrys^k  sic  explicat.  q.  d.  Digni  quidem  erant, 
qui  p&Qknt ,  quoniam  inobcdicntes  fuerunt :  ve- 
rumtamen  in  tui  graliam  servabo  eos. 

Quocirca  idem  Chrys.  in  Moral.  Si  navigantes , 
ait,  pcriclitantcs  et  naufragium  sustincntcs  ,  si  ct. 
vincti  per  Paulum  servati  sunt ,  cogita  quid  est 
essevirum  sanctum  indomo  :  mulla  cnim  tempes- 
tates  eliam  nobis  incumbunt  liis  multo  graviores  , 
scd  potcst  Deusetiam  nos  donarc ,  modo  crcdamus 
Sanctis,  sicut  itli,  sifecerimus  quteprcecipiltnt.  Non 
cnim  simpticiter  servantur,  sed  etiam  ipse  fidem 
attulcrunt:  licet  vinctus  esset  Sanctus,  majora  so- 
lutis  opcratur.  Et  considera  hochicfaclum.  Solutus 
centuriovincto  illo  habebatopus :  gubcrnalor  pcrilus 
non  gubernante  cgebat.  N'on  enim  talem  guberna- 
bal  scapham,  scd  orbis  Ecclesiam;  qui  didicerat 
ab  ilto  maris  Domino  non  humana  arte ,  sed  spiri- 
tuali  scicntia,  in  navi  illa  multa  naufragia,  mul- 
tas  procellas  ,  spiritus  malitia? ,  intus  pugnas  , 
foris  timores  atque  ita  hic  revera  gubernator  erat. 
Simili  modoS.  Benedictus  suis  merilis  et  preci- 
bus  obtinuit,  ut  Longobardi  monasterium  suum 
vastantes ,  nullum  hominem  caperent  vel  neca- 
rent,  eis  ergo  Dcus  res  tradidit,  animas  custo- 
divit.  Similis  ergo  Paulo  fuit  Bencdictus,  ait 
S.  Gregor.  2.  Diai.  c.  17. 

Subdit  Chrys.  nostram  vitam  esse  quasi  conti- 
nuam  tempestatem,  et  aerumnarum  vicissiludi- 
nem,  acproinde  nos  pariterindigercPaulo,  ideo- 
que  ejus  opem  nobis  conciliare  debcre  credendo 
etobediendo  ejus  epistolis  ct  prceceplis;  ac  con- 
cludit :  Retincamus  apud  7ios  Sanctos ;  ncc  crit 
tcmpestas  :  imo  ctiamsi  fucrit  tempcstas ,  crit  s--- 
renitas  ac  tranquitlitas ,  ct  a  pericutis  liberatio. 
Quoniam  vidua  Uta  Sanctum  hospitio  habebat , 
eliam  filii  ejus  mors  saluta  cst ,  et  rcdivivum  ac- 
Ctpil  pucrum.  Ubi  pcdcs  Sanctorum  ingrcdiunlur , 


Zb&  COMMENTARIA  IN  ACTA  A 

nihil  erit  quod  conirlstat;  etiamsi  quid  fiat ,  id  ad 
probationem  majoremque  Dci  gloriam  pertinet. 

Assuesce ,  ut  pavhncnta  doinus  d  talibus  calcenlur 
pedibus,  et  non  calcabit  dccmon  iilic :  et  valde  me- 
rito  :  nam  sicut  ubi  fragrantia  cst ,  ibi  non  habet 
locum  graveolcntia ,  ita  ibi  sanclum  est  ungucn- 
luin  ,  ubi  suffoculur  duinon,  Uelificat  simui  agen- 
tes ,  animain  recreat ,  odorcm  dijfundit :  ubi  spince, 
ibi  bestue  :  ubi  hospitalitas ,  ibi  non  sunt  spince. 
Misericordia  ingredicns  quuvis  falce  melius  senles 
exsccut ,  quovis  igne  violentius  cxurit.  Ne  timeas. 
Rcverenlur  Sunctorum  vesligia ,  sicut  teonemvul- 
pes :  Justus  cnim  ,  ait ,  ul  lco  confidit.  Inlroduca- 
mus  hos  lconcs  in  domum ,  et  omncs  exigentur  bes- 
titv ,  non  clamanlibus,  scd  simpliciter  toquentibus 
illis.  Non  enim  leonis  rugitus  bestias  sic  fugat , 
utjusti  oratio  damones  :  si  toquelur  sotum,  devo- 
lant. 

Similia  liabet  S.  Ambros.  lib.  1.  dc  Abraham 
c.  6.  Ex  dictis  mcrilo  S.  Hicron.  lib.  conlra  Vigi- 
lantium  ct  hagiomachos  colligit;  si  Paulus  in 
hac  vita  salutem  276.  animabus  a  Deo  impetra- 
vit :  ergo  modo  plura  potcrit  jam  gloriosus  im- 
petrare,  eodem  fruens  in  coelo.  Porro  propter 
Pauium  hcec  omnia  vide  fieri ,  ait  Chrysostom.  ut 
credant  vincti  milites  ac  centurio :  quos  omnes 
innuitesse  a  Paulo  ad  Christum  conversos.  TSam 
etiamsi  tapidcs  futssent,  propter  oracula,  mira- 
cuta  et  beneficia  Pauli ,  de  illomagna  utique  cogi- 
tassent.  Et  hoc  innuit  to  donavit  tibi  Deus  omnes , 
scilicet  tam  quoad  animse  ,  quam  corporis  salu- 
tcm  :  illa  enim  hac  longe  est  potior,  propriaque 
S.  Paulo. 

27.  In  Aoria]  in  mari  Adriatico.  Ita  Syrus.  Ita 
dictum  est  ab  Adria  veteri  oppido  et  poxtu,  ad 
Padum  fluvium  a  Tuscis  condito,  lesuFPlinio 
1.  3.  c.  16.  Porro  Adriaticum  marc  subindelate 
sumitur,  nec  tantum  sinum  Venetum,  scd  et 
mare  Siculum  et  Jonium  complcctitur,  ait 
Strabo ;  cujus  fere  asvo  ha?c  contigerunt ,  ita  hic 
sumitur. 

28.  Bolidem.]  Boiis  cst  perpendiculum  nauti- 
cura,  puta  plumbum  ex  fune  dependens,  quo  in 
mare  immisso  nautos  explorant  alvei  profundi- 
tatem,  nc  in  vida,  arenas  et  scopulos  navis 
impingat.  Dicta  bolis  quasi  missilis,  a  6«nttvt 
id  est,  projicere,  mittere ,  jacere. 

Invenerunt  passus  viginti,  scilicet  usque  ad 
alveum,  sive  fundum  maris.  Unde  timentcs 
nauiaj,  ne  in  aspeiu  loca,  puta  in  arenas  et 
scopulos,  navis  incideret,  jecerunt  dc  puppS 
Anchoras  quatuor,  ]  ut  navim  sisterent  et  firma- 
rcnt,  donec  dies  illucesceret,  ut  viderent  quo 
loco  essent,  et  quo  cursum  flectere  deberent. 

30.  Sub  OBTKMu,]  sub  prEetextu,  scilicet  fin- 
gentes  quod  in  scapham  descenderent,  non 
fugiendi  causa,  sed  ut  anchoras  a  prora,  id  est 
priorenyvisparteextenderent,  vel  in  ipsomari, 
vrl  in  terra  et  littore,  ut  vertit  Syrus;  quasi 
finxerint  navim  jam  ad  littus  appulisse,  esseque 
in  tuto. 

33.  QtARTADECIMADIEHODIE  JEJUNIPERMANETIS.] 

Jejuni,  non  quodnihil  omnino  comedissent, 
sed  quod  perparum  et  obiter,  quantum  scilicet 
ad  vitam  tuendam  erat  necessarium  ,  ita  Hugo  , 
Gagneius  et  alii.  Nam  Hippocrateslibro  de  Car- 
nibus  et  princ.  aliique  medici  docent,  hominem 
sanum  non  posse  sine  cibo  ultra  septem  dies 
vivere  :  Dico  sanum  :  nam  segri ,  quibus  calor 
naturalis  languet.et  abundat  phlegma,  quocalor 
j>ascatur ,    diutius   inedia  prorogarc  possunt. 


POSTOLORUM.  Cap.  XXVII. 

(juod  ergo  ait,  nihit  sumenlcs ,  id  est,  perparum 
el  quasi  nihii :  vel  nihil  per  modum  stati  juslique 
prandii  autcoena?,  scd  carplim  quoedam libantes 
potius,  quam  comedentes. 

35.  Coepit  manducare.]  Nota  hic  prudenliam 
charitatis  Pauli :  ut  affliclos  consoletur ,  et  inedia 
l>enc  confeclos  inducat  ad  sumcndum  cibum; 
ipse  primus  publicc  graliis  actis  Deoccepitman- 
ducare.  Hoc  imitatus  est  vir  quidam  religiosus, 
mihi  in  Belgio  notus,  qui  ut  maniacum  quem- 
dam  sibi  ex  laesa  imaginatione  persuadentcm  se 
essemortuum,  ideoque  nolentcm  comedere  et 
inedia  se  conficientem,  quod  dicerct  mortuos 
non  comedere,  sanaret,  mortui  habitum  et  spe- 
ciem  induit,  cospitque  comedere  coram  ma- 
niaco ,  itaque  ei  persuasit  morluos  quoquc 
comedere  :  qua  ratione  eum  ad  comedendum 
induxit,  sibique  restituit. 

38.  Jactantes  triticum.]  In  jactu  ergo  quem 
jam  ante  v.  18.  fecerant,  non  projecerant  triti- 
cum  :  quia  scilicet  lioc  eis  in  cibum  erat  neces- 
sarium.  Sic  nec  ea  jactarunt,  quibus  enata- 
runt. 

ftO.  Laxantes  juncturas  gubernaculorum.  ] 
Gubernacula  vocant  clavum  ,  quo  navarchus 
rcgit  navim ,  sicut  auriga  habenis  regit  equos , 
et  temone  currum;  sicut  aralor  stiva  rcgit  ara- 
irum.  Laxarunt  ergo  clavum,  quasi  navim  sibi 
et  ventis  permittentes,  ut  facilius  ad  littus  vel 
tcrram  instantem  ferretur  :  vel  potius,  ut  expe- 
ditiusclavo  uterentur,  ad  dirigendum  ejus  im- 
petum,  quodvellent. 

Artemone.]  Artcmonem  alii  trochleam ,  qua 
funes  trahuntur;  alii  antennam,  alii  aliud  esso 
censent.  Verius  est  esse  parvum  arctumquo 
velum,  ita  dictum  ab  bprotx» ,  id  est  suspendo. 
Ita  Julius  Pollux.  Parvum  fuisse  colligitur  ex  eo, 
quod  navis  properabat  ad  lillus  :  et  quia  nauUc 
in  tempestate  magnum  velum  deponunt,  par- 
vumque  exponunt ,  ne  vi  ventorum  abripiantur, 


etagantur  m  exitium. 


h\.  Dithalassum.]  Greece,  Latine,  bimarem,. 
ul  vertit  Tigurina.  Ita  vocantur  locus  inter  duo 
maria,  sive  isthmus,quiutrimquemari  alluilur, 
illudque  quasi  sccat  et  dividit ,  qualis  est  Corin- 
tlius,  de  qua  Horatius  I.  1.  Carm.  ode  7.  Aut 
Ephesum  bimarisve  Corinthi  mcenia.  Porro  in  di- 
llialasso  ob  terram  mare  secantcm  certum  solet 
csse  naufragii  periculnm.  THthalaxsiis ,  hic  adja- 
cet  Melitae,  etcausalur  a  rupc  vicina  ,  a  Meliten- 
<=ibus  nunc  Selmon  vocatur;  in  qua  pioinde 
ctiam  visitur  sacellum,  in  memoriam  hujus 
naufragii,  S.  Pauli  nomine  dcdicatum.  In  sinu 
cjus  sinistro  visitur  in  rupc  concha  rotunda  , 
sex  palmos  profunda  ,  et  totidem  lata  in  diame- 
tro,  quee  communiter  plena  cstaqua  dulci,  licct 
paucis  passihus  disteta  mariejusque  aqua  falsa, 
vocaturquc  fons  S.  Pauli  :  creditur  ipse  in  cxs- 
censu  illum  miraculosc  produxisse.  Deniquehic 
locus  in  medio  fcre  hoc  littore  etiam  nunc  vo- 
catur  vulgo  ta  Caia  di  S.  Paolo,  id  est,  porttts 
sive  apputsus  S.  Pauli.  Ita  Philippus  Cluverius 
lib.  2.  de  Antiqua  Sicilia  cap.  16.  et  noster  Octav. 
Cajet.  Isagoges  cap.  19. 

Zi2.  Custodias,  ]  id  est-,  vinctos  reos  quos  cus- 
lodiebant.  Vide  dicta  v.  1.  Eos  ergo  quasi  reos 
mortis,  occidere  voluerunt  milites, 

Uh.  SUPER  EA,  QU,E  DE  NAVI  ERANT.]   Pllta  Slipcr 

sarcinas,lignaettigna;  Yutabl.Super  fragmenta, 
qua?  scilicet  e  navi  discindebant :  nam  navis  erat 
integra,  non  fracla.  IIoc  est  quarlum  Pauli  nau- 


COMMENTAMA  1N  ACTA  AP 

fragium.  Tfia  enim  priora  recenset  ipse  2.  Co- 
rinth.  11.  25.  dicens :  Tcr  naufragium  feci :  nocte 
et  die  in  profundo  maris  fui.  Jlla  enim  cpisiola 
longe  ante  iler  lioc  Romanum  scripta  est.  An 
saepius  passus  sil,  ignoramus. 

Moraliter  disce  hic  Primo,  quanta  suntmaris 
pcricula ,  in  quo,  ut  ait  Anacharsis  apud  Laert. 
lib.  1.  c.  9.  ct  Juvenalis  satyra  12.  vcclores  tan- 
lum  quatuor  digilis  (quibus  scilicet  navis  mari 
cruinct)  disiant  a  morte.  Hinc  Bias  nautam,  ne- 
<pie  inicrvivos  numerabai,  neque  intermorluos, 
leslc  Platonc  in  Axiocho.  Unde  Cato  de  tribns 
dolehat.  1'rimum,  quod  suum  sccretum  rcvelas- 
set  mulieri ;  Secundum,  quod  vel  dies  unus  ipsi 
per  negligentiam  absque  Jruclu  eflluxisset;  Ter- 
tium,  quod  eo  navi  vectus  csset,  quo  poterat 
pedibus  proficisci.  Ita  Plularch.  in  vila  Catonis. 
Eadem  tria  Alexandro  tribuit  Stobaeus,  Aristoteli 
vero  AnloniusinMelissa  p.  1.  scrin.  17.  nisiquod 
pro  secundo  ponat,  quod  in  vita  hac  tam  caduca 
et  incerla,  vel  unumdiem  mansissct  intestalus. 
Pittacus  roganli,  quid  fidum  esset?  respondit , 
Terra.  Quid  inftdum ,  mare.  Laodamasinde  Ho- 
mericus  nihil  miserius  esse  ccnscbat,  quam 
virumforlem  ponto  cxagilari.  Calimaclius  dicc- 
bal  jucundissimum  esse  mare,  scdsi  quis  illud 
de  terra  contempletur,  quod  imilatus  Horatius 
ait : 

Neptunum  procul  a  terraspectarefurentcm. 

Lucrelius  lib.  5.  scribit,  aurco  Saturni  sceculo 
non  fuisse  usuni  navis  et  navigationis.  Quocirca 
vctus  fuit  fidclium  consuctudo,  ut  conscensuri 
navim  de  peccalis  conlitcrentur,  et  cum  Deo  in 
gratiam  redirent,  itaque  vel  se  ad  morlem  com- 
ponerenl,  vel  morlis  periculaevaderent. 

Secundo,  quani  Deus  suorum  Habcat  curam. 
Paulum  eccc  Deus  hic  praesenti  mortis  periculo 
cripit,  et  proptcrcum  vectores  omnes,  etiamsi 
infidclcs,  numero  27G.  Vere  Poeta  : 


Favcnte  Numinc,  navigcs  vel  viminc. 

Ita  Deus  servavit  Noe  justum ,  cum  octo  anima- 
hus  perarcam,in  gencrali  orbis  cataclvsmo  : 
ita  et  Jonam  in  ventrc  ceti.  Quin  et  JuliusCcesar 
in  tempestalc  navarchum  confortans  :  Ne  mc- 
tuas,  ait,  Casarem  ejusque  fortunam  vehis  :  illa 
te  tutabitur.  Est  enim  Ccesaris  :  quem  numina 
nunquam  desliluunt  :  ait  Lucan.  lib.  U.  et  PIu- 
tarch.  in  Cccsare.  Mcmorabile  esl  exemplum, 
quod  graphice  depingit  S.  Paulinus  tota  cpist.  ad 
Macarium  :  ubi  scnem  quemdam  mire  a  Deo 
horrendo  naufragio,  sociis  omnibus  et  carince 
relinaculis  amissis,  ercptum  commcmorat.  Si- 
nnle  est  quocl  narrat  S.  Grcg.  3.  Dialog.  c.  36. 
dc  Maximiano  Syracusce  Episcopo,  eum  post 
naufraginm  nono  die  salvum  cum  vcctoribus 
omnibus  in  portum,  sola  navi  mersa,  pervc- 
nisse.  SicS.  Magdalenacum  S.  Martha,  S.  Lazaro 
ct  sociis,  a  Judceis  navi  sineveliset  remis  impo- 
sita,  Deonavim  regente,  salvis  omnibus  Massi- 
liam  appulit. 

Tertio,  Paulum  et  Sanctos  in  tempestatc,  nau- 
fragio,  prcelio,  peste,  latronibus,  fame,  car- 
cere  et  quavis  alia  calamitatc  vel  periculo,  stare 
serenoset  securos,  prcescrtim  cum  obeunt  opus 
pium  et  Apostolicum  ;  sciuntenim  se  Deo  cordi 
ctcurceesse.  Quare  tunc  adeononcadunt  animo, 
tit  cclsiores  cvadant,  eoquc  magis  sperent  in 
Dcum  ;  illiquc  se  uniant,  quomajus  cst  pericu- 


OSTOLORC.U.   Cap.  XJLVH.  l«j 

lum.  Ita  Psaltes  Ps.  28.  1.  Dominus,  ait ,  Ulumi~ 
natio  mea ,  et  salus  mea,  qucm  timebo.  Dominus 
l>rotcctor  vitcv.  mca- ,  a  quo  trcpidabo.  Si  consis- 
lant  adversum  me  castra,  non  timebit  cor  meum. 
Si  exurgat  adversum  pralium ,  inhocego  sperabo. 
Et  Job.  c.  13.  15.  Etiumsi  occiderit  me ,  in  ipsu 
sperabo. 

Quarto,  quid  valeal  virtus  charitatis  cl  obe- 
dicntice.  Volcbat  Dcus  Paulum  irc  Roinatn  :  ibi- 
que  prccdicare  :  Paulus  ut  liuic  voiuntati  Dei 
obscundet,  ad  Ccesarem  appcllat,  ac  ultro  su- 
l)it  tot  terrarum  mariumquc  discrimina.  Quo- 
cirea  hujus  virtutis  mcrito  quasi  obligat  Deum, 
iil  iler  siuun  dirigat  et  sccundel.  Deus  crgo  eum, 
ct  ob  cum  socios  omnes,  peroraculum  ct  quasi 
iniraculum,  ccrto  morlis  periculo  cxiniit.  Cele- 
bris  cst  Historia  cl  gnome  de  obedientia  S.  P.  N. 
Ignalii,  quam  cnarrat  in  ejus  Vita  P.  Ribaden. 
lib.  5.  c.  U.  in  finc  Cum  esset,  ait,  Praepositus 
Generalis,  dixit :  siSummus  Pontifcximperaret, 
utadostia  Tiberina  scapham,  vcl  oavim  primo 
ohviam,  clavo,  malo,  vclis,  rcmis  destitutam 
conscendcrcm,  itaque  sinccommeatu  maretra- 
jicerem,  id  facerem  animo  non  solum  cequo, 
sed  et  libenti.  Cumque  Praelatus  quidam  admi- 
rans,  regereret.  Quce  isthcec  essct  prudentia  ? 
Respondit  S.  Ignatius  :  Prudentia  Domine  non 
lamest  parentis,  quam  imperantis.  Parcnlem  se- 
culus  est  filius  S.  Franciscus  Xaverius,  qui  in 
Mauricas  insulas  barbaras  contendens,  cuin 
amici  iter  hoc  dissuaderent,  ac  landein  vim  fa- 
cerent,  negarentque  navigium,  respondit,  Se 
nidla  pcricula ,  nullum  genus  mortis ,  ubi  Det 
cultus  ct  animarum  salus  agalur,  formidarc  :  nec 
idlos  hostes  dacere,  nisiqui  divino  obstent  obscquio, 
sibi  cer%m  csse  in  Mauricam  Deum  vocantem  sc- 
qui  :  nec  navigium  morari ,  si  navis  desit ,  scmei 
Deo  incubantcm  utiqtte  transnaturitm.  Ila  Tursel. 
I.  3.  Vitce  ejus  c.  2.  Dixit,  ct  prceslilit.  Quocirca 
in  naufragiis  cum  S.  Pauloexullabat,  rogabatquc 
Deum,  ut  prcesens  pcriculum  et  cruccm  sibi  non 
adimerct,  nisimajus  immittcret.  Atquc  hoc  suo 
/elo,  in  naufragio  vectoribus  omnibus  vitam  et 
salutem  a  Deo,  instar  S.  Pauli,  impelravit.  Alias 
in  ccrtum  cxitium  abruptamit  navi  vi  tcmpesta- 
lis  scapham  qua  infideles  vehebantur,  illis  ipsis 
in  scapha  apparens,  eamque  revehcns  ad  navim 
rcduxit :  quo  miraculo  cos  ad  fidcm  convertit. 
DeniqueMalacce  nobilemillam  duccntis  Lusita- 
nis  ,  contra  quinque  Acenorum  pugnacissimo- 
rum  millia  navalem  victoriam  promisit,  prcc- 
dixit,  imo  cminus  inspexit ,  ct  prccibus  suis 
praestitit. 

Praeclare  S.  Aug.  in  Ps.  132.  Mttiti,  inquit, 
naufragaverunt  cum  Pattto.  Amatorcs  httjtts  S03- 
culi  pussi  sunt  nanfragittm  ,  ct  nttdi  omnes  cxie- 
rant.  Ilti  ct  qttod  foris  habcbant ,  atniserunt ,  ct 
(lomum  cordis  stti  invencrunt  inanem.  Pautus  au- 
lcm  in  cordc  fercbat  patrtmonittm  futci  sua ,  quod 
nttllis  ftuctibus ,  nttltis tempcstalibus potuit  attfcrri. 
Nudus  cxiit  et  dives  cxiit.  Idcm  Aug.  serm.  29. 
dc  Sanctis  :  Pctrtts,  ait,  ambtttare  sttpcr  aquas 
dcbita  soti  Deo  potcstalc  prccsumpsit ,  cl  rcrum 
obstantc  natura  ,  pcr  insucdmaris  novas  vias  pen- 
tluliim  infcrens  grcssttm ,  tttmcntia  maris  dorsa 
calcavit.  Sed  non  minor  Paitlus,  qucm  vclut  novi 
testamenliJonam  ,  die  ac  noclc  pcrmaris  profunda 
jttctatum,  absorbttit  (luctus ,  ct  rcddidit ,  quasi 
sacrum  dcpositum  viotarenon  attdcns  :  quiafamu- 
(atrix  cttm  ttnda  cttstodicns ,  ittasum  populorum 
pra:dicationibus  rcscrvabat. 


COMMENTARIA  L\  ACTA  APOSTOLOnLM.  Cap.  XXVIII. 


(juod  si  quandoque  Dcus  justum,  imoApos- 
tolum,  naulragio,  aliove  periculo  non  eripiat, 
sedmergi  et  emori  permitiat,  cooquiescat ille 

in  voluntatc  Dci,  dicatquc  cum  S.  Jobo  afflicto 
C.  1.  27.  Dominus  dcdit ,  Domimis  abstulit :  sicitt 
Domino  placuit  ila  faclum  cst.  Sit  nomcn  Domini 
bcncdictttm.  Et  illud  Christi  morienlis,  et  ad  in- 
feros  descendentis  :  Providebam  Dominum  in 
conspccttt  mco  scmpcr  ,quoniam  a  dcxtrisestmihi, 
ne  commovcar.  Proplcr  hoc  lcetatum  est  cor  meum, 
cl  exultavit  lingtta  mca  :  insuper  el  caro  mea  rc- 
quiescet  inspe.  Quoniam  non  dcrelinqucs  animam 
mram  in  infcrno.  Ps.  15.  8.  Et  illud  S.  Pauli 
liiim.  14.  8.  Sivc  vivimus ,  Domino  vivimus  :  sive 
morimur,  Domino  morimur.  Ita  S.  Franc.  Xave- 
rium,  jam  Chinensis Imperii  convcrsionem  mo- 
lieotem,  in  insula  descrta  ab  omoibus  derelic- 
lum  Deus  emoripcrmisit.  Ita  P.  Ignatium  Azebe- 
dium  cum  hO.  sociis,  Brasiliam  Evangelii  causa 
peteotem  anno  Dominil570.  h  Calvinistis  truci- 
dari  mergique  permisit.  Ita  nonnullos  alios  e 
Societate  noslra  naviganles  ad  Indos,  naufragio 
perire  permisit. 

Memorabile  cst  recens  exemplum  Patrum  Lu- 
siianorum,  qui  ad  scopulum  allisi,cum  navar- 
chuseis  scaphamoflerretquaad  littus  evaderent, 
respuercnt,  malentes  vectorumlurbce  inscopulo 
misceri,  ufillifamemoriturce  in  extremo  agonc 
assisterent,  et  tandem  commorerenlur ,  quam 
iis  derelictis  vivere,  quod  sane  est  genus  mar- 
tyrii,  et  heroiceecharitatis,  qua  quis  cum  Christo 
pro  fratribus  animam  ponit. 

Legimus  de  B.  Jordane,  qui  S.  Dominico  in 
Generalalu  Ordinis  Proedicatorum  successit, 
fuitquc  eximine  sanctilatis,  cum,cum  injgrram 
Sanclam  trajiceret,  juxta  Aconem  naufraginm 
passum  mersumque  interiisse  :  cumque  muhi 


non  lam  lanti  viri  mortem,  quam  genus  moiiis 
deplorarcnl,  acpene  contraDeum,  quodPatrcm 
sanclum  (luctibus  bauriri  pcrmisisset,  murmu- 
rarent,  ipsummct  Jordanem  apparuissc  pluri- 
bus,  miro  luminc  coruscum,  ac  dixisse:  Ego 
sutii  Jordanes.  Exivi  ex  lioc  saiculo  ad  gloriaiu 
Bcatorum,  ct  inter  Apostolorum  choros  et  Prophe- 
tarum  evcctus  sum,  missusqttc  sum  ut  vos  conso- 
iarcr.  Hoc  fmniler  tencte ,  necdubitate,  quiasat- 
vus  erit  omnis ,  qui  usque  in  finem  Domino  nostro 
Jcsti  Christo  scrvierit.  Ita  habet  ejus  Vita  tom.  1. 
Suriidiel3.  Februarii.  Justusergo  quacumquc 
morte  praoccupatus  fuerit,  in  refrigcrio  erit. 
imcsertimcumin  ilincrect  opere  charilalis  vej 
obedientite  vitam  ponit.  Talis  eniin  cum  Deo  , 
imo  pro  Deo,  et  ex  Deo  morilur,  ideoque  cst 
victima  obedienti»  et  charitatis,  Deo  valde  glo- 
riosa  etchara. 

Praeclare  S.  August.  epist.  122.  in  fine  :  Quid 
inlerest ,  ait,  febris  anferrumde  corpore  soivcrit'.' 
non  qua  occasione  exeant,  scd  quales  adse  exeanl, 
Deus  atlendit  in  servis  suis.  Misere  vixit,  mor- 
luus  et  sepultus  estLazarus,  splendide  dives 
Epulo;  sed  hic  descendit  ingehennam,  ille  ab 
angelis  sublatusest  insinum  Abrahce,  Lucaa  1G. 
dequo  videS.  Aug.  in  finc  psalm.  33.  Idcmlib.  1. 
de  Civit.  cap.  11.  Maiamors,  ait,  putanda  nou 
cst,  qttam  bona  vila  prmcesscrit.  Ncque  enim  fqcil 
mcdam  mortem,  nisi  qttod  scquitur  mortem.  Non 
ilaque  mtdtitm  curandum  cst  cis ,  qtti  necessario 
morituri  sunt,  quid  accidat  utmoriantiir,  sedmo- 
ricndo  quo  ire  cogantur.  Cum  igilur  Christiani 
noverint  longe  meliorem  fttisse  religiosi  pauperis 
morlem  inler  lingentium  canum  linguas,  quam 
impiidivitis  inpurpuraet  bysso,  horrenda  illa  ge- 
ncra  mortittm  quid  mortuis  obfuerunt  qtti  bcnc 
vixerunt.  Nam  ut  ait  Sapiens  c.  h.  7.  Jttsttts  si 
morte  praioccupalus  fucril ,  in  refrigcrio  cri/. 


GAPUT  VIGESIMUM  OCTAVUM,   • 

SYNOPSIS   CAPITIS. 

Paulus  Malt,:e  viperam  e  manu  ill^esa  excutit,  sanat  patrem  Publii  et  alios,  inde 

POST  TRES  MENSES  NAVIGAT  ,  PERVENITQUE  RoMAM.  UbI  JuD^lIS  ,  CONVOCATIS  CAUSAM 
ADVENTUS  SLI  DENLNTIAT  ,  AC  BIENNIO  IN  LIBERO  CARCERE  ,  QUASI  HOSPITIO  ,  DEGENS  , 
INTBEPIDE  PR^DICAT  EVANGELIUM. 

^t  cum  evasissemus,  tunc  cogtiovimus  quia  JMelita  insula  vocabalur.  Barbari 
'vero  praestabant  non  modicam  humanitatem  nobis.  2.  Accensa  enim  pyra , 
sreficicbant  nos  omnes,  proptcr  imbrem  ,  qui  imminebat ,  et  frigus.  3.  Cum 
/congregasset  autem  Paulus  sarmcnlorum  aliquantam  muhitudinem  ,  ei 
\imposuisset  super  ignem  ,  vipera  a  calore  cum  processisset;  invasit  manum 
[ejus.  h.  Ut  vero  viderunt  Barbari  pendenfem  bestiam  de  manu  ejus,  ad 
iinviccm  dicci»ant :  Utique  homicida  esthomo  bic  ,  qui  cum  evaserit  de  mari , 
ultio  noo  sinit  eum  vivere.  5.  Et  ille  quidem  excutiens  besliam  in  ignem  ,  nibil  mali  passtts  est. 
(3.  At  illi  existimabant  eum  in  tumorem  convertendum  ,  et  subito  casurum  ,  et  mori.  Diu  autem 
illisxjxspeclanlibus,  et  videntibus  nihil  mali  in  eo  fieri,  convertentes  se,  dicebant  eum  esse  Deum. 
7.  In  locis  autem  illis  erant  pradia  principis  insulae ,  nomine  Publii ,  qui  nos  suscipiens ,  tridno 
benigne  exl -.''mit.  8.  Contigit  autem,  patrem  Pnblii  fcbribus  et  dysenteria  vexatum  jacere.  Ad 
quem  PauLs  intravit :  et  cum  orasset,  et  imposuisset  ci  manus,  salvavit  ettm.  9.  Quo  facto, 
omnes ,  qui  in  insula  liabebant  infirmitates ,  accedebant  :  10.  qui  ctiam  multis  lionoribus  nos 
honoravcrunt ,  ct  nayigantibus  imposuerunt  qua?  necessaria  erant.  1 1 .  Post  menses  autcm  tres, 


COMMENTARIA  IN  ACTA  APOSTOLORUM.  Cap.  XXVIII.  SGi 

navigavimus  in  navi  Alexandrina  ,  quae  in  insnla  hiemaverat ,  cui  erat  insigne  Caslorum. 
12.  Et  cum  venisscmus  Syracusam,  mansimus  ibi  triduo.  13.  Inde  circumlegentes  devenimus 
Rhegium :  et  post  unum  diem  flante  Austro,  secundo  die  venimus  Puleolos,  1 4.  ubi  inventis  fratri- 
bus  rogati  sumus  mancre  apud  eosdies  septem :  et  sic  venimusRomam.  1 5.  Et  inde  cum  audissent 
fratres  ,  occurrerunt  nobis  usque  ad  Appii  Forum,  ac  trcs  Tabcrnas.  Quos  cum  vidisset  Paulus, 
^ratias  agens  Deo,  accepit  fiduciam.  1G.  Cum  autem  venissemus  Romam  ,  permissum  est  Paulo 
manere  sibimet  cum  custodiente  se  milite.  17.  Post  tertium  autem  diem  convocavit  primos 
Judaeorum.  Cumque  convenissent ,  diccbat  eis :  Ego,  viri  fratres,  nihil  adversus  plebem  faciens , 
aut  morem  paternum  ,  vinctus  ab  Hierosolymis  traditus  sum  in  manus  Romanorum  ,  18.  qui 
cum  interrogationem  de  me  habuissent ,  voluerunt  me  dirnittere ,  eo  quod  nulla  esset  causa 
mortff  in  me.  19.  Contradiccntibus  autem  Judaeis,  coactus  sum  appellare  Caesarem,  non  quasi 
gentem  meam  habens  aliquid  accusare.  20.  Propler  hanc  igitur  causam  rogavi  vos  videre,  et 
alloqui.  Propter  spem  enim  Israel  catena  haccircumdalus  sum.  21 .  At  illi  dixerunt  ad  eum  :  Nos 
ncque  litteras  accepimus  dc  te  a  Judaea  ,  neque  adveniens  aliquis  fralrum  nuntiavit ,  aut  locutus 
est  quid  de  te  malum.  22.  Rogamus  autem  a  te  audire  quac  sentis?  nam  de  secta  hac  notum  est 
nobis  quia  ubique  ei  contradicitur.  23.  Cum  constituissent  autem  illi  dicm ,  venerunt  ad  eum  in 
hospitium  plurimi ,  quibus  exponcbat  testificans  regnum  Dei,  suadensque  eis  de  Jesu  ex  lege 
Mosi  et  Prophctis ,  a  mane  usque  ad  vesperam.  24.  Et  quidam  crcdebant  his  quee  dicebantur : 
quidam  vero  non  credebant.  25.  Cumque  invicem  non  essentconsentientes,  discedcbant,  dicente 
Paulo  unum  verbum  :  Quia  bene  Spirilus  sanctus  locutus  est  per  Isaiam  Prophetam  ad  patres 
nostros.  2C.  Diccns:  Vadc  ad  populum  istum  ,  et  dic  ad  eos  :  Aure  audietis  ,  et  non  intelligetis: 
ct  videntes  videbilis,  et  non  perspicielis.  27.  Incrassatum  enim  est  cor  populi  hujus ,  et  auribus 
gravitcr  audierunt,  et  oculos  suos  compresserunt :  ne  forle  videant  oculis  ,  et  auribus  audiant , 
et  corde  intclligant,  et  convertantur,  et  sanem  eos.  28.  Notum  ergo  sit  vobis,  quoniam  Gentibus 
missum  est  hoc  salutare  Dei,  et  ipsi  audient.  29.  et  cum  haec  dixisset,  exierunt  ab  eo  Judaei , 
multam  habentes  inter  se  quaestionem.  30.  Mansit  autem  biennio  toto  in  suo  conducto :  et 
suscipiebat  omnes,  qui  ingrediBbantur  ad  eum.  31 ,  Praedicans  regnum  Dei ,  et  docens  quae  sunt 
dc  Domino  Jesu  Christo,  cum  omni  fiducia  ,  sine  prohibitione. 


1.  Memta. ]  Ita  Romana  ct  Graeca  :  quarc  prr- 
peram  nonnulli  legunl  Mitylencn,  alii  Jlf ilett/m. 
Duac  insulie  vocantur  Melitc.  Una  est  in  Illyrico  : 
inhance  naufragio  appulisse S.  Paulum  conten- 
duntlllyrici,  et  exeis  Constantinus  Porphyroge- 
nitus  Imper.  ad  Romanum  filium  de  adminis- 
trando  Imperio  c.  36.  Argumenta  eorum  profert 
etconfulat  Philippus  Cluvcrius  lib.  2.  de  Anli- 
qua  Sicilia  cap.  16.  Altera  est  vicina  Siciliae, 
vulgo  MaLta  dicta ;  ea  hic  intelligitur,  quae  ccelo 
est clcmente,  aquis  salubrihus,  agro  benignoet 
frugifero,  a  bonitate  mellis  laudala;  indcque 
Melila,  ul  videlur,  appellala.  Ipsa  nuncinvictum 
Equitum  Melitcnsiumcst  contra  Turcas  propug- 
naculum  :  ubi  celebris  Pauli,  ex  hoc  cjusMn 
illam  appulsu ,  est  memoria ,  et  erga  eum  devo- 
tio,  adeoque  juxta  urbem  spelunca  ostendilur 
cum  duobus  allaribus,  in  qua  Paulus  cum  caete- 
ris  vinclis  dicitur  hospilatus.  Terra,  vel  polius 
pctra  hujus  speluncae  magna  religione  ab  indi- 
geius  el  advenis  excavatur  el  effertur,  valetque 
COUtra  venena  et  serpentes  :  ex  ea  mihi  Romse 
particula  data  fuit,  quasi  rarum  et  insignc  do- 
num. 

Lnde  Nola  hic  septem  eximia  beneficia,  el  pri- 
vilegia,  quae  S.  Paulus  contulit  Melitae  et  Me- 
litcnsibus  :  adeo  ut  Deus  ejus  naufragium  eo 
orduiasse  videatur,  ac  procurasse,  ut  id  juxla 
Mclitam  accideret,  ad  Meittensium  salutem  rt 
commoda,  qua3  perhbc  eisconferre  ab  rcterno 
deslmai-iit. 

Priinum   fuii,  Melitensium  conversio,   fidcs 

C0nvr;i.    k    LAPIDR.      TOM.    X. 


et  salus.  Mox  enim  ii  Chiislo  sub  ipsa  Ecclcsiae 
piiniordia,  Melitenses  prae  aliis  insulis  et  gcnti- 
bus  praedicalionem  Evangelii  accepere  aS.  Paulo 
eiqile  praedicanlietmiracula  patranli  credentes, 
abeoprimum  nacti  sunt  Episcopum  S.  Publium, 
civem,  imo  principem  suum. 

Secundum,  (piod  apud  eos  27C.  navigationis 
et  naufragii  sui  socios  baptizarit.  Milliari  uno  a 
portu  in  quo  exscendit  Paulus,  etiammim  visun- 
tur  varieeruinee  antiquarum  fabricarum  ,  inqui- 
bus  cxtat  sacellum  indigitatum  nomine  S.Joan- 
nis  Baptislrt  Telcheres ,  id  est,  intcr  ruinas  : 
ubi  S.  Paulus  276.  jam  dictos  baplizasse,  com- 
munis  plurium  vicinorum  pagorum  traditio  cst. 
Iliijus  rei  indicium  est,  quod  ante  paucosannos 
cum  sacellum  hoc  instanrareiur,  sub  terra  in- 
ventus  sit  fons  baptismalis  e  duro  lapide.  Juxta 
sacellnm  exlant  anguli  el  parieles  longi  magni- 
que  affabre  iucisi  et  elaborali ,  ubi  putatur  fnisse 
villa  et  domusS.  Publii. 

Teriium,  quod  S.  Paulus  Helitas  commoratus 
sii  per  tresmenses.  Tradunt  eum  cum  S.  bncaf, 
Aristarcho,  Trophimp  aliisque  sociis  habitasse 
in  crypta  quadam  suburbana  civiuuis  veteris, 
quam  proindc  in  magna  habent  venrralione, 
adeo  ut  juxta  eam  acdiflcarinf  Ecclesiam,  quae 
per  mulla  sascula  fuit  malris  et  I-piscopalis  to- 
lius  insula?.  Circa  eryptam  est  cnemcteriumin- 
gens,  in  quo  non  soli  Melitenses,  sed  et  per- 
niulli  exteri  Nobiles  devoiionis  ergo  sepeliri, 
eoque  se  deporlari  lestamenlo  mandarunl,  prar- 
seriim  quia  ibi  se  sepeliri curanlibus  olim  daia 

Afi 


362 


COMMENTARIA  IN  ACTA  APOSTOI.ORUM.  Cap.  XXVIII. 


fuitlncltilgcntia  plcnaria,  qualisestRonuesepu  I- 
torum  fn  campo  sancto  :  quocirca  iu  eoile  m 
perpiurrt  visuntur  saceHula,  in  hoc  ccemeterio 
locus  esl  distans  a  crypla  jactu  sagittce,  in  quo 
faina  cst  praedicasse  S.  Paulum  :  ad  cujus  rei 
lucmoriam  in  eodcm  crexerunt  crucem  lapi- 
deam. 

Quartum,  quod  Melitse  scorpiones  et  serpen- 
tcs  tam  uati  quani  eo  illati,  ponanl  vencnum  : 
imo  tcrra  Mclitensis  sanat  morsus  quoslibetve- 
uenosos,  etiam  canum  rabidorum,  si  iti  potu 
sumalur,  aut  plagae  imponatur;  nec  id  tantum 
in  hominibus,  sed  etiaminbestiis,  adeoutnon- 
nullimedici  Siculi  eampraeferantterrsesigillatae. 
Valet  enimnon  tantum  contra  venena,  sedetiam 
contra  febres  malignas,  dysenteriam,  variolos, 
quin  et  toxica ,  pracsertim  e  sublimato ,  vel  casu , 
vel  sponte  hausta  :  cujus  rei  illustria  exempla 
ct  miracula  mihi  narrarunt  viri  graves  ,  eorum 
oculati  testes. 

Quintum,  quod  S.  Paulus  saepe  Melitam  ab 
incursu  hostiumtulalus  sit.  Ul  alia  taceam,  sub 
annum  Domini  1470.  cum  Mauri  classe  octode- 
cim  millium  militum  eam  invaderent,  jamque 
tormenta  disponerent  ad  quatiendam  urbem  ve- 
terem,  tertio  die  apparuit  S.  Paulus  veste  stel- 
Iata,qualidepictusvisiturin  EcclesiaCathedrali, 
ac  vibrans  gladium  equo  insidens ,  stipatus  in- 
numera  multitudine  visus  est  invadere  Turca- 
rum  agmina  :  cumque  in  eum  Turcae  multas 
conjicerent  sagittas,  omnesin  ipsosmet  retortae 
et  repercussae  resilierunt,  cosque  vulnerarunt 
ct  perdiderunt.  Visi  pariter  fuere  duo  aliiinsulae 
tutelares,  S.  Georgius,  et  S.  Agatha,  quam  fama 
cst  ibidem  persecutionem  Siculam  fugientem 
latitasse,  ac  celebre  illud  velum  Mtn&  incendia 
compescens  contexuisse ;  idque  instar  Penelopes 
ea  arte,  ut  quae  per  diem  texuerat,  noctu  retexe- 
ret;  eo  quod  matri  urgenti  eam  ad  nuptias  ,  eas 
detrectans  responderet,  sibi  prius  velum  hoc 
pertexendum  esse.  Quocirca  S.  Agathaemarmo- 
ream  statuam  tunc  in  muro  collocarunt,  sed 
facie  a  Turcis  aversa ,  et  ad  urbem  conversa  : 
verum  illa  suaptevi  faciem  ad  Turcas  convertit 
tanto  fragore ,  quantus  est  bombardarum  majo- 
rum,  adeo  ut  eodem  perculsi  Turcae  solverint 
obsidionem,  sequeinfugam  dederint. 

Sexlum,  quod  Melitae  tres  extent  B.  Virginis 
imagines  depictae  a  S.  Luca,  qui,  ut  ante  dixi, 
•comes  S.  Pauli  cum  eo  in  ea  hiemavit,  habita- 
vitque  per  tres  menses.  Quocirca  illas  per  tres 
primarias  insulae  regiones  dispertiti,magna  co- 
lunt  veneratione. 

Septimum  ,  quod  Melita  a  tempore  S.  Pauli 
hucusque,  nunquam  defecerit  a  fidea  S.  Paulo 
accepta,  etiamsi  Mauri  eam  occuparint,  tenue- 
rintque  per  centenos  et  amplius  annos.  Idem 
Colonise  Agrippinae  a  Deo  datum  ob  merita 
Martyrum  Thebaeorum,  ac  undecim  millium 
Virginum  ibidem  quiescentium.  Unde  de  ea  ca- 
nitur  : 

Ex  quo  fidem  recepisti , 
Recidiva  non  fuisli 
Civitas  praenobilis. 

Haec  omnia  de  Melita  mihi  Romae  constanter 
viva  voce  affirmarunt,  et  scripto  consignarunt 
nostri  Patres  Melitenses,  viri  graves  et  erudili, 
eademque  tradidit  noster  Octavius  Cajet.  in  Isa- 
goge  c.  19. 

Vide  hic  muniGcentiam  S.  Pauli,  qua  tanta 


largitate  hospilium  et  hospitalitalcm  Melilcn- 
sium  rcmuncratus  est,  nimirum  Sancli  sea  no- 
bis  liberalilate  vinci  non  patiuntur,  sed  pro  uno 
exili  dono  reddunt  ingens,  septulum,  imo  cen- 
tuplum.  Tanti  est  Sanctos  hospitio  recipere,  eis 
benefaccre,  cos  prsesentcs  haberc.,  eos  colereel 
invocare.  Hoc  cnim  beneiicio  divino  S.  Paulus 
hospitales  barbaros,  eorumque  humanitatem 
rcmuneratusest,  utqui  barbariemin  eumexuis- 
sent,  natales  viperas  veneno  cxutas  humanasin 
seipsos  haberent;  quin  et  glebas  suas  quasi  an- 
tidota  contra  vcnena  possiderent.  Quocircatota 
Melita  S.  Paulo  consccrata  jure  S.  Pauli  insula 
tutelaris  vocari  queat :  illam  enim  ssepe  peste  , 
fame,  bello,  liberat. 

Baruari.]  Incolae  Maltae  sive  Mehtenses,  qui 
lempore  Pauli  et  lingua  et  moribus  erant  bar- 
bari.  Unde  eo  laudabiliores ,  quod  tam  humanos 
se  praestiterint  erga  Paulum  et  naufragos,  ita 
Chrysost. 

3.  Sarmentoruht.  ]  Sarmenta  propriesunt  seg- 
minavitium  :  indc  tamen  quorumlibetlignorum 
et  surculorum  scgmina  significant :  haec  enim 
greece  vocantur  fptyzvx,  id  est,  ligna  combustibilia, 
queeLatini  cremia  nuncupant,  u  ?puyw  ,  id  est, 
torreo. 

Vipsra.]  Multi  censent  viperam  dici,  quasi  vi 
parientem,  eo  quod  fcetus  viperae  alvum  ma- 
tris  erodant,  dum  ex  eo  nascendo  in  lucem  pro- 
deunt.  Verum  expericntia  id  docet  esse  falsum, 
uti  alibi  ostendi.  Unde  verius  Theophrastes,  et 
eo /Blianus  1.  9.  de  Hist.  anim.  c.  31.  et  32.  censet, 
viperam  dici  quasi  viviparam,  eo  quod  pariat 
vivum  animal,  non  ova ,  ut  alii  serpentes.  Porro 
vipera  adeo  venenosa  est  etpeslilens,  ut  solo 
sibilo  et  anhellfeiiqucm  efllat,  hominem  obstu- 
pefaciat,  eique  mortem,  vel  morbum  quasi 
lethalem  infligat.  Vidi  Romae  quemdam  e  Socie- 
tate  nostra ,  qui  viperam Jeriens ,  ab  ea  sibilante 
ita  afflatus  et  quasi  sideratus  fuit,  utmultos  an- 
nos  stupore  et  morbo  quasi  incurabililaborarit. 
Arabes  viperam  vocant  Therion  a  Graeco  5>ipiov , 
idest  fera.  Unde  pharmacum  contra  viperarum 
et  serpentum  morsus,  exipsius  viperae  carnibus 
confectum  ,  vocatur  Theriaca  :  cujus  composi- 
tionem  sub  Nerone  Imp.  ( cjui  matrem  interfecit, 
uti  vipera  fertur  malrem  enecare)  invenit  An- 
dromachus  medicus,  uti  narrat  Galenus,  qui 
paulo  post  vixit  sub  Antonino  Imper.  tom.  5. 1. 
de  Theriaca  ad  Pisonem  cap.  5.  Sed  anle  Andro- 
machum  Antiochus  Philomctor  RexAsice,  The- 
riacam  ,  qua  contra  omnia  venena  utebatur, 
confecit  ex  serpyllo,  aniso,  opopanace,  milio, 
trifolio,  aneto,  fceniculo,  ammio,  apio,  ervo, 
vino  generoso,  immixtis  et  in  pastillos  digestis, 
uti  refert  Plinius  1.  20.  cap.  24.  et  Galenus  libro 
cilato. 

Invasit. ]  Syrus,  momordit, uti  solent  serpen- 
tes ,  dum  quem  invadunt : pendebat  enimde  manu 
cjus.  Ita  OEcum.  etLyran.  hic,  ac  Tert.  in  Scor- 
piaco,  c  1.  et  Ambros.  1.  6.  Hexam.  c.  6. 
-  h.  Ultio.  ]  Numinis  vindicta.  Haec  enim  prae 
caeteris  facinorosos  homicidas  persequi  solet, 
juxta  illud  Christi  Matth.  26.  52.  Omnes  qui  acce- 
perint  gladium  gladio  peribunt.  Sic  ultio  Dei  ubi- 
que  persecuta  est  Cain  fratricidam,  Gen.  U.  7.  et 
seq.  Plura  hujus  ultionis  exempla  recensui  Deu- 
ter.  21.  U.  Pro  ultio  groece  est  iu-r,,  Syrus  vertit, 
justitia  :  alii,  judicium:  alii,  vindicta.  Videntur 
barbari  hi  aestimasse  Stojv,  sivejuslitiam  ctvin- 
diciam  csse  dcam,  quam  Hcsiodus  iu  Ergis,  facit 


COMMENTARIA  1N  ACTA  APOSTOLORUM.  Cap.  XXVIII. 


Jovis  et  Themidis  filiam,  uti  etalii  Poetoe,  qui 
cam  Astroeam  vocant.  UndeOvidiusl.  1.  Metam. 
agens  de  ferreo  improborum  saeculo. 

Ullima  ccclestum  ,  inquit ,  terras  Astroea  reliquir.' 

Cujus  effigiem  ita  pingit  Gellius  ex  Chrysippo 
lib.  \U.  c.  U.  Juslilia,  ait,  pingitur  forma  atque 
filo  virginaii,  aspeclu  vekemenli  et  formidabili , 
lnminibus  oculorum  acribus  :  ncque humilis,neque 
atrocis ,  sed  reverendtt  cujusdam  tristitice  digni- 
tate.  Ex  imaginis  autem  islius  simililudine  intcl- 
ligi  voluit ,  judicem  qui  justitia;  anlistes  est,  opor- 
tcre  csse  gravem,  sanctum,  severum,  incorruplum, 
inadulabiiem  contraque  improbos  noccntesque  im- 
rnisericordcm  alque  inexorabilem  ,  erectumque  et 
arduum  ac  potentem,  vi  ct  Majcstate  cequilatis 
veritatisque  terrificum.  Vide  Lilium  Giraldum  de 
Diis  Gentium  Synlag.  1. 

5.  Er  ille  quidem  excutjens  bestiam.  ]  Prne- 
clare  OEcum.  Vipcra,  ait,  cum  in  manum  Apos- 
toii  dcnlcs  injecissel,  et  nuilam  peccali  in  eamol- 
litiem  ct  laxitatem  invenisset ,  statim  ( ab  eo 
excussa)  resitiil,  ct  inignem  sese  projccit ,  quasi 
pccnam  de  se  exegcrit,  quod  nihil  ad  se  pertinens 
corpus  invasisset.  Nos  vero  bestias  limemus,  prop- 
tcrea  quod  armatura  virtulis  munili  minime  su- 
mus.  Adarn  enim  in  innocentia  i»  hestiis  ct  ser- 
pentihus  laedi  non  poterat,  imo  eis  dominabatur. 
Unde  Sancti  qui  ad  primaevam  ejus  innocentiam 
accedunt,  idcm  scepe  dominium  a  Deo  nancis- 
cuntur,  uti  nactus  estS.  Paulus,  S.  Antonius, 
S.  Macarius,  S.  Franciscus,  ct  similes,  uli  dixi 
Cen.  9.  2.  Vipera  ergo  haec  ultronea  sua  nece  sibi 
temerilatis  supplicium  ,  Paulo  innocentioe  dedit 
cncomium.  Neque  enim  ab  ea  morsus  Paulus 
mortem  obiit,  scdfamamconsecutus  estimmor- 
talitalis ,  imo  ct  divinitatis.  Nam  qui  aderant, 
videntcs  nihil  mali  in  eo  fieri,  dicebant  eum  esse 
Deum,  ibid.  v.  C.  Undc  optime  D.  Chrysost.  in 
Psalm.  96.  Ictus,  ait,  a  vipcraPaulus,  Spiritus 
sancti  virtulcm  qua  in  ipso  habitabat ,  ostendil , 
usus  vipera  leste ,•  quasivipera  Apostolo  fuerit, 
non  pestis  ad  mortem ,  sed  testis  ad  gloriam  : 
Cl  volens  lethale  venenum  Apostolo  infundere, 
sibihauserit.  Vere  Arator  de  Paulo  hic 

Chrislique  cruci  sua  membra  relegans," 
Nescit  ab  angue  mori. 

Hinc  implctur  promissio  Christi  Marc.  16.  18. 
Signa  cos  qui  credidcrint,  ka;c  sequcnlur,  etc. 
srrpentes  lollenl  :  ct  si  mortifcrum  quid  bibcrint , 
non  cisnocebit.  Lnde  Tertull.  in  Scorpiaco  c.  1. 
Uoc  modo ,  inquil,  cliam  Etlinicis  scepe  subvenimus 
donati  a  Dco  eapotcstate ,quam  Apostolas  dedica- 
vit  ,cum  morsum  vipera? sprevit. 

Porro  ex  hoc  tempore,  qno  Paulus  Mclitoe  vi- 
pcram  excussit,  insulae  illidivinitusimpcrtilum 
est,  ut  in  ea  serpcntes  omnes  vcneno  careant, 
et  quantunilibet  aliquemmomordcrint,  nil  pror- 
susinfcrantdetrimenli :  eamque  insulani  vocant 
gratiam  S.  Pauli,  qui  hac  ratione  abundc  eis 
hospiu*]  et  hospitalilalis  meritum  compensavii. 
Melitaeergonuilum  malcficum  serpentis  genus 
nascitur,  nequc  nocet  aliunde  inveclum,  iino 
gleba  Melilensis  antidotum  est  contra  vcnena, 
adeoque  ipsi  Melitenses  quasi  terrori  sunt  ser- 
pentlbus,  iiaThonias  Fazellus  derebus  Siculis 
Decad.  1.  lib.  l.  cap.  1.  liaron.  Gagneiusel  alii. 
SlC  de  S.  Phoca  Martyrc  in  Ronumo  Marlyrol. 
die  5.  Marliiila  leginms :  QuaUter  dc  antiquo  illo 
serpeMe  tnumphaccrit,  hodie  quoquc  popuiis  co 


*  /»  n 

•  . 

miraculo  declaratur,  quod  si  quispiam  aserpBMe 
morsus  fucrit ,  ut  januam  basiiicx  Martyris  cre- 
dcns  attigcrit ,  confestim  evacuata  virtute  veneni 
sanalur. 

Suntinltalia  qui  se  de  genere  et  cognatione 
Pauli  esse  jactitant,  et  serpentes  impune  con- 
trcclant.  Sedhos  impostura?  arguit  Delrio  lib.  1. 
Magic.  c.  3.  q.  U.  etex  eo  Lorinus  hic,  eo  quod 
comperium  sit  cos  se  contra  morsum  antidotis 
proemunire.  AdditLorinus,  Marsos  et  Psyllos  a 
scrpcntibuscsse  intactoset  iilaesos ,  non  peran- 
tipathfam  naturalem,  ut  quidam  censent,  sed 
per  incantationes  et  artes  magicas.  Quin  et  Del- 
rio  Salutalorcs ,  qui  verbis  ,  et  Ensalmatores ,  qui 
halituvarios  morbos  sanant,  suspectos  habet, 
multaque  in  iis  notat  suspicione  ct  periculo 
plena  :  etsi  Navarr.  in  Manualicap.  11.  num.  36. 
Salulatores  excuset,  putetque  donum  sanandi 
ineis,  essegratiam  gralis  a  Deo  datam  adbonum 
reipublicce. 

Porro  immunitatem  hanc  a  venenis  aliqui  vo- 
lunt  esse  naluralem  Melitae,  uti  naluralem  esse 
Iliberniae  tradjtBeda  1.1.  Hist.  Anglic.  cap.  1.  et 
Sardiniae  tradit  Solinus  Polyhist.  cap.  35.  Sed 
crrant.  Namincolae  Ueltts  mirati  suntS.  Paulum 
avipera  lactum  noninllari,  nec  emori,  ut  aliis 
accidisse  viderant.  Ergo  ante  S.  Paulum  Melita 
obnoxia  cratvenenis.  Paulo  ergo  hanc  immuni- 
talem  debct,  et  ultro  acceplam  refert, 

6.  AT  ILLI  EXISTIMAIIAXT   EUM   IX  TLMOREM  CON- 

veutexdum,  ]  ex  iiicensione  ct  inllammatione, 
quam  creat  viperae  morsus  :  hocenim  significal 
Groecum  srf/iitpa»5ai.  Unde  Tigur.  et  Pagnin.  ver- 
lunt ,  at  illi  cxistimabant  futurum  ut  inccnderetur, 
aut  concideret  rcpenlemortuus. 

Et  moiu.  ]  Id  est,  illico  morilurum,  uti  jam 
dixi  exGracco.  Porro  quam  citoserpenles,  prae- 
scrtim  viperae  et  aspides  hominem  necent,  do- 
cct  Galenus  1.  de  Theriaca  ad  Pisonem  c.  8.  in 
finc,  cxemplo  Clcopatra;  :  Cteopatram,  ait,  fe- 
runt  magnum  primo  ac  profundum  vulnusbrachio 
suo  dcnlibus  intulisse  :  dcinde  venenum  quod  prius 
ex  aspide  paravcrat ,  in  pyxide  quadam  ad  sealla- 
tum,  vulneri  infudisse;  alque  ita  veneno  corpus 
subcunte ,  non  multo  post  insciis  custodibus,  vitam 
lenitcr  finivissc.  ISam  revcra  scrpentes  itti  vetociter 
intcrficiunt,  sicul  egosa>pe  in  magna  Alexandria 
expertus  sum.  Cum  cnim  aliquem  hoc  supplicii  ge- 
ncre  condemnalum ,  sine  tongo  crucialu  dilatione- 
que  necare  voiunt,  aspidcs  illorum  pectoribui  ad- 
movcnt,  ambularcque  parumpcr  faciunt ,  atque 
sic  ipsos  brcvi  pcrimunt. 

Convertentes  se,]  ad  invicem,mutala  mcnte 
et  sermonc  !  haucenim  omnia  significat  Groecum 
fj*T*p*lX6/uvot.  Ita  Syrus,  Ctirysost.  Tigur.  Pagnin. 
Lyran.  et  alii. 

Dicebant  eum  esse  Df.ubc.  ]  Vide  hic  subilam 
Blelitensium  inuiatione.n.  Ex  homicida  faciunt 
Deum,  ait  S.  Chrys.  Sic  Lycaonii  videntes  mi- 
raculum  Pauli  clamabant  eum  esse  Mercurium, 
Act.  i/i.  18. 

7.  Piuncipis  ixsul.e.  ]  GraBce,  ™  -suru,  id  est, 
primi,  Eratergo  Publius  primarius  inler  Meli- 
tenses,  ait  S.  CbrysosL  at  non  princeps  absolu- 
tus  el  dominus  Maltae :  haec  enim  parebatRoma- 
nis.  Publius  nomenest  Romanum.  Unde  videtur 
ipse  fuisse  Romanus,  qui  pr;ctura  ,  vel  procfec- 
tura  Malloe  funclus,  ibidem  praediis  comparatis 
scdem  fixit.  Melita  enim  suberatRomanis, aeque 
ac  Sicilia,  ct  a  Siciliae  Praetore  rcgebatur  per 
Vicarium,  qui-^ciTo;,  id  est  primus  antccedens, 


•H'i 


COMMENTARIA  IN  ACTA  APOSTOLORUM.  Cap.  XXVIII. 


,'rimarius  princcps  insulac  et  insulanorum  voca- 
hatur,  idquc  docet  aniiqua  Inscriptio  :  L.  Ca. 
filiusCyr.  cqucsHomanus,  vpCnoi  Mehrxlw  ,  id  est, 
primus,  vel  princcps  Melitcnsium ,  quam  recenset 
Pliilip.  Cluverius  1.  2.  de  AntiquaSicilia  cap.  16. 
Quam  dives  fuerit  Publius,  liquet  ex  eo,  quod 
hosce  270.  naufragos  pertriduum  hospitio  exce- 
perit,  teste  S.  Clirysost.  Ejtis  domus  fuisse  diei- 
tur,  quie  in  urbe  Melila  aedes  maxima  S.  Paulo 
dedicala  est  :  praedia  ejus  fuisse  putantur,  quae 
hodie  Renuerat  dicuntur,  juxta  sinum  ad  quem 
navis  appulit,  non  longe  a  pago  Nazar.  Ita 
nostcr  Octav.  Cajetan.  Isagoges  cap.  19.  Silet 
hicLucas,  Paulum  per  tres  menses,  quibus 
Maltas  fuit,  praedicasse,  et  convertisse  Meliten- 
ses,  ipsumque  Publium,  de  quo  Arator  ila 
canit  : 

Mcnsibus  hibernis  tribus  in  regione  Melitoe, 
Mutiplicem  dat  Paulus  opem. 

Sic  et  Chrysost. 

Porro  Publium  hunc  a  Paulo  creatum  esse 
Episcopum  Melitensem,  docet  Ado  in  Martyrol. 
die  21.  Januarii,  et  Beda  18.  Januarii  :  addunt- 
que  eumdem  deinde  creatum  esse  Episcopum 
Atheniensem,  esseque  illum  Publium,  qui  post 
Quadratum  ,  Alhenis  in  Episcopatu  successit 
Dionysio  Areopagitae,  ac  nobili  martyrio  lau- 
reatus  decessit,  de  quo  Euseb.  h.  Histor.  c.  23. 
etS.  Hieron.  in  Catalog.  Script.  Eccles.  inQua- 
drato. 

8.  Salvavit  eum,  ]  wuto  ,  id  est  sanavit,  utique 
permiraculum,  proesertim  quia  febriset  dysen- 
teria  suntmorbi  contrarii,  ut  notat  S.  Hieron. 
in  c.  56.  Isaiae.  Notat  S.  Greg.  27.  Mor.  cap.  11. 
vel  \h.  Paulum  sanasse  patrem  Publii,  quia  is 
erat  infidelis,  uteum  hoc  miraculo  et  beneficio 
converteret  ad  Christum  :  Timotheum  vero 
segrum  non  sanasse,quia  is  jameratconversus. 
Morbus  ergo  ei  relictus  est  adexercitiumpatien- 
tiae,  et  augmentumcoronac. 

10.  MULTIS  HONORIBUSNOS  HONORAVERUNT.]  NOn 

tantumrevereniiam,ethonorissignaexhibendo, 
sed  et  alimenta  nummosque  subministrando,  ut 
sequitur  :  haec  enim  honor  complectitur ,  ut  pa- 
tet  Proverb.  3.  9.  llonora  Deum  de  tua  substantia, 
dando  ei  oblationes,  decimas,  primitias,  victi- 
mas.  Vide  dicta  Deut.  5.  16. 

11.  Cui  erat  insigne  castorum.  ]  Perperam 
Glossa  legit  caslrorum.  Usitatum  erat,  ait  San- 
chez,  utnautaein  puppigestarent  deos  tutelares, 
id  est,  eorum  statuas  et  id^la,  vel  efligies.  Hos 
Phoenices  Patcecos  vocant,  teste  Hesychio,  de 
quibusPersius. 

Ingentes  in  puppe  Dei. 

Et  Ovid.  1. 1.  Trist.  eleg.  3. 

Puppique  recunrae 
Insilit,  et  pictos  verberat  unda  deos. 

Unde  et  Chrysost.  opinatur,  Castorum  effigiesin 
navi  fuisse  depictas.  Castores  vocantur  gemini 
fratres  Castor  et  Pollux.  Castorenim,  utpotese- 
nior,  juniori  Polluci  suum  nomen  communica- 
vit.  Hiduonati  sunt  exJoveet  Leda,  Tyndari 
regis  conjuge  :  unde  et  Tyndarida  vocantur,  et 
oioffxoupoe ,  id  est,  Jovis  filii.  Fingunt  enim  Poetae , 
Jovem  cygni  formam  induisse,  et  ex  eo  Ledam 
ovum  concepisse  :  ex  quo  nati  sunt  gemini, 


Castor  et  Pollux.  Unde  Horat.  lib.  2.  serm.  sa- 
tyra  1. 

Castor  gaudet  equis,  ovo  prognatus  eodem 
Pugnis. 

Castor  enim  fuit  egregius  equorum  domitor; 
Pollux  vero  pugil.  Ambo  post  mortem  inter  si- 
dcra  relati  sunt:  quorum  signum,  Gemini  dici- 
tur,  in  quo  Sol  degit  in  Junio.  A  gentibus  pro 
diis  habili  sunt,  pracsertim  a  Romanis.  Undc 
etiamnumeorumingentes  statuaevisuntur  Roma; 
in  aditu  Capitolii.  Hinc  et  Cicero  in  Verrem  ac- 
tor.  7.  Vosque,  ait,  omnium  rerum  forensium  , 
consiliorum  maximorum  ,  legum  judiciorumque 
arbitri  et  testes  celeberrimo  in  loco  pra?toris  lo- 
cati,  Castor  et  Pollux.  Habili  sunt  dii  maris, 
ideoque  in  navibus  picli  a  naulis  in  tempestale 
invocabantur;  sive  quia  sunt  stellee  in  coelo  hoc 
nomine,  quae  si  utraque  appareat  serenilalis, 
si  una  duntaxat,  tempestatis  estindicium  :  sive 
quia  Castor  et  Pollux  mare  piratis  liberarunt  : 
sive  quia  iidem  fuerunt  argonautae ,  cumcoeleris 
sociis  Colchos  navigantes;  et  orta  tempestate 
cum  caeteri  timerent,  duae  stellac  super  capita 
Castoris  et  Pollucis  visae  sunt ,  ilicoque  mare  se- 
dari  coepit :  unde  se  eorum  gratia  a  diis  tutan- 
dos,  caeteri  persuaserunt,  indeque  in  similipe- 
riculo  eos  invocare  coeperunt,  uti  ex  Diodoro 
Siculo  et  Valerio  Flacco  narrat  Giraldus  Synt.  5. 
ptrg.  182.  Hoe  fabulae  ortae  sunt  exeo,  quodnautae 
obscrvare  soleant  stellas  Castorum,  ac  credere 
cas,  si  appareant,  navigantes  servare.  Unde 
Horat.  1.  1.  Carm. 

Dicam  et  Alcidem  ,  puerosque  Ledae  , 

Hunc  equis ,  illum  superare  pugnis 

Nobilem  ;  quorum  simul  alba  naulis 
Stella  refulsit, 

Defluit  saxis  agitatus  humor  , 

Concidunt  venti ,  fugiuntque  nubes, 

Et  niinax  (  quod  sic  voluere  )  Ponto 
Unda  recumbit. 

Idemalibi; 

Tyndaridoe  fidus  ab  inlimis 
Quassas  eripiunt  aequoribuserates. 

Jam  nautae  Christiani  post  B.  Virginem,  quoe  est 
stella  maris,  in  periculo  invocant  S.  Paulum  , 
qui  die  ac  nocte  in  profundo  maris  fuit,  S.  Cle- 
menteminmarimersum,  S.  Nicolaum.S.Franc. 
Xaverium,  qui  perpetua  quasi  navigatione  im- 
mensa  Oceani  spatia,  a  Lusitania  in  Indiam, 
Molucas,  JaponiametChinamemensusetremen- 
sus  est,  et  S.  Hermetem,  vel  S.  Thelmum.  Sic 
enim  vocaturanautis  jTWjtihs,  velEfr/uts,  aloco, 
qui  proprio  nomine  diclus  fuit  Petrus  Consalvus 
Ordinis  S.  Dominici ,  et  ad  coelos  migravit  anno 
Dominil2fr6.  cujus  vitam  etmiracula  conscrip- 
sit  Ferdinandus  Castiglius  p.  2.  Hist.  S.  Dominici 
1.  2.  c.  23. 1h.  et  25.  et  Ribadeneira  in  ejus  vita, 
quam  habetin  Appendice  Sanctorum  extravag. 
Porro  invocanteos,  non  ut  deos,  etnumina, 
sicut  Gentiles,  ut  objicit  Calvinus,  sed  ut  suos 
apud  Deum  patronos  et  advocatos ,  idque  in  ea 
re,  in  qua  ipsi  olim  Deo  servientes,  meruerunt 
ut  aliis  in  eadem  opitulari  possent.  Vide  Staple- 
toniumhic  in  Antidotis. 

Porro  insigne  Castorum  sic  erat  effigiatum. 
PingebanturCastoret  Pollux  quasi  duojuvenes; 
cuique  dabatur  ovi  pars  dimidia,  et  jaculum  in 
manu,  equusque  candidus,  superne  eminebat 
stella.  Ita  LucianusinDeorum  Dial.  in  fine. 

Syracusam.  ]    Civitas  cst  Siciliae   maxima  et 


COMMENTARIA  IN  ACTA  APOSTOLORUM.  Cap.  XXVUT 

pulclierrirmt  sub  Pachyno  monte  sita,  ubi  fons 
Arethusa.  Nunquam  lam  nubiliis  esl  tlies  in 
anno,  quin  eo  Syracusis,  seque  ac  Rbodi  sol 
cernatur,  ait  Plinius  I.   2.  c.  62.  Jani  nobilitata 


$63 


est  S.  Lucio;  patria  et  mailyrio.  Hinc  palet  Pau- 
lum  in  Sicilie  fuisse  et  Siculis  profuisse.  Unde 
S.  Cbrys.  Porro,  inquit,  prcedicatio  eliam  usque 
in  Siciliam  pervenit. 

Scripsit  de  Sanctis  rebusque  Sicilice  opus 
magno  labore  et  studio,  e  priscis  Siciiloriun 
monumentis  erutum  et  claboratum  nostec 
P.  Octavius  Cajetanus,  sed  morte  praeventusin 
lucem  dare  non  poluit.  Ejus  ergo  postbumum 
edcndum  suscepit  P.  Alfonsus  Cajelanus,  qui 
opus  maturat,  nt  avidse  longseque  multorum 
exspectalioni  satisfaciat  :  interim  excerpta  ex 
ejus  Isagoge  de  S.  Pelri  et  Pauli  in  Siciliam  ad- 
venluet  fruclu,  Panormo  ad  me  Romammisil; 
cui  proindecum  gratiarum  aciione  haec  roectun 
accepta  referatcandidusLector.  Illa  hic  summa- 
tim  inseram,  utpotc  quse  S.  Lucse  Hisioriam 
prresentem  valde  illustrant,  multaquc  adduni  et 
supplent,  quaeS.  Lucas  studio  brevita'is  omisit. 
Equibus  liquido  videas  priscam  S.  Petri  el  Pauli 
in  Siculos  benevolentiam,  ac  vicissim  Siculo- 
rum  incensa  erga  Apostolos  studia. 

Hcec  igitur  de  S.  Petro  scribit  Isagogcs  c.  18. 
Certum  est Sieiliam  primitus  a  S.  Pelroaccepisse 
(itlem,  Ecclesias  primosque  Episcopos.  Undeln- 
nocentius  I.  epist.  adDeccnt.  constanter  alTirmat 
in  Sicilia  nullum  bominuminstituisse  Ecclesias, 
nisi  quosVencr.  Apostolus  Petrus,  aut  ejus  suc- 
cessores  conslitucrunt.   Mctapbraslcs  orat.  <lc 
S.  Petro  et  Panlo  die  29.  Junii,  tradit  S.  Pelrum 
oxSyria  Romam  naviganlcm,  in  Siciliam  Tauro- 
menium  appulisse;  et  apud  Pancratium  Episco- 
pum,  qucm  antca  Antiochise  agens  codem  proe- 
miserat,  diverlissc;  quod  anno  2.  Claudii  Imp. 
contigit  :  A  S.  Jobanne  Cbrysost.  idem   fuisse 
scriptum,  Constantinus  Lascaris  inscbcdis  suis 
firmat,  quas  in  Thesauro  Mamertinoe  urbis  legi- 
mus.  Metaphrastis  teslimonium  doctissimi  viri, 
Vinccnlius  Bclluacensis,   Cuiliclmus  Spirensis, 
Petrus   Calesinus  et   Cardinal.  Baronius  anno 
ChristiM.  firmavere.  In  Siciliam  una  cum  S.  Pe- 
Iro,  ut  ait  Metaphrastes,  vcnerc  e.jus  discipuli, 
Marcus  Evangelii  scriptor,    Appollinaris  postca 
a  S.  Pctro  Ravennammissus,  Martialis  abeodem 
deinde  amandatus  in  Gallias,  Rufae  Gapuaecrea- 
tus  Episcopus  Mena?a  addunt  Bcryllum.  Tauto- 
menii  cum  esset  S.  Petrus,  Maximum  calcchesi 
probc  instructum  baptizavit  et  Episcopum  ordi- 
navit,  constituitque  ut  Pancratio  succedcret. 
Idem  Syracusis  Marcianum  dedit  Episcopum , 
Catanrc  Bcrillum,  ut  habet  Martyrologium  Ro- 
manum  et  Menologia  Graecorum.  Hse  ergo  tres 
primac  sunt  Siciliaj  Ecclesioe  a  S.  Petro  erecta?. 
Hiscc  proxima  est  Agrigentum,  cujus  primum 
Episcopum  Scriptores  S.  Lihertinum  Martyrem 
memorant,  sedquo  anno  id  factum,  nos  latet. 
S.  Libertini  Encomiastes  Syracusanus,  fide  dig- 
nus,  ipsum  synchronum  facitS.  Percgrini  Mar- 
tyris.quiS.  Marciani  Syracusarum  Episcopi  u 
S.  Petro  instituti ,  fuit  discipulus. 

Lsagogesverocap.  20.  tradit,  S.  Paulum  Syra- 
cusis  a  Marciano  (quem  eodem  antealiquot  an- 
nos  miserat  S.  Petrus,  urbisque  Episcopum  or- 
dinarat)  Episcopo  incredibili  lastitia  exceptum  , 
ctChristianorumomniumejus  Ecclesirc  studiis 
ofTiciisque  obviam  cuntium  inclvto  Aposlolo  in 
vmculis  triQiphanti.  Certum  mihi  csl,  tres  illos 


dies  ineodem  cum  Marciano  hospitio  commo- 
ratum;  ca  in  spelunca  ,  quam  ille  pulsis  deemo- 
nibus  Christo  consecraverat.  D.  Pauluni  sacris 
operatumesse;  Syracusanam  Ecclesiam  piimi- 
tias  Occidentis,  Deo  obtulisse  ;  mullos  adChris- 
tum  convertisse;  camque  Ecclesiam  adspectu 
colloquiisque  recreasse,  atque  in  Dei  amorein 
incendisse.  Vicina  etiam  Syracusis  loca  ,  vicos- 
que  obivisse  credimus  :  quamquam  eniin  \inc- 
tus  Romam  duceretur,  humanitate  tamen  Julii 
Cenlurionis,  cujus  cuslodia  tenebalur,  multum 
Apostoli  rcverenti.e  dabatur.  Sidoneenim  ab  eo 
peimissus  est  ad  amicos  ire  ,  et  sui  curani 
agerc,  Melitae  apud  Publium  tres  dies  hospitari. 
Super  huinanilalcm  centurionis  accedebat  pie- 
tas  et  Chrisliana  religio,  quam  omnes  prolite- 
bantur  quicumque  socii  navigationis  D.  Pauli 
fuerant,  eorumqueamorcrga  Aposlolum,  Utpote 
cujus  beneficio  naufragium  cvasissent,  et  in 
Christum  credidissent,  nam  in  Pauli  gratiam 
oinnium  qui  navi  vehebantur,  non  solum  cor- 
pora  naufragio,  sedanimas  infidelitati  creptas, 
cx  Actis  Apostolorum  et  D.  Jobannis  Chrysos- 
lomi  interprelatione  superius  docuimus.  Exliis 
non  ambigimus  doctori  Gentium  permissum 
Syracusis  libere  agere,  praedicarc  regnum  Dei, 
quin  ctproximosurbisvicos  obire.  Ccrtequidcm 
procul  Syracusis  fcrc  octo  passuummillibus,  in 
agro  cuiSolarino  nomen  ,  Ecclesia  est  D.  Pauli 
Aposloli  titulo  insignita  ;  ct  sane  antiqiia  est  ar- 
chiteclura  :  in  qua  puteus  visilur,  cujus  aqua 
hausta,  ablulisquc  segrolis,  invocalione  Apos- 
toli  Pauli  multa  indies  miracula  patrantur,  vo- 
taque  cl  labellae  pendenlcs  sanctissimi  Aposloli 
collala  adversum  morlalcs  beneficia  contestan- 
tur.  Apud  Syracusanos  vetustradiliocst,  D.  Pau- 
lum  Apostolum,  cum  Syracusas  venit,  eum  in 
locum  cxcurrisse,  Ecclesiamque  a  Chrislianis 
in  ejus  rci  memoriam  fuisse  cxtruclam  :  in  co 
sane  tractu  antiqure  habitationis  vestigia  repe- 
riuntur;  fortasse  sevo  illo  oppidum  ibi  fuit,  quod 
Apostolus  pro  charitatc  sua  invisit. 

Isagoges  vero  c.  21.  docct,  S.  Paulum  oram 
Siciliaj  legisse  a  Pachyno  ad  Pelorum  ac  monu- 
menta  ab  eo  ibitlem  relicta  rccenset.  Navigatio- 
nem,  inquit,  ex  insula  melita  Syracusas  lcn- 
tam  fuissc  non  desunt  qui  probent  :  antequam 
enim  ille  navi  veclus  in  Syracusanum  portum 
appellcrct,  in  oram  cis  Pachynum  promonto- 
rium  dcscendisse  existimamus  et  vicina  loca 
collustrasse.  Vetus  est  traditio  apud  Hetinos  et 
Pachyni  accolas,  Paulum  Apostolum  in  cam 
oram  pcrvenisse,  atqucintus  ad  milliaria  qua- 
tuor  in  agrum  Elorinum  penetrasse  :  quo  loco 
sedificata  est  a  posleris  Ecclesia  juxta  fluvium 
Elorum,  D.  Paulo  dicata,  quae  adhuc  manct  in 
adventus  ejus  memoriam;  ncque  ab  ea  procul 
puteusest  in  veneratione  summa  habitus.cujus 
aquam  qui  biberint,  vel  lavcrint  se,  variis  e 
morbis  eripiunlur,  maximeque  valet  adversum 
vulnera,  morsusquc  noxios  bestiarum.  Eodem 
in  agro,  cui  nomen  Baliscalis,  alter  puteus  est, 
ad  quem  ejusdem  Aposlcli  virlule  ct  gratia 
multa  miracula  patrantur.  Porro  ex  accessu 
D.  Pauli  ad  haec  loca,  illud  omnino  constat, 
tardam  ejus  navigationcm  peream  Siciliseoram 
fuisse,  non  sine  magna  Dei  providentia,  ut 
Apostolus  Siciliam  collustraret ;  ct  quos  possct 
sua  praedicatione  ad  Christum  perduceret;  sed 
et  Apostolum  Syracusis  profectum  ,  insulam 
circumlegisse  D.  Lucas  docet. 


COMMENTARIA  !N  ACTA  APOSTOLORUM.  Cap.  WUII. 


Igilnr  Paulina  nnvis  poslcaquam  Syracusis 
solvit,  oram  Siciliae  marilimam  pra-tervecta  , 
rursutD  ccursu  suodeflexit  in  litius,  intraTau- 
romeuinm  atque  Messanam ;  ubi  mmcsedesest 
Paulo  Apostolo  sacra.  Antiqua  ea  fama  cst  apud 
loci  accolas,  D.  Paulum  cumSiciliae  oram  lege- 
ret,  in  sinum  illum  appulisse,  cui  monasterium< 
1).  Placidi  in  editocolle  incumbit,in  eoquecom- 
moratum  littore,  quod  deceiu  passuum  millibus 
ab  urbe  Messana  distat,  ipso  in  littore  locoque 
Apostoli  pedibus  calcato,  Cbristiani  deinde  nbi 
Clirisli  fides  adolevit,  parvam,  sed  magnac  pie- 
laiis  indicem  Ecclesiam,  D.  Paulo  sacram  cons- 
iruxerunt, quae  \postohinillud  littus  descensum 
testificarelur ,  reique  memoriam  ad  posteros 
derivaret.  Rhegium  Apostoluseaexoramantima 
solvit,  quae  res  a  majoribus  per  manus  nobis 
tradila,  a  D.  Pauli  navigalione  non  abborret.  Ejus 
enim  testis  acscriplor  D.  Lucas  in  Actis  Apost. 
ait  Syracusis  solventem,  ora  maritima  Sicilice 
navigata,  Rhegium  pervenisse.  Verosimile  est 
navim  insuke  litius  circumvectam  illuc  appli- 
cuisse,  ubi  adverso  rnaris  nestu  veniisque,  sive 
urgente  nocte  constitit;  dnm  secundus  esset 
aestus  ventique,  vel  illucesceret  dies,  ne  fretum 
ilhid  infamenaufragiis,  Charibdisque  vorlicibus 
formidatum  caeca  nocte  trajiceretur,  alque  iis 
maxime  quibtts  satis  esset  timoris  ex  proximo 
ad  Melitam  naufragio.  Sinus  autem  ille^in  quem 
fama  est  Apostolum  deseendisse,,  ad  id  videtur 
natura  faclus;  neque  illo  opportunior  maris 
tractus,  Rhegium  ex  ora  Mamertina  solvenli- 
bus  ;  sed  et  naves  quibus  ex  Oriente  iter  est  per 
Siciliam  in  Occidentem  ,  insula  praeternavigata, 
eo  ex  sinu  qui  nunc  aede  D.  Pauli  Apostoli  nohi- 
lilatur,  Rhegium  de  more  transmittunt. 

Isagoges  cap.  22.  ostendit,  S.  Paulum  fretnm 
Siculum  navigantem,  conspexisse  Messanam, 
sed  non  adiisse  ,  uti  contendit  Constantinus 
Lascaris  :  adiisse  vero  eam  postquam  e  primis 
.Neronianis  vinculis  liber,  rursum  provincias  et 
Siciliam  (  ut  videlur,  innuitque  S.  Cbrysosl.) 
pefagravjt.  Traditio  enim  est  Messanensis  Eccle- 
siae,  S.  Paulum  Messanensihus  Bacchylum  Epis- 
copum  praefecisse.  Sane  quotannis  ea  in  urbe 
supplicationesbabenturfestoConversionissancli 
Pauli,  in  memoriam  Bacchyli  Episcopi,  Messa- 
nensi  Ecclesiae  a  S.  Paulo  preepositi  :  ac  velus 
rnos  in  ea  Ecclesla  est  deducendi  per  urbem  re- 
liquasS.  Pauli.  Haacnostcr  Octavius.  Adduntalii, 
in  ditione  Avola,  qtiam  multi  censent  esse  Hy- 
blem  vel  Hyblam  ,  in  qua  ihymi  et  salicum  est 
cbpia,  unde  apes  paslae  mel  opiimum  conficiunt 
indeque  apes  Hyblaeae  et  mel  Hyblaeum  nuncu- 
patur  ,  de  quo  Martial.  in  Xeniis  : 

Cum  dederis  Siculis  medire  de  collihus  Hjhlae, 
Cecropios  dicas  lu  bcel  csse  favos. 

Juxta  Hyblam,  inquam,  pergendo  versus  Syra- 
cusas,  similisilliElorinoestputeus  qui  a  S.  Paulo 
nomen  accepit,  ejusdem  virlutis  et  veneratio- 
nis  :  ad  quemquiamulliscrpentes  bibendicausa 
accedunt ,  binc  juxta  eum  multac  cernuntur  vi- 
perae  et  serpentes  mortuae,  potuhujus  aqueeoc- 
cisaj.  Similis  et  nomine  et  virtute  est  puteus 
juxia  Syracusas,  cujus  aqua  multas  curat  infir- 
mitates.  Hoe  nccepi  a  nostris  Palribus  Siculis  , 
oculatis  teslibus.  Ubi  vide  quantae  dignitatis  et 
meriti  fuerit  S.  Paulus  quantce  eliam  bonitatis 
et  beneficentiae,  quaeeum  nusquam  sinebat  esse 
otiosum  et  vactium  ,  scd  suic  virtutis  scmina,  et 


viiales  radiosinstar  solis  ubiquc  spargere  t,om- 
pellebat,  ul  imilaretur  Cbristum,  qtu  perlransut 
bcncfaciendo ,  ct  sanando  omnes  oppressos  a  diu- 
bolo ,  tit  ait  S.  Petrus  Aclor.  10.  38.  Vere  de 
S.  Paulo  dicas,  quod  officium  Ecclesiasticum 
canit  de  S.  Caecilia  :  CtBcitia  famida  taa,  Domine, 
quasi  apis  tibi  argumcntosa  dcservit. 

Denique  Syracusis  triduo  commorans  Paulus 
evangelizando  majorem  incolarum  parlem  (ac 
per  eos,  vicinos  Sictdos ;  ut  Sicilia  fidem  S.  Paulo 
deheat)  ad  Christum  convertit,  uti  narrat  Hie- 
ron.  Marafiotus  in  Cbronicis  Calabriae  lib.  1. 
cap.  20. 

13.  Rhkgium.]  Civitas  Calabriae  objacens  etvi- 
cina  Sicilia?.Ila  dicta  h™  roo  prixwxi,  id  est  abrum- 
pcre;  eo  quod  terrac  motu  vel  maris  eluvione 
abrupta  sit  a  Sicilia,  cui  prius  cobacrebat,  erat- 
que  contigua,  imo  conlinua.  Sic  et  Siciliam  dic- 
tam  volunt  quasi  Sicililam,  id  est,  rcsectam  ab 
Ilalia,  cui  antea  coh.erebat.  Ita  Plinius  1.  3.  c.8. 
Stcilta,  inquit,  quondam  Brutio  agro  cohcerens  t 
mox  inlerfuso  mari  avtdsa  XII.  M.  in  longitudi- 
nem  fretro ,  in  talitudinem  autem  MD.  juxta  co- 
tttmnam  Rheginam.  Et  Isidorus  Clarius  lib.  13. 
Orig.  c.  18.  Freltim,  ait,  apcUatum  est ,  qaod  ibi 
sempcr  mare  ferveat  :  fretum  cnim  est  angustum 
rt  qtiasi  fervens.  Nam  freta  Varro  dicla  ait  quasi 
fervida,  id  cst,  ferventia  et  motum  fervoris  liaben- 
lia.  Fretum  Sicitue,  quod  Iihegiumdicitur,  Sallus- 
titts  ex  tali  causa  vocari  scribit  diccns  ,  Italiceolim 
Siciliam  conjunctam  fttisse ,  el  dam  esset  una  lel- 
lus,  medittm  spalium  aut  per  liumiiitatem  abrup- 
tum  est  aquis,  aut  per  angustiam  scissum;  etinde 
pV,yiov  nominatum  ,  quia  grcece  abrtiptum  hoc  no- 
mine  nuncupatur.  Eadem  quasi  ad  verbum  ha- 
bet  S.  Hieron.  in  Nomin.  Actor.  Apost.  et  ex  eo 
Beda  bic.  Recte  ergo  fretum  hoc  vocatur  Rbe- 
gium,  indeque  urbs  freto  adjacens  pariter  vo- 
catur  Rhegium,  quia  boc  spatio  ante  fueratisth- 
mus,  quem  mare  perrupisse  dicitur.  Porro 
Thucyd.  1.  U,  hoc  frelum  vocat  Cbarybdin  :  sic 
et  Mela.  1.  2.  c.  8.  et  Plinius  lib.  13.  c.  18.  Eo 
qttod  gurgitibus,  inquit,  occullis  naves  absorbeat. 
Ter  autem  in  die  erigit  fluctus  ,  ct  ter  absorbet  : 
nam  accipit  aqtias,  ul  vomal ;  vomit ,  ttt  rursas 
accipiat.  Vide  Philippum  Cluveriuml.  1.  deAnti- 
qua  Sicilia  c.  5. 

Porro  Rhegiumvetusta  et  nobilis  estCalabriai 
civitas,  de  qua  multa  Hier.  Marafiotus  in  Chro- 
nicis  Calabrine  1.  1.  lihegium,  inquit,  Prima  Ita- 
lice  civltas,  otim  fuit  una  b  quatuor  Rebttsp.  magnce 
Grcecice,  metropolis  Calabrice,  ut  liquet  ex  eoquod 
cttm  in  Calabria  sint  qualuor  Archiepiscopatus, 
antiqiiissimus  sit  Rhegiensis ,  quidecem  habet  Suf- 
fraganeos ,  Consentinus  qttatuor ,  S.  Sevcrincc 
qttinqtte,  Rossanensis  nuUum. 

Silet  bic  mulla  Lucas,  ac  pracsertim  Rhegien- 
sium  a  Paulo  conversionem  uno  die,  quo  apud 
eos  hfesil,  factam  :  quaeex  Ecclesiaj  Rhegiensis 
monumenlis  eodem  aevo  gracce  conscriptis,  ac 
deindein  Latinumidiomalranslatis,  etin  Arcbic- 
piscopali  arcbivio  asservatis ,  a  Rhcgiensibus 
viris  eruditis  et  primariis  ad  me  Romam  trans- 
missa,  bic  transscribam,  quia  ad  historiam  prae- 
scntem  faciunt;  ut  ex  iis  liqueat  tum  Rbegien- 
sium  primacva  erga  Christum  etPaulum  fideset 
devotio,  tum  S.  Pauli  erga  eos  amor,  simulque 
ejus  insatiabilis,  etiam  in  mediis  itineribus  et 
vinculis,  ubique  cvangelizandi  silis  et  ardor, 
(cque  ac  energia  et  fruclus.  Sicigitur  habent  in 
viia  et  martyrio  S.  Slephani ,  qui  S.  Pauli  comeg 


GOMMENTARIA  IN  ACTA  APOSTOLORfJM.  Cap.  XX\  III. 


3G7 


et  disclpnlus,  primus  ab  co  crcatus  est  Rhe- 
giensiuin  Episcopus.  Hic  sanclus  Martyr  Stcpha- 
nus  fuit  i;  civilatc  Nicccv  :  pelente  autcm  1'aulo 
Apostoto  llomam,  comitalus  est  eum  usque  ad  ci- 
vitatem  Phcgii  Calabrice.  Cum  autern  Apostolus  ci- 
vitatem  invenisset  idola  colcntem ,  prccdicavil  in 
ca  verbam  Dornini;  et  sicut  terra  bona  acceptum 
scmen  cenluplum  rcddit,  ita  et  cjus  civitalis  incolce 
verbum  Dei  recepcrunt  :  quos  cum  Paulus  ins- 
iruxisset ,  el  plurimos  illorum  in  nomine  Patris  , 
el  Filii,  cl  Spirilus  sancti  baptizasset ,  crcacit  ip- 
sis  Episcopum  Stcphanum  :  qui  sibi  creditum  gre- 
gem  bene  puscens ,  multos  ad  fidcm  Cltristi  suis 
doclrinis  convertit.  Cum  autcm  in  hac  civilale  de- 
cem  et  scplem  annos  moratus  esset ,  ct  Episcopos 
et  presbyteros  ordinassct ;  Deique  gralia  Ecclesia 
aucta  fuissct ,  poslca  pcrscculione  contra  Chrislia- 
nos  mota,  captus  fuit  ab  Ilicrace  duce  Sanclus , 
tanquam  prcccipuus  fidei  Clirisliancti ;  ct  coaclus 
fuit  ut  abnegarct  Cliristum  cl  immolarct  idolis  : 
ipse  aulcm  non  admittebat ,  quin  potius  inlrcpida 
Christum  Dcum  confitendo  et  factorum  omnium , 
idola  autem  Gcntium  ligna  ct  lapides  scnsucaren- 
tia,  opera  manuum  hominum  esse  assercns  ct  dia- 
boli  invcnliones,  idcirco  indefcsse  perculitur  una 
cum  Socra  Episcopo,  et  saxis  quoquc  vullus  eoruiu 
confringuntur,  in  caminumque  ignis  conjcctiexie- 
runt  iltcesi.  Unde  multi  crediderunt  in  Christum  , 
cl  acclamavcrunt  dicentcs  :  Magnus  Deus  qui  d 
Pontiftcibus  Stephano  ct  Socra  prcedicalur.  Intcr 
qttos  irunt  mulieres  pudica  Agncs,  Eelicitas ,  et 
Perpetua  nuncupuicc,  discipulai  divi  Stcphani,  qucs 
inlrrpide  coram Ilicrace  duce  confessce  sunt,  nomen 
Christi  Dei,  veri  crcatoris  omnium  prccdicanles  ; 
tunc  ira  plenus  dux ,  ipsas  una  cum  Stephano  et 
Socra  Pontificibus  gladiodisccndijussit :  quo  faclo 
ilico  tradidcrunt  sunctas  animas  suas  Domino , 
grutias  agentcs  et  exultantes,  quod  digni  faclies- 
srnt  pro  Christo  mori.  Addila  crant  cleganlia 
Troparia  ct  Protonia  Grcecolalina,  puta  Anlio- 
phoiiiT,  vcrsus  ci  liymni  in  laudcm  S.  Slephani, 
ex  pcrvi ■■lusto  codicc  Valicano  manuscripto  uu- 
moro  15Zi3.  Mcikco  nuncupalo ,  quo  Ecclesia 
(irajcorum  in  olliciis  divinis  rccilandis  ulilur , 
ucccpta,  in  quibus  S.  Stephanus  vocalur  Hkj- 
rarcha,  Uieron.  martyr,  toj  llauAou  o>o;»j>os ,  id 
est,  cemulator  ct  similis  zelicum  S.  Paulo;  cjus- 
que  martyrium  consignalur  dic  5.  Julii  :  quo 
pariter  dic  Rcgini  cjus  festum  lola  dicecesi  celc- 
hrant  :  qiuc,  ne  tequo  sim  longior,  omiito.  Ad- 
dit  Hieronymus  Marafiotus  in  Chronicis  Cala- 
hriae  lih.  1.  cap.  20.  hac  de  causa  Regicnsem 
Kcclesiam  Cathedralcm  cssc  insignitam  tituloet 
sede  Archicpiscopali,  ciqueolimsubjeclas  fuissc 
omnes  Calabriaj  Lcclcsias,  co  quod  ipsa  prima 
inter  Calabros  Episccpum  S.  Stcphanum  acco- 
perit  a  S.  Paulo,  quodquc  S.  Stephanus  Episco- 
pos,  Presbyteros  ct  Diaconos  aliis  Calabriaj  ci- 
vilatihusdederit  et  ordinarit. 

Porroconstans  cl  antiquissima  apud  Rhegicn- 
ses  cst  traditio,  hac  ratione  et  miraculo  S.  Pau 
luin  Rhegienses  converlisso  :  navi  qua:  Paulum 
vehebat  Rhegiuoq  appcllenie ,  cjus  viscndi  causa 
ad  liltus  concurreruniRhcgicnsrs,  praeserlim  ut 
in  ea  sua  numina  Castoris  et  Pollucis,  qu.c  prae- 
ferebat  navis,  vencrarentur.  Mox  Paulus  de 
niore  orsuscis  pra^dicareEvangelium  ,  cum  ab 
cis,  utpote  idololalris,  non  audiretur,  postulavit 
ul  sibi  prscdicanti  vel  ad  modicum  aures  com- 
modarent,  tantillo  scilicel  teinporc ,  quantulo 
caudela  exigua  arderet.  Eo  impetrato,  candclu- 


lam  accendit,  ah*ixil(pic  columnoc  ,  cui  naves 
appellentes  solebant  ^lligari  :  cumqwe  BtaUm 

absunipta  candcla  cvancscerel,  illico  per  mii.i- 
culiun  coepit  ardere  ipsa  columna,  quo  portcuio 
pcrculsi  ol.  conipuiictiRhcgicnscs,  Paulum  ut  lio- 
inineni  (livinuin  auscultanics ,  ab  00  ad  Cbris- 
luni  traducti  sunt.  In  hujus  rei  fid<ni  ct  nicmo- 
liain  coliuniia  in  Ecclesiam  S.  Pauli  (quae  in 
liltore  erccta  csl)  translata  honorilicc  supra  Al- 
tare  majus  rcposita  cst  :  ubi  mira  veneratione 
colitur,  multisque  miraculis  coruscat,  uti  Uquet 
cx  hoc  dc  ca  Rhrgiciisiiun  hymno ,  quem  typis 
cxcusum  vulgarunl,  mihique  exemplar  trans- 
miseruut. 

HV.\I>L-S 

IN  COLLMNAM  RHEGLNAM 
S.  Pauli  Apostoli. 

Ave  columna  noLilis, 
Electro  ct  auro  dilior 
Illaque  Mosis  ignea 
Columna  fortunaiior. 

Quod  ore  Paulus  praedicat, 
Te  fulgurante  oomprobat  ; 
Te  conflagrantc  Rhegium 
Clirisli  fidcm  complcctilur. 

Te  Palma  tangens  languida  : 
Sensit  madelam  ccelicam  : 
Ilaustusque  pulvis  illico 
/Egris  salutem  contulit. 

Ego  columna  Rliegia, 
Ilebros  ut  Israelica 
In  terrae  oplima  transtulit , 
Tu  nos  in  astra  ducito. 

Summo  Patri  sit  gloria, 
Natoque  Patris  unico , 
Et  Paracleto  numini , 
Cunctis  in  sevum  scculis.  Amcn; 

i/.  Pnulus  Apostolus  devenit  Rhegium.  Allcluia. 
5!.  Et  seminavit  vcrbum  Dei.  Alleluia. 

ORATIO. 

Deus ,  qui  ad  Pauli  Apostoti  prcedicationem , 
lapidea  cotumna  divinitus  ignesccnle ,  ftdei  tumine 
Ilheginos  populos  iltuslrasli;  da  quasumus  ut  quem 
Evangctii  prceconem  habuimus  in  terris,  inlerces- 
sorem  habcrc  mcreamur  in  ccetis. 

lnsupcr  Joannes  Angelus  Spagnolus  Canoni- 
cus  Reginus  ,  de  rcbus  Reginis  libr.  h.  cap.  1. 
narrat  vulgo  credi  Paulo  pracdicante  pisces  lit- 
lus  egressos  ei  auscultasse,  uti  auscultarunt 
S.  Francisco  et  S.  Anlonio  Patavino.  Additque, 
nonnullos  dicere  cicadas  a  S.  Paulo  lacere  jus- 
sas,  nunquam  dcinccps  eo  loci  comparuisse; 
sed  se  id  noncredere. 

Putf.oi.os.]  Civitas  cst  Campanioe  juxta  Neapo- 
lim  (ita  Syrus)  nobilis  S.  Januarii  martyrio. 
Hinc  tradunt  et  gloriantur  Ncapolitani,  S.  l'au- 
lum  cx  itincro  Ncapoliin  divcrlissc.  Putcoli dicii, 
abaquaecalidaB  ibi  ebullientis  putorc,  aitFeslus, 
vcl,  ut  alii,  a  multitudinc  putcorum  carumdem 
aquarum  gratia  faclorum.  Haec  ctiam  vocata  est 
Diccearchia ,  a  justitiaj  adminislratione  :  a  Sa- 
niiis  condila  ,  ut  vnlt  Eusebius  ,  eo  lempore  quo 
Tarquinii  Roma  a  Bruto  suntcxpulsi.  Parimodo 
S.  Petrum  Romam  navigantem  appulissc  Neapo- 
lim,  ibique  Missaxu  celcbrasse  tradunt  Neapo- 
litani ,  et  Card.  Baron.  anno  Chrisli  hh. 

\h.  Et  sic,  hoc  cst,  non  m.iri,  ut  hactcnus , 
sed  tcrra  pedcslri  ilinere ,  venimcs,  (id  cst,  ve- 
nirc  cl  pergerecoepimus)  Romam,  ]  unde  pedilcJ 
primo  vcnimus  ad  Appii  Forum,  dciiidc  ad  tres 


COMMENTAMA  1N  ACTA  APOSTOLOMJM.  Cap.  XXVIII. 


368 

Tahernas ,  dcnique  Romam ;  ut  mox  explicat 
Lucas  v.  16.  Unde  minus  recte  Cajetanus  perRo- 
mam  accipit  portumllomanum,  sive  ostiaTibe- 
rina,  ubi  scilicet  Tiberis  in  mare  inlluit,  qui 
Homa  distat  duodecim  milliaribus  Italicis.  Nam 
inter  porium  Romanum  et  Romam  noninleria- 
cet  Forum  Appii  et  tres  Tabcrnae ,  quo  prius  de- 
\enisse  Paulum  narrat  Lucas.  Melius  alii  per 
Bomam,  accipiunt  agrum  Romanum,  praesertim 
quia  olim  suburbia  Romana  longissime  se  qua- 
quaversum  extendebunt.  Denique  potest  hic 
esse  anacephaloeosis ,  qua  Lucas  generatim 
primo  dicat  Paulum  Puteolis  venisse  Romam, 
deinde  particulatim  itinera  media  enarret  qui- 
hus  Romam  contendit  et  pervenit,  nimirum  per 
Apii  Forum  et  tres  Tabernas  :  ubi  ei  occurerunt 
fideles  Romani  eumque  Romam  deduxerunt. 
Hoc  enim  frequens  est  Hchraeis  ,  uti  videre  est 
in  libris  Regum,  et  alibi. 

15.  Etcum  audissent  (forteexlitteris  Christia- 
norumPuteolanorum)  fratres.]  PutaChrisliani, 
quod  Paulus  in  urbcm  adventaret. 

Usque  ad  Appii  forum.  ]  Hoc  Plinius  1.  \h.  c.  6. 
ponit  in  agro  Setino,  dictum  ab  Appio  Claudio, 
qui  est  auctor  vioe  Appiae.  Ortelius  in  Theatro 
censet  cum  Blondo  et  aliis,  esse  Fossam  Novam, 
ubi  diem  obiit  S.  Thomas  Aquinas.  Accedit  Ba- 
ronius,  qui  Forum  Appii  ccnset  fuisse  juxtaPon- 
tinas  Paludes,  ac  Roma  distare  uno  et  quinqua- 
ginta  passuum  millibus;  Tres  Tabernas  vero 
triginta  tribus  ,  easque  hodie  vocari  Cisterna, 
quasurbecula  est  juxta  Velitras,  patriam  Augusti 
Caesaris.  Eas  enim  fuisse  contra  Antium,  quod 
modo  Nettuno  dicilur,  docet  Cicero  ad  Atticum 
lib.  6.  epist.  29.  Emcrsimus ,  inquit,  commode  ex 
Antio  in  Appiam,  aci  Tres  tabernas.  Porro  Isido- 
rus  Pelus.  lib.  1.  epist.  337.  et  ex  eo  OEcumenus 
hic ,  tradit  Forum  hoc  dici  Appii ,  quod  fuerit 
Appii  statua  insignitum,  Romani  enim  loca  ,  in 
quibus  regum  et  principum  statuae  posilae  erant, 
vocabant  fora.  Sic  vocatum  est  Forum  Cornelii, 
quod  hodie  Imola  dicitur  :  Forum  Claudii  hodie 
Tolsa  :  Forum  Julii,  hodie  Frigoti :  Forum  Li- 
vii,  hodie  Forii  :  Forum  Sempronii,  vulgo  Fos- 
tembrone  :  Forum  Segusianorum  yulgo  Bourg 
en  Bresse  :  Forum  Tiherii ,  vulgo  Schuvits ,  civi- 
tas  apud  Helvetios. 

Accepit  fiduciam,]  Sipsos ,  idest  prafideniiam , 
animos,  audaciam,  q.  d.  Majores  accepit  animos 
Romee  praedicandi,  et  majorem  spem  Romanos 
convertendi  :  tum  quia  Romanos  fideles  tam 
erga  sepropensos  et  devotos  videbat :  tum  quia 
ex  eis  colligebat  indolem  Romanorum  benig- 
nam  ,  amicam  ,  docilem  :  lum  quia  eos  habitu- 
nrs  erat  in  pracdicationc  cooperatores  et  adju- 
tores. 

16.  Cum  autem  vemssemus  Romam.  ]  Groeca  ad- 
dunt,  tradidit  centuriovinctos  spxro-xzoic-xri ,  idesl, 
principi  exercitus,  ita  vocabatur  proetor,  velPrae- 
fectus  reorum ,  vinctorum  et  carcerum;  sicut 
nunc  Romoe  vocatur  Barzellus  ,  qui  post  se  ducit 
agmenSbirrorum,  sive  satellitum  instar  exerci- 
tus.  Unde  vir  eruditus  censet  Barzellum,  dici  ab 
Hebroeo  Barzel ,  id  est  ferrum  ,  eo  quod  ferro  et 
armis,  armatisque  militibus  stipatus  incedat. 

Porro  Panlus  ingressus  est  Romam  anno 
Christi  57.  ail  Euseb.  in  Chronolog.  S.  Ilier.  de 
Script.  Eccbs.  in  Paulo ,  Baron.  et  alii.  Addit 
Beda  ,  Ado,  Usuardus  et  Onuphrius  in  Chronol. 
ingressum  essc  die  sexta  Julii.  Baronius  lamen 
et  noster  Lorinus  citius  id  factum  putant,  et  vere 


putant,  si  Paulus,  ut  vult  Arator  ,  initio  veris 
solvit  Melita.  Sed  hoc  incertum  est.  Potius  cre- 
dendum  est  priscis ,  Bedae ,  Adoni,  Usuardo. 
Vide  dicta  c.  27.  9.  Prisci  enim  inter  se  hiccon- 
sentiunt. 

SmiMETMANERE,]insuohospitio.  q.  d.  Nonduc- 
tus  est  in  carccrem  cum  caeteris  vinctis  ,  sed  in 
sua  domo  manere  permissus  est;  ita  tamen  ut 
g<  staret  catenam,  ut  patet  v.  19.  et  haberetcus- 
todienlem  se  militem,  ne  fugere  vel  elabi  posset. 
ld  bonoris  praeslitum  videlur  Paulo  ,  quod  vi- 
rum  magnum,  et,  ut  ait  Chrysost.  admirabilem 
censeret  centurio  et  ceeteri;  tum  ex  occursu  et 
reverentia,  quam  ei  ubique  a  Christianis 
cxhiberi  cernerbant;  tumexejus  excelso  animo 
sapientia  et  vitute. 

17.  Post  tertium  autem  diem.  ]  Tres  enim  dies 
priinos  Paulus  dedit  quieti ,  utpole  fessus  tam 
longo  itinere,  ac  comparando  hospitio,  caeteris- 
que  rehus  accommodandis.  Addit  Gagneius  ex 
OEcumenio  per  hosce  dies  eum  explorasse,  num 
Judaei  aliquas  Romse  ci  struxissent  insidias,  aut 
contra  eum  litteras  dedissent  ad  suosRomae  de- 
gentes;  eumque  cognovisset  nil  tale  eos  facti- 
tasse,  convocasse  primos  Judaeorum.  Vide  hic 
curam  et  charitatem  Pauli  in  Judaeos,  a  quibus 
tanta,  el  haec  ipsa  vincula  patiebatur  :  ubique 
primos  salutat,  et  salutare  satagit. 

NON  QtJASI  GENTEM  MEAM  1IABENS  ALIQUID  ACCU- 

sare.  ]  Non  quasi  habeam  de  quo  gentem  meam 
accusem.  Ita  Tigur.  adimit  suspicionem  et  me- 
tum  Judajis,  neputenteum  Romam  venisse,  ut 
Judaeos  accuset  apud  Caesarem ,  itaque  ipsi  con- 
tra  eum  se  arment.  Tales  enim  multi  e  Judea 
Romam  veniebant  Pontifices,  Scribas  et  Judaeos 
accusaturi  apud  Imperatorem ,  ut  patet  ex  Jose- 
pbo. 

20.  Propter  spem  enim  Israei,  catena  nAC  CIR- 
cumdatus  sum.  ]  Spes  metonymice  ponitur  pro 
rc  sperata.  Nam  spem  Israel  vocat  Christum  ;. 
quia  Messias,  sive  Christus,  uti  Israelitis  a  tem- 
pore  Abrahae  fuit  a  Deo  promissus,  ila  assidue 
pertria  annorum  millia  ab  eisdem  fuit  exspec- 
latus,  cteliamnum  expectatur,  el  exspeclabilur 
usque  ad  finem  mundi.  Judun  enim  in  totaerum- 
nis  suis  non  aliud  sperant,  non  aliud  orant, 
non  aliud  clamant  quam  ut  veniat  Messias,  qui 
eos  liberet  et  salvet.  Vocatur  autem  Christus 
speslsrael,  quia  per  Christum  sperabant,  et  spe- 
rant  veri  IsraeliUe  justitiam,  gratiam,  salutem, 
resurrectionem ,  felicitatem  et  gloriam  sempi- 
ternam.  Hoecenim  a  Christo  speranda  ctexspec- 
tanda  esse  promiserunt  Prophetse.  Sensus  ergo 
est.  q.  d.  Ego  Paulus  hac  catena  vinctus  sum  , 
quja  proedico  Jesum  csse  Christum,  ab  eoque 
sperandam  et  pelendam  esse  remissionem  pec- 
catorum  gratiam  et  salutem.  Judaei  ergo  me 
vinxerunt ,  quia  attuli  eis  suam  spem.  At  vos 
spem  vestram,  puta  Cbristum  ,  quem  vobis  an- 
nunlio,  et  propter  quem  vinctus  sum,  excipite, 
elin  eumcredite,  utsalutemaeternam  assequa- 
niini.  Sic  Apostolus  Coloss.  h.  27.  Christum 
vocat  spem  gtoritf ,  et  1.  Thim.  1.  1.  spemnos- 
tram,  quia  ipse  est  objectum  ct  causa  spei  nos- 
trae  :  per  illum  enim  bona  sperata,  puta  gratiam 
etgloriam  consequimur.  Hinc  illaeProphetarum 
ardentes  Christo  preces  et  voces,  Isaiae  c.  Ixb.  8. 
Rorale  cceti  desuper ,  ct  nubcs  pluantjustum  :  ape- 
riatur  terra ,  et  germinel  Salvatorem.  Et  c.  6.1. 
Utinam  dirumperes  coelos  et  dcsdenderes  :  d  facie 
ttia  montes  deflucrent.  Jacobi  Satutare  (Salvato- 


COMMENTARIA  IN  ACTA  APOSTOLORLU. 

reoj)  luum  exspcctabo  Domine.  Gcn.  U9.  18.  Mo- 
sis  :  Obsccro  Dominc  mille  quem  missurus  es, 
Exodi  h.  13. 

Tropologicc  Christus  cst  spesJsrael,  id  est, 
dominantis  Dco,  Deumgue  vklentis,  aut  potius 
visuri;  quia  fideles  non  aliud  sperant  quam  \i- 
derc  Dcum  ct  Chrislum  in  coclo ,  ejusque  prae- 
scntia  ct  gloria  beari  etfrui,  juxta  illud  Apoc.  21 


Cap.  XXVIII. 

trc.  Sic  de  Fabio   Maxiino  dixit  Ennius  :  Unus 

homo  nobis  cunclando  restiluil  rcm.  Unus ,  id  est, 
insignis  el  eximius. 

20.  Aurb  ai  dietis.  ]  Sunt  verba  Isaiac  c.  6.  9. 
ubi  ea  explicui  :  (juarc  liic  illa  non  rcpclam. 

28.    GENTIBCS  MI8SUM    E8T    BOC  SALUTARE   Dl.I.] 

Id  cst,  haec   salus  Dei  pula  Christus  salvator, 


23.  Claritas  Dci iUuminavit  eam  (creleslem  Jeru- 
salem)  et  lucerna  cjus  cst  Agnus.  Et  iiJud  Ecclc- 
siaj  : 

Jesu  noslra  rodemntio, 
Amor  et  desiderium  , 
Deus  creator  oninium, 
Homo  in  fine  tcmporum. 

Et  illudlsaiae  c.  26.  8.  Domincnomen  tuum  etmc- 
moriale  tuum  in  desiderio  animtv.  Et  illud  Psallis 
ps.  15.  5.  Dominus  purs  licreditalis  mcce,  ct  cali- 
ris  mci ,  tu  cs  qui  rcstilucs  haredilatcm  meam 
mihi.  Quid  mihi  est  in  ccelo,  et  d  le  quid  volui  super 
terram,  Deus  cordis  mci,  et  pars  mca  Deus  in  ater- 
num  ? 

22.  ROGAMUS  AUTJEM   A   TE  AUDIRE  QIVE  SENTIS,  ] 

dc  spelsracl,  quam  dixisti,  puta  dc  Messia,  an 
venerit,  an  adbuc  sit  venlurus. 

Nam  de  secta  iiac  (Cbrisli  et  Christinnorum, 
quce  Christum  jainvcnissc  crcdit,  quamqucul  0 
Paulc  tacite  conuncmlasse  videris,  idcoque  a 
ludaeis  cssc  vinclus)  notum  est  noiiis  QUJA  cbi- 
que  ei  contradicitur.  ]  Id  dicuiit,  ut  Pauli  ani- 
lnum  praeoccupent,  infringant,  et  a  Christo  prae- 
dicando  averlant.  q.  d.  Tu  6  Paule  occultc  vi- 
dcris  Chrisli  sectam  sequi,el  praedicare:  atvi- 
deris  dcccptus  :  nam  uhique  viri  sapienlcs  ,  in- 
tcr  quos  sumus  et  nos,  ei  conlradicunt.  Illis  ergo 
nobisque  assentirc,  menlem  affcctumquc  erga 
Christum  depone ,  ac  nobiscum  pergc  colere 
Mosen  et  religionem  ab  eo  sancilam. 

Moraliterhic  disce  signum  Christict  Christia- 
nismi  csse  contradictionem  et  pcrsccutionem. 
Hoc  enim  pracdixit  Simcon  dicens  :  Ecce  positus 
cst  hic  in  ruinam  ct  in  rcsurrcctioncm  multorum 
tn  Israel  ct  in  signum  cui  contradicetur ,  Luca%  2. 
oh.  Vcre  S.  Hier.  in  Lzech.  c.  hl.  Incipit,  ait,  po$- 
sessio  a  Thamar,  a  palma  vidclicct  victoriaque 
vitiorum,  usquc  ad  ar/uas  conlradictionis.  Sernper 
rnim  virtulil/tis  contradicitur.  Accitatis  bisce  .hi- 
dasorum  verbis,  subjungit;  Omnis  contradictio 
est  sanctitalis ,  qua  intcrpretalur  Cadrs ,  dicenle 
Psaltc  Psal.  28.  S.  Concutict  Dominus  descrlum 
Cudes.  Hoc  esl  quod  ail  Paiilus  :  Omnes  qui  pie 
voUint  vicrre  in  Christo  Jrsu  ,  prrsccutioncm  pa- 
ticntur,2.  Tim.  3.  12.  Vide  ihi  dicta. 

23.  Testificans  regni'M  Dr.i,  ]  multis  tcstimo- 
niis  Mosis  cl  Prophclariun  ostcndens,  rcgnum 

Dei  esse  Ecclesiaui  Christianam,  eamque  esse 
viatn  ail  regnum  coelorum.quod  plenumetglo- 
liosum  est  Dei  icgnum.  Vide  dictac.  2.  /|0. 

A  m.vm:  usqub  ad  vesperam.  J  Fuil  crgo  hacc 
prolixa  Pauli  vcl  lcctio,  vcl  concio ;  scdnimi- 
nim  de  Christo  loqui  non  satiabatur,  in  ejus 
prsedicationc  non  faligabatur ;  /clus  cl  sitis  sa- 
lutia  Jinhcoruin,  omnem  ei  corporalis  siiis  ct 
i.unis  memoriam  adimebat.  Sicnim  mcrcatorcs 
lu  dic  nundinarum  toto  dic  ncgotiantur  ,  ct  ug- 
que  in  noctcm  jcjuni  pcrmancnl,  ncc  famem  scn- 
tiunt,  oh  lucri  lerreni  sitiin,  multo  magis  Pau- 
lu.s  caplans  aniinaruin  lucra,  omniscibi,  polus, 
laboris  ct  fatigationis  obli\  isccbatur. 

25.  Lmm  vi.ur.LM.]  appositum,  insigncctillus- 

CQRKELICS  A   T.APUV.      TOM.   X. 


cujus   Evangclium 


gratiam 


et  salutem  cgo 


praedico.  Sept  cnim,  quos  sequitur  S.  Paulus , 
hcb.  -j"Ci  iescua,'n\  cst  sallus  vcrlttnt  sanipuv , 
id  est  sqlutare  \  ut  innuant  salutem  lianc  esse 
Christum  salvatorem.  Ita  S.  Basil.  in  Psalm.  65. 
ct  S.  Aug.  I.  1.  Contra  advers.  Icgis  ct  Prophet. 
cap.  15. 

29.  QU/Estionem,  ]  5>jti)«(v,  idest  disquisitiour m , 
ob  scrupulos  de  Christo,  quos  cis  injiccrat 
Paulus. 

30.  Mansit  autem  ijiennio.  ]  Ergo  usque  ad 
annum  Chrisli  61.  (piifuiiNeronis  quintus. 

I.\  suoconducto.  ]Ita  legc  cum  Rom.  Grosciset 
Syris,  nonconduclu,  ut  perpcram  aliqui  Icgunt : 
conduclo,  scilicet  hospitio  et  domo.  Sic  conduc- 
lum  substanlivc  pro  loco  conducto,  accipit  Ci- 
cero  orat.  pro  Cluentio  diccns  :  Solet  cnim  extra 
porlttm  aUquidhabere  conducli.  Lndc  Syrius  vcr- 
lit,  conduxit  sibi  Paulus  domum,  el  fuil  inea  duo- 
bus  annis.  Domus  h;ec  versa  in  ccchsiam,  vo- 
catur  nunc  Diaconia  S.  Marice  in  via  lala,  cui 
inscriptum  est,  hoc  fuisse  bospitium  S.  Pauli, 
S.  Lucse,  et  postea  S.  Martialis;  ac  S.  Lucam  in 
eadem  pinxisse  imagincsB.  Virginis  :  ubietLu- 
cas  hunc  Actorum  librum  conscripsit  el  absol- 
vitDiaconia  haec  vicina  est  Collcgio  Romano,  in 
quo  paritcr  hunc  in  Lucam  Commcnlarium  , 
ejusdcm  opc  ,  ct  quasi  vicini  spirilu  afllalus  clu- 
cubravi. 

31.  Pu.edicans  ,  etc. ,  eim  omni  eidccia,  ]  iU-T* 
Tctt.pbr><s(a.s)\d.  esi  Uberlatc,  audacia,  fiducia.  Vcrisi- 
miic  cst  quodscribil  Euscbius  I.  2.  Histor.  c.  22. 
Neronem  primo  impcrii  sui  quinqfiennio  lenem 
et  facilcm,  apologiam  Pauli  clemenlerexcepisse; 
prascrlim,  quia  quasslio  haec  dc  Chrislo  contra 
Judtcos,  quos  ipsc  parvi  facicbat,  agebatur.  Addc 
Paulum  sibi  conciliasse  familiarcs  Neronis.  Sic 
enim  de  co  scribit  S.  Chrysost.  hic  hom.  bh.  Di- 
citur  salutassc  Neronis  pocillalorcm ,  ct  concubi- 
nam  quam  Baronius  et  alii  censent  fuisse  Pop- 
paeam  Sabinam  dcqua  ita  scribit  Tacit.  13.  Iltiir 
mulicri  cunclaalia  fuere  prcelcr  lionestumaaimum. 
Quippc  mater  cjus ,  wtatis  succ  fcminas  putchrilu- 
dine  super  grcssa,  gloriam  paritcr  ct  formam  dc- 
derat.  Opes  claritudini  gencrissu/Jicicbant  :  sermo 
comis ,  nec  absurdum  ingrnium,  modcsliain  pia 
se  fcrre  et  lascivia  uti  rari  in  publicum  egrcssus , 
idque  velata  parte  oris,  ne  satiarct  aspectum,  vcl 
quia  sic  dcccbat.  Quocirca  Paulusin  primis  hiscc 
vinculis ,  plures  e  familia  Ncronis  ad  Christum 
convertit,  de  quibus  ipse  ait  Philip.  h.  22.  Saltt- 
tant  vos  omncs  Sancti ,  maxime  qui  tlc  Casaris 
domo  sitnt.  Intcr  hos  cminuere  Torpes  et  Evcl- 
Liu6,quQS  poslca  Nero  saevior  factus  occidit  et 
martyrio  coronavit  :  ut  Martyrcs  cnim  asscripli 
leguotur  Martyrologio  Romano  die  11.  et  27. 
Vaii. 

Nqta  bic  P.rimo,  Paulum  in  vinculis  agentem 
Phibppens.es  Cbristianj  consolati  sunt,  mittentes 
ad  cum  Epaphroditum  suum  Episciipum  cum 
pccunia,  ut  neeessilatibus  ejus  suhvenircnt  : 
quibtis  ipse  gralias  egit ,  scripsitque  epistolam 
ad  Philipp.  Venit  quoque  Iconio  ad  eum  Onesi- 
phorus  ,  ut  ei  minislraret ,   uti  Paulus  testatui 

hl 


C70  COMMENTARIA  IX  ACTA  AP 

5,  Tinioth.  1.  46.  Nam  Pauli  comites  omnes,  ex- 
eeptoLuCa,  metuentes  Neronem  ,  eum  dereli- 

querant,  uti  ipse  ibidcm  aii  cap.  4.  16.  SedDo- 
minus  ei  astitit,  cumqueconfortavit.  Ex  vinculis 
quoque  scripsit  Paulus  epistolam  atl  Colosscn- 
ses,adEphesios,adPlrilemonem,adTimotneum. 
Undc  illae  c.etcris  ardcntiorcs,  spirant  Martyrcm 
ct  martyrium. 

Nota  Secundo,  CensetBaron.  Neroncm  causam 
Pauli,  quia  sacra  erat,  ctreligionem  spectabal, 
ad  pontific.es  Romanos  rejecisse;  qui  cum  Gcn- 
tiles  csscnt,  et  Judaeos  odissent ,  Paulum  ah  eis 
nccusatum  absolvcrunt.  Et  hoc  videlurinnucrc 
Paulus  Pbilip.  1.  13.  dicens  vincula  sua  fidem- 
que  et  praedicationcm  Cbrisli,  nota  facta  fuissc 
in  omni  prcetorio. 

Nota  Tcrtio.  Olim  Marsilius  de  Paduatempore 
JoannisXXlI.  Pontificis,  scripsit  librum,  cujus 
titulus  Defcnsor  pacis  in  quo  contenditS.  Paulum 
fuisseEpiscopumRomacnon  S.  Pelrum  ;  eo  quod 
S.  Lucas  Paulum  bicnnio  Romaeversatum  dicat, 
Petri  vero  non  meminerit.  Eum  hoc  sceculo  se- 
cutus  cst  Uldaricus  Valcnus  aliique  hceretici,  qui 
impudcntcr  negant  S.  Pctrum  Romae  fuisse  ; 
quem  fuse  refutat  Bellarminuslih.  2.  de  Rom. 
Pontifici.  cap.  et  sequentibus.  Nam,  ut  alia  la- 
ceam,  ejus  impudenliam  refutat  continua  Ec- 
clesiae  Romanae  et  ceeterarum  omnium  fides,  et 
sceculorum  omnium  traditio.  AdheecomnesHis- 
torici  cl  Patres,  quosopcrosecitatBellarminus. 
S.  Petrus  ergo  fuitRomanus  Episcopus,  acepis- 
copatuiRomanoannexuilpontificatum  totiusEc- 
clesiae,  ineoque  sibi  sequenles  Romanos  Fpiseo- 
pos  succedere  voiuit ,  et  sanxit,  ut,  quicumque 
eligeretur  in  Romanum  Episcopum,  is  pariter 
esset  Episcopus  et  Pontifex  totius  Ecclesiae,  uti 
a  S.  Pelro  hucusque,  continua  Episcoporum  et 
Ponlificum  Romanorum  successione  factum 
esse  constat  Paulus  crgoRomae  in  vinculis  prae- 
dicando ,  Petrum  in  fundando  Romano  episco- 
patu  et  pontificatu  adjuvit,  eaque  de  causa 
S.  Epipbanius  hceresi  27.  Petrum  et  Paulum  vo- 
cat  Romanos  Episcopos ,  quia  scilicct  uterque 
tanquam  ApostolusRomanamEcclesiam  erexit, 
docuit,  fundavit,  ibique  munia  episcopalia  exer- 
cuit :  sed  Petrus,  ut  proprius  Romae  Episcopus  ; 
Paulus,  ut  Petri  administer  et  adjutor  ,  praeser- 
tim  quia  Bomae,  exprofesso  Paulus  sedem  non 
lixit,  sed  pcr  accidens  dumtaxat,  et  quasi  tran- 
siens;  uli  ipse  Romanis  scripserat  cap.  15.  24. 
dicens  :  Cum  in  Hispaniam proficisci  cccpero,  spero 
quod  prxteriens  videam  vos  ,  et  a  vobis  deducar 
illuc,  si  vobis  primum  ex  parte  fruilus  fuero. 

Nota  Quarlo.  Lucas  hic  finit  Acta  Pauli  in 
bienniovinculorumejusdem,putaannoCbristi61. 
Neronis  5.  quid  deinde  ab  eo  gestum  sit,  nec 
ipse,  nec  alius  authentice  conscripsit.  Nam  Acta 
Lini,  quae  heec  conscribunt,  de  fide  suspecta  et 
apocrypha  sunt.  Illud  constat,  Paulum  a  Nero- 
nis  vinculis  fuisse  solutum.  Hoc  enim  ipse  Pau- 
lus  testatur  2.  Tim.  4.  17.  Dominus,  ait,  mikias- 
titit,  et  confortavit  me,  ut  per  me  prozdicatio  im- 
pleatur,  et  audiant  omnes  gentes,  et  liberatussum 
de  ore  leonis ,'  id  est  Neronis.  Ad  quod  juverunt 
litterae  Festi  preesidis  Syriae ,  quas  ad  Neronem 
de  Paulo  dedit,  quibus  ulique  significavit  se  nul- 
lum  crimen  in  eo  deprehendisse ,  nec  Felicem , 
necLysiam.  Causam  aliam  ex  Tacito  1.  14.  dat 
Baron.  anno  Cbristi  61.  in  fine.  Cum,  ait,  pu- 
blica  adulatione  lcetitia  quoque  publica  omnium 
csset,  ut  de  salute  paria  lmpcratoris  (ac  fortc  ut 


OSTOLOAUM.  Cap.  XXViil. 

suam  crudelitatem  spccie  humaniialis  tegeret  : 
eodem  enitn  anno  occidit  Agrippinam  matrein 
suam)  fortasse  ex  ea  causa  accidit,  ul  Paulus 
in  carccrc  jam  insumpto  hiennio,  una  cum 
cceleris  vinctis  solutus  vinculis  libcr  juberclur 
abire. 

Nota  Quinto.  Patrum  (quos  citavi  Rom.  15. 
24.)  tradilioest,  Paulum  vinculis  solutum,  inter 
alias  provincias  adiise  Hispaniam,  uli  proposue- 
ratRom.  15.  24.  ibique  praedicasse,  praesertim 
ut  apud  Hispanosjam  tjuasi  desertos  suppleret 
locuin  S.  Jacobi ,  ah  Herode  capitc  truncali. 
Nonnulla  quec  ibi  gessitsigillalim  enarral  L.  Dex- 
ter  in  Chronico,  anno  Cbristi  64.  L.  Annaius  Sc- 
neca  ,  ail,  Cordubensis  Uispanus  ,  missis  ultro  ci- 
troque  ad  S.  Paulum  lilteris,  de  Chrislianare benc 
sentit,  factusque  Chrislianus,  occullus  ejus  disci- 
pulus  fuissecrcditur,  dulciterque  scribit  ud  Pautum 
in  Ilispania  morantem. 

S.  Paulus  ad  Htspanias  veniens  secum  fert  Phi- 
lemonem,  Timolheum,  atiosque  discipulos  :  Liby- 
socw  Laminisquc  urbibus  provincice  Arenatium 
prredicat  :  Philippum  cognomento  Philolheum 
(quem  anno  Christi'19,  asseritsepelissecorpora 
S.  Gervasi  etProtasii  Martyrum,  civiumsuorum 
Mediolani)  Probum  Xantipamque  ejus  uxorem  ad 
fidem  convertit  :  presbyteros  ibi  relinquit. 

S.  Paulus  (Proconsul  olim  Cypri ,  Act.  13.  7. 
conversus  a  S.  Paulo)  JSarbonensis  Episcopus , 
qui  cum  Paulo  Apostolos  venit  in  Hispaniam  ,  ibi- 
dem  prcedicat. 

Et  mox  anno  Cbristi  66.  Sancta;  feminx  virgi- 
nes  Basilissima  el  Anastasia,  Hispana ,  ex  urbc 
Setabi  in  Edetanis  secuta?  sunt  S.  Paulum  Aposto- 
lum,  cujus  et  Petri  corpora  curantes  ,  a  TSerone 
Cwsare  hujusrei gralia prceclaram coronam  (mar- 
tyrii)  obtinent. 

S.  Paulus  scripsit  epistolam  ad  Hebrxos  Hispa- 
nos  conversos. 

Et  inferius  anno  Christi  100.  in  Hispania  dis- 
cipulos  Pauli  nominat  Xantippen,  Polyxenam, 
M.  Lupum  ,  Philippum,  Lucium  maritum  Can- 
didae  et  Martyrem,  additque  :  Ftoret  Q.  Marcetla, 
M.  Marcetti  Roma  Perfecli  filia,  M.  Marcelti  Eu- 
genii  Totetanorum  Pontificis  soror,  quam  S.  Pau- 
tusvisis  in  ejusfronte  aureis  titteris,  ad  fidem  La- 
minii  convertit.  Ejus  mater  Ctaudia ,  Xaniippes 
civis,  fuit  corpore  super  justam  staturam  procero, 
in  quam  jocatur  Martialis.  Haec  ille  ,  de  cujus 
fide  dixiin  fine  Chronotaxeos.  Illi,  adstipulantur 
alii.  Nam  Martyrolog.  Roman.  die  15.  Scptembr. 
asserit,  Paulum  euntem  in  Hispanias ,  duxisse 
secum  Paulum,  olim  Proconsulem  Cypri,  eum- 
que  Narhonae  reliquisse  Episcopum.  Addit  Ado 
in  Chronico  anno  Cbrisli  59.  Paulurn  reliquissc 
Trophinum  Arelate,  Viennae  vero  Crescentem. 
Menologium  Graecorum  die25.  Septembr.  tradit, 
Xantippen  et  Polyxenam  inHispania  a  Paulo  ad 
Christum  esse  conversas.  Idem  tradit  Meta- 
phrastes  in  vita  S.  Pauli,  additque  cumlsidoro 
et  aliis,  eumper  Italiamet  Franciam  evangeli- 
zasse.  Adjungunt  Hispani,  et  Graeci  lnterpretes. 
S.  Dionysii,  Hierotheum,  quem  ut  virum  divi- 
num  suumque  magistrum  celebrat  Dionys. 
Areopag.  lib.  de  Divin.  nomin.  c.  3.  fuisse  His- 
panum,  et  aS.  Paulo  ad  Cbristum  conversum. 
Quocirca  Lucianus  Cbristi,  Pauli et  chrisiianismi 
irrisor,  ita  Paulum  quasi  coelestem  el  ccelitem 
pingit  in  Philopatro  :  Quando  autem  me  Galilams 
itle  convenit  recalvaster  naso  Aqnilo  ,  qui  in  ier- 
tium  usque  ccctum  per  acrem  ingrcssus  est  ;  qu& 


COMMENTARIA  IN 

optitna  ct  pulchcrrimasunt,  indedidicit;  peraquam 
nos  renovavit,  inbealorum  vestigia  insislere  fecit, 
etex  impiorum  regionibus  nos  reduxit. 

Hisce  consenlit  Sophronius  Patriarcha  Hiero- 

sol.  quem  cital  Salmeron  hic  tract.  59.  qui  as- 

serit  Xantippen  vidisse  ifl  fronte  Pauli  inscripta 

haec  verba,  Vaulus  Apostolus  prcedicator  Christi , 

quo  viso  eum  audiisse,  Ghristi  fidem  cum  marito 

Probo  suscepisse.  Et  S.  Ansel.  iu  episl.  ad  Rom. 

c.  15.  asserens  Paulum  io  Hispania  prsedicasse  , 

subjnngit :  Pcrvenil  igitur  usque  ad  Ilispanias ,  et 

u  mari  rubro  usquc  ad  Oceanum  pradicundo  cu- 

currit ,  imitanssotis  cursum  ab  Oriente  usquc  ad 

Occasum,  ut  anteei  tcrradeficeret,  quam  sludium 

prcedicandi.  Hinc  Dertosensis  Ecclesia  in  Hispa- 

nia  ,  agnoscit  et  cclebral  primum  suum  Episco- 

pum  Rufum,  filium  Simonis   Cyrenensis  baju- 

Janlis  crucein  Christi,  quem  Paulus  veniens  in 

Hispaniam  secum  adduxit.  Addit  probatque  Sal- 

meron  lom.  13.  tract.  59.  Paulum  post  prima 

vincula  visitasse  Syriam,  Asiam,  Macedoniam, 

Graeciam.  Paulus  enim  al)  Hebr.  cap.  ult.  scri- 

bens  e  vinculis  :  Cognoscile ,  inquit.,  fralrem 

nostrum  Timothcum  dimissum,  cum  quosicelerius 

venerit;  videbo  vos.  Et  ad  Philip.  c.  2.  2h.  Confido 

in  Domino,  quoniam  ct  ipse  veniam  ad  vos  cilo.  Et 

ad  Philem.  v.  22.  Para  milii  hospilium  :  namspero 

pcr  orationesvcstras  donarime  vobis.Ua  Theoph. 

prajfat  in  epist.  adllebr.  OEcum.  inc.  15.  et  alii. 

NotaSexto.  Paulus  e  primis  hisce  vinculis  di- 

missus,  vixit  adhuc  8.  annos ,  quibus  Hispanias 

aliasque  provincias  cvangelizando  peragravit : 

quibuscxactisRomam  redicns,  certansquecum 

S.  Pelro  contra  Simonem  Magum,  etNcronem, 

ab  ipso  eo  quod  pclliccs  a  se  ad  Christum  tra- 

duxisset;  damnatus,  gladioquc  percussus,  glo- 

riosum  Apostolatum  gloriosiore  martyrio  coro- 

iinvii  anno  Christi  69.  Ncronis  13.  die  29.  Junii  : 

scdilicoNeroiieiupersecutaestdiVina  tamsancti 

ellusi  sanguhlis  ultio.  Nauianno  sequenti  eodem 

mense  Junio ,  die  decima,  qua  olim  Octaviam 

uxorem  acciderat,  a  senatu  proscriptus  quaesi- 

tusque  ad  neccin  ,  ex  despcrationc  scmetipsun) 

confodit  nnno  selatis  32.  lla  Sneton.  Dio  e.i  ,.lii  in 

ejus  vita. 

Moraliter  S.  Chrysostomus  hic  homilia  oh.  do- 
cet,  Paulum  et  fideles  per  vincula,  advcrsitaies 
et  lentationes  gloriosiores  ficri  :  Pcrinde  cnim 
cMe ,  ac  si  quis  calamo  pra?lictur  contrd  igncm. 
Hic  cnim  igncm  vidctur  rrrbcrarc ,  sed  ignis  clq- 
rior  fit ,  etcalamtts  consamittir.  Alimcntum  rnim 


ACTA  APOSTOLORUM.  Cap.  XXVIII.  S71 

ct  fomes  claritudinis  est  malitia  virluti.  Injuslt- 
tia,  quando  ut  opus  fuerit  ulilur  Deus,  res  noslras 
clariores  reddit.  Ilcrum  quundo  diabolus  operalur 
talc  quiddam,  ctariores  facit  suslinentcs ;  uti  Pha- 
rao  pcrscquendo  Moson  ct  Helmeos,  eos  illus- 
triores  efTecit;  et  diabolus  afiligendo  S.  Job,  ejus 
palientiam  celebravit.  Cymnasium  ergo  pltiloso- 
pliia;  ,  ac  cos  virlulis  sunt  a/Jlictioncs  et  cura:. 
Probat  id  exemplis,  et  similibus.  Eaprppter,  aii, 
paupercs  divilibus  sunt  sapunliores,  utpolc  mullis 
fluclibtis  vcxatiet  exercili.  Nam  corpus  qttod  otio- 
sum  est  et  immobilc ,  morbis  magis  obnoxium  <A 
ftxdum  cst  :  quod  autem  movetur  ct  taboral ,  et 
(Crumnis  exercetur ,  formosius  esl  ct  sanius.  Iloc 
ctiam  in  unima  reperire  licct.  Et  ferrum  quidcm  si 
jaceat ,  corrumpitur  :  si  exerceatur  uutem  splcn- 
det.  Et  similitcr  animaquw  movclur.  Molio  utttim 
unimce ,  curtv  ipsa? ,  ct  arles  ipsce  pcreunl ,  si  uon 
moveatur  anima.  Fortes  nos  faciunt  conlraria. 
Idem  hom.  15.  Suscepit,  inquit,  illum  (Paulum) 
lioma  vinctum  u  mari  venientem ,  ex  naufragio 
servatum  ct  Uberulu  cst  ab  errorum  nnufragio ; 
siCUt  rcx  qttidam  post  navulcm  pugnum  ct  victo- 
riam,  in  regalissimam  istam  uulum  asccndil.  Sus- 
ccpil  iltum  Bomu  vinctum,  ct  vidil  coronatum  ac 
celebratttm.  IIoc  autcm  initium  cttrstts  ilerttm  crul, 
et  triumpkos  triumphis  inexpugnabilcs  conjunxit 
Etmox  :  Ccclum  erat  itlc  (imo  omnibus  ccclis  su- 
blimior)  solem  habens  juslittie.  Cui  compui  uverit 
quis  ittius  verba?  mari  vcl  Occuno?  scd  niliil  par 
est  :  itlo  sunt  verba  cjus  copiosiora ,  puriora  ct 
profundiora  :  ct  sic  non  peccarit  quis,  si  cor  Pauli 
marc  etiam  ac  coelum  dixerit,  cttm  ob  purilatcm , 
lum  ob  profttnditutcm.  Murc  est ,  naviguntcs  non 


d  civilale  in  civitatcm  ,  sed  u  tcrru  in  cixlum  v- 
hens.  Si  quis  in hoc  marinavigaveril , sccunda  aura 
navigat.  JSon  est  in  hoc  mari  venlus ,  scd  provento 
estSpiritusS.  qui  in  illo  navigantes  animas  vehit. 
Marc  cst  porlu  tranquillius  et  securius ,  nihil  ha- 
bcns  fulsum  :  sed  dulcem  ac  purum  laticem  ,  sole 
Umpidioremet  magis pcrspicuum,c[c.  Ac  Paulum 
VOCans  osigncuin  ,  conclndn?  que,  ait,  /Emule- 
mur  Puulum  ,  et  imit*i»ur  forlem  illum  uc  ada- 
mfmti^am  aniii:.u:i,  ut  per  vcstigia  eoritm  ,  qai 
sic  vixcrunt  cuntes ,  possimus  vittc  istitts  petagtts 
pcrnavigurc,  ct  in  portum  sine  flttctibus  pervenire, 
bonaquc  diligentibus  Dcum  [rromissa  asscqui, 
gratia  ct  humanitate  Domini  noslri  Jesu  Christi , 
cum  quo  Patri  simul  acsancto  Spiritui  gloriu,  im- 
pcriitm,  honor  nunc,  cl  semper,  et  in  saculastrcu 
lorttm.  Amcn. 


VIYE  ^ETERNJTATF. 

Perpetuam    scmpifcr/iw    (jlorice   curam    habc. 


S.  Grcgor.  ?i~azianz.  in  Senlcnt. 


572 


INDEX 


LOCORUM  SACR^  SCRIPTUR^ 

IIISCE  IN  ACTA  APOSTOLORUM  COMMENTARIIS  EXPLICANTUR  ,  VEL  ILLUSTRANTUR. 


(Prior  numerus  paginara,  secundus  columnam  designat :,'  si  unicus  tantum  occurrat  numerus, 

ad  pra:cedentcm  referri  indicio  est,) 


.  Qui  appropinquant  pedibus  ejus  ,  accipient  de  doc- 

322.  1 


EX  GENESI. 

^ap.  12.  v.  1.  Exi  de  terra  tua,  etde 

cognatione  lua  ,  143.  1 

14.  23.  A  filo  subtegminis  usque  ad 

corrigiam  caligae  non   accipiam  , 

219.  2 

,49.  5.    Vasa  iniquilalis   bellantia  , 

179.   2 
EX  EXODO. 

Cap.  7.  v.  1.  Ecce  constitui  te  Deum 
Pliaraonis,  241.   1 

22.  28.  Diis  non  detrahes  ,  299.  2 
33.  19.  Ostendam  tibi  omne  bonum,  304.  2 

EX  LEVITICO. 
Cap.  13.  v.  11.  Conlaminabiteum  sacerdos  ,  196.   1 

EX  DEUTERONOMIO. 
Cap.  18.  v.  15.  Ego  ultor  existam,  100.  2 

23.  17.  Non  erit  meretrix  de  filiabus  Israel,  128.  1 
31.  2.  Non  possum  ullra  egredi  etingredi ,  57.  2 
33 

trinaillius, 

EX  LIBRO  JUDICUM. 

Cap.  14.  6.  Irruit  SpiritusDomini  in  Samson,  105.  1 

EX  LIBRO  II.  REGUM. 

Cap.  11.  v.  2 .  Excepto  sermone  Uriae  Hethaei,  233.  2 

EX  LIBRO  III.  REGUM. 

Cap.  17.  v.  1.  Vivit  Dominus  in  cujus  conspectu  sto,  81.  1 

EX  LIBRO  II.  PARALIPOMENON. 

Cap.  1.  v.  10.  Ut  ingrediar  et  egrediar  coram  populotuo, 

57.  2 
EX  LIBRO  II.  ESDR.E. 

Cap.  11.  v.  22.  Episcopus  Levitarum ,  ibid. 

EX  LIBRO  TOBIiE. 

Cap.  12.  v.  19.  Videbar  quidem  vobiscum  manducare  et  bi- 
bere,  sed  ego  cibo,  etc.  42.  2 

EX  PSALMIS. 
Psal.  2.  v.  1.  Quare  fremuerunt  Genles,  et  populi  meditati 

sunt  inania?  107.  2.  Convenerunt  in  unum  adversus  Domi- 

num.etc,  y,fa 

v.  7.  Filius  meus  es  lu,  ego  hodie  genui  te ,  234.  1.  2 
4.  7.  Quis  ostendet  nobis  bona?  181.   l 

7.  14.  Et  in  eo  paravit  vasa  morlis,  179.  2 

15.  8.  Quoniam  a  dextris  est  mihi  ne  commovear  :  et  caro 

mea  requiescet  in  spe,  81.  2.  82.  1 

t.  10.  Quoniam  non  derelinques  animam  meam  in  inferno  , 

nec  dabis  sanclum  tuum  videre  corruptionem ,   81.  2. 

235.  2 

Ibid.  Notas  mihi  fecisti  vias  vitae ,  82. 

Ibid.  Adimplebis  me  laetilia  cum  vultu  tuo,  83. 

17.  5.  Circumdederunt  me  dolores  mortis,  80. 

59.5.  Ostendisli  populo  tuodura,  181. 

67.  32.  iEthiopia  prasveniet  manus  ejus  Deo,  169. 

70.  20.  Quanlas  oslendisti  mihi  tribulationcs ,  181 . 


108.  6.  Constilue  super  eum  peccatorem  ,  57.  1 
lbid.  Diabolus  stet  a  dextris  ejus,  cum  judicatur,  exeat  con- 

demnalus  :  oralio  ejus  fiat  in  peccalum  :  fiant  dies  ejus 
pauci,  et  episcopatum  ejusaccipiat  alter,  ibid.  1.  2 

109.  1.  Dixit  Dominus  Domino  meo  :  Sede  a  dextris  meis  , 

84.  1 
Ibid.  Donec  ponam  inimicos  tuos  scabellum  ,  ibid. 

111.   9.  Justilia  ejus  manet  in  seculum  seculi,  199.   2 

117.  22.  Lapidem   quem    reprobaverunt  aedificantes,   hic 
faclus  est  in  caput  anguli,  105.  2 

118.  74.  Qui  liment  te,  videbunt  me,  et  laelabunlur,  95.  1 
v.   109.  Anima  mea  in  manibus  meis  semper,   252.  2. 

307.  1 
v.  124.  In  tuis  juslificationibus  doceme,  107.   1 

128.  1.  Saepe  expugnaverunt  me  a  juventute  mea,  184.  1 
131.   2.   Si  inlroiero  in  tabernaculura  domus  meae,  etc, 

147.  1 

EX  LIBRO  PROVERBIORUM. 

Cap.  5.  v.  9.  Honora  Deum  de  tua  substantia,  364.  1 

18.  10.  Turris  forlissima  nomen  Domini,      106.  1.  251.  1 

EX  ECCLESIASTE. 

Cap.  12.  v.  13.  Hoc  est  enimomnis  homo,  232.  1 

EX  LIBRO  SAPIENTI/E. 
Cap.  8.  v.  12.  Manus  ori  suo imponent,  164.  2 

11.  23.  Momentum  slaterae,  45,  2 

EX  ECCLESIASTICO. 

Cap.  17.  v.  24.  Sta  in  sorte  propositionis  et  orationis  altis- 

simiDei,  61.   1 

lbid.  In  parles  vadeseculisancti,  ibid.   1.  2 

20.  30.  Qui  operatur  justitiam,  ipse  exaltabitur ,       199.  2 

49.  18.  Ossa  ipsius  visitata  sunt ,  et  post  mortem  propheta- 

verunt,  56.  1 

EX  ISAIA. 

Cap.  18.  v.  2.  Ite,  angeli  veloces,  ad  gentem  convulsam  et  di- 

laceratam,  219,  \ 

49.  3.  Servus  meus  es  tu.Israel,  144.  2 

v.  6.  Posui  te  in  Iucem  Gentium ,  236.  1 

53.  7.  In  humilitate  judicium  ejus  sublatum  est,  56.  1 

v.  55.  Misericordias  David  fideles,  235.   1 

66.  1.  Quis  est  iste  locus  quietis  meae?  147.  2 

EX  JEREMIA. 
Cap.  25.  v.  12.  Cum  impleti  fuerint  septuaginta  anni,  63. 1 

EX   EZECHIELE. 
Cap.  34.  v.  23.  Suscilabo  super  eos  servum  meum  David  , 

144.  2 
EX  DANIELE. 

Cap.  3.  v.   44.  Confundantur  omnes  qui  ostenduntservU 

luis  mala,  isi.  i 

EX  AMOS. 

Cap.  6.  v.  5.  Putaverunt  sehabere  vasacantici,        179.  2 

EX  ZACHARIA. 

Cap.  3.  v.  1.  Satanslabal  a  dextris  ejus,  ut  adversaretur  ci, 

121.  1 


INDEX  LOCORUM  S.  SCRIPTUIUE. 


375 


EX  NOVO  TESTAMENTO. 


EX  S.  MATTILEO. 

Cap.  1.  v.  25.  Non  cognoscebat  eam,  donec  peperit  lilium 

suum,  84.  1 

3.  15.  Sic  enim  decet  nosimplere  omnem  justiliam  ,  304.  2 

v.  1C.  Vidit  Spiritum  Dei  dcscendentein  sicut  culuml>am  , 

68.   1 
6. 13.  Et  nc  nos  inducasin  tentationem,  121.  1 

9.  8.  Timuerunt  lurbaj,  88.  1 

10.  16.  Estote  simplices  sicut  columbae,  et  prudentes  sicut 

2 
2 
I 


serpentes, 
II.  23.  Forte  mansissent  usque  in  banc  diem , 
16.  23.  Vadepost  me,  Satana, 
26.  8.  Discipuli  iudignali  sunt,  dicentes, 


90. 
167. 
121. 
145. 


EX  S.  LUCA. 

Cap.  2.  v.  22.  Postquam  impleti  sunt  dies  purgalionis  ejus 


63 

88. 

178. 

47. 


1 
1 
1 
2 

2 
1 
2 
1 

14.  16.  Ego  rogaboPatrem,  et  alium  Paraclitum  dabit  vobis, 

44.  1 

v.  23.  Mansionem  apud  eum  faciemus,  71.  1 

17.  3.   Hxc  est  autem  vita  aeterna,  ut  cognoscant  te  solum 

verum  Deum,  237.  1 

EX  EPISTOLA  AD  ROMANOS. 

Cap.  15.  v.  8.  Christus  cst  miuister  circumcisionis ,  101.  1 


5.  26.  Apprcliendit  omnes  stupor, 

7.  38.  Slans  relro  secus  pedes  ejus, 

24.  50.  Elcvalis  manibus  suis  benedixit  eis, 

EX   S.   JOANNE. 

Cap.  1.  v.14.  Vidimus  gloriam  ejus  quasi  unigeniti ,  67. 
v.  21.  Eliasestu?  84. 

4.  20.  Patres  nostri  in  monte  hoc  adoraverunt ,  169. 

6.70.  Ewobis  unus  diabolus  est,  232. 


EX  I.  AD  CORINTHIOS. 

Cap.  10.  v.  17.  Quoniam  unus  panis ,  unum  corpus  multi 

sumus  omnes,  qui  de  uno  pane  participamus  ,         86.   2 

13.  13.  Major  aulern  horum  est  charitas  ,  338.   2 

15.  52.  Si  secundum  hominem  ad  beslias  Ephesi  pugnavi, 

209.  2 

1 6.  8.  Permanebo  Ephesi  usque  ad  Pentecosten ,         292.  1 

EX  II.  AD  CORINTHIOS. 
Cap.  3.  v.  9.  Si  ministratio  damnationis  gloria  cst,  multo 
magis,  etc. ,  139.  2 

EX  EPISTOLA  AD    PIIILIPPENSES. 

Cap.  2.  v.  17.  Sed  etsi  immolor  super  sacrificium  et  obse- 
quium  fidci ,  31.   2 

EX  I.  AD  TIMOTMEUM. 

Cap.  4.  v.  14.  Quae  dataesttibi  per  impositiouem  manuum 
presbyterii ,  245.  2 

EX  EPISTOLA  AD  IIEBILEOS. 
Cap.  11.  v.  33.  Sancti  per  lidem  operati  sunt  justitiam , 

199.   2 
11.  37.  Sectisunt,  tentati  sunt,  306.   1 

EX  EPIST.  CATHOLICA  S.  JACOBI. 
Cap.  1 

Cap.  5. 


2.  Cum  in  varias  tentaliones  incideritis,  ibid. 


262.    2 


EX  I.  EPIST.  S.  PETRI. 
8.  Omnes  invicem  humilitatem  insinuare, 
EX  EPISTOLA  I.   S.  JOANNIS. 

Cap.  3.  v.  15.  Omnis  homicida  nou  habet  vitam  aeternam  , 

237.   1 
EX  APOCALYPSI. 

Cap.  3.  v.  4.  Ilabes  pauca  nomiaaiu  Sardis ,  55.  1 


37<i 


INDEX 


RERUM  ET  VERBORUM 


QU;E 

HIS   IN    ACTA    APOSTOLORUM   COMMENTARIIS   CONTINENTUR. 

(Prior  numerus  paginam,  sccundus  columnnm  designat  :    si  unicus  occurrat  numerus, 

ad  prcecedcntcm  referri  indicio  cst. ) 


A^ron  vitulum  aureum  fieri  permiltens  an  excusari  valont  , 

146.   2 

Al.raham  quomodo  in  Clmnaan  non  passum  pedis  possedisse 

dicatur,  cum  tamen  haberel  ibi  sepulcrum,  143.  2.  A  quo 

sepulcrum  emerit  ,  an   a  filiis  Hemor ,   ari  ab    Ephron  , 

144.    1 

Ahrabmius  Eremita  palienlia  sua  Pagnnos  convertit,  244.  2. 

Qua  induslria   neptem  ad  meliorem    frugem   reduxerit  , 

262.   2 

Abyssini  in  templisnunquamsedent,  93.  1.  Quolidicin  Missa 

communicant ,  87.    1.  Eorum  Antistiles  cum  cruce  vas  ci- 

ncrum  prneferri  curant ,  194.   2 

Accipiter  csl  Dei  symbolurrt  ,  273.  1 

Arilius  Glabrioconsul  Romae  martyrio  afficitur,  9.    1 

Actiones  (ad  omnes)  Deus  concurrit ,  278.  1.  In  actionibus 

oporlet  esse  providum  ,  222.  1 

Actorum   (lihri)  Apostolicorum   quod    sit  argumentum  :  cst 

Evangelium  Spiritus sanctL  53.  1 .  2.  Ejus  nomen  esl  actus, 

33.  2.  Quol  annorum  gesta  contincal,  ibid.  Duae  ejus  par- 

tes,  34.  1.  Ejus  inlerpretes ,  ibid.  2.  Ejus  scopus  el  finis  , 

ibid.  1 .  Docet  prae  ceteris  Chrisli  noslramque  resurrectio- 

ncm,  ibid.  2.  Acla  sub  quibus  Imperatoribus  conligerint, 

210.   2 

Aclum  (an  cum  Deus  praescil)  fulurum,   necessario  ille  fieri 

debeat ,  79.  2.  Actus  liber  spectalur  ut  est  in  fieri  et  ut 

in  facto  essc,  ibid. 

Adolescenlia  quot  annos  comprehendnt ,  153.  2 

Adoratio  varios  actus  et  spccies  complectilur,  536.  2.  Ado- 

ratio  civilis  el  religiosa  in  quo  consistat,  198.    1 

Adria  mare  unde  diclum,  el  quod  sit ,  558.   1 

Adrumetum  urbs  est  in  Africa  ,  355.   1 

Adulatio  quam  frequens  in  aulis ,   et    quantum   malum  , 

225.    I 

iEdes  (quas)  Dianae  effingeret  Demetrius  argentarius,  297.  1 

/Egyptii  impostura  celebres,  320.   1 

/Elamilae  sunt  duplices,  75.    t 

iEqualilas  origo  est  concordiae  ,  133.    1 

^Eris  Corinlhii  praestantia,  94.  2 

/Elalis  cuique  tempus  est  a  Deo  assignatum,  273.  2 

/Elhiopia  a  quo  ad  fidem  Christi  conversa,  169.  2 

/Ethiopcs  magnam  habebant  cum  Judaeis  familiaritatem ,  et 

in  religione  consensionem,  ibid.  1.  Olim  regebantur  a  fe- 

minis,  ibid.  2 

Africa  civitasdedit  nomen  provinrine  toti ,  75.  2 

Africus  quissit  ventus,  354.  2.  Unde  dictus,  ibid.  Est  pro- 

cellosus ,  ibid. 

Agabus  Propheta  relatus  inter  Sanctos  :  unde  nomen  idderi- 

vetur,  210.  1.  An  Paulo  ,  an  sibi  pedes  et  manus  alliga- 

rit,  315.   1 

Agape  erat  mensa  sacra,  quomodo,    153.  1.  Celebrabaiur 

post  Euchari-iinm  ,  87.    t 

Agalba  (S.)  cur  sit  patrona  Melitensium  ,  362.  1 

Ager  e  Judae  argenteis  emptuscurdictussit  sanguinis,  57.   1 

Agni  occisi  nomine  cur  intelligatur  Christus  ,  101.  2 

Agonescapilolini  quando  nurnerari  cccpti ,  8.  2 


Agrippa  vox  unde  formnta  ,  et  qui  dicti  Agrippae ,  544.  2. 

Agrippa  rex.  Vide  Herodes. 

Agrippne  (M.)  morhi  el  invaletudo  ,  ibid. 

Agrippina  quando  Colouiam  in  Ubios  duxeril  ,  4.  1.   Ejus 

mors  ,  5.   2 

Alexander  Alabarcha  Alexandrinns  quis  ,  104.   2 

Alexander  Carbonarius  factas  csl  Episcopus  et  Martyr,  26.  1 

Alcxander    adversus  quem  Ephesi   tumultuantes  clamarunt 

quis  fuerit,  299.   1 

Alexandri  Magni  symbolum  fulgur  est,  29.    1 

Alexandrina;  Ecclesiae  Catechista;  qui ,  27.   1 

Alfonsus  Arngonum  rex  astrologos  cur  delcstarelur  ,  296.  -'• 

In  Alvarum  Lunam  ingratum  cur  beneficus  esset,  323.  2 

Aloysius  (B.)    Gonzaga  vultu   et   moribus   eral    Angelicus , 

140.  2 
Amantes  habenl  unum  cor  et  animam,  109.  2 

Ambilio  est  fons  haerescos  ,  308.  2 

Amhrosi  (S.)  facililas  in  aliorum  rebus  niuliendis  ,     332.   1 
Amor  in  Christum  commendatur,  99.  1.  Amoris  divini  ebrii- 
tas,  76.  2.  Ejus  effectus  ,  16.  1.  Amor  a  rebus  lcrrenis 
avocandus,  .  89.    I 

Amphipolis  qua3  sit  civitas,  262.    1 

Amphilhealrum  Titi  Romae  etiamnum  superest,  8.   2 

Ampulla  chrismalis  ab  angelis,  ne  frangeretur,  excepla  fuit , 

165.  2 

Anabaptistarum  error  circa  bonorum  possessionem  ,111.  1. 

Hi  quomodo  in  Moravia  in  communi  agant ,  88.  2 

Anachorelae  in  deserto  similes  fuere  Silcnis,  cur ,         327.  2 

Avxxaiveiv  est  verbum  forense,  224.   2 

Ananias  baplizans  Paulum  quis  fucrit  :  ejus  martyrium,  178. 

2.  Cur  manusPaulo  imposuerit,  181.  2.  Cur  cum  eo  vincto 

Cajsara^am  venerit,  554.   2 

Ananias  et  Sapphira,  quid  proprie  vox  sonet,  117.  1.  An  fe- 

cerint  votum   paupertatis,  ibid.   Quomodo  Iraudarint   de 

prelioagri,  120.  2.  Menliuntur  Spiritui  sanelo,  121.  2. 

Vendiderunt  agrum  ante  volum  ,  ibid.  Eorum  peccalum 

crat  sacrilegium,  122.  1.  Quomodo  sint  mortui ,  ibid.  2. 

An  sint  damnati,  ct  cur  occisi ,  ibid. 

Ananias  pontifex  quis  sit ,  a  quo  Paulus  jussus  percuti ,  52". 

1.  Cur  ille  eum  perculi  jusserit ,  ibid.  Cur  vocelur  paries 

(learbatus,  ibid.  Cur  perculsus  tacuerit,  328.  1.  Erat  Sad- 

ducams  ,  529.    I 

Ananus  cur  Poniificatu  ab  Agrippa  rege  sit  privatus ,   327.  1 

Ancona  urbs  ubi  sita  et  quomodo  ,  155.   1 

Andreas  (S.)  quando  sil  mortuus  ,  6.   1 

Andreae  (P.)  Oviedi  in  /Ethiopia  paupertas  ,  22.    1 

Androcbus  conditor  Ephesi,  Codri  filiusfuit,  292.   1 

Angelus  corporaliter  visus  est  Cornelio  Centur.  quatuor  do 

causis  ,  193.  1.  Angelus  quare  subito  Philippum  ab  Eu- 

nucho  rapuerit,  171.   1.  Angelus  quis  Petrum  e  carcerc 

liheravit,  et  quomodo,  125.  2.  218.  2.  Quando  is  cum 

carcere  eductum  dereliquerit,  221.  2.  Angelum  custodem 

habetquilibelhomo,  223.  1.  Ejus  officia,  193.   1 

Angeli  occurrerunt  Christo  ccelos  penelranti ,  48.   1.  Per- 

agunt  particulare  judicium  ,  153.  2.  Tribus  de  causis  ap- 

parent  Apostolis  post  Christi  ascensionem ,   51.  2.  Sxpe 

induunt  speciem  et  personam  clicntum  ,  223.  2.  Per  eos 


INDEX  RLRUM  IiT  VERBORUM 

Dcussuos  a  periculis  libeial,  221.  2.  Augelorum  disposi- 

lioquxfuerii  in  tlanda  lege,  148.  2 

Angulus  in  Scriptura  est  symbolum  priucipisct  rcgni,  106.  1 

Anias  liel)raice  quid  souet,  18(5.  1 

Anima  Chrisli  qua  ralione  eum  resuseilarit ,  40.   1.  Anima 

et  vita  nostra  tlocct  nos  Deum  esse ,  276.  1.  Ejus  origo 

coeleslis  cst,  279.  2.  Eam  Tertull.  censct  essecorporcam, 

330.  2.  Ipsa  in  Iruilione  visionis  bealilicoe  an  aclive ,  an 

vero  merc  passive  se  babeat ,  278.  1.  Animxan  ccelo  ct 

infcrno  cgrcdi  queant,  100.  1.  et  quare,  et  quando,  ibid. 

Animalia  immunda  erant  pleraque  in  vase  et  linteo  S.  Petri, 

195.   1.  Qttid  ca  dcnotarent ,  ikid.  Eraut  vcra  animalia 

non  expicla,  ibid.  2.  Sub  Messia  nulla  erant  animalia  im- 

munda ,  ibid. 

Annxus  (L.)  Seneca  fuit  prxceptor  Neronis ,   285.  2.  An  is 

S.  Paulo  scripsci  it,  286.  1 .  Nou  fuit  Cbristianus  ,       ibid. 

Annas  quando  csset  ponlifex,  104.  1 .  Omnes  filios  vidit  pon- 

lifices,  ibid.   2.   327.    1 

Annus  conversionis  S.  Pauli ,  182.  2.  183.  1.  AnttO  (juoln 

Cbrisli  Cornelius  Cenlurio  sit  ronversus  ,  203.  2.  Anni 

CCCCL.  quibus  Hchncis  facla  promissio  de  lerra  Chanaan 

possidenda  ,  quomodo  computandi ,  233.  1.   Annos  qua- 

dringentos  servitulis  et  percgrinationis  Hebrxorum  quo- 

modo  supputet  S.  Sleplianus,  cum  fuerinl  plures,  143.  2. 

Anni  gestt>rum  Apostolicorum  subducuntur,  1.  1.  et  seq. 

Annis  duodecim  posl  Christi  ascensionem  Aposloli  in  Je- 

rusalem  non  manserunt ,  47.    1 

Antliropomorpliilx  pularunt  Dcum  esse  corporcum  ,  350.  2 

Anticlirislus  an  in  monte  Oliveti  coclos  volet  ascendere,  52.  1 

Antilogi.-c  scptem  S.  Stepbani  ct  Mosis  quoad  priscas  histo- 

rias,  142.   1 

Anliocliena  Cathsdra  ct  Ecclcsia  a  S.  Petro  quando  fundata  , 

186.  1.  203.  2.  Ejussedisdignitas,  204.    1 

Antiocbia  Syriae  dicitur  absolute  Anliocbia,  rcliquae  cum  ad- 

dilo  ,  288. 1.  Anliocliiae  varix  sunt  civitates,  228.  1 

Antiocbus  rex  cur  Soter  sit  cognominatus ,  126.  2 

Anlipas(S.)  quando  martyrium  subierit,  9.    1 

Antipalris  urbs  ubi  sila,  ejus  descriptio,  533.  1 

Anlonia  arx  Hierosolymx  erat  Romanorum  prxsidium  ,  103. 

1.  319.   2 

Anlonii  (S.)  vitae  leclione  quam  multi  sint  convcrsi ,  170.  1 . 

Ipse  idcntidem  ccelum  aspiciebat  ,51.  1 .  Erat  duxanacbo- 

relaruin,  112.    1 

Antonio  (S.)  de  Patlua  moricnti  apparuit  Cliristus,  151.  1. 

A  variis  nationibus  intellcctus  cst  in  una  lingna  bquens  , 

73.  2.  Ezclini  tyranni  munera  rcjicit  suo  bono,  310.  1. 

Cursit  dictus  arca  testamcnti ,  1S0.   1 

Aperirc  sua  Snpcriori  optima  tentalionum  evinccndarum  ra- 

tio  cst ,  295.  1.  2.  Apcrireos  dicimus,  dum  rem  gravem 

etsublimcm  dicerc  volumus  ,  170.  2 

X-jcviZoi  varix  signilicationis  est,  235.  2 

Apocalypsis  S.  Joannis  nind   (ractct,   ct  quis  ejus   scopus  , 

9r2 
Apollinaris  (S.)  quaiulo  sit  martvrio  affcctus,  8.   1 

Apolliuaristac  Chrislo  Iioniini  mciitcm  et  aniinam  adiiaeliant , 

278.   \ 

Apollo  alius  est  ab  Apelle  :  ejtis  cloquentia  et  doctrina  ,  288. 

S.  Quando  cl  a  quo  baplizatus ,    i7>i<i.    Ejus  humilitas  , 

289.    1 

Apollodeuscurolim  dit.ltis  Pylhius,  258.  2 

Apollonix  plures  urbes  vocatx  sunt ,  262.  1 

Apollonius  Tyan.Tus   qtiando  Romam  vencrit ,   7.   1.    F.jus 

gesta,  8.  2.  9.  1.  Vidit  absens  necem  Domitiaui ,  10.  1. 

F.jusmors,  ibid.  2.  Habuil  scbolam  magicam  Fphcsi,  292. 

2.  286.  1.  Ejusprnesligioe,  126.   1 

Apoitolalus  cur  dicatursors,  55.   1 

Apostoli  quales  virlutura  cultores   fucrint,  12.   1.  Eorum 

mors  heroica,  ibid.  2.  Sunt  digniores  heroibus,  ibid.  Sunl 

velut  ccli,  ibid.  Vitx  eorum  typus  et  descriptio  ,  18.  1. 

Eorum  paupertas,  22.  2.  Pediles  obibant  pagos  et  urbes  , 

23.  1.  Camcet  vinoabstinebant,  24. 1.  Ignicomparantur, 

26.  1.  Snnt  satorcs  xlernitatis,  33.  2.  Eorum  gesla  plu- 

nma  intcrcidcruiit,  35.  1.  Eos  Chrislus  assumpsit  instinclu 


Spirilus  sancti,  39,  1.  2.  Quomody  eos  Spiriltu  saocloi 
auctoraverit,  ibid.  1 .  Cur  eum  rcspectare  jubeantur  ,  43. 
2.  A  quo  sint  baptizati,  44.  2.  E-spectabant  restllationem 
temporalem  regni  Israel ,  45.  1.  2.  Sunt  tcstes  Cbristi  , 
46.  2.  57.  2.  58.  1.  Eorum  encomia  ,  46.  2.  65.  l.Qui- 
bus  virtutibus  sese  ad  adventum  Spirilus  sancli  disposue- 
rint,  53.2.  Omnes  fucre  Juda;i,  nulli  Genliles ,  58.  2. 
Orarunt  autequam  Mallbiam  in  Apostolum  assumerent  , 
59.  1.  Curet  qnomodo  sortibus  usi  in  bac  electione,  60. 
1.  Id  fecerunt  inslinclu  divino,  ibid.  2.  Sunt  velut  slellae, 
65.  1.  Orarunt  cum  venit  Spiritus  sanctus ,  66.  2.  Ha- 
buere  donum  lin"uarum  ,  ct  quomodo,  67.  1.  Quidnam 
per  Spirilum  sanctum  acceperint,  ibid.  68.  2.  69.  1.  Quo- 
modo  super  eos  lingua-  sedissc  dicantur  ,  69.  2.  An  eos 
Spirilus  sanctus  crearit  Episcopos,  ibid.  An  ab  eo  in  gratia 
sintconllrmati^  ,7,/rf.  Eo  pleni,  statim  cceperunt  loqui  vani- 
linguis,  et  quomodoid  lieret,  72.  2.  An  omnium  linguarum 
totius  orbiscognilionem  habuerint ,  73.  1 .  Eorum  ebrietas 
spiritualis ,  75.  2.  Habebant  polcstatem  permaneiitcin 
faciendi  mipacula,  95.  2.  96.  1.  Non  tenebanlur  obedire 
synagogoe,  107.  |,  Paupertatis  votum  feccrunt ,  118.1. 
Majora  miraCijla  fecerunt  quam  Cbristus  ,  124.  2.  Venere 
in  suspicionem  sectx  Galilxorum  ,  et  cur,  128.  2.  Jussere 
suos  priiicipibus  obedire,  etiam  inlitlelibus,  iWflf.  Fuerunl 
a  Judxis  fla^ellati  129.  2.  Quando  ad  Geutes  sint  profecti, 
131.  2.  158.  1.  203.  1.  2.  214.  1.  Quando  septem  dia- 
conos  ele<Terint,  132.  1.  Post  dispersionem  Cbrislianoruni 
factam  nierosolymx,  manserunt  in  Judaea  ,  158.  2.  Cura- 
runt  etsepelieruntcorpus  S.  Stepliani,  159.  1.  Anconfir- 
mariul  cluismate ,  vel  sola  manus  imposilione,  164-  1- 
Erant  catecbista; ,  170.  2.  199.  2.  Ut  plurimum  per  alios 
baptizabant,  202.  2.  Non  simul  omnes  in  provinciassuas 
abiere.sed  plcrique,  et  allernative,  213.  2.  Eorum  chro- 
notaxis,  1.  2.  Eorum  calcei  quales  essent ,  220.  1.  An 
cxlra  Judxam  gestarint  calceos  plenos,  ibid.  Honoris  diviui 
zelosi  erant,  243.  1.  Ad  mortem  D.  Virginis  omnes  con- 
vencrc,  elsi  loto  orbe  dispersi  essent ,  315.  1.  316.  2. 
Eorumanimicelsitudo,  328.  1.  Subdebant  se  principibus 
Genlilibus,  etsi  ad  id  non  tenerenlur  ,  345.  1.  Aposloli 
quinam    inlorfuerint   primo    Concilio    Hierosolymitano , 

248.   2 

Apostolici  viri  sint  moribus  ct  vita  angeli ,  2*1.  1.  Vitam 
parvi  faciant,  sed  prodigant,  507.   1 

Appii  forum  urbs  uude  dicla ,  et  quantum  Romx  dislct  , 

368.  1 

Apronianus  (S.)  Conlirmationis  Sacramenlo  accepto  fortiter 
martyrium  subiit ,  165.  2 

Aquilae  Scripturarum   inlcrprcs  cur   ab   Ecclcsia  ejcctus  , 

296.   1 

Aquila  Ponticus,  Pauli  adjutor  erat  in  arte  sccnofacloria  cum 
uxore  Priscilla  ,  283.   2 

Aralor  carminc  Acla  Apostolorum  rcddidit,  54.   1 

Aralus  quis  pocta  fuerit,  et  qux  scripserit,  278.  2.  Quomodo 
cx  ejus  scriptis  sua  dogmala  confirmaril  Aposlolus ,     ibid. 

Arbore  (e  qua)  Judas  se  suspenderit ,  56.  2 

Archidiaconi  qui  dicerentur  Romx  ,  133.   2 

Arcbiepiscoporum  pallium  quid  tlesignet ,  308.   1 

Archiepiscopatus  quatuor  sunt  in  Calabria  ,  3G6.   2 

Areopagus  quis  locus  Atbenis ,  et  unde  diclus,  267.  2.  Cndc 
ibi  tribunal,  et  a  quo  institutura,  ibid.  20S.  I.  Ejus  judi- 
ces  quam  intcgri  et  sinceri, 

Argentarius  quis  propriesit, 

Argentei  Judx  cur  vocentur  mcrces  iniquitalis  , 

Aristarchus  Tbessalonicensium  Episcopusfuit, 

Aristidis  paupertas  , 

Armamcnta  navis  qux  dicantur  , 

Armuzia  pcr  pueros  maxime  conversa  est , 

Amulpbo  (S.)  morienli  varii  sancli  apparuerunt, 

Arrius  in  latrinis  animam  effudit, 

Artemon  in  navi  dicilur  parvum  velura  , 

Ascensionis  Christi  prodigia  ,  52.  1.  76.  1.  Ejus  modus  et 
forma,  47.  1.  Cbrislus  ascensnrus  cur  Apostolos  in  mon- 
tcm  Oliveti  duxcrit,  49.  1.  Yuk  JcSUS  Chri.uus. 


26S. 

1 

927. 

1 

56. 

l 

298. 

•_> 

113. 

1 

.>  S  7 . 

1 

27. 

1 

154. 

1 

56. 

-) 

356. 

1 

;.76  INDEX  RERUM 

Ascelxqui  dicerenlur,  337.  1 

Asia  (iu)  cur  Paulus  veletur  a  Dco  prxdicare,  255.  2.  Asia 

minor  qux  dicatur,  ibid.  Asia  qux  in  Aclis  intelligatur  per 

eam  ,  e  qua  ilicunlur   Judxi  venisse  Jerusalem ,  75.  2. 

Asix  partis  orbis  tertiee  descriptio ,  ibid. 

Aspectus Sanctorum admodum salularis  cst,  95.   1 

Aspiraliooem  Grxcam  Latiui  verluntin  liiteramS.       41.  2 
Asson  urbs  in  /Eolide  est,  303.  2 

Aslionis   parcntes   qua  ratione  ad  Cliristum  sint   conversi  , 

262.   2 
Astrologia  judiciaria  cxplodilur  ,  29G.    1 

Asyli  jus  quoad  templa  est  novum,  ct  olim  non  usurpatum  , 

319.  1 
Athanasius  (S.)  omnem  pene  vitam  in  exilio  egit ,  18.   1. 

302.  1 
Atheismus  Pbilosophorum  ,  2GG.  2.  Iluic  Calvinus  viam  ster- 

nit,  82.   1 

Athenx  erant  scholx  eloquentix  et  sapientix ,  2G3.   1.  Ea- 

rum  elogium ,  ibid. 

Atheniensiuin  ingntiludo  erga  suos  duccs  ,  323.  1.  2.  Mire 

fuerunt  novorum  aviili,  2G8.   1 

Atrii  Judxorum  in  templo  descriplio ,  97.  2.  Alrii  Gentium 

descriplio,  ibid.  98.  1.  Cur  dicatur  porticus  Salomonis  , 

98-   1 
Attalia  locus  cst  in  Pamphjlia,  24G.   1 

Attalicx  vcstcs  qux  dicerentur,  ibid. 

Atlrilio  ante  baplismum  necessaria  ,  85.   1 

Auclor  libri  de  Spirituet  anima  an  sit  S.  Augustinus,  276.  2 
Audilores  pauci  sunt  instar  multorum  ,  197.  2 

Augustini  (S.)  frugalitas  in  mensa  ,  24.  1 .  Videre  tria  in  vita 

optavit,  346.  2.  Deploral  quod  iuvenis  frequenlarit  malos, 

86.   1 
Augustum  propric  quid  sit  ,  346.    1 

Augustus  Imp.  oculos  habuit  claros  ac  nilidos ,  326.    1 

Aurorse amcenitas ,  125.  2.  126.   1 

Azymorum  dies  qui  dicercnlur,  216.  2 

B. 

Dabylonica  caplivilas  quando  flnila,  63.   1 

Dalaam  oracula  sua  prelio  vendens  ;  item  benedictiones  et 
maledicliones  suas;  simoniacus  fuit ,  166.   1 

Baptismum  et  baplismus  dicitur ,  200.  2.  In  baplismo  ali- 
quando  visibiliter  datus  est  Spiritus  sancttis,  1G4.  1.  Per 
eum  semper  datur  ejus  gralia,  202.  1.  202.  2.  Baptismi 
vis,125.  I.  Quando  sit  instilulus,  et  obligare  ccepeiit , 
44.  1.  Triplex  csl  baplismus,  45.  1.  Baplismus  non  signi- 
fical  doctrinam,  291.  1.  Dequirit  in  adullis  allrilioncm  , 
85.  1.  Baptismus  in  nomine  solo  Christi  an  valeal ,  ibid. 
Baptismus  Joannis  fuit  diversus  a  baplismo  Christi,  291. 
2.  Hujus  forma  ,  ibid.  Baptismus  Spiritus  sancli  vocalur 
ejus  effusio  in   Pentecosle  ,  et  differt  a  baptismo  aqux  , 

44.   2 

Barharam  (S.)  ad  martyrium  Christus  animavit,  154.   1 

Bariesu  quisnam  iinpostor  esset,  unde  hoc  sibi  nomen  arro- 
garet,  230.   2 

Darlaam  (S.)  Martyr  in  tormentis  prx  mentis  jubilo  cecinit  , 

130.    1 

Darlaam  (S.)  Eremita  quo  schemate  Josaphatum  converteril , 

262.   2 

Barnabas  (S.)  prxdii  venditi  pretium  ad  pedes  Apostolorum 
posuit ,  1 14.  2.  Dictus  est  et  Joseph  ,  1  lo.  1.  Cur  dictus 
lilius  consolalionis,  ibid.  Nominis  Daruabx  etymon  ,  ibid. 
Fuit  Levites  ,  ibid.  2.  An  fuerit  Cyprius  ,  ibid.  Ejus  prosa- 
pia,  ibid.  S.  Paulum  ad  Apostolos  introduxit,  cum  ut  sus- 
pectum  habentes,  184.  2.  Ejus  elogium,  207.  2.  208.  1. 
229.  l.Fuitcondiscipulus  S.  Pauli,  207.  2.  Latuit  in  per- 
secutione  Herodis ,  227.  1 .  An  fuerit  Episcopus ,  229.  2. 
CuraS.  Paulo  discesserit,  an  in  Ilaliam  venerit  :  iu  Cypro 
pro  Christo  M  irtyr  occubuit,  255.  2.  Cur  a  Lycaoniis  vo- 
celur  Jupiter,  241.   1 

Barsabas  quid  proprie  significet,  58.  1.  Unde  vox  formetur  , 
ibid.  Ab  insigni  vitx  sanctilate  et  justitia,  xque  ac  fraler 
ejus,  vocalus  est  Juslus ,  ibid. 


ET  VERBORUM. 

Barlholomxus  (S.)  quando  sit  occisus , 
Bartimxus  idem  cst  quod  filius  Timxi,' 


8.  t 
18.   1 


Basilius  (S.)  S.  Ephrxmo  lingux  Grxcx  cognilionem  impe- 
travil,  73.  2.  Vultu  suo  angelico  Valenlem  Imp.  terruit , 

140.  1 
Basilius  (S.)  Seleuciensis  S.  Theclx  vitam  conscripsit,  239.  2 
Beati  jn  ccelo  nulla  veste,  sed  gloria  sola  vcstiuntur  ,     50.  2 
Beda  (Ven.)  quando  et  quoraodo  sit  morluus  10  festo  Asccn- 
sionis  Domini ,  42.   2 

Benedicere  Dei  semper  est  efficax  et  eximium,100.  2.  101.  t 
Denediclio  omnis  in  Ecclesia  sil  per  signum  crucis  ,       47.  2 
Dcnedictus  (S.)  suos  defendit   ab  incursu  Longobardorura  , 
357.  2.  Quomodo  fit  inter  orandum  mortuus  ,  16.  2 

Denefacere  divinum  est ,  111.2 

Benefacla  calumniari  et  sinistre  interpretari  Judaicum  est , 

105.    I 

Benefaclor  summus  est  Christus  ,  200.  2 

Beneficia  xqualiter  danda  tam  gratis  quam  ingratis,         ibid. 

Deneficus  beatior  est  beneficium  accipienle  ,  310.  2.  311.1. 

2.  Varia  beneficorum  apophlhegmata,  311.  2 

Dernardini  (S.)  sermones  ubi  asservenlur  manu  ipsius  scripti, 

67.  2.  Ejus  adhuc  juvenis  sanctitas  quanla  esset ,  61.  2. 

Muneraducis  Mediolanensis  sibi  missa  in  pauperes  distri- 

buit,  310.   1 

Dernardus  (S.)  cum  Deo  in  nube  versabaturet  habilabal,  16. 

2.  Sedens  contemplalioni  vacare  solebat,  66.  2 

Dernice  plures  illuslres  feminx  fuerunt,  uli  uxor  Ptolemxi 

Lagi  regis  ./Egypli,  et  alia,  filia  Ptolemxi  Pbiladelphi,  544. 

2.  345.  1 .  Sic  quoque  vocata  mulier  qux  Christo  eunti  atl 

crucem  sudarium  dedit  ad  sudorem  extergendum,  alio  no- 

mine  Veronica  dicla,  345.  1.  Vox  Bernice  unde  formetur, 

ibid.  Bernice  Ilerodis  Agrippx  senioris  filia,  fratris  sui  fuit 

concubina,  ibid.  Nupsit  Polemoni  regi  Cilicix,  postea  quo- 

que  nupsit  Tito  Imperalori,  ibid. 

Bercea  urbs  est  Macedonix  ,  264.   2 

Bestiis  vere  Paulus  Aposlolus  in  Ephesina  urbe  objectus  fuit , 

300.  2 

C^  corrtactus  omnibus  verbiscontactum  significantibusaddunt 

Ilebrxi,  124.   \ 

Biennium  prxfecturx  Felicis  quomodo  computandum  ,  340. 

2.  353.  2 
Blandina(S.)  quam  Chrisliano  nomine  gloriarelur  ,     210.   1 
Blasphemia  proprie  quid  sit ,  138.  2.  Ea  audita  Judxi  veste* 
sciodebant,  242.  2 

Boelhii  Severini  elogium  :  inique  necarijussus  a  rege  Theo- 
dorico,  282.   1 

Bolis  nautica  quxsit,  558.  1 

Bouorum  communio.  Vide  Communio,  Deligiosa. 
Bos  symbolum  S.  Lucx,  35.  2.  Bos  luca  undedicatur  elephas, 

55.  2 
Bubo  Herodi  Agrippxseniori  morlem  portendit ,  225.  2 

Bulas  latro  faraosissimus  quid  Severo  Imperatori  responderit, 

263.   2 

C. 

Cabala  lilterarum  nominis  Adam  ,  83.   2 

Cadavera  olim  extra  urbes  exportabantur,  et  in  agris  sepelie- 

bantur  ,  ne  eascontaminarent ,  244.  1.  Cadaver  ligneurn 

cur  /Egyptii  in  convivium  circumferrent,  245.    I 

Cadunt  pcenilentes  et  sanctilicandi  jn  faciem,  impcenitentex 

indorsum,  174.    - 

Cxcilia  (S.)  fuit  angelis  familiaris,  hinc  puritatem  et  vitam 

angelicam  didicit,  140.   1 

Cxcitas  Elymx  magi  an  perpetua,  an  temporaria  fuerit,  252. 

2.  Cxcitas  in  Paulo  unde  orla ,  et  quamdiu  durarit,  178. 

1.  182.  1 .  Quomodo  sit  curata,  181.  2 

Cxsares  unde  dicli,  et  unde  vox  Cxsar  derivelur  ,  542.  1 .  2. 

Primus  dictus  Cxsar  est  avus  Julii  Cxsaris  ,  ibid.  2 

Cxsar  (C.)  Imperator  prodigium  fuit  natnrx  :  ejus  vicloriw 

varix,  celeritas,  triumphi  :  primus  Dornanorum  fuit  mo- 

narcha,  ibid. 

C^e^ir-Augustam  sibi  devotam  fore  prxdixit  B.  Virgo  adhue 

vivens ,  213,    1 


INDKX  RERUM  £T  VERBORUM. 

Cxsarea  Paleslinx  qux  sit  urbs,  divcrsa  cst  a  Cxsarea  Plii- 
lippi,  171.  2.  Qu.e  inemoratu  digoa  in  ea  comigerint,  ibid. 


Erat  sedcs  Prxsidis  Judxx,  552.  1.  534.  2.  342.  I.  F.rat 

ampla  civilas,  facla  cst  deindc  Ecclesiarum  Palc-otinx  M>- 

tropolis  ,  190.  1 

Caiphae  mortcm  manu  propria  sibi  conscivit ,     2.  1.  104.  2 

Cuius  Imperator  undc  dictus  Caligula,  219.2.'Divinos  amdiit 

honores,  210. 1.  Judxos  persecutus  est,  etcur,  2.  2.  Ejus 

nex,  2.  2.  3.  1 

Cajctauus  libcrc  verba  textus  aliquandocontorquct ,  145.  1 

Caliga  cur  vocetur  calceus ,   219.   2.    Unde  vox  dicatur  , 

220.   1 

Calviui  crror  circa  possessionem  bonorum  primorum  Cliristia- 

norum  ,   111.    1.  Quid  de  prxscicnlia  et  prxdcslinationc 

Deicenseat,  79.  2.  80.  1.  Atbeismo  viam  sternit ,  82.  1. 

Facit  Deum  pcccati  auctorem,  78.  2.  Ejus  superbia,  10G. 

1.  Ejus  impius  paralogismus,  243.  2.  Negal  homini  cuili- 

bet  angelum  datum  ,  223.  2.  Ul  blaspbemus  justo  Dei  ju- 

dicio  esl  a  pcdiculis  consumplus  ,  22G.   1 

Candaces  erat  nomen  reginarum  yElhiopix,  qux  post  Saba 

reginam  cxinde  a  feminis  regebatur ,  1G9.  2 

Candida  veslis  erat  nobilium  olim  ,  et  magislralum  ambien- 

tium ,  i  199.   1 

Canones  Apostolorum  quaiuloab  iis  edili,  131.   2 

Caprex  animalia  aculissimc  vidcnt,  187.  1.  Sunt  symbolum 

amoris  el  bcncvolcntix ,  ibid. 

Carabbas  quidam  insanus  in  comcediam  productusab  Alexa  i- 

drinis  ,  Ilerodcm  Agrippam  rrprxsentavit ,  ut  regem  licti- 

lium,  cum  diademate  papyraceo  ,  226.  2 

Carcer  Mamcrtinus  Romxquis  csset,  217.  1.  Carccr  S.  Pclri 

Ilierosolymx  ubi  silus  ,  220.    2.  Ejus  janux  an  revera 

apertx  Petro  cgiedientc,  125.  2 

Cardinalium  quis  sit  numerus  et  ordo ,  135.  2.  Cardinalem 

diaconum  suum  quxqne  rcgio  urbis  Romanx  babebat,  qui 

sul)  scaliosbabcrct  Diaconos,  ibid.  Quod  eorum  esset  mu- 

iius ,  ibid.  Numerus  Cardinalium  lmjusmodi  crat  octode- 

cim  ,  ibid.  Ad  Cardinales  solos  spcclat  eleclio  novi  Ponlifi- 

cis  ,  ibid.  Quis  Pontifex  boc  decretum  lulerit  de  non  eli- 

gendo  Papa,  nisi  cx  corporc  Cardinalium  ,  ibid. 

Carolo  V.  Imp.  festum  S.  Mallhix  crat  ominosum  et  felix  , 

59.    1 
C.arthago  vox  undc  dicta ,  117.1 

Caslitatem  au  voveiint  prinii  fidelcs  abstinentcs  a  conjngio  , 

118.  2 

C.istores  qui  dicanluret  sint  :  sunt  filii  Lcdxct  Jovis  :  vocan- 

tur etDioscuri,  3Ui.  1.  Habiti  cur  sint  dii  maris,  ibid.  2. 

Qttomodo  pingcrcntur,  ibid.  In  ccclo  inter  sidera  relati  sunt 

Gcmini  ,  ibid. 

Catcchismi  commcndalio ,  27.   1.  Eum  docuere  Aposioli , 

170.  2 

Catechumeni  cur  olim  liora  nona  baplizarcntur  ,  193.    I 

Calenas  S.  Petri  quomodo  Iionoravit  Deus  ct  Ecclcsia  ,  2 1 7. 

2.  Earum  inveniio  perEudociara  Augustam,  uxorem  Tbeo- 

dosii  junioris,  miracula  in  iis  palrata  ,  ibid.  2.  218. 1.  In 

carum  honorcm  Romx  basilicam  exstruxit  Eudoxia ,  qux 

ctiamnum  Romx  supcrcst ,  217.  2.  Has  sancli  Palres  miris 

laudibus  estulerunt ,  218.  1.  Earum  limalura  solebat  a 

summis  PonliGcibus  dono  ad  reges  el  principes  initti ,  ac 

pcr  cam  Deus  multa  rairacula  edebal ,  ibid. 

Catbarin.-e  (S.)  Scnensis  elcemosynam  ratam  habuit  Cbrislus, 

187.  2.  llinc  ab  eo  tcmpore  quo  tunicam  pauperi  dedit  , 

nunquam  frigus  sensit ,  ibid. 

Calhedram  Antiochix  S.  Pelrus  quando  fixcrit ,  et  quomodo 

Romanam  cathc- 
3.   1 


hoc  sit  intelligendum,  18G.  1.  203.  2. 


dram  quando  S.  Pelrus  consliluerit, 
Catilinx  (L.)  in  cnnjuratione  sua  prxfidentia  , 
Cato  dequibus  tribus  doleret. 
Cauda  vel  Gaudos  qux  sit  insula  juxta  Melitam  , 
Cclcrini  confcssoris  clogia , 
Cenchra  crat  porlus  Corinthi, 
Censu  (in)  apud  Judxos  tria  fiebant , 
Cenluria  quotmilitcs  contineret, 
Ccrei  accendi  solent  in  funere  Cbristianorum  , 

con>Ei..  a  i.APinr..  tom.  X. 


OOd. 

359. 
556. 
330. 
287. 
128. 
191. 
159. 


8. 

68. 

557. 

304. 

1164. 


Ccrvxdifficillime  pariunt ,  50.    1 

Cbaritas  fralerna  intcr  Christianos  diu  viguit,  110.  I.  Est 
cithara,  289.-1.  Fovetur  vilac  communione,  88.  2.  Cha- 
ritas  ctalfectus  inoperibus  singulis  xslimanda  sunt ,  197. 
2.  Cbaritas  S.  Stcphani  erga  lapidantes,  155.  1 

Cberinlbus  pugnabat  pro  Judaismo  et  lege  Mosis,  205.  1. 
248.  1.  Quando  hxreses  spargere  cceperit, 

Cberubini  luere  typus  Apostolorum , 

Cbilonem  cujus  rei  poeiiileret , 

Cliiurn  viiium  prxslans  erat , 

Chrisma  adliibeliatit  apostoli  in  Corffirmalionc, 

Cbiiaiani  primi  votum  fecerunt  paupertatis  ,  117.  1.  2. 
item  castitatis  ,  118.  2.  Uem  ubedientix  ,  119.  1.  In- 
fantium  sanguinem  bibere  insimulali  sttnt  ab  elhnicis  , 
252.  I.Eorumamor  ct  unio,  109.  2.  110.  1.  Se  appel- 
labant  mutuo  fratres  ,  55.  1.  110.  1.  Abdicabant  rerum 
proprielalcm  et  dominium,  ibid.  2.  Cur  pauperlatcm  am- 
jilccterentur ,  111.  1.  Eliam  habucruril  donum  lingua- 
rum  ,  73.  2.  Bona  omaia  babebant  communia  ,  88.  1. 
Rcligiosx  vilx  jecerunl  fundamenlum,  ibid.  Cur  sua  ven- 
derent,  89.  2.  Eorum  gaudium  undc  orirelur  ,  90.  1. 
Noctu  orabant  vigilantes,  259.  2.  Eorum  tria  erantexer- 
cilia,87.  1.  2.  Cur  conventus  agcrcnt,  88.  1.  Vetabantur 
Dcum  in  imagine  colere,  et  cur ,  272.  2.  Eorum  zelus  et 
fervor,  34. 1.  Clnistiani  undedicti  siut  fidelcs,  etquando, 
208.  1.  A  Genlilibtis  perperam  dicebanlur  Cbristiani  , 
ibid.  Quam  nonien  Cbrisliani  sit  honorificum  ,  208.  2. 
Yivant  digni  suo  nomine,  ibid.  Eorum  officia ,  elogia ,  ci 
axiomala  varia  ,  209.  1.  Cur  dicanlur  Sancti  ,  186.  1. 
Cur  dicti  sint  discipuli  ,  187.  1.  Sinl  magnanimi ,  22.  !■ 
Dicunlur  filii  novi  Testamenli,  et  cur?  100.  2.  Cbrisliani 
Hierosolymis  antecladcm  cxcessere  ,  7.  1.  Ab  exteris  ju- 
vabantur  eleemosynis  ,  quas  exteri  iis  millebanl,  210.  2. 
Ex  iis  plures  occisi  una  cum  S.  Siepbano  Ilierosolymis  , 

156.  1.  157.   1 

Chrislianismus  cur  dicatur  sors  ,  55.  2.  Ejus  quanla  sit  dig- 
nilas,  237.  1.  Ejus  voluptas  in  quibus  sita  esset ,  90.  1 . 
Ejus  elogia  et  officia,  120.  2 

Cbrislina  (S.)  mirabilis  cur  ad  vitam  jam  defunclaredire  vo- 
luerit,  188.  2 

Cbristus.  Vide  Jesus  Christus. 

Cbronicon  Lucii  Dextri.  Vidc  Lucius  Dexter. 

Chronolaxis  gestorum  Apostolicorum ,  1.  1.  et  seq. 

Cbymia  vocatur  ars  curiosa ,  296.  1 

Cibus  a  Christo  post  resurrectioneni  sumptus,  non  fuit  ab 
eo  digestus  ,  ct  in  alimenlum  conversus  ,  42.   2 

Cicadx  an  obmutuerint  Paulo  prxdicanle  Rhegii  ,     567.   2 

Cilices  liabeliant  Hierosolymis  suam  synagogam  ,         158.  2 

Cingari  apud  Italos  qui  voccntur,  520.   1 

Cingi ,    succingi,  prxcingi ,   accingi ,    quomodo   differant  . 

219.    1 

Circulus  est  symbolum  perfectionis  et  xlernitatis  Dei,  275.  2 

Circumcisio  cst  conditio  fcederis  inter  Deum  et  Abrabam  inili . 
144.  1.  Pro  tola  lege  Mosis  capitur,  202.  1 .  Ipsa  professi<' 
erat  judaismi ,  248.  1.  Eam  aliquando  Paulus  probavit  , 
aliquando  improbavit, 

Civililas  cst  jus  civitatis, 

Civium  Romanorum  sexjura, 

Civiiatis  ccelcstis  jus  quanli  duccndum, 

Clara  (S.)  quam  esset  erga  paupcrtatem  affecla , 

Claudicatio  myslica  quxct  qualis  sit, 

Claudius  Impcrator  qtiando  ad  Impcrium  assumplus  ,  5.  1 . 
Ejus  mors,  4.  2.  210.  2.  Ad  solum  nomen  novi  regis  per- 
cellebatnr,  264.  1.  283.  2.  Ejus  mores ,  284.    1 

Claudum  curprimoS.  Pelrus  sanaverit,  96.  2.  Is  quare  eum 
teneat,  97.  1.  Is  an  una  cum  Petro  incarceralus  sit,  104. 
2.  Quamdiu  fucrit  claudus ,  107.   9 

Clcanlhes  sponle  ct  volenter  inorluus  est,  266.    I 

Clemens  (S.)  Ponlifex  prccibus  fontcm  elicuit  agno  indiranlc 
10.  2.  Ejus  mr.rtyrium,  el  miraculum  annuum  in  retrocej- 
sione  maris  usque  ad  ejus  scpulcrum  ,  11.1.  F.jus  lil"  > 
Recognitionum  inter  apocryphos  est  relatus  ,  224.    ' 

Clementis  Alexandrini  libri  vilialisuulab  bxrcticis  ,214.  I 

6S 


250.     1 

524.   2 

ibid. 

5-25.    1 

115.  1 

96.  2 


378  1NDEX  RERUM  E 

Cleopatraj  regina;  ab  aspide  inlerilus,  563.  2 

Clcrici  unde  el  qui  dieanlur  ,  55.  2.   60.  2 

Cletus  (S.)  quando  martyrio  sit  coronatus  ,  9.  1 

Coccei  Nerva?  Impcratoris  bonilas  ,  10.  1.  Ejus  mors,  ibid.  2 
Ccelum  quanlum  dislel  a  lerra,  50.  I.  Id  semper  intuentur 

Sancti,  et  cur,  149.  2.  Ad  illud  aspirarc  idenlidem  debe- 

mus,  49.  1 .  ilem  id  aspirare,  91.  1.  fejtw cogitatio  animat 

fideles  ad  heroica  opera  ,  41.  2.  Ejus  typus  esl  Jerusalem 

terrestris,  43.  2.  Id  nobis  laborihus  nicrcaudum  esi,  244. 

2.  Chrislus  id  capit  eoque  capitur,  quo  sensu,  99.  2.  In 

ccelo  empyrco  vidit  Sleplianus  Jesum  ,  151.  2.  Cceli  sperli 

Chrislo,  dtwn  baptizaretur  ,  150.  2.  et  quomodo  id  lactuin 

sit,  151.   1 

Coenaculum  Christi  qualc  fuerit,  ct  quae  in  eo  fecerit,  ct  cu- 

jus  id  fueril,  2.  1.  Ccenacula  habebant  llebraji  insuperiore 

domus  parle,  ibid. 

Ccenobiorum  amor  etconcordia,  110.  2.  Vide  Religiosus. 
Cohors  quol  milites  conlinercl,  191.  2.  Cohors  Augusla  quae 

dicalur,  555.   1 

Colentes  qui  dicantnr,  2G3.  1 

Collaclaneus  quis  dicalur  ,  228.  2 

Colonia  Agrippina  cur  in  fide  prisca  perseveret,  562.   1 

Coloniarum  origo  elcausa  :  qui  diclicoloni ,  257.  2 

Colossus  solis  Rhodi,  514.  2.  An  indedicti  Rhodii  Colossen- 

scs ,  ibid. 

Columbanus  (S.)  munera  regis  impii  sprevit,  510.   1 

Columna  Rhegiensis  quomiraculo  celebris  reddila,367.  1.  2 
Comam  alere  signum  eral  Nazaraei ,  287.    1.  2 

Comeslio  Christi  post  resurreclionem  fuil  vera,  42.  2.  Fuit 

animae  senlientis,  non  vegetantis,  43.  1 

Communio  rcrum  quanta  bona  adferat ,  88.   2.  Fuit  ea  in 

primis  Christianis  ,  114.   1 

Communis  dicilur  a  Judaeis  cibus  immundus  ,  195.   2 

Comparativus  eleganter  ponilur  pro  superlativo,         538.   2 
Concilia  Generalia  quinque  quando  celebrata,  249.  2 

Concilia   quatuor   Ilierosolymae   Apostoli    an    celebrarint , 

516.  2 
Concilium  Hierosolymitanum  a  quibus  celebtatum  ,  249.  2. 

et  quo  anno,  ibid. 

Concio  olim  habebatur  peracta  lectione  S.  Scripturae,  233. 1. 

Conciones  Apostolorum  erant  catecheses,  170.  2 

Concionatores  acriter  vilia  coarguant ,  148.  1.  Orent  ante 

omnia,  15G-  1.  Cervis  parturientibus  comparantur  ,  50. 

1.  Seria  et   ulilia  doceant,  306.   1.  Munera  respuunt  , 

310.  1.  Ferant  infirmilates  audilorum  suorum  ,  ibid.  2. 

Sacpe  se  Deo  commendent  pro  bono  rerum  successu,  256. 

1.  Plus  efliciunt  terrendo  quam  blandiendo  ,  281.   1 

Concordia  facit  cor  unum,  cur  ,  109.  2.  Ejus  duo  media  , 

110.  2 
Conductum  substantive  capitur  pro  domo  conducta,  369.  2 
Confessio  diaboli  vires  frangit  :  id  probatur  exemplis,  295. 

1.  Confessio  particularis  adstruitur  etsacramenlalis,294.  2 
Confirmatione  (in)  dalur  Spiritus  sanclus,   85.  2.  164.  1. 

Est  Sacramenlum  :  ejus  minisler  csl  Episcopus,  164.  1. 

An  ad  cam  chrisma  requiratur ,  ibid.  2.  In  ea  datur  ple- 

riiludo  gratiae  in  baplismo  acceplae  ,  165.   1.  Ejus  vis , 

125-  1 
Confusio  mullitudinis  Judaeorum  ,  audita  voce  Apostolorum  , 

quomodo  inlelligatur,  75.   1 

Congregalione  (in  omni)  bonorum  est  aliquis  Judas  ,     55.   2 
Consanguinitalis  non  est  habenda  ratio  in  electioue  ad  officia 

Ecclesiastica ,  60.  2 

Consecrationes  obsccenae  Judaeis  erant  vetilae  ,  128.  2 

Conscientiae  puraequanta  sit  cura  habenda,  557.  1 

Consolalio  Spiritus  sancti  quae  dicatur,  et  quanta  sil,  185.  1 
Consorlium  malorum  fugiendum,  86.   1 

Constanlinopolis  caplaest  a  Turcis  in  Pentecoste,  cur,  64.  1 
Conlractus  verba  conslruunt  Hebraei  in  ablativo  cum  in  , 

184.  1 
Contradicliosignum  cst  Christi  et  christianismi,  569.   1 

Contradiclio  quam  ulilis  sit  eam  patientibus ,  240.   1 

Contritio  anle  baplismum  non  requiritur,  85.  1.  Tpsa  inclu- 

dil  volum  bapiisrni  ante  eum  ,  202.    1 


T  VERBORUM. 

Conventus  foienses  quos  scriba  Ephesius  inteHignt ,  299.  2 

Conversionis  S.  Pauli  feslum  ob  tres  causas  cclebrat  Ecclesia  , 

175.  2 

Corde(ponere  in)  quid  sit,  122.  1.  Cordis  forma  symbolice 
exponilur ,  193.   2 

Coriarii  cxlra  urbemcur  hahitent,  188.    2 

Corinlhus  Melropolis  Achai;e  philusophis  abundabat,  283.  1 

Coruelioruni  fofbUia  et  gens  Romae  nobilissima  fuit  ;  mulli 
Comelii  illuslres  rcferunlur  ,  190.   1 

Coruelius  Cenlurio  qualis  essel,  191.  1.  2.  An  fuerit  justili- 
calus  antequam  Pelruin  accerseret,  ibid.  2.  Cur  ergo  ad 
eum  missus  S.  Petrus,  192.  1.  Ejus  qualuor  virtutes,  ibid. 
2.  Vidit  visionem  angeli  corporalem  ,  193.  1.  Servabal 
statulaorandi  tempora,  ibid.  Ejus  frequcntia  jejunia,  ibid. 
2.  Ejus  commendalio  a  Judajis,  196.  2.  Adorat  S.  Petrum, 
etquomodo,  198.  1.  Quomodo  in  eum  et  domesticos  ceci- 
derit  Spirilus  sanctus,  202.  1.  An  dein  creatus  Episcopus 
Caesariensis  ,  ibid.  2.  Ejus  domus  est  in  Ecclesiam  con- 
versa,  ibid.  An  ipse  primus  ex  Gentibus  sitconversus,  ibid. 
Quolo  anuo  Chrisii  sit  conversus,  203.  2 

Comelius  (C.)Centurio  Capharnaiimensis  an  fuerit  Hispanus, 
et  Ilispanis  praedicarit  ,  202.   2.   203.    1 

Cornelius  Musius  Martyr  illuslris  in  Hollandia  pro  Martyrio 
Deumrogavit,  191.   1 

Cornelius  (S.)  Papa  quare  cum  cornu  pingatur ,  ibid. 

Corn.  Taciti  error,  213.   2 


Cornu  symbolum  fortitudinis  etregni, 


191.   1 


Coronis  redimebanlur  victima; ,  ilem  sacrificantes  et  proesen- 

tes  omnes,  242.  1 .  Olim  Jovi  et  diis  dabantur  ,  ibid. 

Corpus  hoc  nostrum  arguit  essc  Deum  ,  274.  2.   Corpus 

Christi  non  est  ubique  ,  99.  2.   Id  in  triduo  morlis  ejns 

non  fuit  corruptum  ,  81.  2.   82.    I 

Corus  quis  sit  ventus  ,  354.   1 

Cous  insula  est  una  e  Cycladibus,  314.   1 

Crateris  Thebani  pauperlas,  115.    1 

Crealio  et  opificium  mundi  Deum  creatorem  indicat,  272.  1 

Crealurae  demonslrant  Deum  ,  275.  2.  274.  1.  2 

Credere  significat  contactum  spiritualem  Hebrseis ,  124.   1. 

Credere  quae  oporteat  ad  digne  baplismum  suscipiendum  , 

170.  2 
Crispus  Archisynagogus  Judaeorum  Corinlhi  a  S.  Paulo  con- 
versus ,  285.  1 

Crucifixus  Deus  an  ab  Atheniensibus  sit  adoralus,       270.    1 
Crux  via  est  ad  ccelum,  244.  2.  Ea  parit  gloriam ,  571.  2. 
Per  crucis  signum  Christus  suos  benedixil ,  47.  2 

Cullus  disparitas  est  impedimentum  matrimonii  contrahendi, 

255.   1 

Curare  funus  quid  significet  et  includat,  158.  2 

Curbicus  Manes  Paracletum  nominavit ,  65.   2 

Curiosorumsectatores  Ephesi  quiessenl  .       295.  2.  296.  1 

Curiosi  laxantur  :  et  ad  curiososacutaresponsa,  268.  2 

Custos  carceris  Philippensis  qua  occasione  ad  fidem  sit  con- 

versus,  260.  1.  Custodes  carceris  Petri,  e  quo  ipse  libera- 

tus,  an  occisi,  224.  2 

Custodice  capitur  pro  vinciis ,  552.  1.  Etiam  procustodibus 

et  apparitoribus  ,  ibid.  2 

Cypriani  (S.)  error  de  rebaptizandis  hasreticis ,  291.  1 

Cyprii  olim  grjece  loquebantur,  231.  2 

Cyrenensis  Synagoga  quae  esset  Hierosolymis ,  158.  1 

Cyrene  duplex  regio ,  75.  2 

D. 

Daemon  vento  typhoni  bene  assimilatur,  335.  2.  et  seq. 
Ejus  tentationes  variae,  ibid.  Deemon  vox  quid  proprie 
significet  ,  267.  2.  Ejus  de  Apostolis  testimonium  , 
258.  2.  Cur  Paulum  laudarit  per  os  energumenaa  , 
ibid.  Simia  est  Christi  ,  162.  2.  Ejus  polentia  in  ani- 
mam  peccatoris,  294.  1.  Pellitur  per  Confirmationis 
Sacramentum,  125.  1.  165.  1.  Daemones  quare  immundi 
dicantur,  125.  1.  Quare  corpora  possideant,  ibid.  Eos  eji- 
ciendi  polestas  nota  eminens  est  Ecclesix  ,  ibid.  Apparenl 
in  forma  animalium  immundorum,  ibid.  Gentilibus  erani 
dii  minoics,  2C7.   2 


Dffimpniaci  quareplurej  lemporeEvangcliiquamlegis,  125.1 

Damaris  non  luit  uxor  S.  Dionysii  Areopagitae,  282.   2 

Damasci  situs  :  habebat  suum  rcgcm  ;  Judxi  tamen  ibi  suis 
jus  diccbant,  173.  2.  Illuc  cur  fugcrint  Cbrisliani  Jud.ei 
iu  dispcrsione,  ibid.  Cur  juxla  eam  Paulus  percussus caeci- 
tate,  ibid.  Locus  conversionis  ejus  ibi  quam  sitcelebris  , 

ibid.  174.    1 

Damnatian  aliquando  infernoegrediantur ,      80.2.  100.  1 

Damnalionis  periculum  qui  semcl  evasit  mortuus,  illud  denuo 
non  subit,  vitae  jam  rcslilutus  ,  188.    1 

Daie  beatius  est  quam  accipere,  511.   1.  2 

David  estauctorpsalmi  CIX.  non  alius,  84. 1 .  Quando  lcmpli 
fabricam  voverit,  et  cur,  147.  2.  Cum  Chrislo  in  corpore 
resurrcxit,  83.  1 

Decalogum  et  nrxcepta  moralia  et  naluralia  legis  Cbristus 
non  abolevit,  250.  1 

Decembri  (in)  cur  periculosa  navigatio,  353.  2 

Decimi  mensis  jcjunium  quare  et  quando  institutum,        ibid. 

Dccrevit  Deus  passionem,  non  actionem,  nccis  Cbrisli,  108. 

AnatJaijUoWa  quale  sit  vitium  ,  269. 

Demclrius  argentarius  Ephesinus  quis  esset,  297. 

Denarius  quanli  sit  prelii,  296. 

Descendcre  quomodo  dicatur  Deus,  146. 

Desperalionis  mala ,  •  57. 

Despiccrc  signilicatdeorsuni  aspicere,  280. 

Deus  de  facto  habitat  in  anima  jnsii,  71.  2.  Cur  venlocom- 

parelur ,  271.  1,  Perniiltit  pcccala ,  non  in  ca  impcllii , 

147.  1.  Suos  lucidos  facit,  139.  2.  Ejus  gloria,  142.  1. 

2.  Omnium  enlium  est  causa  ,  272.  2.  Est  sol  immcnsus 

et  bencficcnlissiniiis  ,  ibid.  Cur  dicalur   inuliimammeus  , 

ibid.  Est  omnia,  273.  1 .  2.  Clare  a  uobis  in  lroc  mundo  cog- 

nosci  ncquii ,  ibid.  2.  Non  louge  est  a  singulis  nostrum  , 

et  quomodo,  274.  1.  2.  Ubiquc  praesens  cst ,  ibid.  2.  In 

eo  quomodo  ipsi  simus,  ibid.  et  275.  2.  27C.  1.  Crcaturis 

est  palcr  et  malcr,  279.  2.  Adcst  in  rebus  dcspcratis,  125. 

2.  217.  1.  221.  2.  Omnia  crcata  conservat,  275.  1.  Est 

locus  locorum,   ibid.  Ejus  immensilas  dcscribilur ,  ibid. 

Ipse  nos  tolos  permeat ,  ibid.  Si  ipse  non  csset  iu   loro  , 

nos  in  eo  esse  non  posscmus,  ibid.  2.  Esl  quasi  aura  qua 

rcspiraimis  ,  ibid.  Sub  cjus  dominio  et  jurisdictionc  vivi— 

mus  ,  276.  1.  Est  nostra  vita  et  anima  ,  ihid.  Ab  co  pcn- 

dct  quidquid  babemus  ct  spcramus  ,  ibid.  Ejus  providen- 

lia  crga  rcs  lninianas,  ibid.  libique  cst,  277.  1.  Sanclc  in 

eo  quasi  in  ipsa  sauclitalc  vivendum  ,  ibid.  2.  In  eo  vivi- 

mus  non  formaliler ,  scd  cffcctive,  27S.  1.  Gcnus  illius 

sumus  ,  ibid.  2.  Quomodo  omnia  suo  numine,  substantia 

efoperalione  compleat,  279.  1.  Ab  co  scmper  pcndemus, 

ibid.  I"o  omncs  indigemus,  ibid.  Ipse  foco  et  tcmplis  non 

roiilinetur  ,  272.  1.  Cur  sanctos  ct  amicos  suos  nonnun- 

quam  doscral,  560.  I.  F.jus  essenliam  ncmo  vrvens  vidit  , 

74.  1.  Intima  quxquc  pcrvidet,  337.  2.  Pcrnovit  et  pcr- 

spicil  corda  boiniiiuni,  59.  1.  Est  absconditus  ct  inacccs- 

sus,  270.   1.   Ejus  nalura  ct  proprictales  describunlur , 

tbid.  F.jus  incomprchcnsihililas  ct  majes-tas,  271.  1.  Ejus 

honilas  iit  vocandis  pcrcatoribus   ad  se ,    173.  1.  Palilur 

cum  suis  paticntibus,  150.  1.  2.  Maforum  ct  peccati  non 

est  auctor  ,  uli  vult  Calvinus,  78.  2.  Ejus  consilium  in 

Paulum  Romam  millendo,  344.  F.  Dcus  fu  carne  appat  i- 

lurus  an  ab  Albenicnsibus  cuttus  ,  270.  2.  271.  1.  Dci 

esl  bencfaccrc  ct  darc  ,311.  1 .  Ejus  majcslas  quanla  sit , 

176.2.   Fjiis  essentiam  att  viderit   Sleplianus  ,  149.    2. 

150.  1.  Eum  qmlom  spiritum  liiigorenl  StOici ,   206.  1. 

Deus  in  Christo  triplicitcr  eM,  201.  1.  Qux  Dei  dicuntur, 

insuo  gcncrc  cximia  sunt ,  14G.    1 

DjiS  Gentilium  t.iha  mmisieria  etnibebanfuT  ,  qualia  ilominis 

•i  famulis ,  272.  Jf.  Hi  ofant  mcra  vanitas  et  inauia  ,  269. 

Jf.  Dii  olun  in  puppi  pingcbantur,  564.    1.  2 

luaconatus  an  sit  Saeramentnm,  133.  2.  et  scq.  lo6.  2-An 

a  Cbristo  sit  iiiMrtutns  ,  i3(.  2 

Piaroni  quaudo  nb  Aposiolis  creaii,  ir,2.  1.  Cur  sinl  creali 

M-ptom  ,   133.    2.  Cur  |  leni  Spiritu  saurfo  ,    ibid.   Fucrc 

Ratri  ministri,  131.  I . Enrum  olticia, tt/idl  135.  1.  Diacoiii 

quomodo  oidiucntur,    134.  2.   S.vpe  Ecclesiae  exeropla 


ISDLX  lililiLM  ET  VEflBOBUlf.  879 

fidei  el  conslantiie  dederunl,  ibid.  Cur  creati,  155.  4.  fc 
commissa  cura  rerum  Ecclesiae,  ibid.  2.  Diacoui  primicur 
essent  Graeci,  136.  1.  Quibus  tribus  praeviis  sintordinati  , 
137.  1 .  Diaconi  Cardinales  Romae  qui  el  quot  essent,  quod 
eorummunus,  135.   2.  156.  1 

Diaconioe  Romanae  quales  cssent  olim  ,  et  modo  sint ,  155.  2. 

Diaconissarum  tria  crant  munia  ,  137.  2 

168 


Aiu/iafcvpia  est  verbum  forense, 


2 
Diana  unde  dicla ,  est  luna;  eadem  est  Lucina  et  Juno ;  ejus 

arma,  forma,  297.  2.  Curdicta  uzTi/j.iu  ibid.  dicla  Opis, 

298.  1 
A(z-o^£o  multa  significat ,  76.    1 

Dics  cum  oralione  incboandus  el  liniendus  ,  126.  1.  Quo 

die  Cbristus  iu  ceelos  ascenderit,  52.  2.  Dies  cerla  dandi 

Spirilum  sanclum  cur  a  Christo  nou  indicata,  45.    1 

Diodorus  prae  pudore  subiloobiit,  122.   2 

Diogenes  junior  Pbilosopbus  ob  maledicenliam  a  Vespasiano 

Imp.  capile  esl  mulclatus  ,  8.  1 

Dionysii  (S.)   Areopagilae  de  sua    morte  rcvelatio,    9.   2. 

Eum  Clirislus  ad  instans  marlvrium  animavit,   154.   1. 

Qualis  fuerit,  quid  scripserit;  ejus  sapienlia  ;  fuit  Episco- 

pus  Atbenarum  ,  281 .  2.  Conversionis  ejus  occasio  et  an- 

nus,  2S2.  1.  Synopsis  viUe  ejus,  et  marljriuro,  ibid.  10 
AiorreTS,-  quid  sit  ,  299. 

Disccre  volcniium  exempla,  289. 

Discipuli  slanl,  magistri  sedent,  522. 

Discrelionis  (donum)  spiriluum  mulli  Sancli  babuere,  240 
Dispcrsio  primorum  Chrislianorum  in  Jerusalem   quando  et 

qua  occasione  facla  sit ,  157.   1.   2.   1 

Disposilione  angelorum  quomodo  lata  sil  Iex , 
Diseensio  inter  Sanctos  potest  csse  sine  peccato, 
Divinilas  effigiari  ct  reprxscntari  nequit,  280.  1 

ambientcs  pblbiriasi  consumpti , 
Diviliarum  mala , 
Docens  prius  faciat  quam  doceat, 


148.  2 

255.    1.  2 

Diviniiatem 

226.   1 

111.  2 

58.   1 


Dolores  inferni,  a  quihus  liheralus  Cbristus,  qui  sint,  80.  1 . 

2.  Dolores  Ilebrxi  cur  vocent  funes,  ibid.  2 

Dominico  die  cur  liat  sacerdolum  ordinatio,  230.    1 

Dominium  Chrisli  in  omncs  bomines,  84.    I 

Dominus  liluliis  crat  C.esarum  ,  346.   2 

Domitianus  quando  ad  imperium  evoctus,  8.  2.  Varia  cjus 

gcsla,  ibid.  Ejus  perseculio  in  Chrislianos,  9.  l.Juhelirr- 

lurlici  omncs  deslirpe  David,  ibid.  2.  Ejus  mors  violenta  , 

10.  1 
Domililla  (S.  Fl.)  virgo  a  Domitiano  in  insulam  relcgalur  : 

ejus  martyrium  ,  9.  2.   10.  2 

Domna  (S.)  Marlyr  qua  occasione  convcrsa ,  114.  2 

Domus  S.  Pauli  Roma?  inEcclesiam  mulala  est,  570.   1 

Doncc  alio  sensu  in  Sciiptura  accipilur,  84.   1 

Donis(in  Dei)  acccptis  communicandis  simus  liberales,  96.  1. 

Donum  Spirilus  sancli  accipcrcipiid  sil,  85.    2 

Dorcadis  clicta  Tabiiluu,  quinquc  dotes,  IS7.  1.  2.  Ad  viiam 

revocalur,  1 87.  2.  Ccrla  fuil  dc  salute  ,  188.  1 

Dorcadcs.  I7(/c  Caprea'. 

Dorolhcam  (S.)  hiciue  rosas  Theopbilo  e  coelo  allulil,  223.  1 
Drusiana  Ephcsiana  cuj-   a  S.   Joanne  ad  vitam    revooata  , 

187.   2 
Drusilla    filia  Agrippx  rcgis  scnioris  ,  rnjus  fucril  ncplis  , 

iriuui  rcguni  fuit  spoinsa,  55S.  2.  Facta  esl  dcinde  Gen- 


tilis  , 
Ducllum  Christi  cum  Paulo, 


j59. 
177. 


E. 


24S.  1. 


Quand^ 
18.  2 


Ebion  bxresiarcba  adversarius  S.  Pauli, 

luxrescs  sparseril , 
F.bi  iclas  spii  ilualis  alia  csl  a  corporali  ,  76.  1 .  2. 1'triusquc 

aiuvlogi.v  et  clleclus,  ibid. 

Ecclcsia  cur  dicalur  vas  liucum  omnigcna  auimalia  cenlinciis, 

194.   2.  Crevit  pcrseculionihus ,    152.    2.   Cur  vocctur 

regDurn  ceeibrum,  237.  1.  F..-t  rcgnum  Dci  iu  tcrra,  41. 

1'.    Ili3.  1.   Viii  romparalur,  car,   226.   2.  E  ccclo  d<  — 

ccndit ,  et   co  ducit ,    196.     1.    Ecclesia    licile    possidc; 

opes  ct  prxdii,  95.  2.  Semper  crat  pro  Sumnio  PootUre, 


o80  INDEX  REKUM 

217.  1.  Ecclesia  pauper  coruscabat  miraculis,  jam  opibus 

tuetur  aucloriiatcm ,  !>.'>.   2 

Ecclesix  HierosolymitatiBe  dispersio  quanta  fnerit ,       157.  Q 

Ecclesiastica  imiiiunilas  a  'juiisdiclionc  civili  quando  inlro- 

ducta,  343.    1 

Ecncphi.is  quis  sit  vcnttis,  ct  unde  diclus,  333.  1.  Ejus  |    a  - 

sagium ,  ibid. 

Ecstasis  mentis  capitur  eliam  pro  admiratione,  97.    1.  In 

ecstasi  qunlis  audiri  vox  solcal,  103.   1 

Edmundus  Campianus  lnorli   adjudicatus  cecinit ,   130.  1. 

Ejus  iu  opprobriis  conslantia,  22.  2.  333.  2 

Eduardus  (S.)  quemdam  pedibus  claudum  sanitati  rcstituit , 

90.   2 

Ei)uw  et  it)vbi  quid  siguificet ,  231.   2 

Electio  eflicax  hominum  ad  gloriam  an  facta  sit  a  libera  el 

mera  Dei  volunlale ,  ante  operuni  prxvisionem ,  23C.  I. 

Eleclionis  vas  quomodo  fuerit  Paulus  ,  ,  179.  2 

Eleemosyna  cur  dicalur  justiiia  ,  199.  2.  Eleemosynas  suo- 

rum  famulorum  ratas  babel  Cbristus ,  187.  2.  Has  eliarn 

pauperes  erogare  possunl ,  el  quomodo  ,  189.  1.  Eleemo- 

synas  iidelium  Diaconi  curabant ,  133.    I 

Elepbas  cur  dicalur  bos  luca,  53.  2 

Eligio  (S.)  lnorienli  apparuit  Cbristus  visibilis,  154.   1 

Elisabelhx  (S.)  apparuit  Cliristus  visibili  specie,  ibid. 

Elymas,  id  cst  magus ,  a  qua  radice  formetur,  231.  1.  An 

sit  vox  Hebrxa,  ibid.  Videtur  nomen  Cyprium  signilicans 

magum,  ibid.  2.  An  resipuerit,  232.  2 

Enallage  modi  Hebrxis  frequens  est,  327.  2 

Epaininondx  erga  suos  ingratos  gralitudo,  323.  1.  Ejus  pau- 

pcrtas  ,  113.   1 

Epbesi  celebritas  :  ibi  plerumque  babilavit  S.  Joannes,  288. 

1.  292.  1 

Epliiallis  paupertas  ,  113.  2 

Epbrem  (S.)  consolatione  ccelesli  abundabat,  16.  2.  Fuit  vir 

compunctionis  et  lacrymarum  ,  305.   2 

Epbronis  pater  fuit  binomius  ,  145.   1 

Epicurus  quis,  cjus  dogmala  et  axiomala,  265.  2.  Ejus  vita, 

mors ,  ibid. 

Enieizeta  variasignificat,  335.   1 

Episcopalis  cura  a  Spirilu  sanclo  instituta,  508.   1 

Eniczo^o;  quid  proprie  significet ,  57.  2 

Episcopi  babentjus  suffragii  in  Conciliis ,  249.  1.  Sinl  bos- 

pitales,  258.  2.  Quare  vocenlur  Propbetx,  228.  2.  Cre- 

bro  visitent  suas  Parocbias  ,  186.  1.  253.  1.  Non  curent 

temperalia,  sed  Ecclesiam,  133.  2.  Horum  solum  eslcon- 

ferre  Saciramentum  Confirmationis,  1 64.  1 .  lllos  constituit 

Cbristus  in  Apostolis,  69.  2.  Olim  alium  invisentes,  ad 

verbum  divinum  faciendum  invitabantur,  233.  1 .  Episcopi 

cur  constiluerentur  ,  quos  populus  elegisset,  54.  2.  Epis- 

copos  Epbesum  cur  S.  Paulus  evocarit,  308.  1.  Episcopi 

primi  Sicilix,  365.  1.  Episcopi  cujusdam  simoniaci  puui- 

tio  eliam  in  bac  vita,  167.  2 

Epistolam  secundam  ad  Timotbeum  e  secundis  vinculis  Pau- 

lus  scripsit ,   304.   1.   Epistola  ad  Pbilemonem  quando 

scripta,  5.  2.  Epistola  ad  Tbessalonicenses  omnium  Epis- 

tolarum  ejus  prima  fuit ,   283.   1.   Epistolx  Senecx  et 

S.  Pauli  an  sinl  genuinx,  286.   1 

EntTpon?!  diversimode  vcrlilur  latine,  349.    1 

Eques  an  Paulus  Damascum  icrit,  an  pedes ,  174.  2 

Erasmus  arrianizat,  508.  2 

Erasius  quxstor,  quis  fuerit  :  Episcopusdein  creatus,  297.  I 

Epprti  Mercurius  unde  dicatur,  241.  2 

Essenorum  vita  describilur ,  1 18.  2.  119.  1.  2.  Eorum  no- 

men  quod  sit ,  119.  1 .  Eorum  sludia  et  mores ,  ibid.  2. 

Fuere  quasi  Religiosi,  ibid. 

Eucbarislix  vis  el  effectus ,  87.  1.  Cur  olim  domi  privatim 

sumeretur,  et  cur  vocetur  panis,  ibid.  2.  89.  2.  Designata 

esl  pcr  panes  propositionis,  87.  2.  Cur  vocetur  communio, 

86.  2.  Ejus  veritas  adstruitur,  99.  1.  Olim  vespere  post 

exhoitaliotiein  adminislrabalur,  503.   1 

Eudocia  Augusta  viucula    S.    Petri   exallavit ,   217.  2.    In 

S.  Stepbanum  bene  affecla  ac  pia  fuil  ,       132.  2.  100.  2 

Eunicc,  mnler  Timolhei,  erat  Juilxa,  235.   1 


ET  VERBOKUM. 

Eunucbus  Candaris  reginxan  esset  Genlilis  ,  an  proselylus  , 
169.  l.Ejus  pictas,  ibid.  2.  Baplizatura  Philippo ,  170. 
2.  Suos  .liibiopes  converlit,  ct  Martyr  occubuit,  171.  2. 
Eunucbus  capitur  pro  princeps  ,  4  09.   2 

Eurypussymbolum  eSl  iikon.slniitix,  97.   1 

Euroclydon  vcl  Aquilo  quis  sit  ventus ,  354.  2.  Cur  ita  vo- 
cetur,  355.  1.  QuU  ventus  Euro  notus,  ibid. 

Eutycbianus  (S.)  Potilifex  multos  Marlyres  manibus  propriis 
sepelivit  ,  158.   2 

Eutychusa  S.  Paulo  vitx  restitutus  factus  est  deinde  iti  Hia- 
pania  Martyr,  303.  2 

Evangelii  S.  Joannis  scribendi  occasio,  prxstantia  ejus  cl  prx- 
paralio,  10.  1.  2.  Evangelium  S.  Malthxi  quo  lempori' 
scriptum  ,  2.  2.  ld  scripsit  prxcipienlibus  Apostolis,  ibid. 
S.  Lucas  quaudo  suum  conscripserit ,  5.  2.  Evangcliuni 
cur  vocelur  verbum  gmiiie,  240.  1 

Evangelista;  non  omnia  Cbristi  gesta  scripserunt  ,  57.  2. 
Evangelistx  grxce  scribentes  mullas  Lalinas  voces  usur- 
pant  quasi  Grxcas,  58.    1 

Evodius  primus  post  S.  Petrum  fuil  Antiocbix  Episcopus  , 

5.   1 

Excommunicalii)  reprxscntata  est  in  repeutina  morle  Ananix 
elSapphirx,  122.  2 

Excusaliutinm  squamx  tollendx  sunt,  182.   1 

Exorcistx  Epbesini  cur  in  nomine  Jesu  quem  Paulus  prxdi- 
cabat  dxmonem  ejicere  tenlarent,  295.  1.  2.  A  dxmone 
corripiuntur,  ibid.  2.  294.  1,  Exorcistas  habebant  Judxi 
ante  Christum,  293.    1 

Expugnassequomodo  fideles  dicatur  Paulus,  184.  2 

Exsequiarum  primorum  Christianorum  rilus,  159.  2.  elseq. 

Exuperii  (S.)  Episcopi  charitas  erga  proximum ,  50.   2 

F. 

Fabianus  (S.)  illapsu  columbx  creatus  est  Pontifex  ,      59.  2 

Facies  piorum  serena  est,  impiorum  nigra  ,  139.  2 

Famem  cur  prxdici  a  Cbristianis  voluerit  Deus  sub  Claudio  , 
210.  1.  Cur  ea  orbi  immissa ,  ibid.  Quando  eafacta,  ibid. 
2.  Fames  adducit  pestem ,  ibid. 

Familix  sub  Cornelia  plures  Romx  censebatitur  ,       190.   2 

Faro  (S.)  Episcopus  puerum  cxcum  confirmans  illuminavit , 

165.  2 

Fatum  Stoicorum  quam  violentum,  266. 1.  Id  refutatur,  45. 
2.  FatumCalvinitollilur,  79.    1.   2.  80.    1 

Fel  amaritudinis  Simonis  Magi  quod  dicatur ,  168.  1.  Fel 
peccali  quod  sit,  et  quare  Domiuo  Judxi  fel  in  cruce  pro- 
pinariut ,  ibid. 

Felix  quaoccasione  prxfectus  Judxx  faclus  fuerit ,  332.  2. 
336.  i.  Ejus  gesta  in  prxlectura,  555.  1.  Ejus  nomina  , 
ibid.  Fuitadulter,  559.  1.  item  iujuslus,  ibid.  Est  Romani 
unctus  missus  a  Festo  successore  ,  ibid.  2.  54 1 .  2 

Femoralibus  non  utebantur  veleres  Grxci  etRomani,  219.  1 

Feslum  duas  habebat  vesperas  ,  505.  2.  Festum  S.  Stepbar.i 
sancilum  ab  Apostolis ,  156.  1.  Festum  corporis  Chrisii 
quare  institulum  post  octavamPentecostes  feriajquinta,  87. 
1.  In  festo  Conversionis  S.  Pauli  natorum  saliva  serpentuni 
morsibus  an  medeatur,  175.  2.  In  festis  majoribus  cur  ho- 
mines  deteriores  sint ,  216.  2 

Festus  Prxses  Judxx  mentilur  in  causa  Pauli ,  345.  2.  Cur 
ejus  appellationem  approbaret ,  345.  2 

Fideles  omties  non  sunt  prxdestinati ,  quia  ftdcs  accepta 
semel,  polestamilli,  237.  i.  Eorum  spes  unica  est  Chris- 
tus ,  569.  1,  Fideles  primi  unam  habebant  animam  et 
cor,  109.  2.  Vide  Christiani. 

Fides  videt  et  videlur,  14.  2.  Ejus  robur,  ibid.  Ei  quomodo 
tribuantur  miracula  ,  98.  2.  Ad  eam  non  requiritur  inlel- 
lectus,  157.  2.  Fides  Christiana  qux  credenda  prxscribat, 
260.  1.  Fides  explicita  Cbristi  necessaria  est  ad  salutem  , 
106.  2.  192.  1.  Fidei  heroicx  quanta  sit  virtus,  98.  2. 
Ea  in  diaconis  sextuplex  erat ,  1  36.   2 

Filix  qualuor  Philippi  eraot  virgines  et  prophetissx,  315.  i. 
An  fuerinl  moniales ,  ibid. 

FitiusDei  est  primurfi  unicumque  Dci  Veibum,  234.  1 

Flavius  Clcmeus  quando  ci  quaie  inartvrio  allcctus  ,       9.  t 


INDKX  RERUM 

Fcedus  olim  AoinanisaucieLanl  mutuum  sanguinem  potando, 

252.    I 

Fons  /Elliiopis  quis  sit  locus,  170.  2.  Fons  clicitus  in  carcere 

Aomano  prccibus  S.  1'eiii  ad  Lapiizanduin  Proccssum  et 

Marlinianum,  qui  etiamnuin  supeicsl,  217.   1 

lorte  usurpant  I.aliui  in  rebus  qua:  evcuerunl,  sed  iocerta  de 

causa,  107.   2 

Foro  (in)  concionantur  zelosi  concionalores,  26.'i.   2 

Forum  Appii  urLs  undc  dicla,  ejus  dcscri[>lio,  508.  1.  Plu- 

res  urbcs  dictae  sunt  foruni ,  ibid. 

Fractio  panis  intelligilur  io  Aclis  de  Eucharistia  ,  87.   I 

FYanciscanis  equi  interdicuntur,  25.   2 

Franciscus  (S.)  in  elccmosynas  elfusus  fuit,  187.  2.  Ejusas- 

pcctus  intuenles  compungeLal,  93.  1.  E  soloDei  beoepla- 

cilo  ad  tantum  sanctitatis  fastigium  est  exaltatus,  01.  I. 

Ejus  huniililas  quoinodo  sit  exaltata,  49.  1.  Assidue  ccc- 

luin  spectabat,  31.  1 .  Ejus  vita  et  mores  ccelestes  ,  25.  2. 

Erga  sacram  synaxin  valde  Qagrabat,  90.  1.  ALscns  nppa- 

ruit  Fralrilius  incurru  igneo,  223.  2.  Voluitsuos  liaLere 

pauperes  domos,  284.    1 

Franc.   Slorcia  Dux  astrologos  scmper  contemptui  baboit  vcl 

odio,  290.    2 

F'ranciscus  (S.)  Xaverius  visione  ccclesti  vocalus  est  ad  laLores 

Indicos,  181.  2.  250.  1.  HuLuit  donum  linguaiuni,  72. 

2.  73.  1.  Qua  iuduslria  conuibinas  a  concuLiuariis  avel- 

Icret,  202.  2.  GurMalacae  pulverem  de  calceis  excusscrit, 

237.  2.  Mulicres  fugiebat,  24.  2.  Ejus  vita  ccelestis  ,  25. 

2.  Per  pueros  mira  praestilil,  27.  1.  Kjus  prudenlia ,  28. 

2.  Ejus  obedieolia,  et  iu  periculis  securitas,  559.  2.  ilem 

ejus  ardor  palieodi ,  18.  2 

Fralresoliui  se  vocabaot  Oliristiani,  181.  2.  Fratres  Ilebraeis 

sunt  cognali,  54.  1.  Fralres  quarePelrus  vocet  Apostolos, 

53.  1 
Frons  S.  Clirysostomierat  callusa  ex  assidua  oratione,  512.  2 
Frugalilas  velerum ,  41.2 

Fugain  perseculionc  licita  cst,  540.   2 

Fulgor  facici  Sanctorum  unde  ortuni  habeat,  159.   1 

Funehris  pompa  in  quihus  consisteret ,  159.  1 

Funus  uudc  nomen  acceperit,  ibid. 

G. 

Galba  Imp.  breve  habuit  impei  ium  ,  7.  2 

Galilwits  quid  proprie  sonet  :  GaliLei  cranl  stupidi,  sed  )>ug- 

naules  et  hellicosi ,   51.  1.  75.  1.  Galilworum  secla  qiuc 

cssct,  128.  2.Eorumpervicacia,  129.  1.  Diu  ea  inler.lu- 

dacos  viguit  ,  128.   2 

Gallicaiius  Consul  Christi  causa  pauper  factus  est ,       112.   1 

Gamaliel  fuit  Pharisxus,  fuilque  Chrisliaous;  est  inter  Sanc- 

tos  relatus,  127.  2.  Ejus  consilium  pium  proApostolis  , 

iTxd.Corpus  S.  Stephani  in  villa  suasepeliricuravil,158.  2 

Garrulilas  reprehendilur,  67.   2 

Gasparis(P.)  Barza-i  amor  erga  socios  omnes  ,  509,-  1 

Gaudiuin  spiritus  quam  sit  suave ,  90.  1.  Gaudium  Sanclo- 

rum  cstChrislus,  171.  1.  Gaudium  in  trihulatione  quam 

heroicumsit,  129.  2 

Gaulus  insula  quomodo  sila  ,  355.  1.  Ejus  nomina  ,  530.  1 

Gaza  urhs  fuit  duplex,  una  in  Pcrsidc,  altera  iu  PhilisUea  , 

109.  1.  Hasc  cvcrsa,  et  altera  non  procul  iudc  ocdificata  , 

.  .  Wd. 

Gemini  stella  cur  a  naulis  ohscrvctur ,  504.2 

Gcneratio  Chrisli  asterna  ,  234.  1.  2 

Genethliacorum  quam  frivola  sitrscienlia,  296.  1 

riwKu  el  produccre  et  giguere  signilicat ,  278.  2 

Genles  Judxos  cur  spernerent,  198.  2.  Eas  quando  et  quo*- 

modo  respicere  Deus  cceperit,  280.  2.  lis  quomodo  Paulus 

loqucrctur  iu   Jerusalem  ante  apcrtum  Genlihus  osliuni 

Evangelii  per  Pelrum,  1 84. 1 .  185.  1 .  Ipsae  jani  convcrsaj 

adle»cmnon  tenehantur  ,  517.    2.    Eas  quomodo  crrare 

rermiteritDciis,  215.  2.  Ad  casquando  ahicrunt  Aposlo- 

lii  131.    2.215.  l.PuhlicequaudoiisAposloli  pra;dicare 

ccrpcnnt,  2fJ-     j 

Genliles  ipsam  rcsurrcclionem  non  damnahanl,  338.  1 .  Gen- 
liles  uonnulli  aute  Coruelium  ad  fidem  couvcrsi  fucrc , 


ET  VERBOKUM,  Zii 

202.  2.  Ipsi  quam  Lenigne  a  Christo  vivente  haLili ,  ibid. 
Nonsunt  ab  Ecclesia  rejicieodi,  250.  1.  Eorum  nonnulli 
coluere  Deum  ,  192.  1.  Gentiles  etiam  iioiiuulli  pauper- 
latis  sludiosi  fuere,  113.  1.  IIos  Judoii  vocaLant  Grawoa  , 

135.  1 

Gentilis  (P.)  divinitus  linguae  AraLicae  coguiiioneni  acce[,ii  , 

-,:,.  -i 

Genua  sa;pe  per  diem  flecleLant  prisci  Chrisliani,  512.  2. 
Ea  hahuit  S.  Jacohus  callosa  ,  ibid.  Gcnua  respondeanl  ge- 
nis ,  ibiti. 

Genus  Dei  quomodosimus  ,  278.   2 

Georgius  (S.)  Marlw  I.yddae  cst  sepultus ,  el  ihi  ei  lemplum 
a;diiicavit  lni|i.  Justinianus,  180.    I 

Gervasii  (SS.)  el  Protasiicorpora  detexit  S.  Paulus  S.  AmLio- 


sio  apparens, 


32.    1 


Gesla  multa  Pauli  S.  Lucas  silentio  involvit,  aul  obiler  pi 

rit,  500.    1 

Gladio  quando  Judaei  uti  coeperint  in  posnis  rcorum  ,212.  -2 

Gloriam  Dei  quam  Slephanus  viderit,  149.   2 

Glycas  hislorici  locus  emendatur,  152.   2 

Gnidus  urhs  Asias  Cretae  ohjecta  ,  555.    1 

Gnostici  docehant  solum  Paulum  ex  Apostolis  cognovisse  veri- 

latem,  14.    1 

Godefridus  Bullonius  praesentem  opem  S.  Slephaui  Hieioso- 

lymis  sensit  ,  161.1 

Gorgonia  (S.)  templum  Spiritus  sancti,  277.    2 

Grahatum  quis  sil  lectus,  124.    1 

Gradus  non  cadunl  sub  meritum  de  condigno  ,  01.    1 

Graecusidem  JudaeisquodGentilis,  184.  2.  185. 1  .Graecidice- 

bantur  sapienles,  200.  1.  Graeci  primuin  fecere  schisma  in 

Ecclesia,  153.  1.  Graxi  negantcs  a  Filio  Spirilum  sancium 

procedere ,  die  terlia  Penlecostes  a  'Purcis  eversi  suut , 

Gi.   1 

Graecistae  quae  dicantur,  152.  2.  206. 1.  Aliq.uando  pra  Gen- 

lilihus  capiunlur,  ibid. 

Gra;cizanles  quos  vocet  Lucas ,  184.   2.   183.   1 

Graminatici  quidicerentur,  104.    1 

Gratia  Spiritus  sancti  cur  dicatur  oleum  et  unctio,  200.  2. 

In  gratia  an  confirmali  Aposloli  accepto  Spirilu  sanclo  ,  G9. 

2.  Gralia  potenlior  Spiritus  sancti ,  ad  opera  heroica  exes- 

quenda  requiritur,   105.  1.  109.   2.  Gralia  cur  dicalur 

verbum,  509.  2.  Pcr  solam  gratiam  Chrisli  fuere  justificali 

qui  juslificali ,  250.  2.  Graliae  Dei  Evangeliuni  quid  sit  , 

507.  2.  309.  1.  Gratia  efficax  et  praedeslinatio  cuni  lihero 

arhitrio  quomodo  concordet ,  79.  2.  Gralia  Pauli  fuit  elli- 

cacissima,  181.   1 

Gregorii  (S.)  Magni  celsiludo  animi ,  21.  1.  Ecclesiae  opibus 

pauperes  per  orhem  juvit ,  93.  2 

II. 

Uaceldama  quid  proprie  sonet ,  57.   1 

Haeredilas  nostra  Dcus  est ,  309.   2 

Haereses  propagaUe  per  muliercs,  237.   2.  Sunt  fel  amari- 

tudinis ,  168.  1.  Non  sunl  ad  Scripluram  examinandx, 

205.    1 
Hxresiarcha  primus  fuit  Simon  Magus,  162.  1.  Haeresiarclwc 
E[>iscopaiu   cxcidenles  quem  ainhiebant ,   nova  dogmata 
adinvenere,  166.  1.  Omncs   hrcresiarclia:  fuere  vel  Epi- 
curei,  vel  Stoici ,  206.  2.  267.    1 

Hairetici  lupi  sunt  oh  octo  analogias,  308.  2.  Sunl  superlu  , 
509.  1.  Carnales  sunt  el  mulierosi,  163.  1.  267.  1.  Eo- 
runi  hellum  pax  est  Ecclcsiae ,  329.  2.  Per  tumultus  reni 
nguut,2G3.  2.   Ferro  a  magislralibus  sunt   succidendi  , 

129.  2 

Haran  qua'  sit  urhs,  143.    t 

Hehdomada  unde  dicalur  sahhatum  ,  305.    1 

Ilehraei  fuere  peregrini  in  Chanaan  el  /Egypto  ,  143.  2.  Posl 

redilum  e  caplhrilate  semichaldaice  loculi  sunt ,   57.    1. 

Hchraei  multi  fuere  hinomii ,  1  i.'i.    1 

Hehracorum  verba  activa  sa>pc  non  actionem  ,  sed  actionis 

probationem   significant,  254.  2.  Verba  realia  sa>pc  per 

menlalia  cxponunt ,  2-29.   2 

Uehron  (in)an  sepulti  sint  Palihrcha-,  an  in  Si\I;em,  14$.  1 


352 


1NDEX  RERUM  ET  VERB0IU3M. 


llelena  Adiabenorum  regina  ab  Apostolis  conversa,  quando 

llorucrit,  6-  2 

Ileliopolitanum  templum  Judosorum  quando  el  quare  a  Ves- 

pasiano  dcmoliri  jussum  ,  8.    1 

Hemor  a  quo  emit  Abraham  spcluncam  pro  sepulcro  alius 

fuil  ab  eo  :'t  quo  Jacob  cmit  agrum  ,  1-45.    1 

llcnricus  II.  Imp.  quomodo  ob  sinioniam  casligalus,  160.  2 

llerculis  duodccim  labores,  29.  2 

ELsraa  liber  dictus  Pasloris  cst  inter  apocryphos  rclalus  , 

312.   1 
Herodes  fuere  qualuor,  21 1.  2.  213.  2.  228.  2.  Fuereom- 
nes  infesti  Christo  el  Gbristianis,  34-4.  2 

Ikrodcs  Agrippa  senior,  cur  rex  Judjcoa  fuerit  factus,  ct  qua 
occasione,  211.  2.  Quam  cssct  Caio  Imp.  carus,  212.  1. 
Fuit  crudelis,  ibid.  Quare  Jacobum  Majorem  Aposlolum 
occidi  jusserit,  ibid.  Quamdiu  rcguarit,  213.  2.  Quo  anno 
ab  angclo  percussus  sit,  ibid.  Cur  S.  Pelrum  apprebon- 
dere  voluerit ,  216.  1.  Cur  eurn  posl  Pascha  distulcrit 
nccare,  ibid.  2.  217.  1.  Ludos  Caesarsea;  pro  saluleCojsa- 
ris  celebrat ,  224.  2.  225.  1.  Ejus  faslus  ct  splendor  e 
veste  argcnlea  ,  225.  1.  Percutilur  ab  angclo,  ct  quo 
morbo  ,  ibid.  2.  Mortis  cjus  prasagium  ,  ibid.  Cur  ila  sit 
punitus  ,  ibid.  Pcccavit  assensu  ad  blasphemam  populi 
acclamaiionem,  ibid.  Ejus  mors  ad  longum  narratur,  226. 
1.  Ejus  proles,  ibid.  2.  Quomodo  eum  Alcxandrini  in  co- 
mcedia  rcprcesenlarint ,  thid. 

Herodes  Agrippa  junior,  rex  Chalcidis,  fuit  senioris  filius  ; 
ojus  telrarchia  ;  cur  dictus  ipse  el  paler  Agrippoj  :  fratrem 
habuit  Drusum  ,  344.  2.  Ejussuror  cl  conculuiia  fuit  Ber- 
nice  ,  545.  1 .  Erat  bome  iiidolis  ,  548.  1 .  An  ad  chrislia- 
nismum  inclinarit,  350.  2 

Hcrodes  Antipas  Lugduni  mcerore  contabuit ,  2.2 

Ileroes  diissunt  majores  ,  12.  2 

Ilerostraius  cur  templum  Diana;  Ephesiae  incenderit ,  298.  1 
lliatus  Geri  polesl  in  suprema  aeris  regione  ,  151.   1 

Hihernia  naluraliler  vcnenalis  carct ,  565.  2 

Hi,  lonymi  (S.)  studium  disccndi,  289.  2 

Ilicrosolymiiana  Ecclesia  quando  facta  palriarchalis,  206.  I. 
Hierosolymae  cur  datus  Spiritus  sanctus,  43.  1.  Ipsa  typus 
csl  Ecclesiaj,  ibid.  2.  Uierosolyma  24.  habebal  vicosee-Ie- 
briores,  221.2 

Ilicrolheus  (S.)  an  fuerit  Atheniensis ,  an  Hispanus;  quando 
ad  fulem  convcrsus;  ejus  eloginm  ,  4.    1.  282.  2 

Uilarion  (S.)  ob  curationes  segrorum  nihil  donoruin  voluit 
accipcre  ,  167.2.  Quam  polestalcm  adversus  dsernones 
baberet ,  293.  2.  et  quomodo  nosset  a  quo  quis  vilio  essot 
occupatus,  ibid. 

llispani  S.  Jacobum  in  praeliis  invocant,  ibid. 

Hispania  S.  Jacobo  Aposlolo  dcbet  quod  in  fide  orlhodoxa 
perslct,  cl  pcrsiiterit  hacteiius ,  213.  1.  Eam  S.  Paulus 
quaudo  adicrit,  570.  2.  Ejus  reges  cur  Catholici  cognumi- 
uentur,  215.   1 

llistoria  S.  Luca;  de  actis  Aposlolicis  quot  annorum  gcsta  con- 
tiucat,  55.  2 

Hodiecompelit  aclernilali,  235.   1 

Holocauslum  cur  licbraice  vocolur  ola  ,  195.   2 

ilomo  quanlopere  Deosil  adslriclus,  74.  2.  Rospectu  Dei  c.-e- 
cus  osl ,  274.  1.  Homo  ab  lioroinc  odoceri  debct ,  177.  2 
Ilonorali  diaconi  aniinosilas,  135.  2 

Ilorarum  Canonicarum  origo  et  causa,  95.2.  Horaa  dier  quo- 
modo  Judxi  compularenl ,  77.  2.  78.  1.  Hora  meridici 
apud  mullos  medilalioni  vacaturin  memorinm  ascensionis 
Domini,42.  1.  Ilora  nona  olim  catechumeni  baplizaban- 
lur,  1 95.  1 .  Iloram  laboris  compensat  Deus  die  consolalio- 
nis  ,  40.  2.  Uorarum  quadraginla  oratio  est  in  lionnrom 
6epulluraeChristi  inslilula  ,  2-17.   1 

Ilospitalilas  Rom.  Ecclcsi*  et  urbis,  196.  2 

Ilosiibus  (pro)  oratio  qtia:  funditur,  etficacissima  est,     1 55.    I 
Iluinanilali  Chii-li  debctur  poWsla* ■  juditiaria ob  oivwwcm 
cumVoiLio.  2#i.  « 

Humilis  ducitse  nihil  essecl  nallum,  162.   2 

Ilumilitas  quanti  sit  merili,  49.  I.  Evincil  adversarium  du- 
iiim  ,  504.  2.  riena  liumililas  qux  sil ,  ibid.  Cur  vocelur 


onmis  justitia ,  ibid.  \a  ea  semper  croscendum  ,  30.").  1. 

Ilonorabilis  est ,  ibid.  Ea  summa  virtulum  esl,  ibid.  2.  et 

vera  animi  magniludo,  20.  2.  Signuin  cst  doctoris  ortho- 

doxi,162.  2.  Vincit  diaboli  laqueos,  163.  1.  Huniilil;» 

viri  Apostolici  quanta  esse  dcbeat,  20-   2 

Ilyblamm  mcl  ct  apes  Ilyblca:  undo  dicaiur  ,  566.    1 

Ilyinnos  canebanl  ncochrisliani  post  cibum  sumptum,  91.  I 

Hypocriseos  squam;e  auferenda;  sunt ,  182.  1.   2 

Ilypocrita;  fellii  sunt,  168.  1.  Sunt  sepulcra  dealbata,  527. 

2.  Eorum  emblerna  el  proprielas,  90.  2.  91.  1 

I. 

Idea;  omnium  noslrum  ,  juxta  quas  conditi  sumus ,  proprie 

in  Deo  sunt,  276.   2 

Idiola;  qui  proprie  sint,  106.  2 

ldolothytis  vcsci  vctitum  Chrislianis  ,  251.   2 

Ignalius  (S.)  Anliochenus  Episcopus  mortuus  sub  Trajano  , 

7.  2.  Iuslituil  psalmodiam  sacram  ,  ibid, 

Ignalius (S.)  de  Loyola  vilas  Sanctorum  legens  conversns  est, 

170.  1.  Ejuszelusin  Dei  honore  adaugendo,  18S.  2.  Ejus 

in  cruce  gaudium  ,  131.  1.  Coelum  cum  lacrymis  aspecta- 

bat ,  51.  1.  Ejus  obedienlia,   559.  2.  Quam  in  vinculis 

exullaret,  551.   1 

Ignis  imago  est  Apostolorum  ,  26.  1.  An  vere  super  Apostolos 

desccnderit,  67.  2.  Ignis  symbolum  est  Dei ,  68.  1.  Per 

ignem  auctorati  sunt  Prophela: ,  ibid.  2.  Idem  significat  ef- 

fectum  Spirilus  sancli  in  animis  fidelium  ,  item  tribulatio- 

ncm  et  lumen  fidei ,  ibid.  Ignis  Stoicis  pro  Deo  crat  et  spi- 

rilu,  266.  2 

Ignorantia  Judxorum  Christum  necantium  an  fuerit  excusabi- 

lis  ,  99.  1 

Ignotus  Dcus  Athenis  quis  esset,  269.  2.  270.  1 .  An  Deus  ve- 

rus,  270.   1.   271.  2 

Illustrationum  divinarum  sunt  capaces  ii  qui  carent  curis  , 

195.    1 

lmago  cst  quid  reale  et  stabile,  121.  2.  Enm  cur  iniiio  Eccle- 

siae  vetarentPatres,  272.  2.  In  ea  tamen  Dcus  potest  coli , 

ibid.   I 
ImmensitalisDei  descriptio,  275.   1 

Imniortalitalem  animoe  ncgabant  Epicurei ,  265.  2 

Immunilas  Ecclesiastica  inilio  Ecclesia:  non  crat  introducla  , 

543.    1 
Imperator  Roman.  an  legilimus  judex  Pauli ,  ibid. 

Imperatores  cur  cum  ertice  in  ghibo  pinganlur,  "46.   2 

Impp.  Romani  cur   censurn    proviiiciarom  frcri   jubcrenl  , 

128.    1 

Impiorum  (per)  conatus,  quibus  Doi  opera  impedire  sataguni, 

ea  promovet  Dcus ,  158.  1.  Eorum  sociclas  dissolvenda  , 

529.  1.  2 

Impositio  manus  est  de  cssentia  Orclinis  ,   137.  2.  Pcr  cam 

d.iiur  gratia  ,  ibid.  Ea  in    tribus  Sacramcntis  adhibetur  , 

164.  1.  Per  eam  unelio  iutelligitur ,  ibid.  2.  Ea  significat 

ordinalionom ,  229.   2 

Impossibilitas  duplex  est ,  una  oclum  antccedens ,  altcra  con- 

soquens,  79.    1 

Impossibilia  physice  Deus  non  praecipit,  250.   2 

Imprecalio   Pauli  conlra    Ananiam    Ponlif.    qualis    fuerit , 

527.    1 

In  capitur  ab  Hebraeis  pro  dc,  item  pro  sicut,  105.  2.  item 

pro  propter  ,  105.   1 

Incarnationis  et  adventus  Spirilus  sancti  anafogiae  ,        70.    1 

Incognitus  nobis  cur  sit  Deus  ,  271 .    1 

Inconiprehensibilitas  Dei  hominum  et  angelorum  aciem  tfitfrs- 

cendil ,  ibid. 

Incouslanliaet  mutabilflas  sugilfatur,  9".    1 

Indias(in)  Orientalis  vaPIe  una,  quam  variarsint  lingua:,  73.  I 

Inlernum  (in)  Christus  vere  descendit,   81.  2.  Tndc  anima 

milla  libcrari  potest,  nisi  speciali  Dei  privilegio,     100.   1 

Infidclcs  etiam  Angefum  custodem  habent ,  193.   1 

Infirmilates    suorum    ferarrt   confcssofrir  et    concionarores  , 

5fO.   t 

Infusio,  diffusio  et  eflusio  Spiritas  sancti  quomodo  dillerant  , 

'  72.    1 


INDEX  REUUI  LT  VERBORUM 
Ingredi  ct  ciire  qucmlibel  aclum  significant  Hcbrasis,  57.  9 


360 


1G8. 

1 

241, 

2 

35«. 

2 

101. 

2 

184-  2 

Inimici  diligendi  sant,  31.1.  Pro  iis  orandum  ,         1  55.   1 
lnsiiiuare  proprie  quid  sit.  202.  2 

Ira  cos  ct  acies  virlulis  est ,  260.  2.  Iroc  scdes  el  matcria  est 

fcl, 
Iris  unde  dicalur  nuntia  deorum  et  pluvia , 
Mhrnus  sivc  dilhalassus  quis  sil , 
llalica  coliors  quae  diccretur, 

J. 

Jacobus  (S.)  Alphaei  quando  creatus  Episc.  Ilierosolymorum  , 

1.  2.  132.1.152.  2.Callosahabebatgenua  ,  312.2.  An 
prajfueril  concilio  Ilierosolymitano  :  ncgatur  ,  250.  2. 
Dixit  in  co  sentenliam  post  Pelrum  t  ibid.  Quando  ct  quare 
de  pinnaculo  lem[)li  dcjecius  iunriyiium  obicril,G.  1.316.2 

Jacobus  (S.)  Major  quando  ad  Bispaoos  iveiit,  158.  1.  2. 
203.  1.  2.  Quam  paucos  in  Hispania  convorleril ,  107.  I. 
Eum  cur  Iicrodcs  prajcaeteris  Aposlolis  occiderit,  212.  I. 
Ejus  gesla  cl  fervor  in  prajdicanao,  ibid.  Quando  sil  occisu«, 
ibid.  Cur  cjus  festum  celebrelur  xxv.  Julii ,  ibid.1.  Ad 
mortcm  vadena  accusalorcm  suum  Christe  lucrifccit ,  ibid. 
Varia  ejus  privilcgia,  ibid.  Sa:pe  Ilispanosin  praelijs  juvit, 
213.  1 .  An  scripserit  epislolam  Canonicam,  ibid.  Aliaejus 
gesla  rcccnsenlur,  ibid.  Quoanno  Christi  sil  occisus ,  ibid. 

2.  214.    1 

Jason  Tbessaloniccnsis  Pauli  bospcs,  quis  fuerit,  2G3.  2.  An 
idem  qui  Mnason,  ibid.  An  postea  Episcopus  Tarsensis  fue- 
ri\,  ibid.  Ejusvirtus,  204.  2 

Jcjunarc  (quamdiu)  Iiomo  naturalilcr  possit,  358.   2 

Jijunium  prudeus  csse  debcl ,  23.  2.  Jejunium  quod  inlelli- 
gat  Lucas  septimi  mcnsis  aut  decimi ,  dum  incommodam 
fuisse  lunc  ait  navigationcm  ,  353.  2.  Jejunium  oliin  anle 
sacrain  synaxin  pramiillebalur,  305.  2.  Ordinalioni  sacer- 
dolum  praeraillilur ,  220.  1.  2.  230.  1.  245.  2 

Jciusalem  cral  sctlcs  religionis,  138.  1.  Quando  obscssa  , 
captn,  cversa  sit,  7.  2.  Illue  quare  varii  undiquc  Genlium 
Juda;i  conlliiercnt,  74.  1.  Vide  Ilierosolyma. 

Jcsus  Anaui  lilius,  plebeius  bomo ,  quando  clades  prcedixerit 
Judaie,  6.  2 

Jcsu  nomenPaulo  in  deliciis  crat,  1G.  2.  JVc/eNomen. 

Jcsua  Cliristusquo  anno  mundi  ct  vitaa  sit  inorluus,  1.1. 
Prius  fecil  ,  deindo  docuil,  38.  1.  Quomudo  iu  ccelos  as— 
cenderil,  30.  2.  40.  1.  47.  2.  50.  1 .  Cur  tam  cito  eo  as- 
ccndit ,  50.  2  .  Resuscitaltis  esl  virlule  anima;  suaa  ,  40.  1 . 
licstirreclioiie  xl.  dicbus  cum  Apostolis  egil,  ibid.  Iliscc 
diebus  Iiaesit  in  paradiso,  ibid.  Quas  docucrit  suos  tunc 
temporis  ,  41 .  1 .  Ascensurus  in  ccclos  cur  cum  Apostolis 
sit  pransus,  42.  1.  Asccndit  co  sub  meridiem  ,  ibid.  Quo- 
modo  se  ad  ascensionem  disposuerit ,  ct  suis  valedixcrit , 
47.  1.  Asccnsus  cjus  quomodo  peraclus,  ibid.  2.  Ascen- 
dit  ctiam  qua  liomo  ,  48.  1.  Ei  ascendenti  occurrcruntom- 
ncs  angeli ,  ibid.  Cur  ascenderit  slatim  a  resurreclione  , 
ibid.  2.  An  nudus  asccnderit  ot  in  vesterubra,  50.  I.  Cur 
i  montc  Oliveli  ascenderit,  51.  2.  Quo  die  passus  sil  cl 
ascendcrit,  52.  2.  Cur  matrcm  iu  lcrris  rclinqueret ,  53. 

2.  Quomodo  sil  vir  a  Dco  approbalus ,  7S.  l.Liberect 
sj>onte  mortcm  subiit,  ibid.  2.  A  divcrsis  ct  diversimode 
morli  Iradilus  est,  80.  1.  An  in  inferno  dolores  sil  passus  , 
ibid.  Niliil  passus  est  post  niortem  ,  ibid.  2.  Vere  descen- 
dil  in  inlernum,  81.2.  Non  passus  csl  in  sepulcro  corrup- 
tionem  ,  cl  undc,  82.  1.  Fuit  in  viia  viator  et  comprehen- 
sor,i<W.  2.  Quomodo  rcsliluerit  regnum  David ,  83.  2. 
Esl  Davidis  Dominus  ctiam  qua  bomo ,  84.  1.  Quanlo 
eum  amore  ct  fide  prosequi  debeamus,  08.  2.  00.  1.  Post 
ascensum  in  ccclum  subinde  visibililcr  iu  lerris  apparuit , 
09.  2.  An  aliquando  modico  tcmpore  ccclum  reliquerit, 
100.  1.  Ejus  bonilas  in  nos  a  peccalis  liberando,  101.  2. 
Ouarc  ctqualis.  dicalur  lapis,  105.  2.  106.  1.  Fuit  pau- 
per,  112.  1.  An  fccerit  volum  paupertalis,  11S.  1.  F.jus 
naluralis  pulcliritudo,  146.  1.  Anlonomaslice  dicilur  jus- 
jua,  148.  2.  322.  2.  Cur  in  coelo  slcl,  150.  I.  2.  Cur  <  i 
in  baplismo  cecli  apcrli,  ibid.  2.  Cur  voccl  eum  Steplianus 


Filium  hominis,  151 .  2.  An  per  se  peragat  parliculare  jn- 
dicium  ,  155.  2.  201.  I.  Palitur  iu  lidelibus  ,  175.  1. 
Vcrba  cjusad  Paulum  exaniinaniur,  ibid.  Duni  vilit  beue- 
fccit  ornnibus,  200.2.  Ejus  diviniias  adsiruilur,  234.  i>. 
308.  1.  Qua  bomo  erit  judex  in  fine  miindi,  281.  1. 
Seroperpedea  per  oppida  evangelizavit,  304.  1.  Ejus  l>u- 
militas  ,  ibid.  2.  305.  1.  Oinnia  cjus  dicla  lactaque  nou 
sunt  conscripla,  310.  2.  Eat  spes  Israel  et  nostra,  5G8.   2 

Judilh  au  sil  noiiieu  Caudacis  sive  Reginae  /Elhiopuui,  IGO.  I 

Joaiines  Baplisla  fuil  angelicus,  140.  1.  Quos  baplizarit , 
44.  I.Ejus  bumililas,  23 i.  1.  Quaresolos  adullos  bapii- 
zarit,  201.  2.  Baptismi  ejus  forma,  ibid. 

Joannes  (S.)  Aposl.  m  oleum  quando  missus ,  ct  in  Padimon 
relegatus,  9.  1.  Ejus  Apocalypsis  quid  conlineat,  ibid.  2. 
Reveriiiur  ab  exilio ,  10.  1.  ScripsK  Evangelium ,  cur  el 
quomodo,  ibid.  1.  2.  ilem  epklolaa,  ibid.  2.  Ejus  moii 
1  I .  I .  Dinlius  quam  cajleri  Aposloli  in  Judx-a  mansit,  21  ■"">. 
2.  Quo  anno  Cbristi  sit  morluus,  212.  2.  Non  fundavit 
Epbesinam  Ecdesiam,  202.  2 

Joannis  (S-)  Cbrysoslomi  vocatio  ad  sacerdotium  ,  180.  2. 
181.  1.  Ejus  corpus  cx  Oricnte  Romam  trauslalum  ,  con- 
dilum  cst  in  Valicano  ,  32.  2 

Joannes  FischcrusEpisc.  RolTcnsis  ductus  ad  supplicium  csi  i- 
nit,  130.    I 

Joannes  cognomenlo  Marcus  esl  alius  a  Marco  Evangelisla  , 
222.  1.  Quare  a  Paulo  discesscrit  el  Barnaba  ,       232.  ^ 

Joannes  (P.)  Nunnius  quo  viso  ad  Societalem  vocalus  sit  , 

25G.    I 

Joanni  (F.)  Parmensi  Franciscano  celebranli  servivit  angelu3  , 

223.   2 

Jonalhas  ronlifex  erat  aequus  et  dextcr,  104.  2.  A  Felice 
Prasside interfici  jussus,  339.   I 

Joppe  descriplio  ,  unde  dicatur,  qu;e  ibi  gesla  ,  186.  2.  Ibi 
Jonas  navem  conscendil,  cum  a  Domini  facie  fugerel,  ibid. 
Ilinc  solvil  Paulus  in  Iialiam  navigalurus ,  553.    1 

Jordanes  (S.)  fluclibus  mersus  iutcriil ,  3G0.    I 

Josciouis  (ex  ore  S.)  morlui  quiuquc  cnata  sunt  rosa;,  223.  1 

Joseph  Mariae  filius,  el  Jacobi  Aipliaei  fraler,  statuilur  quasi 
eligendus  in  Aposlolum,  58.  1.  Faclus  poslea  Episcopus 
Eleutheropoleos,  Ibid.  Ejus  cognomen  fuit  Barsabas,  ibid. 
Unde  diclus  sil  Juslus,  ibid.  Cur  non  sit  eleclus  in  Aposto- 
luin,  ibid.   '2 

Joseph  bistoricus  pracdicil  Vespasiano  imperium  ,7.2.  Ejus 
de  Christo  lcsiimouium  ,  quod  Juda?i  depravaruut  in  sn.i 
translalione  Ilebr.xa  operum  ejus ,  9.    2 

Jovis  vox  unde  derivetur  ,  2  U  .    1 

Judaei  quomodo  moriuos  plangerent ,  150.  1.  Penteoostes 
dieui  quomoilo  cxspectarenl ,  64.  1.  Nudipedes  sacrificia 
obibant,  219.  2.  Cur  in  Pauluin  pulverem  jactarint,  521  • 
1,  Diem  quomodo  dividerent ,  03.  2.  In  fcslis  omnibus 
abslincbant  cibo  usque  ad  sextam  ,  78.  1.  Cur  iu  Slepha- 
num  frenduerint,  140.  1.  Cur  clamarinl  audilo  Stcpbaiin, 
152.  1.  Fulgore  facici  ejus  obduruere  ,  140.  1.  Afflicii 
sunt  famc  qua;  fuilsub  Claudio  Imper.,210.  2.  Eorum  in 
Paulum  odium,  342.  1.363.  1.  Quarc  pra;  caeleris  la- 
milias  Lazari infensi  fucriut,  157.  2.  Quare  in  variasorbis 
pnrles  essent  diffusi ,  74.  2.  Eranl  in  sacris  suis  supcrsii- 
liosi ,  97.  2.  Cur  a  Claudio  Roma  puki ,  2S3.  2.  184.  I . 
ct  quando  ,  ibid.  Gcnliles  sempcr  aversabanlur  ,  eliam 
Cbrisliaui ,  198.  2.  205.  I.  319.  1.  Cur  Genlium  dcos 
ni  n  irridercnt ,  299.  2.  Erant  omnibus  geulibus  invisi  , 
259.  l.Cur  dicanlur  lilii  lestamenli ,  100.  2.  lis  facl  > 
promissio  de  Chrislo  nasciluro  ,  85.  2.  Non  soli  capac.  • 
crant  Messise  cl  Clrrislianismi ,  248.  1.  Pulabant  Messiam 
sibisolis  esse  promissum  ,  202.  2.  Ipsis  anle  oninia  salis- 
fecere  Apostoli  anlcqnam  ad  Gentes  abierinl ,  215.  2.  An 
ob  necem  S.  Jacobi  cladibus  atlrili,  6.  1.  Quomodo  devo- 
vcrint  se,  nisi  occidercnt  Paulum,  531.  I .  Quan.lo  Roma- 
nis  rcbellare  cccperint,  7.  1.  Quot  corum  a  filo  nccali  et 
capli ,  8.  1.  Jud.ci  quam  conlciuplim  Clnislum  Dominuin 
babeant ;  dupliccm  fingunt  Mcssiam  .  •_'.-'.  2.  265.  I. 
Adhuc  eum  exspcclanl,  56S.  2.  Eorum  ilui  iiics  ct  pcrvica- 
cia,  i  iS.  1.  Ilinciisrobcllibus  aurcs  ttinpuUrijussilCou»- 


■ 


indi.x  \\u\mi 

tanlinus  Tmp.  ibid.  Eorum  fraus  ct  imposlura ,  9.  2.  Judaei 
CbnstiaoS  dissidebant  a  Gcnlibus  Chrisliams  quoad  ser- 
vanda  lrgalia,  248.   1.   233.    1 

Judas  Barsabas  quis  fuerit ,  232.  2 

Judas  Galilaeus  quando  Romanis  rebellarit ,  128.   1.  2 

Judas  (S.)  Apostolus  Jacobi  frater,  dictus  Thaddaeus  ct  Lcb- 
bseus  :  et  ejus  qui  Iratres,  33.  1.  Quando  cpisiolarn  suain 
scripserit  ,  7.1 

Judas  [scariotes  fuit  inilio  crclcris  Apostolis  in  dignitatc  ,  nii- 
raculis ,  ministerio  par ,  sed  postea  factus  est  fur,  53.  2. 
Quomodo  agrum  dictus  sit  possedisse,  56.  1 .  An  praecipitio 
sit,  an  laqueo  mortuus,  ibid.  2.  An  laqueo  supcrvixeril, 
ibid.  Ejus  desperalio ,  57.   1 

Judices  olim  quamdiu  praefuorint  Israeli,  233.  2.  Judiccs  sint 
contincntcs  ,  339.  1.  Sint in  judicando aequi .  33G.  1.  Ju- 
dices  Arcopagilae  quales.  Vidc  Arcopagus. 

Judicium  parliculare  cujusque  quomodo  pcragat  Christus  , 

153.  2.   201.    1 

Judicii  extrcmi  mcnlione  tcrrcant  concionaiores  audiiorum 
aniinos  ,  339.  2.  3-iO.  1.  De  illo  cur  apud  Felicem  agat 
Paulus,  339.  2.  Illud  per  se  peraget  Glaistus  ,  153.  2. 
Judicia  capitalia  in  Areopago  exercebantur ,  268.   1 

Julianus  Apostala  invidit  Cliristianis  Cliristi  nomenclaturam  , 
209.  1.  Quam  esset  vcrsalilis,  97.  1.  Per  magiam  impc- 
rium  et  vitam  amisit ,  296.    1 

Julius  (C.)  Caesar  fuit  ]>rodigium  naturae;  ejus  gesta,  clogium, 
monarcliia  ,  542.   2 

Jutiius  (L.)  Gallio  proconsul  Achaiae  fuit  frater  L.  Senecae  , 
285.  1.  Scipsumoccidit  aXerone  damnatus,  ibid.  S.  Paulo 
aequus  fuit,  285.  2 

Jupitcr  cur  corona  oleagina  coronaretur  ,  241. 1.  2.  Cur  di- 
calur  graece  %vj$  ,  243.    1 

Juranicntum  Episcoporum  dum  ordinanlur,  123.   1 

Juslificalio  reddit  Deum  animac  praesentem  ,  277.  1.  Quam 
magnum  Dei  opus  sit ,  101.   1 

Juslinus  (S.)  fuil  Sicliimita,  quando  Marlyr  obierit,  144.  1. 

272.    1 

Justitia  tripliciter  in  sacra  Scriptura  capitur,  199.  2.  Jastilia 
diversimode  accipitur,  232.  1.  Justilia  imputativa  refuta- 
tur,  127.  1.  Justilia  capitur  pro  bumilitate,  304.  2.  505. 
1 .  Juslitiae  virtutis  descriplio  et  effigies,  363.   1 

Justus  diclus  csl  Josepli ,  Mariae  filius,  58.  1.  Justus  diciiur 
Clirislus  formaliler  et  causaliter  ,  98.  1.  Justi  anima  est 
llironus,  sedes  et  templum  Dci ,  71.  1.  Pcr  gratiam  sit 
Deus,  ibid.  2.  Hic  a  morte  nunquam  occupatur  ,      560.  2 

K. 

Kades  et  Kcdesca  quid  proprie  significet ,  128.  2 

Kiria  vox  unde  deducatur  ,  117.1 

Kotfi.t^oi  est  verbum  funcrale  ,  158.   2 

KaitopSu/ix  quam  varia  significet ,  533.    1 

Kosakicur  anle  pugnam  sc  vino  adusto  repleant,  77.   1 

Ksa-rijos  epithetuni  est  praesidum  et  praefectorum ,  58.   I. 

533.   1 

L. 

Lac  pro  sanguine  manavit  c  ccrvice  Pauli  recisa  ,  7.  2 

Laclilia  spiritualis  signum  est  iuhabitanlis  Spiritus  sancii , 

90.  1 
Laicis  sub  una  specie  sufficit  communicare,  88.  1.  Eorum 

non  cst  ordinandis  manus  imponcre,  243.   2 

Lancearii  milites  qui  dicerentur,  551.   2 

Laodicaca  quando  terraj  motu  conciderit,  6.    1 

Lapidanlibus(pro)quid  Stephanus  orarit,  154.  2 

Lapidalio  supplicium  blasphemiac,  152.    1 

Lapis  quare  dicatur  Christus  ,  105.  2.  Lapis  angularis  au 

summusan  irnus  infabrica,  106.  1.  Lapis  S.  Stephani  An- 

conaecolilur,  153.   1 

Lapsus  eorum  qui  in  alto  sunt  gradu,  quam  gravis  ,  56.  2 
Latinx  voces  mullae  a  Graecis  usurpatae ,  292.  2 

Latro  in  cruce  conversus  a  Christo,  an  ab  ejus  umbra  inum- 

bratus  esset,  124.   2 

Laurenlium  (S.)  quomodo  Chrisliani  scpelicrint,      159.  2 


ET  VERCOnUM. 

Lazarus  qnairiduo  mortuus  cujus  rei  fuerit  symbolum,  240.2 
Lectio  piorum  librorum  quam  ulilis  sit ,  170.  1.  2 

Legalia  lempore  Pauli  morlua  erant,  at  nonmorlifcra,  255.  1 
Legio  quot  milites  sub  se  contineret ,  191.  2 

Lcgilima  Ecclesia  Ephcsi  quoe  dicatur,  500.    I 

Lcone  (a  S.)  Pontilicc  pclita   ratio  imposilionis  manuum  , 

133.   ■> 

Levita;  poterant  habere  posscssiones  extra  Judaeam  ,  1 15.  2. 

Habcbanl  templi  curam  et  cuslodiam  ,  105.   1 

Lex  an  sit  prorsus  servatu  impossibilis,  250.  2.  Quomodo  lata 

angelis  disponcntibus,  148.  2.  Lex  crat  triplcx,  ibid.  Lcx 

Mosis  post  Christi  ascensum  ut  honesla  el  religiosa  adhuc 

observari  potcrat,  nou  tamen  obfjgabat.  316.  2.  317.  ]. 

Eam  cur  Paulus  dcprimeret ,  516.  1.  Ejus  quain  grave  sit 

onus,  250.  2.  Ejus  abolilioucm  fore  an  dixeritS.  Stepha- 

nus,  159.  1.  Legis  novae  aureum  scculum,  276.  2.  Lex 

nova  pcr  ignem  dari  cccpta ,  68.  1.  2.  Tola  consistit  iu 

charilate  ,   110.  1.  Lex  de  suffocatis  et  sanguine  usu  est 

abolita,  252.    1 

Libertatem  actus  non  tollit  consequcns  necessitas,         79.   1 

Liberli  eranl  binomines,  533.    1 

Liberliui  Judaei  qui  dicerenlur,  138.    1 

Libertinus  (S.)  Agrigerilious  Episcopus  quando  vix.erit,  565. 1 

Libri  magici,  malhematici  et  baeretici  comburcndi  sunt,  296. 

2.  Libros  sacros  legere  quam  sit  ulile  ,  170.  1.  2.  L.iber 

Pasloris  cur  inter  apocryphos  numeretur  ,  312.   1 

Limaturacatenarum  S.  Pelrisolebal  [>ro  ingeuti  dono  ad  prin- 

cipes  a  Rom.  Ponlificibus  milli,  2  18.    1 

Liugua  regenda  cst  viro  perfecto,  74.   1.  Ejus  commoda  et 

effcctus ,  67.  1.  Linguae  dispertitae  in  donalione  Spiritus 

sancti  quomodo  inlclligantur,  66.  2.  Cur  eae  fuerint  sec- 

tilcs ,  ibid.  Lingua  est  symbolum  Spiritus  sancli,  67.  1. 

Linguarum  donum   tria    compleclitur,    ibid.  Linguae   an 

verae  fuerint  ignra; ,  ibid.  2.  Quare  pyramidales  ,  68.  1. 

Cur  igneae,  ibid.  Lingnis  variis  ct  non  una  Aposloli  loque- 

bantur,  72.2.  Linguarum   variarum  scicntiam  indit  Spi- 

ritussanctus  viris  Apostolicis,  73.  2.  75.  2.  Earum  quanta 

sit  in  orbc  varielas,  75.   2 

Linus  (S.)  quando  sit  martyrio  affectus ,  8.    2 

Liquor  medicus  ex  reliquiis  S.  Lucae  scalurit ,   eoquc  indicc 

sunt  repcrlae  ,  56.  2 

Lilterati  ut  plurimum  sunt  melancholici,  550.   1 

Liiurgia  est  Missa  et  sacrificium  anlonomastice,  229.    1 

Livia  Drusilla  Augusli  uxor  cur  vocata  Venus  coelcstis,  cogno- 

mento  Panlhca,  558.  2 

Locus  Judae  proprius  quis  dicatur,  in  qucin  abiit ,  59.  2.  In 

locis  excelsis  orarunt   Sancli,  cur,    193.  2.  Locus  e  quo 

Christus  coelos  ascendit ,  nunquam  se  paiitur  regi ,  52.  1 

Aoyo;  varia  significat,  57.    1 

Loquitur  quisque  prout  affectus  est ,  74.    I 

Lucae  (S.)    roodestia    ct  humilitas,    57.1.  Est  auclor  libri 

Actuum,  53.  2.  Est  jiictor  Apostolorum,  34.  2.  Ejus  elo- 

gium,  55.  1.  Fuit  Evangelisla ,  virgo ,   Pauli  discipulus  , 

Apostolus,  elc.  ibid. Ejus  labores  pro  Evangelio,  ibid.  2.Quid 

vox  Lucas  significet,  55.  2.  Fuit  cognatus  S.  Pauli,  et  Mai- 

tyr,  56.  1.  Ejus  miracula  ct  reliquiae,  ibid.  2.  An  bysle- 

rologia  aliquando  ulatur,  215.  1.  Ubi  adhaeserit   Paulo, 

et  an  continuc,  256.  2.  Quando  a  Paulo  abfuerit,  257. 

1.  Quando  Evangelium  scripserit,  ibid.  Quam  gratus  es- 

set  Gra;cis  ,    505.   1.  Melitx  tres  imagiues  B.   Virginis 

pinxil,  562.  1.  Quando  obierit,  5.   2 

Lucius  Cyrencnsis  quis  esset,  228.  1.   2 

Lucii  Dextri  Cbronicon  ,  et  auctoris  de  eo  sentenlia,  11.  1. 

52.    2.   205.    1 

Ludovicus  (S.)  Episcopus  Tolosanus  moriens  visus  est  rosam 

ex  oreemittere,  225.    I 

Lulherus  habuit  daemonem  familiarem,  42.  1.  162.  2.Dae- 

mouern  elicere  non  potuit,  sed  ab  eo  in  summas  est  rc— 

dactusangustias,  125.   1.  293.   2 

Lux  denotatDci  gloriam,  149.2.  lSO.l.LuxPaulum  circum- 

fulgens  quare  solem  supcraret,  174. 1.  Unde  veniret,  ibid. 

178.  1.  Ea  qualis  esscl,  549.  2.  Lux  iu  carcere  Herodis 

an  solum  Petrum  circumfulscrit,  218.  2 


INDEX  llEilUM 

Lycia  provincia  varias  regiones  complcclitur ,  353.   1 

Lyddx  urbis  situs  et  nomen,  186.  1 

Lydia  purpurariaquxnam  cssct,  258. 1,  Unde  limerelDeam, 

ibtd. 
M. 


Macedonix  elogium , 


257.   2 


Magi  crant  sapienles  Persarum,  231.  1.  Magi  Ephesi  erant 

plurcs,  290.  1 .  Horum  responsa  suslulerc  Apostoli,  ibid.  2 

Magia  hxrelicis    familiaris  est ,   162.   2.  Ejus    insimulatus 

Christus  ct  Christiani,  104.  2.  105.1.  Ejusarlcs  discus- 

sit  Christianus  chrismate  inunctus,  165.  2 

Magistralus  templi  qui  dicerelur,  103.  1 

Magnalia  Dei  qux  loquerenlur  Ajiostoli ,  76.   1 

Magnanimus  quam  parvi   temjioralia  omnia  faciat  ,21.  1. 

Magnaiiiniilas  S.  Pauli ,  20.  1.   284.  1.  2 

Magintudo  animi  vera  cst  humilitas,  20.  2 

Mala  iiislanlia  Dcus  Sanclis  prxnuutial,  181.   2 

Malacliias  quomodo  diclus  angelus,  140.   1 

Maledicliones  Judx  a  Davide  prxdictx  in   pcrsona  Doeg , 

57.    1 

Malum  consortium  vitandura  ,  86.   1 

Manahcmi  quis  prophcla  fueril?  fuil  Ucrodis  Telrarchx  col- 

laclancus,  228.  2 

Mane  prxcipue  Deus  orandus,  126.   1 

Manichxi  insaua  hxresis  vocantis  sc  Spiritum  sanclum ,  cl 

cjus  mors,  65.  2.  Solis  cultum  docuit,  48.   1 

Muntts  Ilchrxis  quam  varia  significet,  108.  1.  Manus  inslru- 

iDi - ii i ii ln  miraculorum  ,  125.  2.  Capilur  pro  causa  mcdia 

ct  pctentia  ,  146.  2.  Manus  in  tribus  sacramenlis  inipo- 

nilur,     164.    1.    Manus   impositione    sola    au    Apostoli 

Conlirmalionem    conlulerint ,    ibid.    Manuum    impositio 

Episcoporum  cst,  non  iaicorum,  245.  2.  Manus  cur  catc- 

chiunenis  imponanlur,  181.  2.  Manum  cur  S.  Paulus  co- 

rarr,  Agrij>pa  rcgc  perorans  cxtendcril ,  348.  1 

Marcus  An-thusius  Marlyr  irrisit  tormcnta,  130.   1 

Marcus  (S.)  quando  Evangcliuni  scripserit,  3.  1.  Quando  et 

quare  marlyrio  affeclus  ,  6.  1 

Margarela  (S.)  Scotix  regina  quam  esset  in  pauperes  effusa  , 

187.   1 

Maria  (S.)  jEgypliaca  vilam  duxit  angelicam,  140.  2 

Maria  (S.)  Magdalcna  quando  cum  sociis  in  cxsilium  pulsa  , 

Massiliam  appujerit  :  cjus  vita  in  Bauma,  1.  2.  157.  1.  2. 

Quotidic  scptics  iu  cffilum  toto  corporc  rapiebalur,  51.1. 

Fuil  Apostola  Massilicnsiuin  ,  73.  2 

Mavia  (S.)  Oiguiacensis  cum  angclis  familiaritas,  51.   1 

Marix  Salomcs  corpus  an  qaicscat  Vciulis,  116.  1.  212.  2. 

Quando  Vcrulas  veneiil,  158.   2 

Maria  (B.)  Virgu   doclrix  Apostolorum  erat ,  131.  2.  Ejus 

mcmoria  celcbris  in  llispania,  ibid.  Accepit  donum  lin- 

guaruin  a  Spiritu  cancto ,  75.  2.  Est  vas  intemeratum  , 

194.2.  Ejus  humililas  in  oninibus  ,  53.  2.  Ejus  elligics  , 

54.  1.  Accepil  quoque  Spirilum  sanctum,  64.  2.  Oratpro 

S.  Slephano  ,  152.  1.  2.  llesolvil  quxstioncm  legalium  , 

250.  2.  An  vivens  adhuc apparuerit  S.  Jacoboin  nispania 

existeulj,  215.  1.  Quando  morlua  sil ,  5.  2.  Quo  anno 

Chrisli  ct  viix ,   315.  2.  316.  1 .  Ei  moricnli  an  adfuil 

Paulus,  316.  1.  Ea  subiata,  ruil  Ecclcsia  Judaica,  ibid.  2 

Mariamnes  Hcrodcs  Agrippx  jumoris   (ilix  iiitempcraniia  , 

545.    1 

Marsi  an  per  incanlationes  a  serpcnlibus  ilixsi  sint ,  363.  2 

Marsilii  de  Padua  error  de  Episcopatu  S.  Pauli ,        370.  1 

Marlba  (S.)  quoties  per  diem  ct  noclcm  gcnua  llcclcrc  solc- 

•ct ,  512.   2 

Marlialis  (S.)  Episcopus  quando  sit  mortuus,  ct  ejus  baculus 

mirajculosus  ,  8.  1 

Marlianus  (S.)  an  primus  Episcopus  Syracusarum,     365.   1 

Marliims  (S.)  jugiler  aspiciebal  ccelum  ,51.1.  Ejus  eleemo- 

syn.i  quanlopere  Christo  placueril,  187.  2.  Qua  circum- 

speclipue  in  tcmplo  versarclur ,  95,    l 

Marljres  primi  qui  Romjge  feeriul,  6.  2.  7.  1.  Marljrespro 

martyrio  suinmas  Doo  gratiea  egeruut,  131.  I.  Eorum 

corpora  decentcr  scpelicruiasunl,  158.  2.  159.  l.  2.  Eo- 

ruin  sanguis  semcii  e«t  Chrisiianorum  ,  226.  2.  227,  1. 

con>i,!.it:.s  k  t.At-ir.r.    i-oiw.  X. 


ET  VERBORUM.  SR5 

Martyres  varii  quiin  suppliciis  gavisi  sunt,  130.  1.  Marty- 

ribus  mullisora  percussa,  327.  1.  Martyres  varii  sub  Do- 

miliano  Imp.  9.   1 

Martyrius  (S.)  Christum  in  paupere  contexit ,  187.   2 

Massiliam  quando  appuleril  Lazarus  cum  sororibus  ,  157.  1 

Malhematicorum  quorum  ars  sit  vana  et  noxia  ,  296.  1.  li 


multis  regibus  invisi  fuere , 


ibid. 


Malrimonia  (Judxis)  non  erant  vetita  cum  Genlibus,  255.  1 . 

Matrimouia  cum  Gcntibus  cur  irritet  Ecclesia,  at  non  curn 

hxrelicis ,  ibid. 

Matlhxus  (S.)  quando  Evangelium  scripsorit,  2.  2.  Quanlx 

id  sit  auctoritaiis,i7»/'(/.  yEthiopcs  converlitad  fidem,  169.  2 

Matlhias  quid  siguificet,  idern  est  qui  Malathias  ,  cui  iu  zelo 

Iuit  similis  :  an  idem  cum  Zachxo,  58.  2.  Quomodo  sors 

super  eum  cccidcril,  59.  2.  Triplicilcr  est  elcclus,  61.  2. 

Tres  ejus  guomx  ,  ibid.  Ejus  reliquiae  sunt  Treveris  ,  ibid. 

Quando  siloccisus,  G.  2.  Quando  sit  io  Judx  locumsuffec- 

tus,  1.   1 

Matutinum  tempus  idoneum  ad  recipiendos  Dei  illapsus  ,  78. 

1.  et  alia  ejus  commoda  ,  ibid. 

Mauritius  (S.)  quare  Episcopatu  rclicto  percgrinalionem  sus- 

ceperit,  165.   2 

Maximaj  res  videntur  incredibiles,  220.  2 

Rlcchtildis  (S.)  inirum  siientium,  140.  2 

Mel  quare  Judxi  sacriliciis  non  adhibercnt,  267.   1 

Milancholia  laborant  litterali ,  550.   1 

Mclania  quam  gcnerose  responderit  se  ob  aurum  incarceran- 

tibus  ,  260.   2 

Mclilxsitus,  354.  2.  Ipsa  vicinum  habet  isthmum ,  558.  2. 

Ejus  ferlilitas  elagcr,  361.  1.  Septem  ei  privilegia  a  S. 

Paulo  collata,  ibid.  Fuitab  eo  conversa,  ibid.  2.  Ejus  an- 

liquilaies,  362.  1.  Melita  caret  vcnenatis  ,  j^irf.  563.  1. 

EamS.  Paulusprotcxit  sxpe,  362.1.In  fide  haclenus  perse- 

verat ,  ibid.  Ante  Paulum  venenata  habebat,  565.  2.  Illuc 

quando  Paulus  appulerit,  et  inde  recesscrit,  554.  I.  Me- 

litxdux  sunt  insulx  ,  561.  1 

Mcyad  sxpeornatum  iniiio  scrmonis  ponitur,  37.   1 

Mcnx  (S.)  Marlyri  in  tormentis  apparuit  Christus  ,       154.  1 

Mendicorum  (olim)  stalio  Romx  in  pontc  eral,  97.  2.  Men- 

dici  quarejam  ad  fores  templorum  sedeant,  94.  1.  An  hoc 

consullum  ,  ct  ut  in  lemplis  palam  mendiccnt ,   ibid.  2. 

Sunl  coeli  janilores ,  ibid. 

Mcnsis  (quibus)   ministrarent  vidux  ,  133.  2.  et  diaconi  , 

135.  1 
Mcnse  quo  Chrislus  ascenderit,  ct  quoto  cjus  die,  52.  2 

Meiitcm  Christo  homini  demebanl  Apollinaristx,        278.    1 
Mcntiri  Spiritui  sancto  quid  sit  ,  121.2.  122.  I 

Mcrcuriusquis  Deus  ,  unde  diclus,  241.  1.  243.  2.  Quibus 
rebus  prxcsset ,  241.  2.  Ejus  invenla,  ibid.  Ejus  insigue 
cur  virga  ,  ibid.  Ejus  fabula  moralizata ,  ibid.  Unde  dictus 


Ilcrmcs , 


ibid. 


Mcrgisafer  Iocus  conversionis  S.  Pauli  diclus  est ;  cj'us  cele- 

lnitas,  174.   1 

Mcrilum  consislitnon  in  rei  quantitate,  sed  qualilate,  197.  2 

Misopolamia  capitur  pro  orani  regioue  quae  cst  trans  Euphra- 

len,  143.  1 

Mcssanx  an  fucrit  S.  Paulus,  366.   1 

Mcssix  lempus  instarc  Judxis  omnibus  persuasum  erat,  127. 

2.  Messix  nomen  nunquam  per  crasiu  conlrahitur,  231. 

2.  Ejus  temporc  tradunt  Rabbiui  omnia  auimalia  munda 

lnic  ,  195.    1 

M=rx  an  significet  etiam  prxter,  128.    1 

Mct.-inpsychosim  Judxi  admillcbant ,  85.   2 

Mctropolis  fidem  sequunlur  rcliqux  urbcs,  27.  2 

Miiliael  (an  S.)  Pctruin  e  carcere  liberaverit,  125.  2.  Argo- 

nautas  diicxit  etjumt,  270.  1.  271.  2.  Cur  S.  Petrum  e 

carcere  Herodis  liberaril,  218.  2.  Decalogum  Dci  noinine 

proclamavit  ,  149.   1 

Mu  liaclis  Marlyris  Japonici  ardor  ,  131.    1 

Milcluin  urbs  lonix  ,  504.    1 

Milliare  quanluin  sil  spatiun)  ,  52,   9 

Miraculuni  primuin  S.  Pelri  cxtollitur,  97.  1.  Miraculum  iu 

niaii  adscpulcrum  S.  Clemculis,  11.1.  ilcm  in  sanguiue 

49 


386 


INDEX  RERUM 


S.  Stephani  Neapoli ,  161.  1.  Miracula  tria  ascendentis 

Domini  in  monte  Oliveti  ,  52.  1.  Majora  palravilS.  Pclrus 

quam  Chiistus,   124.  2.  Miracula  poscenda  ab  ha;relicis  , 

88.  i.  Miracula  quid  sinl ,  78.  1.  Fiunt  a  Sanctis  vel 

prece  vcl  polestate,  98.    I 

Misciicordiam  abhorrebant  Sloici ,  266.   1 

Missacolim  celebrabanlur  in  Doniinica,  303.  1.  Quare  mane 

hora  prima,  78.  l.Cur  Missa  dicalur liturgia,       229.   1 

Mititas  magis  verberat  quam  temerilas,  259.   1 

Unmentum  quid  proprie  sonet,  et  unde  vox  formetur ,  45.  2 

Monachi  uude  dicanlur  ,  110.  1.  2.  Quando  primum  coepc- 

rint,  H9-   1 

Monasleriorum  amor  etconcordia,  110.  2 

Moncta  Doctor  Bonon.  quibus  verbis  motusad  mundum  dese- 

rendum  ,  151.  2 

Monicae(S.)  humilitas,  54.   1 

Mons  Oliveti  unde  dictus ;  cur  ex  co  Christus  ascenderit  iu 

ccelos,  51.  2.  Triacontinua  miracula  in  eo  post  hunc  as- 

censum,  52.  1 .  Ejus  dislanlia  a  Jerusalem  ,  ibi>l. 

Moriendi  recte  modusquis,  153.  2 

Morosi  praeveniendo  curandi ,  310.   2 

Mors  cur  vocetur  dolorosa,  81.  1.  Mors  Chrislianorum  velut 

somnus  est,  155.  2.  Mortem  quomodo  Christus  devicerit , 

80.  2.  81.  1.  Mors  et  infernus  ante  Christum  idem  quid 

erat,  80.  1 .  Mortem  sibi  quemque  inferre  posse  censebant 

Stoici,  266.   1 

Morus  arbor  sapiens  cur  sil ,  46.  1 

Mosis  eleganlia  et  pulchritudo  naturalis  et  supernaluralis  , 

146.1.  Fuit  habitusabethnicis  magus,  ibid. 

Moveamur  (quomodo)  in  Deo,  278.   1 

Mulieris  descriplio  ,  237.  1.  Mulieres  quanlopere  pielati  vel 

obesse  vel  prodesse  possint,  ibid.  Earum  fuga  suadelur , 

24.  2 

Mundus  est  liber  Dei  et  carmen  ,  272.  2.  Est  velut  magnum 

animal,  273.  2.  Ejus  regeneratio  fiet  in  die  judicii,  100. 

1.  2.  Eum  esseanimal  auimatum  censebant  Stoici ,  266. 

2.  Mundus  viros  sanctos  putat  insanire,  550. 
Municipes  qui  dicercntur,  320. 
Munera  spernenda  confessario  et  praedicatori ,  510. 
Murmuris  viduarum  Graecarum  quae  esset  origo ,  1 33. 
Mustum  facile  inebriat  et  cerebrum  ferit ,  76. 
Mysia  unde  dicta,  an  duplex ,  256. 1.  Mysi  quam  fuerint  vi- 

les ,  ibid. 

N. 

Nalisunt  omnes  ex  uno,cur,  273.  2 

Navigantium  pericula  ,  359.  1 

Navim  accingere  quid  sit,  357.  l.Navis  Pauli  cur  pessum 
ierit,  non  homines ,  ibid.  2 

Nautarum  Christianorum  patroni  qui  sint,  364.  2 

Nazareatus  votum  fecitS.  Paulus,  287.  1.  Quid  ipsum  inclu- 


ET  VERBORUM. 

Nicolaus  diaconus  an  auctor  ct  causa  haeresis  Nicolaitarum  , 

157.  1.  Cur  Martyrologio  non  sit  adscriptus ,  ibid.  Fuit 

proselytus,  ibid. 

Nicolao  (S.)  Tolenlinati  morienti  apparuit  Christus  ,  154.  1 

Nili  exundatio  iEgyplum  fecundat,  sed  illa  a  Deo  provenit , 

243.  2 

Nobilitasgcneris  saepe  dat  nobilitatem  animi,  264.  2 

Noceo  olim  accusandi  casum  regebat,  285.  2 

Nocturni  unde  orli  in  officio  Ecclesiastico  ,  259.  2 

Nomen  Dei  capitur  pro  Deo  nominato,  251.  1.  106. 1-  No- 

men  soli  Pelro  ex  Apostolis  cur  Dominus  mutarit,  212.  2. 

Noinen  Jesu  quam  reverendum  et  amabilc,  106.  2.  Pellil 

deemones  ,  293.  1  •  Nomen  Christi  diversimode  Paulus  per 

orbem  portavit,  180.  2.  Nomen  Spiritus  sancti  proferrc 

nequit  simoniacus,  166. 1.  Nomen  Dei  Hebraeis  crat  inef- 

fabile,  270.  1.  Nomioa  generosorum  non  quadrant  igna- 

vis,  208.  2 

Nona  hora  quando  inciperet  Hebraeis  ,  193.   1 

Nonna  mater  S.  Gregorii  Nazianzeni  quam  esset  in  templo 

modcsta,  93.  1 

Norimbergenses  cur  praeceptum  confessionis  a  Carolo  V.  pu- 


I    deret,  ibid.  317.  1.  Frat  id  commune  Judajorum  volum  , 

287.  1.  Quando  et  quomodo  lerminabalur  ,  317.   1 

Nazareus  mortuo  pollutus  votum  denuo  incipiebat,  287.  2 

Nazarei  haeretici  quinam  essent,  555.  2 

Nazarenus  quid  proprie  sit,  etundesit  dictus  Christus,96. 1. 

105.1.  Nazareniolim  dicebantur  Christiani,         555.  2 

Neapolis  urbs  erat  in  confinibas  Thraciae  ac  Macedoniae,  257.2 

Nebridii  Romani  palricii  elogium  ,  192.  2 

Nccessitas  duplex  est ,  una  aclum  antecedens ,  aliera  conse- 

quens ,  79.  1.  Necessilas  praescientiae  esl  antecedens  tem- 

pore,  sed  consequens  causalitale ,  ibid. 

Nepoliani  Clerici  elogium  ,  30.  2 

Nerio  verbum  Sabinum  quidsignilicet,  4.  2 

Nero  quo  anno  et  quomodo  ad  imperium  pervenerit,  4.  1. 

2.  Ejus  persecutio  prima  in  Cliii-lianos  quando  excitata  , 

6.  2.  Romae  occidil  varios  Senalores ,  ibid.  Cur  in  Aposto- 

los  sit  grassalus,  ibid.  Ejus  mors,  7.  2.  571.  1.  Ejus  des- 

criplio,  543.   2 

Ncslorianismus  confutatur ,  58.  2.  59.  1 

Nicanor  diaconus  fuit  virsanctus,  137. 1.  Quandosit  occisus, 

156.   1 
Nicolaus  (S.)  absens  apparuit  naulis  se  invocanlibus ,  22o.  t 


blico  decreto  sanciri  vellent ,  295.  2 

Novatianus  Anlipapa  perditor  fuit  animarum,  252.  2 

Novatus  rejiciens  Conlirmationis  Sacramentum  fuit  a  daemono 

correptus ,  165.  1 

Nubes  quae  et  qualis  susceperit  Chrislum  iu  ccelos  ascenden- 

tem  ,  49.  2 

219.  1 

199.  1 

265.  2 

233.  2.  143.  2 

Nuptice  JEgijpti  proverbialiter  de  nupliis  infaustis  dicitur  , 

320.  1 


Nudipedes  incesserunt  veteres, 
Nudittsquartus  vox  unde  dicatur, 
Numen  omne  negabant  Epicurei  , 
Numeros  rotundos  usurpat  Scriptura  , 


O. 


126.  2 

ibid. 

46.  2 

6.  2 


Obediendum  Deo  potius  quam  homiuibus, 

Obedientiae  quanta  sit  vis, 

Occasio  commoda  reiagendae  captanda  est , 

Octavia  uxor  Neronis  quando  ab  eo  necari  jussa, 

Octavius  unde  dictus  Augustus  ,  546.  1.  Praesagia  imperii 

ejus,  ibid.  Cur  vocari  noluerit  Dominus  ,  ibid. 

Oculorum  vis  in  dicendo  quanlasit,  526.  1.  Oculi  unde 

dicti,  ibid.  Iis  quanla  insil  visanimorum  ,  232.  1 

Oleo  (ex)  et  balsamo  lit  chrisma  ,  164.  2.  Oleum  ante  se- 

pulcra  Marlyrum  in  lychnis  ardens  mullis  salutare  fuit , 

293.   1 
Oliva  et  oleum  quarum  rerum  sit  symbolum,  51.   2 

Oliveti  (in)  monte  quae  miracula  contigerint   ascendenlc 

Christo,  52.  1.  Vide  Mons. 


OmniaadDeum  referunlur, 


273.  1 


Onesimus  (S.)  post  Timotheum  factus  Episcopus  Ephesinus  , 

5.    2 
Operalio  an  Deo  sit  ratio  existendi  in  rebus  ,  274.  2 

Oppius  (C.)  Centurio  an  crediderit  Chrisiojmorienli  in  cruce, 

203.   1 

Optimiepithetum  quibus  Iribueretur  ,  38.   1.   333.  1 

Opus  sumus  Dei ,  278.  2.  Opus  unum  bonum  viam  sternit 

ad  illud,  95.  2.  Opus  manuum  etiam  viris  spiritualibus 

et  Apostolis  commcndatur,  25. 1.  Opera  virluium  heroica 

nobis  patranda  sunt  ,  49.  1 .  Opera  omnia  cum  Dco  inci- 

piendaet  flnienda  sunt,  95.  2.  Operum  meritum  consistit 

in  magnitudinecharilatis,  197.  2 

Oracula  Gentiles  vocabant  sortes ,  59.  2 

Orarunt  (in  excelsis  locis)  Sancti ,  193.  2 

Orantiumres  Deus  dirigitetsecundat,93.  2.  94.  1«  Iisassis- 

tunt  et  apparent  angeli,  189.  2 

Orationistemporaservanda,  193.  1.  Oratio  Ecclesiae  Judaicaj 

pro  S.  Petro  vincto,  217.   1.  Oralionis  cffectus,  87.  2. 

Repraesentatur  per  altare  thymiamatis ,  ibid.   Primarium 

munus  viri  Apostolici  est,  136. 1.  Ea  in  templo  melior  est 

quam  alibi  ,  92.  2.  Adorationem  faciendam  media  nocle 

surgebant  primi  Christiani ,  259.   2.   Absque  ea  auima 

non  proflcit ,  193.  1.  Oralio  pro  hoslibus  est  efficacissima, 

155.  1.  Oratiouis  horas  quas  habereiit  Judxi ,  95.  2.  La 


LNDEX  REUUM 

prxmittcnda  electioni  pastoris ,  59.  1.  Oratio  capitur  pro 

oratorio,  258.  1.  Orationcs  sunt  vclul  holocaustum,  193.2 

Ordinalio  flt  rnanuum  impositione ,  245.  2.  Ei  prxmitlitur 

jcjunium.  Vide  Jejunium.  ln  ordinatione  primorum  Diaco- 

norum  non  potuit  adhiberi  liber  Evangeliorum  ,     164.  2 

OrdoEquilum  S.  Jacobi  in  Hispania  quandocoeperit,  213.1 

Orienlem  (ad)  conversi  cur  Chrisliani  orent,  52.   1 

Oricntales  longas  gerunt  vcstcs,  219.   1 

Origtnis  crror  circa  Exorcistas  damnatur,  293.  1 

Osculum  sanctum  primorum  Cliristianorum,  302.   1 

Osleudcre  in  Scriptura  idcm  saepe  est  quod  reipsa  praestare  , 

181.  1 

Ostia  clausa  carceris  an  Pelrus  penetrarit,  221.  1.  Osliurn 

lidci  aperirc  quid  sit,  246.  2 

Otii  quantum  sit  malum  ,  263.  1 

P. 

Paclioniius  est  conversus  visa  charitale  Christianorum,110.  1 

Pachym  in  Sicilia  quid  S.  Paulus  egerii,  365.   2 

Pallas  e  servo  quo  potcntiae  cveclus,  332.  2 

Palliuni  crat  insigne  Cbrislianorum ,  220.   2.  Pallium  cur 

gcstenl  Archiepiscopi,  308.   1 

Pammaclni(S.)  Cbristi  causa  paupertas,  112.   2 

Panem  cur  dividerent  Apostoli  circa  ct  per  domos ,  89.  2. 

Panis  Ilchrxis  omnis  est  cibus,  87.  2 

Panlaleon  (S.)  Martjr  vidit  Cliristum  ad  martjrium  se  animan- 

tem  ,  154.  i 

Paradisus  erat  in  Oriente ,  52.   1 

IIaf«/aPito  quam  \aria  significet,  206.  2 

Parcntum  ullinia  verba  suul  elficacia  hxrcntquc  in  memoria 

liliorum,  305.  2 

Paries  dealbatus  parcemia  quid  significet  ,  327.  2 

Parmenas  diaconus  luil  vir  sanctus,  137.   1 

Paiochusquis  j>roprie,  72.   1 

Parcccix  undc  orlx  et  distinctx,  89.  2 

Pars  vox  quadrifariam  accipitur,  257.  2.  Partcm  pretii  agri 

venditi  Anauixan  acccptaril  S.  Pctrus  ,  120.  2 

Parva  clegit  Deus,  ut  faciat  raagna  ,  61.1 

Parvuli  111  origiuali  raorlui ,  nec  damnandi ,   nec  beandi  , 

201.  2 

Pascba  Chrisiianum  et  Juduicum  differunt  quoad  diem  ejus 

celebrandi,  63.  2.  In  Pascbale  cur  orclur  slaudo,  313.  1 

Pascbalis  Vivas  llispauus  absens  visus  csl  cum  liostc  conlli- 

gcre  ,  223.   2 

Pascbasii  (P.)  Poetii  Soc.  Jesu  simplicilas  ,  91.   1 

Passio  emcretur  ccclum  ,  244.  2.  245.  1.  Percam  Iionoraiur 

Dcus  magis  quani  per  aclioncm ,  340.  2.   Passio  Christi 

quomodo  Deoplacuisse  dicatur,  78.  2.  Eam  Deus  decrevit, 

non  acliouem  necisejus,  108.   1 

Pasloris  boui  olficium,  131.  1.  Ejus  est  obire  domos  suoruni 

subdilorum,  306.  1.  A  pastore  requiritur  quod  ejus  cul|>a 

pcriit,  307.  2.  Is  quo  magis  se  cural,  eo  melius  se  habebit 

grex,  308.  1.  Pasloris  veri  idea  ,  ibid. 

Patir  et  Filius  cur  in  eadem  Ecclesia  beneGcium  habere  ve- 

tenlur,  58.  2 

Pali  magis  est  Apostolici  viri  quam  agere,  181.  i.  Pali  pro 

Chrislo  quain  honoi  ilicuni  sil ,  130.   1.  2 

Patienlite  tres  sunt  gradus,  18.  2.  Tesscra  eslviri  Apostolici , 

ibid. 
Pa.ria  Sanctorum  esl  «rlum  ,  143.   1 

Palriarchx  omnes  sepultiuc  in  Hebron  an  in  Sichem,  144.  I . 

145.    I 

Patriarchalium  sedium  origo  et  ordo  ,  206.  1.  Patrium  Deum 

queni  vocet  Paulus  ,  336.   2 

Paiionalus  jus  babehles,  eiiam  laici ,  licite  dignuin  Episcopo 

■d  beneficium  praaenlant,  156.  I 

Pairoiius  (•raiitiiuu  pro  lioslibus  est  S.   Slephanns,  155.  2. 

Palroni  nautaiuni  Clirislianorum  qui  ,  364.   2 

Palruhi  auimas  e  liuibo  educlas   Chrislus  in   cceiuni  sqcum 

*?*'»,  48.    1 

Pauci  aque  docendi  ac  mulli,  260.  2 

Paula;  (S.)  iuBellilelierapauperlas,  22.  2.   112.    I 

Pauliuui  (S.)  se  vendidil  ut  liliuin  vidux  rcdinierel,  20.  3. 


ET  VERBOHUM.  287 

Eo  exspirante  tremuit  cubiculum,  109. 1.  Ejus  paupertas, 

112.   1 

Paulus  (S.)  Apostolus  quando  in  lertium  ccelum  sit  raplus,  3. 

1.  Varia  ejus  gesta,  ibid.  2.4.  1.  2.  Ejus  elogium  ,12. 

1.  13.  1.  Varix  cjus  virtutcs ,  13.  1.  Esl  ab  xlerno  ad 
aposlolatum  prxdeslinatus,  ibid.  Ejus  vocatio  duplex,  ibid. 

2.  Vocalioui  Dei  plene  obedivit,  ibid.  Ilanc  graliam  ubique 
deprxdical,  ibid.  Peccasset  nisi  prxdicasset,  14.  l.Ejus 
missio  lcgilima  :  confert  doclrinam  cum  Pctro  ,  ibid.  Ab 
Ecclesia  luit  auctoratus,  ibid.  Ejus  fides,  ibid.  2.  Ejus  mi- 
racula,  15.  1.  Spescjusin  Deum  «l  confidentia,  tbid.  Qux 
adierit  pcricula,  ibid.  2.  Ejus  araor  Dei  et  Chrisli,  16.  1. 
Deuin  ubique  ct  semper  prx  oculis  habuit ,  ibid.  2.  Ubi- 
que  admiralur  myslerium  vocationis  Gentium,  17.  1.  Ple- 
nam  habuil  voluulatis  resignationem  cum  divina,  tbid.  Fuit 
angelus  terrestris ,  ibid.  2.  Semper  mentem  Deo  conjunc- 
tam  habcbat,  etiain  noctu,  ibid.  Palientia  fuit  admirabili , 
18.  1.  Pcccala  sua  assiduc  dellevit ,  el  confessus  esl  pu- 
blice ,  19.  1.  Ejus  pceniienlia  et  raortificationes  ,  ibid.  2. 
Quam  fucrit  humilis,  ibid.  Omnium ,  etiam  vilissimo- 
ruin  ,  curam  gessit ,  ibid.  Defectus  suos  et  leiilaliones  pas- 
sim  deprxdicat ,  20.  2.  Ejus  animi  tranquillitas  in  adver- 
sis,  21.  1.  Neminem  timet,  ibid.  2.  Ejus  paupertas  evan- 
gelica,  22.  2.512.  1.  Ejus  sobrielas,  23.  2.  Vinoetcarne 
abstiuebat,  ibid.  517.  1.  Ejusvigilix,  24.  1.  Ejus  castitas, 
fuit  et  castitalis  hoslia ,  ibid.  Ejus  modestia  et  gravitas  j 
ibid.  2.  Ejus  slatura  et  ligura,  ejus  affabilitas,  25.  1.  Ejus 
mores  coelestcs  ,  ibid.  2.  Semper  ad  majora  studebal  profi- 
cere  ,  ibid.  Assidue  lectioni  S.  Scripturx  incubuit,  26.  1. 
Alios  quoscumque  faciebal  igneos],  ibid.  2.  Ejus  prxdicalio 
qualis  fueril,  ibid.  Kudcs  sludiose  calechizabat ,  27.  1. 
Prxdicalionis  varios  habuit  socios,  ibid.  Prima  ubique  tidei 
fundamenta  ponebal ,  ibid.  2.  Exemplo  suo  plures  conver- 
lit,  28.  1.  Ubique  et  semper  docebat ,  ibid.  Ejus  pruden- 
tia,  ibid.  Ejus  charitas  ardentissima,  ibid.  2.  Heroica  ejus 
gesta,  29.  2.  30.  1.  Ejus  compassio  erga  infirmos,  30.  1. 
309.  1.  Labantes  sollicite  sustenlabat,  30.  2.  Etiam  de 
corporea  proximi  necessitate  sollicitus  erat,  ibid.  Pseudo- 
apostolos  sibi  invidentes  quomodo  sustinuerit  et  fregerit, 
51.  1.  Marlyrium  semper  ambiebat ,  ibid.  2.  Id  landem 
sub  Nerone  conseculus,  ct  quare,  ibid.  F.jus  caput  recisum 
saliens  tres  fontes  elicuit,  el  lac  ex  eo,  non  sanguis,  fluxit, 
ibid.  Ejusgloria  Romx,  32.  1.  Ejuszelus  pro  lege,  138.2. 
Lapidavit  Steplianum  pcr  alios  ,  153.  1.  Quomodo  lunc 
adolescens  fuisse  dicalur,  ibid.  Ejus  morienlis  animam  Ste- 
phanus  excepit ,  155.  1.  Ejus  feritas  in  Christianos  ,  161. 
2.  173.  1.2.  179.  1.  Fuit  Benoni  et  Denjamin  ol>  qua- 
tuor  analogias,  173.  1.  Cur  a  Deo  conversus  sit,  ibid.  Ejus 
conversionis  modus  enarratur ,  ibid.  2.  Eques  an  pedes 
iveril  Damascum ,  174.  2.  Vidit  Christum  in  aere  vicino  , 
176.  1.  In  conversione  fuil  conlriius  ,  ilaque  jusiificalus  , 
tainen  libere  conversus,  ibid.  2.  Ejus  gratia  diversiinode 
fuil  eflicacissima,  ibid.  177.  1.  Quando  et  quomodo  edoc- 
lus  sit  a  Deo  mysteria  lidei  ,  178.  2.  Quomodo  viderit 
Ananiam  ad  se  venientem ,  179.  1.  Fuit  vas  electionis , 
quomodo ,  ibid.  2.  Est  major  ccelo,  1S0.  1.  Chrisli 
nomen  quotu|>liciler  porlarit ,  ibid.  2.  Quomodo  ci  Deus 
oslenderit  qux  pro  eo  passurus  essel ,  1SI.  1.  Plura 
passus  est  quam  egerit ,  ibid.  1.  2.  Pccnliariter  in  eo 
miili.i  facla  sunl  quoad  ritus  clirisliaiiisuii ,  qux  in  aliis 
(acla  non  sunt,  ibid.  2.  Ejus  cacitalem  discussit  Anani.  s 
in  nomineJesu,  182.  I.  In  bapiismo  repletus  est  Spiritu 
sancto,  ibid.  2.  Quo  anno  Chrisli  sit  coiiversus,  ibid.  Quo 
annoxlalis,  183.2.  Quamdiu  vixerit,  ibid.  Incipil  praedi- 
carc  Jcsuui,  ibid.  Damasci  ei  tendunlur  insidix,  el  quando, 
184.  I.  Cur  essel  Clirislianis  llierosolyinilis  suspectus  , 
ibid.  2.  Jud.ei  tendunt  ei  iusidias,  cur,  185.  1.  Cur  inde 
sesubduxeril,  ibid.i.  Segregatur  a  Deo  »d  pnedtcationera 
Gentium  ,  229.  1 .  Quando  ordinatus  sit  Epbcopua  ,  ibid. 
2.  A  quo  et  quo  anuo  ,  230.  1.  Unde  diclus  Ht  Paulus  , 
23t<  2.  25"2.  I.  Theclam  Iconii  quoinodu  cniiverleril  , 
238.  1 .  239.  2.  ilem  Tryph.enam  et  Tr>|.l>osain,  2  K).  I  . 
Cur  hab.tus  a  Lycaonis  pro  Mercurio ,  2U.  1.   242.    1. 


oSU  INDEX  RFT.UU  ET  VERBORUM 

F.jiis  eloquentia  ,  242.  1 .  Lapidalur  in  Lystris ,  244.  1 .  A 


Deo  post  lapidalioiicni  sauatur  ,  ibid.  Ejus  fervor  post  ver- 
bera  accepta,  ibitl.  2.  Cur  Timolhcum  circumciderii,  255. 
1 .  Cur  veiitus  a  Dco  iu  Asia  preedicare  ,  ibicl.  2.  Ejus  visio 
dc  viro  Maeedone,  236.  1.  F.jus  pia  somuia,  ibid.  2.  Ejus 
comitcs  peregrinationis  ,   ibid.  Cur  a  daemone  laudari  no- 
luciii,  238.  2.  Flagcllatur,  259.  1.  Fuit  statua  virtutis , 
ibid.  2.  Uri-vis  fuil  sonini  ct  noctu  oravit ,  ibid.  Ejus  mag- 
naniinilas  ,  30.    1.    2G0.   2.   264.2.  284.  1.298.  1. 
515.  1.  320.  2.  328.  1.  340.  2.  351.  2.  Sempcr  primo 
ad  Judaos  pr;cdicabat,  262.  1.  Cur  dictus  iti  Areopagum, 
268.  1.  Operabatur  manibus   ut  victum  compararet ,  ne 
quem  gravaret ,  23.  1.  284.    1.    310.  1.  Elficacia  vocis 
ejus,  285.  1.  ijus  contenliocum  Judaeis  Corinlhi,  286.  1. 
Ejus  geslaibi  varia,  287.  1.  Votum  ejus  (uit  Nazarcatus  , 
ibid.  Quater  Jerusalem  adiit  Chrislianus  ,  288-  1.  Soli  si- 
milis  cst ,  ibid.  2.  Quamdiu  Epliesi   haeserit,    292.  1. 
209.  1.   Fu;idavii  Ecclesiam  Ephesinam  ,  292.  1.  Ejus 
semicinctia  morhos  pellebant ,  ibid.  Cur  Romam  cogitaret , 
297.   I.  Ejus  pugna  cum  besliis  Ephesi  quae  luerit ,  300. 
1.  2.  Yere  bcsliis  objectus  luit ,  ibid.  2.  301.  1.  Pedes 
proficisccbalur,  303.  2.  Fulguris  instar  Asiam  et  Europam 
pervadit ,  ibid.  Cum  lacrymis  quomodo  servierit  Doinino  , 
504.  1.  Ejus  ullima  verba  et  testamenlum  ad  Ephesios  , 
ibid.  Ejus  zelus,  18.  1.  306.  1.2.  320.  2.  551.  1.  Cur 
impelleretur  ire  Hierosolymam  ,  506.  2.  Ad  mortem  quo- 
modo  nnhelarel ,   507.    1.   Pentecosten  ultimam  quando 
Hierosolymaeegerit  ,  515.  2.  An  Nazarealus  votumsecundo 
susceperit,  517.  1 .  Omnibus  se  locis  ac  personis  accommo- 
dat  ,  517.   2.  Quomodo  in    templo   purilicatus  sit ,  ibid. 
Quot  dies  ei  impeodeiil,  et  quo  die  captus,  518.  2.  519. 
1.  Latronibus  assimilatur  a  Judaeis,  519.  2.  520.  1.  Ejus 
charitas  erga  eos,  31.  1.  520.  2.   323.  1.  2.  368.  2. 
Cur  servarit  lilleras   olim   sibi  a  ponlifice  traditas,  522. 
1 .  Ejus  raplus  in  lerlium  ccelum  quando  conligerit ,  523. 
1.  Cur  a  Judaeis  conspergatur  pulvere,  524.  1.  Cur  flagel- 
latus  cxceperit  contra  flagellantes,  ibid.  2.  Ejus  conscier.tia 
boua  fuit  dum  persequeretur  Chrisliauos  ,  526.   2.  Cur 
jussus  a  ponlifice  caedi ,  527.  1.  Cur  eum  Paulus  a  Deo 
optet  percuii ,  ibid.  2.  Quomodo  non  agnoverit  pontificem 
Ananiam,  328.  2.  Erat  Pharisoeus,  329.  1.  Cur  serat  dis- 
cordiam  inter   Pharisaeos  et   Sadducaeos  ,   ibid.   Honor  ei 
vincloexhibitus  aRomanis,  352.  2.  Ejus  modeslia,  536. 
1.  Ejus  libertas  coram  iniquo  praeside,  539.  2.  An  qua- 
driennio  in  carcere  egerit,  340.  2.  Ejus  judex  proprius  an 
esset  Caesar,  an  S.  Petrus,  345.  1.  Cur  Caesarem  appella- 
ret,  ibid.  2.  A  principibus  viris  audilur,  546.  2.  Cur  ad 
Agrippam  regem  sermonem  converteret,  relicto  fcsto,  548. 
1 .  Poluit  Christum  concionanlem  audivisse,  ibid.  Quomodo 
sententiam  se  detulisse  dicat  cum  occiderentur   fideles , 
349.  1.  Fuit  insanus  amoreDei,  550.  1.  In  quo  Christo 
similis  fuerit,  ibid.  351.  1.  Peroravit  coram  Agrippa  vinc- 
tus ,  351.  1.  In  Italiam  quando  navigare  cceperit,  553.  2. 
Quando  Romam  appulerit  el  tempestates  passussil,  354. 
1.  Quas  in  navigatione  virtutes  oslenderit,  357.  1.  Qua- 
lur.r  ejus  naufragia  ,  558.  2.  Quae  bona  Melitensibus  con- 
tulerit ,   56 1.  1.  Yipera  eum  non   lassit ,   565.  1.  Ejus 
gesta  et  appulsus  in  Siciliam  ,  565.  1.  2.  Fuit  Romae  in 
liberacuslodia,568.  2.  Ejus  ardor  in  concionando,369. 1. 
Plures  e  Neronis  familia  converlit ,  ibid.  2.  A  Ponlificibus 
Rom.  absolulus  esl ,  570.  1.  Romsc  non  fuit  Episcopus  , 
ibid.  A  Nerone   primis  vinculis  liberalus  fuit ,  570.  1. 
Hispaniam  adiit  ,  ibid.  2.  Ejus   gestaibi,  ibid.  Fuit  vir 
ccelesiis  ,  ibid.  371.    1.   Quid  egerit  post  prima  vincula, 
571.  1.  Ejus  marlyrium  ,  ibid. 

Pauper  voluntarius  est  Dominus  et  rex  universi ,  89.   1 

Paupertas  quam  sil  dives,  95.  1.  Volum  arcle  observandum, 
1  22.  2.  In  quo  id  silum  ,  125.  1 .  Ejus  beatitudo  et  per- 
fectio  ,111.  1 .  Cur  eam  primi  fideles  sint  amplexi ,  ibid. 
Ejus  commoda  et  bona,  ibid.  Ejus  merces ,  ibid.  Ei  quo- 
modo  Deus  provideal,  ibid.  Pauperes  Christi,  112. 1.  Ejus 
propago  et  amor  sub  Constantino  Magno,  ibid.  Ejus  votum 
au  Cliristus  emiseril,  116.  1.  Eam  an  vovertat  Apostoli  , 


1 18.  1.  De  paupertatc  gnomae  ,  114.    1 

Pacem  apprecanlur  Hebraji  duuisalutant  ,  316.  2.  Pacis  teui- 

plum  quando  Romae  dedicatum  ,  ct  ejus  ornamenta ,  8.  2 

Peccantes  morlaliter  olim  a  daemone  corripiebantur,  295.  1 . 

Quomodo  in  Spirituin  sanctum   peccarit  Ananias  ,  122.   1 

Peccalores  semper  agnoscant  Dei  bonilatem  ,  post  acceplam 

peccati   remissionem  ,   101.  2.   Peccatorum  poenitentium 

schema  esl  Paulus  conversus  ,  174.   i 

Peccalum  est  fel  amarissimum,  168.  1.  Peccatorum  remissio 

primaiium  Messioe  opus,  101.  1.  Ipsa  quantum  sit  opus  , 

ibid. 

Pecuniae  Simonis  Magi  S.  Petrus  maledicit,  et  quomodo,167 .1 

Pelagii  errores  ,  111.  1.   250.   2.  312.   1 

Pelopidae  paupertas  ,  113.  2 

Penelralio  est  dos  propria  corporis  gloriosi ,  1 14.   1 

Penlecosle  Judaica  dupliciler  accipitur,    65.   1.  Ipsa  unica 

tantum  die  celebratur  ,  ibid.  Cur  ea  fuerit  Judaeis  indicta, 

ibid.  Haec  fuit  typus  Pentecosles  Christianae ,  ibid.  Prirna 

Pentecoste  Chrislianorum  incidit  in  Dominicam  ,  ibid.  2. 

Differt  a  Judaica  ,  ibid.  Est  festum  Spiritus  sancti  ct  jubi- 

laeum  ,  64.   1 

Perambularein  Scriptura  denotaljus  et  auctoritatcm  regendi, 

185.   2 

Peregrini  ad  hospitium  invitandi,  etiam  trahendi  sunt,  258-  2 

Perleciio  in  linguae  moderalione  consislil ,  67.  2.  Perfeclio 

hujus  vitae  etfuturae  in  quo  sita  sit,  111.   1 

Perseculio  prima  generalis  Ecclesiaequando  excitata,  157.  t. 

Persecutio  et  crux  est  apostolatus  insigne,  105.  2.  Ejqs 

utilitas ,  108.  2.  Ea  crescente  Apostoli  cogitare  coeperuui 

de  Evangelio  Genlibus  annunliando,  131.  1.  In  illa  Saocil 

sentiunt  consolationes  divinas,  18.  2 

Persecutores  fabricant  coronas  fidelibus,  108.  2 

Perseverantia  pendet  a  libero  arbitrio,  206.  2.  Perseveran- 

tiae  donum  duplex  est ,  ibid.  Hoc  a  Deo  precibus  peten- 

dum  ,  ibid.   Quantum  donum   ipsa  sit  ex  parle  Dei,  ei 

quanta  virlus  ex  parle  hominis  ,  ibid. 

Persona  una  SS.  Trinitalis  aliam  includit,  64.  1.  85.  2.  Per- 

sonarum  acceptor  quomodo  non  sit  Deus  ,  199.  2 

Pedibus  solent  hostes  vicli  subjici,  84.  1.  Ad  pedes  Aposto- 

lorumcur  primi  fideles  bona  ponerent,  114.2.  Pedes  oscn- 

landi  Episcopis  et  viris  sanctis  mos  unde  profluxerit,  ibid. 

Petra  super  quam  S.  Stephanus  lapidatusfuit;  religiose  Hiero- 

solymis  luit  a  Chrislianis  asservala,  152.  2 

Petri  (S.)  gesta  per  annos  digesta,  2.  1.  3.  1.  et  seq.  Assiduc 

dellevit  peccatum  negationis  suae,  19.  1.  Est  caput  Apos- 

tolorum  ,   53.  1.  Ejus  cura  de  Apostolorum  ccetu  sup- 

plendo,  54.  1.  Unde  dicatur  exsurgere,  cum  in  Judae  lo- 

cum  alium  voluit  nominari ,  ibid.  2.  Statuit  duos  eligendn-; 

in  Apostolum  ,  58.  1.  Solus  pro  omnibus  Apostolis  loqui- 

tur  in  Pentecoste  ad  Judaeos,  77.  2.  Ejus  generositas  ac 

cepto  Spiritu  sanclo,  ibid.  Quare  claudum  in  sejussilres- 

picere,  95.  1.  Primum  ejus  miraculum  quando  patratuni, 

96.1.  Ei  Chrislus  apparuit  extra  Romam,  100.  1.  Incarc»- 

ratur  ,  103.  2.  Ejus  affinitas  et   consanguinitas  carnalis 

quae ,   115.    2.   An   acceperit  partem  pretii  agri  vendin 

Ananiae,  120.  2.  Ananiam  non  occidit ,  122.  1.  2.  Ejus 

umbra  sanat  aegros  ,  124-  2.  Cur  lapsussit  in  Chrislo  nc- 

gando,147.  1.   Quare  ab  Apostolis  Samariam  millatur  , 

163.  2.  164.  1.  Quomodo  Simoni  Mago  perditionem  sit 

inierminalus,  166.  1.  Quo  anno  ponat  Calhedram  Antio- 

chix,  186.  1.  203.2.  204.  1.  Quamdiu  ibi  sederil,  186. 

1.  Lyddae /Eneamsanat,  186.  1.  Tabilham  ad  vilam  revo- 

cat,  187»  2.  188.  1.  Ejus  modestia ,  54.  2.  188.  2.  Cur 

mittatur  ad  Comelium  Centurionem  ,    192.   1.  193.    2. 

Ejus  sobrietas,  111.  2.  Quasi  leo  sic  comedit  Gentes , 

195.    1.   Quamdiu  scrvarit  legem  Mosis  ,  ibid.   Cur  ter 

viderit  vas  lineumanimalium  immundorum,  196.  1.  Ejus 

hospitalilas,  ibid.  2.  An  aCornelio  adoratus,  198.  1.  Ejus 

humilitas,  ibid.  Satis  diu  in  Judaea  et  in  vicinia  mansit ,  et 

quare,  215.  2.  Ejuselogia,  216.  2.  Quare  ab  Herode  com- 

prehensus,  215.  2.  216.2.  Cur  tam  arcte  ab  eo  custodi- 

tus,216.  2.  Ejus  gaudium  in  foetorecarceris,  217.  l.Cur 

pro  eo  Ecclcsia  coutiuuo  orarel ,   ibid.  Ejus   securilas  de 

\ 


LNDEX  RERUM.  ET  VERBORUM. 


581» 


Dei  providcnlia  ,  ibid.  2.  218.  2.  Liberalur  ab  an- 
gelo  ,  el  a  quo,  218.  1.  Quomodo  carcere  sit  egrcs- 
sus  an  osliis  apcrtis  ,  an  ca  penclrarit  ,  221.  I.  224.  2. 
Jerusalem  quando  discedens  Romam  profeclus  sit  ,  id« 
quc  Dci  jussu,  224.  1.  250.  1.  Lbi  Romae  sit  liospitalus  , 
224.  1.  Quae  boua  ,  el  quam  lclicilalem  Uibi  invexeril  , 
ibid.  Quae  eo  absente  cam  mala  occupnrint ,  ibid.  Deli- 
nitoriam  sentenliam  in  Concilio  llicrosolymilano  pronun- 
lial,  249.  2.  Siclos  Cbrisli  fidcm  priinus  docuit  pcr  se  ct 
suos  discipulos  ,  365.  1.  Romae  fuil  Episcopus  ,  570.  1. 
Petrus  ct  1'aulus  Romam  rcdeuut  ;  Simonein  Magum  pro- 
slernentes  a  Nerone  carceri  mancipanlur  ,  7.  2.  Eorum 
marlyrium  ,  ibid.    1 

Pharao  quibus  dolis  Hebraeos  opprcsseril,  145.  2 

Pharisaei  quam  nobiles  apud  Judaeos  essent,  249.  1 .  Vix  equis 
utebantur,  et  cur,  174.  2.  Eorum  eraut  seplcm  sectx  , 
548.2.  Erant  lcgis  perilissimi  el  observanlissimi,  127.  1. 
Hi  Aposlolos  magnalia  Dci  loqucntes  ex  malitia  deridcbanl, 

76.    1 

Pliilippi  urbis  Maccdonia;  a  quo  restaurala  ,  257.  2.  An  ad 

Tliraciam  pcrtineat,  ibitl. 

Pliilippus  Aposlolus  quo  anuo  cruci  sit  affixus ,  4.  2 

Philippus  diaconus  non  fuil  Aposlolus,  136.  2.  137.  1.  Ejus 

clogium,  157.  1.  Est  missus  ab  Apostolis  Samariam,  162. 

1.  Docuit  Eunuchum  /Ethiopem ,  170.  2.  Raplus  esl  ab 

angelo  ob  tres  causas,  171.1.  Habilavit  Caesaraeoc  in  Pales- 

tina,  ibid.  2 

Philosophi  quidam  impostores  post  Christi  tempora   orbem 

docendo   obierunt  ,  8.  1.   Plerique  philosophi  nudipedcs 

incesscrc,  219.  1.  Mulli  fuere  alliei ,  266.  2 

Philolheus  csl  nonien  libri  Thcodoreli ,  in  quo  agilde  hislo- 

ria  Anaihoretarum  ,  37.   2 

Phocionis  Atlicniensis  paupertas,  113.   1 

Pliocniec  quae  regio  j  fuerunl  Phoenices  celebres  navigatione  , 

205.   2 
Phocnix  urbs  Crelos  csl ,  354.  2 

Phcenix  avis  symbotum  est  rcsurrectionis  Christi  ct  mortis 
ejus,  40.   1 

Piclas  omnia  a  Dco  impetrat,  94.   1 

Pilalus  cxauctoratus  necem  sibi  consciscit  ,  2.  1 

Pingcndi  ars  ab  umbra  initium  sumpsit ,  124.  2 

Placidus  (S.)  absenlem  S.  Benediclum  vidit  [sibi  adstantem  , 

223.   2 

Planctus  quis  supcr  Stephanum  factus,  159.   1 

Plato  vull  uxores  csse  communes ,  in  quo  errat  ,  88.  1.  2. 

Quid  de  Deo  seuliat ,  274.  2.   Ccnsebal  hcroes  csse  dcos 

inferiores,  198.  1.  Quid  de  animasenlial,  109.  2 

Pleheii  apliores  ad  Dei  dona  mipienda  quam  divites,  124.  1 

Plinii  hislorici  mcndacium  de  Mose,  146.   1 

Pcenam  peccati  non  scmper  rcmittit  Deus  ,  etsi  culpam  re- 

roiiiqt,  168.  1.  Poena  sensus  respondct  pcccato  actuali , 

201.  2 

Pcenilentia  a  Prophetis  et  Aposlolis  proedicata  quomodo  dif- 

ferat, 550.1 .  Pcenitentiapublica  quando  ct  quareintroducla 

sit,  295.  1.  Pcenitcnlia  est  rcconcilialio  Dei,  306.  2.  Poe- 

nilenlia:  baplismus  cst  baptismus  Joannis  Raplislae,  235. 

2.  254.  1 
Poetae  erant   Genlilium  sapientes  ct  prophetoe   :   quomodo 
dixcrint  Deum  esse  in  rcbus  omnibus,  278.   1.  2 

rio>iT£uea8  quid  significel,  327.    1 

Polilici  quam  noxii  in  republica,  96.   2 

Polycarpus  (S.)  quam  gloriarelur  nomine  Chrisliano,  210.  1 
Uov»iSo5  diversas  habel  significationes,  265.   1.  2 

Ponlificatu  (in)  ineundo  vel  dcpouendo  saccr  annus  erat  in 
usu  ,  104.   1.  2 

Ponlilices  Judaici  varii  lempore  Aposlolorum  nominanlur  , 

104.  2 

Pontifex  Rom.quarc  Concilium  convocare  soleat,  54.  2.  Is  e 

Cardinalibus  assumilur,  155.  2.  Ei  quantopere  obedicn- 

dum  ,  328.  2.  Poulifices  duo  cur  in  re  gravissima  lapsi , 

146.  2.  147.   1 

Poppocam  Ncronis  coucubinam  quando  Paulus  Chrislo  sit  lu- 

ciatus,  3(39.   2 


Populusan  jus  habeat  eligendi  ordinandos,  245.  2.  An  dia- 

conos  primos  clegerit ,  13C.    1 

Porla  lempli  speciosa  quas  diceretur,  94.  2.  Erat  non  atiii  , 

scd  extima,  ibid.  95.  1 .  Porta  S.  Stephani  quce  sil  Uiero- 

6olymae,  152.  1.  Portae  Caspia;  quae  dicantur  ,        221.   1 

Torlicus  Salomonis  quoe  sil  el  dicatur,  97.  2.  Ea  crat  in  airi^ 

Genlium,  124.    I 

Porlus  boni  comnioda  ,  553.  2 

Possessio  dicilur  quasi  pedum  sessio  aut  positio,  89.   2.  Pos- 

sessioncs  vcndcbant  piimi  Chrisliani ,  ibid. 

Potestas  judiciaria  hunianilali  Christi  debetur,  201.  1.  Ha- 

buiteam  in  aclu  primo  a  primo  conceplionis  suae  instanli, 

ibid.   2.  Polcslas  cjiciendi  dxmones  Ecclesia;  cur  dala  , 

125.    1 

Praeccpta  (quae)    legis  Christus  sua   lege  abolevit ,  250.  I  • 

Quot  ca  csscnl,  HHd.  Pra-cepta  Supcriorum  servanda  suul, 

253.  2.  Pracceptum  de  docendis  Gentibus  quando  dalum 

Apostolis,  59.    1 

Piaedeslinalio  ct  gralia  cfficax  quomodo  differant,         79.   2 

Praedicantes  haereticorum  vere  spermologi  sunl ,  267.   1 

Piaedicatio  publica  Genlilihus  ccepit  a  Cornelio  ,  205.   1 

Prxdicalor  sit  zelosus  et  fervidus,  207.  2.  Eadem  alacrilale 

doceat  paucos  ac  mullos ,  rusticos  ac  nobilcs,  barbaros  ac 

civiles,  197.  1.  ctscq.  Yide  Concionator. 

Prxlati  orationi  identidem  insistant,  156.  1.  lis  commcndn- 

tur  mediocritas,  54.  2.  Subdilis  se  faciles  praebeant,  20."». 

2.  Sint  inler  se  concordes  ,  92.  1.  Devorent  et  occidant 

omnia  subdilorum  vilia,  195.  2.  Ipsis  esl  humililas  cum 

primis  ncccssaria  ,  304.   2 

Prxnomina  soli  civcs  Romani,  non  liberli,  habcbant,  525.  I 

Piajordinalio  elficax  ad  gloriam  an  facla  sil  ex  mera  Dei  vo- 

luntale,  anle  prxvisa  mcrita,  256.   1.  2 

Praeparatio  major  ad  majora  Spiritus  sancli  dona  rccipicnrla  , 

quae  sit  ,  70.   1 

Prascientia  et  decretum  Dei  de  Chrislo  objiciendo  morti,  78. 

2.  Praescicntiae  et  liberi  arbitrii  quae  sit  concordia  ,  79.  1. 

Praescientiae  Dei  necessitas  actum  liberum  scquilur  ct  prae- 

supponit  ,   ibid.   Quid  de  ea  censeat  Calvinus  ,  ibid.  2. 

80.    1 

Praesentiae  Dei  effectus  est  operationum  causa ,  274.  -.' 

Praesidcs  in  provincias  abeuntes  cur  secum   procuralores  et 

advocatos  Ilalos  ducerent,  534.  2.  Eorum  titulus  erat  op- 

timus,  58.    1 

Prandium  dictum  quasi  TtapsvStov  ,  78.    1 

Presbyter    etiam  Episcopum  aliquando   significat ,  245.   2. 

Presbyteri  adsunl   Episcopis   in  consiliis  ,  ul  consiliarii  , 

249.  1 
Primipili  quae  esset  apud  Romanos  in  castris  dignitas,  191.  2 
Primus  Melilae  quis  diceretur  ,  et  quae  haec  essct  dignitas 

363.  2, 

Principes  subsint  Ponlificibus  ,  543.  1.  A  suis  amari  sata- 

gant,  non  tiineri,  546.  2.  Sint  erga  omnes  affabiles,  532. 

1.   Eorum   regimini   officiunt  mathemalici    cl   aslrologi  , 

296.  2.  ilem  adulatores,  225.  1.  Principcs  viros  sibi  de- 

mereri  debent  viri  Apostolici,  28.  2 

Principes  Sacerdolum  apud  Judaeos  qui  dicerenlur,  104.  1.  2 

Principio  (a)  inlrinseco  vilaliter  actus  vitalis  procedit,  278.  2 

Privilegia  civium  Romanorum  quae  cssent ,  260.  1.  524.  2. 

t  Privilegia  septem  Melitensibus  a  S.  Paulo  collata,  561.  1 

Prochorus  Diaconus  scripsit  gesta  S.  Joannis  Apostoli,  157.  1 

Proconsul  quis  essel  Romx  magislratus,  250.    2 

Prodigia,  virlutesetsigna,  an  reipsa  inter  se  differant,  78.  1. 

Prodigia  llierosolymsecladem  portendcntia,  7.  1.  Prodigia 

ascensionis  Christi  qus  fuerint,  4S.  2 

Proles  Dei  quomodo  simus  f  278.  2 

Prophctx  sunt  vclut  praedicalorcs ,  253.  1.  Eorum  officium 

est  exhortari  cl  consolari  ,    115.    1.   Gestarunt  sandalia  , 

220.  1.  Sempcr  suos  auditores  terrent,   13.  2.  Eos  per 

ignem  auctoravit  Spirilussanctus,  68.  2.  Prophetas  habuit 


Ecclesia  a  sui  initio, 


210.    1 


Prophetia  erat  una  c  donjs  Spiritus  sancti,  el  primitivae  Ec- 
clcsia;  frcqucns ,  ibid.  228.  1.  lpsa  est  -irgioiUlis  pra»- 


mmm 


315.    1 


>90 


INDEX  RERUM 


Proprietarii  monachi  olim  infames  erant ,  et  sacra  sepultura 
privabantur,  122.  2.  123.  1 

Prora  cur  in  navibus  conslringi  soleat,  356.  2 

Usojxaf Tipw  quid  et  quam  inulta  significet ,  53.   2 

Prosrlyli  olim  tempore  legis  Mosaicae  qui  dicerentur  ,  75.  2. 
II i  cum  Judaeis  in  sabbatis  conveuiebant  ad  legem  audien- 
dam  in  synagoga  ,  233.   1 

Proseuclie  capiiur  pro  templo  et  synagoga,  258.  1 

Providenlia  Dei  quid  proprie  sit ,  45.  2.  Eam  Stoici  appella- 
runt  fatum,  ibid.  Componit  rerum  occasiones,  ibid.  In  Dei 
providentia  vivimus,  276.  2.  Quam  ea  uos  protcgat  et  re- 
gat,  109.  1 

Providos  (in  actionibus)  nos  esse  oportet ,  222.  1 

Provincias  (per)  quando  sint  Apostoli  dispersi.  Vide  Apostoli. 
Proximo  (cum)  quomodo  loqui  Religiosi  debeant ,  262.  1 
Prudenlia  potior  dos  in  Praelato  quam  sanclitas,  58.  2.  Quan- 
tam  prudentiam  in  omnibus  rebus  babuerit  Paulus,  28.  1 
|euo£««  menliri  ac  fraudari  significat,  121.  2 

i^vjfW  variam  significalionem  habet,  349.  1 

<i.\)yrj  vox  unde  derivetur  ,  115.   1 

Publius  quis  princeps  Melitensium,  363.  2.  Ejus  opulenlia, 
364.  1.  Faclus  deinde  Melitensium  ,  an  el  Atheniensium 
Episcopus  est ,  ibid. 

Pudentis  domus  commune  hospitium  erat  advenarum  Chris- 
tianorum    ad  eam  divertit  S.  Petrus  :  nunc  est  Ecclesia  , 

224.  2.  272.   1 

Puerorum  inslitutio  commendatur,  27. 1.  Pueros  non  bapti- 

zavil  JoannesBaptista,  scd  adultos ,  291.  2 

Pugna  S.  Pauli  cum  bestiis  E]>hesi  quae  fuerit ,      300.  1.   2 

Pulchritudo  faciei  saepe  index  est  pulchritudinis  et  eleganliee 

mentis,  •  1*6.   1 

Pulverem  excutiebant  Apostoli  apud  eos  qui  Evangelium  re- 

cipere  nollent,  237.2.  Pulverem  cur  Judxi  in  Paulum 

jactent  ,  324.    1 

Punica  lingua  et  Hebraea  sunt  affines,  205.  2 

PuniiionesDei  pcr  mortem  repenlinam  quid  denotent,  122.  2 

Purgatorio  (e)  Christus  resurgens  plurimos  vel  omnes  libera- 

v.t,  .  .80.  2 

Purilicationes  Judaei  interdum  devolionis  ergo  suscipiebant , 

518.  2.  Purificalio  in  templo  Hierosolymitano  quae  esset , 

317.  2.  318.    1 

Purpuras  inventio  prima  :  cur  purpura  regum  dicatur  pannus 

luctuosus ,  332.  2 

Purpuraria  unde  dicatur  Lydia  ,  258.  1 

Pylhagoras  docuit  metempsychosin,  83.  2.  Salem  cur  polis- 

simum  in  mensa  apponi  juberet ,  41.   2 

Pyiho  dictus  est  spiritus  futura  praedicens,  258.  2.  Inde  dic- 

tusApollo  Pythius,  ibid. 

Q. 

Quadragenarii  numeri  mysteria,  40.  2 

Quadraginta  (cur)  diebus  a  resurrectionc  Christus  suis  appa- 

ruerit,  ibid.  1 

R. 
Raphael  angelus  non  informabat  corpus  assumptum  ;  sed  ei 

lantum  assistebat  t  42.  2 

Rcdemptionis  primaria  septem  mysteria  tolidem  hoiis  reco- 

luntur  ,  93.  2 

Redimi  se  nolentes  sacerdotes  ab  haereticis  capti ,  quam  ge- 

nerose  faciaut  ,  340.  2 

Refrigerium  cur  dicalur  beatiludo,  99.  2 

Reges /Egypli  cur  crcarentur  Ponlifices,  286.   1 

Roginse  /Ethiopiae  cur  dicerentur  Candaces,  169.   2 

Regnum  Dei  in  ccelo  el  in  terra  est  Ecclesia  ,  41.  1.  Regnum 

Christi  est  aelernum,  et  ipsum  est  Ecclesia;  83.  2.  Id  reg- 

num  quomodo  Deus  paulatim  disposuerit,  45.   2 

Religionis  causaa  non  pcrtincntad  principes  seculares,286.  1 
Religiosa  vita  ccepit  lempore  Apostolorum  ,  119.  1.  Eststaius 

assiduae  purifir  ilionis,  5IS.  1.  Ejus  qux  fucrinl  iniiia,  88. 

2.  Ejus  cominuda,  ibid. 

R'-ligiosi  et  religio  quid  propriesit,  et  unde  vox  formetur  , 

74.  2.  269.  1.  Religiosi  cur  vasi   lineo  a  S.  Petro  viso 

comparentur  ,194 


ET  VERBORUM. 

tiosi  et  turbatores ,  sed  calumniose,  335.  2.  Binicur  ince- 

dant,  92.  1.  Religiosi  mendicantes  quomodo  petendo  siut 

beatiorcs  dantibus  eleemosynas  ,  512.  1 

Reliquiae  sanctorum  quam  sint  saluliferae  ,  293.  1.  Reliquia: 

S.  Stephani  quando  inventae  ,  et  per  eas  scx  mortui  ad  vi- 

tam  revocati,  160.  1.  2.  Pcr  eas  Majonam  illatas  mulli 

Judaji  sunt  conversi,  155.  2.  Reliquiarum  cullus  adstrui- 

tur,  159.  2 

Rembertus  (S.)  caecum  inungens  chrismate,  ei  visum  resli- 

tuit,  165.2 

Remissionis  peccatorum  benelicium  cur  toties  ab  Aposlolis  in- 

culcetur,  196.  2 

Rempham  estLucifer  stella  :  lianc  colunt  Turcae,  et  manc  sa- 

lulant,  147.  1 

Respondere  Hebraeis  estidem  quod  sermonera  ordiri,  123.  2. 

202.  1 
Responsum  capitur  saepe  apud  scriptores  pro  oraculo,  196.2 
Restilutio  omnium  rerum  creatarum   fiet  in  fine  mundi  , 

100.  1.  2 
Resurrectio  elhnicis  quam  stulta  videretur  ,  262.  2.  Resur- 
rectio  Christi  et  hominum  maxime  in  Aclis  Apostolorum 
docelur,34.  2.  35.  1.  Resurreclionis  nostrae  causa  est 
Christus  resurgens,  105.  2.  Resurrectio  mortuorum  spes 
cst  Chrislianorum  ,  41.  2.  530.  1.  Resurrectio  et  glorifi- 
catio  corporis  sunt  visc ,  quibus  Christus  ad  vitam  immor- 
lalem  progressus  est ,  82.  2.  Resurreclio  Christi  omnium 
fidei  mysteriorum  scopus  et  terminus  est ,  57.  2.  Post  eam 
factam  angeli  gloriosa  corpora  semper  assump3erunt,  218. 
1.  2.  In  ea  Christus  accepit  usum  et  exercitium  potestatis 
judiciariw,  quam  in  actu  primo  habuit  a  primo  conceptio- 
nis  suae  instanti,  201.  2 

Reus  inauditus  damnari  non  potest ,  345.  2.  Eipotius  faven- 


dum  quam  accusaton , 


ibid. 


2.  Rrligiosi  a  sectariis  vocanlur  sedi- 


Pscotoupycx  propensio  est  ad  quodvis  facinus  perpetrandum  , 

232.    1 

Rliegienses  quomodo  ad  fidem  a  S.  Paulo  sint  conversi,  367.1 

Rhegium  civius  Calabriae  unde  dicatur  ,  366.  2.  Ejus  anti- 

quitas,  ibid.  Fidem  S.  Paulo  debet  acceptam  referre,  ibid. 

67.  1 

Rhode  puella  ostiaria  honesta  fuit ,  222.  2.  et  martyr ,  ibid. 

Cur  Petro  pulsanti  non  aperiat,  223.  1 

Rliodus  undedicta,  222.  2.  Rhodi  descriptio,  et  quando  ea 

a  Turcis  capta  sit :  semper  in  ea  sol  apparet  :  ejuscolossus 

qnam  fuerit  altus,  314.  2.  Soli  sacra  fuit ,  222.   1 

Ric  hebraice  quid  sonet ,  107.   2 

Roberlus  Bellarminus  Cardinalis  horas  suas  Canonicas  singu- 

las  stato  lempore  recilabat ,    94.  1.   Ejus  bona  et  sancta 

simplicitas,  91.   1 

Roina  primitus  dicta  est  Valenlia  significatione  Graaca,  53.  2. 

Roma  velus  cis  Tiberim  fuit,  221.  1.  Eam  Paulus  quando 

sit  ingressus,  354.  1.  368.  1.  Illicquando  Pelrus  Aposto- 

lus  calhedram  conslituerit,  3.  1 .  lllic  plurimi  Judaei  habi- 

tabant,  75.  2.  Roma;  incensae  causam  Nero  in  Christianos 

conjecit  ,  6.  2 

Romana  Ecclesla  celebris  est  propter  Paulum  Apostolum  illic 

sepullum  ,  32.   1 

Romani  cur  habebanl  in  Jerusalem  sua  praesidia  juxta  tem- 

pluni  jn  arce  Antonia  ,  103.  1 .  319.  2.  324.  1.  Quot  Ju- 

daeos  in  excidio  Jerusalem  occiderint  et  vendiderint ,  8s  1 . 

Romani  in  aliis  locis  torqueri  et  nccari  non  poterant,  260. 

1 .  Romanis  praedicandi  liduciam  cur  Paulus  acciperet,  360. 

1.    Romanorunt  lidelium    hospitalilas   semper   celebraia 

fuit ,  196.  2 

Rosae  lloris  elogium,  222.  2.  Est  symbolum  virginitalis,  ibid. 

Rosae  (S.)  mortuae  corpus  etiamnum  flexile  est,  ibid. 

Rosula  (S.)  martyr  fuit  cum  S.  Cypriano,  ibid. 

Rubellius  Plautus  Romanus  quare  in  exilium  missus  sit,  6.  1 

Rufus  Simonis  Cyrenensis  lilius ,  an  fuerit  Episcopus  primus 

Derlosensis,  371.  1 

S. 

Sabbas  (S.)  Abbas  orationis  horas  eliam  in  aula  Imperat.  ser- 
vavit,  84.   1 


[  NDEX  RERUM 

Sabheti  iter  quotl  diceretur,  52.  1.  2.  Sabbatum  cur  dicatur 

heKiomada  ,  303.  1 

Sacellum  Romx  extra  portam  S.  Sebasliani  in  cujus  rei  me- 

moria.n  erectum  ,  100.   1 

Sacerdotes  quales  ab  Apostolis  converlerentur ,  137.  2.  Sa- 

cerdotum  quorumdam  Soc.  Jesu  miia  charitas  ,  360.  1 
Sacramentorum  novae  legis  vis  et  potenlia  :  sunt  velut  (idei 

velamina,   124.  2.  Constant  e  materia  et  forma,  291.  2. 

Eorum  materias  et  formas  quando  Christus  suos  docuerit , 

41.  1.  Apostoli  ea  non  instituerunt,  134.  2.   135.  1 

Sacramentarii  ncgant  Chrisli  corpus  posse  esse  in  ccelo  el  in 

Eucharislia  simul,  176.  1 

Sacrificium  nonnisi  in  templo  Jerusalem  offerri  poterat ,  229. 

1.  Sacrificium  Missx  adslruitur,  228.  2.  229.  1.  Est  mi- 
nisterium  soli  Deo  debitum  et  proprium  ,  229.   1 

Sacrilegii  vindex  acerrimus  est  Deus,  122.   2 

Sadducxi  unde  vocarentur  eorum  dogmata  ,  103.  1.  Erant 

quasi  Judxorum  Epicurei,  ibid.  2.  Eorum  quinquc  errores, 

330.  2.  Eorum  hxresis  viguil  temporc  Christi,  et  quomodo 

ipse  eam  vivens  refutarit,  125.   1.  2 

Soculum  dicilur  a  senio,  an  rectc  ,  251.   1 

Sal  quarum  rerum  sit  symbolum  ,41.2.  Uospitibus  cur  ante 

omnia  apponi  solitum,  ibid.  Cur  veteres  eum  vocarint  divi- 

num,  42.  1 

Salamina  urbs  Cypri,  250.  2 

Salomonis  exorcismi  an  magici ,  et  quando  ab  eo  compositi  . 

293.  1.  Salomonis  porticus  in  templo  qux  diceretur,  97. 

2.  124.  1.   An  in  Coo  iusula  equos  gcnerosos  emerit  , 

314.  1 
Salvius  (S.)  cur  ad  vitam  redire  jussus  sit ,  1 88 

Salus  juslitix  individuc  adhxret,  192 

Salutatio  Sanctorum  cllicaxest,  25.  1.  95 

Salutatorcs  qui  morbos  halilu  sanant,  an  tolernndi,     363 
Samarix  urbis  descriptio  ,  situs ,   elogium,   161.2.  Prima 
fidcm  Christi  suscepit,  162.  1.  Ab  Herode  dicta  est  in  ho- 
norem  Augusli  Sebaste  vel  Augusla,  161.  2 

Samaritx  negabant  Spirilum  sanctum,  164.    I 


Sambucus  intcr    arborcs  infcliccs    numeratur ,  hinc  ex  ea 

Romx  olim  quolannis  cancs  suspendebantur,  et  cur,  56.  2 

Samothracia  undc  dicta  sit ,  257.  2 

Samus  insula  cl  vasa  Samia  quxsint,  304.   1 

Sancli  suasdotcs  ct  miracula  soliDeoadscribunt,  98.  2.  Sancti 

paupercsetauslerxvilx  penesoli  miraculis  clarent,  95.  2. 

Sancli  in  Dci  voluntatem  se  resignent,  360.  I.  Sua  prx- 

seutia  peccatores  salvant ,  357.  2.  Eorum  infirmitas  et  in- 

constantia,  55.  1.  Ilinc  aliquando  refrigescunt  et  cadunl , 

161.  1.  Eorum  aspectus  quam  sit  salutaris,  95.  1.  Eorum 

umbra  noxia  malis,  salutaris  bonis,  125.  1.  Est  eorum  sa- 

lutatio  mire  cfficax,  25.  1 ,  Sxpe  dominium  in  beslias  nan- 

ciscuntur,  363.  1.  Sunt  cosmopolitx,  314.  1.  Eis  in  peri- 

culis  crescit  spes  ct  animus ,  359.  1.  Multi  in  opulentia 

fuere  pauperes,  95.  2.  Ambulant  semper  in  Dei  conspectu, 

81.  1.2.  Miracula  faciuut  vel  prece  vel  potcslate ,  98.  1 . 

Ipsispatria  ccelum,  lorra  exsilium,  51.  1.  143.  I.  Eorum 

eullusadstruilur,  159.  2.  Quam  sint  benetici,  362.  1.  2. 

Semperccclum  aspiciunl,  51.1.  Oraturi  concedunt  ad  loca 

cxcelsa,  193.  2.  Sancti  viri  semper  ambicrunt  martyrium, 

130.  2.131.  1.  Sanctis  quibusdam  morienlibus  apparuit 

Cluislus,  153.  2.  154.  1.  Sancli  qui  cum  Chrislo  resur- 

rexerunt,  non  rediere  ad  scpulcrumet  mortem,       83.   1 

Sanctus  diaconus  quam  Christi  nomine  se  jactaret ,     210.   1 

Sauclitatis  primorum  fidelium  qux  prxcipua  fuerit  causa  , 

87.1.  Sanctitatis  vim  etiam  impii  expavescunt ,  88.  1. 

Sanctitatis  omnis ,  tum  crcalx,  tum  increatx,  fons  est  Spi- 

rilussaiicius,  72.   g 

Sandalia sunt  calcei,  sivc  munimenta  pedum,  219.  l.Eorum 

forma  »  ibid.  2.  220.    1 

Sanedrim  concilium  e  quibus  esset  conflatum  ,  104.  1 .  In  eo 

damnatus  Christus  prxsidentibus  Caipha  et  Anna ,       ibid. 

Sanguine  (in)   S.   Stcphani  conlinuum  miraculum   Neapoli 

cernitur,  161.  1.  Sanguinem  superaliquem  inducercquid 

•it,  126.  2.  Sanguinis  csus  anle  diluvium  volitus,  eliain 

postea  Reo.Chrislianis ,  251,  2.  Eum  potabant  Gentilcs  , 


ET  VERBORUM.  391 

ibid.  Eum  Christianos  bibere  dicebant  Gentiles ,  252.  1. 

Sanguine  jam  vesci  licitum,  ibid.  Sanguis  Cliristi  in  triduo 

mortis  cjus  non  fuit  corruptus ,   82.  1 .  Sanguis  Martyrum 

semen  est  Christianorum  ,  226.  2.  Sanguinis  baptismus 

cst  martyrium,  quod  expiat  omne  peccatum,  45.  1 

Sapienles  suos  Hebrxi  vocabanlSop/.enm,  Grxci  philosophos, 

Clialdxi  magos ,  104.    1 

Sapores  usus  est  Imp.  Valeriano  ut  scabello ,  equum  ascensu- 

rus,  84.   1 

Saraceni  colunt  stellam  Venerem ,  eamque  vocant  Cubar , 

147.   1 

Sarmenta  propric  quid  sint ,  362.  2 

Saron  qux  sit  urbs,  et  qux  in  ea  gesta  ,  186.  2 

Salanx  quod  sit  ctymon  ,  et  quid  proprie  signilicet ,  121 .  1 . 

Non  sic  eum  primum  vocavit  Christus  cum  ab  eo  tenlare- 

tur ,  ■*'<*• 

S  ilisfactio  Jasonis  Thessalonicx  pro  Paulo  qux  sit ,       264.  2 

Saiil  rcx  an  40.  annis  impcrarit ,  233.   2 

Saulus  unde  sic  dictus  :  comparatur  cum  rege  Saul ,  compa- 

ratur  inferno,  iiem  fluclui  inquieto  ,  172.  1.  2.  Yide  Reli- 

qua  verbo  Paulus. 

Scandala  quxlibet  vitanda ,  30.  2.  31.  1.  Eorum  quanla  sit 

malitia,  1T&*   1 

Scaphx  cur  addantur  navibus  onerariis,  356.    1 

Scenofactoria  ars  S.  Pauli  qux  essct,  284.  1 

Sccnopcgix  festum  per  septem  continuos  dies  celebrabalur  , 

65.   1 
Schismalis  primi  in  Ecclesia  Ilierosol.  qux  fueritcausa,  132. 

2.    133.   1 

Schola  quid  proprie  sit  ex  vi  verbi ,  292.  1.  Scholam  magi- 

cam  quando  Apollonius  Tyanxus  Ephesi  inslituerit,  ibid.  2 

Scienliam  a   Deo  infusam  et  revelatam  habuit  S.    Paulus , 

26.   1 
ScinioniRoma  parum  grala  cxstitit,  323.  2.  Ejus  paupertas, 

113.  2 
Scriba  qui  Ephesios  tumultuantes  compescuit ,  quis  fucrit , 
299. 1.  Scribx  quiessent ,  104.   1 

ScriptaClem.  Alcx.  suntab  hxrclicis  vitiata,  214.   1 

Scriplurx  quatenus  scrutandx  sunt,  265.  2.  Scripturas  trac- 
tabant  Judxi  in  Synagogis  ,  262.  1.  Eas  docebant,  descri- 
bebant,  ct  interpretabantur  Scribx,  104.  1.  Vix  sine  in- 
terpreleintclliguntur,  169.  2 

Sedere  cur  dicautur  lingux  ignex  super  singulos  Apostolo- 

rum  , 
Seditio  unde  dicatur  :  an  bona  vel  mala  , 
Selenem  suam  quamnam  esse  dicoret  Simon  Magus, 
Seleucia  urbs  dicta  a  Seleuco  Nicanore , 
Seleucus  rex  Asix  cur  dictus  Cefaunius  , 
Semicinctia  qux  dicanlur, 
Senatores  sint  seniores , 

Seneca  fuit  Stoicus  non  Christianus  ,  et  moricns  sanguinem 

suum  Jovi  libavit ,  286.   1 

Sentenlix  Areopagitarum    instar  oraculorum   habebantur, 

268.   1 
Sepelire  mortuosproprium  piorum  opus  est,  158.  2 

Septem  diaconi  cur  Apostolis  assisterent,  et  dein  Episcopis , 

133.   2 
Septembri  (in)  cur  incnmmoda  sit  navigatio,  355.  2 

Septuaginta  quinqueanimas  quomodo  in  /Egyptum  ingressas 
dicat  S.  Slcphanus,  cum  tantum  fuerint  LXX.         144.   I 
Sepulcrum  a  quo  emerit  Abraham  ,  ibid. 

Sepulturx  Chrislianorum  mos  priscus ,  159.  2.  Sepultura 
olim  carebant  ex  Ecclesix  statuto,  monachi  proprietarii  , 

123.    1 

Serapion  quo  paclo  a  tentatione  gulx  sit  liberatus,  295.  2 

Sergius  Paulus  qua  occasionc  i  S.  Paulo  conversus  :  relatus 

est  inter  Sanctos,  fuitque  Narbonx  Episcopus  ,        232.  2 

Serpentes  quomodo  siul  trilingucs  ,  66.  2.  An  impune  trac- 

tari  a  quoquam  possint ,  363.  1.  Scrpentes  in  Melita  non 

nascuntur  ,  et  illali  venena  expuunt,362.  1.2.305.   I< 

Adversus  cosquomodo  Marsi  ot  Psylli  sint  illxsi ,     363.  2 

Servulus  (S.)  pauper  cl  paralylicus  moriens  miram  odnris 


69. 

1 

248. 

Sj 

163. 

1 

230. 

2 

555. 

g 

292. 

2 

104. 

1 

spirabat  fragranliam 


r 


392 


1NDEX  RERUM 


Sessio  apta  contemplalioni,  liinc  quietoe  mentis  est  symbolum, 

66.  2 

Sevcrinus(S.)quare  in  Purgatorio  punitus,  94.  1 

Sexla  hora  oralionis  quae,  193.  2.  194.  1.  Sexta  hora  erat 

prandii,  194.  1 

Sibyllx  virginitate  nieruerunt   prophelioe  donum ,  et   unde 

cognominatoe ,  315.  1.  Ex  iis  poluerunt  Alhenienses  dis- 

cercfuturam  Chrisli  incarnalionem,  270.  2 

Sicariiet  sicaquidsint,  320.    1 

Sichem  urbs  varia  postea  habuit  nomina,  144.  1 

Sicilia  unde  vocelur ,  3G6.  2.  A  S.  Petro  fidem  et  Episcopos 

accepit,  365.  1.  In  ea  quid  egerit  S.  Paulus  ,  ibid.  2 

Sicut  in  Scriptura  saepe  non  similitudinem ,  sed  veritatem 

significat,  67.  2 

Signoquodam  an  designatus  fuerit  Apostolus  Matlhias ,  59. 

2.  Signo  visibili  quasi  visibilem  se  reddere  Aposlolis  Spi- 

ritus  sanctus  voluil ,  66.  2 

Silas  an  idem  sitqui  Silvanus  :  ejus  elogium,  252.  2 

Sileniquae  essent  imagines,  527.  2.  et  qui  iis  assimilentur  a 

Platone,  ibid.  Tales  sunt  iiqui  mundo  obscurisunt,  atDeo 

noti ,  ibid. 

Simeon  (S.)  Episcopus  Hierosol.  sub  Trajano  senex  martyrio 

afficitur,  6.  1 

Simon  quid  significet,  et  unde  dicatur,  250.  2.  251.  1 

Simon  pater  Rufi,  qui  crucem  Domini  porlavit,  cujas  fuerit , 

75.  2 

Simon  Magus  volans  est  in  terram  dejeclus  per  preces  Apos- 

tolorum  ,7.   1.  A  Romanis  habilus  ut  Deus  ,  ibid.  Ei  in 

arte   magica  Romaj  successit  Apollonius  Tyanoeus  ,  ibid. 

Dicebat  se  essc  Dcum  ,  162.  1.  2.  Alia  cjus  deliria  dog- 

mata,  ibid.  Fuit  primus  hoeresiarcha,  ibid.  1.  Ficte  credi- 

dit,  163.  2.  Fuil  parcns  simonioe,  165.  2.  Volebat  Spiri- 

tum  sanctum  emere  el  vendere ,  ibid.  Ambivit  Episcopa- 

tum  ,  166.  1.  S.  Petrus  ei  maledicit,  ibid.  2.  Fuit  hoere- 

ticus,  168.  1  •  Ejus  exitus ,  ibid.  2 

Simon  Zeloles,  id  est  Canananis,  quis  fuerit :  undc  dictus  Ca- 

nanoeus  ,  53.   1.    Simon  el  Judas  Apostoli  quando  occisi 

sint,  6.  2 

Simoniae  quis  sit  auclor,  165.  2.  Ea  est  prior  hoeresi  Mace- 

donianorum  ,  166.  1.  Esl  proprie  pcccatum  in  Spiritum 

sanctum,  ibid.  Quid  sit  proprie  simonia,  ibid.  2.  Ea  infecti 

excommunicantur,  167.  2.  Vocatur  fel,  168.    1 

Simoniaci  antiqui  leslamenli  qui  fuerint ,  166.   1 

Simonis  Coriarii  in  domocur  S.  Petrushospitareturin  Joppe, 

188.  2.  Ejushospitalitas,  189.1 

Simplicitas  physica  et  moralis  quoe  sit,  90.  2 

Simulacrum  proprie  quid  sit,  et  unde  dicalur;  Ecclesiastico 

usu  in  malam  partem  capitur  ,  269.  2 

Sincnses  tunicis  solum  se  accingunt,  et  carent  femoralibus  , 

219.  1 
Situs  reclus  decet  corpus  gloriosum,  50.   1 

Sixti  III.  liberde  divitiis  edilus  a  Pelagianis,  312.   1 

Subrietatis  verba  quomodo  Paulus  se  loqui  diceret,     550.  1 
Societatis  Jesu  elogium,  207.  2.  Ejus  Patres  in  Indiam  navi- 
gantes  cur  genu  flexo  in  litlore  orando  invicem  valedicant, 

513.   1 

Socrates  e  carcere  fugere  noluit ,  260.  2.  Ejus  forma  alia  erat 

quam  mens,  327.  2.  Cur  sit  in  Areopago  281.  scnlenliis 

damnatus,  268.  1 

Sodalitas  tam  sancta  nulla  est,  quoe  non  habeat  suum  noevum, 

55.   2 

Sol  oriens  et  occidens  symbolum  est  Chrisli0  40.  1.  Eo  occi- 

dente  et  oriente  Barbari  Deum  ndorare  solebant ,  126.  1 . 

Soles  tres  apparuere  anno  Christi  LI.  el  simul  omnesin 

eumdem  orbem  coierunt,  4.    1 

Sularini  in  Sicilia  an  Paulus  fuerit  aliquando,  365.  2 

Somnia  sunt  judicia  vigilantis  animi,  virtulis  aut  vitii,  256.  2 

S.uus  cum  quo  delapsus  est  Spirilus  sanctus,  quid  denotet , 

.l>4.  2.  Nou  full  verus  venlus,  sed  ventisonus,  66.   1 

S  paier  erat  pnii  ia  Beroeensis,  302.  2 

S;.i!t'S  Apostoli  quas  miseriut ,  et  quomodo  ,    in   electione 

MiiLlliiae ,    60.    1.    Fuere  diversi  sorliendi   modi  ,    ibid. 

S.  Matthias  quomodo  per  cas  fucrit  designalus,  ibid.  Quare 


ET  VERBORUM. 

Apostoli  rem  tantam  sorti  commiserint ,  ibid.  Sortes  in  re- 

bus  sacris  quando  sint  liciloe ,  ibid.  Usitalne  fuere  in  veleri 

testamento  ,  jam  sunt  prohibitac  in  electionibus  pastorum, 

ibid.  1.  2.  Sors  Matlhiac  qualis  fuerit,  59.  2.  Sorlis  no- 

mine  cur  vocetur  Aposlolatus,  55.   1 

Sosthenes    quare    percussus    a    Judoeis   Corinlhi ,    286.   2. 

Paulo  favebat,  elsi  esset  Judaeus,  ibid.  Sanctis  adscriptus 

est ,  ibid. 

Specie  (una  sub)  communicare  laicis  sufficit,  88.  1.  Species 

rerum  omnium  Deus  angelis  ab  initio  indidit ,  79.   2 

Spelunca  juxta  Melitam  magnain  veneratione  habetur,361.  1 

Spermologus  quis  sit,  sic  dicta  eliam  avis  ,  267.    1 

Spes  omnia  perfringit,  15.  2.  Est  tunc  magis  augenda,  cum 

crcscunt  pericula  et  adversa  ,  217.  2.  Sanctis  ea  crescit  in 

afllictionibus  et  periculis,  359.  1.  Spes  vitac  immortalisest 

vita  vitoe  mortalis,   34.  2.  Spes  est  omnipotens ,  15.  2. 

Spes  Israel  estChristus,  568.   2 

2'fjpx  quid  propriesignificet  contra  Bezam  ,  96.  1 

Spiridion  Episc.  Trimitunlhis  pecuariam  exercuit ,       23.  1 

Spiritum  Domini  tentare  quid  sit,  123.  2 

Spiritussanctuspost  Christum  quasi  incarnatus  est  in  linguis 

igneis,  33.  1.  Ejus  divinitas  adstruitur,  122. 1 .  Quare  Hic- 

rosolymis  in  Apostolos  missus  si'.,  43.  1.  Cur  vocetur  pro- 

missio  Patris,  ibid.  2.  Est  proprius  novo  testamento  ,  44. 

1.  Quomodo  Apostolosauctorarit,  39.  1.  Dalur  in  Confir- 

mationis  Sacramento,  165.  1.  Ejus  effectus ,  ibid.  2.  Est 

ipse  donum,  167.  1.  Datus  est  omnibus  Christi  discipulis, 

64.2.  Curvenit  cum  sono  et  repenle,  ibid.  Cur  de  coelo  , 

ibid.  Ejus  elogia,  65.  1.2.  Cur  venit  cum  vento  vehe- 

menti ,  ibid.  2.  Diversis  in  figuris  alias  apparuit ,  ibid.  Est 

quasi  ventus  ecnephias,  66.  1.  Non  tamen  venit  cum  vero 

vento  ,  ibid.  Cur  in  linguis  igneis  venerit,   ibid.  2.  Ejus 

symbolum  est  Iingua,  67.  1.  item  ignis,  68.  1.  Ejus  effec- 

lus  in  animis  Apostolorum  et  fidelium,  ibid.  2.  69.  1.  Cur 

sederit  super  singulos  Apostolorum  ,  69.  1.  An  crearit  eos 

Episcopos,  ibid.  2.  Eum  quisque  fidelium  diversum  et  im- 

parem  accepit,  ibid.  Inler  ejus  adventum  et  incarnationern 

Christiquinqueanalogioc  ,  70.  l.Quis,  qualis  et  quantus 

sit  Spiritus   sanctus,  ibid.  2.  Esl  Deo  intrinsecus  et  sub- 

stanlialis,  ibid.  Procedit  a  voluntate  et  amore  Patris  et  Filii, 

ibid.  Est  primum  et  increatum  donum  Patris  et  Filii  ,  71. 

1 .  Quomodo  dicatur  imago  Filii,  ibid.  Realiter  datur  justis, 

ibid.  Est  gratiarum   parochus  ,  72.  1.  Infusio  ,  diffusio  et 

effusio  Spiritus  sancti  qui  dilferanl,  ibid.  Eo  quomodo  sint 

Apostoli  repleti,  ibid.  Cur  voceturSpirilus  sanctus,r'6id.  2. 

Iiulidit  Apostolis  oranium  linguarum  cognilioncm  ,  73.  1. 

Venit  hora  terlia  ab  orlu  solis  ,  78.  1  •  Ejus  vis  ,  183.  2. 

Cur  dicatur  Paracletus,  185.  2.  Conciliis  prasesl  et  adest  , 

252.  2.  Etiam  a  Filio  procedit,  64.   1.  256.   1 

Spiritu  (de)  majorem  quam  de  corpore  curam  gerere  opti- 

mus  est  moriendi  modus  ,  153.   2 

SUnislaus  (S.)  Episc.  Cracoviensis  quemdam  Petrum  ad  vitam 

revocavit,  188.   1 

Slanislaiis  Hosius  Card.  etiam  per  viam  in  curru   lectitabat , 

169.  2.  Ejus  de  hajreticorum  digladiationibus  sententia  , 

329.  2 
Sians  Chrislusin  ccelocur  a  Stephano  visus,  150.  1.  2 

Statio  symbolum  est  constaiuioe,  125.  2 

Siatua  cur  abEphesiis  donatus  sit  ApolloniusTyanocus,  296. 

1.  Staluae  Simonis  Magi  Romoe  quid  Ncro  inscripserit , 
168.  2.  Cur  statuam  suam  Caius  Caligula  Imp.  in  templo 
Iliernsolymitano  poni  voluerit,  2.  2 

SiUus  cujusque  velut  via  et  sladium  est ,   .  59,   2 

Slella  Magis  apparens  quam  lucida  forel,  349.  2.  Stellis  cur 

Apostoli  comparenlur ,  65.   1 

Stephanus  (S.)  primus  Rhegiensium  Episcopus  fuil  Martyr , 

366.  2.  367.  1.  Ejus  elogium  ,  ibid. 

Stephanus  (S.)  diaconus  et  prolomartyr  an  fuerit  e  lxxii.  Dis- 

cipulis ,  136.   1.  llabuit  nomen  Groecum  ct   palriam  ,  ot 

Ilebraeus  fuit  origine,  ibid.  Ejus  dignilas  et  dotes,  ibid.  I. 

2.  Ejus  fidcs  [commendatur ,  ibid.  2.  Fuit  plenus  Spirilu 
sancto,  ibid.  138.  1.  2.  149.  1.  Quodcrimen  ei  objicerent 
falsi  testes,  138.  2.  Facies  ejus  eral  angelica  ob  fulgorem, 


1NDEX  RERUM 

cur  ,  139.  1.  2.  Honorifice  loquilur  deMoseet  Abraham  , 

143.  1.  An  in  historica  sua  narraiione  lapsus  sit  mcmoria, 

144.  2.  Cur  fuerit  tam  acer  ,  et  tonet  subito  in  Judaeos , 
148.  1.  Legem  velerem  quanli  faceret,  149.  1.  Quam  Dei 
gloriam  vidcrit,  ibid,  2.  Non  vidit  eam  oculis  corporeis , 
150.  2.  Quomodo  vidcrit  ccclos  apertos,  etquarc,  151.  1. 
Solus  vidit  Jesum  slantem,  et  in  ccelo  empyreo,  cur ,  ibid. 
2.  Cur  id  dixcrit  Judaeis,  ibid.  Extra  civitatem  cur  a  Ju- 
dxisraptus,  152.  1.  Ubi  sit  lapidatus ,  ibid.  F.jus  capitis 
vcstigia  el  signa  adhuc  hodie  in  lapide,  in  quo  exspiravit, 
apparent ,  ibid.  B.  Virgini  marlyrii  sui  coronam  debet, 
ibid.  2.  Ejus  oetas ,  ibid.  Quando  sit  lapidatus  ,  ibid.  Ejus 
cncomia,  ibid.  Cur  mortuus  sit  genufleclens  ,  154.  2.  Cur 
moriens  clamarit ,  ibid.  Quornodo  orct  pro  lapidanlibus , 
ibid.  Cliaritate  Judaeos  oppugnavit ,  155.  1.  Precum  cjus 
vis  ,  ibid.  Exccpil  S.  Pauli  moricnlis  animam  ,  ibid.  Est 
palronus  oranlium  pro  bostibus  ct  obslinatis  ,  ibid.  2.  Re- 
liquiarum  cjus  miracula,  ibid.  155.  1.  Ejus  sepultura  , 
158.  2.  Ejus  rcliquiae  quando  ct  quomodo  inventae ,  1G0. 
1.  Quomodo  in  Europam  et  Africam  delatae,  ibid.  2.  Ap- 
parct  virgini  Pulcheriae ,  ibid.  Ei  S.  Laurentius  Romae  in 
sepulcrolocum  cessit,  ibid.  Chrislianosjuvil  Ilierosolymam 
oppugnanles,  161.  1 

Stephanus  (S.)  rex  Hungariae  i  S.  Stephano  protomarlyrc 
regnum  obtinuil,  150.  1.  Pcr  angelos  ab  hostibus  cst  libe- 
ratus,  224.   1 

Stimulus  contra  qucm  calcitrarel  Paulus,  quis  esset ,  17G.  1 
Sloiei  unde  dicti,  ct  corum  paradoxa  ,  265.  2.  266.  1 

Slomachorum  tria  sunt  genera  ,  ct  illa  peccatores  converten 


tibus  assimilantur , 


195.  2 


Studium   proficiendi  quantum   S.   Paulus  habuerit ,  25.  2. 

Studia  nirnia  ac  parcimonia  victus  pallorem  et  maciem  ho- 

niiui  conciliant  ,  289.  2 

Slupor  vocem  eripit  ct  mentem,  178.  1 

Stygis  aqua  quamsit  acris,  194.  2 

Suffocata  cur  vetenlur  Christianis ,  251.  2.  Ea  censebant 

cthnici  essc  cibum  deorum,  ibid.  Ab  eis  Judsei  legis  prrc- 

scriplo  abstinerc  tenebanlur,  ibid. 

Suffragiijus  in  Conciliis  soli  Episcopi  habent,  249.   1 

Sumplus  in  nazareatus  velo  quare  ficrent,  317.   1 

Superbiquomodoa  Deo  puniti  ,  225.   2 

Superbiac  remedium  cst  mortis  mcditatio  ,  243.  1.  Supcrlia 

hacreseos  fons  est,  el  signum  hxreticorum,  162.  2.  Cur  sit 

summa  injustitia  ,  304.  2 

Superior  sit  polius  prudens  quam  sanclus,  58.  2.  Superior 

aliquando  millilur ,  163.  2.    164.    1 

SuperttitioH  el  suprrsritio  unde  dicatur  ,  269.   1 

Symbolum  Gdei  ab  Apostolis  compositum  cst  anle  eorum  dis- 

cessum  e  Jerusalem,  et  dispersionem  pcr  orbcm  ,         2.   1 

Synagogx  variorum  Judaeoruin  crant  Uierosolymis  ,     1 38.   1 

Jl'jya>(?£a?undc  dicatur,  41.  2 

Synaxibus  (in)  qucm  rilum  ct  ordinem  servarint  pi  imitChris- 

liani,  87.  2 

Syracusx  urbs  describitur,  365.  1 

Syris  ct  syrtcs  quid  sint  in  mari,  556,  2 

T. 

Tabernaculum  David  quando  reacdificalum  sit ,  251.  1 

Tabilha  vox  quid  sonet,  cl  unde  derivelur,  187.  1.  Tabitha 

mulier  est  a  S.  Pelro  ad  vitam  revocala  ,  deio  ccrla  desua 

salulo  fuit,  188.  1 .  In  stalu  gralix  decesserat ,  ibid. 

TamberlanesBajazetemTurcarum  Imperatorem  quam  vilitcr 

habucrit,  34,    [ 

Tmiquam  in  Scriptura  sxpe  veritatem  rci  significat,  non  simi- 

litudincm  ,  (37.  9 

Tarsilla  (S.)  moricns  vidil  Christum  sibi  apparentem,  154.  1 

Tarsus  urbs  onde  dicla  :  abundabat  navibus  :  ojus  celcbritas, 

179.  1.  Uode  accepit  jus  civitalis  Bom.  325.  1.  Est  palria 

r™!'.  .  179.    1 

Tarlari  potant  in  sili  sanguinem  equinum,  251.  2 

TccTtweit  vox  inililaris,  236.    I 

Tccta  Palcstinxdomorum  erant  plana  ,  193.  2 

C    n.NEI..   A   LAPIDE.    1'0\I.   X. 


ET  VERRORUM.  393 

Tt/sayofoj  quid  significet,  et  Tt/o;,  et  Tt/sT/3  ,  128.  2 

Telmus  (S.)  cst  palronus  naularum,  364.   2 

Tcmpestalis  marinae  hypotyposis,  357.    1 

Templum  quanto  cum  commodo  frcquentetur ,  89.  2.  Tem- 
plum  Dianae  Ephesiae  quanla  haberelur  in  veneralione,297 . 
1.2.Ejus  magnificentia,298.  1.  Id  quando  et  a  quo  incen- 
sum,  el  dein  eversum.itid.  Templi  Judaici  descriptio,  97. 
2.Ejus  prxlor  quis  esset,  103.  1.  Ipsumsoli  Judoei  ingre- 
diebantur,  nulli  Gentilcs,  ibid.  519.  1.  Ulud  gradibus 
ascendebatur  ,  92.  1.  Id  expiatur  cum  caedeaut  alio  sce- 
lere  essel  pollutum  ,  in  die  expiatiouis  ,  319.  2.  Templi 
nominc  aliquando  vocalur  atrium  laicorum,  ibid.  1.  Tem- 
plum  non  gaudebat  jure  asyli,  ibid.  Eo  gaudent  tcmpla 
Chrisliana,  ibid.  Templum  Pacis  quando  Romae  exstruc- 
tum  ,  8.  1.  Templum  magnificum  Helena  Imperatrix 
erexitin  monte  Oliveti ,  et  ipsum  supeme  apertum  ,  52. 
1.  Templum  Heliopolitanum  dictum  Oniou  ,  a  Vespasiano 
Imp.  demoliri  jussum,  8.  1.  Tcmplum  Lateranensc  Romae 
undediclum,  6.  2.  7.  1.  Deus  in  templis  solis  manufaclis 
non  habitat,  147.  2.  Templorum  structura,  ornalus,  fre- 
quentalio  commendatur,  92.  2.  93.  1.  Eorum  violalio  et 
cversio  graviter  a  Deo  punitur,  93.  1.  Eorum  profanatio 
cvidens  signum  cst  irae  Dei  et  cladis  immincnlis  ,  ibid.  In 
iis  Abyssini  nunquam  sedent,  ibid. 

Tcmpore  exiguo  multa  colligi  potest  merces  cl  merita,  189. 

1 .  Tcmpora  orationi  stalula  servanda  sunt ,  94.  1 
Tcnlationcs  camis  et  diaboli  quomodo  vincantur,  207.  1 
Tenlatur  Deus  iripliciter  a  nobis,  250.  1 
Teresix   (S.)  volum   dc  faciendo  co  quod  erat  perfectius , 

118.  2 

Terminum  temporis  ct  loci  cuique  genti  praescripsil  Deus  , 

273.   2 

Terra  Melitensis  sanat  quoslibet  morsus  venenosos,  item  va- 
let  contra  alios  morbos ,  361.  2.  Terraemotus  lactus  oran- 
tibus  Apostolis,ejusque  varia  symbola,  109.  1.  Terraemo- 
tus  factusorante  Paulo  et  Syla,  259.  2.  Terra  Sanclis  est 
velutcarcer  etexsilium,  143.  1.  Terra  tota  habilabilis  et 
babitata  est,  273.   2 

Tcrrores  magis  fcriunt  dura  peccalorum  corda  quam  blandi- 
lix,  281.  1 

Tortullianus  ex  oratore  forensi  faclus  Christianus  ,  334.  2. 
Quare  librum  de  pallio  scripseril ,  ibid.  Censuit  animam 
essecorporcam,  330.  2.  Quo  anno  Chrisli  vixerit,  110.  1 

Tcstes  quaenam  S.  Stephano  impingant ,  139.   1 

Testimonium  bonum  a  populo  liabeat  ordinandus,  133.  2. 
Teslimonii  tabernaculum  cur  dicalur,  147.  1 

Thaddxus  (S.)jquando  ad  Abagarum  regem  missussit,  eteum 
baplizarit,  5.   1.  214.  1.  2 

Theatris  (in)  olim  spectabanlur  hominum  et  ferarum  pugnae, 

300.  2 

Theclae  (S.)  conversio  quomodo  facta  sit  a  S.  Paulo,  ejus  elo- 
gium,  238.  1.  Cur  vocetur  prolomarlyr,  239.  1.  Quando 
defuncta  sit  et  ubi  sepulla  ,  ibid.  Ejus  vitam  qui  scripse- 
rint ,  ibid.  Varia  ejus  gesla,  ibid.  2.  An  sit  vere  mortua, 
ibid.  Varia  ejus  encomia  ,  ibid. 

Themistoclcs  erga  Alhenienses  ingratos  gratus  fuit ,     323.  2 

Theodas  sediliosus  quis  fuerit.an  fuerint  duo  hujus  nominis, 

127.  2 

Theodorus  Mopsueslenus  haerelicus  docebat  Christum  esse 
merum  homincm  ,  84.  2 

Theophilus,  ad  quem  Lucas  scribit  Acta  sua,  quis  fuerit,  57. 

2.  Fuit  civis  Antiochenus  nobilis  ct  Chrislianus  ,  58.  1 
Theriaca  qoando  inventa  el  unde  dicta  ,  362.  2 
Tr.piouzyzi  idem  est  quod  bestiis  objici,  300.  2.  301 .  1 
Thesauros  suos  rcges  Asia:  in  templo  Diana:  ul  iii  loco  tutis- 

simo  reponebant,  298.   1 

Thessalonica  civitas  quae  sit,  ct  unde  vocata,  262.   1 

Thessalonicenses  erant  Macedoncs,  333.   1 

Thomas  (S.)  Apostolus  quando  sit  occisus  ,  8.   l 

Thomas  (S.)  Aquinas  oralionis  mire  studiosus  erat,  193.  1 . 
Cur  clictus  Ductor  angelicus  ,  140.  2.  Diclus  bos  mutus  ol> 
silcnlium,  ibid. 

Thurc  accenso  honorandi  defuncti,  160.  1 

50 


IMDEX  RERUM 

Thyalira  civilas  Lydiae  erat,  238.  1 

Tiberii   Imp.   crudi-lilas  ,    212.    1.    Quam   luciJos   haberot 

oculos,  27-4.  1.  Ali  cxsilio  lUioiliensi  cst  ad  impcrium  vo- 

calus  ,  212.  1.  Cbrislum  inler  deos  referre  voluit ,  2.  1. 

185.  1.259.  1.  Quandosit  morluus,  et  ejusepitapbium, 

2.  1 
Tibialibus  nor.  uiebantur  vetercs  Hebra:i,  et  Graeci,  et  Latini, 

219.  1 
Timon  diacoiuis  fuit  vir  sanclus  ,  137.    I 

Timor  paulalim  amorem  Dei  iuducit  vclut  sela  filum  ,  176. 

2.  Is  in  Sanclis  cst  amore  mixtus,  185.  2.  Timor  Dei  iu 

ScripturaidcmestquodpietasetcultusDei,  158.  2.  Timor 

spccies  est  reverenliae,  88.  1 

Timotbeus  (S.)  quam  probusesset,   255.  1.   Fuit  primus 

Kpbesinus  Episcopus  ,  5.  I 

Titus  Imp.  Jerusalem  et  Judaeam  subigit,  7.  2.  8.  1.  Dictus 

orbis  delici.x,  8.  2.  Ejus  clemenlia  ct  beueGcentia ,   ibid. 

Ejus  mors ,  ibid. 

Toga  vestis  Romanorum  propria,  et  siguum  civis  Romani  , 

524.  2 
Tradiliones  a  Cbristo  acceptas  Apostoli  Ecclesiae  et  posteris 

tradiderunl,  41.   1.   2 

Trajanus  Imp.  a  Nerva  adoplatus  fit  Imperator,  10.  2.  Ejus 

in  Cbristianosclemenlia,  ibid.  Ejus  vilia  ,  ibid.  11.1 

Transfiguraiioni  Cbrisli  in  monte  Tbabor  qui  Aposloli  inter- 

fuerint,  212.   2 

Tribulalio  rectissima  via  ad  ccelum  est ,  244.  2.  Nos  in  ea 

gaudere  oportet ,  129.  2 

Tribunal  Areopagilicum  quis  instituerit ,  2G7.  2 

Tributum  cur  Cbrislus  solverit,  cum  ad  illud  non  teneretur  , 

128.  2 
Triennio  toto  evangelizarunt  Apostoli  in  Judaea,  215.  2 

Trinitalis  (SS.)  personae  debcnl  in  baptismo  exprimi,  S5.  1. 

Ipsa  realiter  babiiat  in  anima  jusli,  71.  1 

Tripolis  quae  silcivitas  ,  205.  2 

Troas  regio  Asiae  et  urbs  ubi  sila  sit ,  256.   1 

Tropbimus  discipulus  S.  Pauli ,  Arelatensibus  in  Gallia  prae- 

dicavit  ,  503.  1 

Tryphaena;  et  Tryphosae  elogium  ,  240.   1 

Turba  causa  esl  dissensionis ,  152,  2 

Turcae  Conslautinopolim  cur  in  festo  Pentecostes  Graccis  su- 

bactis  invaserint ,  64.   1 

Tychitus  fuit  Pauli  administer  in  ferendis  lilteris,  302.  2 
Typbon  qualis  sit  ventus,  et  ejus  natura,  555.  1 .  2.  536.  1 . 

Ejus  pra;sagium,  vires,  remedium  :  unde  dicatur  ,  355.  2 
Tyraunus  in  cujus  schola  Paulus  Ephesi  dispulavit,  quis  fue- 

rit,  292.    1 

Tyri  opes  in  conficienda  et  vendenda  purpura  silae  erant , 

258.  1 
U. 

Ubios  (in)  quando  ducta  colonia  ab  Agrippina,  4.   1 

Ubiquelarii  censcnt  Cbrisli  corpus  esse  ubique,  99.  2 

UltioDei  homicidas  facinorosos  persequi  solet ,  362.  2 

Umbra  Pauli  an  mortui  revixerint,  295. 1 .  Umbra  Petri  quam 

esset  salutaris,  et  quomodo  id  fieret,  124.  2.  Umbra  qua- 

litatem  accipit  a  corporibus  :  id  observandum  in  arborum 

plantatione  ,  ibid.   125.    1 

Unanimitalis  media  et  prelium  :  quam  ea  Deo  sit  grala,  110.2 

Unio  primorum  fidelium,  109.  2.  110.  1.  Ejus  duo  rnedia  , 

110.  2.  Ipsa  est  causa  cur  inslituta  sit  deinde  vita  ccenobi- 

tica ,  ibid.  Unionis  quanta  sit  vis,  27.  1.  Eam  symbolice 

significant  quatuor  animalia  Ezechielis  ,  ibid.  2.  Unio  im- 

piorum  rescindenda  est,  529.   1.  2 

Urbaui  (S.)  Pontificis  in  tribulatione  gaudium  ,  245.   \ 

Lrbes  inetropoles  cur  anlealias  convertendae ,  27.  ^ 

Uxorum  communitas  legi  nalurae  repugnat,  etsi  eam  Plato  i„ 

sua  rep.  inducere  voluerit ,  88.  2 

V. 

Vadiani  liaeretici ,  cur  dicti  sint  Anthropomorphilae ,  530.  2 

Valerianus  Iinp.  mago  credens  periit ,  296.   1 

Vallis  Josaphat  subjncet  monli  Oliveli,  et  urbi  Jerusalem  vi- 

ti:;a  est,  51.2 


ET  VERBORUM. 

Yas  Ilcbrxis  esl  quodlibet  insirumcutum,  179.  2.  Vas  lineum 
S.  Pelro  orauti  visuin  quid  denotaret,  194.    I 

Vecligal  Judajis  quale  vetitum  esset ,  128.1 

Velocilatis  commendatio  ,  218.   2 

Velociter  surgeie  cur  Petrus  in  carcere  jubcatur,  ibid. 

Venti  io  mari  tempore  hiemali  sa;pe  mulautur ,  555.  1. 
Eorum  quae  sint  comtnoda,  66.   1 

Ycrbitm  Hcbraeis  quid  significet ,  ctiam  faclum  ct  opus  signifi- 
cat,  509.  2.  Verbum  Dei  assidue  audiendum,  87.  1.  Ejus 
effeclus,  ibid.  2.  Verbum  capitur  saepe  f>ro  Evangelio,  196. 
2.  Verbum  dicitur  Chrislus  liiius  Dei ,  item  ejus  dicta  et 
facta,  199.  2.  200.  1.  2 

Veritas  nec  eloquenliam  nec  potentiam  limet,  536.  1.  In  in- 
divisibili  consistit ,  322.    1 

Vermibusconsumplorum  exempla,  226.  i 

Veronica  (S.)  quce  elqualis  fuerit,  345.    1 

Vespasianus  putatus  est  esseMessiasjan  miracula  fecerit,  7.  2. 
Fil  Imperator,  ibid.  Ejusmors,  8.   2 

Vestes  scindebanl  Judaei  in  blasphemia,  242.  2.  Vestes  ges- 
tavit  Christus  a  resurrectione  ,  et  quales  ,  50.  2.  In  quali 
ascenderit,  ibid.  Yestes  albae  sunt  angelorum  ,  ibid.  Ves- 
tem  albam  olim  gestabant  nobiles  et  magistratum  ambien- 
tes,  199.  1 

Vesligia  Christiin  monte  Oliveti  adhuc  exstant,  52.   1 

Via  vitae  Christo  fuit  resurreclio  ,  82.  2 

Vialor  fuit  Chrislus  in  hac  vita  usquead  resurrectionem,  ibid. 

Victimae  olim  cur  coronarentur,  242.  I.  2.  et  ex  qua  herba, 
ibid.  2.  Ex  ea  immolala  apud  Judaeos  etiara  laici  mandu- 
cabant,  195.    t 

Viduae  Graecorum  qua  in  re  despectae  essent  in  ministerio 
quotidiano,  135.   1 

Vigiliis  quatuor  noctem  dividebant  Romani  el  Judaei ,  552. 
1.  2.  Vigiliae  fidelium  nocturnx  in  precibus,  222.  1.  Eas 
coarguit  Vigilanlius  haereticus,  ibid. 

Vinceniius  (S.)  Ferrerius  semper  pene  pedes  provincias  ob- 
erravit,  25.  1.  Etiam  pueros  docebat  privatim ,  27.  1. 
Quare  varios  presbyleros  secum  duceret ,  27.  2.  256.  2. 
Una  lingua  loquens  a  variis  genlibus  intelligebatur,  72.  2 

Yincula  S.  Pelri  Hierosolymis  ,  216.  1.  Ea  honoravit  Deus 
etEcclesia,  217.  2.  Eorum  elogium ,  218.  1.  Paulus 
quas  cpistolas  e  vinculis  scripserit,  et  qui  ei  tunc  minis- 
trarint,  569.  2 

Vindicla  Gentilibus  erat  Dea,  362.  2.  365.  1 

Vinum  et  amor  insanire  faciunt ,  77.  1.  Vino  abstinuit 
S.  Paulus ,  287.  2.  Vino  et  carnibus  comrauniter  absti- 
nuere  Apostoli ,  24.    1 

Vipera  unde  dicatur,  562.  2.  Ejus  peslis,  ibid. 

Virginum  vox  lonitru  est,  340.    1 

Virginilatis  praemium  est  sapientia  et  prophetia ,  515.  1. 
Ejus  symbolum  est  rosa ,  222.  2.  Virginilalem  illibatam 
servavil  S.  Paulus,  179.   2 

Virtus  quanta  dala  Aposlolis  per  Spiritum  sanctum,  46.  2. 
Virlus  an  in  cujusque  manibus  et  arbilrio  sit ,  266.  1. 
Virtutes  omnes  et  vitia  non  sunt  paria  ,  ibid. 

Visio  deitalis  el  humatiitaiis  Christi  erit  objectum  et  causa 
bealitudinis  essentialis  et  accidentalis,  99.  2 

Visus  omnium  sensuum  nobilissimus,  pro  quolibet  sensu  iu 
Scriptura  accipitur  ,  82.  1 

Vitam  quomodoDeus  omnibus  det ,  272.  2.  Vita  cursus  ad 
mortem  esl,  245.  1 .  Vilain  communi  primorum  Chrisliano- 
rum,  114.  1.  Vita:  communis  varia  commoda,  88.  2.  Vita 
spiritualis  quae  sil ,  82.  2.  Ejus  perfeclio  in  quo  sila  sil  , 
67.  2.  Vila  aelema  an  dici  possit  ipsa  lides ,  257.  1.  Ipsa 
cst  omnium  dolorum  levamen,  et  slimulus  ad  omnia  aspera 
agenda,  34.   2 

Viiellius  Imp.  astrologos  morle  mulctabat ,  296.  2 

Vivendum  nobis  in  Ghristo  est ,  85.  2.  Vivimus  in  Dei  idea 
clprovilentia,  276.  2 

Vivi  quomodo  dicanlur  judicandi ,  201.  2 

Vocatio  Dei  est  gratuila,  elvelut  ex  sorte,  55.  1.  Vocatione 
sua  quisque  sil  contentus,  60.  2.  Vocalioni  Dei  Iiomo 
respondere  debet,  177.  2.  Vocalio  S.  Pauli  duplex  fuit  , 

13.  2 


INDEX  MATEHIARCiM  MORALIUM. 
Volunlas  bona  quam  opulenta,  et  substituitur  pro  operibus      Vulpe  (cum)  vulpinandum  est, 


qua  praslare  non  possumus,  189.  1.  2.  Voluntalispia  in- 
clinatio  magis  quam  iatellcclus  propensio  ad  tiilem  requi- 
ritur,  157.  2 

Voluptas  quam  brcvis  et  fugax,  2C7.  1 .  Ejus  in  bac  vita  tan- 
tum  cst  dulibalio,  in  futura  saiietas  ,  194.   1 

Vutum  paupertatis  fecil  Ananias  agri  prctium  fraudans,  117. 
1.  2.  Id  arclc  scrvandum  ,  122.  2.  In  quo  id  silum  ,  123. 
1.  An  id  fecerint  Apostoli,  22.  2.  Vota  exacle  impleri  de- 
bcnt ,  121.  2.  Vola  tolalia  non  passim  et  levitcr  admit- 
lenda  a  confessaiiis  ,  123.  2.  Volum  S.  Pauli  fuit  nazarea- 
tus,  287.  1.  Votum  violantes  mentiunlur  Spiritui  saneto  , 
121.  2.  Vola  religionis  tria  sunt  prajslantissima  liolo- 
causta,  118.  2 

Vox  souora  ac  tubalis  Apostolorum  ,  75. 1 .  Vox  virginum  est 
touitru,  340.  1.  Vocis  S.  Pauli  quanta  fuerit  cfficacia , 

285.   1 


Vulturnus  quis  sit  veutus  , 


354.2 


395 
328.  2 
335.  1 


X. 


Xanlippea  S.  Paulo  in  Ilispaniaan  conversa,  370.  2 

Z. 

Zabulus  dorice  dicilur  Satanas,  121.   1 

Zacbaeus  non  idem  est  cum   S.  Mattliia  ,   58.  2.   An  fuerit 

Genlilis  ,  ibid. 

Zebedajus  an  frater  S.  Barnabx ,  115.  2.  An  idem  vocetur 

ArislobuIuB,  ibid. 

Zelus  sancti  Pauli  ardentissimus  fuil,  28.  2.  29.  1 .  Zeli  com- 

mendalio,  29.  1.  Ejus  effcclus,  ibid.  2 

Zelotaj  tempore  obsidiouis  Llierosolyma2  maximein  cives  suut 

grassati,  7.  2 

Z-:jjundedicatur,  241.  1.  243.  1.  2 


INDEX 
MATERIARUM  MORALIUM , 

HIS  COMMENTARIIS  CONTENTARUM  , 

Qua:  ad  Evangeliorum  Dominicarum  ,  ac  Festorum  el  Feriarum  nonnullarum  per  annum  accommodalarum  ,  verrja 

iu  usum  ct  gratiam  Concionatorum  aduptantur. 


DOMINICA  II.  ADVENTUS. 
Claudi  ambclant.    Claudicatio  mystica  quoe  sit  et  qualis  , 

96.  2 
Pauperes  evangelizantur.  Paupertas  quam  sit  opulenta 
praj  divitiis,  95.  1.  Paupertatem  cur  primi  fidelessint  am- 
plexi,  111.1.  Ejus  amor  postea  crescente  Ecclesia  increvit  , 
t  12.  2.  Paupertalis  votuin  cxacte  scrvandum  est ,  ct  nulla- 
tenus  violandum,  122.  2.  Paupertas  S.  Pauli,  22.   2 

DOMINICA  III.  ADVENTUS. 
Qcio  ep.co  daptizas?  Joannis  Baplistaj  baplismus  qualis  fue- 
rit  ,  291.   1.   2 

DOMINICA  IV.  ADVENTUS. 

Pn.EDICANS     BAPTisMUM     TOENITENTI.E.      Pl\T'dicatOris     lmiliilis 

scliema,  20.  1.  Piaedicatores  quam  difliculter  animas  Cliristo 

pariant,  50.   1 

Poi  mtentia.  S.  Pauli  jugis  mortificalio    ct  pcenitentia  , 

19.  1 

IN  FESTO  S.  STEPIIAN!. 

S.  Stepbani  Protomarlyris  etymon  et  dignilas,  136.  1.  2. 

Fulgor  faciei  ejus,  139.  1.  2.  Quam  acriter  ia  Judajos  pervi- 

caces   inveclus  sit ,    148.1.  Quomodo  viderit  gloriam   Dei 

adhuc  iu  lerra  cousistens ,  149.  2.  Quomodo  viderit  Jcsuin 

Maniem  a  dextrisDei,  151.  2.  ct  cur  id  Judreis  dicat,  ibid. 

F.jus  Upidaiio  et  mors,  1 52.  1 .  et  scq.  Ejus  encomia,  ibid.  2. 

Orat  pro  bostibus  suis ,  155.  1.2.  Ejus  festum  quando  et  a 

quibus  institutum,  156.  1.  Quomodo  post  mortemsit  bonora- 

lus,  et  quomodo  ejus  reliquia-  dclectae,  160.   1 

IN  FESTO    S.  JOANNIS. 

Qiid  ad  te?  ti;  me  sbqderg.  Curiosam  S.  Petri  de  Joanne 

inlcrrogaiioncm  sic  Dominus   repressit ,  Iiinc  agi  poterit  de 

curiosorum   incuria ,   et  quomodo   iis   sit   rcspondendum  , 

268.   2 

IN  FESTO  CmcUMCISIONTS. 

Vocatum  kst  nomen  ejcs  Jesus.  Nomen  Jesu  quam  amabile 

ctsuave  li.lclibus  essc  debeal,  106.  2.  Illud  invocatum  pellil 

d.eraouesex  energumenis,  293.   1 

LN  FESTO  EPIPIIANLE. 

F.cce  Maci  ad  Oiuente.  Ad  Orientem  conversi  cur  Cbris- 

li.ini  orcnt  ,  fjo.    \ 

Vcuuci  stellam  eus.  Aslronomiajudiciaria  reprehendiiur, 


296.  1.  Cornelius  Centurio  an  primus  ex  Gentibus  sit  con- 

versus,  et  an  antc  eum  nemoalius,  202.  2 

Besponso  accepto  in  somnis.   Somnia  sunt  indicia  animi  , 

qualis  fuil  dum  vigilaret;  ilem  virtulis  aut  vilii  erga  qux  bomo 

propendet,  256.  2 

IN  OCTAVA  EPIPIIANLE. 

Vidi  spiritcm  descendentem  quasi  columbam  de  cof.lo.  Quo- 

modo,  dum  baptizaretur  Cbristus  a  Joanne,  cceli  sint  aperti , 

150.   2 

Veni  eco  in  aqua  baptizans.  Joannis  baptismusqualis  fuerit, 

291.  1.  2.  Baplismus  vero  Cbrisli  quis  fuerit  ,  85.  1 

DOMINICA  INFRA  OCT.  EPIPIIAN. 

Sedentem  in  medio  Doctorum  et  audientem.  Lectio  librorum 

spiritualium  quam  utilis ,  quia  in  illa  docemur  a  Deo  :  post 

leclionem  vero  orandum  ,  170.   1.  2 

Jesls  crescebat  «tate   et  giutia  apcd  Delm  et  homines. 

Pulclniludo  corporis  indicat  animi  pulcbritudinem  ,  146.  1 

DOMINICA  III.  POST  EPIPHAN. 

Non  iNvr.M  tantam  fidem  in  Israel.  Fides  cur  vocetur  vita 

.-etcrna,  237.  1.  Fides  S.  Pauli  quanla  fuerit  ,  14.  2 

Multi  r.F.ci  mkent  cum  Abraham  ,  ctc.   Cbristiani  nominis 

quanta  sit  dignitas,  208.  2 

DOMINICA  IV.  POST  EPIPIIAN. 

Eccb  motus  factus  est  magnus.  Mare  quauta  pericula  in- 

cludat ,  359.  1 

Ipse  vep.o  dormiebat.  Deus  quare  suos  interdum  tribulari 

et  alfligi  sinat ,  360.  1 

Domine  ,  salva  nos  ,  rEWMUs.  Praesenlia  sancli  alicujus  viri 

peccatores  salvat ,  557.  2 

DOMINICA  V.   POST  EPIPHAN. 

Cum  autem  dormiuentuomines.  Curn  Deo  nosevigilarecique 

indormire  oportet ,  126.    1 

Unde  edgo  iiabet  zizANU?In  omni  congregalione,  quantum- 

vis  bona,  suus  estJudas,  55.  2 

DOMINICA  IN   SEPTUAGESIMA. 

Conducere  opecarios.  An  opcralio  sit  ratio  pnesentix  Dci , 

274.  2.  Opcrc  polius  docendi  suut  alii ,  quatn  verbo  ,  38.  I 

Ite  et  vos  in  vineam  meam.  Missio  S.  Pauli  fuil  lcgilima  , 

14.    1 

NO.N   UCET  SIIUI  QCOD  VOIO  FACERE  ?  AN  OCCLUS  IICS  NEQIAM  , 


396  INDEX  MATERIA 

quia  eco  bonus  sfM?  Deus  ilat  sua  dona  gratis  sine  ullo  pra:vio 
nierilo,  20.  1.  Ipse  noa  cst  auclor  mali  el  peccati ,       78.  2 

Milti  sunt  vocati,  pauci  vero  electi.  Quinam  flicantur 
praeordinali  ad  vitam  aeternam,  236.  1.  Praescientia  Dei  quo- 
modo  cohaereat  cum  libero  arbitrio  ,  79.  1 

DOMINICA  IN  SEXAGESIMA. 

Semen  est  verblm  Dei.  Verbo  Dei  intendendum  est,  87.  1. 
Ipsum  eliam  in  libris  legendum,  170.  1.  Prasdicatorcs  dilli- 
culter  suos  pariuut ,  50.   1 

A  voluptatibus  vit<e  suffocantur.  Quanta  sit  voluptatis 
peniicics  et  damnum  ,  266.  2 

DOMINICA  QUINQUAGESIM/E. 

Respice.  Sanctorum  aspectus  quam  salutaris  sit ,      95.   1 

Occasione  bacchanalium  inslanlium  agi  poterit  de  crapula 
et  ingluvie.  Ebrictalis  corporalis  etspiritualis  aualogiae  variae, 
7G.  J .  2.  Sobrietas  S.  Pauli  quae  fuerit ,  24.   1 

FERIA  VI.  POST  CINERES. 
Diligite  inimicos  vestros.  Erga  ingratos  maxime  ostendenda 
charitas,  323.   I.    Oratio    pro  inimicis    efficacissima   est , 
qualis  fuit  S.  Stephani,  155.  1.  Erga  inimicos  quantopere 
Paulus  afficeretur  ,  31.   1 

Estote  perfecti.  Christianorum  quae  sint  officia  ,  120.  1. 
2.  209.  1.  Primi  Christiani  tria  in  suis  ccetibus  faciebant  , 

87.  2 

Clm  facis  eleemosynam.  Beatius  est  magis  dare  quam  acci- 

pere  ,  310.  2.  311.   1 

SABBATO  POST  CINERES. 

Ut  vel  vestimenti   ejus  fimbriam  tancerent.  Vide  notaia 

Dominica  XXIII.  post  Pentecosten. 

DOMINICA  I.  IN  QUADRAGESIMA. 
Accedens  tentator.  Diabolus  Typhoni  vento  ob  diversas 
analogiascomparatur,  355.  2 

Si  cadens  adoraveris  me.  Magni  si  ruant,  fiunt  pessimi  , 
56.  2.  57.  1.  Ut  Satan  hic  adorari  vult,  sic  et  omnis  haere- 
siarcha  superbus  est,  162.  2 

Vaoe,  Satana.  Satanas  vox  unde  derivetur  ,  et  quid  ex  vi 
verbi  significet,  121.1.  Malorum  conversalio  omnibus  fu- 
gienda  est ,  8G.  1 

FERIA  II. 
Quamdiu  fecistis  uni  ex  his  fratribus  meis  minimis,  mihi  fe- 
cistis.  Chrislus  in  membris  suis  patitur  et  honoratur,  175. 
1 .  Eleemosynas  pauperibus  factas  ipse  quoque  ralas  habet , 
187.2.  Vide  dicta  in  festo  S.  Michaelis,  de  parvnlis. 
FERIA  II.  POST  DOM.   II.  IN  QUADRAG. 
Eco  de  superis  sum.  Animae  origo  ccelestis  est,  279.  2. 

280.  1 

FERIA  IV. 

Qui  voluep.it  inter  vos   major  esse  ,  SIT  vester  minister. 

Humilitas  altos  animos  deprimit ,  304.  2.  Cur  ipsa  vocetur 

omnis  justitia  ,  ibid.  1.   2 

Principes  gentium  dominantur  eorum.  Principes  potius  sunt 

affabiles  erga  suos,  332.  1 

FERIA  VI. 

Lapidem  quem   r.ErROBAVERUNT.  Christus  qualis  sit  lapis  , 

105.  2.  Quomodo  sit  lapis  in  caput  anguli,  106.  1 

Quia  siclt  Prophetam  eum  habedant.  Sic  Lycaonii  S.  Pau- 

ium  ob  eloquentiam  putarunt  esse  Mercuriam  ,  242.   1 

DOMINICA  III.  IN  QUADRAGESIMA. 
Erat  Jesus  ejiciens  d.emonium.  Judaei  olim  habebant  exor- 
cistas,  293.  1 .  Nomen  Jesu  daemones  pellit,  ibid. 

FERIA  V. 
Singulis  manus  iMroNENS.  Laici  nemini  manus  imponant , 
sed  Episcopi ,  245.  2 

FERIA  VI. 
Jesus  autem  fatigatus.  Apostoli  et  ipse  Christus  Jesus  pedi- 
tes  pagos  et  urbes  obibant,  22.  2.  23.  1.  Ut  Christus  occa- 
sione  captataex  aqua  puteali  mulierem  Samaritanam  conver- 
tit,  et  ejus  cives  :  sic  Dei  providentia  componit  rerum  occa- 
siones,  45.  2 

DOMINICA  TV.  IN  QUADRAGESIMA. 
Di  facei-.ent  eum  regem.  Ut  Judaji  Christum  regem  faccre 


RUM  MORALIUM. 

voluere,  sic  Lycaonii  Paulo  utMercurio  victimas  offerre  volue- 

runt ,  242.  2 

FERIA  IV.  POST  DOM.  PASSIONIS. 

In  porticu  Salomonis.  Porlicus  Salomonis  in  templo  Ilie- 

rosolymitano  quae  esset,  an  eamGcntiles  ingrederenlur,  97.  2 

FERIA  V. 

Facio  opera  Patris  mei.  An  operatio  sit  ralio  praesentia: 
Dei ,  274.  2.  Faciendum  prius  est  quam  docendum  ,  38.  1 

SABBATO  SANCTO. 

Ecce  terr/emotus  factus  est.  Terraemotus  quae  sint  sym- 
bola,  109.    1 

IN  FESTO  PASCHATIS. 

Surrexit,  non  est  nic.  Quos  dolores  inferni  solverit  Deu? 
Christum  a  morte  resuscitans,  80.  1.  Christus  post  morten- 
vere  descendit  in  infernum,  81.  2.  Saucti  qui  cum  eo  resur 
rexerunt,  non  redierunt  deinde  ad  mortem  et  sepulturam  , 
83.  1.  Anima  Christi  qua  ratione  eum  resuscitarit  a  morle  , 
40. 1.  Post  resurreclionem  egit  ipse  xl.  diebus  in  terra  ante- 
quam  in  ccelos  ascenderet ,  ibid.  2.  Joannes  cilius  cucurril 
Pelro  ad  monumentum.  Velocitas  exculit  acediam,    218.  2 

FERIA  II.   POST  PASCHA. 

Duo  ex  discipulis  ibant.  Religiosi  semper  bini  inccdant , 
92.  l.Unionis  quanta  sit  vis,  27.   1.   3 

Qui  potens  fuit  in  opere  et  sermone.  Docendi  sunl  ali. 
facto  potius  quam  verbis  ,  38.  1 

Nos  sperabamus.  S.  Pauli  Apostoli  spes  in  Deum  invicts 
fuit,  15.  1.  Christus  Jesus  quomodo  sit  spes  nostra  et  Israel. 

368.  i> 

Nonne  oportuit  Ciiristum  pati  et  sic  intrare  ,  etc.  Patientic 
S.  Pauli  quam  inlracta  (uerit  ,18.  1.  Deus  decrcvit  passio- 
nem,  non  aclionem  necis  Christi,  108.  1.  In  passionibus  no- 
bis  estgloriandum,  129.  2.  130.  1.  Per  tribulationcs  opor- 
iet  nos  ad  coelum  tendere,  245.  1 .  Cruces  et  passiones  quan 
tam  patientibus  gloriam  pariant ,  371.  1 

FERIA  III.  POST  PASCnA. 

Nolite  timere.  Timor  in  Scriplura  saepe  capitur  pro  reve- 
rentia,  88.  1 

DOMINICA  IN  ALBIS. 

Ubi  erant  discipuli  congregati.  Concordia  facit  cor  unum, 
etquare,.  109.  2.  Ejus  in  congregationc  aliqua  retinenda 
quae  sint  media,  110.  2.  Communis  vita  quos  fructus  adfe- 
rat,  88.  2.   89.  1.  Unionis  et  concordia:  quanta  sit  vis , 

27.  1.  2 

Januis  clausis.  An  S.  Petrus  carceris,  quo  vinclus  teneba- 
tur  ,  ostia  clausa  penetrarit,  an  vero  angelus  haec  ei  aperue- 
rit,  221.1 

Pax  vobis.  Hac  formula  salutant  suos  Hebraei.  Salutatio 
Sanctorum  semper  efficax  et  salutaris  est,  25.  1 

DOMINICA  II.   POST  PASCHA. 

Bonus  pastor  ponit  animam  pro  ovibus.  A  pastore  requiritur 

anima  quae  perit ,  307.  2 

DOMINICA  III.  POST  PASCHA. 

Vos  verocontristabimini.  Dolere  et  pati  pro  Christo  magna 

laus  est,  130.  1 

Tristitia  vestra  convertetur  in  caudium.  Consolaliones  di- 

vinae  quam  sintsuaves,  185.2.  Christianismi   voluptas  et 

gaudia  quae  sint,  90.  1 

DOMINICA  IV.  POST  PASCHA. 

De  peccato.  Peccatum  tripliciter  fel  est ,  168.  1 

De  justitia.  Justitia  quadrupliciter  in  Scriptura  accipitur  , 

232.  1 

DOMINICA  V.  POST  PASCHA. 

Petite  et  accipietis.  Primum  Apostolorum  et  virorum  Apos- 

tolicorum  munus  est  oratio  ,  136.  1 

Ut  gaudium  vestrum  sit  plenum.  Conscientiae  bonae  quantum 

sit  gaudium  ,  337.    1 

Scimus  quia  scis  omnia.  Deus  intima  quaeque  et  cordis  pe- 

nitus  latebraspervidet,  ibid.  2 

Qha  a  Deo  existi.  Animae  origo  divina  et  ccelestis  est,  279. 

2.  280.  1 


INDEX  MATEIUARUM  MORALIUM. 


307 


IN  LITANHS  MAJORIBUS. 

Date  et  daditur  vodis.  Beatius  est  magis  dare  quam  acci- 
pcro,  310.  2.  511.  1 

Et  si  ille  perseveraverit  pulsans.  Perseverantia  in  bono 
proprie  donum  Dei  est,206.  2.  Quanta  ea  sit  virlus  ex  parte 
hominis,  207.   1 

Nostis  dona  data  rare  filiis  vestris.  Beneficentia  virtus 
vcrc  Christiano  digna  est,  200.  2 

IN  FESTO  ASCENSIONIS  DOMINT. 

Cluistus  cur  tam  cilo  ad  ccelos  ascenderit,  59.  2.  idque 
sub  mcridiem  ,  -42.  1.  Ascensurus  cur  cum  Apostolis  suis 
pranserit ,  ibid.  et  ha;c  comeslio  an  fueril  vcra  ,  ibid.  2.  As- 
ceusionis  cjus  modus  et  forma,  47.  2.  Cur  statim  a  resurrcc- 
lione  ascenderit,  48.  2.  Curcoram  Apostolis  suis,  49.  1.  An 
ascenderit  nudus,  50.  1.  Quodie  ascenderit,  52.  2.Chrislus 
((iliim  capit,  coquc  capitur,  99.  2.  Post  ascensum  in  coelum 
suhindc  visibiliter  in  lerra  apparet,  ibid. 

Quid  statis  aspicientes  in  coelum?  Ccelos  idenlidcm  nos  as- 
piccrc,  ct  illuc  oculosdeligcreoportct ,  149.    1 

Super  /ecros  jianus  i.mponent.  Manus  impositio  de  esscntia 
Ordinis  ,  137.  2 

IN  VIGILIA  PENTECOSTES. 

Qiia  apud  vos  manerit,  et  in  voius  f.rit.  In  Dco  quomodo 
vivamus,  moveamur  elsimus  ,  275.  1 .  27G.  2.  277.  2 

QliA  ECO  SUM   IN   PATRE  MEO  ,   ET  VOS  1N  ME  ,  ET  EC.0  IN  VOMS. 

Ilomo  Dei  soboles  est ,  278.  2.  279. 1.  Deus  esl  nobis  pater 

ctmater,  279.  1 

IN  FESTO  PENTECOSTES. 

QhaPatermajormeest.  Cliristidivinitas  adstruitur  ,84.2. 

234.  2 

Si  Qiismi.iciTME.  Deum  semperpr.-eoculis  habcbat ,  et  re- 
ligiosecolebal,  ctdiligchat  Apostolus  Paulus  ,  16.  2 

Ad  iim  vknif.mus.  Juslis  realitcr  datur  Spiritus  sanctus  in 
justilicatione,  71.   1.   277.   1 

Spirilus  sanctus  cur  in  Jerusalem  datus  ,  43.  1.  Est  pro- 
prius  novo  tcstamcnto,  44.  1.  Pcntccoste  prima  fuit  Domi- 
nica  ,  63.  2.  Esl  festum  Spiritus  sancti ,  64.  1.  Spiritus 
sanctus  venit  in  Aposlolos  cum  sono  ,  ibid.  2.  Ejus  elogia  , 
65.  1.  Varia:  cjus  apparitiones,  ibid.  2.  Apparuit  in  linguis 
seclilibus ,  ibid.  Cnr  lingux  fueriiit  igneaj ,  68.  1.  Variicjus 
cffeclus,  ibid.  2.  Spirilus  sancti  advenlus  confertur  cum  iu- 
carnalione  Vcrbi ,  70.  l.Ejus  nalura  ,  qualitas  et  dignitas 
describilUTi  ibid.  Ejus  infusio,  diffusio  et  effusio,  72.  1 .  Qua 
hora  venerit,  78.  1 .  Spirilui  sancto  mentiri  quid  sit,  122.  1 . 
Simonia  quantumsit  malumj  cslinjuria  in  Spirilum  sanclum, 

165.   1.    166.   2 

In  Confirmationis  Sacramento  dalur  Spiritus  sanctus,  165. 
1.  Quis  cjus  minislcr,  et  quaj  maleria,  164.  1.  Baptismus 
Spirilus  sancti  ct  iguis  quis  sit(',  44.  2 

FERIA  H.  POST  PENTECOSTEN. 
Sed  hadeat  vitam  .etlrnam.  Vivcndum  nobis  in  Christo  j 

85.   2 

IN  FESTO  SS.  TRINITATIS. 

SS.  Trinitas  et  ipse  Dcus  ab  hominibus  ct  angclis  plcnc 

ocquit  intclligi,  271.  1.  Deus  cur  vento  comparelur,  ibid.  2 

Hiicete  omnes  Gentes.    Rudium   doctrina  ct  catcchizalio 

quantam  utililatcm  includat,  27.    I 

Baptizantes  eos.  Baptismus  Christi  quis  sit ,  85.   1 

IN  FESTO  VENERABILIS  SACRAMENTI. 
Caro  siea  vere  f.st  cidus.  Sacrificium  Missa:  contra  hrercli- 
cos  adstruitur,  228.  2.  229.    I.  Eucharislia  quadruplieitrr 
communio  cst,  86.  2.  Ejusopcralioet  cffectus,  87.  1.  A  lai- 
cis  sub  una  dunlaxat  specic  sumenda  est,  88.    1 

DOMINICA  II.  POST  PENTECOSTEN. 
Uxorem  duxi.  Mulicrum  fuga  suadctur,  24.  2.  Castitatcm 
an  vovcrint  primi  fidelcs,  118.  2.  Mulier  quale  sit  animal,  cl 
ejus  descriptio,  237.  1.  2 

DOMINTCA  IV.  POST  PENTECOSTEN. 
In  navi  ql\g  erat  Simonis.  Per  hanc  Ecclesia  Rom.  designa- 
tur,  qua:  ouiiics  ad  sc  vcnicntcs  benigneadmiltit,  et  secun- 
dum  corpus  cl  animam  bcue  habet,  196.  2.    197.   1 


DOMINTCA  VII.   POST  PENTECOSTEN. 

Attf.ndite  a  fai.sis  propiietis.  Iheretici  dum  se  invicem 
conliciunt  digladiando ,  Ecclesia  pace  gaudet,  529.  2.  Uaere- 
sis  dure  tractanda,  et  cito  eradicanda,  129.   2 

Qui  veniunt  ad  vos  in  vestimentis  oviiM.  Simplicitas  physiea 
cl  inoralis  qua:  sit,  90.  2 

Intrinsecls  slnt  lupi  rapaces.  Hxretici  lupis  comparantur 
ob  octo  analogias,  5D8.   2 

DOMINICA  IX.  POST  PENTECOSTEN. 

Quu  si  cocnovisses  et  tu.  Occasio  dum  se  offert,  arripienda 
est,  et  rei  alicujus  gerendae  commoda  captanda,  46.   1 

DOMINICA  X.  POST  PENTECOSTEN. 

ASCENDERUNT  1N   TEMPLUM  UT  ORARENT.  Oratio  ill  tCmplo  me- 

lior  est,  quam  quas  alibi  funditur  ,  92.  2.  Genua  sa:pe  pcr 
dicm  orationis  causa  (lcctere  solent  Christiani,  512.   i. 

Intempllm.  Mendici  quare  sedeant  ad  fores  templorum  , 

94.   1 

Gratias  ago  tidi.  Homo  quam  sit  Deo  ob  beneficia  accepta 
adslriclus  ,  74.  2 

Deus,  propitius  esto  miui  peccatori.  Compunctionis  quanla 
silvis,  84.  2.   85.    1 

Omnis  qui  se  nu.MiLiAT  EXALTADiTUR.  Sancti  ob  uona  ccelitus 
accepta  semper  se  humiliant ,  61.  1.  Humilitas  S.  Pauli  quae 
fuerit,  19.  2 

DOMINTCA  XI.  POST  PENTECOSTEN. 

Solutum  est  viNCULU.M  lincu/E  ejus.  Lingua  Spiritus  sancti 
symbolum  est,  67.  1.  Linguis  variis  quomodo  loculi  sint 
Apostoli ,  72.  2.  E  lingua  et  verbis  potest  iutelligi  quomodo 
quis  sit  in  anima  dispositus ,  74.   1 

Et  loquedatur  recte.  Pauciloquentia  commendatur,  67.  3 

DOMINICA  XII.  POST  PENTECOSTEN. 

Dilices  Dominum  Deum  ex  toto  corde.  Amor  S.  Pauli  in 
Deum  et  Christum  quam  fuerit  vehemciis,  16.    1 

Et  proxi.mum  sicut  te  ipsum.  Charitas  fraterna  diu  viguit  in- 
tcr  primos  Christianos,  110.  i 

DOMIMCA  XIII.    TOST  PENTECOSTEN. 

Cecidit  in  faciem  ante  pedes  ejus.  Episcoporum  et  Sancto- 
rum  pedes  osculantur  viri  humilcs  ,  1 14.   2 

Ostenuitevossacerdoti.  Coufessiosacramentalis  adslruitur, 
294.  2.  Ea  fraugit  vircs  diaboli ,  295.    1 

DOMINICA  XIV.   POST  PENTECOSTEN. 

Considerate  lilia  acri.  Mundus  et  quid  io  eo  crcatumcst, 
cst  Dei  liber  etcarmen,  272.  2.  Ex  creaturis  agnoscitur 
Deus ,  ibid. 

DOMINICA  XV.  POST  PENTECOSTEN. 

Defunctus  efferep.atur.  Sepelire  morluos  quam  pium  sit 
opus,  158.  2.  Ritus  fuucbris  et  pompa  Christiaua  qua;  sit,  et 
quis  planctus  ,  159.  1.  Mos  scpultura;  priscorum  Christiano- 
rum ,  ibid.  2 

Adolescens,  tidi  dico  :  Surce.  Morlis  meditatio  est  optimum 
remedium  supcrbia;,  245.   1 

DOMI.NTCA  XVIII.  POST  TENTECOSTEN. 
Remittuntur  tiiii  peccata  TUA.  Peccalorum  remissio  quan- 
tum  sit  Dci  donum,  101.  1 

DOMINTCA  XXII.  POST  PF.NTECOSTEN. 

Licetne  censum  dare  C.€sari.  Liceatiic  Ca;sari  dare  tribu- 
tum,  et  an  ad  id  Judxi  nati  liberi  tenerenlur  ,  128.   1 

Quid  metentatis,  Hvpocrit.e?  Uypocritarum  vera  hypoty- 
posis ,  90.  2 

Date  C.esari.  Principes  et  reges  sint  affabiles  ergi  subdi» 
tos,  532.    I 

DOMINTCA  XXIII.  POST  PENTECOSTEN. 

Tetic.it  fimdriam  vestimknti  ijis.  Sfc  ct  scmicinctia  Pauli  sa- 
nant  a?grotos,  292.  2.  Sic  uinbra  Pctri  inumbrali  jegri  sani- 
tati  reddebantur,  12  i.  2 

Fides  tua  te  salvam  fecit.  Quanta  fucrit  S.  Pauli  fides  , 
14.  2.  Fides  vocalur  vita  Bteroa  ,  237.   1 

Non  est  mortia  riELLA ,  sed  dormit.  Chrislianorum  mors 
velut  somnus  quidam  est,  153.   1 

POMINICA  ULT.  POST  PENTECOSTEN. 
Videdvnt  Filium  hominis  venientem.  Judicium  parliculare 


LNDEX  MATERI. 
per  angelos  pcragil  Christus,  153.  2.  Ipse  est  judex  vivorum 
et  inorluorum,  201 .  1 .  Judicii  extremi  lerroris  slimulos  du- 
lis  peccatoribus  admoveant  concionatores,  339.   2 

IN  DEDICATIONE  ECCLESLG. 

Templorum  liequcnlatio  suadctur,  92.  2.  Ecclesia  ctir 
vasi  comparctur  ,  194.  2.  Deus  nullo  loco  conliueri  et  con- 
cludi  polest,  etsi  in  templis  habiiet  ,  272.   1 

Cauouicai  uin  lioraruin  quajsitorigo  ,  93.   2 

1N  FESTO  CONVERSIONIS  S.  PAULI. 

S.  Pauli  Apostoli  elogia  ,13.  i.  Ejus  eleclio  et  vocatio  , 
ibid.  Ejus  missio  legilima,  14.  1.  Ejus  fides  quanla  fuerit , 
ibid.  2.  Ejus  mores  fuere  coelestes ,  25.  2.  Fuit  liomo  lotus 
igneus,  20.  1.  Varia:  ejus  virtules,  15.  el  seq.  Ejus  proli- 
ciemli  iludium  scmper  in  melius,  25.  2.  Lapidavit  Sleplia- 
nuni  oinnium  manibus  ,  153.  1.  Unde  lioc  nomen  acceperit 
piius  diclus  Saulus,  173.  1.  Fuii  Benoni  et  Benjamin  ,  ibid. 
2.  F.jus  conversio  enarratur  ,  174.  1.  Cur  festum  Conversio- 
nis  ejus  Ecclesia  celebret,  175.  2.  Quo  anno  sit  conversus  , 
182.  2.  183.  1.  Gratiaeidala  fuit  efficacissima,  176.  2.  Est 
vas  eleclionis,  et  quomodo  ,179.  2.  Ejus  gesla  in  Hispania  , 
370.  2.  Quomodo  ubique  indefesse  prajdicaret,  26.  2.  Ejus 
prudenlia  in  oninibus  acliouibus  ,  28.  2.  Ejuszelus  quantus 
luerit,  ibid.  Quanta  ejus  magnanimitas  ,  21.  1 

Douine,  qi-id  me  vis  facere?  Plenam  babuit  voluntatis  re- 
siguationem  et  conformitatemcum  divina,  17.   1 

1N  FESTO  PURIFICAT.  B.  VIRGINIS. 

Sf.cundum  lecem  Movsi.  Votum  Nazareatus  quaudo  fecerit 
Paulus,  el  idsolverit,  287.   1 

Ecce  rosiTts  est  uic  in  signum  cut  contradicetcr.  Contra- 
diclio  signum  est  Cliristi  elCbristianismi,  369.   1 

IN  FESTO  CATIIEDR/E  S.  PETRI. 

Slper  hanc  petram  fundabo.  S.  Petrus  quando  suoprimatu 
fungi  coeperit,  54.  2.  Romam  quando  profectus  sit,  224.  1. 
Ipse  Romanorum  luit  Episcopus,  non  Paulus,  370.    1 

IN  FESTO  S.  MATTHI.E. 

S.  Malthias  quis  fuerit,  unde  dictus,  58.  2.  Sorte  quali  et 
quomodo  eleclus  sit ,  59.  2 

IN  FESTO  S.  BARNAB^E. 
S.  Barnaba;  Apostoli  vita,  nominis  etymon  ,  prosapia  ,  ge- 
ntaSj  115.  1.  2.  Ejuselogia,  229.  1.  Cur  vocatus  sit  a  Ly- 
caoniis  Jupiler,  241.   1 

1N  FESTO  SS.  PETRI  ET  PAULI. 
S.  Paulus  vere  bestiis  objeclus  fuit  Ephesi,  500.  2.  Ipse 
Melitensibus  septem  praeclara  privilegia  concessit ,   361.1. 
I.jus  martyrium,  51.  2.   52.    1 

IN  FESTO  COMMEMOR.  S.  PAULI. 
Estote  phudentes  sicut  serpentes.   Consideratio  nobis  in 
opcribua  nostris  est  adhibenda  ,  222.   1 

IN  FESTO  S.  JACOBT. 

Ii.li  continuo  relictis  retirus  secuti  sunt  ecm.  Deo  vocanti 
quamprimnm  respondendum  el  parendum  est ,  177.  2 

S.  Jacobus  cur  ab  Herode  gladio  caedatur,  212.  1.  Ejus 
\.iri.i  privilegia  tum  ante  mortem ,  tum  post  eam  accepta  , 
ibid.  2.  Quo  anno  Christi  occisus  sit,  213.   1.  2 

1N  FESTO  VINCULORUM  S.  PETRI. 

Vincula  et  catenas  S.  Petri  quomodo  Deus  et  Ecclesia  ho- 
nnrarit,  ct  miracula  per  eas  patrata ,  217.2.  Qua  ratione 
S.  Petrus  ab  angelo  e  carcere  eductus  sit,  218.  1.   2 

IN  FESTO  ASSUMPT.  B.  MARI/E  VIRG. 

B.    Marics  Virginis  mira  humilitas ,   53.    2.  Fuil  doclrix 


\P.UM  MORALIUM. 

Apostoloruin,  ideo  relicla  a  filio  in  terra  vivcre,  ut  eos  edo- 
cc.rel  de  omnibus,  131.  2.  Ipsa  est  Diana  Chrislianoruin  , 
297.  2.  298.   1.  Quando  morlua  sit  et  quomodo  ,  515.  2. 

516.    1 

IN  FESTO  S.   MICIIAELIS. 

Qi;i  scandalizaverit  unum  de  pusillis.  Pauci ,  pueri,  rudcs 

cl  rustici,  nou  niiuus  doccndi  quam   mulli,  majores  ct  nobi- 

les,  197.  1.  Rudium  doctriua  el  catechizaiio  quam  sit  ulilis  , 

27.  1 

Ancf.li  eorum  vident.  Angeli  saepe  induunt  formam  et  per- 

sonain  suoruin  clicnlum ,  223.  2 

IN  FESTO  S.  LUCjE. 

Neminem  per  viam  salutaveritis.  Salulatio  Sanctorum  efli- 
cax  est  et  salutaris,  25,    1 

Misit  illos  binos.  Quanta  Christianorum  inler  se  debeat 
csse  fraternitas,  55.  1.  Religiosibini  incedant,  92.    t 

S.  Lucas  ubi  S.  Paulo  adhaeserit,  etanconlinue  ,  256.  2. 
Fuit  piclor,  34.  2.  Ejus  vila,  elogium,  diguitas,  facla,  marly- 
rium,  35.    1.   2 

IN  FESTO    OMNIUM  SANCTORUM. 

Beati  pauperes  spiritu.  Ananias  an  votuni  paupertalis  fece- 
ritel  violarit,  11 7.  1.  2.  Paupcrtas  S.  Pauli,  22.  2.  Vide 
Dom.  II.  Advcntus. 

Beati  qui  persecutionem  patiuntur.  Perseculores  fabricant 
fidelibus  coronas ,  108.  2.  Iu  tribulalione  Christiano  semper 
gaudendum  ,  129.  2.   130.   1 

IN  COMMEMOR.  FIDEL.   DEFUNCT. 

Animae  an  infemo  ct  ccelo  aliquando  egredi  queant ,  100. 
I .  Vitae  semel  resliluli ,  certi  sunt  se  postea  damnationein 
evasuros,  188.  1 

Scpelire  mortuos  quam  sit  pium,  158.  2.  Planctusin  morte 
Chrislianorum  qualis  esse  debeat,  159.  1 

IN  COMMUNI  APOSTOLORUM. 

Apostolorum  quanta  sit  dignitas,  12.  1.  Sunt  velut  cceli  , 
ibid.  2.  An  sunt  in  Pentecoste  creati  Episcopi ,  69.  2.  Vino 
et  carne  communiler  abstinebant,  24.  1.  Quatuor  eorum 
dotes  ,  39.  1.  Eorum  encomia  ,  47.  1.  65.  1.  Voverunt  pau- 
pertatem,  118.  1.  Eorum  magis  est  patiquam  agere,  181.  1 

Viri  Aposlolici  imago ,  18.  1.  Aposlolatus  cur  vocetur 
sors,  55.  1.  Apostolici  viri  sunt  velut  novi  homines,     26.  2 

IN  COMMUNI  PONTIFICUM. 

Cardinales  primi  qui  fuerinl  ,  et  eorurn  munia,  135.  2. 
Diaconorum  et  Diacouissarum  oflicia  ,  ibid.  1.  Prselatus  sit 
siomacfio  leonino,  195.  2.  Praelatorum  est  manus  imponere  , 
non  laicorum,  245.  2 

Calceamenta  in  pr^eparationem  Evakgelii.  Caliga  quomodo 
vocetur  calceus,  219.  2.  Sandalium  erat  solea,  ibid.  220.  1 

IN  COMMUNI  CONFESSORUM. 
Christiani  primi  duxerunt  vitam  religiosam,  119.  1.  Esse- 
norum  (qui  fuere  primi  Christiani)  vita,  studia,  mores  ,  con- 
tinenlia,  119.  1.2.  Religiosus  slatus  cur  vasi  comparetur  , 

194.  2 

Ccenobiticoe  vitas  prima  inslitutio  et  occasio  ,  88.  2.  110. 

1.  Zeli  quis  sit  effeclus,  29.  2 

IN  COMMUNI  MARTYRUM. 

S.Paulus  fuit  Martyr  tolo  apostolatus  tempore,  31.   2 

IN  COMMUNI  VIRGINUM. 
Virginitatis  symbolum  eslrosa,  222.   2 

Virginum  vox  velut  tonitru  impuros  percellit,  340.  l.So- 
brietas  et  caslitas  S.  Pauli  quanta  fuerit ,  25.  2 


F  I  M  S. 


CORNELIUS  A  LAPIDE. 


COMMENTARII 


IN 


EPISTOLAS 

CANOMCAS. 


COMMENTARIUS 


.01 


IN  EPISTOLAS 


CATHOLICAS. 


ARGUMENTUM. 


>EPTtM  se<|iienies  Epistolac,  ni- 
.mirum  una  S.  Jacobi ,  duae 
;S.  Pelri,  Ires  S.  Joannis,  uua 
[S,  Judaj,  vocanlur  Calliolicse. 
iCujuscpithelivarhvariasdanl 
causas.  Vera  et  genuina  ert 
nimirum  catholicas  hic  non 
opponi  baereticis  ,  q.  d.  Epis- 
tolae  hae  Christianae  sunl  el 
orthodoxae,non  hacretica?.  Quis  enim  hoc  negat 
aut  nescit?  Simili  enim  ratione  Epistolac  S.  Au- 
gustini ,  Basilii ,  Hieronymi,  Nazianz.  Cypriani, 
Bernardi,  etc,  vocand.x  cssent  Calholicse.  Catho- 
licum  ergohic  non  opponiiurerroneo,  sedpri- 
vato,  ctparticulari ,  iclemque  est  quod  univer- 
sale  et  commune,  q-  d.  Epistolae  hae  non  sunl 
particulares  et  privaioc,  v.  g.  ad  amicum;  nec 
tractant  particularia  negotia,  uli  faciunt  Epis- 
tolac  Ciceronis  et  aliorum  ,  qu;e  inde  Familiares 
vocantur;  sed  sunt  universales  etoecumcnicae , 
traclantque  res  omnibus  Catholicis  ct  fidelibus 
communes :  unde  pereos  ubiqueterrarum  spar- 
gendce,  rccitandae,  crebroquc  legend;e  et  rele- 
gendic  sunt. 

Similes,  imoeaedem  fucrcEpistolae  encyclicce, 

sivecirculares,  quas  Episcopi  de  rebus  gravi- 

bus  et  publicis ,  v.  g.  de  perseculione  et  mar- 

tyriis,  scribebant  et  mittebant  ad  omnes  Eccle- 

sias  totiusorbis.communis  fidei  etaedilicalionis 

causa,  ul  talibus  exemplis  ct  monitis  fideles  ubi- 

que  ad  constantiam  animarent :  undc  et  publicc 

in  Ecclesiis  legebantur.  Tales  sunt  encyclicae 

S.  Clementis  ,   Theophili  Alcxand.  S.   lgnatii , 

S.   Polycarpi ,  etc.  Sicuti  enim  Judaei  ct  hostes 

Ecclesiaemillcbantliiteras  contraCbrislianos,  et 

Christianam  fidem  per  totum  orbcm  ,  ut  eam 

cunctis  exosam  redderent,  teste  S.  Hieronymo 

praefat.  in  Epist.  S.  Pauli;  sic  ex  advcrso  Apos- 

toli  et  Episcopi  miltebant  encyclicas ,  id  est  or- 

bicularcs,  ad  fideles  totius  mundi ,  uteos  in  fidc 

et  virtute  confirmarent.  Hinc  Appollonius  apud 

Eusebium  lib.  5.  cap.  17.  de  Themisonte  ait : 

Aadebat,  Apostolum  imitando,  Catholicam  ad  om- 

nrs  Ecclesias  Epistolam  contexere.  Idem  Eusebius 

aitDionysium.Corinlhiorum  Episcopum,  Catho- 

licas  adEcclesiasscripsisse  Eoistolas  Catholicas, 

id  est  universales.etencyclicassivecirculares. 

Catholicum  enim  vox  Graeca  est  (composita  ex 

xxra,  id  est,  j  uxta,  secundum,  pcr,  propter,  circa,  et 

ciov,  idest,  totum,  commune,  univcrsttm)  signi- 

iicans  commune,  generale  et  universale.  Sic  ot 

/oivai  xai  xa3o)ixoi  ^oyoi  vocantur  ab  Hermogene.  Ca- 

tholicum  ergoest,  quod  circa  omnia  versalur. 

lndeMedici   vocant  Catholicum   pharmacum  , 

quod  omnibus  simul  hnmoribus  vacuandis  utilc 

esf.  Inde  prsccepla  universalia  ,  vel  pcrpelualia 

vocaot  Catholica,  ait  Quintil.  lib.  2.  cap.  13. 

Indc  fides  et  Ecclesia  vocatur  Caiholica  ;  esl« 

connct.  a  i.vriDr.    toji.  X. 


que  haec  ejus  nota,  et  indicium  praecipuum,  qnod 
scilicet  ipsa  sil  universalis  ,  omnium  nimirum 
genlium  locorum  et  temporum  ;   cum  haereses 
parlicularium  sint  personarum  ,   regionum  et 
aetatum,  suis  limitibus  et  anguliscircumscriptae. 
Audi  S.  Augusl.  Epist.  170.  ad  Severinum  :  Ipsa 
est  Ecclesia  Calhotica ;   unde  xa-roXu^  grctce  ap- 
pellatur,  quod  per  tolum  orbem  terrarum  diffun- 
ditur.  Hanc  ignorare  nulli  licet  ;   ideo  secundum 
verbum  Domini  nostri  Jesu  Chrisli  abscondi  non 
potest.  Idem  Augustinus  conlra  Epistolam   fun- 
damenti  cap.  U.  In  Ecctesim  Cathotica?  gremiome 
justissime  tenet  consensio  populorum  atque  gen- 
lium ;  tenet  auctoritas  miraculis  inchoala  ,  spe 
nutrita,  charitale  aucta  ,  vetustate  firmata.  Te- 
nel  ab  ipsa  Sede  Petri  Aposloii ,  cui  pascendas  oves 
suas  post  resurrectionem  Dominus    commendavit 
usque  ad  prasentem  Episcopctum,  successio  sacer- 
dolum.  Tenet  poslremo  ipsum  Catholica  nomen  , 
quod  non  sine  causa  inter   tam  multas  hxreses  , 
sic  ista  Ecclesia  sota  oblinuil,  ut  cum  omnes  hxre- 
tici  se  Cathoticos  dici  velint ,  quarenti  lamenpe- 
regrino  alicui,  ubi  ad  Catholicam  convenialur  , 
nullus  hareticorum  velBasilicam  suam ,  vel  domum 
audeat  ostendere.  Venerab.  Beda  in  Cantic.  cap.  6. 
Sicut ,  ait ,  unus  Dominus,  una  ftdes  ,  unus  baptis- 
mus ,  unus  Deus  et  Pater  omnium;  ita  cst  unaCa- 
thotica  omnium  etectorum  multitudo  per  omnia  ct 
mundi  loca ,  et  tempora  sa;culi ,  eidem  uni  Deo  et 
Patri  subjecla.  S.  Pacianus  Barcinonensis  Epis- 
copus  Epist.  1.  adSympron.  Novatianum  deCa- 
tbolico  nomine  :  Christianus  ,  inquit,  mihinomcn 
cst ,  Cathoticus  vero  cognomen  ;  iltud  me  nuncu- 
pat ,  istudoslcndit.  IIoc  probor ,  inde  significor  , 
ctc.  Catholicus  ,  ubique  unum ,  vel,    ut  docliora> 
putant ,  obedienlia  omnium  nuncupatur ,  manda- 
torum  sciiicct  Dei;  atque  ila  Cathoticus  Christia- 
nus  est.  S.  Hilarius  ad  Conslanlium  Imper.  Certe, 
ait,  voces  exclamantium  d  tuamansueludine  exau- 
diri  decet.  Catholicus  sum,  noto  csse  hareticus  : 
Christianus  sum ,  non  Arianus  ;  ct  meiius  est  mihi 
in  hoc  s&cuto  mori ,  quam  alicujus  privati  potenlia 
dominante  castam  veritatis  virginitatcm  corrum- 
pere.  Rursum  S.  Aug.  in  Psal.  65.  ad  illud  :  Jubi- 
late  Deo,  omnis  terra :  Wemo,  ait,  jubilet  in  parte , 
omnis    tcrra  jubilet  ,    Catholica  jubilet  ,  Calho- 
iica  totum  tcnet.   Quictanque  partem  tcnet ,  et  a 
toto  pr&cisus  cst,  ulularevutt ,  nonjubilarc.  Prae- 
clare  vero  Vincentius  Lirinensis  inaureo  libello 
contra  profanas  haeresum  novitates  :  In  ipsa  , 
ait,  Catholica  Ecclesia  magnopere  curandum  est 
ut  id  teneamus ,  quod  ubique ,  quod  semper  ,   quod 
ab  omnibus  credilum.  Hoc estenimvere  proprieque 
Catholicum  ,  quod  ipsa  visnominis  ralioque  decla- 
rat ,  qu&  omnia  vere  universalita-  comprehendii. 
Scd  hoc  ila  dcmum  fit ,  si  scquamur  universitatem, 
antiquitatcm,  consensionem.  Sequimttr  autem  unt- 
vcrsitalan  hoc  modo,  si  hanc  unam  ftdem  veram 

51 


/i02  IN  EPISTOLAS^CANONICAS   ARCUMENTUM. 

esse  fateamur,  quam  tota  per  orbcm  confitetur  Ec-  ncvo ,  iisdem  populis ,  eadem  de  rc ,  fidc  ci  vir- 
clcsia.  /Intiquitatcm  vcro  ita ,  si  ab  Itis  nullatenus  luiibus  scripserunt.  Eadem  dccausa,  quod  unus 
sensibus  rccedamus,  quos  sanctos  majorcs  acpatres     Prophela  dicit ,  dicunt  ct  coeteri,  uti  in  Proocmio 


noslros  celebrasse  munifcstum  est.  Consensionem 
quoque  itidcm  ,  si  in  ipsa  vctuslate  omnium ,  vcl 
ccrle  pene  omnium  sacerdolum  pariter  et  magislro- 
rum  definitiones  sententiasque  sectemur. 

Hanc  Catholicam  fidem,  lcgeni,  Ecclesiamde- 
scrihunt,  et  Catholicisubivislocorum  ettempo- 
rum  demonstrant,  ct  commcndant  hae  epislolae ; 
idcirco  Catholicae  nuncupantur.  Unde  eaedem 
(pioque  Canonicaecognominantur;  quia  sci.licet 
iidelibus  Apostolicum  Canonem,  regulam,  nor- 
mam  el  formam  recte  credendi ,  et  Christiane 
vivendi praescribunt ; et quia  Canonicam  S.  Scrip- 
turoe,  vcritatisque  a  Deo  revelatac  auctoritatem 
dignitatemque  obtinent ,  uti  contra  nonnullos 
olim  hacdere,  testeEusebiolib.  3.  Histor.c.  25. 
dubitantes,  deiiniunt  Concilia,  Laodicense,  Car- 
tbagin.  III.  cap.  hl.  Florent.  etTrident.  sess.  U. 
Hinc  ct  a  Patribus  Catalogum  Librorum  Cano- 
nicorum  S.  Script.  recensentibus ,  eidem  inscri- 
bunlur,  ut  ab  Innocentio  I ,  Gelasio  ,  Origene, 
Epiphanio,  Athanasio,  Hieronymo  ,  Auguslino, 
DamascenQL,  et  aliis  quos  cilatBellarminus  1.  1. 
de  Verbo  Dei  c.  18.  Praeclare  S.  Hier.  epist.  103. 
ad  Paulinum  :  Jacobus ,  inquit ,  Petrus,  Joannes, 
Judas3  septem  Epistotas  ediderunt,  tam  myslicas, 
quam  succinctas ,  et  breves  pariter  ac  longas  : 
breves  in  verbis,  longas  in  sententiis;  utrarus  sit, 
qui  non  in  earum  lectione  cacutiat. 

Nota :  Similes ,  imo  eaedem  saepe  sententiee  re- 
perianlur  in  Epistolis  Canonicis,  quae  in  Pauli- 
nis.  Ratio  est,  quia  idem  Spiritus  per  omnes 
Aposlolos   loqucbalur;  ct   quia  omnes  codem 


corum  ostendi.  Quare  Paulinae  Epistolce  mag- 
nam  lucem  hisce  Canonicis  afferunt  :  Paulus 
enim  uberior.est,  et  uberius  mores  fidelium  sui 
rcvi  cxpressit,  et  corrcxit.  Igitur  dogmata ,  et 
senlcnti.c  Pauli  antistrophaesunt  sententiisS.  Pe- 
tri,  Jacobi,  Joannis  et  Judae,  uti  suislocis  os- 
tendam.  Voluit  enim  Deus  hancconsensus  har- 
moniam  ,  et  quasi  concentum  in  Epistolis  oeque 
ac  in  Evangeliis  cxisterc ,  ad  indubitatum  veri- 
tatis  Evangelicee  testimonium,  ut  nemo  de  ea 
dubitare  possit ,  dum  omnes  Apostolos  et  Evan- 
gelistas ,  locis  licet  et  temporibus  disjunctos  , 
idem  tamen  de  ca  scribere  et  constanter  asse- 
verare  legit,  imo  conspicit.  Epistolae  ergo  hae 
continent  medullam  Evangelii  s  earum  enim 
scriptores  Apostoli  fuerunt  prsecones  Christi ; 
unde  passim  ad  verba  et  dogmata  Chrisli  in 
Evangeliis  descripta  alludunt,  imo  eadem  ci- 
tant ,  ac  fidelibus  in  memoriam  revocant  etin- 
culcant. 

Porro  S.  Judas  totus  est  in  fide  orthodoxa  , 
S.  Joannes  in  charitate  ,  S.  Jacobus  in  orationc 
etpatientia,  S.  Petrus  in  sanctitate  Christiana 
fidelibus  commendanda.  Exstant  inter  Opera 
S.  Thomae  Aquinatis  Comment.  in  Epistolas  Ca- 
nonicas;  sedhaecpererroremadscribiS.Thomae 
DoctoriAngelico,  cum  sint  Thomae  Anglici,  uti 
et  Comment.  in  Genesim ,  Isaiam,  Jeremiam  et 
Apocalypsin,  docent  Sixtus  Senensis  et  Posse- 
vinus  in  Biblioth.  noster  Lorinus  et  alii :  licet 
Bellarm.  et  nonnulli  alii  opinentur  ea  esse  ge- 
miina  S.  Thomae  Aquinatis. 


1N  EPISTOLAM 

SANCTI JACOBI 

PROOEMIUM. 


401 


SffigggggiwAhic  praunittenda  sunt.  Pri- 

^mum  ,  de  auctoritale  liujus 

jfEpistoIae.  Secuuduin,  de  ar- 

Iguuiento.  Tertium,  tle  auc- 

ilore. 

Quoad  prim.  Lutlierushoc 
Jloco ,  hanc  Jacobi  epistolam 
ya  Canone  S.  Scriplurae  rese- 
^rcat ,  eamque  vocat  strami- 
neam ,  aridain,  et  Apostolo  indignam.  Ratio  ejus 
est,  quod  ipsa  commendans  opera  bona,  ad- 
verselur  doctrinae  Lutheri  dicentis  ,  nos  sola 
(ide  justificari ,  imo  S.  Pauli ,  qui  idem  docet 
Roman.  3.  28.  iuquit  Lutherus.  Lutherum  sequi- 
lur  Brenlius  ,  Kemnitius  ,  et  Ccnlurialores  Mag- 
dehuigenses  ,  qtiin  et  Erasmus  hoc  loco  asserit , 
eain  non  redolere  gravitatem  Apostolicam. 

Verum  de  fide  esl ,  hanc  Epislolam  esse  Cano- 
nioam  ,  paitcmqne  genuinain  S.  Script.  Id  enim 
definiunt  Concilia  panlo  ante  citula  ridemdocent 
Patres  citati,  adeoque  hic  est  sensusetconsensus 
loiius  Ecclesiae,  uti  multis  veterum  et  recen- 
tiorum  teslimoniis  ostcndit  Judocus  Coccius  in 
Thesauro  Catholico  tom.  1.  lib.  6.  pag.  713.  Ad 
argumenlum  Lutherirespondet  S.  August.  lib.  de 
Fide  et  operihus  cap.  14.  ideo  S.  Jacobum  ,  Pe- 
irum,  et  Joannem  suas  scripsissc  Epistolas,  ne 
quislegens  Epislolas  S.  Pauli,  praesertim  adRo- 
manos,  putaret  cum  Luthero  solam  lidem  sufii- 
ccrc  ad  salutem.  Explicant  ergo  Paulum,  docent- 
que  eum  per  fidem  non  excluderc,  sed  includere 
opera  ex  fide  manantia ;  sicut  arbor  non  exclu- 
dil ,  sed  includit  fructus  ,  quos  progignit  et  por- 
tat.  QuocircaCalvinusl.3.  Instit.c.  17.  §.  Tl.ellJ. 
et  Calvinistse  Epistolam  S.  Jacobi  admittunt  ui 
Canonicam.  Soli  ergo  Lulhero  cum  suis  videtur 
siraminea  ,  vereque  talis  est :  tum  quia  ut  stra- 
inen  acccnsum  urit  et  everlit  slramineam  ejus 
fidem  :  lum  quiaut  stramen  ignitum  comhuril, 
et  in  aeternum  comhuret  blasphemam  ejus  lin- 
guam,  qua  hanc  Epistolam  Spiritui  sanclo  adi- 
mit,  et  diabolo  errorum  auctori  ascribit.  Vide 
Bellarm.  1.  1.  de  verbo  Dei  c.  18.  ubi  octo  argu- 
lnenta,  qua3  Lulherani  huic  EpistoUc  objiciunt  . 
dissolvitelconfutat. 

Porro  incollocandis  Epistolis  Canonicis  in  Bi- 
bhis,  non  est  servatus  ordo  dignilatis  :  sicenim 
praeponi  debuissent  Epistohe  S.  Petri ,  utpole 
Principis  Aposlolorum  ,  sed  tomporis.  Praeponi- 
lurergo  cateris  Epistola  S.  Jacohi ,  sive  <|uod 
pnus  sit  seripta,  sive  quod  prius  inler  Canoni- 
eas  Scripluras  post  mortem  ejus  silrelata.  Mor- 
tuus  est  cniui  Jacobus  sex  annis  ante  S.  1'elnun, 
et  38.  annis  ante  S.  Joannein  :  S.  Jacobus  enim 
olmtannoChristiCJ.  S.  Petrus  69.  S.Joanncs  101. 
Nide  Uuonotaxim.  Deniquc  si  earum  veritalem 
et  auctoritatem  spectes,  auctoremquo  prima- 
nuiB,  nullus  intereas  est  ordo  ;  sed  omnes  sunt 
pares  et  ajquales.  Omnes  enim  habent  veritalem 
et  auctontatem  eanonicam,  quia  omnes  dictaUT 
Mint  a  Spiriiu  sancto. 


Quoadsecundum.  Quaerilur  ,  quodnam  sil  ar- 
guinentuni  liujus  Epistolae?  Respond.  Seopu>  et 
argumenluiu  ejus  est.  Primo,  animare  fidelesad 
constautiam  in  persecutione,  (piam  paliebautur 
a  Judaus  et  Genlibus  :  IIoc  enim  esl  ejus  exor- 
dium  ;  Oiunc  guudium  cxistimate  fratres  ,  cum  in 
tciiias  lcnlalioncs  inciderilis  ;  ac  deinceps  ,  gra- 
phice  inviciso  patientiae  decus  et  Majestatem  de- 
pingit.  Secundo  ,  commendare  opera  bona,  et 
exercitium  virlulum  ,  praesertim  pielatis  elcha- 
ritatis.  Quia  enim  S.  Paulus  in  epist.  ad  Roman. 
et  ad  Galalas,  adeo  extulerat  fidein  Christi  ,  et 
depresserat  opera  legis  :  ne  quis  id  acciperet,  el 
extenderel  ad  opera  fidei  et  charitalis  ,  ideoquc 
oliose  in  iide  et  gratia  Christi  conquiescerel,  ex- 
plicat,  docetque  opera  fidei  requiri  ad  merilum 
et  ad  salulem  ;  prieserlim  quia  Simon  Magus 
(  quem  hoc  ajvo  secutus  est  Lutherus ,  Cal  vinu*, 
corumque  assecla; )  occasionem  ex  Paulo  nac- 
tus  palam  docuit  non  requiri  opera  ad  salutem  , 
solamque  lidem  suflicere.  Audi  de  eo  Irenaeum 
1.  1.  cap.  20.  Doccbat }  inquit  ,  cos  qui  in  eum,  1 1 
Selenem  (uxorem  vel  meretricem)  cjus  spem  ha- 
bebant ,  ut  Ubirros  agcre  qiue  velint  :  sccunduiu 
enim  ipsius  gratiam  salvari  liomincs  ,  sed  non  sc- 
cundum  opcras  justas.  Hanc  primam  prinii  haj- 
resiarchae  (quem  mox  secutus  est  Menander  , 
Carpocras,  Valenlinus  ,  Eunomius,  Gnostici  , 
aliiquc  plurimi)  hoeresin  slatim  in  ejus  exordio 
convellere  et  confutare  aggressi  Mint  Aposloli , 
puta  SS.  Pelrus  ,  Jacohus  et  Joannes;  tam  verbo 
quam  scriplis  Epislolis.  Tertio,  quia  idem  Si- 
mon  docebat  libertatem  caruis  ,  aque  ac  Lu- 
therus  ,  ac  proinde  Chrislianos  a  lege  liberos  , 
libereposse  vacare  ventriel  veneri  ;  solam  enini 
fidem  sufiicere  ad  salulem  :  Jacobus  eidcm  for- 
titer  resislit,  doceKpie  eonlrarium  ,  nimirum 
concupiscentiaB  mortificationem ,  continenliani. 
ahstinentiam  ,  modestiam  ;  multis  enim  labori- 
bus,  cerumnis,  persecutionibus,  et  sicpe  morte 
ac  martyrio  comparandum  csso  regnum  coclb- 
rum.  Ilaque  verhis  ,  scriptis  et  faclis  ,  qdversu» 
lluvium  carnis  libertate  late  flueulem  et  exun- 
dantem,  validissimum  opponit  aggerem.  Simoii 
enim  Magus  erat  Samarita ,  suosque  erroro 
spargebal  in  Samaria  ,  qua;  vicina  est  Ilieroso- 
lymae,  eoque  eosdein  derivahat.  Debuit  itaque 
ex  oflicio  Pastorali  S.  Jacobus  ,  quasi  Ilierosoh- 
nue  et  Judaeaj  Episcopus  ,  ei ,  quasi  gregis«sui 
lupo,  palam  omni  conatu  sese  opponerc.  Fuit 
ergo  ipse  vereJacob,  id  est,  pastor  lidelium  , 
supplanlator  infidelium.  Ilinc  ejus  Epistola  esl 
Calholicaj  iidei  vilaupic  Canon  et  rcgula.  Inlc-r 
alia  enim  docel,  Primo  ,  omne  malum  a  nobis 
oriri.  onine  bonuin  a  Deo  Palre  Iuniiimm,  ideo- 
que  illud  ab  eo  postulainluin  :  Secundo,  sapien- 
tiam  Christianam  distinguil  a  mundana.  Tertio, 
mundum  adversari  Christo,  et  Christuin  nmndo. 
Quarto,  niortificandas  csse  animi  cupidilates. 
QuintO,  vanamel  inaneni  esse  ambitionem  ,  et 
prospcrllalem  bujus   ^  itce.  Sexto,   Deuui  fore 


m 


PROOEMILM  COMMENTARIORUM   IN  EPIST.  S.  JACOBI. 


«celerum  et  sceleratorum  judicem  et  vindicem, 
ideoque  cavendam  personarum  acceplionem  el 
contemplum  pauperum.  Septiino,  ambiendam 
esse  amicitiam  Dei  ,  srcculi  vero  fugiendam. 
Octavo  ,  vilandam  esse  anxiam  soilicitudinem 
iie  rebus  futuris  ,  et  quiescendum  in  paterna 
Dei  cura  et  providenlia.  Quarto  ,  illustria  om- 
nium  virtutum  dat  documenta,  praesertim  fidei , 
spei,  religionis,  mansuetudinis,  simplicitatis  et 
candoris  ,  beneficentiae,  et  curae  pauperum  ,  si- 
lentii  et  fr.enandac  irae  ac  linguae ,  muluae  cbari- 
tatis  ct  benevolentiae ,  fugiendam  esse  avaritiam 
et  juramentum  ,  in  tribulatione  patieoter  expec- 
tandum  esseDei  adventum.  Quinto,  sancit  sa- 
cram  unctionem  infirmorum,  item  precandiet 
psallendi  studium  :  insuper  sacram  exomologe- 
sin.  Denique  Qui  converti ,  inquit,  fecerit  pecca- 
torem  ab  errore  via  sua: ,  salvabit  animam  ejus  a 
morte ,  et  operiet  multitudinem  peccalorum.  Ex 
dictis  liquet,  hanc  epistolam  scriptam  esse  post 
epistolam  S.  Pauli  ad  Romanos  ;  quam  cum  ille 
scripseril  anno  Christi  68.  sequitur  post  illum 
annum  hanc  scriptam  esse  a  Jacobo  ,  ac  conse- 
quenter  non  diu  ante  mortem  et  martyrium 
quod  obiit  ipse  anno  Christi  63.  Nam  ,  ut  ait 
S.  Irenaeus  lib.  3.  cap.  1.  Apostoli  toti  intenii 
erant  praedicationi,  ideoque  sero  coeperunt  sua 
dogmata  scriptis  mandare. 

Porro  videri  posset  haec  Epistola  scripta  He- 
braice ,  utpote  ab  Hebraeo  Jacobo  ad  Hebraeos 
per  orbem  dispersos.  Verum  communior  sen- 
tentia  est,  scriplam  esse  graece  ;  tum  quia  lin- 
gua  Graeca  eo  tempore  erat  communis,  etiam 
Judaeis  ,  praesertim  dispersis.  Unde  utebantur 
ipsi  promiscue  Graeca  versione  Septuag.  eeque 
ac  HebraeoBibliorum  textu  :  ideoque  Christus  et 
Apostoli,  quin  et  Josephus  ac  Philo  citant  Mosen 
et  Prophetas  juxta  versionem  Septuag.  non  juxta 
Hebraeum  Texlum  :  tum  quia  Jacobus  hanc  epis- 
tolam  ,  etsi  primario  scripserit  Judaeis ,  secun- 
dario  tamen  scripsit  Gentibus ,  adeoque  seculis 
omnibus  :  Gentium  autem  lingua  tum  latissime 
pntens,  eratGraeca,  tum  deniquequiaS.  Athanas. 
in  Synopsi  scribit  Evangelium  S.  Matlhaeia  S.  Ja- 
cobo  translatum  esse ,  utique  ex  Hebraeoin  Grae- 
cum,  quasi  universalius  idioma.  Ergo  eodem 
videtur  S.  Jacobus  scripsisse  suam  episiolam,  ut 
plures  eam  legere  et  intelligere  possent  Sic 
S.  Petrus ,  S.  Joannes ,  S.  Judas  ,  S.  Paulus  om- 
nes  suas  epistolas,  excepta  ad  Hebraeos  et  ad 
Romanos ,  scripserunt  graece. 

Commentati  sunt  veteres  plures  in  banc  Epis- 
tolam.  Primo  S.  August.  sed  intercidit  hic  ejus 
Commentarius.  Audi  eum  lib.  2.  Retract.  c.  32. 
Inter  opuscula  mea  reperi  expositionem  epistolm 
Jacobl  Apostoli ,  quam  retractans  adverti  annota- 
tiones  potius  expositorum  quorumdam  ejus  loco- 
rum  ,  in  librum  redactas  fratrum  diligentia  ,  qui 
eas  in  frontibus  codicis  esse  noluerunt.  Adjuvant 
ergo  aliquid  s  nisi  quod  ipsam  epistolam ,  quam 
legebamus  quando  isladictavi,  non  diligenter  ex 
Grceco  habebamus  interpretatam.  Secundo  ,  Didy- 
mus  Alexandrinus  praeceptor  S.  Hieronym.  bre- 
vem  et  eruditum  scripsit  Commentarium  in  hanc 
epistolam  et  in  caeteras  Canonicas.  Extat  is  t.  8. 
Biblioth.  SS.  Patrum.  Tertio,  Extatin  hanc  epis- 
toIamCatena  Graecorum  Patrum,  scilicetS.  Dio- 
nysii,  Athanasii,  Irensei,  Chrysost.  Nazianzeni, 
Basilii,  Nysseni,  Epiphanii,CyriIli,  Theodoreti 
et  aliornm ,  quam  Joannes  Fdicianu*  inl;>ii- 
mim  convcrtit.  Quarto,  V.  Beda.  Quinto,  OSicu- 


nienius.  Sexto,  Thomas,  non  Aquinas  nec  An- 
glicus  (illecnim  Lyrano  fuit  anterior  :  morluus 
est  enim  anno  Domini  127/i.  Lyranus  autem  ilo- 
ruit  annol320.  Hic  autem  Aucior  citat  Lyranum 
commentans  in  epist.  1.  S.  Petri  c.  2.  v.  19. )  scd 
Anglicus  Doclor  Angelico  non  absimilis,  sive 
acumen,  sive  doctrinam,  sive  slylum,  sivcpro- 
fessionem  (  fuit  enim  Ordinis  S.  Dominici  ) 
spectes,  sed  eo  posterior  :  lloruit  enim  anno 
Domini  1^00.  teste  Sixto  Senensi  in  Biblioth.  Ex 
recentioribus  scripserunt  perplures  passimnoti, 
recentissime  et  exactissimc  Balthasar  Paes  Lu- 
sitanus,  Franc.  Fevardenlius,  Petrus  Stevartius 
Gregorius  Primaticcius,  qui  breviter,  sed  ner- 
voseS.  Jacobi  senlentias  per  syllogismos  slrin- 
git  et  connectit.  E  Societate  nostra  P.  Alfonsus 
Salmeron,  Benedictus  Justinianus,  et  Joannes 
Lorinus.  Hos  omnes  sequar,  sed  more  meo  per 
compendium  et  mellilegium. 

Quoad  tertium.  Quoerilur ,  quis  sithujus  cpis- 
tolae  auctor?  Negat  Lutherus  et  Erasmus  esse 
S.  Jacobi;  dubitat  Cajetanus.  Verum  Concilia 
jam  citata,  seque  ac  Patres,  totaque  Ecclesia 
ascribit  eam  S.  Jacobo.  Quare  de  fide  est  eam 
esse  S.  Jacobi.  Sed  dubium  est  ulrius  sit. 
Duoenim  inter  Apostolos  fuerunt  Jacobi,  unus 
filius  Zebedaei,  frater  S.  Joannis,  occisus  ab 
Herode,  Actor.  12.  2.  patronus  Hispaniae,  qui 
cognominatur  Major.  Aller  Alphsei,  qui  frater 
Domini  Galat.  1. 19.  et  a  S.  Marco  c.  15.  l\0.  51i- 
nor  (sive  astate ,  sive  vocatione,  utvult  noster 
Lorinus;  sivestatura,  utvultFevardenlius  :  sive 
quo  alio  respectu)  cognominatur,  fuitque  pri- 
mus  Episcopus  Hjerosolymae.  Jacobo  Zebedaei 
hanc  epistolam  tribuunt  Hispani  nonnulli,  ut 
Lucius  Dexter  in  Chronico,  ubi  asserit  S.  Jaco- 
bum  praedicasse  Judaeis  per  Hispaniam  disper- 
sis,  iisque  hanc  scripsisse  epistolam.  Additque 
qu&  fuit  prima  Scriplura  novi  testamenli,  tanto 
Apostolo  digna.  Idem  habet  versio  Arabicaet  Mo- 
zarabesinLiturgia,  aceorum  Patriarcha  S.  Isi- 
dorus  lib.  de  Vita  et  morte  Sanctor.  c.  73.  quos 
citat  quorumque  sententiam  probabilem  esse 
censet  noster  Gaspar  Sanchez  tract.  3.  de  Pro- 
fectione  S.  Jacobi  inHispaniam  c.  12.ldemhabet 
Syriaca  versio  Widmanstadii  *  quae  hanc  episto- 
lamtribuitS.  Jacobo,  qui.cum  S.  Petro  et  S.  Joan- 
ne  interfuit  transfigurationi  Christi  :  ille  au- 
lem  fuit  Zebedaei,  non  Alphaei.  Idem  censet 
Sixtus  III.  Pont.  epist.  de  Malis  Doctoribus,  quae 
extattom.  5.  Biblioth.  SS.  Patrum.  Sed,  ut  benc 
notant  ibidem  Doctores  Parisienses  in  ultima 
editione ,  Bellarm.  de  Scriptor.  Eccles.  Baron.  et 
alii,  epist.  haec  falso  ascribitur  Sixlo  III.  Pont. 
(  quod  nomen  multos  viros  doctos  decepit)  cum 
sit  Pelagiani  cujuspiam.  Omnia  enim  tribuit 
libero  arbitrio,  et  gratiae  nihil  :  asserit  homi- 
nempossevivere  sineomni  peccato,  etiam  le- 
vissimo.  Denique  totus  scatet  erroribus  Pelagio- 
norum. 

Verum  alii  passim,  et  veteres  et  recentiores , 
hanc  epistolam  tribuunt  S.  Jacobo  Alphaei,  primo 
Hierosolymorum  Episcopo.  Ita  S.  Hieron.  ii> 
Catalogo  Script.  Eccles.  injacbbo,  Euseb.  J.  2. 
Hist.  c.  22.  vel23.  S.  Aug.  inc.  2,  epist,  adGalat. 
S.  Ambr.  I.  7.  in  Lucam,  c.  9. 

Hic  Jacobus  fuit  frater  Judae  etSimonis  Apos- 
tolorum ,  ut  p  atet  ex  epist.  Judae  v.  1.  ac  Joseph 
Justi,  qui  opp  ositus  fuit  S.  Matthiae  in  sorte 
Apostolatus,  A  ctor.  1.  28.  Matth.  13.  55.  Filius 
fuit  Alplia'! .  qui   alio  nemioc  diclus  est  C^-opbas 


PROOEMIUM  COMMENTARIORUM  IN  EPIST.  S.  JACOBI. 


/»03 


et  Mariac,  qua>  a  filio  eognominata  est,  Jacobi ; 
a  mcrilo,  Cleophac  :  Iicct  nonnulli  vclint  Clco- 
pham  fuisse  pairem  Mariae,  et  consequenter 
avum  Jacobi.  Quod  eniin  nonnulli  distinguunt 
Jacobum  Apostolum  ab  Episcopo  Hierosolymaj, 
tresquc  faciunt  Jacobos,  primum  Zcbedaei,  se- 
cundum  Alpluei,  tcrtium  Episcopum  Hieroso- 
lymae,  qui  fucrit  Auctor  hujus  cpistolae,  uti  fa- 
ciunt  Epipban.  hacresi  76.  Doroth.  in  Synopsi ,  et 
insinuant  S.  Chrysost.  Thcod.  Thcopb.  ct  cla- 
rius  Clcmcns  1.  2.  Constit.  Apost.  c.  59.  refcllunt 
S.  Hicron.  Euscb.  Clcmens  Alex.  Baron.  et  alii , 
et  exiis  Franc.  Suarez  3.  p.  t.  2.  disp.  5.  scct.  U. 
Imo  Conc.  Tridcnt.  sess.  U.  ubi  auctorcm  hujus 
cpistohc  asscrit  csse  Jacobum  Apostolum,  dc quo 
plura  c.  1.  v.  1, 

Porro  quia,  ul  aitS.  Ambros.  lib.  2.  de  Virgin. 
1'rimus  discendi  ardor  est  noOitilas  magisiri,  Ja- 
cobus  hic  fuit  mirac  sanctitatis  ct  sapicntia?.  Id 
patet  Primo,  ex  eo,  quod  vocatus  sitfrater  Do- 
mini ;  tum  quia  cognatus  erat  Christi :  tum  quia 
Christo  simillimus  morihus,  fonna  et  vultu, 
teste  S.  Ignatioepist.  2.  ad  Johan.  et  Originc  1. 1. 
contra  Celsum,  ac  si  Christi  fraleret  gemcllus 
fuisset.  Quare  necessc  est  Jacobum  eximia 
fuisse  forma  et  pulchritudine.  Talis  enim  fuit 
forma  Chrisli,  teste  Psaltc  :  Speciosus  formapra? 
fdiis  hominum.  Psalm.  hh.  3.  Rursum  hinc  scqui- 
lur,  Jacobum  Chrislo,  Apostolis,  ct  Chrislianis 
fuisse  percharum.  Similitudo  enim,  aeque  ac 
virtus  est  conciliatrix  amoris  ct  amicitia?.  Addit 
Epiphan.  hajresi70.  Jacobumii  pucro  simulcum 
Christo  fuisse  educatum.  Hinc  cognominatusest 
Justus,  abeximia  juslilia  et  sanctimonia,  tcste 
S.  Hieron.  in  Galat.  1.  Euseb.  lib.  2.  Hist.  cap.  1. 
Chrysost.  hom.  5.  in  Matth.  ct  Antiocho  mona- 
cho  hom.  72.  qui  addit,  hoc  justi  cognomen  a 
singulari  justilia  illi  esse  inditum  communibus 
omnium  suffragiis.  Unde  cognominalus  cst  a 
Graecis  Patrihus  aoii^eo,- ,  id  est,  fruter  Dci. 
Hinc  et  nonnulli  dicunt  Jacobum  instar  Johan- 
nis  Baptistae  et  Jeremiae,  sanctificatum  fuisse  in 
ntero  inatris.  ItaS.  Epiph.  haeresi29.  Hegesippus 
apud  S.  Hieron.  in  Jacobo,  et  S.  Antoninus  3. 
p.  t.  31.  c.  8.  pencs  quos  sit  hujus  rei  fides.  Certe 
materejus  Maria  JacAbisanctissima,  eJerusalem 
Verulas  in  Italiam  translata,  multis  magnisquc 
claret  miraculis,  ut  habct  Martyr.  Rom.  die  25. 
Maii,  et  Chronica  Verulcnsium. 

Secundo,  sicut  Christus  fuit  ministercircum- 
cisionis,  ut  ait  Aposlolus  Rom.  15.  8.  hoc  est, 
solis  pra^dicavit  Juda3is,  tanquam  genti  fideli, 
sanctae  et  a  Deo  electae,  cui  per  Prophetas  eum- 
iIimii,  tanquain  Messiam  ct  Salvatorem  promi- 
scrat;  ita  et  Jacobus  quasi  Chrisli  fraler,  succes- 
sorct  heres,  ex  omnibus  Apostolis,  ab  iisdem 
jussuChristi,  teste  Eusebio  lib.  7.  Histor.  c.  \U. 
iu  fine  elcctus  et  constitutus  est  sanctae  civitatis, 
puta  Hierosolymae,  Episcopus,  ac  Judaeorum 
Pastor.  Unde  Hesychius  in  oratione,  quae  extat 
apud  Photium  in  Biblioth.  numer.  833.  Jaco- 
bum  vocat  novac  Jerusalem  summum  ducem, 
saccrdotum  principcm,  Apostolorum  verticem, 
m  lampadihus  resplendentem,  et  inter  astra 
maximc  lllustrem.  Porroinstitutus  est  Jacobus 
Episcopus  Hierosolymae  a  S.  Petro,  Johanne  et 
Jacobofratrihus,  ait  Anaclctus  Ponlif.  cpist.  ad 
Fpiscopos  Italiae  :  idque  postridie  necis  S.  Ste- 
pham ,  ait  Beda  in  Chron.  puta  die  27.  Dec.  anno 
C.lirisli  ZU.  ut  si  ilirrt  lihertale  ct  incrcpatione 
S.  Stephoni  exacerbatos  Juda?orum  auimos  sua 


benignitate,  modcstia  etmansuetudinc  lenirct ; 
idque  ila  praestitit,  ut  pacifice  in  ea  quasi  Epis- 
copus  rescdcrit,  Ecclesiamque  rexcrit  per29. 
annos.  Succcssit  ergo  Jacohus  Chrislo,  quasi 
fralcr  fratri ,  ut  illi  semen  suscitaret,  quod 
proindc  Chrislianorum,  non  Jacohitarum  nomcn 
sortirctur.  Unde  et  cidem  Christus  ad  Patrcni 
vadens,  filios  matris  Ecclesiae  commendavit, 
ailS.  Hier.  inc.  1.  cp.  adGal. 

Tertio,  S.  Epiphan.  haeresi78.  asscrit  cjuscog- 
noincn  vulgo  fuisse  Oblias,  id  cst  mutus  [per- 
pcraui  aliqui  lcgunt  munus)  et  prwsidium;  pro 
tpio  alii  Icgunt  Ophilas ,  ab  Ssy  opliel,  id  csl  ar\, 
turris  celsissima  ct  munitissima  :  qualis  erat 
illa  tcmpli,  caputnuhihus  pene  inscrcns,  cujus 
proinde  verticem  intucntcs  caligabant  oculis. 
Undc  Iicbr.  dicta  est  Opliel,  id  cst  caligo  ,  dc  qua 
Joscphus  I.  2.  Belli  c.  18.  et  1.  G.  c.  G.  et  1.  7.  c.  13. 
EtPocta  : 

Aspicc  surgenlcs  obscura  in  nubila  molcs  , 
Templaque  sidereis  invidiosa  globi«. 

Idque  Primo,  quia  S.  Jacobus  orationi  addicti>- 
simus,  in  ea  quasiincoelum  rapichaturad  Deum 
plcno  mcntis  ascensu.  Secundo,quisuaoratiouc 
ctsanctitatc  erat  quasi  arx  et  praesidium,lutan8 
ct  propugnans  totam  Ecclesiam,  totumqtie  Ju- 
dacorum  populum.  Hinc  ex  frcquenti  et  continua 
orationc  non  tanlum  genua  hahebat  callosa,  sed 
ct  frQDtem,  utpote  quamcxprofunda  humilitaie 
ct  rcvercntia  terrae  affligebat,  tcste  S.  Chrysost. 
hom.  b.  in  Malth.  Testatur  S.  Epiphan.  hcer.  78. 
S.  Jacobum  urgcnte  magna  siccitale  elevantcni 
adccelum  manus,  quasi  alterum  Mosen  Deuni 
precatum  esse,  ae  moxpluviam  impetrasse. 

Quarto ,  S.  Jacobus  erat  Nazaroeus :  unde  vino, 
carne,  animatis  omnibus,  oleo,  balneis,  vcsli- 
hus  laneis,  caeterisque  deliciis  abslincbat.  Ita 
Eusebius,  Epiphanius,  etalii  citali.  Addit  Epip!.. 
ha^resi  78.  eum  sempcr  virginem  permansissc, 
putatque  hunc  illum  fuissc,  qui  relicta  sindoou 
nudus  tcmporepassionisChrisliaufugit :  idcirco 
id  opinattis,  quod  S.  Jacobum  lineam  sindonem 
scmpcr  indueresolitum  constet.  Tradit  insuper 
cum  nudis  pcdibus  incedere  consuevisse. 

Quinto,  S.  Jacobus  fuit  post  S.  Petrum  Eccle- 
siac  ct  fidci  columna,  uti  eum  nuncupat  S.  Pau- 
lus  Galat.  2.  9.  ubi  quoque  asserit  se  cum  eodein 
contulisse  suum  Evangelium  ,  aetn  vacuum  cur- 
rcremf  inquit,  aut  cucurrissem.  Unde  Pctrus  «• 
carcere  per  Angelum  liheralus  illico  hujtis  rci 
nunciummisit  adJacohum,  Act.  12.  17.  Hinc  ct 
Judas  scrihit  et  gloriatur  se  fralrcm  Jacobi;  ei 
niatcrejus,  etiamsi  plurcshabuerit  filios,  cos- 
que  Aposlolos,  a  digniori  tamcn  vocatur  matcr 
Jacobi,  Marci  1G.  1. 

Sexlo,  S.  Jacobus  fuit  proprius  Judacorum 
Pastor  etpatronus.  Unde  uteos  sihi  conciliarcl. 
ctad  Christum  traduceret,  servavit  lcgemMosi, 
licct  jam  moriuam,  sed  necdum  mortifcram: 
quin  et  S.  Paulo  eamdem  servandi  auctor  fuii , 
uteum  stiis  Judaeis  acceptum  facerel  ct  conci - 
liarct,  itaque  saluti  Pauli,  communiquc  paci  ei 
concordiae  consuleret.  Actor.  21. 18. 

Scptimo,  Clemens  Alexand.  lib.  7.  Hypotypos. 
et  ex  co  Euscb.  lib.  2.  Histor.  cap.  1.  trai.unt 
Christum  post  Ascensioncm  suani,  siugiilareiu 
qiiamdamcognitioncm  impertii$seJacoboJti»lo, 
Johanni  et  Pctro,  quam  deiodu  illicaeteris  Apos- 
lolis  communicaiint,  hi  70.  diseipulis.  Und'- 
Rabanus  I.  dc  Unhcrso  c;ii>.  5.  ;.ii  JacoLum  bau 


ZtOG 


PROOEMIUM  COMMENTAMORUM  IN  EPIST.  S.  JACOBf. 


Epistola  legentibus  immcnsam  scientiae  clarita- 
tem  infundere  :  oa  onini  complectitur  omnem 
Christiaiuu  doctrinae  et  vitce  perfectionem. 

Octavo,  S.  Jacobns  orat  vita?  adeo  sublimis  ot 
exomplaris  j  ut  videreturesse  speculumctimago 
coeli  vitacque  ccelestis,  quam  agunt  Angeli  et 
Sancti  in  Paradiso.  Hinc  perdius  et  pernox  in 
oralione  cum  Dco  ot  Angelis  versabatur.  Hinc 
et  Cbristi  vultus  moresque  in  co  quasi  in  vivo 
antitypo  rosplondcbant.  Quocirca  fidelcs  post 
Cbrisii  in  ceelum  ascensum,  e  variis  provinciis 
certatim  Hierosolymam  pergebant  S.  Jacobi  vi- 
dendi  causa,ut  in  eo  viderent  et  intuerentur 
Christum,  ob  miram  quam  cum  eobabebat  per 
omnia  simililudinem.  Ita  S.  Ignatius  epist.  ad 
S.  Joan.  Evangel.  (vel  quisquisesl  Auctor  :  nam 
multi  docti  censent  non  csseS.  Ignatii)  scribit 
se  cogitare  pergere  Hierosolymam,  ut  videat 
S.  Jacobum  quasi  vivain  Christi  effigiem.  Hinc 
etiam  JudasChristnm  prodilurus  Judacis,  eis  os- 
culi  signum  dedit,ut  co  Christum  agnoscerent, 
ne  proeo  Jacobum  Christisimillimum  compre- 
henderent.  Vere  Plato  in  Theaeteto  :  Deo ,  ait, 
nihil  cst  simdius ,  quam  cum  cx  hominibus  atiquis 
justissunus  est.  In  hoc  enimvcra  hominis  prcestan- 
tia  versatur. 

Nono,  tradunt  multi  veterum  S.  Jacobo  con- 
oessumfuisse  ingrediinSancta  sanctorum,  quod 
ex  lege  Dei  Levit.  16.  2.  Hebr.  9.  7.  soli  Pontifici 
licebat,  idque  semel  tantum  in  anno,  nimirum 
in  festoexpiationis.  IdS.  Jacobo  concessum  tra- 
duntS.  Hioron.  in  Catalog.  Script.  Eccles.  in  Ja- 
cobo,  S.  Epiphan.  haeres.  29.  Euseb.  lib.  2.  Hist. 
c.  22.  vel  23.  Hegesippus  lib.  f>.  etexiis  Nicoph. 
Abdias  et  alii.  Hoc  multis  viris  doclis  videtur 
incredibile,  tum  quia  Judsei  erant  suae  legis  et 
rituum  observantissimi ;  tum  quia  iidem  summi 
erant  Cbristiet  Christianorum  hostes.  Sedtanta 
ostPatrum  quos  jamcilavi,  fides  et  auctoritas  , 
utei  refrigari  non  liceat.  Quid  ergo?  Tempera- 
mentores  eget,  suaderique  potest,  si  dicamus, 
non  passim  et  communiter  id  S.  Jacobo  fuisse 
permissum,  sedrarisduntaxatcasibusutsiv.  g. 
fulmen  incidisset  in  Sancta  sanctorum  ;  si  casu 
Cherubim,  propitiatorium,  vel  arca  corruisset; 
si  quis  locum  sanctum  violasset  ;  sicuti  enim 
Pilatus  statuam  Caesaris  inurbe,  et  forte  intem- 
plo  collocavit,  teste  Josepho  lib.  2.  de  Belloc.  8. 
sic  forle  et  praeses,  vcl  miles  aliquisRomanus, 
utgratificaretur  Caio  Caligulae  Imper.  (  qui  Ju- 
rioeis  infensus  erat,  abeisque,  aeque  ac  a  ceeteris 
gentibus,  volebat  adorari  ut  Deus,  ideoque  sui 
imaginem  collocari  jusserat  in  tempio  Hieroso- 
lymitano,  ut  patet  ex  Philone  Logat.  ad  Caium) 
statuam  ejus  collocavitinSanctosanctorum,etc. 
Tunc  enim  ut  illud  violatum,  vel  mutilatum 
purgarent  etinstaurarent,  aut  incendiiet  ruime 
periculo  eripercnt,  necesse  erat-eo  immitti  vi- 
rum  eminentis  dignitatis,  sanclitatis  et  sapien- 
tiae,  quiid  praistaret,  aut  quidfactoopusrenun- 
tiaret.  Jacobo  autem  nemo  eratdignior,  nemo 
sapientior ,  ncmo  sanctior.  Adde,  quod  ipsepro- 
prius  erat  Episcopus  etPontifex  Hierosolymee,  et 
ut  talis  colebatur  non  solum  a  Christianis,  sed 
otiama  Judaeis,  qui  eum  ob  lenitalem,  sanctita- 
tom,charitatem,etc,  amabantetreverebanturut 
pareutem;  praesertim  quia  ipse  Judaeorum  et 
Judaismi  etat  observans  ettutor,  uti  paulo  ante 
dixi.  Imo  longe  praeferebant  eum  suo  Pontifici 
Anano,  et  similibus,  qui  vel  intrusi  erant  a  Ro- 
manis,  vel  simoniaci  pecunia  emerant  Pontifi- 


calum,  vel  illum  avare,  impure  et  indigne  ad- 
ministrabant.DeniqueS.  Jacobusobabstincntiam 
orationem  et  zelum ,  non  tam  videbatur  csse 
homo  quam  Angelus,  cui  soli  jure  deberiaditum 
in  Sancta  sanctorum  censebant  Judaei.  Atque 
hincnonnulli,  ut  Salmeronhic,  opinantur  hanc 
fuisse  causam  martyriiS.  Jacobi ,  nimirumquod 
Ananus  Pontifex  non  ferens  Pontificatus  socium 
etasmulum  S.  Jacobum,  dolensque  eumsibiapo- 
pulo  antcferri,  eumquasi  Judaismi  eversorem  et 
ChrisliacChristianismipraeconemcitarit,etapud 
suos  logis  Mosaicae  zelotas  reum  capitis  egerit. 
Confirmat  haec  omnia  testimonium  Josephi,  qui 
ovorsionom  Hierosolymae  factama  Tito  asscribit 
caedi  S.  Jacobi  lib.  20.  Antiq.  cap.  16.  uti  eidem 
oamdom  asscribuntS.  Hieron.  in  Jacobo.  Euseb. 
lib.  2.  Histor.  cap.  22.  Origen.  1.  1.  contra  Cel- 
sum,  Isidorus  lib.  de  Vita  et  morte  Sanctorum 
c.  79.  Ex  quibusfacilecolligas,  quanta  S.,Jacobi 
fuerit  sanctitas,  aequeac  sanctitalis  et  dignitatis 
opinio  apud  Judceos.  Tanti  est  virtus,  tanta  vis 
sanctitatis,  quae  amicat  amicos  pariter,  et  ini- 
micos. 

Sic  S.  Franciscus  Xaverius  sua  sanctitate  ad- 
mirationi  fuit  Bonziis,  licet  Christi  hostibus ,  ac 
otiamnum  est  infidolibus  in  India,  qui  eum  Pa- 
trem  sanctum  vocant  et  invocant,  ac  seepe  ejus 
intercessionesanitatom,  vitam,  aliasquegratias 
por  miraculum  a  Doo  nanciscuntur.  Audi  Tur- 
sollinumin  ejus  Vitalib.  2.  cap.  11.  Vutgo,  in- 
qnit,  Magnus  Pater  vocabatur.  Rex  Travancoridis 
tolo  rcgno  suo  edixit ,  ut  Magno  Patri  omnes  oh- 
lcmperarenl ,  aique  ac  sibi.  ldem  cap.  9.  narrat 
Biachmanas,  licet  infideles,  audita  Francisci 
doctrina,  euin  amplexatos  esse,  illamquemiri^ 
oxtulisse  laudibus. 

Sicetejusdiscipulus  GasparBarzaeus^obsanc- 
tilatem  quasi  Propheta,  vel  Angelus  coelo  lapsus 
cultus  fuit  a  Saraconis  juratis  Christi  inimicis. 
Nam  et  iloxis  in  terram  usque  poplilibus  illum 
salutabant,  et  manum  ejus,  quin  et  veslem  ac 
pedum  vestigia  osculabantur.  Vocabant  eum  Za^ 
chariae  filium,  quasi  atterum  S.  Joannem  Daptis- 
tam,  magnumque  Christianorum  Caciz  :  quin,  et 
nocte  intempesta ,  cum  multis  facibus  in  templum 
suum  [Coranum  vocant)  mdgno  comitatu  induxe- 
runt ,  et  ad  summum  usque deduxerunt ,  idquespcc- 
tante  et  admirante  tota  civitate  Armusiensi.  Et  ta- 
men  etiam  proposita  morte ,  ne  ex  atiena  secla 
quisquam  ingredialur,  Mahometanis  legibus  est 
interdictum.  Verum  itli  sic  Mahometem  explica- 
bant,  notuisse  illum  tam  insignem  virtule  virum 
cxcludere,  ait  Noster  Trigautius  inejus  Vita  1.  2. 
c.  l£i.  Similimodo  legem  explicabant  Judaei,  no- 
luisse  illam  S.  Jacobum,  tam  eximiae  dignitatis 
et  sanclitatis  virum,  ea  comprebendi.  Namprop- 
lcr  summum  sapientia?  et  pielatis  studium,  quod 
in  vita  assidue  excoluerat ,  ab  omnibus  justissimus 
putabatur,  ait  Eusebius  1.  2.  Histor.  cap.  22.  Unde 
ct  populus  fimbriam  vestimenti  ejus  cerlalim 
cupiebat  altingere,  ait  S.  Hicron.  Quare  quod 
S.  Epiphan.  loco  jam  citato  asserit,  S.  Jacobum 
fuisse  sacerdotem  legis  voteris ,  ideoque  admis- 
sum  ad  sancta  sanctorum,  meritoabaliisomni- 
bus  rojicitur  quasi  falsum,et  quasi  insufficiens. 
Soli  enim  Pontifici  licebat  ingredi  in  Sanctum 
sanctorum.  Constat  autem  S.  Jacobum  nonfuisse 
Pontificem  Aaronicum.  Denique  opinantur  non- 
nulli  legem  illam  Levit.  16.  2.  ut  nemo  ingre- 
diatur  Sanclum  sanctorum  nisi  Pontifex  semel 
jn  anno,  limitandam  esse  ad  ingressum  solen- 


PROOEMIUM  COMMENTARIORUM  1N  EPiST.  S.  JACoBI. 


W 


nem,  quo  scilicetrcs  divina  solcnnitcr  facienda 
crat  in  Sancto  sanclorum  :  nain  transaclo  illo 
n-inporc  licuisse  iis,  qni  in  sauciiiate  erant  in- 
signes  ,  qualis  cratS.  Jacobus,  ingredi  Sanciuin 
v.uictoruin.  Probant  cxco,  (|iiodS.  Evodiussuc- 
<  (  ssorS.  Pclri  in  talhcdra  Antiocli.  apudNiccph. 
lili.  2.  cap.23.  terman.  tonstant.  Patr.  ctteor- 
giiis,  Niconicd.  orat.  dc  ohlat.  Mariae,  ac  Andreas 
Crctcusis  de  clormitione  Deiparae,  asscrant 
I'..  Virginem  pnesentatam  in  ternplo,  hahilasse 
iu  adyiis  ct  in  Sancto  sanctorum.  lta  ccnsetnos- 
tcr  thristoph.  a  taslro  inllist.  Deip.  c.  3.  Vcrum 
lex  illa  Levit.  16.  2.  non  vidctur  hanc  limitatio- 
ncin  pati ,  uti  graviter  docet  ihidem  Ahulcns. 
ncccaetcraj  virgines,  inter  quasdcgehatB.Virgo 
hahitarunt  in  Sanclo  sanctorum,  sed  inatrio  ad 
ostium  tabernaculi,  ut  dicitur  Exod.  38.  8.  et  1. 
Rcg.  2.  22. 

Deciino,  S.  Jacobus  primus  Missac  sacrificium 
solenmitcr  cclchravit,  ut  indicat  sexta  Synodus 
dc  consecr.  dist.  1.  cap.  Jacobus,  ejusque  cele- 
hrandi  formam  ,  et  ritum  praescripsit.  Extat 
ctiamnum  MissaS.  Jacohi,  quamnon  apocryphi 
cujuspiam,  sed  ipsius  S.  Jacobi  esse,  palet  lum 
ex  scnsu  et  consensu  Doctorum  et  fidelium  in 
toncilio  Trullensi,  tum  cx  Proclo  Archiep.  tons- 
tant.  in  Concilio  Ephesino,  tum  ex  tyrillo  Hiero- 
solymae  pariter  Episcop.  qui  catcchcsi  5.  ora- 
tiones  mystagogicas  hahct  acccptas  ex  Missa 
S.  Jacobi;  ut  lllud  ,  quod  sacerdos  alta  voce  di- 
ceret,  Sursunicorda  ;  et  quae  de  immensa  gloria 
Dei  pracfari  soleat  ante  sacra  mysteria;  quod 
idem  dieeret  :  Orate  pro  vivis  et  dcfunctis;  quod 
Diaconus  ante  sumptioncmdivinorummysterio- 
rum  inclamarct  :  Osculamini  inviccm  in  osculo 
sancto  :  atque  ea  accepluris  intonaret  Sancta 
sanctis,  populus  vero  responderet  :  Unus  cst 
sanctus;  quod  cantorcs  inter  sumplionemS.  Bu- 
eharistire  illud  Psahn.  33.  concinercnt :  Gustaie 
el  vidcte ,  quoniam  suavis  est  Dominus ;  et  plura 
hujusmodi.Vide  SixlumSenensem  lib.  1.  Bibl.  ia 
Jacobo,  et  tlaudiumSainctcspnefat.  inLilurgias 
cap;  8.  Iline  ct  S.  Ignal.  epist.  ad  Heronem,  ait 
S.  Stcphanum  fuisse  Diaconum  S.  Jacobi,  eique 
mlnistrasse.  ldcm  Ignaiius  cpist.  5.  ad  Trallia- 
nos  :  Qttid  vero,  inquit,  Diaconi  nisi  imilatorcs 
angclicarttm  virtutum?  qui  purum  ct  inctdpatum 
ministcrium  itlis  (  saccrdotibus  )  exhibent  ,  ut 
S.  Stcphanus  D.  Jacobo ,  Tirnotlfttsrt  T.inus  Pattlo, 
Anacletus  ct  Clemens  Petro.  Qui  igilur  his  nou 
ohcdit ,  athcos  prorsus  et  impius  cst.  Porro  sanc- 
lusSlephanus  S.  Jacobo,  antequam  ipsecrearc- 
tur  Episcopus  Hierosolymae.  Nam  creatus  est 
postridic  necis  S.  Stephani,  puta  die  27.  Dec. 
ut  superius  dixi  ex  Bcda.  Olim  extabat ,  et  etiam- 
uum  extatEvaiiRclium  tituloS.  Jacobi,  sed  sup- 
posititium  :  fuit  enim  pseudoevangelium.  Ita 
Baronius. 

Undecimo,  S.  Jacobus  interfuit  primoConcilio 
Hlerosolvmitano,  primusque  post  S.  Petrum, 
utpoteHierosoiymaD  Episcopus,  senlcntiamdixit, 
nimirum  Christianos  non  obligare  lege  et  legaji- 
hus  Mosis,  Actor.  15.  13.  Uncle  ad  Episcopalis 
dignilatis  ornamenlum,  S.  Jacobus  in  capite 
gestavit  laminain  auream,  quasi  insigne  tam 
Pontidcatus,  quam  regni  Christi ,  instar  Melchi- 
scdech  ,  ita  ut  regnum  David  una  cttm  Pontiftcatu 
transtulerit,  ac  targitus  sit  scrvis  suis ,  id  cst , 
Ponttficibus  Cathoticai  Ecctcsia',  inquit  S.  Epiph. 

!'®rk  n  ot  78,  ac  Hipron-  1"  Jacobo,  ctad  ta- 
/ai.  2.  Pontifcx  enimAaronicus  cum  cidari,  sive 


tiara  quam  portabat  in  caphe,  ei  alligaiam  la- 
minain  auream  geslabat in  fronte,  cui  inscrip- 
tuin  viiitSanctum  Domino;  ut  signilicaretur  euoi 
esse  Pontilicem  Dci  summi  et  sanctissimi.  Sic  et 
S.  Joannem  Apostolum  gestasse  laininamauream 
instar  coronac,  tradit  Polycrales  apud  Euseh. 
lib.  5.  Histor.  c.  13.  Eamdem  gestasse  caeteros 
Aposiolos,  indequenunc  Episcopos  gestare  mi- 
tiam   [ircliosam,   eo  quod  regali  fungantur  sa- 

<  rrdotio,  tancpiam  Christi  reges  ct  sacerdotes 
censet  tardin.  Baronius  anno  thrisli  3/i.  p.  263. 
UucIeEuscb.  lib.  10.  Ilist.  cap.  u.  ita  Episcopos 
compellat  :  Amici  Dci  ct  saccrdotes ,  quisacra 
podereccclestisque  gloria;  corona,  et  divino  chris- 
vutte,  denique sacerdolali  S.  Spirilusstola  decorati 

<  siis.  Traclit  Eusebius  lib.  7.  Hislor.  cap.  lq.  ca- 
thedram  S.  Jacobi  ad  sua  u»que  lempora  reli- 
giose  asservalam.  Quam,  inquit,  Episcopi  qui 
itlic  ordine  successerant ,  pcrmagni  a?slimanl. 
Unde  liquet,  thrislianoseamextulisse  Hieroso- 
lyma  anteobsidionem  Titi  :  alioqui  enim  cum 
caeteris  in  ea  conflagrasset,  inquit  Baron.  anno 
thrisli  G8.  c.  51. 

Duodecimo,  S.  Jacohus  pro  thriato  gloriosum 
ohivit  martyrium.  Epiphanius  lneresi  78.  tradit 
S.  Jacobum  ad  decrcpilam  vixisse  ictatem,  et 
occubuisse  anno  ajtatis  9G.  post  Ascensionem 
thristi  2A.  Sed  aliipassim  tradunt eumoccisum 
anno  Neronis  7.  qui  fuit  i\  Nativit.  thristi  63.  a 
passione  etAscensione  29.  ac  consequenter  toti- 
dem  puta  29.  annis,  eum  praefuisse  Ecclesiae 
Hierosolymitanae.  Vix  ctiam  credihile  videtur, 
eum  occisum  anno  retalis  96.  Sic  enim  cum  a 
Christo  vocatus  cst  ad  aposlolatum,  fuissetpene 
septuagenarius.  Quis  crcclat  tam  senem  elcclum 
ad  labores  Aposlolicos,  praesertim  cum  cajteri 
Apostoli  a  Christo  electi  fuerint  juvcncs '? 

Porro  vitam ,  mortcm  el  martyrium  ejus  gra- 
viter  etgraphicc  ita  describit  et  enarratex  Cle- 
mente  Alexandrino  et  Hegesippo  Eusehius  lih.  2. 
Hist.  c.  22.  Jacobus,  inquit,  ab  utero  malris  sux 
sanclus  fuit ,  vinumet  siccram  non  bibit ,  anima- 
tittm  camibus  se  abstinuit  :  macttla  caput  cjus 
nunquam  rasttm  fuit,  neqac  corptts  oieo  pcrunctum 
attt  balneis  lotum.  Ilttic  uni  liccbat  in  Sancta  sanc- 
torumingredi;  vestibtts  cnim  utebalur  non  laneis, 
scd  linteis  duntaxat.  In  tcmplum  soltts  intrarc  so- 
littts  est,  atque  ibi  gcnibus  humi  positis  pro  populi 
peccatis  veniam  postulare  :  cttjus  gentta,  quod  tam 
assidue  tum  ad  Deum  auguslc  sanctcqttc  adoran- 
dttm ,  tumctd  veniamprecibtts  populo  cxposcendam 
procumbebat ,  cameli  inslar  tubcrculis  conlraclis 
obdttrttcrunt.  Qui proptcr singtilaremjuslilia? pras- 
tanliam,  Justi  et  Oblia^  (qttod  Latine popttli prx- 
sidittm  dici  potest,  etjustitia)  nomcn,  sicttt  Pro- 
phetx  de  eomemorant,  invenit.  Qttibttsdamigilur 
ex  septem  scctartnn  fautoribtts  in  popttlo  sparsa- 
rum,ct  a  tne  llistoria  anle  dcclaratarum,  ab  eo 
sciscitantibus,  quodnam  essct  ostittm  Jcstt?  lles- 
pondit ,  Jcsttm  csse  Satvatorem.  Ex  qtiorum  nu- 
mcrononnuliicrcdidcrunt  qttodJestts  essct  Chrislus. 
Sectx  atttcmsupradicta;  neqttc  carnis  rcsttmctio- 
nem  fore ,  ncqttc  ttlltim  vcnlurttm ,  qtti  cuique  sit 
pro  his,  qtttf  rccle  aut  sccus  gcsserit  in  vita,  mer- 
ccdcm  rcddilttrtts ,  omnino  credidcrttnt.  Vcrttm 
quotquot  crcdidcrunt ,  Jacobi  pradicationect  hor- 
latu  crcdidcrunt.  Ergo  cum  plcrique  etiam  ex 
principibus  viris  fidcm  csscnt  amplexati ,  nonnulti 
ex  Scribis ,  Pharisa;is,  et  reliquis  Judxis  lumul- 
tttari  atqttc  adco  vocifcrari  caperunt ,  qttod  univer- 
sus  fcrc  popultts  Jcsttm  cxistimabat  vcrum  cssc 


u98 


PHOOEMIUM  COMMENTAIUORUM  IN  EPIST.  S.  JACOBI. 


Christum.  Qui  ctiam  ad  Jacobum  profecti,  sic  eum 
rompellarunt :  Te  obnixe  oramus ,  utquoniampo- 
pulus  fide  in  Jesum ,  perinde  acsi  vere  esset  Christus 
roltata,  in  gravem  errorem  delapsus  est,  ettm  ab 
luic  opinione  avoces ;  atque  ul  omnes  etiam ,  qui 
liodie  ad  festum  diem  Paschatis  celebrandum  con- 
venerunt,  de  Jesu  rectevereque  erudias ,  te  etiam 
atque  ctiam  obtestamur  :  tibi  enim  omnes  fidem 
adhibcmus ,  nec  nos  solttm ,  sed  tota  etiam  multi- 
tudo  perhibet  testimonium  quodjttstus  sis,quodque 
■personam  non  respicias.  Persuadeas  igitur  populo 
de  Jesu,  ne  erret :  etenim  et  universtts  populus,  et 
nos  omnes  tibicredimus.  ldcirco statue  teipsumsu- 
perpinnam  tcmpli,  ut  de  superiori  loco  cunctis  pers- 
picutts  sis ,  atqtte  adeo  ttta  verba  a  tola multitudine 
facile  et  sine  impedimentoaudiantur.  Propterfes- 
tumnamque  Paschatis  non solum  omnes  Jttdxorum 
tribus,  sed  mulli  etiam  ex  Gentibus  convenerant. 
Proinde  Scribx  et  Pharisai,  quos  supra  posuimus, 
Jacobo  supra  pinnam  tempti  cotlocato  cozperunt 
exctamare ,  et  dicere  :  O  Jttste ,  cui  merito  omnes 
debemus  ftdem adjungere ;  quoniam  populusJesum 
cruciftxum  imitando  aberravit;  tu  idcirco  nobis 
commonstra ,  qttod  sit  ostium  Jesu  cruciftxi.  Qui 
clara  voce  sic  respondit  :  Qttid  me  interrogatis  de 
Jesu  ftlio  hominis?  Ipse  sedet  in  ccelo  a  dextris 
magna  virtutis  et  potentia  Dei,  el  in  nubibus  cwli 
venturus.  Haec  expressaet  publica  Christi  profes- 
sio  causa  fuit  ejus  martyrii,  quod  proinde  evi- 
dens  fuit  et  illustre.  Subdit  eniin  Euseb.  Atque 
cummutti  plene  essent  persuasi,  et  ob  Jacobi  tesli- 
monium  Deum  laudibtis  inccelum  ferrent ,  dice- 
renlque  Osanna  ftlio  David  :  Scriba?  et  Pharisaiide 
integro  cozperunt  primum  ita  inter  se  colloqtti : 
Mate  certe  et  infeticiter  cecidit,  ut  istud  testimo- 
nium  nostraoperaJesu  tribueretur.  At  conscensis 
gradibus  iilum  dejiciamus  pracipitem,  ut  homines 
tnde  perterrefacti,  nutlam  ftdem  ejus  doctrina  ad- 
hibeant.  Deinde  clamare  ac  dicere  :  Ojustus  etiam 
crravit.   In  quo  eloquia  sacra  apud  Sapientiam 
scripta  plane  expteta  fuere  :  Toltamus  e  medio  jus- 
tum,  quoniam  nobis  molestia  est  et  incommodo. 
Quocirca  fructus  operum  suorttm  comedent.  Tan- 
dem  ergo  adolescentes  J ustum  prmcipitem  dederunt 
dixeruntque  ipsi  inter  se ,  Jacobttmjustum  obruere 
oportere  lapidibus.  Et  qttoniam  dejectus  in  praceps 
non  statimmortem  obiit,  sedvultu  sursum  sublato 
genibusqueflexis  dixit  :  Obsecro  Domine  Pater  da 
iltis  veniam ;  nesciunt  enim  quidfaciant;  cosperunt 
saxa  in  eum  conjicere,  cumque  tapidibus  illum 
obruere  pergerent ,  unus  ex  sacerdotibus  ex  fttiis 
Rechab,  fitii  Rechabim,  qui  sttnt  Jeremia  testimo- 
nio  commendati,  voce  emissa  contentius  dixil  : 


Quid  agitis?  Jttsttis  pro  vobis  Deum  deprecatur. 
Hominem  vero  qui  hacc  dixit,  fuisse  Simeonem 
ejus  nepotem  ex  sorore,  lilium  Cleophat,  tradit 
Epiphah. 

Prosequitur  Eusebius  :  Attamen  unus  ex  illis, 
qui  fullo  erat ,  arreplo  vecte ,  quo  vestes  solebat 
premere  ,  in  caput  Justi  impegit ;  ita  vitam  beato 
et  felici  murlyrii  cruciatu  affectus,  afflictusquc 
amisit.  In  quo  loco  prope  templum ,  ubi  columetta 
ejus  nomine  inscripta  adhuc  manet,  corpus  tu- 
mulo  mandatum  est.  IsteJacobus  tumjud&is,  tum 
Grxcis  charus  et  incorruptus  fuit  testis,  Jesumvere 
fuisse  Christum.  Non  multo  postVespanius  Judwam 
obsedil,  Judaosque  redegit  in  servitutem.  Hcec  Cle- 
mcntis  Historia:  mire  consentientia  Hegesippus 
ttberius  pleniusque  expticavit.  Hucusque  Eusebius 
de  nece  Jacobi  ex  dictis  auctoribus. 

Quod  vero  ad  sepulchrum  ejus  spectat,  heec 
addit  Hieronymus  :  Ejtts  sepultura  titulum  usqae 
ad  obsidionem  Tili ,  et  ullimam  Hadriani ,notissi- 
mum  habuit.  Quidam  e  nostris  inmonte  Oliveti  eum 
putarunt  conditum  :  sed  falsa  eorum  opinio  est. 
AdditS.  Hieron.  in  Jacobo,  ex  Evangelio  secun- 
dum  Hebraeos  :  Dominus ,  inquit,  cttm  dedisset 
sindonem  servo  sacerdotis  ,  ivit  ad  Jacobttm  etap- 
paruit  ei.  Juraverat  enim  Jacobus,  se  non  comestu- 
rum  panem  ab  illa  hora,  qua  biberat  calicem  Do- 
mini,  donec  videret  eum  resurgentem  amortuis. 
Rursusque  post  paululum  :  Afferte,  ait  ,Dominus, 
mensam  et  panem,statimqtte  additur  :  Tulit  pa- 
nem ,  et  benedixit,  etfregit ,  et  dedit  J acobo  Justo, 
et  dixit  ei :  Frater  mi  comede  panem  tuttm,  quia 
resurrexit  ftlius  hominis  a  dormientibus.  Quin  et 
Adrichomius  ex  Bredembachio ,  Saligniaco,  et 
aliis  in  Descriplione  Hierosolymae  numer.  210. 
describit  antrum,  in  quo  jejunus  triduoDomi- 
nicae  passionis  delituit  Jacobus,  additque  :  Ideo- 
que  Dominus  etiam  ei  post  resurreclionem  suam 
seorsim  hic  apparuit.  In  cujus  honorem  Christiam 
isto  loco  postmodum  Ecclesiam  erexerunt.  Sedhoc 
juramentum  et  jejunium  Jacobi  respuit  S.  Aug. 
lib.  3.  deConsensu  Evangel.  cap.  25.  etalii,  har 
ratione,  quod  apparitio  Christi  facta  Jaeobo,  de 
qua  Apostolus  1.  Corinth.  15.  7.  contigerit  posl 
apparitionem  factam  quingentis  fratribus.  Post 
illamenim  subdit  Paulus:Demd<?  visus  est  Jacobo. 
Illa  aulem  apparitio  Christi  facta  quingentis  fra- 
tribus ,  contigit  diu  post  resurrectionem ,  quous- 
que  Jacobi  jejunium  naturaliter  extendi  non 
potuit:nisi  dicns ™deinde,  numerum  sjgnificare, 
non  ordinem  apparitionum;  sic  ut  idem  sitquod 
insuper,  prueterea.  q.  d.  Christus  apparuit  quin- 
genlis  fratribus ,  insuper  cl  soli  Jacobo. 


COMMENTARIA  IN  EPIST.  S.  JACOBI.  Cap.  I.  /|C0 

CAPUT  PRIMUM. 

SYNOPSIS  CAPITIS. 

VETERI  EPISTOLARUM  MORE  ,  VARIA  ET  DISPARATA  DE  VARIIS  VIRTUTIBUS  DAT  PARTIM 
MOMTA  ,  PARTIM  PRjECEPTA.  PrIMO  ,  V.  1  .  USQUE  AD  V.  12.  DOCET  GAUDENDUM  ESSE  IN 
TENTATIONE  ,  EO  QUOD  ILLIUS  PATIENTIA  OPUS  PERFECTUM  HABEAT  ,  POSTULANDAM  ESSE 
A  DeO  SAPIENTIAM  CERTA  SPE  ET  FIDE  :  HUMILES  ET  PAUPERES  GLORIARl  DEBERE  IN  SUI 
EXALTATIONE  FUTURA  ,  DIVITES  VERO  ET  SUPERBOS  CONFUISDI  IN  HUMILIATIONE  ,  QUjE  EOS 
MOX  EXCIPIET.  SECUNDO  ,  V.  12.  USQUE  AD  19.  DOCET  ,  BEATUM  ESSE  QUI  SUFFERT 
TENTATIONEM  :  TENTATIONEM  VERO  NON  ESSE  A  DeO  :  SED  OMNE  DONUM  ET  BONUM  AB  EO  , 
QUASI  A  PATRE  LUMINUM  DESCENDERE.  TeRTIO  ,  V.  19.  USQUE  AD  22.  DOCET  FRENANDAM 
ESSE  LINGUAM  ,  IRAM  ET  IMMUNDITIAM.  QUARTO  ,  V.  22.  USQUE  AD  FINEM  ,  DOCET 
JUSTIFICARI  FACTORES  VERBI  ,  NON  AUDITORES  TANTUM.  ReLIGIONEM  ENIM  VERAM  ESSE  , 
VISITARE  PUPILLOS  ,  ET  VIDUAS  1N  TRIBULATIONE  EORUM  ,  ET  I3IMACULATUM  SE  CUSTODIRE 
AB  HOC  S^ECULO. 

1 ,  fi^^^^Ji^^CAcoBUS  Dci  et  Domini  nostri  Jesu  Christi  servus ,  duodecim  Tribubus  , 
jjquae  sunt  in  dispersione,  salutcm.  2.  Omne  gaudium  existimate  fratrer 
mei ,  cum  in  tentationes  varias  incideritis:  3.  scientes  quod  probatio  Gdei 
/vestrse  patientiam  operalur.  h.  Paticntia  autem  opus  perfectum  habet ;  ut 
jsitis  perfecti  et  integri,  in  nullo  dcficientes.  5.  Si  quis  autem  vestrum 
.indiget  sapientia ,  postulet  a  Deo,  qui  dat  omnibus  aflluenler  ,  et  non 
improperat :  et  dabilur  ei.  6.  Postulet  autem  in  fide  nihil  hsesitans :  qui  enim 
hocsitat ,  similis  est  fluctui  maris,  qui  a  venlo  movetur  et  circumfertur.  7.  Non  ergo  aestimet 
homo  ille  quod  accipiat  aliquid  a  Domino.  8.  Vir  duplex  animo,  inconstans  est  in  omnibus  viis 
suis.  9.  Glorietur  aulem  frater  humilis  in  exaltatione  sua  ;  10.  dives  autem  in  humilitate  sua  , 
quoniam  sicut  flos  fceni  transibit.  11.  Exortus  cst  enim  sol  cum  ardore,  et  arefecit  foenum  ,  et 
flos  ejus  decidit ,  et  decor  vultus  ejus  deperiil :  ita  et  dives  in  ilineribus  suis  marcescet.  1 2.  Beatus 
vir  ,  qui  suflert  tentationem  :  quoniam  cum  probatus  fuerit ,  accipiet  coronam  vitae ,  quam  repro- 
misilDeus  diligentibus  se.  13.  Nemo  cum  tentatur ,  dicat,  quoniam  a  Deo  tentatur  :  Deus  enim 
intentator  malorum  est :  ipse  autem  neminem  lcntat.  14.  Unusquisque  vero  tenlatur  a  concupis- 
centia  sua  abstractus,  et  illectus.  15.  Deinde  concupiscenlia  cum  conceperit ,  parit  peccatum  : 
peccatum  vero  cum  consummatum  fuerit,  generat  mortem.  16.  Nolite  ilaque  errare  fralres  mei 
dilectissimi.  17.  Omne  datum  optimum,  et  omne  donum  perfectum  ,  desursum  est,  descendens 
a  Patrc  luminum  ,  apud  quem  non  est  transmulatio ,  nec  vicissitudinis  obumbratio.  18.  Volun- 
tarie  enim  gcnuit  nos  verbo  veritatis  ,  ut  simus  inilium  aliquod  crealurae  ejus.  19.  Scilis  fralres 
nici  dileclissimi.  Sit  autem  omnis  homo  velox  ad  audiendum :  tardus  autem  ad  loquendum  ,  et 
tardus  ad  iram.  20.  lta  enim  viri ,  justitiam  Dei  non  operatur.  21.  Propter  quod  abjicientes 
omnem  immunditiam,  et  abundantiam  malitiae,  in  mansuetudine  suscipite  insitum  verbum  ,  quod 
potest  salvare  animas  vestras,  22.  Estote  autem  factores  verbi ,  et  non  auditores  tantum , 
fallentes  vosmetipsos.  23.  Qni  si  quis  auditor  est  verbi  ,  ct  non  factor  :  bic  comparabitur  viro 
ronsideranti  vultum  nativitatis  suae  in  speculo.  24,  Consideravit  cnim  se  ,  et  abiit ,  et  statim 
oblitus  est  qualis  fucrit.  25.  Qui  aulcm  perspexerit  in  Icgem  perfectam  libertatis,  et  permanserit 
in  ea ,  non  auditor  obliviosus  factus  ,  sed  factor  operis  :  hic  bcalus  in  faclo  suo  erit.  26.  Si  quis 
autem  putat  sc  religiosum  csse  ,  non  rcfrenans  linguam  suam  ,  scd  educens  cor  suum  ,  huju.> 
vana  est  religio.  27.  Keligio  munda  et  immaculata  apud  Dcum  cl  Patrem  ,  haec  cst :  Visitarc 
pupillos  et  viduas  in  tribulatione  corum ,  et  immaculatum  se  custodire  ab  hoc  soe^ulo. 

1.  JAConrs.  ]  Nomen  hocaccepit  a  prinio  duo-  nueril  plantam  fralris  sui  Esau;   quo  porlento 

oYciui  Tribuum  parenlc  et  Palriarcha ,  qui  dic-  signilicahatur ,  quod  cuin  essel  supplanlaturus, 

tus  est  Jacoh,  id  est  supplantator,  a  Rehecca  eique  ejus  primogcniluia' callidc  prairepturus, 

malre,  co  quod  in  utero,  dum  nascerelur,  te-  uti  dixi  Ucucs.  25.  25.  Simili  modo  S.  Jacohus 

COr.NKI..    A   l.APIHK.   to\i.    X.  53 


MO  COMMENTAIUA  IN  EPIS 

iliabohim,  ejusque  filiiim  Simonem  Magam  cum 
suis  supplantavil.  Sic  Saulus  nomen  accepit  ii 
Saule  primo  rege  suaa  tribus  Bcnjamin.  Et  sicut 
Saul  Davidem,  ita  Saulus  persecutus  est  Ghris- 
tum  etChrislianos. 

Mystice,  Jacob,  id  <-st  lnctator,  est  quivis 
Christianus  :  liic  enim  ad  ducllum,  et  singulare 
certamen  provocat  daemohem,  carncm  etmun- 
(lnin,  totumque  infcfrnunii  Unde  est  pugil  el 
athlela  ChriMi,  ait  S.  Dionys.  c.  2.  Eccl.  Hier.  el 
a  Chrlsto  dicitur  Christianus,  quasi ab  unguenle 
unclus  adspiritualeni  luctam,  quo  tota  vitacuni 
hostibus  confiigere  debet.  Ita  S.  August.  tract.  33. 
in  Joann.  Idipsum  repraesentavit  Jacob  luctans 
cumAngelo,  Gen.  32.  2/i.  ut  docelTheod.  ibid. 
qiiaest.  91. 

Di.i  et  Domixi  nostui  Jesu  Curisti.  ]  Primo , 
Graxi  apud  OEcum.  per  Deum  inteiligunt  Deuin 
Patrem  ,  per  Dominum  ,  Deum  Filium,  quasi 
utriusquepersome  divinae  servum  se  proliteatur 
Jacobns;  utpote  quarum  una  cademque  fit,uti 
cssentiact  operatio,  ita  etauctoritas  ad  dignitas. 
Secundo,  alii  per  Deam  accipiuntS.  Trinitalem; 
per  Dominum ,  Christumqna  homo  est.  Tertio, 
etgenuineS.  Cyrill.  lib.  12.  Thesaur.  c.  13.  Tho- 
mas  Anglicus,  Dionys.  et  alii  ccnsent  eamdem 
personaru,  scilicetFilium,  putaJesum  Christum, 
vocari  liic  Deum  ct  Dominum,  ut  duac  Christi 
naturac  significenlur;  in  Deo  divina,in  Domino 
liumana.  Autcerte,  quia  epithetum  Deo  pro- 
prium  est,  Dominus  :  Deo  enim  proprie  com- 
petit  plenum,  transcendenset  universaledomi- 
nium  in  res  omnes,  juxta  illud  Virgilii  ^Eneid.  1. 

0  qui  res  Iiominumque  Deumque 
^ternis  regis  imperiis,  el  fulmiue  terres. 

Unde  et  illud  Martialis  irridentis  Domitianum 
Imp.  qui  Dcus  haberi  et  coli  volebatj 

Ediclum  Domini  Deique  nostri. 

Testeenim  Suetonio  in  Dormitian.  c.  13.  tanta 
arrogantia  dictabat  Domitianus  epistolam  ,  ut 
sicinciperet :  Dominus  etDeusnoster  sic  fierijubet. 

Notat  S.  Chrysost.  liom.  9.  in  epist.  ad  Coloss. 
nomenDomini,  Trinitatis,  aut  Christi  epistolis 
rebusque  omnibus  a  fidelibus  praefigi  solitum. 
Quia,  inquit,  ubicumque  fuerit  nomen  Domini,ibi 
prospera  erunt  omnia;  vudloque  magis  nomen 
Cliristi,  quam  Consulum,  securitatem  litteris  ad- 
dit.  Ita  Christianos  solere  quibuslibet  litteris  et 
monumentis  praefigere  nomen  Christi,  aut  sig- 
num  crucis  docet  noster  Gretserus  1.  3.  de  Cruce 
c.  9.  et  seq. 

Moraliier  ct  nervose  Primatticius  notat,  per 
t6  Dci  significari  et  commendari  nobis  excellen- 
liam  Majestatis  divinac;  per  t6  Domini,  immen- 
sam  cjusdem  potestatem ;  per  tbnostri,  infinitam 
ejus  charitalem  ;  pevrbjesu  Christi,  regalem  et 
sacerdotalem  ejus  dignitatem. 

Jesu  Christi  servus.  ]Non  se  vocat  Apostolum, 
sed  scrvum  Christi.  Hinc  aliqui  opinati  sunt,  Ja- 
cobum,  qui  fuit  auctor  hujus  epistolae,  non 
fuisse  Aposlolum.  Distinguunt  enim  ponuntque 
tresJacobos,  primum  Zebedaei,  secundum  Al- 
phau,  utrumque  Apostolum,  tertium  fratrem 
Domini  ,  qui  fuerit  Episcopus  duntaxat  (non 
Aposlolus)  Hierosolymse,  scripseritque  hanc 
cpistolam.  Ita  Clemens  lib.  2.  Constit.  cap.  59.  el 
lib.  G.  cap.  12.  et  Turrianus  ibidem.  S.  Hieron. 
inlsai.ne  17.  Cyrillus  Uiercso!.  calechcsi  \h.  Favet 
S.  Anacletus,  quartus  a  S.  Petro,  epist.  2.  ubi 
riocct;  Jacobum  fralrcm  Domini  ordinatumcsse 


T.  S.  JACOBI    Cap.  I. 

Episcopum  Hierosolymae  a  S.  Petro,  Jacobo  '-t 
Joaime  fratrihus  ;  cuin  tamen  communis  senleu- 
tia  Anacleli  ibidem  ,  Cyrilli  catechesi  17.  Ainmo- 
nii,  et  aliorum  quos  cilavi  Act.  2.  l\.  sit,  onmes 
Apostolos  ab  ipso  Christo  immediate  ordinatos 
esse  Episcopos  ,  nisi  quis  dicat  Jacobum  hunca 
Christo  qiioque  ordinalum  Episcopum,  sed  in 
generc  lolius  orbis,  uti  el  caeleros  Apostolos  :  ii 
Peiro  vero  ordinatum,  id  est,  deputatum  etins- 
litutumesseEpiscopum  proprium  primae  Eccle- 
siaj.  puta  Hierosolymilanae,  non  vero  primitus 
ab  iis  consecratum,  uti  recte  observavit  S.  Chrys. 
hom.  87.  in  Joannem. 

Verum  communis  sententia  est,  duos  tantum 
fuisse  Jacobos,  eosque  Apostolos  Zebedaei  sCiti- 
cet,  etAIphaji,  qui  fuit  Episcopus  Hierosolymac, 
et  auctor  hujus  epistolae.  Id  patet  ex  S.  Paulo, 
qui  Galat.  1.  19.  dicit  se  alium  Apostolorum  non 
\idisse,  nisi  JacobumfratremDomini  et  cap.  2.  9. 
Jacobum  hunc  cum  Cepha  et  Joanne  vocat  co- 
lumnam  Ecclesiae.  Ita  sentit  et  docet  Con- 
cil.  Tridentin.  sess.  k.  Eusebius  lih.  2.  Hislor.* 
c.  1.  et  22.  Clemens  Alexand.  6.  Strom.  Chrys. 
hom.  33.  et  l\h.  in  Matth.  S.  Epiph.  hajresi  29.  et 
alii  passim,  imo  tota  Ecclesia,  quae  Jacobi  Mi- 
noris  festum  celebral  1.  Maii,  asserens  illum 
Apostolum,  fratrem  Domini ,  Alphaei  filium,ful- 
lonis  vecte  a  Judaeis  occisum.  Quarc  S.  Hieron. 
sententiam  mutavit  :  nam  epist.  103.  et  lib.  2. 
conlraPelag.  Jacobum  auctorem  epistolac  vocat 
Apostolum.  Clemenlis  libriRecognit.  dubiae  sunt 
auctoritalis.  Undeidem  Clemens  epist.  1.  adJa- 
cobum  hunc,  asserit  eum  a  Christo  immediate 
ordinalum.  Idemasserit  Eusebius,  Dorotheusin 
Synopsi,  et  alii.  Hinc  a  S.  Jacobo  Ecclesia  Hiero- 
solymitana  dignitatem  Patriarchalis  Ecclesia^ 
obtinuit,  aeque  ac  Antiochcna  et  Romana,utpote 
in  quibus  per  se  sedit  S.  Petrus  ;  alque  Alexan- 
drina,  in  qua  sedit  S.  Petrus  per  S.  Marcum 
suum  discipulum.  Patriarchales  enim  Ecclesia: 
sunt  Apostolicse,  et  ab  ipsis  Apostolis  fundatoe 
et  inslitutae.  Porro  Hierosolyma  non  tempore 
S.  Jacobi,  utpotemox  evertenda  a  Tito,  sed  diu 
postea  i\  Vigilio  Papa  hanc  dignitatem  obtinuit, 
uti  dixi  Act.  11.  25.  et  26. 

Causae  ergocur  S.  Jacobus  scribat  se  servum 
Christi,  non  Apostolum,  sunt  variae.  Primaest, 
studium  humilitatis  et  modestiae,  uti  ex  eodem 
B.  Virgovocavitse  ancillamDei,  Lucae  1.  38.  Se- 
cunda,  quod  Apostolus  proprie  vocetur  is,  qui 
missus  a  Christo,  per  orbem  evangelizatum 
discurrit.  Jacobus  autem  non  discurrit  per  or- 
bem,  uti  caeleri  undecim  Apostoli,  sed  affixus 
fuit  Judaeae  et  Hierosolymae;  ejusque  proprius  a 
ChristoetApostolis  crealusfuit  EpiscopusetPas- 
tor.  Tertia,  quia  ingens  dignitas  est,  et  summi 
honoris  titulus  esse  servumChristi.  Nam,  utait 
S.  Ambros.  Magna  dignilas  est  servum  esse  poten- 
tis  :  ergo  summa  dignitas  est  servum  esse  sum- 
me  potentis,  puta  Christi,  servire  enim  Deoreg- 
nare  est.  Quocirca  Apostoli  omnibus  mundi 
regnis  praeferebant  servitutem  Christi,  magis- 
quc  gloriabantur  quod  essentservi Christi,  quam 
si  fuissent  reges  totius  orbis,  inquit  Didymus  et 
OEcumen.  Unde  et  S.  Agatha  Quintiano  praisidi 
dixit  :  Multo  prcestantior  est  Chrisliana  humilitas 
et  servitus  regum  opibus  ac  supcrbia.  Esse  enim 
servum  Chrisli ,  est  esse  servum  aelernac  sapien- 
tia?,  justitiac,  verilatis,  bonilatis,  et  omnium 
omnino  virtutum,  quae  Chrislus  est;  uti  rccie 
dixil  Origencs.    Quarta,  rjiiia  cx  Aposfolis  soli 


S.  Pclrus  quasi  Primas,  ct  S.  Paulus  quasi  Apos- 
tolus  doctorque  ouiuium  Genlium,  antonouKis- 
lice  Apostoli  titulum  occuparunt.  Unde  nec 
S.  Joanncs,  ncc  S.  Judas  in  suis  cpistolis  sevo- 
cant  Aposlolos.  Quinta ,  quia  scrvus  Chrisli  idein 
csl  ipiod  Apostolus.  Scrvusenim  hic  nonqualem 
qualcm  siguilicat,  sed  hcro,  puta  Christo,  fide- 
lissimum,  dilcctissimum,  proximum  ct  inli- 
miiiii,  qui  cjus  res  omnes  curat,  ah  eoque  quo- 
vis  gcntium  ad  eas  convertendas  mittitur,  qui 
sane  non  alius  est,  quam  Aposlolus.  Ilinc  Judas 
cxcmplofratris  sui  Jacohi,  parilerinilioepistobc 
se  vocalscrvum  Christi.  Dcuiquc  Sixtus  Scncn- 
sis  lih.  7.  Biblioth.  ct  Eevardentius  hic  opinanlur 
nomen  Aposloli  hic  crasum  esse.  ah  aliquo  fal- 
sario,  ut  sublalo  Auclore  tollcrct  auctorilatem 
opistohe.  ,Vuu  niulli  codiccs  Eatini ,  Grajci ,  Syri 
et  Arahici  habenl  hic  nomcn  Apostolns. 

Duodkcim  Tniiums  01  1:  si  \r  i\  nisPEnsiONF. ,] 
qiuc  sunt  dispersae  inter  Gentes.  Ila  Syrus  jam 
tribubus  ,  id  cst,  Judseis  quihuslibct  qui  prog- 
nali  sunl  c\  duodccim  trihuhus.  Ncc  enim  tribus 
tolaj  dispc  rsie  fucruut,  sed  multi  cx  singulis 
trihtthus. 

Nola.  Jacob  Patriarcha  duodeeim  habuitfilios, 

pariter  Patriarchas.  Quisqtie  cnim  unam  fami- 

liain  et  tribum  (iliorutn  ct  ncpotum  ex  seprog- 

uatorum  conslituil,  eiquc  suum  nomcn  allrihuit 

ut  tribus    Juda,    l.evi  ,  Rubcn,    dicitut    familia 

prognata  ex  Juda,  Eevi,  uuben,  etc.    Inter  has 

duodecim  tribus  divisa  fuit  terra  sancta,  sive 

Judaea  ii  Josue  c.  15.  Ex  ea  saepius  ilhc  in  capti- 

vilatcm  abduclas,  el  intcr  Gentcs  clispcrsa'  fue- 

runt ,  ppaesertim  pe*  reges  Assyriorum  ,  Uabylo- 

niorum,  Syrornm,  /Egypliorum  et  Graecorum. 

Mulli  etiam  sponte  lua  e  Judoea  in  exleras  rc- 

giones  vcl  lucri,  vcl  quiclis,  vcl  parcntum,  ctc, 

oausa  ahicrunl,  ibiquc  sedes  lixerunt.   Insupcr 

Jddsei  lidelespeneomnes ,  cxccpiis  Apostolis,  in 

porsocutione  ob  S.  Stephanum  excitala,  e  .leru- 

salem  ad  aliaa  eivitates  et  regioves  profngeront 

ctdispcrsifuerunt  ut  patel  Actor.  8.  2.  Hisceom- 

nihus,   ac  pr;vserlim    dispersis   ob  ncccm  Stc- 

phani,   ut  ccnsel  Beda,    CaiMieius ,   ot  Hibora  in 

Osee  cap.  1.  hanc  epislolatn  soribit  S.  Jacnbus 

( ;r(|iic  ac  suam  S.  Petrus)  ut   sicut  praesontes 

verbo ,  ila  absentcs  scripto  doccrct ,  corrobora- 

ret  elexhorlaretiir  ad  vilain  Chiisliano  dignam. 

Erateuim   ipso  proprius  Judaeorum  Episoopus  : 

ttnde  proprie   eorum    curam   pastoralem  egit. 

Hinc  palel  Prinio,  S.  Jacobnm   hano.  epistolam 

diree.to  soripsisso  Juda-is  (idclihus,  indirocle  ta- 

mcn  otiatn  inlidelibus.  tit  vtilt  Beda,cnnsequon- 

ler  tainon  cadoin  sotipsit  ct  fidclibuso  gentili- 

late  conversis.  Hi  enitn    mnncs    oadom  Christi 

fidcm  ctvilain.  ipiam  hie  inottloat  S.  .laoobus, 

profltcbantur.   Addit  I.ucius  DextWP  in  Chronioo. 

plurimos  Judaeos  disporsos  luissc  per  Hispaniam 

iisque  utaxinie  banc  epislolam   scriptam  esso  ;< 

Jaeobo,   utpoio  ipiam    ipse  eonset    fnissc,   non 

Alphafi,  sccl  Zoheihei,  Hispanornm  Apostolorum 

ct  magistrtim  .  do  (pio  di\i  in  Prnunnio. 

Palot  Sooundo,  S.  Jacobum  non  seripsisso 
hane  opistolam  id  docem  Trihus,  qu.O  post 
schisma  facttim  pcr  Joroboam  a  duahus,  pula 
Juda  et  lSenjauiin,  landem  a  Salmanasar  adduo- 
lae  suni  in  As>vriam,  quas  Jiid;ei  fabulantur  Cas- 
pii<  monlibus  imperviis  ronoludi  cl  absoondi. 
Vim  S.  Jaoobus  ait  so  -eribere  dtiodccim  Tribu- 
biis  :  crgo  lam  duabus.  quam  dcccm  jam  diclis 
sorihit. 


COMMENTAIUA  IN  EPIST.  S.  JACOBI.  Cap.  L  tii  1 

Salutem.]  Suhaudi  oplat  et  prcoalur,  graece 
est  ■/;j-<-o'.i',  quod  tria  signilical  ,  leilicet  gaudere, 
sakerc,  el  valere.  Salulantis  csl  vox  :  unde  ea 
Grceca  utunltir  inilio  cpisiolarum,  quodimilatus 
Iloralius  inilio  lih.  1.  Epislol. 


Ceho,  inquit,  gaudcre,  et  benerem  gerere,  Albinovano 
Musa  rogata  fefer. 

Sic  et  hic  x*ijk«v  alludit  ad  •/*?*',  qute  scquitur 
q,  d.  Opio  \o>  gaudere,  uttribulationem  qu.cvos 
occupal  lestimetis  non   dolorcm,  scd  gaudium. 

Porro  salulalio  Apostolorum  et  Sanclorum, 
non  esl  aulica  et  voibalis,  sed  eflicax  et  realis, 
suflicitque  salute  implere  eurn  qui  salulatur,  uli 
ox  S.  Chryso»t.  dixi  hom.  1.  sub  iniiiurn.  Salus 
autcin  paccm,  gratiam,  omnoquo  honiun,  quod 
ad  salutom  priesenlem  el  aelernam  ducit,  com- 
pleclilur;  ac  consc(|ucntcr  ipsum  Jostini,  qui 
est  salus,  et  Salvator  mundi.  Hoc  responsum 
sit  Cajetano,  qui  hancsalutcm  (ac  con-equentei- 
epistolam)  profanam,  nou  Aposlolicain  censuit, 
el  parvipendit.  Nain  eadom  ustis  cst  S.  Jacohus 
et  Apostoli  iu  Conc.  Hierosolymilano  Actor.  15. 
v.  23.  Undc  cadom  uttintur  Ponlilices  Romani 
in  suis  Jubileis  el  cpistoliscccurncnicis  :  precan- 
lur  cnim  ct  irnperiiunt  omoibus  fidclihus  salu- 
tem  (;t  Aposlolicain  hencdiclioncm. 

Svmboliee  nolatS.  Augusl.  in  E.xpos.  Epistolae 
ad  Roman.  anto  modium  ,  vocom  Salus  lingua 
Punica  (qtiic  aflinis,  ct  lilia  ost  Hebrn?;e,  io  qua 
•Sfthm  salos  parilcrdcnolattria)  significare  tria  , 
ideoque  lacite  indicare  S.  Trinitatem  ,  a  qua 
omnis  salus  dimanat.  ln  qWimdain,  inquit, 
ruslicanorum  coltoculione,  curn  atler  alteri  dixis- 
set,  Salus  :  quasivit  (Valerius  Episcopus  Ilippo- 
nen.sjs)  abeoqui  et  Latine  nosset  et  Vunice,  quid 
essci  Salus  ?  Brsponsum  est  tria.  Tum  ille  agnos- 
eens  cum  gaudio  satutemnoslram  esse  Trinilatem, 
convrnientiam  linguarum  non  forluito  sic  sonuisse 
arbitratus  esl,  sed  occultissima  dispntsalione  di- 
i  iinv  pri>ridentia>,  ut,  cum  Lalinc  noininalur  Sa- 
ttui,  a  Vunicis  intetligantur  tria:  e.t  ctim  Punici 
lingtta  stta  trianominant,  Lutine  intelii^aturSalus. 
Subdil  S.  Au<r.  Chananceam  Matih,  l&  cum  a 
Chrisio  postulavitlilice  salutem,  implicile  postu- 
lasse  S.  Trinitalcm,  ojusquc  lidcin  el  opom,  qua 
filia  non  tantum  in  corpore,  sed  ct  in  aniina 
salvanda  erat. 

Omfel  GAiDiuu.]  Omne,  id  est  tolum,  perfec- 
lum,  plenum,  summum.  Est  cnallauo  (piantita- 
lis  :  ponitur  cnim  totnm  univorsalo  pro  toto  in- 
tcgro,  quodsuis  patribus  completur  et  inlogra- 
lur.  q.  d.  Iri  lentalione  et  tribulatione  nolite 
liistari  oCliristiani,scdfiaudore,  non  qtiali  quali, 
sed  plcno  sunimoque  e:audio.  Aliqui  imperfecti 
in  tribulatione  parlim  dolent,  partim  jrsudent. 
Hi  uniim  iiodem  litmnl  in  patientia,  altcrum  in 
inipationtia  ,  S.  Jacohus  orpo  Milt  utruiiKpie 
animi  pedom  lipi  in  |iationlia,  ejusqiie  .siinimo 
gradu.  Tres  cniiiisiml  palionii.o  aradtis.  Priinus. 
sustinere  patienlerj  SeCundus .  sustinere  liben- 
tor  ;  Tortius.  stislinoro  sraudcntor.  Sic  omne  su- 
mitur  pro  tolo  l.oolos.  PL  vers.  i%.  Drnm  time , 
et  mandata  rjus  ol<s<rva,  liortst  cnirn  omnis  homo: 
id  est,  tolus  hoino.  q.  d.  Totiim  hominis  honum 
consistit  in  Dei  liniore  ojusque  mandatorum 
ohscrvatione;  ao  proindo  totus  ipse,  t ot i s*|ii< 
aniini  viribtts  Hei  timoricl  mandalis  intondero. 
siupio  impendoro  dehet  .  Ut  oa  implcat .  ju\t. 
illud  Dci  mandatum;  Dltiges  Dominum  Dcum 
tttum  cx  lolocordc  luo,  Dculer.  G.  5. 


/<12 


COMMENTARIA  1N  EPIS 


Secundo,  ra  cwinepropriecapipotest,  tuncque 
erit  sensus  nervosior.  q.  d.  Tentaiio  et  tribula- 
tio  adeo  non  est  mala,  nec  fugienda,  ut  in  ea 
situni  sit  omne  bonum,  ac  consequenter  omne 
objeclum  oinuisque  maleria  gaudii,  adeo  ut 
omnis  illa  quam  nalura,  velDeus  per  alia  bona 
sparsil,  in  uno  boc  universali  et  summo  tribu- 
lationis  bono  collecta  et  adunata  videatur;  ita  ut 
in  sola  tribulationc  magis  gaudendum  sit,  quam 
si  solus  omnes  mundi  opes.honores  et  volup- 
tates  possideres.  Unde  sequitur,  tribulationem 
esse  summum  bonum  hujus  vitae  :  summum 
enim  gaudium  nequit  esse  nisi  desummo  bono. 
Tres  enim  passiones,  sive  affeclus  sunt,  quae 
pro  objecto  habent  bonum,  nimirum  amor,  de- 
siderium  ,  gaudium.  Amor  spectat  bonum  in 
genere  :  desiderium  est  cupido  boni  absentis  : 
gaudium  est  fruitio  boni  praesentis  :  et  quanto 
majus  est  bonum,  tanto  majores  sunt  hi  affec- 
tus  Exadverso  affeclus  bis  oppositi,  qui  pro  ob- 
jeclo  habentmalum,  sunt  odium ,  metus,  tris- 
titia.  Odium  estmali  absolute  :  metus  est  fuga 
mali  absenlis  :  tristitia  est  dolor  ex  tristitia  mali 
pracsentis. 

Est  hoc  primum  S.  Jacobi  paradoxum ,  a  quo 
incipit,  ut  tentationem  leclorumconciliel  et  ex- 
citet,  utque  fideles  suo  aevo  a  Judaeis  aliisque 
afilictos,  et  secuturis  sseculis  aflligendos  plene 
consoletur ,  doceatque  quomodo  afllictionem  ca- 
pessere,  in  eaque  se  gerere  debeant,  nimirum 
animum  non  dejiciendo,  sed  erigendo  :  non 
dolendo  ,  sed  gaudendo ,  non  conquerendo ,  sed 
gratias  agendo.  Alta  esthaec  sapientiaetPhiloso- 
phis  incognita,  quam  S.  Jacobus  didicit  a  Cbristo, 
quiillam  velut  arcanam  et  coelestem  e  sinu  Pa- 
tris  in  mundum  detulit,  dicens  :  Beali  qui  perse- 
cutionem  patiuntur ,  etc.  Matlh.  5.  10.  ideoque  e 
coelo  in  carnem  descendit ,  ut  eam  homines  do- 
ceret,  idque  magis  exemplo,  quam  verbo.  Tota 
enim  vita  Chrisli  fuit  continua  affliciio,  crux  et 
martyrium.  Paradoxum  ergo  Christi  etChristia- 
nismi,  a  S.  Jacobo  ceterisque  Apostolis  praedi- 
catum  et  practicatum  ,  est  :  Tribulatio  est  sum- 
mum  bonum ,  ideoque  in  ea  summe  gaudendum. 
Ignorarunt  hoc  prisci  sapientes,  nescivit  hoc 
Aristoteles,  non  inlellexit  Plato,  falsum  censuit 
Anaxagoras  ,  stultum  Epicurus.  Natura  enim  et 
naturalis"  ratio  horret  tribulationem,  quasi  na- 
turaeetnaturali  statui,  commoditati  ac  felicitati 
inimicam,  et  e  diametro  contrariam.  Quocirca 
homo,  etiamsi  totis  naturae  viribus  connitatur, 
nonpotesteo  assurgcre,  utin  tribulalione  gau- 
deat,  et  summe  gaudeat ;  esto  nonnulli  Philoso- 
phiin  ea  se  gaudere  re  simularint  etfinxerint,  ut 
virtutispatientiae  etconslantiae,  nomen,  famam 
et  fumum  inanem  apud  homines  occuparentur. 
Hinc  illud  Calonis  ad  milites  suos  in  Africa,  cum 
arenisetserpentibus  luctantes,apud  Lucanum  : 

•  Serpens ,  silis ,  ardor ,  arenae , 


Dulcia  virluli :  gaudet  patientia  duris. 

Vere  Tertull.  lib.  de  Patientia  c.  16.  Christiano , 
inquit,  patientia  cailestis  et  vera  ,  Gentium  falsa 
et  probrosa,  quce  tanti  boni  nomenfcedis  operalio- 
nibus  occupant  -.  patientes  rivalium,  et  divilum, 
et  invitatorum,  impatientes  soliits  Dei  vivunt.  Et 
S.  Cyprian.  lib.  de  Palientia,  Apud  Gentiles,  ait, 
tamfalsa  est  palienlia  quam  sapientia. 

Christus  ergo  sua  doctrina  et  gratia  superna- 
turali  naturam  adeo  alteevehit,  ut  contra  natu- 
ram  de  malonaturae,  puta  de  tribulatione,  gau- 


T.  S.  JACOBI.  Cap.  I. 

deat ;  ideoque  permisit  lapsum  Adui  in  pecca* 
lum,  et  perillud  in  mortem,  omnemque  tribu- 
lationem,  ut  in  ea  oslenderet,  quasi  peritissi- 
mus  et  potentissimusmedicus,  vim  gratiae  suae, 
quantumque  pharmacum  sit  patientia  Chris- 
tiana.  Haec  enim  in  statu  innocentiee,  utpote 
immuni  ab  omni  tribulatione,  locum  habere, 
locum  habere ,  cerni  et  demonstrari  non  po- 
tuisset.  Plus  ergovirtutis  a  Christo  accepimus, 
quam  in  Adamo  perdidimus,  uti  ostendi  ex 
Apostolo  Rom.  5.  Quocirca  S.  Hieron.  in  illud 
Ephes.  5.  20.  Gralias  agentes  semper pro  omnibus, 
sic  ait  :  Christianorum  propria  virtus  est ,  etiam 
in  his  quce  adversa  putuntur  ,  gratias  agere 
creatori.QJaxta  Apostolum  koec  virtus  est  maxi- 
ma ,  ut  in  ipsis  periculis  atque  miseriis  gra- 
tia  Deo  referantur ,  et  semper  dicamus  :  Benedic- 
tusDeus,  minora,  me  scio  sustinere  quam  mereor ; 
hcec  ad  mea  peccata,  parva  sunt ;  nihit  mihi  dig- 
num  redditur.  llic  animus  Christiani  esl,  hic  crtt- 
cem  suam  toliens  sequitur  Salvatorem  ,  quem  nec 
orbitas ,  nec  damna  debilitant  :  quem ,  ut  ail 
Flaccus,  si  fraclus  illabatur  orbis  ,  impavidum 
ferient  ruince. 

Antesiguanus  hujus  in  tribulationis  prselio 
gaudii,  fuit  Christus,  qui  anhelans  ad  crucem 
dicebal  :  Baptismo  habeo  baptizari ;  et  quomodu 
coarclor  usque  dumperficiatur?  Lucae  12.  50. 

Primipiius  fuit  S.  Petrus  ;  qui  epist.  1.  c.  lx. 
13.  Communicanles ,  ait,  Christi  passionibus  gau- 
dete ,  ut  et  in  revetatione  glorice  ejus  gaudeath 
exultanles.  Si  exprobramini  in  nomine  Christi, 
beali  eritis  :  quoniam  quod  est  honoris,  glorice  et 
virtutis  Dei,  et  qui  est  ejus  Spiritus,  super  vos  re- 
quiescit. 

Signifer  estS.  Paulus  :  Gloriamur ,  inquit,  in 
tribulationibus ,  Rom.  5.  3.  Et :  Ptaceo  mihi  in  in- 
ftrmilatibus ,  in  contumeliis  ,  innecessitatibus ,  in 
persecutionibus ,  in  attgustiis  pro  Christo,  2.  Cor. 
12.  10.  Et  :  Mihi  absit  gloriari  nisi  in  cruce  Domini 
nostri  Jesu  Christi,  per  quem  mihi  mundus  cruci- 
fixusest,  el  ego  mundo,  Galat.  6.  v.  \h.  Paulus 
ergo  hoc  amore  et  gaudio  crucis  ,  in  Christum 
crucifixum  transformatus  videbatur.  Sic  et 
S.  Franciscus ;  unde  et  ab  eo  stigmata  quinque 
vulnerum  eidem  impressa  sunt.  Paulus,  inquit 
Chrysost.  hom.  1.  in  2.  ad  Corinth.  Cumviderct 
quasi  nivis  cumulos,  lentationes  quotidie  ingruen- 
tes ;  non  aliter  quam  si  in  medio  paradiso  vixissel, 
ita  gaudebat  gestiebatque  :  ac  proinde  ut  qui  hoc 
non  tenetur  gaudio  gaudet,  non  potest  ab  animi 
perturbatione  vinci ,  ita  qui  hoc  non  lenetur  gau- 
dio,  d  quibuslibet  facile  capi  vincique  potest  :  ac 
prorsus  huic  idem  evenit ,  quasi  si  quis  arma  ges- 
tans  imbeciltia ,  qualibet  tevi  plagavulneraretur  : 
nuitum  armatura  genus  vatidius,  quam  gaudere 
secundum  Deum. 

Centurio  est  S.  Jacobus  hic  ,  casterique  Apos- 
toli,  qui ,  ut  aitLucas  Act.  5.  h\.  Ibant  gaudentes 
d  conspectu  consilii,  quoniam  digni  habiti  sunt  pro 
nomine  Jesu  contumeliam  pali.  Vide  ibi  dicta. 
Unde  S.  Bernard.  serm.  de  tripl.  gen.  bon.  Non 
modo  patienter,  inquil,  sed  et  libenter ,  verum  el 
ardenter  ad  tormenta  sicttt  ad  ornamenta,  ad 
pocnas,  sicttt  addeliciasB.  Andreas  properabat. 

Existimate,  ]  «yriffaSE,  idest,  arbitramini,  ducite, 
putate ;  Syrus  >onr\  teheve ,  id  est ,  habeatis.  q.  d. 
Hoc  gaudium  situm  est  non  in  sensu  naturae  : 
haec  enim  in  tribulatione  sentit  dolorem ,  sed  in 
rationis,  per  fidem  et  gratiam  illuminatae  et 
roboratae,    existimatione,  dictamine    et  judi- 


COMMENTARIA  IN  EPIST.  S.  JACOCI.  Cap.  T. 


cio,quod  varias  naluraj  tcntalae  ct  allliclae  gra- 
ves  considerationes  et  causas,  quas  mox  recen- 
sebo,  suggerit,  ob  quas  in  tcntatione  acl 
gaudium  sese  excitare  debeat.  Vere  Seneca 
epist.  78.  Levis  est  dolor ,  si  nilril  illi  opinio  aclje- 
cerit.  Omnia  ex  opinione  suspensa  sunt. 

Cum  IH  varias  tkntationes.  ]  Ubi  enim  tcnta- 
tioni  succedit  alia  et  alia,  alterius  saepe  generis 
et  materiaj ,  sicut  Huctus  succedit  iluclui,  venlus 
ventOj  annullus  annulo  in  calcna ,  adeoque 
plures  saepe  simul  hominem  invadunt.  Tentatio 
cnim  vita  hominis  supcr  terram,  ul  ait  Job.  c.  7. 1. 
juxta  Septuag.  Quocirca  Joan.  Picus  Mirandula 
spirituaii  pugnae  dans  arma  duodecim,  inter  ea 
sextum  assignat  :  Una  tentatione  superata  aliam 
expectet,  cum  damon  semper  circumeat.  Sepli- 
mum  :  2V<to  tantum  diaboLus  vincendus  est,  sed 
faciendus  cum  tentalione  proventus ,  ac  tcntalio 
v.  g.  superbice,  accipienda  ut  ad  humilitatem 
adhortatio ,  et  invilatio.  Octavum  :  Dum  pugnas, 
pugna  quasi  pcrpctuam  deinde  pacem  habitlirus  : 
quia  sa>pe  hoc  generosis  animis  Deus  largilur  :  sed 
cum  vicisti,  geras  te  quasi  mox  pugnaturus.  Un- 
decimum  :  Cogita  dulcius  esse  vincere  lenlaiio- 
nem,  quam  ire  ad  peccata;  atque  ita  compara 
dulcedinem  victorix  cum  duLcedine  peccati ,  non 
pugnam  cum  votuptate. 

Tr.vrmONKs  iNCinERiTi?.  ]  Quacros,  quidnam 
hic  proprie  tentatio  significet?  Resp.  Primo , 
tentatio  idem  est  quod  aOliclioet  tribulatio,  pula 
paupertas  qua  premebantur  priini  fideles,  fa- 
ines,  morbus ,  infamiaj,  aeslus,  frigus,  caite- 
rseque  adversitatcs  et  aerumnae,  sivc  a  Deo,  sive 
a  daemone,  sive  ab  hoslibus,  sive  ab  amicis, 
sive  a  natura,  sive  aliunde  immissae.  Ha)c  vo- 
cantur  tentatio,  quia  tentant  et  exp^orant  homi- 
nis  virtulein,  patienliam  et  rohur. 

Secundo,  inagis  proprie  eldirectc,  S.  Jacobus 
lentationem  \ocal  hic  persecutionem,  quam  suo 
cevo  fideles  paliebantur  a  Juda;is  aliisque  inlide- 
libus.  Uleniin  illos  in  ea  corroboraret,  scripsit 
hanc  Epistolam,  ideoque  statim  a  tentationehac 
orditur.  Hnc  refer  labores,  fatigationes,  peri- 
cula  ,  innumerasquemolestias  ct  difficultates  , 
in  quas  incidebant,  imo  sponle  se  conjiciebant 
Apostoli,  primiqne  fideles  causa  Evangelii,  ut 
scilicet  illud  toto  orbe  praedicarent  et  propaga-- 
rent. 

Tertio;  tentatio  haec  extendi  potest  ad  verain 
tentationem  dacmonis  externam,  et  internam 
carnis  sive  concupiscentiae.  Haec  enim  proprie 
vocatur  tentatio ,  qiwc  hominem  ad  peccatum 
tentat  et  sollicitat,  et  de  hac  subdit  Jacobus 
v.  13.  Nemo  cum  tcntalur  dicat ,  quoniam  d  Deo 
tentatur.  Adde  tribulalionem  quamvis  pari  modo 
esse  tentationempropriediclam,  quia  hominem 
ad  pusillanimitatem,  impatientiam.iram  aliaquc 
peccata  sollicitat.  Unde  de  hac  concludit  v.  12. 
dicens  :  Bcatus  vir  qui  suffcrt  tentalioncm ,  qtto- 
niam  cum  probatus  fuerit ,  accipiet  coronam  vit<v. 

Quaeres  Secundo,  cur  in  tribulationc  et  per- 
«ecutionc  Christiano  sit  gaudendum,  non  taliter 
qualiter,  sed  omni  summoque  gaudio?  adeoque 
cur  tnbulatio  sit  summum  bonum,  in  quo  feli- 
citasChnstianiin  hacvita  sit?Resp.  Primo,  quia 
tnbulatio  avellit  nos  ab  hoc  sseeulo,  ejusque 
amore,  lllecebris  et  blandimentis,  neviam  pro 
patria  ddigamus ,  ut  ait  S.  Greg.  c.  23.  Moral. 
c.  ~5.  et  ne  viator  tendens  ad  patriam ,  stabulttm 
pro  domo  dtligat ,  ait  S.  Aug.  in  Sent.  sent.  186. 
yere  Seneca  ad  Lucilium  ;  Quantum  possumus  a 


lubrico  rcccdamus  :  in  sicco  parum  fumiu.r  sta- 
mus.  Etepist.  95.  in  fine  :  Quasiinter  se  conlruria 
sunt ,  bona  fortuna  et  mens  bona  :  ita  melius  in 
malis  sapimus,  secunda  reclum  auferunt.  S.  Chry- 
sost.  houiil.  lu.  ad  popul.  Dormitantes  nos  ,  iu- 
quit,  expergefacere  solet ,  et  religiosiores  facerc 
tentationum  nalura. 

Secundo,  quia  tribulatio  signumest  filiationis, 
electionis,  et  pr;edeslinationi6  Dei  :  Quem  enim 
diligit  Domintts  ,  castigat  :  flagellal  aulem  om- 
nem  fdiumquemrecipit ,  Hebr.  12.6.  Unde  S.  Au- 
gust.  1.  de  Pastor.  £>i,  inquit,  exceptus  es  d  pas- 
sione  flagcllorum,  exceptus  es  d  numero  fidelium. 
EtS.  Ambros.  lib.  1.  epist.  l\.  palienliam  tribula- 
tionum  \ocat  rnatrem  fulelium.  Unde  angelus  ad 
Tobiam  c.  12.  13.  Ego  obtuli,  inquit,  oralionem 
tuam  Domino:  et  qttia  acceptus  eras  Deo ,  necessa 
fuit  ut  tentatio  probaret  te  ,  S.  Chrysost.  hom.  32. 
in  Genes.  JSe  existimemus ,  inquit,  csse  signuin 
quod  nos  dereliqueril,  et  despiciat  Dominus,  si  ten- 
lationes  nobis  inferantur  ;  sed  hoc  maximumsit  iu 
nobis  indiciumquod  Deusnostri  curam gerit ,  quia 
peccata  expurgat,  ct  luctam  ac  exercendi  mate- 
riam  nobis  proponit,  ut  si  quod  noslrum  est  de- 
claremus,  largiori  dignetur  nos  cura.  Quod  cum 
scimus ,  ne  tristemur  in  tenlationibus ,  sed  gau- 
deamus  cum  B.  Paulo  dicenle  :  Nunc  enim  gaudeu 
in  afllictionibus ,  Coloss.  1.  v.  2a.  IdemS.  Chrys. 
in  dictum  Apostoli:  Habentes  autem  ettmdem  spi- 
ritttm.  Hoc  generosa ,  inquit,  ac  Deum  amantis 
anima;  offtcium  est ,  afflicliones  et  adversilales 
ferre  generose ,  tolerare  tcntalionem,  atque  insu- 
per  gratias  agere  ei,  qui  se  tenlari  permiltit,  de- 
mum  stunmai  fortiludinis  est  ,anima;que  vigiiantis, 
et  qttcp.  omnibus  httmanis  alfeclibus  superior  sit. 
Unde  S.  Ephrem.  de  Fide  tom.  1.  Christianus, 
inquit,  inter  diversas  tribttlationes  et  tentationes 
slet ,  sicttt  incus,  qux  Licet  scmper  verberetttr , 
non  tamen  dat  tergum,nequcconcavitatis  formam 
in  se  rccipit ,  sed  eadem  semper  manet.  Pro  mttni- 
tione  ac  castro  semper  Christum  Dominum  habeat, 
ad  cumqiie  belli  temporc  confe.giat ,  dicatque  : 
Kstomihi  in  Deum  protectorem,  et  in  locumreftt- 
gii,  ut  salvumme  facias. 

Terlio,  quia  tribulatio  Christo  crucifixo,  Dei 
unigenito  nos  assimilat,  ejusque  opem  accersit. 
Nam  ?io)i  habemtts  Ponliftccm  qtti  non  possil  com~ 
pati  inftrmitatibus  nosiris ,  lentatum  atttem  pcr 
omnia  pro  simititudine  absque  pcccato  ,  ait  Paulus 
Hebr.  a.  15.  Christianum  ergo  nullibi  nisi  in 
cruce  Christi  gaudere  et  gloriari  cum  S.  Paulo 
decet.  Tot  enim  bona  Dcus  abscondit  et  conclu- 
dit  in  cruce  Christi  et  Christianorum,  ut  ca 
scrutans  Paulus  passim  inepistolis  obstupescat. 
Rursum  Christus  sua  cruce  dulcoral  nostras 
cruces,  adeoque  non  tam  nos ,  quam  ipse  in 
nobis  patitur.  Quocirca  S.  Ephrem  crucem  ges- 
tabat  in  fronte  ,  et  serm.  de  cruce  magnilica  ei 
dat  elogia,  quae  recitavi  Ezechiel.  9.  inter  quae 
praecipua  ,  et  huic  loco  apposita  sunt  haec  :  Crux 
spcs  Christianorttm,  crux  rtsurrcctio  mortuorum , 
crttx  affliclorttm  consolatic :  Crux  triumphtts  ad- 
verstts  da-mones  ,  crttx  dcspcratorttm  spes ,  crux  op- 
pugnatorum  mttrus  :  Crttx  infanlittm  cttstos  ,  viro- 
rttm  caput,  senum  corona,  rcgum  magnificentia. 
Cru.xProphetartnnpra'dicatio,Aposlolorumcomes, 
Marlyrttmgloriatio.  Cruxvirgimnn  Pu.Ucilia,  sa- 
cerdotum  gaudium.  Crux  Ecclesiarum  ftrmamen- 
tum,  ctorbis  tcrrarumsecttritas.  CruximbcciUortnn 
fortiludo,  orgr-orum  mcdicina,  monachorum  jlducia. 

Quarto,  "quia  tribulalio  lollit  duo  summa  ho- 


.'.  :  '. 


CmniENTAWA  1N  EPJ 


minismala,  scilicct  peccatum,  et  concupiscen- 
tiam.  Est  ergo  sunjmum  honrinis  bonum  :  esl 
(i)ini  Ipsa  poenitentia  pio  peccatis  commissis. 
estet  alHldotum  contra  futnra,  quia  direcle  ad- 
versatur  concapiscentias.  Sicut  ergosal  conscr- 
vat  carnes  a  putredine,  ita  tribulalio  cooscrvat 
corpus  (i  animam  a  concupiscentia  et  pcccato. 
fdeoque  Deus  toi  iribulationibus  vitam  nosiram 
opplevit,  quia  illffl  in  slalu  hoc  naturce  lapsae  et 
eorruptas,  ad  eam  erigendam  et  sanandam  sunt 
niilcs,  imo  plane  necessarise  ;  ideoque  unicuin 
cjtis  sunt  reroedium ,  summumque  bonum. 
Nonne  gauderet  lapis,  si  sensum  haberet,  quod 
scapello  poliatur,  Piatque  stalua  elegans  regis  ? 
lignum,  (jtiod  runcina  hcvigetur,  fiatque  tliro- 
ntis  principis  ?  panntis,  quod  lixivio  perfricetur 
el  eroundelur?etc.  uiique  gauderet  :ilaprorsus 
justo  gaudendum  est  in  tribulalione.  Quod  cnim 
esi  ignis  attro,  lima  ferro,  scalprum  lapidi ,  cau- 
urittm  cancro ,  runcina  ligno ,  lixivium  panno, 
ventilabrum  trilico ,  sed  carni,  fornax  pani ,  mal- 
L •  ttsconlignationi,  liocjustoel  tribtdalio.  Hinclri- 
bulatio  esttritura  Dci,  itaque  dicla  esl  a  tribula, 
qoa  segetes  tribulanlur  et  triturantur,  Isaise2l. 
'20.  Audi  S.  August.  de  Tempor.  barbarico  c.  3. 
Siaurttmes,quid  times  paleam,quid  times  ignem? 
simuLquidemcritis  infornace,sed  ignispaleas  inci- 
neresverlet,tibisordeslollet.Sifrumentttmes,quid 
times  tribttlatn?  I\on  apparebisqualis  anteaeras  in 
spica,nisi  tribuLacontercndo  ate  separaverit  paleas. 
Si  oleutn es,quid  times  pressuram  prceli?  non decla- 
rabitur  species  tua,  nisi  etiam  pondus  lapidis  a  te 
separavcrit  amarcam.  Unde  B.  Antiochus  homil. 
79.  Sicut  cera ,  ait,  nisi  recalescat ,  aul  permoLUa- 
tur  ,  non  facile  in  se  recipit  sigitli  impressionem, 
ita  et  Itomo,  nisi  laborumet  mullivariai  inftrmitatis 
probetur  exercitio.  Hoc  esl  quod  ait  Doininus 
Isahe  /|8.  9.  Laade  mea  infrcvnabo  te ,  ne  intereas : 
laude,  id  est ,  tribulatione  :  hsec  enim  est  frenum 
eoncupiscentiae  ,  ideoque  laus  Dei.  EtThren.  1. 
13.  De  excclso  misit  ignem  in  ossibtts  meis,  et  ertt- 
divit  me  :  expandit  rete  pedibtts  meis.  Tribulatio 
cniin  esl  rete  Dei,  quo  hoinines  piscatur,  et  in- 
vitos  ad  se  trahit.  Tribulalio  cst  disciplina  ge- 
neris  humani,  uli  fuse  ostendil  nosterGrelserus 
lib.  5.  de  Cruce  cap.  22.  et  sequent.  Quocirca 
ntilhun  gratiam  dat  Deus  hominibus,  nisi  prae- 
via  tribuhttione,  oi  ail  S.  Marchus  Anachoreta. 

(Juinto,  quia  si  in  tribulationc  tristeris  et  do- 
leas-,  auges  trihulalionemet  dolorem,  acminuis 
inerituni  per  mixtionem  minoris  patienliae.  vel 
impatientiae.  Sin  autem  inea  gaudeas  et  exultesj 
nhnuis  tribulalionis  sensum,  et  auges  meritum 
per  incrementum  patienli:e.  Sumus  enim  actus 
gradusque  palientiasesl,  pati  exultanter.  Si  ergo 
sapis,  tribulatioiKMn  animose  excipe  cum  gau- 
dio  non  tor|)ideetinvite  cum  tristitia  :  sic  enim 
niinuet  libi  poenam  ,  et  augebit  coronam. 

Sexto,  quia  tribulationes  omnibus  virtulibus, 
quae  in  arduo  sitae  sunt,  uberem  materiam  et 
exercitium  suggerunt :  virtutcs  aulem  gaudent, 
cum  occasionem  et  objectum  habent,  id  quod 
suum  vigorern  exerant,  suumque  decus  osten- 
<!ant.  Unde  Philo  lib.  de  Quaarcnda  cognit.  erud. 
gram.  asserit  animam  festum  agere,  quando 
(smulando  res  oplimas  capessit  laborem,  quo 
ad  perfectionem  contendat  :  quare  virtutem 
amanii  duicessere  laborem ,  tribulationes  esse 
gaudioet  voluplati. 

Septimo,  tribulatio  facit  hominem  excelsum, 
<t  soeculo  majorcm,  ut  in  ccelo  res  et  spes  suas 


5T.  S.  JACODT.  Cap.  T. 

ponat,  «piasi  nqiiiia  despkiat  hoc  lerra?  punc- 
lum,  omnesquein  eo  lbriuiue  fiatus,  Qucttts  et 
ludibria  videat  el  rideat  juxla  illud  Isaiic  50.  l/i. 
Tttnc  delectaberis  sttper  Domino ,  et  sustollam  ta 
super  allitudincs  terra  ,  et  cibabo  te  hereditate 
Jacob  patris  lui.  Vide  ibi  dicla.  Vide  ibi  dicla.  Vi- 
dil  hoc  per  umbram  Seneca  lib.  de  Provid.  c.  L\. 
1'rosperea,  ait,  in  plebem  et  vilia  ingenia  deve- 
nittnt,  ac  calamitales  terroresque  morlalium  sub 
jttgum  miltere ,  propriam  magni  viri  est,  Et  cap.  5. 
Mililares  viri  glorianlur  vulneribtts,  calamitas 
virlatis  occasio  est  :  dux  leclissimos  mitlit ,  qui 
nocturnishostes  aggrcdiartlurinsidiis.  Pra>ceplorcs 
plus  laboris  ab  his  exigunt ,  in  quibus  ccrtior  spcs 
est.  Ntmquam  virtutis  molle  documenlum  est.  Vcr- 
berat  nos  et  laceral  fortuna  :  paliamur ,  non  esi 
swvitia ,  certamen  est.  Et  cap.  6.  Labor  optimos 
citat.  Ignis  aurum  probat ,  miseria  viros  fortes. 
Vide  quam  alte  asccndere  debeat  virttts.  Nazian- 
zenus  Epist.  6fr.  ad  Fhilagrium,  laudat  illud 
Stoicorum  :  Virbonus  bealus  est ,  etiamsi  iti  Pha- 
laridis  tauro  concremetur.  Proeclare  Gerson 
parte  2.  serm.  deomnibus  Sanctis  :  Ut,  inquit, 
arca  Noe ,  quo  magis  abundarunl  aqtue  diiuvii, 
tanlo  atlitts  ferebatur ;  sic  mansuetus  anitnus  , 
quo  majores  erunt  tribulationis  aquai ,  tanto  erit 
excelsior. 

Quocirca  animce  generosae  Deumque  fervide 
amanti   nil  optabilius  est ,    nil  jucundius ,   nil 
dulcius  quam  multa  pro  eo  pali.  Gujus  rei  causa 
est  mulliplex,  sedmaxime  triplex.  Prima,quod 
animae   sanclse  inlenle  amant  Deum  :  amorem 
auiem  in  eum,  nulla  in  re  magis  ostenderepos- 
sunt,  quam  si  pro  uo.duna  patianlur  vel  agant. 
Rursum  vident  Cbristum  pro  se  tanta  passum : 
ut  ergo  cum  imilenlur,   utque  ei  vicem  quam 
possunt    reddanl  ,    el  amorem    amori  repen- 
dant,  desiderant  pati  cum  eo  et  pro  co  ,  siliunt 
cruces  el  dolores,  dicuntque  cum  S.  Ignatio  : 
Amormeus  crucifixus  esti  lla  S.  Laurentius  ad  ty- 
rannum  '•  Para,  ait,  eculeos,  bestias ,  ignes,  cra- 
ticulas,  et  qttidquid  tormentorum  excogitare  po- 
tes :  haec  omnia  aveo  et  ambio.  Non  est  fameiicus 
qui  ita  desideret  cibum ,  sicut  ego  tortnenla  tua. 
lllaergo expedi ,  el  famem  meam  exsalia.   S.  Xa- 
vcrius  cum  Gentiles  eum  persequerentur  adne- 
cem  ,  ideoque  subinde  in  arboribus  pernoctaret, 
item  in  naufragiis,  cum  in  medio  mari  natans 
fiuctibus  jactaretur,  orabat :  Dotnine ,  ne  hanc 
crucemmihi  auferas ,  nisi  majorem  imitlas.  Quo- 
circa  ita  coeleslibus  consolationibus  affiuebat,  ut 
ut  eas  non  capicns  exclamaret  :  Satis  est  Domi- 
ne ,  salis  est:  in  tribulationibus  vero."  JSon  salis 
cst  Domine ,  non  satis  :  daplus  pati.  ItaP.  Lucerna 
in  ejus  vita  lib.  1.  c.  7.  Edmundus  Campianus 
primus  in  Anglia  e  Societate  Marlyr,  vere  Cam- 
pianus,  id  est,   pugil  Christi,  audita  sententia 
mortis,  Deo  sibiquegratulandocecinit,  TeDeum 
tattdamus  ,  ac  protraclus  ad  supplicium  in  thea- 
tro  consistens  :  spectacutum  ,  inquit,  facti  sumas 
mttndo ,  angelis  et  hotninibus.  Gaudeo  et  gralulor 
mihide  hac  fcLici  sorte ,  quod  Marlyr  moriar :  nunc 
vivo,  nunc  trittmpho.,Quave  instar  Samsonis,  qui 
plures  moriens  quam  vivens  occidit,  plures  in 
morle  quam  in  vita,  suo  zelo  et  martyrii  exem- 
plo  ad  fidem  orthodoxam  convertit,  uti  babet 
ejus  vila.   Eximius  et  choragus  in  liac  re  fuit 
S.   Andreas,  qui  visa  cruce  sibi  parata  jubilans 
exclamavit :  O  bona  crux ,  qtue  decorem  cx  mem- 
bris   Domini  sttscepisti ,  diu  destdcrala  ,  sollicite 
amata  ,  sine  intermissione  quasita,  ct  aliquando 


COMMENTARIA  1N  EPIST.  S.  JACOJil.  Cap.  J. 


61* 


<  upicnii  animoprceparala :  accipemc  ab  hominibus, 

<  t  rcddc  me  magislro  mco,  ul  pcr  le  me  rcapial , 
qul  per  te  me  redcmit. 

Secuhda,  quod  Dcus  eos  qui  amorc  sui  pa- 
liunlur  vicissim  aniplcctatur,  solelur,  ct  lelpas- 
sionis  melle  consolationis  divinae  dulcoret.  Id 
experli  sunt  Marlyres,  qui  in  cculcis  ct  lornicn- 
tis  Isetitia  gesliebant,  hymnos  ct  laudes  Christo 
( anehant.  Id  cxperiuntiir  oinnes.  qui  libenler 
adversa  pro  Deosuslincnt.  Ita  Psaltcs  :  Sccundum 
mullitudincm ,  inquit,  dolorum  meorum  in  corde 
meo  consotationrs  tttce  latiftcuvcrunt  animam 
mcam.  Psal.  93.  19.  el  Paulus  :  Sicut  abundant 
passioncs  Christi  in  nobis,  ita  el  per  Chrislum 
abundat  consolatio  nostra.  1.  Cor.  1.  5.  Mcnsura 
ergo  passionis,  mcnsura  esl  consolalionis,  ct 
quo  major  passio,  co  major  acccdit  consolalio. 
Hujus  rcitypo  Deus  Mosi  in  Mara  dcdit  lignum  , 
quod  dulcorat  aquas  arnaras,  E.xodi  15.  2<>,  l.ig- 
num  hoc  ligura  fuit  crucis  Chrisli .  quaj  omncs 
advcrsitalum  amaritudines  dulcorat,  ut  ihid<  m 
dJxi.  Qua  dc  causa  sancti  cruces  non  lolli,  ncc 
mitigari  scd  augeri postulahant.  dicenles  illud 
Pii  V.  Pont.  acrihus  calculi  dolorihus  afflicti, 
Domine,  attge  dolorem  ,  auge  el  palicnliam.  lla 
S.  Tercs.a  orahal:  Da  aut  pati  autmori.  Vitam 
enim  nicam  aliud  csse  nolo.  quam  te  amare , 
pro  e  lahorarc  pre  le  |)ali.  Alia  Sancta  dicehat 
86  non  desidcrarc  hrevcm  vitam  et  celerem  mor- 
lcin  ,  qpuii  in  eiclo  ntilla  csl  |)ossio  :  dcsidero 
ergo  \ivcre  diu.  qnia  dcsidcro  diu  pali  pro 
ainoreDei,  non  tantum  marlyria,  sedet  morhos, 
calumnias  ,  inforlunia  ,  el  qiucvis  advcrsa. 
Amanli  ergo  dulcis  est  virtus,  dulcis  palientia, 
dulcis  forlitudo,  aiehat  Cato.  Divinius  S.  Marcus 
ct  Marccllianits  :  iSunquam  tam  jucunde  epalati 
sumus ,  quam  hccc  libcnter  Christi  causa  perfr- 
rimus. 

Terlia,  quod  cogitcnt  passionem  esse  modi- 
cam  cl  hrcvcm,  ac  mox  pro  ea  sc  reccpturos 
immensam  et  aelernarn  gloriam.  Ilahent  enim 
illud  prremcditatum :  Kon  sttiit  condigncc  passio- 
vcshujus  trmporis  adfuturum  gloriam ,  quce  reve- 
labilur  in  nobis.  Id  cnim  quod  in  pntuenti  cst  mo- 
vientanrum  rt  trvc  tribulalionis  noslrce ,  supra 
modum  in  sublimitate  lelernum  gloricc  pondus  opr- 
ratur  in  nobis ,  1.  Cor.  l\.  17.  Ila  S.  Stephano  vi- 
denti  ccelOS  apertos,  Christiimque  coronatn 
coclestem  oslcnlanlcm,  lapidcs  torrcntis  dulces 
fuerunt.  Ila  S.  Franciscus  :  Tanta,  z\t.,cst  gloria 
quam  cxpeclo;  ut  vw  omnis  morbus ,  omnis  mor- 
tificatio,  omnis  humitialio,  omnis  pcena  delectet. 
Mniirum  scnlichat  quain  dulcis  sil  crux  Christi ; 
ac  proindo  crux  non  erat  ei  crux,  scd  vitrc  et 
paudii  dtix.  Fclix,  ctii  irihulatio  dulcescit,  qui 
c.um  P>.  Catliarina  Sencnsi  dulcia  hujus  vitaepro 
amaris,  amara  pro  dnlcihtis  accipit.  Sanc  qui 
tol  tantaque  hona,  quac  in  cruce  el  trihulatione 
Hcus  rccondidit,  |)ervidetct  gustat ,  eam  dulcis- 
Minam  jtidicat,  cxperilur  et  sentit,  cruciquc 
concinil:  Dutce  lignum,  dulccs  rlaros  ,  dtttcia  fr- 
rcns  pondrra.  Ill  cruce  ergO  esl  vcra  dulcedo, 
vera  cousolaiio,  verum  gaudium.  Amplectere 
scnhcns,  cl  ita  esse  expcrieris. 

Fxperttis  id  esl  8.  Ati-usl.  Unde  in  Medit.  c.  7. 
vilul,  ail,  i/ua-so  sinr  ir  Dominr  milu  dttlccscat , 
nlMleomplaceat ,  nilprettostnh,  nil  prteter  tc  mihi 
arndrat  speciosum.  yilrsrant ,  obsccro  ,  absquele 
miln  omma  ,  sordcant  ttnticrsa  :  quad  libi  advrr- 
sum  <-st ,  sit  mihi  molestnm  :  ct  tuum  beneplacitttm 
stt  mtlu  indrltcicns  desidcrium.   Tcrdcut  mc  gatt- 


dere  sine  te ,  ct  delectel  contristari  pro  te.  Quo- 
circa  S.  Chrysost.  hom.  h.  dc  Poeuit.  rlocet,  tri- 
hulaiionem  csse  spiritualem  mercaluram,  in 
qua  aniina  palicntis  in^cns.sihi  parallucrum.  Ita 
in  morhis,  mortalitate  ctmortc  forlilcr  slaudum 
et  gaudcndum  csse  Christiano  docet  S.  Cyprian. 
lih.  de  Morlalilate.  Nisi  prcecesserit ,  ail ,  pugna 
non  polest  csse  victoria  :  cum  fturit  tu  pugna  con- 
gressione  victoria  ,  tunc  dunlur  vinccnlibus  ct  co- 
roncc.  Nam  gubcrnalor  in  tempeslate  dignoscitur, 
iu  aciemiles  probalur.  Delicata  jactatio  est ,  cum 
periculum  non  est  :  confliclatio  in  advcrsis,  prvba- 
tio  cst  verilulis.  Arbor  quce  cdia  rudice  fundata 
<st  j  venlis  incumbcnlibus  non  movetur  :  etnavis 
quoi  forli  compage  solidata  cst ,  puhatur  ictibus 
nec  foratur  :  et  quando  arca  frugcs  tcril  ventos 

rana  fortia  ct  robusta  conlcmnunt  ;  inancs  palcoi 
jlalu  portante  rapiunlur,  Sic  et  Apostolus  Patdtis 
post  naufragia ,  post  jlagclla ,  post  camis  et  cor- 
poris  multaet  gravia  tormenta ,  non  vcxari ,  s<d 
cmendari  se  dicit  in  adversis ,  ut  dum  gravitts 
aljligitur,verius  comprobeiar.  Vide  nostrum  6'rct- 
zcrum  toto  lih.  o.  dcCruce,  qui  csl  dc^cruce  spi- 
rituali  sivc  trihulationc.  Quin  el  Sencca  epi«i. 
78.  contra  dolores  hoc  dat  rcmedium  :  Vir  mag- 
ntts  et  prudens ,  inquit,  animam  dcdttcit  d  corpo- 
reetmultttmcum  meliore  ct  divina  parte  versatttr. 
lloc  solalium  vasli  dolcris  est ,  quodnccesse  est  de- 
sinas  illum  sentire,  sinimissenseris.  Etmox:  Toto 
conlra  iUttm  pttgnet  animo  :  vincctur,  si  cesscrit: 
vinccl,si  se  conlra  dolorem  suum  intendcrit.  Si 
longus  cst ,  hubel  inlereapedinem ,  dat  refectioni 
locum.  Brcvis  morbtts  ac  prceceps  alterulrum  faciet, 
aut  cxlinguetur  ,  aut  cxtinguet.  lla  Agesilaus  Rex 
Sparlac,  teste  Plut.  in  Lacon.  cum  ardcret  poda- 
grce  dolorihus,  eumque  invisisselCarnedes  ,  at- 
que  exiret  tristis  :  Mane ,  inquit,  Carncades  :  ni- 
hil  enim  illinc  huc  pcrvenit,  ostensis  pcdihus  et 
pcctore.  Senliens  pedcs  quidem  dolcre,  sed  pcc- 
tus  animumque  dolore  vacuumesse. 

Ilac  omnia  veriora  el  majora  sunt  ia  ea  lcnta- 
tione  ,  qua?  orilurex  perscculione  ,  de  qua  pro- 
prie  loquitur  S.  Jacohus.  Huic  enim  propriama- 
teria  gaudiorum  ex  multiplex. 

Prima  ,  quod  talis  paliatur  oh  lidem,  ejusquc 
sit  pugil  cl  defensor,  autoh  jusliliam  :  (pialihus 
Christus  dicit  :  Deati  qtti  pcrscculionem  paliuntur 
propterjustiliam,  Mallh.  5.  faiis  crgo  est  hype- 
raspis,  athleta  et  propugnator  prinuc  ct  divinre 
verilatis ,  verse  religionis,  ac  S.  Ecclesi.e,  pro 
iisque  opes,  vires  et  vilam  datprseda- ,  totis  vi- 
rihus  dimicat,  et  saepe  occumhit;  quod  longe 
dignius  <>t  divinius  cst ,  quam  |)ro  rege,  patria 
etrepuhlica  dimicare  et  occumhere.  LndeS.  Au- 
gust.  in  psal.  67.  Murlyres,  ait,  in  Ecctesiis  sttm- 
mum  locum  tcnent ,  atque  apicc  sancla?  dignitatis 
excellunt.  Et  S.  Rasil.  hom.  in  «0.  Martyres  :  O 
sanctttm  ,  inquit,  chorum  !  6  sacrttm  ordincm  !  6 
cttncum  incxpugnabitcm!  o  commttnes  generis  /ui- 
mani  custodes  ,  legati  apud  Dettm  potmtissimi , 
astramundi ,  florcs  Ecclesiaruni ! 

Secunda,  quod  palialur  pro  Deo  ejtisquc  lcgc. 
honorect  amnrc  l  nde  facil  sc  viclimam  nohi- 
lissimamet  holocaustum  Deo,  immolans  cicor- 
pus,  sanguinem,  vilam  et  moi  icm  ,  jtixla  illud 
Sap.  3.  6.  Tanquam  auram  in  fornace  probavtt 
ros ,  ct  quasi  holocausti  hostiam  accepit  cos. 
Deum  ergo  mire  honorat;  seque  ac  delcctal  pa- 
tiens,  ac  vicissim  Deus  <'jus  qtiasi  hoslia?  sihi 
de\oi;e  ct  consecratx,  possessiouem  capit,  iroo 
cum  ipso  ct  in  ipso  palilur ,  \  incit  el  triumpl:. '. 


616  COMMENTARTA  IN  EPTST.  S 

Unde  S.  Hieron.  ad  Hedibiam  q.  12.  Triumphtts 
Dei,  inquit,  esl  passio  Martyrum  el  pro  Chrisli  no- 
mine  cruoris  effusio,  ct  inler  tormenta  laitilia,  elc. 
Ilic  triumphus  cst  Dei  ,  Apostolorumque  victo- 
ria.  Quocirca  martyrium  ex  siugulari  Dei  privi- 
legio  omnia  peccala,  quanlumvis  multa  et  enor- 
mia  ,  expiat, offlnesquepoenaseis  debiias  abolet, 
Martyremque  ilicoin  coeium  transmittit.  Hoccst 
baptisma  in  gratia  majus  ,  in  potestate  sublimius, 
in  honore  prctiosus.  Baplisma  ,  in  quo  angeli  bap- 
lizant.  Baptisma  inquo Deus  et  Chrislus  ejus  exul- 
tanl  :  quod  fidei  noslra?  incrementa  consummat , 
quod  nos  de  mundo  recedentes  stalim  Dco  copulat , 
ait  S.  Cyprian.  ad  Fortun.  praefat,  de  Exhort. 
martyr. 

Tertia,  quod  Christo  amoris  vicem  reddat,  re- 
ponendo  illi  corpus  pro  corpore  ,  sanguinem 
pro  sanguine,  vitam  pro  vita.  UndeS.  Chrysost. 
hom.  h.  in  epist.  ad  Phil.  Pro  Christo  pali,  in- 
quit,  inunus  est  majoris  administrationis ,  quam 
sil  revera  mortuos  suscitare,  et  signa  miranda 
patrare.  Nam  itlic  qttidem  debitor  sum,  hic  vero 
debitorem  habeoChristum.  Basilius  Seleuciae  Epis- 
copus  in  vita  S.  Theclee  scribit  eam  post  supera- 


tas  pro  Christo  bestias,  ignes,  carceres  ,  etc. 
Deum  orasse  pro  perseveranlia.  Etiamsi,  inquit, 
in  singulos  dies  mihi  cum  igne ,  belluis ,  vinculis  , 
carceribus  rem  esse  conligat  :  adeo  mihi  omne 
etiam  mortis  et  discriminis  genus  pro  pietale  su- 
beundum,  ipsismet  paradisi  deliciis  epulisque  ins- 
tructissimis  potius  ducitur  :  tantummodo  digna 
qua'  pro  te  et  nomine  tuo  cruciatus  tolerare  sem- 
ptr  possim ,  habear. 

Quarta,  quod  subeat  martyrium,  qui  est  no- 
bilissimus  actus  fidei ,  charitalis  ,  religionis, 
fortitudinis,  ac  proinde  nobilissimam  in  ccelo  et 
terra  dat  psalmam  et  coronam.  Vide  dicta  Oseac 
11.  12.  etTertull.  in  Scorpiaco,  Cypr.  deExhori. 
martyrii,  etepist.  ad  Marlyres.  QuocircaMarty- 
res  in  tormenlis  non  tantum  exultabant;  sed 
etiam  quo  magis  illa  crescebant  ,  eo  magis  pari- 
ter  crescebat  exultatio,  ut  viderentur  sibi  esse 
in  atriis  et  ingressu  coeli.  Unde  videntes  eos, 
etiam  carnifices  et  praesides,  stupebant,  multi- 
que  ad  Christum  convertebantur,  alii  indigna- 
tur  etfrandebant,  magisquetorquebantur  eoruin 
gaudio,  quam  eos  ipsi  suis  suppliciis  torque- 
bant.  Insullabant ,  inquit  S.  Ephrem  in  Encomio 
Marlyrum ,  judicibus 3  quasi  sensus  doloris  exper- 
tes  ,  et  quasi  in  alienis  corporibus  paterenlur  ,  cli- 
centes :  Si  graviora  habetis  (ormenta  ,  admovele 
nobis.  Hcec  enim  nutlius  momenti  sunl.  Ignis  ves- 
lei-  frigidus  appccvt ,  tormenta  inefficacia  ,  percus- 
sores  imbecilles ,  gludii  vestrisunt  tigna  marcida: 
uihil  quod  nostra?  respondeat  et  promptitudini  el 
alacritati  habetis  ,  ad  plura  et  majora  toleranda 
consislimus.  Et  inferius,  Non  rogus  ardens,  non 
slridens  flamma  ,  non  ignilce  sartagines ,  non  ollce 
ebullientes,  noncandentcs  lamince,  non  ferralarum 
ungularum  denles ,  etc.  ,  (Uterruerunt  animosissi- 
mos  ac  fortissimos  Chrisii  mililes,  elc.  Ccesi  quippc 
magno  cum  gaudio  verboram  ictus,  tanquam  sum- 
mas  delicias  excipiebaid.  ISam  cum  lictorum  ma- 
nus  eorum  membra  lorqucrcnt ,  visceraque  nuda- 
renl,  non  tristi  eos  fac.ie  aspcxerunt ,  neque  inler 
lormenla  gemiturn  ediderunt ;  verum  hilariore  ac 
tiv.tiore  vuttu  iraudia  intcrna  tcstati  sunt :  quippe 
quibus  illi  crucialus  pro  consolatione  erant  ac  re- 
quie  :  afjlicli ,  tcnlati,  verberati ,  exquisilisque 
tormenlis  cruciati  Deum  toto  corde  ac  tota  mente 
ynnperdilexerunt.  Et  pauio  post  :  Lceta  quippe  ac 


JACOBI.  Cap,  I. 

jucunda  vobis  fuit  futurorum  expcclatio ,  qua  vos 
ita  animavit  et  corroboravit ,  ut  singulis  horis 
nova  vobis  et  acriora  adhiberi  cuperetis  supplicia  , 
neque  ullis  satiari  polucritis. 

Denique  passio  et  patientia  non  est  in  coelo  , 
nec  paradiso  ,  sed  est  in  terra  et  statu  lapso.  Per 
patienliam  ergo  homo  superat  non  tantum  Ada* 
mum,sedetangelos:  angelienim  status  felicior, 
sed  patientis  est  fortior.  Quare  S.  Laurentius,  v, 
g.  fortior  fuit  angelis,  qui  pati  nequeunt,  fortior, 
iuquam  ,  per  patientiam,  non  unam  et  simpli- 
cem ,  sed  variam  et  multiplicem.  Haec  eximia 
sunt  tribulationum  et  persecutionum  bona  et 
gaudia,  alque  ideo  ambienda  et  invidenda ;  adeo- 
que  si  in  angelos  cadere  posset  invidia  ,  utique 
inviderent  nobis  tanla  passionis  et  patientiae 
dona  :  quin  et  homines  beati ,  si  tristari  possent, 
de  hoc  uno  trislarentur,  scilicet  quod  non  plura 
pro  Deo  passi  sint,  nec  amplius  pro  eo  pati 
possint.  Cum  ergo  mane  evigilamus,  gaudea- 
mus ,  et  jubilemus,  Deo,  quod  diem  illum  no- 
bis  fecerit  illucescere ,  quo  multa  ejus  amorc 
pati  ,  multosque  ei  patientiae,  meritorum  et 
virtutum  cumulosofferrepossumus;  uti  S.  Mech- 
tildem  a  Beatis  sibi  apparentibus  edoctam  et 
monitam  fuisse,  in  gestis  ejus  legimus,  idem- 
que  de  ea  refert  L.  Blosius  lib.  /i.  Spirit.  grat, 
c.  k.  Omne  ergo  gaudium  existimale  fratres,cum 
in  varias  tenlationes  incideritis. 

Quaeres  tertio,  quomodo  licite  possit  gauderc 
Christianus  in  proprie  dicta  tentatione  concu- 
piscentiee  ,  v.  g.  fornicalionis  ,  gulae,  superbiae; 
cumeam  fugere  etdeprecari  nos  jubeatChristus, 
ut  oremus  scilicel  :  Et  ne  nos  inducas  in  lenlatio- 
nem?  Resp.  Jubet  Christusid  nos  orare  Primo.ut 
nonconsentiamus  tentationi,  aitS.  August.  epist. 
121.  c.  11.  qui  enim  consentit,  non  qui  sentit 
iuducitur  in  tentationem.  Unde  S.  Bernard.  de 
luler.  domo  ait :  Motesta  est  lucta,  sed  frucluosa, 
quiasi  habet  poznam ,  habebit  et  coronam  :  non 
nocet  sensus  ubinon  est  consensus;  imoquod  resis- 
tentem  faligat ,  vincentem  coronat.  Secundo,  ju- 
bet  simul  orare ,  ut  Deus  amoveat  a  nobis  tenta- 
tiones ,  praeserlim  graviores  et  periculosiores. 
Homo  enim  memor  et  conscius  suae  imbecillita- 
tis,  ac  periculiconsensus  quod  ingerit  tentatio, 
communiter  eam  vitare  et  deprecari  debet ,  non 
optare,  vel  accersere,  uti  exponunt  et  docent 
Tertull.  Cyprian.  Nyssen,  ct  Chrysost.  in  orat. 
Domin.  Nunc. 

Dico  Primo  :  licet  communiter  oporteat  fuge- 
re  et  deprecari  tentationem  ob  periculum  lap- 
sus,  ex  humili  agnilione  fragilitatis  nostrae;  ta- 
men  posito  quod  Deus  velit  nos  eam  subireet 
pati ,  subeunda  est  cum  gaudio ;  tum  ut  volun- 
lati  divinaenos  magisconformemus;  tumut  eam 
facilius  sustineamus  et  vincamus  ;  lum  ut  dae- 
monem,  qui  eam  suscitat,  fortius  profiigemus. 
Nulla  enim  re  itavincitur  daemon,  ac  laetitia  spi- 
riluali  et  gaudio,  uti  aiebat  S.  Antonius.  Hujus 
rei  symbolo  de  Machabaeis  invictis,  imo  hos- 
tium  numerosissimorum  victoribus  dicitur  1. 
Machab.  3.  2.  Et  prceliabantur  prceliumlsraelcum 
lcetiiiaH&c  enim  loetitia  dcemonem  intimidatet 
dejicit ,  spemque  vincendi  et  nocendi  ei  adimit. 
Nam,  ut  aitS.  August.  1.  20.  Civit.  8.  Dwmon  esl 
quasi  canis  d  Christo  ligalus,  qui  lalrare  potest , 
sollicilare  pplest;  mordere  omnino  nonpolest,  nisi 
volenlcm  :  persuadere  enim  potest ,  prcecipilare 
non  potesv  spem  autem  persuadendi  amitlit ,  cum 
videl  hominem  in  tentatione  constanlem ,  genero- 


COMMENTAhTA  1N  EPIST.  S.  JACOBI.  Cap.  I. 
sum  ,  lcptum  et  hilarcm.  Aiuli  S.  Anlonium  in  hoc  teniationem ,  optat  be 
gencrc  c\crcilalissimum.  Si  quod  ,  inquil,  in 
pectoribus  nostris  mtdce  mentU  ct  pavoris  scmcn 
invenerint  dcemones ,  mox  quasi  latrones  qui  de- 
scrla  oblinent  loca,  cccplos  cumulant  limorcs,et 
credulilcr  immincnlcs  infclicem  vexant  animam: 
sin  autem  cdacres  fuerimus  in  Domino  ;  et  futuro- 
rum  nos  bonorum  cupido  succendcrit ,  si  semper 
omnia  manibus  Dci  cornmiltimus ,  nullus  dcumo- 
num adexpugnandumvalebit  accederc.  Iia sanctus 
Atlianas.  in  cjus  Vita.  Quocirca  S.  Jacohus  non 


k\l 
lum,  in  quo  gralia  Dei 


ait,  Optatc  tcntationcs,  uti  notal  Abulens.  in 
S.  Mallh.  c.  k.  q.  70.  sed  caulc  dicit ,  Cum  inva- 
rias  tentalioncs  incidcritis ,  gaudium  exislimalh 
q.  (1.  Nolitc  vos  ullroinjiccrc  in  lcntationcs,  scd 
ubi  incidcritis,  suslinctc  cas  cum  gaudio.  Ita 
Salmeron. 

Dico  Sccundo.  Tentatio  qualenus  sollicitat  ad 
peceaiuni,  appetibilis  non  cst ;  sic  cnim  proxi- 
ma  est  causa  peccati,  quodsummcest  odihile  : 
quatcnus  vero  eadem  est  materia  luctre  el  victo- 
rire,  augendseque  virtutis  et  meritorum ,  appe- 
tihilis  est,  praescrtim  a  viris  generosis  in  Dei  spe 
el  amorc  defixis.  Ita  Dionys.  Cartb.  lih.  dc  Re- 
mcd.  lcntat  art.  7.  llinc  David  psal.  55.  2.  Pro- 
ba  me  Domine ,  inquit,  ct  tcnlame:  ure  rcncs 
mcos  et  cor  meum  :  multa  enim,  eaque  grandia 
Imiia  confert  tentatio.  Prteter  enim  gcneralia 
illa  quae  de  tribulationc  jam  rccensui ,  particu- 
laria  lcntationum  cotnmoda  sunthaec.  Primum, 
quod  '•  irtulem  cxplorat  ct  corrohorat.  Vasa  fi- 
guli  probat  fornax ,  ct  homincsjuslos  tentatio  tri- 
bulalionis ,  aii  Eccles.  c.  27.  Sicut  ergo  vasa 
liguli ,  si  haberenl  rationcm  ct  sensum,  appcte- 
rent  ignc  cxcoqui,  uteo  perDcerentur  ct  soli- 
darcntur  ;  ila  jusli  Dci  gralia  ct  virtute  suffulti, 
possunl  ilammam  tcnlationis  cupere ,  quac  in 
cis  quidquidimpurum  esiexcoquat,  et  in  virtute 
cerboret.  Sicut  cnim  in  bieme  ct  frigorc  calor 
per  antiperistasim  seseintcndit,  ita  paritervir- 
lUSCum  lcniationo  colluclant  seseinlcndit  :  pe- 
linde  ut  pugil  omnes  vires  exerit,  quando  cum 
acri  antagonisla  cicongrediendum  cst.  Unde  Ju- 
lius  C.Tsar  optahat  forlissimos  hostes  ,  ul  in  eos 
virtulem  suam  cxcrcrc  cl  ostendere  posset,  ut- 
que  cos  debeltans  gloriosiorcm  nancisceretur 
victoriam  ,  et Cato  censuit  Carlliagincm  non  cssc 
dclendam,  ut  ipsa  Romanis  darcl  juge  armoruin 
cxcrcitium  ,  ne  otio  effeminarentur ,  cisque  ju- 
gis  csset  cOSVirtUlis  ,  Marcet  cnim  sine  advcrsu- 
rio  virtus.  Hinc  lentatio  lihidinis,  gul;c  super- 
bi;e,  ctc.  in  Sanclis  qui  ei  resistunt,  magis 
auget  linnatquc  castitatem,  sohrictaicm,  humi- 
lilatein,  etc.  Hlcgantcr  ct  verc  S.  Cyprian.  1.  dc 
Bono  pudicili;c :  Mhil,  ait ,  animuin  fidelem  sic 
tlrl/ci,u,  quaut  inlegra  immarulali  pudoris  cons- 
rientia.  Voluplatan  vicisse ,  voluplas  csl  maxinia  : 
nrc  ulla  major  est  victoria ,  quam  qucv  de  cupidi- 
talibut  rcfrrtar. 

Secundum,  quod  tcntatio  sit  cos  virlulis, 
incnlis  induslriain  Dciquc  amorcm  cxacucns, 
perlndeac  eos  ncuii  aciemgladii,  ct  aqua  mo- 
<lica  injccla  in  ignem  ,  cum  magis  accendit. 
Hinc  Aposlolus  ait  :  In  his  omnibus  suprramus 
praptcr  cuin  qui  dllexit  nos.  Ccrtus  sum  cnim,  qttia 
ufquc  mors,  ncque  vila  ,  ncque  angeli,  nequcprin- 
ctpatus  ,  ncqttc  virXtlcs,  nequc  instantia,  ncquc 
ftttttni,  mqttc  forliludo,  ncquc  aUitttdo,  ncqttc 
profmulum  ,  ncquc  crralura  alia  potcrit  nos  sepa- 
rarcu  clutritttlc  Dci ,  qtuv  cst  i,i  Cltrtsto  Jcsu  Do- 
mino  nostro.  Uom.  8.   3S.  Sanclus  crgo  optans 

Ctir.MI.    A    LAPIDE.      T0\l.   X. 


Vincat :  quaerit  pugnam,  in  qua  a  Douiino  adju- 
tus,hostcm  prosternat:  desiderat  occasionem, 
qua  sc  lidclem  Domino  ostcndal :  amhit  tcntatio- 
nem  ,  in  qua  suam  in  Dei  ohsequio  et  amorc 
constantiam  toti  mundo ,  angelis  ct  bominibus 
manifestet  lia  miles  optat  praelium,  nt  suam 
fortitudincm  ct  fidelitatcm  suo  ducicommendet; 
ut  gloriosam  victoriam,  nomcn ,  spolia  ctopes 
sibi  paretj  sic  et  Sanctus  Dei  amore  fervens, 
optat  tcniaiioncm,  ut  cum  ca  ducllans,  osten- 
dat  quam  Dci  sit  amans,  et  inejus  amore  lide- 
lis  etconstans,  ut  luctando  vires  exerat,  virtu- 
tes  augeat,  et  meritorum  acervos  accumulet. 
Nam,  ut  ait  S.  Lco  serm.  i.  de  Quadrag.  Nulla 
sunt  sine  tentationum  experimentis  opera  virtulis, 
nulla  sine perturbationibus  fides ,  nuUumsinc  hoste 
certamen  ,  nulla  sine  congressione  victoria.  Si  vo- 
lumus  superare,  pugnandttm  est. 

Terlium  ,  quod  tenlatio  homincm  virtutibus 
illustrcm  deprimat,  ct  in  humilitate  Deique  ti- 
more  contineat,  nc  in  superbiam  erectus  ,  om- 
nia  sccum  perdat.  ItaPaulus:  Nemagnitudo,  in- 
quit,  revelalionum  extoUat  inc,  datus  est  mihi 
stimulus  carnis  mecB  angclus  Satana,  quimecola- 
phizet.  2.  Cor.  12.  7.  etEccles.  c.  2.  U.  Omne  quod 
tibi  applicitum  fuerit  accipe ,  et  in  dolore  sustine , 
ct  in  humiUtate  tua  patienliam  habc  :  quoniam  in 
igne  probatur  aurum  et  argentum ,  homincs  vero 
rcceptibiles  in  camino  tribulalionis.  Et  Sap.  3.  5. 
Deus  lentavit  eos,  et  invenit  iltos  dignos  se  Prae- 
clare  S.  Gregor.  lib.  2.  Moral.  c.  37.  Mira,  ait, 
hocnobiscum  dispensatione  agitur,  utmens  nostra 
culpce  nonnumquam  pulsatione  feriatur.  Nam  esse 
se magnarumvirium  homo  crederet ,  sinullum  un- 
quam  earumdem  virium  defectum  intra  mentis  ar- 
cana  sentiret  :  Scd  cum  tentalione  irruente  quati- 
tur,  et  quasi  ullra  quam  sufficit  faligatur ,  ei 
conlra  hostis  sui  insidias  munimen  humititatis  os-  . 
lcnditur,  et  uncle  se  perlhnescit  cnerviter  cadcre , 
inde  accipit  fortiter  stare.  Ila  videmus  suhinde 
viros  doclos  etvirtute  eminentes  pulsari  tenta- 
tionc  pusillanimitatis,  utique  providoDci  consi- 
lio,  ne  scientia  more  suo  eos  inflct,  ne  virtus 
cxlollat.  Sic  seepe  una  tentalioe*'  mn°us  ad 
vinccndam  aliam  graviorem  et  periculosiorcm. 
lla  lcgimus  in  Vilis  Patrum,  adolescentem  sti- 
nuilo  carnis  valde  exagilatum ,  cum  frustra  re- 
mcdia  caetera  tentassel,  falsis  criminationibus  a 
sociis  jussu  Abbatis  assidue  appetitum  cum  ex- 
cussisse.  Post  aliquod  cnim  tempus  rogatus  ab 
Abhale,  an  adhuc  ea  pulsaretur?  rcspondit;  Vi- 
vcre  non  licct,  fornicari  libeal. 

Quartum,  tentatio  est  stimulus  spei  et  oratio- 
nis  :  cogit  enim  hominem  afflictum  et  pcricli- 
tantcm,  ad  Dei  opem  et  gratiam  implorandam 
confugere  ,  utpote  sine  quavidetse  tentationcm 
non  possc  supcrare,  sedcerto  vincendum.  Unde 
Ecclcs.  c.  2.  2.  tcntalis  remedium  ct  confugium 
assignans  :  Deprime,  inquit,  cor  tuum,  et  susti- 
ne,  ctc.  Sustine  suslcntationcs  Dei  :  conjungere 
Dco  et  sustine  ,  ut  crcscat  in  novissimo  vita  tua, 
el  mox  :  Crcde  Dco  et  recuperabit  te,  et  dirigc 
riam  tttam,  el  spcra  in  ittum,  etc.  Respicite  fitii 
nationcs  hominum ,  ct  scitotc ,  qttia  Jiutlus  speravit 
in  Domino,  et  confusus  cst.  Unde  Isaice  c.  12.  For- 
litudo  mea ,  inquit,  et  latts  mea  Dominus ,  ctc. 
38.  Domincvimpatior,  rcsponde  promc.  El  psaltes. 
Ps.  69.  Dctts  in  adjttlorium  mcttm  intcndc  :  Dominc 
ad  adjuvandum  mcfestinu,  et  psal.  117.  l.\Dominus 
mihi  adjutor,  et  cgo  dcspiciam  inimicos  meos ,  et 

bo 


i!8 


COMMEJiTARIA  IN  EPIST.  S.  JACODl.  Cup.  1. 


psal.  120.  1.  Lcvavi  octtlos  )iwos  in  vwntcs,  unde 
venict  attxilittm  milti  ,  el  psal.  22.  1.  Domintts  illti- 
minatio  mca  el  saltis  mca  ,  quem  timcbo?  Si  consis- 
lant  advcrsttm  me  castra,  non  timcbitcor  vieant. 
Si  cxurgat  advcrsttm  me  privtium ,  in  koc  ego  spe- 
rabo ,  cl  Christus  :  Con/idilc,  cgo  vici  mundum , 
Johan.  1(3.  33. 

Quintum,  Dous  suis  in  tentaiione  praesentissi- 
mus  e*ti  adest  el  astat,  ul  protegat,  juvet  et 
confirmet.  Linde  psal.  9.  dicil  :  Cum  ipso  sttm  iu 
iribulalione ,  locus  ergo  Dei  est  tribulatio.  Quae- 
ris  Deum?  in  tribulatione  et  tentationeinvenies? 
Cnde  Jeremias  c.  10.  11.  Dominus ,  ait.,  mecum 
cst  qttasi  bcllator  forlis  :  idcirco  qui  persequuntur 
me,  cadent ,  et  inftrmi  crunt :  confttndenlur  vehe- 
mementer,  Hsec  enim  ingens  esl  et  magnifica 
gloria  Domini,  quod  sua  gratia  ita  roborct  ho- 
mines  debiles  ,  et  fragiles,  ul  omnia  diaboli  et 
carnis  potentissima  arma  superent  :  qua  de 
causa  ipse  eligit  infirma  mundi ,  confundat  for- 
tia.  Ego  ero  ei  murus  in  circuitu ,  ait  Dominus 
Zach.  2.  5.  uti  Elisajo  misit  currus  igneos  ange- 
licorumexercituum,  qui  eum  contra  Syros  de- 
fenderent , /4.  Reg.  6.  17.  Vide  Dionys.  Carthus. 
lib.  de  Remcd.  tentat.  art.  25.  Quare  S.  Chrysost. 
tract.  de  Pocnit.  Fortiores,  ait,  nos  tentamenta 
faciunt ,  persuadenlqtie  familiarissimos  Deo  fteri  ; 
torporem  enim  excutiunt  cl  sanctum  fervorem 
itnmitlunt. 

Sextum,  Deus  amplissimapraemia  tentationem 
vincentibus  promittit.  Qui  vicerit ,mqml,  faciam 
illum  columnavi  in  templo  Dei  mei,  Apoc.  3.  12. 
Ita  S.  Antonio  Christus  apparuit,  dixitque,  se 
cum  gaudioejus  pugnas  spectassc,  eumquc  ad- 
juvisse  :  Quia,  inquit,  dimicando  viriliter  non 
cessisti,  semper  auxiliabor  tibi,  et  faciam  te  in 
loto  orbe  nominari.  Ita  S.  Athan.  in  ejus  Vita. 
Hinc  lentalionem  vincens,  aliis  eamdcm  vin- 
cendi  illustre  dat  speculum  et  exemplum,  dis- 
cilque  lentatis  compati,  consulere,  et  opportu- 
na  remedia  adhibere.  Quocirca  Conon  Abbas 
cum  a  suo  monasterio  recessisset,  ne  baptizaret 
puellam  speciosam,  cujus  specie  senliret  sli- 
mulum  carnis  ,  obvium  habuit  S.  Johannem 
Baptistam,  qui  illum  cruce  signans  dixit:  Crede 
mihi  Presbyter  Conon ,  volebam  le  pro  hac  pugna 
mercede  donari;  sed  quia  non  vis  ,  ecce  absttdi  a  te 
hoc  bellum  :  mercede  aulem  hitjus  operis  carebis. 
Ita  Johannes  Moscus  in  Prato  spir.  cap.  3.  Hinc 
Sancti  incoelis  canunt  cum  jubilio  :  Transivimus 
per  ignem  (concupisccntise)  et  aquam  ( desola- 
tionis  et  despectus)  eteduxisti  nos  inrefrigerium, 
psal.  G5.  12. 

.  Septimum,  tentatio  mire  mentem  illuminat  in 
via  virtutis.  Nam  quinon  est  tenlatus,  quid  scit? 
Eccli.  3/i.  9.  Rursum  eum  cautum  facit,  circum- 
spcctum,  vigilem,  ut  undique  carni  et  peccato 
resistat.  Unde  S.  Laurenlius  Justinus ,  in  Ligno 
vitac  tract.  de  Patientia  c.  k.  Sicut ,  ait,  caro  si 
sale  non  aspergitur ,  quamvis  sil  magnaet  praici- 
pua,  corrumpitur ,  ita  et  anima  nisi  tentalionibus 
assidue  saliatur ,  conlinuo  resoivilur  et  relaxatur. 
Per  ipsa  namque  tentamenta  uuima  negligentics 
pulredinem  excutit ,  et  in  spirilus  vivacitate  con- 
servatur.  O  quantos  vidimtis  modicis  tenlationi- 
bus  a  niagnis  periculis  protcgt ,  ct  tcntalionequa- 
dam  limoris  et  corporaii  quadam  ineptitudine  a 
ncstc  superbios  liberari ,  quialius  quasiequi  effra:- 
nes  suis  lalenlis  sttperbirent.  Deniquc  tentatio 
animamconsolatur  ettranquillat,  quia  post  nu- 
bita  Phcebus ,   post   dcsolationem   consolatio , 


post  tentaliotiem  screnitas  exultatio  ,  Deo  iin 
juste  ordinanle  succedit ,  ut  ait  Sara  Tobia-  :'->. 
22.  Quodcirca,  ut  recte  notat  noster  Jacobus 
Alvareztract.  de  Victoria  tcntalionis  cap.  2.  men- 
tium  fortissiniarum  indicium  est,  hostium  in- 
cursus  non  timere,  nec  tentationum  molestia 
tristari,  sed  gaudere.  Quarum  robur  Dominus 
apud  Job.  c.  39.  21.  et  seq.  sub  figura  illius  equi 
generosi  mystice  '<;leganlcr  describit,  dicens  ,• 
Terram  ungula  fodit ,  exultat  audacter  ,  in  occttr- 
sum  pcrgit  armatis  ,  contcmnit  pavorem  ,  nec  ce- 
dit  gladio.  Lbi  vide  S.  Gregorium,  quiinter  alia 
ait  :  Cttm  ccrtamen  passionis  sibi  appropinquare 
considerat ,  cie  exercilio  virtutis  exdUat ;  nec  ter- 
retur  pugnos  periculo ,  quivicloria;  lastatur  trium- 
plto.  Rursus  Climachus  gradu  27.  Nullum,  ait, 
ccrtius  argumenlum  est ,  quod  damones  a  nobis 
victi  sunt ,  quam  si  nos  acerrime  oppugent.  Si 
enim  illis  omnino  rcsistas  fortissime,  oppugnabunt 
te  omnino  acriler ,  ut  quasi  nihil  proficientem  d 
certaminibus  revocenl ,  et  inferius  :  S.  Arsilaites 
dixit  :  Notavi  mane  ttt  plurimttm  inanis  gloria;  et 
concupiscentiai  spiritus  solere  advcnirc  :  meridie 
vero  acedia? ,  iracundiaj  et  tristilia:;  vespere  au- 
tem  infelices  vcnlris  stercorum  tyrannos. 

Vis  talium  pugilum  et  heroum  exempla  ?  Ac- 
cipe.  S.  Antonius  adaemonibus  laniatus  et  semi- 
mortuus  relictus ,  provocabat  eos,  dicens  :  Ecce 
egohic  sum  Antonius,  non  fugio  veslra  cerlamina, 
eliamsi  majora  faciatis  :  nullus  nie  separabit  a 
charitate  Chrisli ,  psallebatque,  dicens  :  Si  con- 
sistant  adversum  me  castra,  non  timebit  cor  meum. 
Ita  S.  Athan.  in  ejus  vita. 

S.  Hilarion.  S.  Antonii  discipulus.  In  tanlum 
exeso  corpore  ,  ut  vix  ossibus  hasreret,  ait  S.  Hie- 
ron.  in  ejus  Vita,  quamdam  nocte  coepit  infantum 
attdire  vagitus ,  balalus  pecorum  ,  mugittts  boum  , 
planclum  quasi  mulierum,  leonum  rugitus ,  mur- 
mur  exercitus ,  et  rursus  variarum  porlenta  vo- 
cum,  ut  ante  sonitu  ,  quam  aspectuterritus  cede- 
ret.  Intellexit  datmonum  ludibria,  et  provolutus 
genibus  Christi  crucem  signavit  in  fronle :  talique 
armatus  casside ,  et  lorica  ftdei  circumdatus  ,  ja- 
cens  fortius  pratiabatur ,  amodo  videre  desiderans 
qttos  horrebat  audire,  et  sollicitis  oculis  huc  illuc- 
qua  circumspiciens ,  cum  interim  ex  improviso 
splendente  luna  cernit  rhedam  ferventibus  equis 
super  se  irruere  :  cum,  inclamasset  Jesuvi,  ante 
oculos  ejus  repentino  terras  hiatu  pompa  omnis  ab- 
sorpta  est.  Tunc  ille  ait :  Equum  et  ascensorem 
projecit  in  mare  ,  et :  Ili  in  curribus  et  hi  in  equis , 
nos  autcm  in  nomine  Dei  nostri  magniftcabimur. 

S.  Johan.  Climachus  narrat  S.  Ephr.  cum  sen- 
tiret  se  in  altissima  pace  et  tranquillitale  men- 
tis,  quasiincoelo  terrestri  impassibilitatiscons- 
titutum,  rogasse  Deum  ,  ut  pristina  tentationum 
certamina  et  praelia  sibi  restitueret,  utnonper- 
deret  materiam  merendi,  et  pertexendi  suam 
coronam. 

Johannes  Moscusin  Prato  spir.  cap  164.  narrat 
Abbatem  Victorem  dixisse  cuidam  a  pusillani- 
mitate  tentato  :  Pusillanimes  ex  modica  tentatione 
perturbantur ,  et  magnam  illam  esse  existimant : 
qui  vero  anima  sani  sunt ,  magis  in  tcntationi- 
bus  gaudent. 

In  VitisPatrum  1.  5.  libello  5.  (sequor  edilio- 
nemnostri  P.  Heriberti)  19.  quidam  discipulus 
tentatus  a  spiritu  fornicationis  ,  adiit  senem 
suum,  aquo  rogatus  :  Vis  rogo  Dominum,  utsu- 
blevet  d  te  moiestiam  istam?  respondit  :  Video 
Abba,  quia  si  laboro,  tamen  ex  pondere  laboris 


lutjtis  considcro  fructificarc  me  :  sed  hoc  roga 
Dettm,  ut  dct  milii  tolcrantiam,  per  quam  susti- 
ncam.  Cui  Abhas  :  Nunc  agnovi,  quia  in  magno 
profectu  es  fili ,  ct  supcrgredcris  me.  Ibid.  nuni. 
10.  narrarur,  Quocl  Sara  tredecim  onnis  ii  spi- 
ritu  fornicationis  impugnala,  nunquam  oravc- 
rit  ui  rccedcrct  a  se  lnijusmodi  pugna,  sed  so- 
lum  dixerit :  Domine  da  miki  fortitudincm.  Pcr 
lcntationcm  enim  sensim  purgaturet  purilicaiur 
anima,  ut  perveniat  ad  puritaiem  ,  ct  perfee- 
tioncm  pcne  angclicam. 

S.  Dorotheus  doctrina  13.  narrat,  monachum 
qucmdam  indoluisse  ,  qnod  Deus  ei  adcmissct 
lentationem  qua  pulsahatur ,  ac  lacrymando 
amicc  dixissc  :  Ergone  Domine  indignus  sum  qui 
patiar  ,  affligar  et  tribulcr  pronominetuo? 

Palladius  in  Lausiaca  refert  monachum  simi- 
Jem  suo  Paslori  dixisse  :  Dominus  liberavil  me 
tentalionum  pugna,  mihiquc  pacemreslituit.  Cui 
pastor  :  llevcrtcre ,  oraque  Deum,  ut  pugnam  tibi 
rcstituat,  ne  incidas  in  lcporcm  et  ncgligentiam. 
r.cversus  rctulit  ad  Deum  vcrba  Pastoris.  Cui 
Dcus  :  IXccle  dixit  Paslor ,  simulque  ci  tcntatio- 
nem  rcstituit.  Nam,  ut  ait  S.  Basil.  orat  de  Pa- 
tientia  :  Ut  gubcrnalorem  navis  tcmpestas ,  athle- 
tam  studium  ,  militcm  acics  ,  magnanimum  cala- 
mttas;  slc  Christianum  homincm  tcntatio  probat. 
ct  sicut  athletas  ccrtaminum  laborcs  coronis  ad  se 
alliciunt ,  ita  ctiam  homines  Christianos  probatio, 
qum  cx  tentationibus  dcsccndit ,  ad  pcrfcclionem 
ducit ,  si  modo  cum  decenti  tolcrantia ,  ac  omni 
gratiarum  actione ,  qtta?  a  Domino  ordinantur , 
susccpcrimus.  EtS.  August.  in  Psal.  C0.  Vitanos- 
tra  inquit ,  m  hac  pcrcgrinationc  non  potest  csse 
stnc  tcnlatione ,  quia  profcctus  noster  per  tcntalio- 
ncm  nostrtim  ftt;  ncc  sibi  quisque  innotcscit ,  nisi 
tcntalus  :  ncc  polcst  coronari ,  nisi  vicerit  :  ncc 
potcst  vinccrc,  nisi  certavcrit  :  potcst  certarc  nisi 
inimicum  ct  tentationes  habucrit.  Et  S.  Anihros. 
I.  U.  in  Lucam  c.  fl.  ISon  limcamus  tcnlalioncs , 
scd  magis  glorivmur  tcntalionibtis ,  diccntes  : 
Quando  inftrmamttr ,  tunc  potenles  sumus.  Tttnc 
cnimnictitur  corona  justitia; ,  clc.  Ergo  quivtttt 
corona  tcntationcs  sttggcrit.  Et  si  quando  lcntaris, 
COgnoscc  qttia  paralur  corona.  Tsonnc  tcntalio  Jo- 
scph  ,  virttttis  cst  consccratio?  nonne  injttria  carcc- 
ris  corona  cst  castilatis?  Cassianqs  collat.  26.  c. 
25.  Majora,  ait,  nobis  pcr  colluclioncm  lenlatio- 
nttm  tatulis  ronttttit  premia  ,  bcnigna  erga  nos 
gratia  Salvatoris  qtiam  si  omncm  a  nobis  neccssi- 
tatcm  certaminis  austttlisset.  Etcnim  sublimioris 
pra>stanliorisque  virtutis  cst,  passionibus  a>rum- 
ntsqtte  vallatttm  mancre  sernpcr  immobilcm  ,  ct 
acquircrc  qttodammodo  dc  infirmitalc  virlutcm  , 
qttia  cirlas  dc  inftrmilatc  pcrftcitur.  Idctn  collat. 
18.  c.  \h.  celebral,  ndigiosain  quamdain  peliis-se 
o  5.  Aihannsio  fcminam  pauporcin  ci  inlirmam, 
M'd  nioloslam,  ingratam  cl  rixosam,  cui  servi- 
nt,  ut  io  <>a"  habcrcl  cxcrciliutn  patientia?. 
Climrfuc  ci  diu  magua  ct  ehariUUe  cl  patirntia 
SerVivlSSet,  tettilgtalias  relatttra,  co  quod  ci  se- 
cundatn  aesideruttn  suum  magistram  paiienlur 
dignis.umum  providissct ,  cttjtts  injuriis  jttgibas  , 
ut  quodam  pabrstra-  olco  ,  quotidie  roborata  ,  ad 
sttmmam  animi  palicntiam  pcrvcnirct. 

?.   Sl.ll.Mis    ocoD    PROUATIO    IMDKI    VESTR.E   PA- 

TiRXTiwi  01'f.uatlu.  ]  Probalto  fidci  ,  idcm  est 
quod  tcntaiio  qua1  praeCesstl :  tcntaiio  cnim  pro- 
batcjusqu)  (cuiatitr  fidcm,  viruiiem  ,  Dci  anio- 
irm  ct  eonslantiam  ;  dat  cnim  causam  ,  cur  dixe- 
i  ii  in  ca  cssc  gaudcnduin.  Hcec  ergo  cst  Jaeobi 


COMMENTAniA  IN  EPIST.  S.  JACOBI.   Cap.  I.  ^IQ 

argumentatio  :  In  lcnlalione  ct  tribulationc  no- 
lite  tristari,  sed  potius  gaudete;  quia  uihulatio, 
qiirc  non  esl  aliud  quam  fidei  vestrae  probatio, 
operatur  patienliam  ,  quse  preMaM  esl  virtus  , 
ac  liujus  vii.e  quasi  beatitudo.  Ita  Beda  :  Cujus 
patientia,  ail,  vincinon  potest ,  ille  perfeclus  esse 
probatar  :  et  illa  ralio  facit  pcr  patientiam  exer- 
ccri,  ttl  pcr  hanc  fidcsquamsit  perfecta  probetur. 
Porro  tribnlatio  operatur  patirntiam,  non  ef- 
fcctivc,  scd  materialiter  et  pbjective;  perindeac 
lignaoperantur  ignem,  qtiia  ei  fomitem  et  pabu- 
luni  suggerunt.  Quare  eam  tantum  operatur  in 
viro  fidcli,  paticnte  et  conslantc.  Nam  in  insla- 
bili,  impatiente  et  inconstante  operatur  contra- 
rium,  scilicet  impaticntiam  et  indignalionem. 
Audi  S.  Bernard.  cpist.  32.  ad  Abbatem  S.  Nica- 
sii  :  Vasa  flguli  pi-obal  fornax ,  et  homines  justos 
tcntatio.  IScc  idcirco  lamen  immcrilo  hisquos  iu 
anxietate positos  videmus,  amicisnoslris  compati- 
mur ,  quibtis  titique  dum  exilum  ignoramus ,  de- 
fectttm  mctuimus.  Quoniam  qttidem  sicut  Sanctis  et 
eieclis  tribulatio  operatur  palicnliam ,  patienlia 
fwobationem,  \rrobatio  spcm,  spes  aulemnon  con- 
fttndil;  sic  damnandis  et  rcprobis  tribttlatio  parit  C 
conlrario  pusillanimitatcm ,  pusitlanimitas  pcrtur- 
balioncm ,  pertttrbatio  dcspcralioncm;  et  ilta  in- 
terimit ,  etc.  Quocirca  studcat  humiiis  prudentia 
lua  non  vinci  a  malo ,  sed  vinccre  in  bono  malam  : 
vinces  atttem  ,  spcm  tttam  fortitcr  in  Dco  ftgendo, 
ct  rci  fincm  longanimiter  cxpectando. 

Nota.  Jacobus  ad  gaudium  in  trihulalionc,  cx- 
citat ,  vocando  eam  probationcm  fidei ,  q.  d. 
Tentationon  tam  est  trihulatio  ct  afilictio,  quam 
probatio  etexploralio  fidci  vestrac.  Gaudeteergo, 
quod  per  eam  Dcus  fidem  vestram  probctetex- 
ploret;  ac  vos  vicissim  eam  fortiter  et  exultan- 
ler  susiinendo,  probale  ct  ostcnditc  vos  illi  esse 
fideles,  ac  paratos  pro  ejus  fidc  ct  amorc  longc 
plura  ct  majora  lolerarc.  Gaudium  cnim  in  tri- 
bulatione,  signum  est  perfcclce  fidei  ct  virtutis. 
Nam,  ut  ait  Arislot.,  signnm  hahitualae  et  radi- 
catce  virlutis  cst,  si  qiris  eam  operctur  et  cxer- 
ccat,  non  cum  tristitia,  scd  cum  dclectatione 
et  gaudio.  Sapicnlcr  Sencca  lib.  1.  dc  Providen- 
tia  :  Detts,  ait,  bonos,  ut  severi  patres  duriuscdu- 
cat ,  aitque  :  Opcribus,  dotoribtts  ac  damnis  coi- 
ligant  robttr ,  ctc.  Ecce  par  Deo  dignttm  ,  vir  fortis 
cttm  mala  fortutia  compositas,  spectacttlum  Dco 


digni 


Fortana  ,  ttt  gladiator ,  forlissimos  sibi 
parcs  quovret,  alios  faslidio  transit.  Igncm  cxpe- 
ritttr  in  Mutio  ,  paupertatem  in  Eabricio ,  cxitium 
inllutilio,  tormentum  in  Rcgulo,  venenum  in  So- 
crate  ,  mortem  in  Catone.  Gaudcnl  magni  ciri  ali- 
quanxlo  rcbtts  adccrsis,  nonalilcr  qttam  militcsfor- 
tes  bclli  triumpho.  Dicant  crgo  :  digni  visi  sttmtts 
Dco,  Inqulbus  experiretur qaaniumhamana  natura 
possil  pali.  Et  superius  :  Sapicns  manct  in  statu  , 
et  qttidquidcvcnil  insuttm  cotorcm  trahit:  ttt  mare 
flttmina.  Idem  lib.  de  lra  sul)  inilium  :  Jnvalidum 
omnc,  inquit,  nalura  querutumest;  ncc  quidquam 
magnttm,  nisi  qttodsimulct  piacidum.  Et  inferius  : 
yaufragionttnliuto  Zcno ,  cttm  omnia  saa  audirct 
submcrsa  :Jttbct,  ait,  me  fortuna  expcditius  phi- 
losopharl.  ldem  lib.  de  Tranquillilate.  Minabatur, 
inquil,  Theodoro  pltilosopho  Tyrannus  mortcm  . 
tt  qaidcm  insfpultam.  Tttm  illc,  Ilabcs,  ait ,  ittlde 
tibi  placcas.  Ilcmina  sangttinis  in  ttta  potcstatc  cst. 
i\am  <ptod  ad  scputluram  allincl ,  6  lc  in>  i  tum  si 
pttlas  intcrcsse ,  inlra  lcrrum  ,  an  suf/ra  piilr 
cam.  Canitts  J ulitts  d  Caio  Cn*sare dticijussuS  :  Cr,i- 
titts ,  att  ,  ago  tibi  optimc  princtps:  tamentani.biis 


'i20 


COMMENTARIA  IN  EPIST.  S.  JACOBI.  Cap.  I. 


<unicis  :  Vos  ,  inquit ,  quccrilis  an  animce  iininor- 
tales  sint  ego  jam  sciam.  Et  Altcri  :  Observare , 
ait,  proposui,  an  scnsurus  sit  aniinus  exirc  se  ,  ctc. 
Fortunx  ergo  dic  :  cuin  viro  tibi  negotium  est , 
qumrequcm  vincas.  Ikec  locis  cilalis  Seneca,  scd 
spar&im,  nonjunctini  :  selegi  enim. ex  eo  acu- 
tiora  ct  inelioia. 

Proratio  Fim:i  vestr.e  patientiam  operatur.  ] 
Dices,  Contrarium  dicit  Paulus  Rom.  5.  3.  nimi- 
rum.  Gloriamur  in  tribulationibus ,  scientes  quod 
tribulatio  palienliam  opcratur ,  patienlia  autem 
probalionem  ,  probatio  vero  spem.  Ergo  probatio 
non  causat  patientiam  ,  ut  ait  Jacobus  ;  potius 
al)  ea  causatur,  ut  ait  Paulus  ,  ejusque  est  effec- 
tus.  Resp.  Primo,  sa?pe  duae  res  sibi  invicem 
sunt  caustc  ,  ut  una  alteram  quasi  causa  produ- 
cat,  et  vicissim  ab  ea  producatur  quasi  effectus. 
Sic  calor  producil  ignem,  et  ignis  vicissim  ca- 
lorem.  Sic  vapor  causat  pluviam,  et  pluvia  vi- 
cissirn  vaporem.  Sic  ex  aere  humido  fit  aqua,  et 
cx  aqua  vicissim  fit  aer. 

Secundo  probatio  causat  patientiam  materia- 
liter  et  objeclive ,  uli  jam  dixi ;  patientia  vero 
causat  probalionem  cffective,  quia  facit  homi- 
ncm  probatum,  ul  nimirumejus  fides  etvirtus 
omnibus  sit  probata  et  explorata. 

Tertio  et  genuine ,  pro  probatio  hic  grsece  est 
eoxi/uov.apudPaulumveroest,  ooxt/j^:ooxc7.uovJautem 
estipsa  res  ,  puta  tribuiatio  ,  quce  perscrutatur, 
examinat,  probat,  tentat  et  explorat  hominis 
animum,  fidem  et  virtutem  ;  sicut  Soxt/taerte  est 
ipsa  rei  examinatio,  perscrutatio,  probatio,  in- 
quisitio  et  exploratio  :  Soxeju^  vero  est  terminus 
probationis  et  examinationis  ,  "puta  ipsum  expe- 
rimenlum  ,  documentum,  specimen.  Recte  er- 
go  Jacobus  dicit,  quod  ipsa  tribulatio  quasi 
Soxi/Movjid  eslprobatio,  hoc  estproba,  quapcoba- 
tur  et  exploratur  hominis  fides ,  operetur  patien- 
tiam,  id  est,  suggerat  materiam  exercendae, 
confirmandae  et  augendae  palientia?.  Recte  quo- 
que  dicit  S.  Paulus ,  quod  patientia  operelur 
Soxi/uov  t  id  est  probationem,  hoc  est  effectum  et 
terminum  probationis  ,  quia  facit  ut  probatus  et 
exploratus  sit  animus  palientis ,  nimirum  quod 
Deum  ,  fidem  et  zelum  rebus  omnibus  laetis  et 
tristibus  anteponat,  utpote  pro  quo  tanta  sit 
passus,  et  plura  pati  paratus.  Quocirca  haec  pro- 
batio  operatur,  excitat,  acuitque  spem,  quia 
facit  ut  patiens  ,  qui  suam  virtulem  in  tot  ad- 
versis  Deo  probavit,  certo  ab  eo  speret  coronam 
ct  bravium  gloriae  ccelestis,  quod  in  agone  pa- 
lientiae  legitime  certantibus  promisit. 

Nota.  Pro  patientiam  graece  est  ino/xovhv ,  id  est, 
sustinentiam  et  perscverantiam ,  ut  scilicet  cons- 
tanter  et  perseveranter  toleremus  longas  duras- 
que  persecutiones  et  tribulationes  ,  longanimi- 
ter  expectantes  Dei  opem  ,  consolationem  et 
liberationem.  q.  d.  Esto ,  6  Christiani,  diutina 
et  continua  sit  haec  veslri  persecutio,  estogra- 
viter  vos  affligat,  perseverate  tamen  in  fide  et 
patientia,uteam  perficiatis  et  protrahalis  usque 
ad  ultimum  vitae  spiritum,  si  opus  sit,  expec- 
tantes  refringerium  non  in  hac  vita,  sed  in  futu- 
ra ,  eaque  oeterna.  Et  hoc  significat  Graecum  ver- 
bum  compositum  *«xzpy&&tki ,  id  est  peropera- 
tur ,  hoc  est,  plene  et  perfecte  operatur,  quia 
plenam,  continuam  et  perfectam  palienliam,  in 
eaque  perseverantiam  usque  ad  rnortem  opera- 
tur.  Praeclare  Isidorus  Pclus.  lib.  3.  cpist.  26.  ad 
Cassium  :  Vr&cedil,  ait,  coronam  probatio ,  pro- 
lationem  vicloria,   patienlia  victoriam ,  afflictio 


atquc  lcntatio ,  seu  exploralio  palicntiam.  Et  Lau* 
rent.  Juslin.  dc  Patientia  cap.  3.  Quemadmodum, 
ait,  in  corporibus  reparat  sanitatem  medicina,sic 
inanimabus  palicntiam  tribulatio  generat. 

Ilujus  probalionis  causa  Supcriores  ,  praeser- 
tim  Rcligiosorum,  eis  subinde  ardua  et  naturae 
repugnantia  praecipiunt ,  vel  offerunt,  ut  eorum 
virlutem  probent,  excilent  et  acuant ;  adeoque 
in  Vilis  1'atrum  lcgimus,  illud  apud  cos  vulgare 
fuisse.  Censuisse  cnim  eos.Superiorem  quisub- 
ditum  non  exercct,  eiquc  morlificationis,  pa- 
tientiae,  obedieniiae,  aliarumque  virtutum  occa- 
sionem  etexercitium  non  suggerit,inhumanum 
esse  ;  perindc  ac  inhumanus  estpater,  qui  filio 
famelico  cibum  poscenli  ncgat :  pari  enim  modo 
haec  probatio  cibus  et  pabulum  est  animae,  eam 
instarpanis  roborans  et  confortans.  Quocircain 
nonnullis  Rcligionibus  regula  et  praxis  est,  ut 
Superior  quolannis  subditis  singulis  hanc  proba- 
tionismateriam  ingerat,eosque  tentet,  negando 
nonnulla  alias  dari  solita,  vel  subtrahendo  con- 
cessa,  vel  jubendo  insueta.  Subditus  ergo,  cum 
quid  taleingruit,  non  cadat  animo  ;  sed  cogilet, 
hanc  esse  solitam  Superiorum  legem  etpraxim; 
illudque  accipiat  quasi  probationem,  quae  pa- 
tientiam  operatur,  ne  illa  carens  exercitio, 
desuetudine  rubiginem  obducat.  Sane  non  tan- 
tum  novitialus,  sed  et  religio  ipsa,  non  aliud 
cst,  quam  continua  probatio.  Lege  Dorotheum 
ct  Climachum  gradu  de  Obedientia,  Cassianum 
1.  h.  de  Instit.  c.  23.  et  sequent. 

ft.  Patientia  autem  opus  perfectum  habet.  ]  Est 
hic  duplex  lectio  et  intellectio.  Aliqui  enim  co- 
diccs  legunt  habet  in  indicativo,  alii  liabcatm 
optativo,  vel  imperativo  :  Groeca  enim  habent 
e*j™ ,  id  est ,  habeat  vel  habeto  :  et  ita  legunt 
Didymus  OEcum.  Beda,  Pagnin.  Tigurina,  Va- 
tab.  et  multa  Biblia  Latina  ,  Syrus  vertit,  habebil, 
id  est,  habeat,  vel  habet,  phrasi  Hebraea  etSyra  : 
Hebraei  enim  futuro  utuntur  tam  pro  imperativo 
et  optativo  ,  quam  pro  indicativo  ,  quo  carent. 
Hinc  aliqui  utramque  lectionem  ita  conciliant: 
habet,  inquiunt,  id  est,  habere  debet ,  oportet 
ut  habeat.  Idque  valdecongruit  cum  eo  quodse- 
quitur  :  Utsitis  perfecti ,  ct  integri,  in  nullo  de- 
ftcientes.  q.  d.  Patienlia  vestra  habeat  opus  per- 
fectum  ,  id  est ,  sit  constans  ,  continua  et  plena , 
nullis  aerumnis,  vel  doloribuscedens,  nulla  du- 
ratione  fatiscens ,  sed  fortis,  sui  semper  similis, 
crescens  et  invicta,  ut  sitis  perfecti  et  integri. 
Multi  enim  Christiani  illo  sevo  inilio  ferventes, 
stabant  fortes  in  primis  perseculionis  insultibus, 
sed  illis  quasi  arietibus  continuo  iteratis  pulsati, 
fatigabantur  animoque  cadebant.  Hos  ergo  ani- 
mat  et  roborat  Jacobus,  ut  quod  bene  coeperunt, 
constanterperficiantusquead  mortem  et  marty- 
rium  ,  juxta  illud  Terlull.  de  Patientia  cap.  8. 
Fatigetur  aliena  improbitas  patientia  tua.  Et  :  In 
omnibus  patiens  ero ,  alioqui  cruciabor  impatien- 
tia  mea.  Sic  hodie  multos  videmus  patientcs,  sed 
imperfectos,  ideoque  ex  parte  impatientes  ,  qui 
dicunt :  Vellem  pati  istam  persecutionem,istam 
tribulalionem  ,istam  injuriam,  istummorbum  , 
istud  malum ;  al  pati  nequeo  illam  et  illam  :  vel- 
lem  pati  ab  hoc,  vel  isto,  v.  g.  extero ethoste  meo; 
atab  amico,  filio,  discipulo,  in  quem  tot  bene- 
ficia  conluli ,  quem  promovi  et  evexi ,  tanta  pati 
non  possum  :  vellem  pati  ad  unum  alterumve 
diem,  mensem,  vel  annum;  at  tot  annos  sine 
speexitus  et  finispati,  intolerabile  est  :  vellem 
pati  hoc  istove  modo  :  at  ille  modus  qui  mibi 


COMMENTARIA  IN 

offertur,  novuscst,inaudiiiis,  etviresmeas  supc- 
rnns.  II  <c  estpalicns  inipatientia  ,  et  impatiens 
patienlia,  nec  piscis,  neccaro,  sed  rnixtum  ex 
uiroque,  quoe  onus  sibi  adaugct,  dolorem  et 
crucialum  duplicat.  Patiens  vero  et  perfccta  pa- 
lientia  cupit  pati  quidquid  mali  a  quocumquc, 
quautumcumquc,  quomodocumque  irrogatum 
fuerit.  Tales  fuerunt  Martyres,  de  quibus  canit 
Ecclesia  : 

Ili  pro  te  furias,  atque  ferocia 
Calcarunt  bominum  sajvaque  verbcra, 
Cessit  liis  lacerans  fortiter  ungula  , 

Hax  carpsit  pcnetralia. 
Cxduntur  gladiis  more  bidentium  , 
Non  murmur  resonat  ,  non  querimonia  ; 
Sed  corde  tacito  mens  bene  conscia 

Conservat  palientiam. 

Porro  patientia  habere  debct  opus  perfectum 
triplicitcr.  Primo,  perfectum  in  se,  puta  in  for- 
titudinc  et  conlinualionc  tolerantiae  U8que  ad 
iiiiem  crucis  et  vitae,  ut  non  deliciainus  in  tri- 
bulationibus,  sed  audiamus  a  Ghristd  :  Voscstis 
tjui  permansistis  mccum  in  tcntationibus  mcis;  ct 
ideo  cgo  dispono  vobis ,  sicut  disposuit  mihi  Pater 
mcus  regnum,  Lucae  22.  v.  28.  Secundo.  perfec- 
tum  iu  fine  ,  ul  scilicet  patiatur  pro  Christi  fide, 
justilia  ,  aut  virtute.  Tertio,  perfectum  in  comi- 
tatu  innoceutiaj ,  castcrarumquc  virtutum,  ut 
scilicet  patiens  sit  innocens,  el  purus  ab  omni 
peccalo  et  vilio.  Quid  enim  prodcst  tibi  patiin- 
juriam ,  si  avaritkc,  gulac,  luxuriae  indulgeas? 
lta  Salmeron. 

Ita  S.  Lyduina  cum  vigcsimum  octavum  in  sua 
infirmilate  annum  ageret  (passa  eslaulemannis 
38.)  ardens  desiderio  marlyrii,  in  ccstasi  vidit 
coronam  prciiosissimam,  gemmis  diversorum 
colorum  egregic  variegatam,  necdum  tamen  in 
orbeni  pcnitusabsolutam  :  peliit  ergo  mulla  pati 
proChristo,  ut  buncorbem  absolverct.  Exaudi- 
viteam  Dcus  ,  misitque  milites,  qui  camconvi- 
ciis  et  verberibus  male  mulctarunt.  Angelus 
dcinde  ad  eam  vcnit  instar  solis  splendibus , 
aitquc  ad  eam  :  Salve  charissima  soror.  Ecce  nunc 
absolula  est  corona ,  quam  nupcr  impcrfectamvi- 
disti  ;  proptcr  invcrccundos  contactus  virorum 
illorum,  novcris  te  rcpositam  fuissc  in  vcstigiis 
Satvatoris.  Ludibria  ct  vulncra  corpori  tuo  impo- 
sita  fucre  gemmce  quas  in  illa  corona  et  adcssc 
vidisti,  ct  clecsse.  Ila  habel  ejus  vita  tom.  2. 
Surii. 

Secunda  lectio  est  :  paticntia  opus  pcrfcctum 
habet.  Ita  legunt  codices  Romani,  Lyran.  Tho- 
mas  Anglicus,  Hugo,  Dionys.  et  alii  multi.  Sen- 
sus  est.  q.  d.  Gaudcte  in  tribulationibus,  quia 
illae  paticntiam  operajotur  :  patientia  autcm  est 
res  eximia  el  perfecla  :  illa  cnim  facit,  ut  sitis 
integri  ct  perfccti  quaquaversum. 

Quaeres.  Quomodo  patientia  sola  prae  tempe- 
rantia,  tide,  spe,  cbaritate,  caeterisque  virtu- 
tibus  dicatur  pcrfecta  ,  et  habcrc  opus  perfec- 
tum?  Resp.  Certum  est  cbarilalem  et  religionem, 
utpote  quce  proxime  Deum  respiciunt,  cx  objecto 
esse  nobiliores  et  pcrfectiores  patientia  :  aliunde 
tamen  patientia  habct  opus  perfeclum  ,  idque 
mullipliciter.  Primo,  quia  patienlia  omnia  sus- 
tinensetin  fincm  usque  perseverans  (hanc  enim 
significat  Graecum  Ono,uovrj)  virtutum  consum- 
mationem  cfficit  et  conservat :  crux  enim  conti- 
nua  cst  velut  instrumentum,  v.  g.  runcina, 
scalpellum,  penicillus,  quonos  expolit  perficit- 


EPIST.  S.  JACOIJL  Cap.  I.  421 

gtie  Deus.  Sic  enim  Christus  per  passioncm  con- 
summalus  est.  Hebr.  2.  10.  Palienlia  ergo  est  in 
choro coetuque  virtutum  id ,  quod  in  domo  est 
tectum.  Sicut  enim  teclum  incolas  domus  ab 
;rstu  ,  frigore ,  procellis ,  imbribus ,  ventis ,  etc. , 
tutatur.  eaque  propulsat;  ita  patientia  hominem 
a  procellis  quarumlibet tentafipnum  et  ad'-rsi- 
latum  defendit,  eaque  in  se  excipit  et  elidit  : 
perinde  ac  lana  mollis  excipit  et  elidit impetum 
tormenti  et  globi  ferrei.  Quocirca  nulla  virtus 
potest  csse  ,  v.el  consistere  sine  patientia.  Vera 
niinibumilitasesse  nequit,  nisi  per  patientiam 
toleret  contemptus  et  probra.  Vera  paupertas 
essencquit,  nisi  pcr  patientiam  toleret  inopiam, 
famem,  sitim,  nuditatem.  Vera  cbaritas  esse 
nequit,  quje  per  patientiam  non  toleret  infirmi- 
tates  proximorum,  quin  et  hoslium.  Unde  Ter- 
tull.  lib.  dePatientia  cap.  11.  et  12.  docet  nul- 
lam  csse  virtutem  ,  quou  non  comilem,  imo  du- 
cemhabeat  patientiam  ,  adeoque  complexionem 
virlutum  quam  Apostolus  1.  Cor.  13.  assigna- 
vit  charitati,  ipse  assignat  paticnliae.  Dilectio, 
inquit,  summum  fidei  Sacramentum,  Christiani 
nominis  thesaurus ,  quam  Apostolus  totis  viribus 
Spirittts  sancti  commendat ,  cujus,  nisi  patientio3 
disciplinis  eruditur.  Dilectio ,  inquit,  magnani- 
mis  (Noster  vertit  patiens)  cst :  ita  patientiam 
exercel.  Benefica  est :  malum  paticntia  non  facit. 
Non  a?mulalur;  id  quidcm  paticnfm  proprium  est. 
Nec  protervum  sapit  :  modestiam  de  patientia 
traxit.  ISon  inflatur,non  protervit  :nonenimadpa- 
lientiam  pertinet.  JSec  sua  requirit,  suffert  ( alii  le- 
gunt  si  offert)sua,  dum  alleri prosit :  nec  mutatur. 
Caterum  quid  impalientioz  reliquissel?  Ideo,  in- 
quit,  dilcctio  omnia  sustinet,  omniajtolerat :  utique 
quia  patiens.  Merito  ergo  nunquam  excidet ;  nam 
ctftera  evacuabuntur.  Exhauriuntur  scientia?  ,  linr 
guo3  prophetia  :  permanet  fides,  spes,  dilectio.  Fi- 
des,  quam  Christi  patientia  induxit  spes ,  quam 
hominis  patientia  expectat  :  ditcctio ,  quam  Deo 
magistro  palienlia  comitatur.  Nullus  cnim,  nisi 
vehementer  amans  Deum,fidem  et  virtutem  , 
potest  pcrfcctam  patientiam  obtinere.  Unde 
S.  Ignalius  ,  Laurentius  ,  Vincentius  ,  elc. ,  qui 
fucrunt  specula  patientiac,  fuerunt  pariter  spe- 
cula  charitatis,  utmeritoTrajanus  Imper.  videns 
S.  Ignatii  ardores  admarlyrium,  dixerit :  Nulla 
gens  pro  Deo  suo  tanta  toleravit ,  atque  Christiani 
pro  suo  Christo.  Aurum  ergo  patientiae  Christia- 
nae,  non  nisi  in  fornace  charitatis  coquitur  et 
formalur. 

Secundo,  quia  uno/j.ov?, ,  id  cst,  perseverans 
patientia,  et  patiens  persevcrantia  ,  coronat  et 
perticit  stadium  agonis  cl  vitae  humanae  :  durat 
cnim  usquc  ad  finem  vila?,  ideoque  quasi  om- 
nium  vilrix  patientem  deducit  usque  ad  mor- 
tem ,  et  saepe  ad  martyrium  ,  ac  per  illud  ad  me- 
ritum  in  culis  patientiae  et  victoriae  bravium. 
Hoc  cst  quod  aliis  verbis  explicans  ait  Jacobus 
v.  12.  Bcatus  vir  quisuffert  tentationcm  :  quoniam 
cum  probatus  fuerit ,  accipiet  coronam  vitat.  Tri- 
tum  est  illud  :  Omncsvirtulcs  ccrtant ,  sola  pcrse- 
veranlia  vincit  ct  coronatur.  Vcre.  S.  Aug.  Nemo 
potcst  cuslodire  spem  futurae  vitae,  nisi  qui  pa- 
tientiam  habuerit  in  laboribus  praesentis  vitae. 
In  hoc  stadio  palientise  nobis  quasi  dux  praeivit 
Christus.  Causam  dat  Apost.  Hebr.  2.  10.  Dcccbat 
enim  cum  propter  quem  omnia  ,  ct  pcr  quem  om~ 
7iia,  qui  multos  filios  in  gloriam  adduxcrat ,  auc- 
torem  satutis  corum  pcr  passioncm  consumnare ; 
Syrus ,  pcrfectum  faccrc;  grajce  ~.Cn<.Z>zx<. ;  id  est , 


&22  COMMENTARIA  1N  EPIST.  S.  JACOBI.  Cap.  I. 

perficere ,   immolare,  consecrare,  coronare,     tat ,  Geniilcm  invitat 

glorificare.  Eccc  haec  omnia  praestitit  Christo, 

nobisque  praestat  passlo  et  patientia ,  vide  ibi 

dicta.  ltaque  patientia  hic  siguificat  perscvcran- 

tiam  in  patiendo  :  hanc  enim   significat  iiw/iovT)  , 

et  hoec  habet  opus  perfectum ,  quia  tota  vitam 

complectitur ,  ct  durat  in  linem  usque  ad  mor- 

tem.  Unde  ipsa  sola  coronam  gloriae  plene  me- 

retur,  meritamqueiilico  accipk,  dc  qua  prae- 

clare  S.  Bernard.  epist.  129.  Persevcrantia ,  in- 

quit ,  est  vigor  virium ,  virtulum  consummatio  , 


nutrix  ad  meritum ,  medialrix  ad  prcemium. 
Soror  est  patientice ,  conslantice  filia  ,amica  pacis, 
amicitiarum  nodus ,  unanimitalis  vinculum ,  pro- 
pugnaculum  sanctitalis.  Tolie  perseveranliam } 
ncc  obsequium  mercedem  liabet ,  nec  beneficium 
gratiam,  nec  laudem  fortitudo.  Deniquc  non  qui 
eceperit ,  sed  qui  perseveraverit  usque  in  finem , 
hic  sahus  erit.  Idem  Iib.  5.  de  Consider.  c.  ull. 
Quis  sustinet,  inquit,  et  persevcrat  in  amore , 
nisi  qui  amutatur  aternitalem  charitatis?  nempe 
(Bternitalis  quamdam  imagincm  perseverantia  prce 
se  ferl.  Denique  sola  est ,  cui  ceternilas  redditur, 
vel  potius  quce  celernitati  hominem  redclit.  Idem 
(  vel  quisquis  est  auctor )  serm.  de  obedientia 
ejusque  gradibus  :  Incipere,  ail,  multorum  esl, 
perseverare  paucorum.  Perseverantia  singularis 
est  fitia  summi  rcgis ,  virtutum  fructus,  earumque 
consummatio ,  totius  boni  repositorium ,  virtus 
sine  qua  nemo  vidcbit  Deum ,  neque  a  Deo  videbilur : 
finisest  ad  justitiam omni credenti ,  in  quavirtutum 
conventus  reverendum  sibi  thalamum  consecravit. 
Quid  enim  currere  prodcst  ,  el  ante  metam  cursus 
deficerc?  Sic  currite  ul  comprehendatis ,  dicit 
A postoius.  O  q  uam  perseveranli  pede  cursum  perfece- 
rat ,  qui  dicebat :  Bonum  cerlamen  certavi,cursum 
consummavi ,  fidemservavi :  in  retiquo  reposita  est 
mihi  coronajustilia,  2.  Timoth.  h.  Plura  de  per- 
severantia  dixi  Aclor.  11.  23. 

Tertio  ,  quia  patientia  est  quasi  lorica  et  cly- 
peus ,  qui  omnia  mala ,  quasi  tela ,  ab  homine 
avertit  et  repellit,  ac  contraria  bona  conciliat. 
Ipsa  enim  omnes  animi  motus,  aestus,  concu- 
piscentias ,  passiones  regit,  mitigat,  sedat, 
componit,  omnesque  animae  affcctus  ad  aequi- 
tatemredigit,  et  quasicomplanat.  Unde  sequitur 
mira  animae  pax,  plenumque  sui  dominium. 
Paiiens  enim  est  sui  suorumqum  affectuum  do- 
minus  ,  iisque  quasi  Rex  imperat.  An  non  ergo 
perfectus  est?  Hoc  est  quod  ait  Christus  :  ln 
patientia  vestra  possidcbitis  animas  vestras.  Cau- 
sam  dat  S.  Thom.  2.  2.  q.  136.  art.  2.  ad  2.  Pcr 
palientiam ,  inquit ,  dicitur  homo  animam  suam 
possidere ,  in  quanlum  radicilus  cvellit  passioncs 
adversitatum  (puta  tristiliam  ,  iram  ,  invidiam  , 
vindictam  ,  elc.  ,  qu<e  suscitantur  per  adversa  ) 
quibus  anima  inquietalur.  Et  adverso  impatiens 
non  possedet  suam  animam  ,  sed  cum  ipsa  pos- 
sidetur  ab  ira  et  impalienlia ,  ac  consequenler 
a  Satana.  Duro  ergo  tyranno  dure  servilinstar 
mancipii.  Patienlia ,  ail  S.  Gregor. ,  cst  aliena 
mala  ccquanimiler  perpeli,  el  contra  eum  qui  irro- 
gat  nulto  dotore  moveri.  Audi  Tertull.  lib.  de  Pa- 
iicnlia  c.  15.  Patientia  fidem  munit ,  pacem  gu- 
bernat,  dilectioncm  adjuvat ,  humitilatcm  inslruit, 
pcenitentiam  expectat,  exomologesin  assignat  : 
carnem  regit ,  spiritum  servat  :  linguam  fre- 
vat ,  manum  conlinet ,  tentalioncs  inculcal,  scan- 
dala  pellit,  marlyria  consummat :  pauperem  con- 
sotatur ,  divitem  tempcrat  :  inftrmum  non  ex 
i>ndit,  valcnlcm  non   consumit  :  futelem  dclec- 


•  scrvum  domino ,  domi- 
num  Dco  commendat  :  feminam  cxornat ,  virum 
approbal  :  amatur  in  puero ,  laudatur  injuvene, 
suspicitur  in  sene  :  in  omni  sexu ,  in  omni  oelate  for- 
mosa  est. 

Magistrum  Tertullianum  imitatur  discipulus 
S.  Cypiau.  lib.  de  Bono  palienti;e.  Palientia,  ait, 
est ,  qua;  nos  Deo,  et  commendat  et  servat.  Ipsa 
est  qux  iram  temperat ,  quce  linguam  frcenat ,  quce 
msntem  gubernat ,  paccm  cuslodit ,  disciptinam 
rcgit ,  tibidinis  impelum  frangit ,  tumoris  vio- 
lentiam  comprimit ,  incendium  simultatis  extin- 
guit,  coercet  potenliam  divitum,  inopiam  pauperum 
rcfovet ,  tuetur  invirginibus  bcatam  integritalem, 
inviduis  taboriosamcastilatem,  in  conjunctiset  ma- 
ritatis  individuam  charilatcm  :  facit  humiles  in 
prosperis  ,  in  adversis  fortes ,  contra  injurias  et 
coniumclias  miles,  docet  detinquentibus  cito  ignos- 
cere ;  si  ipse  detinquas ,  diu  et  multum  rogare  : 
lenlationes  expugnat ,  persecutiones  totcrat,  pas- 
siones  ct  martyria  consummat. 

Quocirca  S.  Basil.  in  Admonitione  ad  filium 
spirit.  docet  patientiam  esse  singulare  medium 
ad  acquirendam  perfeclioncm.  Fiti ,  ait,  palien- 
tiam  arripe ,  quia  maxima  cst  virtus  anim& ,  ut 
velocitcr  ad  subtimitatem  perfectionis  possis  ac- 
cendere.'Patientia  grandis  estmedela  anima  :  im- 
patienlia  autem  est  pernicies  cordis.  Et  S.  Thomas 
Aquinas  rogatus  ,  quis  esset  perfectus?  respondit : 
qui  vana  non  loquitur ,  et  faciie  patitur  se  con- 
lemni.  Quem  enim  videris  in  sui  conlemptu  indig- 
nari ,  vel  contristari ,  hunc  tu  ne  dixeris  perfec- 
tum ,  etiamsi  videris  eum  miracuta  patrantem. 
Virtutes  enim  sine  patientia  sunt  id,  quod  mu- 
rus  sine  calce  etcaemento,  qui  proinde  illico 
ruet.Virtutum  ergo  calx  vinculum  et  statumen 
estpatieniia.  Unde  Beda  hic  :  Cujus,  inquit,  pa- 
lientiavincinon potest ,  itte  perfectus  esse  probatur. 

Quarto,  Perfectum  ct  totum  est,  ait,  Arislot. 
lib.  h.  Phys.  id  cui  nihit  deest.  Patientiee  autem 
nihil  deest,  imo  ipsa  omnes  virtutum  rcrumque 
aliarum  defectus  supplet  :  ergo  non  tantum  est 
perfecta,  sed  et  virtules  resque  alias  perficiens 
ct  consummans,  ipsa  ergo opera  imperfecta  alia- 
rum  virtutum  complet  et  perficit.  Unde  S.  Cy- 
prian.  tract.  de  Patienlia  :  Totte ,  ait,  charitatis 
paiientiam ,  et  desotata  non  durat.  Et  S.  Gregor. 
hom.  35.  in  Evang.  Palientia ,  ait,  estradixet 
custos  omniumvirtutum.  Rationem  duplicem  dat 
Dionys  Carthus  Primam,  quia  adversa  quae  to- 
lerat  patientia,  exlinguunt  amorem  proprium  , 
qui  est  causa  omnis  imperfectionis  et  mali  : 
secundam,  quia  patientia  sex  opera  perfecta 
producit.  Primum,  irae  ,  invidia; ,  aliarumque 
passionum  subjugaiionem.  Secundum  ,  proba- 
tionem  hominis  et  virtutum  ejus.  Tertium,  sui 
ipsius  possessionem.  Quartum  gaudium  spiri- 
tus.  Quintum,  gubernalionem  omnium  actio- 
nurn,  ut  in  iis  homo  sit  moderatus  et  circums- 
peclus.  Sextum,  consecutionem  vitce  {eternae. 
Accedit  S.  Thom.  1.  2.  q.  6G.  art.  h.  ad  2.  ubi 
docet  patientiam  haberc  opus  perfectum,  quia 
ipsa  extirpat  inordinatam  tristitiam,  quae  est 
causaetradixirac,odii,  vindictae,  omnisque  mali. 

VereBoetius  lib.  h.  de  Consol.  prosa  6.  Quidam 
inquit ,  suppliciis  inexpugnabites  exempium  cce- 
leris  prcetulerunt ,  invictam  malis  esse  virtutem. 
Et  Lactantius  lib.  3.  Instit.  Beatus  est  igilur  sa- 
piens  in  lormenlis  :  sed  cum  torquetur ,  pro  fidc , 
pro  justitia,  pro  Deo,  illa  patientia  doloris  bca- 
tissimum  facict. 


COMMENTARIA  IN  EPIST.  S.  JACOBI.  Cap.  I. 


423 


Alludil  S.  Jacobus  ad  priscos  alhlclas  in  Olym- 
pico  agone.  Perfeclus  cniui  allilela  nomiuaha- 
lur,  qui  perfeclc  oiuues  exercitationes  sui  ccr- 
taminis,  adhihila  lahonun  perpcssione ,  conli- 
nenlia ,  et  legitima  viclus  rationc  ohiverat;  ac 
proindead  omnia  composilus,  adomnempartem 
que  traduxissel  advcrsarius,  ipsi  praestoerat,  co 
niauus  operamque  transfcrrc  longo  usu  didice- 
rat  :  lalcs  cnim  atlilclae  sunt  palientes.  Undo 
S.  Kphrem  orat  dc  laud.  SS.  Martyr.  eos  vocat 
pcrfeclissimos  alhlclas.  llcvc  sunt ,  ait,  6  for- 
mosimilites  Ckristi,  insignia  vcslravictoricv :  ista 
6  alhletcv  probalissimi ,  perfeclique  divini  bellato- 
res ,  vestrcv  fidei  ac  fortitudinis  pra-mia.  Quocirca 
Gentiles  videnles  et  admirantcs  tautain  paticn- 
Liam  Christianoruin,  ptceserlitn  Martyrum,  per 
cam  ad  liilem  Cliristi  convertehanlur.  Uiclila- 
bantenim,  virtutcm  tam  hcroicamct  pc  rlcclam, 
non  posse  manare  a  natura  ,  sed  a  Deo  solo , 
ejusque  fide  et  gratia. 

Quiuto  sicut  truncus  portal  arhorem  cuiu  oni- 
nihus  suis  ramis  et  fructihus  ;  ita  patieulia  por- 
tat  totum  hominis  ct  virtutum  omnium  onus  et 
pondus  ,  puta  omnia  dillicilia,  oinnia  ardua  , 
omnia  adversa  ,  etc.  ,  idque  sercno  aniino  ,  ore 
el  vultu.  Cnde  palienliae  clfigicm  ita  piugit  Ter- 
lullian.  loco  jain  citalo  ,  fultus  illi  tranquittus 
ct  ptacidtts ,  frons  purcx  nulta  mcvivris  aut  ircv  ru- 
gosilale  conlracta  :  remissa  cvque  in  itvtttm  mo- 
dtun  supercilia,  ocutis  kuinilitate ,  non  infeticitate , 
dejectis;  os  laciturnilatis  Iwnore  signatum.  Color, 
quulis  securis  ct  innoxiis.  Motus  frequens  capitis 
in  diabotum ,  ct  minax  risus.  Cwtcrum  amictus 
circa  pcctora  candidus ,  et  corpori  impressus  ,  ut 
qui  ncc  inflalur ,  nec  inquielatur  ;  sedet  enim  in 
trono  spiritus  cjus  milissimi ,  et  mansuelissimi, 
qui  non  turbine  gtomeratur ,  non  nubilo  tunco , 
sed  est  tenercv  serenitatis ,  apertus  et  simplex, 
quem  tcrtio  vidit  Elias ,  3.  Flegum  19.  12.  ISam  1 
ubi  Deus  ,  ibidem  et  alumna  ejus  ,  palientia  sciti- 
cet.  Cum  ergo  spiritus  Dci  descendit ,  individua 
patientia  comitalur  euin.  Et  Prudenlius  in  Psy- 
cliom.  duelluin  iraj  et  patienliae  descrihcns ,  ita 
cum  efligiat : 

Ecce  raoJesta  gravi  stabat  palientia  vultu 
PflT  meJias  immola  acies,  variosque  lumullus  « 
Vulneraque  et  rigiJis  vitalia  pervia  pilis. 
Spectaljai  Jefixa  oculos,  et  lenla  manebat. 

Clemens  Alexand.  in  liomilia  qiiae  refcrtur  tomo 
1.  Concil.  pag.  I20o.  miris  laudihus  cffert  patien- 
tiam,  ac  tandem  concludens  ait  :  Omne  itaquc 
bontim  paticntia  nobis  suppeditat.  Et  Climacus 
gradu  27.  Patientia,  ait,  cst  infraclus  animi  la- 
bor,  nultis  vctpro.vimis  fragoribus  agitalur.  Patien- 
tia  est  vexationis  quotidieexpectatadefinitio,alc., 
patiens  ante  momentum  mortuus  est :  seputchrum 
cnim  celtam  suam  fecit. 

Sexlo,  palientia  Dcum  hahet  agonothetam  et 
dchitorcm.  Adeo  (inquit  Tcrtull.  loco  citato  ) 
saiisicloneus  paticntia;  sequestcr  Deus  :  si  injuriam 
dcposucris  pencs  cum  ultor  est  :  si  damnum,  res- 
titutor  est  :  si  dotorem  medicus  est  :  si  mortem , 
resuscilatorest.  Quantum  paticnticv  licct ,  ul  Deum 
habeat  debitorcm?  Causam  suhdit  :  Omnia  cnim 
placita  cjus  tuetur  :  omnibus  mandatis  cjus  inter- 
venit.  El  paulo  aiite  cap.  1/i.  laudans  palientiam 
S,  Job  :  O  fclicissimttm ,  inquil,  ittum ,  qui,  om- 
nem  paticntiw  sprciem  advcrsus  omncm  diaboli  vim 
cxpunxit.  Quem  non  abacti  greges ,  non  fttii 
uno  ruincv  impclu  adempti ,  non  ipsius  deniquc 


corporis  in  ulcere  crucialus ,  a  palienlicret  ftdc  Du- 
mino  dcbita  cxclusit  ,  ijncm  diabolus  lotis  viribus 
frustra  cecidit ,  etc.  Quate  in  itto  viro  feretrum 
Deus  de  diabolo  extruxi  t '.'  quala  vcxilium  dc  ini- 
mico  glorice  suce  extutit,  cum  iite  homo  ad  omncm 
accrbum  nunxitun  nih.il  ex  ore  promeret ,  nisi  Dco 
gratias? QuicC?  ridebat  Deus,  Quid?  dissccabatur 
mattts  (diaholus.)  Annonergo  perfectumopus  lia- 
Jjcl  palienlia,  qiueS.  Joh  etSanclis  perfcctumdc 
diaholo,  carnc  ,  mundo,  vitiisquc  onmihus  dat 
victoriam,  poelitemque  triumpnumPS.  August. 
in  psalm.  h'l.  ait  palientiam  csse  cilharam ,  tri- 
hufatjones  essc  cliordas,  quoe  dum  pulsanlur, 
melodiain  eduut  :  pari  enim  tnodo  melodiain 
suavein  in  aurihus  Dei  edit  patientia,  dum  in  tribui 
l;itionilmslauilat  Deum,  eiquegratias  igiUOmnis 
enim palienlia ,  inquit,  dulcis  esl  Deo  :  si  autcm  iu 
ipsis  tribulationibus  defeceris ,  citharam  fregisli. 

Scplimo,  patientia  opus  perfcctum  hahet  : 
quiacjus  opus  et  actus  pritnarius  eslmarlyrium, 
iiiquil  Thomas  Angelicus,  quod  est  opus  nohi- 
lissimum  et  perfectissimum.  Marlyr  enim  est 
pugil  Dei,  atldcta  Chrisli ,  victor  mundi ,  trium- 
pliator  mortis,  ideoque  ct  pr.esenlem  et  aeter- 
nam  marlyrii  laurcam  mcrttur,  illicoque  eam 
accipit.  Patienlia  ergo  Martyres  creat  et  coronat. 

Pari  modo  paticntia  vincit  ct  superal  quidquid 
in  mundo  cst  terrihilc  ct  formidahile,  ideoque 
vilam  liominis  facit  serenam  ,  placidam,  com- 
positam  ct  perfectam.  Tota  enim  vita  nostra  , 
adcoque  actiones  singuke ,  et  momenta  singula 
plcna  suntserumnis,  dolorihus  et  crucibus  :  has 
omnes  suslinetct  superat  patientia  continua  us- 
quc  ad  finem  vitae.  Ipsa  ergo  esl  unicum  asy- 
lum,  columenet  coronis  uti  vitae  ,  ita  ct  passio- 
numomnium,  hominemque  transcrihit  vitae  im- 
passihilietimmortali,  itaquecum  perficitetheat. 
Casterae  ergo  virtutcs  saepc  lantum  sunt  utiles 
lomini  :  patieniia  vero  semper  et  ulfique  cst 
necessaria.  Quocirca  Bion ,  tcste  Lacrtio  lih.  U. 
cap.  7.  dicehat  magnum  inalum  esse  non  posse 
ferre  malum  :  ahsque  hoc  enim  uulli  potest 
csse  vita  suavis.  Anlistlicncs  vero  apud  cumdem 
lih.  6.  cap.  2.  dicehat ,  virtutem  sihi  sufiicere 
ad  fclicitatcm  ,  nec  ulla  re  opus  hahcrc,  nisi 
rohore  Socratico  :  Socrates  autem  ad  omnium 
rerum  patientiam  ohduraverat. 

Octavo,  quia  Cliristo  patienlissimo  nos  facit 
simillimos,  juxla  illud  :  Quos  pratcivit  et  pra- 
destinavit  conformes  fieri  imaginis  filii  sui ,  ut 
sit  ipsi  primogenitus  in  ^nultis  fratribus  ,  etc. , 
itlos  et  glorificabit ,  Rom.  8.  28.  q.  d.  Deus  pra> 
deslinavit  nos  utsimiles  simus  Christo  in  Eccle- 
sia ,  tam  militanle,  quam  triumphantc  :  ihi  in 
gratia,  Jiic  in  gloria  :  ihi  in  paiientia  ,  hic  in 
corona ;  ac  consequenter  ul  simus  perfecli  ;  quia 
patieniia  angelis  et  Deo  nos  assimilat.  Deus  {  ait 
Seneca  in  Sapicnte  )  exlra  patientiam,  sapicns 
supra  paticnliam  est.  Tertul.  1.  de  Patient.  c.  16. 
Amemus  ,  ait,  patientiam  Dei,  palientiam  Christi. 
Dependamus  ilta.quam  pronobis  ipse  dcpcndit.  Of- 
feramus  patientiam  camis ,  patientiam  spiritus, 
qui  in  rcsurrectioncm  carnis  ct  spirilus  crcclimtts. 
Ilac  dc  regregie  philosoplialur  MarciliusFicinus. 
lil).  5.  ad  Bastianum  Salvimun  :  O  miram ,  ait , 
paticntiic  potcstatcm!  virtutes  quidcm  alicc  conlra 
factum  quodammodo  pugnanl ;  patientia  vcro  vcl 
sola,  vcl  maxime  omnium  cxpugiutl  fatttm  :  qucv 
enim  fatum  immulabilia  neccssariaiiuc  forc  dccrc- 
vit,  paticntia  ctnn  diviiuv  providcnticv  voluntalc 
consenticns  ita  quodammodo  mutat ,  ut  ex  ncccs- 


klU  +  GOMMENTARIA  IN  EP 

sariis  facial  voiunlaria  :  sicut  cui  matc  agit,  bona 
sibi  converlit  in  tnatutn  ,  ita  qui  bcne  patitur  mala, 
ca  sibi  verlit  in  bonum,  netnpe  in  perfcrcndis  malis 
ipse  bonito  evad.it.  Unde  concludit,  patieniiam 
bontim  ustjue  adeo perfectum  essc,ut  absque  ipsa 
caetera  bominum  perfici  negueant,  Quse  enimab 
aliis  virtutibus  incboantur,  ab  ipsa  perficiuntur. 
El  postmulta  ep.  ad  Anionium  Coccbium  :  Tria, 
inquit,  precipua  patienda  prmcipit,  Prhrnum,  tu 
mala  libcnter  pativclis,  q  ua  ipsanaturaj  ubct  ulpati 
nolis.  Sccundum ,  ut  ipse  tibi  votunlaria  facias , 
qua  fatum  (Deiprovidentia  et  decretum)  necessa- 
saria  fore  dccrevit.  Tertium,  ut  mala  qualibet 
vtrtas  in  bona;  quod  Dei  solius  est  ojficium.  In  pri- 
mo  quidem  rcpugnare  natura,  in  secundo  vero 
cxpugnare  fatttnl,  in  tcrtio  denique  jubct  (  ut  ila 
dicam)  ccquare  se  Deo.  Et  paulo  post  :  Tota  homi- 
num  vita  in  liac  mundi  rcgione  maligna  ,  co?lesti- 
busquecontraria  mentibus  ,  nilul  atiud  esse  videtur, 
quam  morbus  quidam  ,  dotorque  perpetuus.  Acce- 
dit  impatientiam summamatorum,  qttce  adcomata 
est,  ut  nihilnobis  absquc  itta  sitmatum ,  nihitcum 
illa  sit  bonum ,  patienlia  vcro  mala  bene  ferendo , 
transfcrt  in  bonum  ;  ct  bonis  utcndo  bcne ,  feticis- 
sime  fruitur.  Ipse  ergo  est  omnium  medicina 
malorum  :  quia  per  illam  conjungimur  et  con- 
sentimus  Deo,  qui  est  omne  bonum,  clc.  hi  hoc 
uno  paticntia  vis  tota  consistit ,  ut  bene  patiamur 
lanquam  bonum ,  quidquid  sub  inftnitw  bonitatis 
gubernatione  contingit. 

Viderunt  id  per  umbram  Gentiles  quoque.  Bu- 
rus  princeps  cum  inviseretur  a  Nerone ,  a  quo 
ferebatur  venenofaucibusillito,  quasi  remedium 
adhiberetur  ,  in  morbum  cl  mortem  adactus, 
aversatus  est  illum  Burus  ,  qui  jam  scelus  intel- 
lexerat,  multaque  percontanti  nibil  aliud  res- 
pondit ,  quam  :  Ego  bene  me  habeo  ,  quia  sequor 
factum  Deique  providentiam ,  quos  hanc  mortem, 
licet  per  tuumscetus  adornatam ,  mihi  destinavit  : 
tibi  ergo  erubescendum  ,  mihi  conquiescendum  in 
numinis  de  mea  morle  decreto. 

Alexander  post  interfectum  Antoninum  Rom. 
Imp.  cum  audissctBarbaros  magnis  copiis  se  et 
Romanum  Imperium  invadere  :  Decet,  inquit, 
viros  fortes  et  modcratos  optima  quidem  optare  , 
sed  ferre  quacumque  incidant  ( quasi  a  Numine 
venientia )  ul  enim  is  qui  prior  lacessit  ipse  sibi 
injurius  videtur  ,  ila  qui  propulsat  injuriam,  con- 
fidentior  ex  conscienlia  ftt ,  atqtte  cx  justitia  spem 
bonam  mutuatur ;  ita  Herodian.  lib.  6. 

Zeno  roganti,  quo  paclo  ferret  convicia? 
Perinde ,  inquit,  atquesi  tegalus  absque  responso 
dimiitatur.  Indicans  eos ,  qui  non  babent  quod 
respondeant,  ad  convicia  solere  confugere,  ea- 
que  proinde  non  pluris  oporterc  fieri ,  quam  si 
jiihil  csset  responsum  ,•  ita  Laert.  lib.  7  cap. 

Unde  Pbilippus  rex  Macedonum  gratias  agebat 
conviciatoribus  :  Quia  ,  inquit ,  dum  conor  illos 
mendacii  faclis  meis  convincere,  evado  melior; 
ita  Plutarch.  in  Apopth.  Regum. 

Alfonsus  Aragonum  rex,  missa  ad  eumhisto- 
ria  Titi  Livii ,  monitus  ne  acciperet  et  lcgeret, 
quod  veneno  infeclus  esset  codex ,  accepit  et  le- 
i.it,  dicens  :  An  nescitis  regum  animas  non  pri- 
vatorum  tibidini  subjeclas  esse,  sed  sub  cura  Dei 
se.curas  ct  la;las  agcre?  Eslenim  rex  Dei  in  tcrra 
vicarius,  imoimago  et  spcculum  :  ita  Panorm.  et 
/Fneas  Sylvius  in  gestis  el  dietis  Alfonsi. 

S.  Basil.  tractatu  de  Ltilitate  capienda  ex  libris 
Gentilium,  cclcbrat  palientiam  Pericliset  Eucli- 
dis.  Qttidam  ,  ait ,  cn  foro  Perictcm  probris  omnibtts 


IST.  S.  JACOBI.  Cap.  1. 

incessebat.  Js  autcm  minimi  curarc  vistts,  toto  fcre 
die  sustinuit  :  deinde  vespere  jam  discedcntccum 
tumine  comilatus  est ,  ne  quid  in  philosophiai  slu- 
dio  admitteret.  lUusus  quidam  Euctidi  Megarensi 
animo  concilalus  juravit ,  sc  mcrtem  illaturum, 
ltlc  vero  contra  se  paticntcr  lalurumjuravit ,  pta- 
catumque  ct  ei  quamvis  infesto  se  concitiatum  iri. 
Quare  valde  ad  nos  excitandus  refert,  ut  talia 
virorum  cohibentium  iram  exempta  nostram  me- 
moriam  subeant.  Et  paulo  post  :  Quidam  vehe- 
mcnti  impetu  Socratis  faciem  cecidit  :  hic  au- 
tem  minime  commottts ,  furentem  debacchari  et 
iram  satiare permisit :  ex  quo  ettm  lotum  ex  plagis 
tumidum  atque  contusum  reddidit.  Vbivero  itie  ce- 
dendo  destitit ,  nihil  aliudSocrates  fecisse  dicitur, 
quam  fronti  proprioe  inscripsisse :  Talisfecitveluti 
statuaJ  ctddam  attctoris  nomen;  et  eomodo  vindica- 
sse.  Sicut  ergo  Apelles  suis  picturis  perfeclis  et 
eximiis  inscribebat,  Apettes  fecit ;  ita  patiens 
suis  toleranliae  facinoribus  perfectis  et  heroicis, 
quibus  eam  quasi  heroinam  in  anima  siia  de- 
pingit  et  ornat,  inscribat :  Patientia  fecit. 

Denique  Epicletus  in  Arriano  cap.  6.  Quidam 
quceso ,  ait,  esset  llercutes ,  nisi  taurus  leoque 
cxtitisset,  et  hydra,  el  cervus,  et  ursus? 

UT  SITIS  PERFKCTI  ET  INTEGRI  ,  ET  IN  NULLO  DE- 

cifientes.  ]  q.  d.  Si  sitis  patientes ,  et  in  patien- 
tia  usque  ad  finem  vitce  perseverantes,  uli  dixi, 
eritis  perfecti  et  integri :  patientiie  enim  perse- 
veraniia  habet  opus  perfectum,  facitque  per- 
fectos  et  integros. 

Jam  Primo,  Thomas  anglicus  hacc  triailadis- 
tinguit.  Perfccti,  inquit ,  sunt,  qui  sufferunt 
longam  durationem  tentalionum  :  integri,  qui 
earumdem  acerbitatem  et  pondus  in  nullo  defi- 
cientes,  qui  earumdem  varielatem  etmultiplici- 
tatem.  Secundo  ,  idem  :  Perfectio,  ait ,  consistit 
in  agendo  ,  inlegritas  in  paticndo,  absentia  de- 
fectus  in  perseverando.  Terlio  et  genuine,  hasc 
tria  idem,  vel  pene  idem  significant.  Est  enim 
unius  ejusdemque  rei  per  alia  et  alia  verba 
exaggeratio.  q.  d.  Palientiac  perseverantia  faciet 
undequaque  perfectos,  integros  ct  in  nullo  de- 
ficientes  ,  ut  scilicel  in  fide  et  virtute  Christiana 
conslanter  usque  ad  mortem  profitenda  ,  prose- 
quenda  et  propugnanda  sitis  inlegri ,  omnibus- 
queofficii  Christianipartibusetnumerisabsoluti, 
quanlum  fragilitas  naturse  Iapsae  et  corrupta; 
patitur,  ut  ab  ea  nullo  melu  ct  lerrore,  nullis 
poenis,  nullis  promissis  vel  illecebris  illecti  de- 
ficiatis  ,  atque  nullum  in  ea  ta-dii  vel  pusillani- 
mitatis,nullum  impatientise,  tristiticc,  similisve 
perturbationis  vitiique  motum  vel  in  mente, 
vcl  in  phantasia  ,  vel  in  appetiiu,  vel  in  volun- 
tale  sentiatis,  quem  non  illico  superelis  ct  com- 
primalis  :  spiritus  cnim  per  patientiam  subditus 
Deo  Deique  volunlati ,  per  eamdem  subdet  sibi 
animam  ,  anima  subiget  sibi  sensus,  corpus  et 
membra.  Deus  enim  per  patienliam  sanctifica- 
bit ,  sibique  subiget  et  perficiet  vestrum  spiri- 
lum  ,  et  per  spiritum  animam ,  et  per  animam 
sensus  et  membra,  facietque  ut  omnia  sancta, 
integraet  perfecta  illi ,  quasiintegram  patientiae 
v  ictimam  offeratis.  Hoc  esl  quod  ait  Paulus  2. 
Thessal.  5.  23.  Ipse  autem  Detts  pacis  sanctiftcet 
vos  per  omnia ,  ut  integer  vcstcr  spiritus,  et 
anima  ct  corpus,  sine  qucrela-  in  advtntu  Domini 
nostri  Jesu  Christi  servetur.  Vide  dicla. 

Nota.  Pro  perfccli  grajce  cst  -rtieiot  ,  quod  Se- 
cundo  ,  verti  polest  sctecti,  cximii,  summi.  Sic 
enim   apud  Lucianum  rtluet  Zia  vocantur  Dci 


COAIMENTAIUA  1N  EPIS 

jKrfecli ,  id  cst ,  praccipui  et  summi  :  hcroes 
enim  habebantur  a  Gentilibus  dii ,  scd  minores. 
rertio,  adutli  :  nam  ttUioi  k*vp  vocatur  vir 
adultus,  integrae  actatisctmagnitudinis,  ut  sen- 
sus  sit :  ut  sitis  in  patientia  et  virtute  Christiana , 
non  sit  pueri ,  sed  viri  et  adulli ,  ut  virlus  vestra 
non  tenera  et  puerilis,  sed  constans  et  virilis  , 
juxta  illud  Apostoli  Ephes.  h.  12.  Ad  consum- 
malionem  Sanctorum,  etc. ,  donec  occuramus  om- 
nes  in  unitatcm  fidei  et  agnitionis  Filii  Dei,  in 
virum  perfectum,  in  mensuram  celalis  planitudi- 
nis  Christi,  utjam  non  simus  parvuli,  etc.  Quar- 
10,  solidi.  Quinto,  sancti  et  sacri ,  quasi  hostiae 
patientes  et  pacificae  consecraUe  Deo  :  vilua 
cnim  isp«  vocabanlhoslias  eximias,  luculcntas, 
largiores  el  sanctiones  :  et  Te>e;«j;5,  id  est,  per- 
fectio  et  consummatio ,  vocalur  ipsa  purificatio, 
consecratio  ct  sanclificatio ,  ipsumquc  mariy- 
rium ,  quo  palientcs  et  Marlyres  Deo  cou- 
secrantur  et  immolantur.  Unde  S.  Creg.  Nazian. 
Martyres  vocat  «>«iw&<vt«s  8t  «{,«««« ,  id  cst,  Deo 
consecratos  suo  sanguine.  Hinc  et  Te>eiuT>j{,  voca- 
tur  initialus  sacris  ,  sacerdos. 

Nola  Secundo,  deficientes ,  grsece  est  j.uku/j.z- 
voi  ,  id  est  cedentes,  cadentes ,  victi  fracli,  dinii- 
nuti  :  Xtino/jat  cnim  idem  cst  quod  deficio, 
cado  ,  defatigor,  succunibo,  vincor,  impar  et 
inferior  sum  ,  linquor  animo.  Vult  ergo  Jacobus, 
ul  Christiani  nulla  persecutione,  nulla  adversi- 
tate,  nulloonere,  nulla  diuturnilatc,  nullo  tae- 
dio  defatigentur  animisque  cadant,  ut  vel  tan- 
lillum  ii  iidc  autofficio  Christiano  recedant,  vel 
rccedere  deslinent ;  sed  corde  forti,  aeneo  et 
inarmoreo  in  eo  persistant,  omniaque  adversa 
constanter  evincant  et  superent;  itaque  integri- 
talem  fidei ,  patientiae  cl  virtutis  omni  ex  parle 
intactam  et  illibalam  conservent,  ne  quid  in  ea 
sil  mancum,  mutillum,  languidum,  enerve , 
faliscens ,  vel  quoquo  modo  imminutum  et  de- 
ficiens.  Palienliee  enim  pes  frangitur  per  impa- 
tienliam,  cum  injuriis  succumbit  :  manus  fratl- 
gitur,  cum  iri  aliis  opitulandodefaiigaiur :  lumbi 
luxantur,  cum  tarda  fil  et  pigra  ,  etc.  Idem  est 
de  corpore  et  mcmbris,  inlegritate  et  mutila- 
lione  celcraruin  virlutum,  quae  saepe  defectum, 
mutilalioncm,  et  quasi  deliquium  quoddam  pa- 
tiuntur  instar  lun.e.  Talis  cst  illa,  de  qna  Bcr- 
nard.  serm.  dcobcdicniia,  patientia,etsapientia: 
Caterum ,  ail,  nec  lcprosa  obedicnlia  ,  ncc  canina 
IHitienliacomviendalur ;  illanimirum  cutemexul- 
cerat,  bcec  jccur  rodil  ct  fcl  effundit. 

5.    Sl   QUIS  AUTKM    VKSTRUM    INDIGET     {  >ei7r£7«{, 

id  est  dcstiluitur,  deficit,  fatiscit,  uti  paulo 
anie  ilixi)  bapientia.  ]  Ut  cognoscat  quanta  sit 
ulilitas  tribulalionis  ,  quam  alla  et  profunda 
mysleria  in  tcnlalione  ct  cruce  a  Dco  sinl  abs- 
eoudita,  quxjamdepraedicavi,  nimirum  tribula- 
tioncm  esse  summum  bonum ,  ideoque  de  co 
Minimc  gaudendiun  :  trilmlationcm  enim  parerc 
palicnliam,  quae  opus  liabcl  pcrfectum  ,  ul  silis 
pcrfecti,  integri  el  in  nullo  deficientes  :  ut  cog- 
noscat,  inquam,  hsec  non  tanlum  spcculative, 
scd  ct  praclice  ,  nimirum  reipsa  constanler  oin- 
ncs  tribulationcs  palicndo,  in  iisquc  gaudcndo, 
nc  nullis  inodcstiis,  vcl  doloribus  ccdcndo,  vel 
ainmo  cadcndo  ;  sed  intcgra  et  perfccla  forlilu- 
dint  in  fidc  et  virtutc  persistendo.  Ilocc  est  enim 
vera  sapicnlia  ,  non  pbilosopbica  et  humana , 
scd  Chrisliana  et  divina,  quam  proindc  muhi, 
eliam  Chrisliani,  ignorabant,  cietiamnum  Igno- 
ituit,  taliem  prnclice,  nonnuili  eliam  specutu- 

COnVET..    A    I.APIDF.     TO\J.    x. 


T.  S.  JACOBI.  Cap.  I.  «5 

live  :  ignorantia  enim  practica  sensim  paiit 
speculativam.  Dum  cnim  quis  in  patientia  fatis- 
cit,  sensimquefitimpaticns,  fitutheecimpatien 
tiamcntemexcaecet,  ut  non  videat,  nec  cognos- 
cat  quantum  bonum  sit  palienlia.  Quocirca  sa- 
pientia  dicta  est  a  sapore  et  gustu  ,  quasi  sapida 
scienlia ,  afiectuosa  scilicet,  amans  et  ardens 
rem  quam  cognoscil  et  sapit.  Porro  T6  si  non 
tam  conditionem  significat  dubitandis  ,  quam 
causam  supponentis,  uti  ct  Malachiae  1.  C.  Si 
(id  est,  quia,  cum)  Pater  ego  sum ,  ubiest  honor 
meus  ?  et  si  ( cum )  Dominus  ego  sum ,  ubi  est 
timor  meus?  Omnes  enim  homines,  quanlum- 
vis  sapientes,  indigent  sapientia,  vel  quoad  in- 
choationem,  vel  quoad  incrementum  et  perfec- 
tionem.  Hinc  Plato  in  Hippia  laudat  Heracliii 
dictum,  hominem  sapienlissimum  si  cum  Deo  con- 
feralur ,  simiam  apparare  :  simiam  autem  pulcher- 
rimam  esse  deformem,  si  cum  alioquopiam  animan- 
tium  genere  comparetur ;  perinde  acotla  pulcherri- 
ma  lurpis  cst ,  si  cum  virginum  genere  conferatur. 

Nota  Primo ,  Sapientia,  jam  dicta  non  est  aliud, 
quam  cognitio  Dei  et  ultimi  fini,  ac  mediorum 
ad  eum  assequendum  ,  eoiumque  desiderium, 
amor  et  pius  affectus ,  indeque  usus  et  praxis. 
Unde  Prov.  1.  7.  dicilur  :  Initium  sapicntice  limor 
Domini,  el  Eccles.  1.  20.  Plenitudo  sapientice  est 
tiniere  Deum,  et  cap.  19.  18.  Omnis  sapicnlia 
timor  Dei,  et  in  illa  timere  Deum  ,  ct  in  ornni  sa 
pientiadispositio  legis.  Haec  est  sapienlia  ,  quam 
Sapiens  in  libris  ,  qui ,  ab  ea  ,  vulgo  Sapientiales 
vocantur;  puta  in  Proverbiis,  Sapientia,  Eccle- 
siaste  et  Ecclesiastico  tradit ;  quamque  nunc 
vocal  sapientiam  ,  nunc  scienliam  ,  nunc  inlel- 
lectum  ,  nunc  disciplinam  ,  nunc  erudilionem  , 
nunc  doctrinam,  nunc  prudentiam  ,  nunc  le- 
gem.  Hinc  Sapient.  10.  10.  vocalur  scienlia  Sanc- 
torum ,  et  Luc.  1.  17.  prudenliajustorum,  quae 
cst  timere,  colere  et  amare  Dsum ,  bonaque  cie- 
lesti    acterna  ,  non  terrena  cl  caduca. 

Dc  bac  scripsit  Laclaniius  libros  quatuor  de 
vera  et  falsa  sapientia ,  ubi  1.  3.  c.  9.  Venio  ,  ait, 
nunc  ad  vera  sapicntia;  summum  bonum ,  cujus 
natura  hoc  modo  delerminanda  est.  Primum,  ut 
solius  hominis  sit,  nec  cadal  in  ullum  aliud  animal. 
Deinde  ut  sotius  sit  animi,  nec  communicari  pos- 
sit  cum  corpore.  Postremo,  ul  non  possit  cuipiam 
sine  scientiaet  virtute  contingcrc.  Unde  rcprehen- 
dit  Anaxagoram,  cui  cum  ab  eo  quarctur,  cttjus 
rei  causa  nalus  esset?  Iiespondit ,  cocli  ac  sotis  vi- 
dcndi.  Quis,  ait  Laclant.  te  in  hoc  spectacutum  in- 
dttxil?  autquid  coclo,  rerttmque  natttra?  visio  lua 
confert? nimirum  ul  hoc  immensum  et  admirabile 
opus  taudes.  Confitcre  crgo  rerum  omnium  esse 
constitttlorcm  Deum ,  quitein  huncmundumquasi 
tcstem  tattdatorcmqtte  stti  opcris  induxit.  Magnum 
esse  crcdis  vidcre  ccelum  ac  soiem,  cur  ergo  gra- 
tias  non  agis  ci,  qui  hujus  beneficii  auctor  csl  ?  Cur 
non  ipsitts  virtutcm,  providentiam  polestatem  mc- 
tiris  animo ,  cujus  opcra  miraris.  Et  inferius  : 
Quare  si  qttis  hominttm  quivere  sapit ,  intcrroget 
cujus  rei  gratia  natus  sit  ?  llespondebit  intrcpidus 
ac  paralus ,  colcndi  sc  Dei  gratia  natum,  qui  nos 
ideo  gcneravit ,  ut  ci  scrviamtts.  Scrvirc  atttcm 
Dco  nihil  alittd  cst ,  quam  bonis  operibus  tueri  et 
conservare  juslitiam.  Kl  mox  :  Quia  qttanto  pluris 
cst  anima  qttam  corpus,  tanloptttris  est  Dcus  quam 
mundus :  quia  mundttm  Dcus  fccit  ct  regit ;  et  rur- 
sum  :  Expcdita  cst  igitttr  hominis  ratio,  si  sapial 
cttjtts  propriacst  httmanitas.  IVam  ipsa  humanitas 
quid  csl ,  nisi  juslilia?  Quid  est  Jttslitia,  nisi  pie- 

5'i 


las?  pietas  aulcm  nihil  aliudest,  quam  Dei  paren- 
lisagnitio. 

Quoeirca  cap.  lb.ridci  philosophos  ,  qui  suam 
philosophiam  larde  commenii  sunt,  ut  sapien- 
liain  invcniivnt,  sed  falsani;  non  vcram,  ait  er- 
go :  Dixit  Seneca :  Nondum  sttnl  mille  anni,  ex 
ijuo  inilia  sapientice  nata  sttnl.  Mttltis  ergo  scccu- 
iis  humanum  gaius  sinc  ratione  vixit.  Quod  irri- 
dens  Persius  :  Postquam,  inquit  ,  sapere  ttrbi  cum 
piperc  et  palmis  venit  :  tanqttam  sapientia  cum  sa- 
poris  mercibtts  fuerit  invecla  :  quce  si  secttndum 
Ihominis  naturam  est ,  cum  komine  ipso  cceperit 
neccsse  est.  Idem  1.  3.  c.  28.  Omnis  sapienlia  ho- 
minis ,  ait,  in  hoc  unoest,  ut  Deum  cognoscat  et 
colat.  Hoc  nostrum  dogma,  hcee  sententia  est.  Uoc 
rst  illud,quod  Pliilosophi  omnes  in  lota  vila  stta 
qucesierunt,  nec  tinquam  investigare ,  comprehen- 
dere ,  tenere  vaitterunt :  quia  religionem  aut  pra- 
vam  tenuerunt,  attt  totam  penitus  sustulerunt,  elc. 
Ilttc  ergo  nos  omnes  ,  qtiibiis  est  cura  sapien- 
ti(B,  conferamus.  An  expeclabimtts  donec  Socra- 
tes  aliqttid  sciat?  aut  Anaxagoras  in  tenebris  tu- 
men  inveniat?  aut  Democritus  veritatcm  de  puteo 
extrahat?  aut  Empedocles  dilatet  animi  sui  semi- 
tas?  attl  Arccsilas  et  Carneades  videant,  sentiant, 
percipiant.  Ecce  vox  de  ccelo  veritatem  docens , 
et  nobis  sote  ipso  clarius  litmen  ostendens,  eic.Qui 
vuit  sapiens  ac  bcattts  essc ,  audiat  Dei  voccm  dis- 
catjustiliam ,  sacramentum  nativitatis  suce  norit, 
futmana  contemnctt ,  divina  suscipiat ,  ut  summum 
illud  bonum  ad  qttod  nattts  est ,  possit  adipisci, 
Idem  lih.  k.  cap.  l\.  Quibus  rebus  apparet,  qttam 
inter  se  conjttncta  sint  sapicntia  et  retigio?  sa- 
pienlia  spectat  ad  fdios ,  quce  exigit  amorcm; 
rcligio  ad  scrvos ,  quce  exigit  timorem.  Nam 
sicut  itli  patrem  diligere  debent  et  honorare ,  sic 
hi  Dominttm  cotere  et  vereri.  Deus  autem  qui 
U7ius  est ,  quoniam  tttramque  pcrsonam  suslinet, 
ct  patris  et  domini;  et  amare  eum  debemus ,  quia 
ftlii  sttmus ;  et  timere ,  qttia  servi.  Non  potest  igi- 
tur  retigio  d  sapienlia  secerni :  quia  idem  Deus 
est,  qui  et  intetligi  debetquod  est  sapientice  ;  ct  ho- 
norari,  quod  est  retigionis.  Sapientia  pr&cedit, 
religio  sequitur,  quia  prius  est  Deum  scire,  conse- 
quens  cotere.  Hinc  sapientiac  hieroglyphicum 
fucre  Cherubini,  positi  juxta  arcam  etpropitia- 
torium,  uti  dixi  Exodi  25.  20.  in  fme,  ubi  sa- 
pientiae  apophtegmala,  exempla  et  documenla 
recensui. 

Porro  modum  et  media  acquirendi  sapien- 
tiani,  egregie  ex  sua  praxi  describit  S.  Tbomas 
Aquinas  epist.  ad  amicum,  quae  sic  habet  :  Quia 
qucesisti  cime ,  in  Chrislo  milti  charissime ,  qtiati- 
ter  te  studere  oporteat  in  thesauro  scientice  acqui- 
rendce ;  tate  d  me  tibi  sttper  hoc  traditur  consilium, 
ut  per  rivulos  non  statim  in  mare  eligas  introire, 
quia  per  faciliora  ad  difftciliora  oportet  devenire. 
Hcecestergo  monitio  mea,  et  instructio  ttta  :  Tar- 
diloquum  te  essejttbeo,  et  tarde  adiocutorium  as- 
cendcntem  conscientice  puritatem  amptectere , 
orationi  vocarenon  desinas,cellam  frequenterdili- 
gas,  si  vis  in  ceV.am  vinariam  introduci.  Omnibus 
te  amabilem  exhibe ,  nihil  qucere  penitus  de  factis 
aliorum,  nemini  te  muUttm  familiarem  ostendas  : 
quianimia  familiarilas  parit  contemptttm,  ct  sub- 
tractionis  d  studio  materiam  subministrat.Dc  ver- 
bis  et  factis  scecularium  nullatenus  te  intromittas. 
Discursus  super  omnia  fugias.  Sanctorum  et  bono- 
rum  imitarivestigia  non  omittas  :  nonrespicias  a 
quo  audias,  sed  quidquid  boni  dicatttr,  memorice. 
rccommenda.  Eaquce  agis  etaudis,  fuc  ut  inlelli- 


GOMMliNTAlWA  IN  EPIST.  S.  JAGOBI.  Cup. 


gas  :  de  ciubiis  te  cerlifices;  et  quidquid  poteris  in 
armario  lo  mentis  reponere  satage ,  sicut  cupiens 
vas  implere.  Altiora  tene  qucesieris.  Illa  sequens 
vesligia  frondes  ct  fructtts  invineam  Domini  sa- 
baoih  utiles?  quamdiu  vitam  vixeris,  proferes  ac 
produces.  Hcec  sisectatus  fueris,  ad  id  contingere 
polerisquodaffeclas.BvwHer  vero  Hugo  de  S.  Vic- 
tore  lib.  Didascal.  c.  13.  sex  media  adipisccudte 
sapientia:  prasscribit  hisce  versibus. 

Mens  humilis  studium  quasrendi,  vita  quieta, 
Scrutinium  tacitum,  paupertas,  terra  remota  : 
IIjec  reserare  solent  multis  obscura  legendo. 

Nota  secundo.  Liccthaec  sapientia  exigat  ctcom- 
plectatur  omnem  virlutem,  tamen  prae  cseieris 
sita  esl  in  paiicntia.Ob  causasnimirumbonapa- 
tientiaequas  attuliv.  1.  Verus  crgo  patiens  verus 
cst  sapiens  ,  et  summe  paliens.summrsnpipns 
juxta  illud  Prov.  li).  11.  Doclrinaviri  per  putien- 
tiam  noscilttr.   Hinc  et  r.y.s;,lv.x.zx   sunt  /j.^^xtu  , 
idest  passiones  et  tribulationes  ,  sunt  doctrina: 
el  disciplinae.  QuocircameriloLactant.  1.  6.  Vero 
culiu  c.    18.  reprehendit,  Ciceronem ,  quiin  Ofli- 
ciis  dehnit  virum  bonum  esse  qui  prosit  quibus 
possit,  noceatncmini,  nisi  lacessitus  injuria.  O 
quamsimplicem,  inquiens,  veramque  sententiam, 
dttorum  verborttm  adjectione  corrupit!  quid  enim 
opus  fuerat  addere :  Nisi  lacessitus  injuria,  utvi- 
lium  bonoviro,  quasi  caudam  turpissimam  appo- 
nerel,  patienliceque quce omnium  virtutum  maxima 
est  faceretexpertem?  Nociturumesse  dixit  bonum 
virum  ,  si  ftterit  lacessilus  :  jam  hoc  ipso  boniviri 
nomen  amillat  necesseeslsi  «oce6(7.ProbatinPri- 
mo,  non  minus  enim  mali  cst  referre  injuriam, 
quam  inferre.  Secundo,  quia  iniprobitali  opposita 
impatientia  ,  magnas  scepe  concitat  lempestates. 
Quod  si  patientiam  qtta  virtttte  nihil  verius,  nihil 
homine  dignius  inveniri  potest,  improbilati  oppo- 
sueris,   extingttitur   protinus,    lanquam  si   igni 
aquam  superfuderis.  Terlio,  quod  se  vindicare 
non  sit  hominum,  sed  pecudum.  Nam  et  pecu- 
des  si  lacessas  ,  calce  aut  cornu  repugnant ,  et  ser- 
pentes  ac  ferce,  n  isi  perseq  uaris  et  occidas,  ncgotium 
nobis  exhibcnl ,   et  imperiti  quoqtte  et  insapien- 
tes  si  qttando  accipiunt  injuriam,  cceco  et  irratio- 
nabiii  furore ducuntur,  iisqtti  sibi  nocentvicemre- 
tribuere  conantur.  In  qtto  igitttr  sapiens  ac  bonus 
vir  d  malis  et  insipientibus  differt ,  nisi  quia  ha- 
bet  invictam  patientiam  ,  qua  stulti  carent;  nisi 
qtiod  regere  se  ac  mitigare  iram  suam  novit,  quam 
illi,  quiavirtute  indigent,  refrenare  non  possunt? 
Quarto,  qttia  qtti  referre  injuriam  nititur ,  eum 
ipsum  d  quo  lcesus  est,  gestit  imitari,  ita  quimalum 
imitatur,  bonus   esse  nullo  pacto  potest.  Dttobus 
igitur  verbis  duas  virtutes  maximas  bono  et  sa- 
pientiviro ,  innocentiam  patientiamque  detraxit. 
Quinto,  quia  ipse  (Cicero)  caninam  illam  facun- 
diam  [sicut  Sallust.  ab  Appiodictum  refert)  exer- 
cttit,  voluit  quoqtte  hominem  canino  modo  vivere , 
ut  remordeat  lacessitus.    Sexto,  quce  retribuito 
contumelice ,  quam  perniciosa  sit,  et  quas  edere 
soleat  strages,  unde  oportunius  petetur  exemplum, 
quamex  ipsius  doctoris  tristissimo  casu,  qui  dum 
his  Philosophorum  prceceptis  obtemperare  gestit , 
ipse  se  perdidit.  Quod  si  lacessilus  injuria  (ab  An- 
tonio)  patientiamtenttisset  ,si  dissimulare,  siferre 
contumeliam  boni  viri  esse  didicisset ,  nec   illas 
nobiles  orationes  alieno  titulo  inscriptas ,  impatien- 
tia,  levilate  et  insania  profudisset ,  nunquam  ca- 
pitestto  rostra,  in  quibus  antefloruerat,  cruentas- 
sct  ncc  reinp.  funditus  proscriptio   illa  deiessel. 


COMMENTARIA  IN  EPIS' 

liide  concludit :  Sapientis  acboni  virinonest, 
elle  cerlare,  ac  se  periculo  committere.  Summa 
igitur  virlus  habcnda  patienlia  est,  qua  ut  non 
carcrct  homojuslus ,  voluil  illuin  Deus  pro  inerle 
cohtetnnL  Msi  cnim  conlumeliis  fucrit  ajfeclus, 
quanlum  habet  forlitudinis  in  seipso  cohibendo  ig- 
norabitur.  Si  aulem  laccssitus ,  injuria  ticdenlem 
perscqui  ccc.pcrit ,  victus  cst.  Si  vero  motum  illum 
ratione  compresscrit,  hic  planc  impcrat  sibi,  et  hic 
rcgere  se  potcst.  Qucv  sustenlatio  sui  recte  palien- 
tianominalur  •  quia  unavirlus  omnibus  est  oppo- 
sitavitiis  el  affectibus.  Ilcec perlurbantem  ac  fluc- 
tuantcm  animum  ad  tranquiltUalcmsuam  rcvocat , 
hcecmiligal ,  luec  homincm  sibi  reddit ,  etc.  Deni- 
queMarcus  Tultius  cqntra  suum  prceccptum  obti- 
vioncm    injuriarum   in  magnis   taudibus  posuit. 
SpeVOt  ait,  Cccsar ,  qui  obtivisci  nihil  sotes ,  nisi 
injurias.  Ideni  c.  19.  rcfcllil  eos  ,  qui  dicunt  iram 
Csse  comitem  virtutis,  quia  ignorant  causam  , 
<  urhoinini  irani  tribucrit  Dcus  :  alioquiu  eniin 
quid  immanius  crit  homine?  qttid  simitius  feris , 
(juam  id  animal,  quod  ad  communioncin  ct  inno- 
centiam  Deus  fecit?  Tres  sunt  igitur  ajfeclus ,  qui 
homincs  iu  oinnia  facinora  prcecipites  agunt ,  ira, 
cupidilas ,  libido.  Proplcrca  Poetcc  Ires  furias  essc 
dixerunt ,  qux  mentes  hominum  cxagitant.  ira 
uUioncindcsidcral  :  Cupiditas  opcs.Libido  volupta- 
trs,  etc.  QuUttmque  igilur  affeclus  illos  intra  fi- 
ncs  suos  redegcrit,  quod  ignoranlcs  D/um  facerc 
non  possunl ,  hic  paliens ,  hic  forlis,  hicjuslus  est; 
licec  Laclnnt. 

Patienlioeergo  sapienlia  pr.ccepla  ,  ctpruden- 

tia  diclamina  inter  alia  sunt  luec.  Priinum  :  Pax 

prccslat  quibusvis   opibus  cl   bonis  :  itlorum  ergo 

jactura  eslcmenda.  Secundum  :  Nullus  pejor  ani- 

ma;  hostis,quam  tumullus  aislusque  cogitationum, 

ircv  et  impaticnlicc.  Nam,  ul  ait  Cassian.  col.  18. 

c.  1G.   Lccdi  ab  hominc  quamvis  matignante  non 

potero ,  si  ipse   in  pacifico   adcersum  me   corde 

non   dimiccm.  Si  aulcm   laulor,   non  cst    vilium 

impugnationis  aticncc  ,  scdimpatienluv  mcce.  Ter- 

lium    oplinnun    vindiclce    genus   csl ,    licdenii 

bcnefacere,  ut  aicbat  S.  Joannes  Eleemosyna- 

rius.  Quarlumcstsublime  AbbatisSlepbani  apud 

S.  Greg.  bom.  oo.  in  cvang.   Virtus,  ait,  paticn- 

ticc  vehetnenlcr  in  co  cxcrcverat ,  ita  ut  cum  sil/i 

amicum  crcdcrct ,  qui  sibi  molesticc  aliquid  irro- 

gassct.  Rcddcbat  conlumeliis  gratias.  Si  quod  in 

i/jsa  sua  inopia  daninum  fuisscl  illalum,  hoc maxi- 

mum  Uxrumputabat.  Omnes  suos  adversarios  ni- 

lulatiud,  quam  udjutorcs  icslimabat.  Quintum, 

Mansuetudinc  subdili  vinciUw  aspcritas  pnelali , 

ulieam  vicisseLibertinum  &eribilS.  Greg.  lib.  1. 

Dial.  c.  2.  Sextum  :  Injuria  nobis  illata  anima- 

rumnoslrarumcstmcdicina.  Ila  S.  Monica,  ciun 

ab  ancilla  per  convicium  vocaretur  mcribibula, 

ijuasisiimulo  pcrcussa,  sibi  irwlignans  solilam 

\ini  cupidincm  prorsus  ii  sc  abdicavit,  el  biba- 

cilatem  cxtin\it,  tcste  S.  Aug.  I.  9.  Conf.  c.  S. 

Scptiimnn  ;  Malcficium  compcnsandum  est  benc- 

ficio.  lta  fecit  S.  Liduina,  diccns  :  Illis  crgo  dc- 

bcre  mc  falcor ,  qiti  viam  mandatorum  Dci  quo- 

rum  plcniludo  csl  dilcclio,  mc  currcrc  coinpcllunt , 

iia  babctcjus  vita  apud  Siirium.  Octavum:  Pru- 

ilcntis  cst  modica  ac  brcvi  puna  prascntis  vitcr , 

pcr  pcdientiam  reditnert  ta^gas  et  gravas  Purgato- 

rii,vrlinfcrni,uL\ui  morbo  diecbat  Stcplianus 

nionacbuscirca  Marcotcn  in  liisl.  Trip.  1.8.  0.1. 

NonUDQ  :  Cruccm  hanc  si  nurui ,  fcram  ,  ut  pro 

pcccalis  saiisfaciam  :  si  non  mcrui ,  fcram   <\i  >i- 

d  m ,  iil  coronam  aagemn  :  ut  crit ,  laudcni  h  i- 


r.  S.  JACOBi.  Cap.  I.  W>' 

beo  decusque  vel  pccnitcn  lice  ,  vei  paiienMa?.  Deci- 
niiim  :  PrastOtpati  in   juriam  ,  quam  faccre  :  qui 
cnimnocel  uileri  ptus  nocct  sibi ,  uli    U.  Slcpban. 
dixisse  narralS.  Grcg.  I.  U.  Dial.     c.  19.  ludcci- 
mum  :  Deus  suscipit  palrocinium  paticnlis  cuium- 
niamet  injuriam;  Ila  Senior    ille  in  Pralo  s|)ir. 
c.  219.  Duodeciiuum :  Seneca.  1.  2.  dc^  ira  :  Mag- 
ni,  ait, animi  est  injurias  despicere.  Pusilli  homi- 
nis  etmiscri  cst  repelere  mordentem,  ut  mures  <i 
formicce,  adquas  si  munum   admovcris,  ora  cun- 
verlunl,  Imbecilla  se  lcvdi  pulanl  si  tangunlur.bv- 
cimumtertium  :  S.  Ambr.  cpist.  82.  ad  Eccles. 
Vercell.  Non  hccc  soia  cst  forma  justilicc,  ait ,  ut 
non  lccdas  euin,  qui  le  non  iceserit;  sedcliam  illa, 
ut  eliamremUlas  ei  cui  lccserit.  iMhil  interest  cui 
male  facias  ,  utrumjuslo ,  an  injuslo,  cum  te  inule 
facere  non  oporleat.  Nihil  dist  al ,  quomodo  matig- 
nus  sis   utrum  juslo  vindicandi  studio,   an  voto 
nocendi,  cum  malignitasin  ulrocjue  gcncrenvncu- 
reat  reprehcnsione.  Plura  affert  Plut.  lib.  de  Lti- 
litate capienda  ab  inimicis.  Decimum  qunrtum  : 
Palicnlia  prudens  in  quavis   difficultate  suggcril 
consilium.  DocelbocS.  Ambr.  1.2.    dc   Jacob  ct 
vita  beata  c.  /i.  exemploHebeccie,  qua-  Jacob  lilio 
suasit  iugam,  dum  Lsau  eum  vellet  occidere. 
Veniat,  ail,  lievecca ,  hoc  est ,  inducatur  patien- 
lia ,  bona  custos    innocentict ;  suadcat  ut  ircc  lo- 
cum  dcmus,  ojfensioni  subrepla  oblivio  :  mater  pia 
abesse  sibi  dilectissimum  jilium  lolerat,plus  eicol- 
laturci,  quam  lcvsit  :  ulriquc  lamen  consulens ,  ut 
atterum  immnnem  d  pcriculo,   alterum  inlcgrum 
prcestaret  a  crimine.    Qais    sic  poluil  consulcrc , 
nisi prudens  tolerantia?  Quis    ulrique  ulile  consi- 
lium  apponere,  nisi  sapiens  patientia?  Decimum- 
quintum  :  Seneca  epist.  60.  Vir  sapiens  (ulique 
pat iens )  ad  omnem  incursum  invictus  :  nonsipau- 
pertas,  non  si  tuclus,  non  si  ignominia,  nonsido- 
tor  iinpclum  fac.iat,  pedemrefert.  Usque  adeo pa- 
ticns  est  vir  safjicns,  et  perfecta  paticntia  cum  sa- 
pientiarepcrilur.  Ilocest  quod  ail  Sapiens  Prov. 
\h.  29.  Qui  patiens  esl,  muita  gubcrnatur  prudcn 
lia  :  qui  aulcm  impuliens  cst ,  cxaltat  slultUiain 
.s//<nn.ExquoS.Cbrys.bom.33.in  1.  ;ul  Corintb.Ptf- 
tientia,  ail,  univcrsch  phitosophicC  esl  rudix  ,  elc.  ; 
churilus  omnin  sufjerl ,  ducc  utique  patientia. 

Alle^oi  iam  bnjus  rci  elpgantem  ex  Cenes.c.20. 
nlTcrl  Pliilo  lib.  de  Planlatione  Noe,  scilicet  quoii 
Abimelecli  rex  vidcrit  Isaac  jocanlem  cum  Be- 
becca  :  Isaacenim,  id  cst  risus,  representatgau- 
dium  :  l\cbecca  ,  id  cst  saginata,  j)atientiam  : 
Abimclcch,  id  est  paler  regis,  su|)cranumda- 
nam  sapienlium  q.  d.  Gaudium  in  bracbiis  sa- 
pienliae  rcpcritur,  invicem  se  amplectunlur,  ut 
dixitS.  Jacobus  v.  1.  O  prudenlcm  luclum  ac  dis- 
ciptinam!  visus  a  lolcrantia  ttdjinalur.  nit  Cle- 
incns  1.  Paedag.  c.  5.  Hunc  aulcm  nlriusque, 
betiliae  scilicct,  el  palientke,  coni|)lexum  nenso 
consid(M-are  |)olesl,  nisi  Abimelccb,  id  cst  sa- 
picntia.  Quod  enim  aliud  negotium  sapicnl<ni 
dcrcl,  quam  liulcrc,  ^aiulcrc,  bilaresccrc  cuni 
hcnesta  lolcrautia  ?  l"l  b;ec  csl  ralio,  cur  in  so 
lis  sa|)icn(ibiis  sit  (olcraulia  :  quia  el  illi  soli 
bunc  luduin  spcclant.  Dcnic|ue  invicii  paticnti- 
einblema  est  adamas,  qucm  dccussjlim  slringit 
gladius  et  ll.unma,  cum  boo  lemmate  :  Nccfcrro 
ccdit,  ncc  igui . 

Posn  i.kt  a  Dko.  ]  Deus  enim  est  ipsa  .etcrna  . 
increata   immeusa,    c-SMMilialis   sa|)ici)tia  ,    qui 
quasi  fons  cam   commuuical  .mgclis  .   bomini- 
bus,  omnibusque  crcaluris,  cuic|iic  prosua  COO 
(lilione  el  ca|)acilalo.  Lndc  Laclanl.  I.  U.  de  Vera 


iid 


COMMENTAMA  tN  EPIST.  S.  JAGOBI.  Cap.  I. 

ait ,  sapicntice  et  religionis      tuum  de  altisshnis ,  et  sic  correcta;  sint  semitos  eo- 


sapientia  c.   l\.  Fons 

Deus  est ,  a  quo  hi  duo  rivi  si  aberravcrint  ares 
cant  necesse  cst :  qucm  qui  nesciunt ,  nee  sapien- 
trs  csse  possunt ,  nec  religiosi.  Idein  et  fuse 
ulcganter  docel  Uar.  c.  3.  v.  12.  et  seq.  ubi  cau- 
tam  ouinis  niali  Israelis  assignat,  quod  ignora- 
rit  Deuui  fonlcm  sapientiae:  fruslra  enim  illum 
a  Philosophis  ct  mundi  sapientibus  requiri,  et 
tandem  concludens  v.  36.  llic,  ait,  estDeus  nos- 
t<  r,  et  non  03timabitur  alius  advcrsus  cum.  Uic 
adinvenil  omncm  viam  disciplino?,  et  tradidit  illam 
Jacob  puero  suo,  et  Israel  dilecto  suo.  Post  haic  in 
leiris  visus  est,  et  cum  hominibus  convcrsatus  est, 
per  incarnationem  ut  sapientiam  e  ccelis  inler- 
ram  (quod  Prometheum,  fecisse  fingunt  Poe- 
lae)  deferret,  eamque  hominibus  communica- 
ret.  Id  fecit  Christus ,  qui  est  sapientia  Patris 
acterna  et  incarnata. 

Docel  hic  PrimoS.Jacobus,  prae  reliquis  donis 
postulandam  esse  a  Deo  sapientiam;  quia  haec 
est  origo  et  matrix  omnis  scienlice,  omnis  vir- 
tutis,  omnis  honi.  Unde  eamdem  solam  petiit  a 
Deo  Salomon,  cum  data  esset  ei  optio  petendi 
quidquid  vellet,  ac  cum  ea  caetera  omnia  impe- 
travit.  Quia  postulasli,  ait,  verbum  hoc,  et  non  pe- 
lisli  tibidies  multos,  necdivitas,  aut  animas  ini- 
micorum  luorum;  sed  postulasti  tibi  sapientiamad 
discernendum ,  ecce  feci  tibi  secundum  sermones 
tuos,  et  dedi  tibi  cor  sapiens  et  intelligens  ,  in  tan- 
tum  ut  nullus  ante  te simitis  tui  fuerit ,nec  post  le 
surrecturus  sit :  sed  et  hxcqua  non  postulastidedi 
tibi;  divitias  scilicet ,  et  gtoriam,  ut  nemo  fucrit 
similis  lui  in  regibus  cunctis  relro  diebus,  3.  Reg.3. 
11.  Porroin  sapientia  comprehendit  patientiam; 
hanc  enim  docct  cuique  postulandam  esse  a 
Deo.  Proeclare  enim  Orig.  in  Psal.36.  hom.3.  Ex- 
pectamus,  ait,  Dominum,  quia  ipse  est  expectalio 
noslra  et  patienlia,  sicut  scriptum  est  Ps.  3.  38. 
Et  nunc  quo3  est  expectatio  mea?  nonne  Dominus? 
Sicutergo  Salvator  sapientia  est,  et  pax,  etjusli- 
tia;  ita  est  et  expeclatio ,  vel  patienlia.  Et  sicut 
parlicipatione  justitice  ejusjusti  efficimur  ,  et  par- 
ticipatione  sapientix  ejus  sapientes  ;  ilaet  parti- 
cipatione  patientia  ejus  patientes  efficimur.  Est 
ergo  velut  fons  quidam  perennis ,  de  quo  haurire 
possumus  et  patientiam ,  et  justitiam,  et  sapien- 
liam ,  et  omnia  qua3cumque  sunt  virtutum  bona; 
si  tamen  bona  digna  ct  pura  et  vascula  nostrade- 
feramus  ad  fonlem. 

Secundo,  docet  eam  petendam  non  ab  alio , 
quam  a  Deo,  sive  immediate,  sive  mediante  in- 
vocatione  et  patrocinio  Sanctorum.  Ita  Salomon, 
licet  jam  promissa  et  data  esset  ei  sapientia  i 
Deo,  eam  tamen,  id  est  ejus  conservationemet 
augmentum  peliit  a  Deo,  dicens,  et  nobis  om- 
nibus  dicendum  proponens  :  Damihisedium  tua- 
rum  assistricem  sapienliam ,  et  noli  me  reprobare 
d  pueris  tuis  :  quoniam  servus  tuus  sum  ego ,  et 
fiLius  anciiloe  tuo3 ,  homo  infirmus  et  exiguis  tem- 
poris,  et  minor  ad  intellectum  indicii  et  legum,  elc. 
Mitte  illam  de  ccelis  sanctis  tuis,  et  d  sede  magni- 
tudinis  tuo3,  ut  mecum  sit,  et  mecum  laboret ,  ut 
sciam  quid  acceptum  sit  apud  te,  etc.  Cogitationes 
enim  mortalium  timido3 ,  et  incertos  providentia? 
nostroj.  Corpus  enim  quod  corrumpitur  aggravat 
antmam,  et  terrena  inhabitatio  deprimit  sensum 
multa  cogitantem.  Et  difficiLe  astimamus  quai  in 
terrasunt,  et  quo3  in  prospeclu  sunt  invenimus 
eum  Uxbore.  Quos  autem  in  ccelis  sunt  quis  investi- 
gabit?  Sensum  autem  tuum  quis  sciet ,  nisi  tude- 
deris  sapientiam,  et  miseris  Spiritum  sanctum 


rum  quisunt  in  terris ,  et  quo3  placent  didiccrinl 
homines  ;  nam  per  sapientiam  sanali  sunt  quicum- 
que  placuerunt  tibi  Domine  d  principio.  Sap.  9.  U. 
et  seq.  Unde  6.  10.  mira  sapientiaj  facinora  per 
Adamum ,  Loth,  Joseph ,  Mosen  et  Hebraeos  edita 
depraedicat.  Ha3C  (sapientia)  ait,  itlum  qui  pri- 
mus  formatus  est ,  d  Deo  pater  orbis  terrarum 
( Adamum)  cum  solus  crealus  csset ,  custodivit,  et 
eduxit  itlum  d  dclicto  suo ,  et  dedit  itti  virtulem 
continendi  omnia,  et  v.  6.  llcec  justum  (Lot)  d 
pereuntibus  impiis  liberavit  fugienlem ,  descen- 
dente  ignein  Pentapolim ,  et  v.  10.  Hoec  profugum 
ira  fratris  (Jacob  fugientem  Esau )  justum  de- 
duxit  per  vias  rectas  ,  et  ostendit  illiregnum  Dei, 
et  dedit  illi  scienliam  Sanctorum  :  honestavit  iilum 
in  laboribus ,  et  complevit  labores  itlius,  etc. ,  ut 
vinceret,  et  sciret  quoniam  omnium  potentior  est 
sapientia ,  et  v.  \o.Ho3c  vendilumjustum  (Joseph) 
nondereliquit,  sed  d  peccatoribus  liberavit  eum  , 
descenditque  cum  illo  in  foveam,  et  in  vincutis  non 
dereliquit  illum,  donec  afferret  illi  sceptrum  regni 
et  potentiam  adversus  eos,  quieum  deprimebant , 
et  mendaces  ostendit  qui  maculavei'unt  illum ,  et 
dedit  itticiaritatem  aternam.  Ha3c  poputumjustum 
(Israelilas)  et  semensine  querela,  liberavit  dna- 
tionibus  (jEgypliis)  qui  itlum  deprimebant.  Intra- 
vit  in  animam  servi  Dei  (Moysis)  et  stetil  contra 
reges  horrendos  in  portentis  et  signis,  etc. 

Ita  hanc  sapientiam  a  Deo  petiitet  impetravit 
S.  Antonius,  de  quo  Athanas.  in  ejus  vita  :  Erat, 
ait,  valde  sapiens ,  et  hoc  in  se  mirabile  habebat , 
quia  cumtilteras  nondidicissel ,  ingeniosissimus  et 
prudentissimus ,  immobilis  et  mansuetus  erat.  Ve- 
nerunt  adeum  Gentiles  Philosophi,  putantesseeun^ 
posse  decipere ,  quibus  ille  :  Si  ad  stuitum  venis- 
tis  superfluus  et  labor  vester.  Si  autem  putalis  me 
esse  sapientem,  imitamini  quod  probalis.  Si  ego 
ad  vos  venissem,  vos  imitarer  :  sed  quia  vos  adme 
quasi  ad  sapientem  venislis ,  estote  sicut  egosum, 
Christiani.  Philosophi  mirati  sunt  acumen  ingenii. 
Rursum  Antonius  interrogavit  eos  :  Quid  prius 
sensus,an  Uttero3?et  quid  cujus exordium? sensusne 
ex  Lilleris,an  iittero? oriuntur  ex  sensu?Illis  asse- 
rentibus  quodsensus  esset  aacloi'  ct  inventor  litte- 
rarum,  inquit.  Igitur  cuisensus  incotumis  est ,hic 
litleras  non  requirit.  q.  d.  Talis  ego  sum  littera- 
rum  expers,  sed  theodidactos. 

Sic  S.  Ambrosius,  ait  Paulinus  in  ejus  vita, 
cum  43.  Psalmum  dictaret,  me  excipienle  et  vi- 
dente,  subito  in  modum  scuti  brevis  ignis  (Index 
spiritus  sancti)  caput  ejus  cooperuit,  atque  pau- 
latim  per  os  ejus  tanquam  in  domum  habitator  in- 
gressus  est  :  post  qux  facta  est  facies  ejus  quast. 
nix. 

Rupertus  Tuitiensis  Abbas  1.  12.  Matlh.  obji- 
cientibus  sibi  :  Quisunl  patres  et  magistri  tui? 
respondet :  Iloc  profiteor,  quia  visitatio  ab  altis- 
simo  melior  mihi  est,  quam  decem  patres  etma- 
gislri ;  loquor  ad  scribendum,  quidquid  ille  moni- 
tor  suggcrit. 

S.  Thomas  Aquinas  palam  professus  est,se 
suam  sapientiammagis  orationeinfusam,  quam 
studio  acquisitam  coelitus  accepisse. 

S.  Ephrem  orans  dicensque  :  Largire  Domine 
flumina  gratice  tuce,  ab  Angelis  in  visu  accepit 
librum  cum  eoque  ccelestem  sapientiam  et  fa- 
cundiam ,  adeo  ut,  quantumvis  ei  perpelui  quasi 
verborumfontes  suppeterent ;  rebus  lamen  quas 
mente  conceperat  explicandis,  pares  nequaquam 
essent.  Siquidem  doctrincc  profunditas  et  cogi- 


COMMENTARIA  1N  EPIST 

tntionum  ccleritns  linguam  ipsius  absorbebat , 
utsensa  aniini  efferre  nequiret,  ait  Nyssenus 
iu  ejus  vita. 

S.  Equiliu*  sapienler  et  ardenter  pracdicans  , 
rogatus  unde  boe  haberet?  respondit  iQuadam 
nocte  speciosus  mihiper  visionem  juvenis  astitit , 
atque  in  lingua  mea  mcdicinale  ferramentum ,  id 
est  phlebotomum,  posuit,  dicens  :  Ecce  posui  verba 
mea  in  ore  tuo ,  egrederead  pradicandum.  Alque 
ex  illo  die  cliam  cum  voluero ,  de  Deo  tacere  non 
possum,  ut  referl  S.  Greg.  2.  Dialog.  c.  U. 

S.  Ignatius  fundator  Societatis  nostrac  ,  Mino- 
ressae  orans,  iia  in  Deum  abruplus  est,  ut  Tri- 
nilalis  ipsius  numcn  auguslissimum  cerneret 
distinclum  personis  ,  unum  essentia,  adeo  ,  ut 
licet  litterarum  ignarus  ,  non  duhitaret  lihruui 
deTrinitate  conscrihere,  indeque  miro  reruin 
caelestium  scnsu  afficiebatur,  quotiesS.  Trinitati 
sacra  perageret.  Ohlatus  quoque  estejus  inenli 
modus  ipse,  quem  in  bujus  universitatis  moli- 
tione  summus  ille  rerum  opifex  tenuit.  Pnctc- 
rea  sacrificium  Missaeaudiens,  dum  a  sacerdole 
demorebosliasalutarisattollilur,  aperlissinievi- 
dit  illamspecie  Cbristum  Deum  et  hominem  ve- 
rissimecontineri,  aitMafleius  in  ejusVital.  l.c.7. 

S.  Trudo  illustri  prosapia  in  Belgis  orlus,  vo- 
vit  Deo,  si  Cbrislo  opitulante  sacras  didicisset 
littcras.se  ia  fundosuo  EcclesiaiiKedificaturum, 
illicque  Domino  perpetuo  serviturum.  Missus 
ergo  a  Deo  ad  eum  angelus  :  ISoveris  ,  inquit, 
fraler  ea  vota  quo3  Chrislo  nuncupasti,  ei  esse 
grata,  nec  dubites  quin  quod  prcevcnicns  tibi  as- 
piravit,  ctiam  sit  proseculurus,  et  affectum  perduc- 
turus  in  efjectum.  llle  inquam,  sapicnlia  sua  im- 
buit  cor  luum,  et  crudict  te  prceceptis  suis,et  legem 
suam  inscribet  peclori  luo.  ItaNotgerus  Episcopus 
Leod.  anno  Christi  850.  In  vila  S.  Remacli  c.  6. 

Illustre  est  quod  de  se  scrihit  S.  JuslinusPhi- 
losopbus  ct  Martyr,  Dial.  contra  Tryphonem  , 
nimirum  cum  sapientiae  studiosus  pervagatus 
essetomncs  Philosopborum  scholas  et  sectas, 
frustraque  eam  apud  Pythagoricos ,  Platonicos, 
Peripateticos  requisissel,  a  sene  quoddam  ig- 
noto  audisse,  illam  non  nisi  in  scbola  Christi 
reperiri.  Tuergo,  ait,  votis  et  precibus  libi  anle 
omnia  lucis  portas  aperiri  opta  :  neque  enim  ab 
aliquibus  perspiciunlur  aut  intclliguntur ,  prater- 
quam  si  Dcus  et  Chrislus  cis  concesserint  inlelli- 
gentiam.  Quare  conversus  ad  Christum,  eum- 
que  invocans ,  tanlam  sapientiam  quantam  in 
libris  suis  ostendi,  consecutusest. 

Praeclare  Pbilo  lib.  de  Praemiis  :  et  poenis  :  So- 
tem ,  inquit,  hunc  visibilem,  num  aliare  quam 
tole  ipso  adjuti  cernimus  ?  Lucis  aspeclum  nonne 
luci  debemus  ?  Ad  eumdem  sanc  modum  Deus  per 
tcipsum  illuslrat  sui  notitiam ,  cooperante  ncmine, 
quod  ea  rcs  excedat  vires  omnium.  E.  S.  Aug.  l./i. 
Confess.  c.  16.  Scis  tuDominequia  et  celeritas  in- 
teltigendi ,  et  discernendi  acumen  donum  tuum 
«f.  Ideni  Soliloq.  cap.  5.  Semper  ccecus  fuissem, 
nisi  tu  mc  illuminasses. 

Qot  dat  omnibus.  ]  Haecdos  propria  cst  Deo, 
ut  detomnibusomnia,  et  a  nemine  quidquam 
recipiat,  ideoque  bebr.  vocatur  Saddcei,  id  est 
mammcus,  cornucopice ;  uti  fusiusdixi  Genes.  17. 
5.  Unde  Dcus  nonnullis  a  dandodicitur,  autpo- 
tius  agnoscitur.  Hoc  cst  quod  ait  Psaltes  Ps.  15. 
1.  Dixl  Domino  :  Deus  mcus  es  tu,  quoniam  bo- 
norum  mcorum  non  eges.  Deus  enim  est  quasi 
pelagus  bouorum  omnium  redundans  et  cxass- 
tuaus,  quod  in  omnia  vicina  scsc  largissimc  ef- 


S.  JACOBI.  Cap.  I. 


fc20 


fundii.  VereThom.  Angelieus  :  Deus,  ait,  dat 
Priino  Uberaiiter,  nonvcndit,  sicuimulti.  Secun- 
(lo,  dat  gencratiter,  non  uni,scdomnibus.  Terlio, 
dal  abundunter ,  non  parce.  Quarlo,  dat  curiuii- 
ler ,  vulgo  cortesemente,  quia  non  improperut. 
Erubescal  ergo  humana  pigritia  :  plus  paratus  est 
Deus  darc,  quam  nos  accipcre,  ait  ideou  ex  S.  Aug. 
Erubescat  ergo  humana  ingratitudo  et  avaritui , 
qnae  Deo  tamin  seliberali,  tani  [)arce  et  avurc 
ejus  obsequio  se  suaque  impendit.  Propria  ergo 
nntura  etindoles  Deiest,  darc,  ul  docelS.  Thoni. 
1. 1.  conlra  Genles  cap.  39.  ubi  asseril  liberalita- 
temesse  virtutem  maxime  propriam  Dei,  quia 
solus  selargiter  communicat,  t|uasi  fonshonita- 
tis.  Et  S.  Aug.  tract.  19.  in  Joan.  Dcus ,  inqnil, 
tibi  tolum  est.  Si  esuris ,  panis  tuus  cst.  Si  sitis, 
aqua  tibi  est.  Si  intenebris,  lumen.  Si  nudus ,  im- 
mortatitate  tibi  vestis  est.  Et  S.  Bern.  serm.  3.  dc 
circuni.  Tolus,  ait,  mihi  datus,  et  totus  in  usus 
meos  expensus. 

Simili,  sed  longc  exilori  de  causa,  nimitnm 
ob  reddila  sibi  praedia  prius  erepta,  Virgilius 
Auguslum  Caesarem  adulando  vocat  faciKpie 
Deum.  ecloga  1. 

0  Melibcec  Deus  nobis  liaec  olia  fecil, 

Namque  erit  ille  milii  semper  Deus;  illius  araro 

Sscpc  tener  nostris  ab  ovilibus  imbuet  agnus. 

Et  Cicero  P.  Lentulum  vocat  Deum ,  id  est ,  scr- 
vatorem  siue  vitac  :  sic  enim  ait,  post  reditum 
ad  Quirites  :  P.  Lentulus  consul,  parens,  Deus, 
salus  nostra  vita,  fortunaf ,  memoriie ,  nominis. 
Praeclare  Boetius  lib.  3. 

Unusenim  rerum  patcrest, 

Unus  cuncta  ministrat 
Ille  dcdit  rbcebo  radios, 

Dcdit  et  cornua  lunas. 
Ille  liomines  eiiam  lerris 

Dedit,  et  sidera  ccelo. 
Quem,  quia  respicit  omnia  solus, 

Verum  possit  dicere  solem. 

EtS.  Bern.  16.  in  Cant.  Venus,  ait,  beneficus  est , 
dans  afjluentcr  et  non  improperans  :  non  impro- 
perat  dona,  quia  dona  sunt;  et  benefitia  sua  mihi 
dedit,  non  vendidit. 

Affmjentkb.  ]  Graece  a^).w?,  idest,  simpliciler. 
Suspicantur  aliquiinterpretem  Nostrum  legisso 
iSpoois,  vel  Tt/oujiwi,  id  est,  diviler ,  copiose ,  largi- 
ter,  afflucnter ,-  quia  simpliciter  in  Script.cum  de 
dando  agitur,  significat  dandi  liheralitatem  ,  af- 
lluentiam  ,magnificentiam,  utpatef2.  Corintb.  8. 
2.  Altissima  paupertas  eorum  abundavit  in  divi- 
tias  simplicitatis  eorum,  et  cap.  9.  vers  11.  Ut  in 
omnibus  locupletatis ,  abundetis  in  omnem  simpli- 
citatem,  Rom.  12.  8.  Qui  tribuit,  tribuat  in  sim- 
plicitate,  id  est,  simpliciter  sine  restrictione, 
copiose  largiter;  vide  ibi  dicta.  Alludit  S.  Jacc— 
bus  ad  illud  iiivitamentum  et  promissum  Chris- 
ti  :  Si  quis  sitit ,  veniat  ad  me ,  ct  bibat.  Qui  credit 
in  me  ,  sicut  dicit  Script.  flumina  de  venlre  ejus 
fluent  aqutf  viva?.  lloc  aulemdixitde  Spiritu ,  quem 
accepturierant crcdentes incum ,  Joan.  cap.7.v.  38. 

Nota  primo,  In  Deo  est  infinita  propensio  et 
amor  se  communicandi  :  quae  provenit  ex  infi- 
nita  perfectione  et  plenitudine  essentiae  suac, 
quae  tanta  est,  ul  in  alios  se  eflundere  gestiat  ; 
et  quantumcumque  aliis  imperliat,  nibil  ipse 
sua  de  plenitudine  amittat.  Hincprimo,  ad  inlra 
propendet  naturaliler  et  intiine  ad  commu- 
nionein  sui  infinilam  ;  sicut  res  creatae  ct  cor- 
porcac  propendent  ul  sc  communiccnt,  geuc- 


ftSO  CQMMENTARIA  IN  EP 

rando  sjbi  simile.  Verutt)  qua  id  quod  infiniium 
est,  Oinltiphcari  neqoit,  idcirco divina  essentia 
non  se  communicnt  generando  aliam  sibi  simi- 
letti  numero  distinctam,  uti  facit  liomo  el  ani- 
inaiia;  sed  laTgiendo  seipsam,  et  velut  replican- 
do,  ita  ut  eadem  numerosimplicissifnaetsentia 
divina  sit  in  tribus  distinctis  numcro  personis, 
Palre,  Filio,  el  Spiritu  sancto. 

Secundo,  ad  extra  propendet  ut  infinite  se 
suaquc  bona  connnunicel  crcaturis,  praeser- 
tiin  rationalibus  puta  angelis  et  hominibus. 
Nam,  ut  ait  Nazianz.  Sicut  inrebtts  scnsibilibus  est 
sol,  ita  iit  iiitclligibilibus  cst  Deus.  Sicut  ergo  sol 
ubique  radios  suos  spargit,  ut  omnia  illuminet, 
calefacial,  \ivificel,  fcecundel;  ita  Deus  radios 
beneflcenliae  suae  in  omncs  ct  omnia,  praosertim 
angelos  et  homines  spargit,  ut  eos  luce  sapien- 
tice  suoe  illuminet,  indeque  sui  amore  inflammet, 
vilaque  gratiae  et  gloriao  vivificet,  ut  et  ipsi 
aliis  eamdeni  imperliant.  Quocirca  S.  Dionys. 
dc  Divin.  Nomin.  cap.  h.  part.  1.  ait,  amorem 
divinum  essc  vim  motricem  et  sursum  trahen- 
tcm  in  Denm  ,  qui  solus  est  ipsum  per  se  pul- 
chrum  et  bonum.  Hujus  amoris,  beneficenti.e 
et  communicationis  evidentia  indicia  eteflectus 
sunt,  Verbi  aeteroi  ad  homines  docendos  et  sal- 
vandosincarnatio,  praedicalio,  miracula,  passio, 
niors,  Sacramenla,  missio  Spirilus  sancli,  cura 
singularistotiusEcclesiacetsingulorumfidelium. 
In  incarnatione  enim  seipsum  totum,  et  omnia 
viscera  sua  efTunditin  nos,  juxta  illudZachariaj  : 
Pervisceramisericordice  Deinostri,  in  qtiibus  visi- 
tavitnos  oriens  ex  alto,  Liicae  1.  78. 

Rursum  in  justificalione  et  sanctificatione  cu- 
jusque,  Deus  non  tantum  se  animae  communicat 
per  gratiam,  charitatem  ctvirtules;  sed  etiam 
per  scipsum  :reipsa  enim  datSpirilum  sanctum, 
et  cum  eo  caeteras  personas  divinas  juxta  illud  : 
Charilas  Deicliffusa  est  in  cordibus  noslris  per 
Spirilam  sanctttm  qui  datus  est  nobis,  Rom.  5.  5. 
et  Si  qttis  diligit  me  sermonem  metim  scrvabit,  et 
Pater  metts  diliget  eum  :  et  ad  cum  veniemus,  et 
viansionem  apud  eum  faciemus.  Joan.  12.  23. 
Quocirca  h«c  sui  communicalione  justum  ad  se 
elevat,  in  se  iransformat,  facilque  divinum; 
praescrtim  eos  qui  se  lotos  dedunt  Deo,  illique 
vacant.  Amorenim  divinus  facit  ecstasin  et  ex- 
cessum  amanlis  a  seipso,  ut  illum  in  amatum 
transferat,  et  illi  arctissime  uniat,  unumque 
cum  illo  efficiat,  ut  in  eovivat,  sentiat,  gaudeat, 
quasi  illi  incorporatus.  Amansenim  Deum  pror- 
sus  a  seipso  deficiens  in  Deum  transit,  et  velut 
colliquescit,  nihil  aliud  cogitans,  intelligens  aut 
senticns  praeter  Deum,  nihil  aliud  appetens  aut 
desiderans,  nulla  alia  re  gaudens  quam  bonis 
Dei.  Qui  sic  adhacret  Deo,  unus  efficitur  spiri- 
tns:  quift  scipsum  exuit ,  et  Deum  induit  pe- 
rinde  ac  si  in  divinam  naturam  transformatio 
esset.  Quocirca  totus  cogitatione  et  affectus  est 
in  Deo,  uti  ei  precalur  Cbristus  Joan.  c.  17. 
v.  11.  Pater  sancte,  serva  eos  in  nomine  tuo  quos 
dedistimilii,  ut  sint  unum  sicut  et  nos.  et  v.  21. 
Vt  omnes  unttm  sint,  sicttt  tu  Pater  in  me,  et  ego 
in  te,  ut  et  ipsi  in  nobis  tintitn  sint.  Ralio  est , 
quia  bonum  est  sui  communicalivum  et  diffusi- 
vum.  Si  ergo  sit  summum  bonum,  uti  est  Deus, 
summe  se  communicabitet  diffundet  thaecenim 
boni  et  summi  boni  est  natura  et  indoles.  Deus, 
inquit  S.  Lco  serm.  2.  de  nativit.  cujtts  natttra 
bonitas,  cttjus  votuntas  potentia,  cujus  opus  mise- 
ricordia  est. 


IST.  S.  JACOBI.  Cap.   I. 

Notasecundo,  Iliec  bcneficentiac  Dei  largitas 
et  aflluentia  ingens  est,  et  admiranda  ex  quin- 
que  capitibus,  Ut  recte  notat  noster  Lessius  1.  (J. 
de  Attrib.  divinis  c.  /4.  Primum  est ,  majestas 
amantis  et  largientis.  Qnid  enim  majus  et  mag- 
nificentius  Deo  ,  qui  lanlum  (  imo  infinities 
amplius)  transcendit  omnes  angelos  et  homines, 
quantum  ceelum  transcendit  lerram,  qua3  res- 
pectu  vasliiatis  cceli  se  habet  ut  centrum  et 
punctum.  Secundum  est,  conditio  eorum  in 
quo  se  suaque  effundit;  qui  si  naturam  spectes, 
sunt  homines,  infimi  intercreaturas  rationaies: 
(sicut  enim  materia  prima  est  iniima  inter  res 
corporeas,  ila  anima  esi  infima  inter  res  spiri- 
tuales. )  Si  qualitalem  animae  considcres,  sunt 
peccatores,  inimici,  superbi,  ingrali,  carnales, 
inepti  ad  omne  bonum,  proni  ad  oinne  malum: 
si  corporis,  sunt  moriales,  morbidi,  viles,  sor- 
didi,  putidi,  mox  futuri  esca  vermium,  ut  merito 
cxclamet  Psaltes  Ps.  8.  Qttid  est  homo,  quod  me- 
mor  es  ejus?  aut  filius  hominis ,  quonium  visitas 
ettm?  Tertium  est,  bonum  ingens  et  multrplex 
quod  illis  partim  confert,  partim  oflert.  Homini 
enim  cedit  animam  ralionalem  creatam  ad  sui 
imaginem,  gratiam,  promissionem  gloriee,  an- 
gelicam  custodiam,  totam  mundi  macliinam, 
denique  unigenitum  suum.  ISam  sic  Dettsdilexit 
mundttm ,  ut  fitium  suum  unigenittnn  durel,  ttt 
omnis  qui  credit  in  eum,  non  pereat ,  sed  habeat 
vitam  ceternam,  Joan.  3.  1G.  Quae  verba  si  ex- 
pendantur  singula  magnam  habent  emphasim, 
novamque  Dei  beneficentiam  significant.  Quo- 
circa  Psalles  Psal.  33.  6.  Accedite,  ait,  ad  eum, 
et  illtiminamini,  et  facies  vestrce  non  confundentur. 
Quartum  est,  finis  ob  quem  confert,  qtli  est,  uf. 
liomini  bene  sit,  non  Deo  :  Deus  enim  de  bo- 
mine  nullum  lucrum,  nullum  commodum  ex- 
pcclat,  vel  accipit. 

Quintumest,  modus  quo  sc  communicat  et 
effundit,  qui  est  multiplex.  Primus,  quod  sc 
communicet  nobis,  non  tamquam  servis;  sed 
quasi  filiis,  quos  instituit  suos  heredes  et  cohe- 
redes  Cbristi.  Secundus,  quod  benignitatis  di- 
vitiee  ingenium  sit  demittere  se  ad  infima,  cu- 
rareinfirma,  colligereabjecta,  attollerchumilia, 
et  ubi  major  est  inopia,  ibi  magis  opes  suas 
erogare  et  opem  ferre.  Quocirca  S.  Bernard. 
lib.  5.  deConsider.  c  11.  ita  Deum  definit,  aut 
potius  Dei  affluentiam  circumscribit :  Quid  est 
Deus?  voluntas  omnipotens,  benevolenlissimavir- 
tus,  lumen  ceternttm,  incommut abilis  ratio ,  summa 
beatiludo,  creans  mentes  ad  se  participandtim, 
vivificans  ad  sentiendttm;  alliciens,  ad  appeten- 
dum;  dilatans  ad  capiendum,  justificans  ad  pro- 
promerendum,  accendens  ctd  zeltim,  ftfcundans  ad 
fruclum,  dirigens  ad  ccquitatem,  formans  adbe- 
nivolcntiammoderc.ns  idsapienliam,  roborans  ad 
virttUcm ,  visilans  ad  consoiationcm,  Uluminans 
ad  cognilionem,  perpetuans  ad  immortalitatem, 
implens  ad  felicitatem,  circumdans  ad  securitatem, 
Tertius,  quod  sese  communicet  saepc  antequam 
rogetur,  uti  patet  in  omnibus  gratiis  praevenien- 
tibus,  quodque  iis  moveat  nos  ad  poslulandum 
subsequentes.  Nemo  enim  potest  orarc  Deum 
eo  modo  quo  oportet,  nisi  ad  id  moveatur  a 
gratia  Spiritus  sancli,  uti  passim  docet  S.  Au- 
gust.  et  Concil.  Arausican.  imo  S.  Paulus  Rom, 
8.  26.  Rursum  quod  rogatus,  plus  det  quam  ro- 
getur,  juxta  id  quod  orans  profitetur  Ecclesia, 
Detts  qui  abundantia  pictatis  tuce  merila  stippli- 
cttm  cxccdis  el  vota.  El  S.  Ambros.  iu  Luc.  23. 


COMll r:\TAr.iA  in  El»I 

v.  ftfc  recie  adverlit  latroneni  in  cruce  tanUim 
peiiissc,  ac  dixisse  :  Domine  memento  mei  cum 
veneris  in  regnum  laum;  Clnistum  vero  longe 
plus  ai  pncstitisse,  dicendo  :  llodie  mecumeris 
in  paradiso.  Nam  uberior ,  inquit,  est  gratia 
qtiam  prcrttlio;  semper  cnim  Dominus  [>lits  Iribuit 
quam  rogatur.  Ita  Ezecbias  petiit  a  Deo  saniia- 
icm,  scd  Deus  cuin  illa  adjicit  ei  quindccim 
annos  vitae,  cl  victoriammiraculosam  cajsislS5. 
millihus  Assyriorum,  Isai.c  38.  Salomon  petiit 
sapientiam;  scd  Deus  cum  ea  deditilli  ingentes 
opcs  et  gloriam,  3.  Reg.  tf.  Daniel  peliit  libera- 
tionem  populi  e  captivitate  Babylooica;  sed 
Jicus  dedit  illi  oraculum  et  promissum  de  ad- 
ventu  Messiae  ad  rcdimendum  totum  mundum 
ccaptivitalc  diaboli,  Daniel.  9.  24.  David  peliit 
lilium;  ged  Deua  prscsiitit  ei  Messiam  :  illum 
cnim  ci  promisit,  fecilque  ex  eo  nasci,  2.  Reg.7. 
12.  etPs.  88.  h.  Quarlus,  quod  sua  dona  con- 
lcrat  sa?pe  in  eos,  quos  praescit  fore  ingralos, 
iino  in  impios,  infidcles,  luereticos ,  alheos, 
hiaspliemos  et  reprobos,  juxta  illud  Christi  :  Di- 
ligite  inimicos  vestros,  bcnefacite  liis  nui  oderant 
ros,  clc.  ,  ut  silis  fitii  Patrisvestri  qui  in  ccelis  est, 
qui  solem  suum  oriri  facit  super  bonos  et  malos, 
ct  ptuic  superjustos  ct  injustos  Maith.  5.  hh. 

Moralitcr  discamus  hic  Primo,  liberales  esse 
in  Deum,  Liberaliter  ci  scrviendo,  cum  ipsetam 
liberalis  sit  in  n©s;  CWia  eo  vicissim  liberalio- 
rcm  in  nos  jugiter  cxpciicmur.  Certat  enim  ipse 
nobiscum  ,  et  cum  sit  lihcralissimus,  non  pati- 
tur  se  lihcialitalc  nostra  viuci.  Hoc  est  quod 
promisit  pcr  Isaiam  c.  66.  11.  Ut  sugatis  et  rc- 
pleamini  ab  ubere  consolationis  cjus  :  utmuigeatis 
t.t  deliciis  afflualis  ab  omnimoda  gloria  ejtts. 
(Jtiia  tufiC  dicit  Dominus:  Ecce  ego  declinabosupcr 
cam  quasi  fluvittm ,  et  quasi  torrentem  inundan- 
icm  gloriam  gentium,  quam  sugctis ;  ad  ubera 
porlahiiiiini ,  ct  sttper  genua<blandientur  vobis. 
(hiomodo  si  ctti  matcr  blandiatur ;  ita  ego  conso- 
labor  vos.  Prneclare  Nazianz.  orat.  de  amorc 
paupcrum  :  Nihil,  ait,  tam  divinum  homo  habet, 
tjuam  de  aliis  bene  mereri.  Fac  calamitoso  sis 
Dcus,  Dci  mlsericoratam  imitando.  El  Nyssenus 
de  Pauper.  amandis  :  Bencficicnlia ,  inquil,e5f 
tnnnium  lattdatarttm  virtutttm  pnrsltintissiiiia. 
Uac  cst  felicilatis  comes.  IDvc  assidct  Deo ,  ct 
magna  csl  cum  ipso  nccessitudine  conjuncta  :  uli 
ipsamct  pervisum  apparens  S.  Joanni  Eleemo- 
synario,  incitans  eum  ad  Eleemosynam,  afTir- 
mavit.  Qmn  ct  Seneca  lib.  3.  de  Beneficiis 
cap.  25.  Qui  dat ,  ait,  beneficia,  dcos  imitatur; 
qtti  repetit,  fccneratores. 

Hinc  Secundo,  cum  Deo  in  se  nihil  redderc 
possimus  reddamus  ei  idipsum  in  sua  imatgine, 
puta  in  proximis  nostris;  ut  in  eos  liberalitcr 
sapicnliam,  gratiam,  caeteraque  hona  qnee  a 
Deo  accepimus  clTundamus  :  ideo  enim  ea  ille 
nobisdedit,  tanto  plura  daturus,  quo  plus  in 
alios  effundcmus.  Sicut  enim  fontes  quo  plns 
cffluunt,  eo  plus  a(lluunt  :  si  enim  non  eflluercl 
nqua,  nova  non  alfluerel;  prior  enim  canalem 
occuparct,  ct  alflucnlem  exduderel  :  ila  prorsus 
se  res  hahct  in  doctorc,  pr;edicatore ,  elccmo- 
synario.  ctc,  ul  quoplusdat  proximo,  eo  plus 
recipiat  h  Deo,  uti  ex  S.  Pauloet  Uasilio  docui  2, 
Corintb.  9.  8.  et  seq. 

Tertio,  imitemurDeum.utpeientisimpiumde- 
mus  duplum.  Sic  Cbristus  petentibus  sanitatem 
corporis,  addidil  el  animoe;  de  quo  proinde  S.  Vr- 
irus  Aclor.  10.  38.  Qui  prrtransiit,  inquit,  bcncfa- 


ST.  S.  JAGOBt   Cap.  I. 
ciendo  ct  sanando  omnes  oppressos  adiaboto.  Undc 
Christi  et  Pauli  axioma  fuit  :  Beatius  cst  magis 
darequam  aceipere.  Actor.  20.  Sd.Vide  ihi  dicta. 

IIujiis  rci  illustria  exempla  dedei  tnit  Gentilei : 
pudcat  Chrislianos,  si  eos  non  superent,  sed  ab 
cis  liberalitate  se  roperari  patiantur.  Iia  Plato 
Diogeni  paululum  vini  et  carycarum  pelenli 
intcgram  lagenam  vino  plenam  inisit.  Sed  Dio- 
genes  more  BUO  cynicas,  id  estcaninas,  ei  egit 
gralias  dicens  :  Cum  inlerrogaris ,  quot  sint  duu 
et  duo?  respondes  viginti;  ila  non  secundum  ea 
f/uce  rogaris  das,  nec  ad  ea  qux  inteirogaris  res- 
pondcs;  uti  referl  I.acrt.  I.  6.  c.  1.  qui  et  addit 
Diogenem  dicere  solitum,  manus  non  esse  por- 
rigcnilas  amicis  complicatis  digitis ,  sed  expli- 
calis  et  liberalibus.  Demosihenes  rogatus,  quid 
Deo  simile  haberent  homines  ?  respondit,  be- 
nigne  faccre ;  ita  Maximus  serm.  8.  Cicero  orat. 
pro  Ligario  :  Uomines,  inquit,  ad  deos  nulla  re 
propius  accedunt,  quam  dando.  ISihil  habet  for- 
tuna  tua  majus,  quam  ut  possit,  nec  naiura  mc- 
lius,  quam  ulvelis  servare  quamplurimos.  Anaxi- 
laus  rogatus,  quid  in  tyramiide  esset  felicis- 
sinum  P  respondit  :  In  conferendis  bencficiis 
nunquam  vinci;  ita  Stobaeusserm.  hO.  CyrusPer- 
sarum  rex  ornamenta  ad  se  missa  distribuit  in 
amicos,  nihil  sihi  reservans.  Rogatus  cur?  (Jr- 
natus,  inquit,  amicorum,  ornatus  meus  est ;  ita 
Maximusserm.  6.  Dionysius  adfiliumingressus, 
videns  copiani  vasorum  aureorum  :  JSon  est, 
inquit,  in  te  regius  animus,  qui  his  poculis  qux  d 
me  tam  multa  accepisli ,  neminem  tibi  amicum 
feceris;  ita  Plutarch.  in  Regum  Apoplith.  Alexan- 
der  Magnus  rogatus ,  ubinam  suos  thesauros 
haberel?  amicos  ostendens,  ait;  In  his  scriniis  : 
ita  Maximus  serm.  6.  Idem  onmia  in  amicos 
distribuens,  rogatufl  a  Perillo,  quid  regi  supe- 
ressel  ?  respondit,  Spes  acquirendi  majora.  Idem 
cuidam  donans  urbem,  tum  illcdiceret,  id  non 
convenire  fortun;e  su.e,  respondit  Alexander  : 
Non  qu/vro  qttid  te  accipere,  sed  qttid  me  ,  qui  rex 
sttm,  dare  deceat.  Idem  Perillo  pro  dole  liliarum 
postulanli  decem  talenta,  jussil  dari  quinqua- 
ginta,  dicens  :  Tibi  qttidem  salis  cst ,  tantum  ac- 
cipere,  milti  vero  non  salis  est  tantum  dare ;  ita 
Plularch.  in  Regum  Apophth.  qui  et  addit  Alexan- 
drum  Xenocrali  quinquaginta  talenta  misisse, 
utea  suis  amicis  elargirelur.  Natn  mihi,  inquit, 
vix  Darii  opes  in  amicos  suffecerunt.  Idem  roga- 
tus,  Quis  esset  rex  optimus?  Qui  amicos,  inquit, 
muneribus  retinet ,  et  inimicos  beneficiis  reconci- 
liat;  ita  Maximus  serm.  9.  de  Magistratu.  Hinc 
liberalitatem  ab  Alexandro  didicitejus  dux  Pto- 
lemsfius  Lagi,  primus  post  eum  /Egypti  rex,  qui 
amicos  suos  locupletabat,  diccns  :  Melius  est 
dilare,  quamtliirsctre,  teste  Eliano  lib.  13.  Varia? 
Hist.  Antonius  liiumvir  cum  Lepido  et  Augusto, 
adeo  in  donis  erat  profusus,  ut  diclitaret,  am- 
plitudinem  imperii  Romani  non  per  ea  qua?  ac- 
ciperet,  sed  per  ea  quoe  daret  illustrari,  ail 
Plutarch.  in  ejus  vita. 

Verum  Chrisliani  heroes  liac  in  re  longe  su- 
perarunt  Gentiles.  Nota  esl  onmihus  pcofUsa 
munilicenlia  S.  Joannis  Patriarchce  Alexandrini. 
qui  inde  cognomen  tulit  Eleemosynarii  :  Expe- 
rientia  enim  conlinua  didicerat,  sc  cum  duplum 
darct,  quadruplum  recipcre. 

EtS.  Paulini  Nolani  Episcopi,  qui  vidna?  pe- 
tenli  slipem .  parlemquc  lytri  ad  rcdimcnduni 
f ) I i 1 1 1 1 1 .  scmetipsum,  quanlus  (|uantus  erat,  pro 
lilio  in  serviiutcm  Wandalis  tradidjt,  ldcoq«ie 


635  COMMENTAIUA  1N  EP 

meruit  omncs  NOlanos,  cives  suos,  secum  a  scr- 
\  iuite  libcrare. 

Mrmorabilis  quoque  fuit  Jiberalilas  Adriani 
Secundi  Pontificis,  qui  ingenti  turba  peregrino- 
rum  conllucnte,  cum  oeconomus  dicerct  se  non 
habere  tantum ,  ut  vel  denarium  singulis  eroga- 
ret,  quadragintaenim  denarios  dumtaxathabe- 
b;il  :  Virlttte,  inquit,  Cliristi,  qtli  de  quinque  pa- 
nihus  et  duobus  piscibus  quinque  millia  liominum 
satiavit,  non  singulis  singulos,  sed  ternos  singulis 
ttrnarios  erogabo.  Dixit,  et  fecit;  ac  superfue- 
runt  sex  denarii.  Tum  ad  oeconomum  conver- 
mis  :  Vides,  inquit,  quam  largus  et  suavis  sit 
omnipolentissimus  Dominus,  qui  quadragenariam 
quantitatem  nummorum  et  fralribus  nostris  pcr 
tcrnos  distribuil ,  et  mihi  lernos,  et  tibi  ternos 
(rqua  sorte  servavit ;  ita  ex  Anastas.  Biblioth. 
Daronius  tom.  10.  anno  Cbrisli  867. 

Et  non  lMrROPERAT,  ]  non  exprobrat,  dicens : 
Tu  in  meo  es  aere,  lu  mihi  debes  animam,  hoc 
ego  beneficium  in  tc  immcrentcm  contuli,  plura 
dedi  quam  merebaris,  etc,  exprobatio  cnim  be- 
neficii  cst  tinea  et  aerugo  liberalitatis,  quae  om- 
nem  ejus  gratiam  exugit,  omnem  ejus  colorem 
et  speciem  deformat  et  decolorat.  Unde  monet 
Sapiens  Eccli.  U\.  vers.  28.  ut  caveas  ab  amicis 
de  sermonibus  improperii,  et  cum  dederis,  ne  im- 
properes.  Elc.  18.  v.  18.  Stullus  acriter  imprope- 
rabit,  et  datus  (  8fai«,  idest,  datio,  donalio)  in- 
disciplinalus  tabcscere  facit  oculos ;  quia  eum  cui 
tledit  contristat,  et  pudefacit  suis  improperiis, 
impudenlia  el  duritie  :  et  c.  20.  l/i.  Datus  insi- 
pientis  non  erit  utilis  tibi  :  oculi  cnim  iilitts  sep- 
templiccs  sunt,  id  est,  multiplices.  q.  d.  Mulli- 
plici  oculorum  in  te  jactu  et  nictu  significat,  sc 
plus  a  te  expectare  quam  dederit.  Exiguadabit, 
et  multa  improperabit :  et  aperlio  oris  illius  in- 
flammalio  est ,  id  est  cholera.  q.  d.  Tibi  durc , 
asperc,  cholerice    loquetur ,    givece 


avoiiei    to 


c-o/xa  au-di  &(  zfyu?  ,  i&  est ,  aperict  os  suum  ut 
praco,  vociferabitur  ul  praeco,  ubiquc  praeco- 
nizabil  suum  beneficium,  et  tuam  indigenliam, 
vel  ingratitudinem.  In  qualem  intorqneret  Dc- 
mocritus  suum  illud  spiculum  :  Uale  pcreas, 
quia  gratias  virgincs  ,  merclriccs  effecisli  :  dc 
quo  Maximus  serm.  8. 

Quocirca  sapienter  Cbilon  Lacedsemonius  di- 
cebat,  Dati  bcncficii  dcccre  oblivisci,  accepli  au- 
tcm  meminisse ,  teste  Laertio  1.  1.  c.  h. 

Alexandcr  Magnus  vero  regium  csse  dicebat, 
ii  quibus  male  audias,  in  cos  saepe  et  multum 
conferre,  lcste  Ponlano  c.  30.  de  liberalitate. 

Ex  advcrso  Aristoteles  Cyrenensis  asserebat, 
Pion  oporterc  bcneficium  oblatum  d  quoquam  reci- 
pcre.  Aut  enim,  tttrepcndere  possit,  molestias  ha- 
hiturum  :  aut  si  non  refcrat,  ingralum  audilurum; 
ila  /Elian.  I.  10. 

Huc  spectat  cavillus  Antigoni,  quem  rcfeit 
Seueca  lib.  2.  dc  Bencficiis  c.  17.  Ab  Anligono, 
inquit,  Cynicus  pctiit  talentum ,  respondit ,  pttis 
cssc  quam  quod  Cynicus  petcre  debcret.  llepulsus, 
petit  denarium  :  respondit,  minus  esse  quam  qttod 
rr.gcm  dcceret  dare.  Turpissima  est  ejusmodi  ca- 
vitlatio.  Invenit  quomodo  nculrum  daret  :  in  de- 
nario  regem,  in  lalento  Cynicum  respexit  :  cum 
oossel  et  dcnarium  tanquam  Cynico  dare ,  et  ta- 
initum  tanqtiam  rex.  Idepn  Seneca  ibidemcap.10. 
ihec,  ait,  benrficii  inter  duos  lex  est :  altcr  statim 
ol.ivisci  debel  dali,  alter  acccpli  nunquam.  Lacerat 
cmbnum  et  premit  frcqucns  mcritorum  commemo- 
ratio ;  ct  cap.  U.  Quottsque  diccs  :  Ego  te servavi, 


IST.  S.  JACOBI.  Cap.  I. 

cgo  te  cripui  morti?  etc.  Admonitio  ttfdium  facit, 
c.vprobratio  odium,  et  c.  li.  O  suj)crbia  magna) 
fortunw!  6  stultissimum  malum !  ut  a  te  nihilju- 
vat  accipere,  ut  omne  beneficium  in  injuriam  con- 
vertis,  quidquid  das  corrumpis.  Deus  crgo  cum 
sit  liberalissimus  ,  nemini  exprobrat  donum  , 
q uod  scilicet  nimis,  vel  plus  dederit  quam 
bomo  mereatur,  si  dono  suo  uti,  pcenitere  ct 
sancte  vivere  velit,  uti  videmus  in  Saulo,  Mag- 
dalena,  Petro,  ctc.  Exprobrat  tamen  impio  in- 
gratitudinem  ,  quod  tot  beneficiis  affectus, 
maleficia  Deo  rependat,  iisque  cum  Dei  benefi- 
centia  certet,  ac  in  improbilale  sua  durus  et 
obslinatus  persistat.  Talis  exprobralio  Dei  est 
Michaeae  6.  3.  Popule  meus,  quid  feci  tibi?  elc. 
Jeremiae  2.  k.  Isaiae  1.  v.  2.  ct  seq.  Sic  in  die  ju- 
dicii  Deus  exprobrabit  reprobis,  quod  gratia 
sua  abusi  sit  ad  suam  perniciem  et  damnatio- 
nem,  ut  patet  ex  parabola  debentis  decem 
millia  talentorum,  et  exigenlis  a  conservo  cen- 
tum  dcnarios,  Matth.  18.  2&. 

Et  dabituu  ei.]  Si  videlicet  petet  pro  se,  ne- 
ccssaria  ad  salutem,  pie  ct  perseveranter.  Has 
enim  quatuor  conditiones  si  habeat  oratio , 
certo  impetrabit  id  quod  petit,  ait  D.  Tom.  2.  2. 
quaest.  83.  artic.  15.  ad  2.  qui  ct  addit  ex  S.  Au- 
gust.  in  Senlent.  sent.  212.  Fideliter  suppticans 
Deo,  ait,  pro  neccssitalibus  hujus  vitce  ,  et  miseri- 
cordiler  auditur,  ct  misericordiler  non  auditur. 
Quid  enim  infirmo  sit  ulile ,  magis  novit  medicus 
qaam  agrotus.  Et  propter  hoc  etiam  Paulus  non 
fuit  exauditus,  petens  amoveri  stimulum  carnis, 
quia  non  expcdiehat.  Et  S.  Basil.  serm.  de  orando 
Detun  :  ldeo,  ait,  quandoque  petis,  cl  non  accipis, 
quia  perperam  postulasti,  vet  teniter,  vel  infidell- 
ter,  vel  non  conferentia  tibi,  vcl  dcstilisti.  Quo- 
circa  Plato  in  secundo  Alcibiade  hunc  orandi 
modum  assignat :  Q,eus  opt.  max.  optima  quidem 
nobis  voventibus,  etnon  voventibus,  tribue  ,  mala 
autem  poscentibus  quoque  abesse  jubc.  Nam,  ut 
ait  S.  Bernard.  serm.  contra  vitium  ingratitu- 
dinis.  Sa?pe  misericordio3  est,  sublrahere  miseri- 
cordiam  ;  quemadmodum  ira  et  indignationis , 
miscricordiam  cxhibere.  Et  S.  Creg.  lib.  15.  Mor. 
c.  12.  Majoris,  ait,  iracundia?  est  cum  hoc  tribui- 
tur,  quod  male  desideratur,  atque  inde  repentina 
ultio  sequitur,  quia  hoc  quoque  oblinuil  quod  Deo 
irascente  concupivit.  Benelicium  ergo  tunc  nc- 
gare,  non  maleficium  ,  scd  benelicium  est  : 
sicut  parentes  benigne  negant  cultros  pueris 
poscentibus,  ne  iis  se  laedant  :  iis  enim  dare 
bcneficium  quod  postulant,  esset  eis  ingens 
facerc  maleficium. 

G.  POSTULET  ADTEM  IN  FIDE  XIHII.  H^SITANS.]  Fidcs 

bic  tripliciter  sumitur,  vel  potius  tria  complec- 
tiiur,  quaein  oralione  poscit  S.  Jacobus.  Primo, 
fidem  proprie  dictam  :  Secundo,  fiduciam,  sive 
spem  certam  :  Terlio,  credulitatem  et  firmam 
persuasionem  oblinendi,  quod  petimus.  Huic 
triplici  fidei  opponitur  heesitatio  pariter  triplex. 
Prima,  est  haesitatio  in  fide,  quae  est  incredu- 
lilas  et  infidelitas  :  dubitans  enim  in  fide,  si  in 
dubilatione  sit  pertinax,  est  infidelis  et  haere- 
ticus.  Secunda,  cst  hasitatio  in  fiducia,  quae 
cst  dillidenlia  vel  desperatio.  Tertia,  est  haesi- 
latio  in  credulitate,  quac  est  dubitatio,  aut  opi- 
nio  et  persuasio  non  obtinendi  id  quod  petimus. 
Primo  ergo  S.  Jacobus  ad  orationem  requirit 
fidem  proprie  dictam  ,  non  tantum  generalem 
de  Dei  omnipotentia,  providentia,  munificeniia. 
vcrjtate,  paterna  cura  et  amore  erga  nos,  quod 


COMMENTAhTA  IN  EPIST.  S.  JACOBI.  Cap.  I. 


Mi 


scilicct  ut  Dcus  possit,  et  ut  pater  velit,  nobis 
quasi  filiis  suis  benefacere ;  sed  ct  particularem, 
quod  scilicet  id  quod  pctimus,  dabit  nobis,  si  id 
expediat.  ldipsum  enim  ipse  promisit,  qui  men- 
tiri,  falli,  aut  fallere  nequit,  dicens  :  Omnia 
qucecumque  orantes  petitis,  crcdile  quia  accipietis, 
et  evenient  vobis ,  Marci  11.  22.  Matthaei  21.  21. 
ct  alibisocpe.  Credimus  cnim  fidc  divina  Deum 
in  promissis  csse  fidelcm,  ac  proinde  eum  no- 
bis  id  quod  in  oralione  petimus  ,  daturum  ,  ut- 
pole  cum  idipsum  promiserit,  qui,  uti  seipsum 
negare  nequit,  ita  nec  promissa  sua  violare. 
Danc  fidem  passim  exegit  Christus  ab  iis  qui 
poscebant  sanitatem,  ut  a.  caecis  Matth.  9.  28. 
Creditis,  inquit,  quia  hoc  possum  facere  vobis? 
cumque  responderent,  Utique  Domine ,  audic- 
runt  :  Secundum  fulem  veslram  fuit  vobis.  Et 
apertisunt  oculi  corum.  Dices,  Ergo  vera  est  fides 
spccialis  haerelicorum,  qua  se  credunt  justos, 
praedestinalos  et  infallibiliter  salvandos.  Cum 
cnim  petant  a  Deo  justiliam,  salutem  et  gloriam; 
utique  hsec  a  Deo  assequcntur  :  Deus  cnim  pro- 
misit  se  praestiturum,  quidquid  ab  eo  petimus. 
Nespondco,  Promissio  Ikcc  Dci  non  cst  absoluta, 
scd  condiiionata,  si  videlicet  oremus  ct  peta- 
mus  eo  modo  quo  oporieret,  puta  cum  debila 
fide,  humilitate,  puritate,  reverentia,  devo- 
lionc,  pcrsevcrantia,  etc.  Ignoramus  autem  et 
incerti  sumus,  an  has  in  oratione  conditiones 
piaestemus;  ac  proinde  pariter  incerti  sumus 
an  justiliam  et  salutem  quam  petimus  ,  simus 
obtentuti. 

Secundo,  fidcs  h.xc,  ut  docet  S.  Cyrillus,  ca- 
tech.  5.  poscil  paritque  fiduciam  :  unde  Apos- 
tolus  fidem  defmiens  Ilebr.  11.  1.  ait,  quod  ipsa 
sit  substantia  rerum  sperandarum,  fides  cnim 
omnipotentiae  ct  fidclilatis  Dei  in  prsestendis 
promissis,  est  subslantia,  id  est,  basis  ct  ful- 
cniin  spei,  et  rerum  sperandarum.  Hoc  est 
(|uoil  ait  S.  Aug.  serm.  36.  de  verbis  Domini  : 
Si  fulrs  deficit,  oratio  perit.  Unde  et  Apostolus 
cum  ad  orandum  cxhortaretur,  ait :  Omnis  qui- 
cumque  invocavcrit  nomen  Domini,  salvus  eril ; 
ut  ostcndcrcl  fulcm  csse  fonlem  orationis  (accon- 
scquentcr  et  spei,  quae  est  matcr  orationis  : 
ncinoenim  orat,  nisi  qui  spcrat  se  acceplurum) 
ncc  posse  ire  rivum ,  ubi  caput  aqua;  siccaretur, 
adjunxii  :  Quomodo  invocabunt  in  qucm  non  cre- 
diderunt?  Hanc  fiduciam  pariter  poposcit  Chris- 
tus,  ut  a  paralytico  Malth.  9.  2.  Confule  fdi,  rc- 
mittuntur  tibi  pcccata  tua,  et  ab  hcemorrhoissa  , 
v.  22.  Confulc  fi/ia,  fules  tua  te  salvam  fecit.  Vides 
hic,  ut  Chrislus  cum  fide  poscat  confidcntiam , 
quam  paril  fides  quasi  mater  filiam.  Unde  S. 
Tho.  2.  2.  q.  83.  art.  15.  ad  3.  Oratio ,  inquil, 
rf\icaciam  mercndi  habet  a  charitate,  al  vero  effi- 
raciam  imprtrandi  d  fule  ct  fulucia,  ut  ait  hic  S. 
Jacobus.  Porro  certitudo  spci  nequit  esse  tanta  , 
quanta  est  (idei :  Quod  cnim  videt  quis,  per  fiilcin 
divinam,  quidsperat  :  ait  Paul.  Rom.  8.  v.  2ft. 
I  nde  S.  Chrysost.  imo  Apostolus  ad  Ilcbr.  6. 
v.  18.  ct  19.  iidcin  assimilat  columnae  domum 
sustentanti  :  hsec  cnim  suslcntatio  ost  firinis- 
siina  :  spem  vcro  anchoroc,  quae  navim  in  fuc- 
tibus  sustontat;  sed  ita,  ut  iis  jactetur  et  lluc- 
tuet :  sic  enhn  et  spcs  nostra  inter  fluclus 
timoriselconlUlenliaojaclaluretllucluat.  Verum 
quo  major  cst  fulcs,  eo  majorcm  gignit  spem  ; 
et  quo  niajor  est  spes,  eo  validior  est  oratio , 
certiusque  impetrat  rem  poslulatam,  uti  fuit 
jn  S.  Dominico,  qui  dictitabat,  sc  nihil  unquam 

c.onNF.i.  a  i.Annr.    tom.  \. 


postulasse  a  Deo,  quod  non  impetrassct,  et  in 
S.  Thom.  Aquinate,  qui  asserebat  se  assecutum 
omne  id,  quod  per  inlercessionem  B.  Virginis 
efilagitasset.  Quocirca  S.  Calharina  Senensis  in 
orando  hanc  spem  acuebat,  dicens  :  Domine 
non  dimittam  te,  nisi  id  qaod  postulo,  v.  g.  con- 
vcrsionem  hujus  vcl  iltius  peccatoris ,  a  te  obti- 
nuero ;  itaque  omnia  obtinebat.  Porro  hacc 
fiducia  oritur  parlim  ex  puritate  et  sanctitate 
vitae,  puta  ex  libertate  sancue  et  familiaris 
Deo  conscientiae,  juxta  illud  1.  Joan.  3.  21.  Si 
cor  nostrum  non  reprehenderit  nos ,  fiduciam  ha- 
bemus  ad  Deum :  et  quidquid petierimus,  accipie- 
mus  ab  eo  :  quoniam  mandata  ejus  custodimus,  el 
ea,  qua  sunl  placita  coram  eo,  facimus  :  partim 
et  poliuscx  instinctu  Dei,  qui  orantes  animat, 
et  quasi  promitlit  se  daturum  id,  ad  quod  pe- 
tendum  eos  impellit  et  instigat.  Quocirca  hic 
fides  magis  fiduciam,  quam  fidem  significat. 
Spci  cnim  ct  fiduci:c  proprius  actus  est  oratio  : 
quarc  quo  major  et  eflicacior  est  hducia,  eo 
major  et  efficacior  erit  oratio.  Unde  et  in  ora- 
tione  maxime  excitanda  est  fulucia ,  idque  docet 
hicS.  Jacobus.  q.  d.  Poslulatesapienliam  magna 
certaque  fiducia,  ita  camcerlo  impetrabitis. 

Petcs,  Cur  Deus  adeo  exigit  in  oratione  spem  ? 
Respond.  Primo,  quia  congruus  ordo  et  dispo- 
sitio  eam  poscit  :  decet  enim  orantem  sperare 
id  quod  orat,  imo  sine  spe  rite  orari  nequit : 
nemo  enim  orat  id,  de  quo  desperat.  Sicut  ergo 
in  vase,  ut  capiat  ingentem  vini  copiam,  re- 
quiritur  ingens  capacitas,  ita  in  orante  ut  reci 
piat  ingens  donum  a  Deo,  requiritur  ingens 
fiducia.  Haec  enim  in  anima  idem  est,  quod  ca- 
pacitas  in  vase,  uti  docet  S.  Bernard.  verbis 
mox  citandis.  Secundo,  quia  spes  est  quasi  fis- 
tula  et  canalis,  qui  ab  homine  e  tcrra  in  coelum 
ad  Deum  erigitur,  ut  per  eum  defluant  et  de- 
pluant  aquae  ccelestium  gratiarum  in  ipsum 
Sicut  crgo  aqucX'  ccelestis  pluviae  nisi  in  canali 
recipiantur,  in  cumque  conlluant,  diffluunt  et 
dispereunt;  ita  et  imber  gratiarum  Dei  nisi  ca- 
nali  (iduciaehauriaturct  acervetur,  in  alia  qure- 
libet  se  diffunditet  dispergit.  Tertio,  quia  spes 
et  oralio  sperans  est  quasi  pecunia,  qua  gra- 
tiam  a  Dco  emimus  :  nihil  enim  aliud  ipsi  pro 
ea  offcrrc  ct  dare  possumus.  Hanc  vero  spem 
magni  ipse  aestimal:  quia  ca  ipse  summe  ho- 
noratur.  Ea  enim  profitemur,  nos  nobis  diffi- 
dere,eo  indigere,  ipsumque  esse  omnipoteu- 
tem,  fidelem,  liberalem,  imo  Deum,  patrem, 
gubernatorem,  provisorern  nostrum,  omnium- 
quc  crcaturarum.  Sicut  ergo  mendicus  sperans, 
et  laudans  opes  et  liberalitatcm  divitis,  ab  co 
emendicat,  emit  et  impctrat  elecmosynam  ;  sic 
et  nos  a  Deo.  Itaque  spc,  quasi  honore  Dei, 
emimus  amorem  opesque  Dei. 

Tertio,  sicut  fides  poscit  paritquc  spem  et  fi- 
duciam;  ita  spes  parit  lidem,  id  est,  crudelita- 
tem  cl  persuasionem  obtinendiid,  quod  peti- 
mus.  Sic  fides  subinde  sumitur  pro  crudelitatc, 
non  divina  et  certa,  sed  humana  et  probabili, 
ut  Rom.  14.  23.  Omne  quod  non  cst  ex  fule  (idest, 
cx  crudclilate  puta  exconscicntia,  quae  dictat  et 
crcdit  hoc  illudve  sibi  licere  ,  v.  g.  manducare 
idololhyta)  peccatum  est.  q.  d.  Quidquid  facis 
contra  "dictamen  cl  persuasionem  eonscientiac  , 
in  eo  peceas.  Quoergo  inajor  est  spes  in  affectu, 
eo  majorem  gignit  fidem  et  credulilatem  obti- 
nendi  in  intellectu.  Ralio  est,  quamdat,S.  Bern. 
serm,  3.  dc  Annuuciat.  Dom.  Sola,  ait,  spcsapud 

55 


dclx  COMMENTAUIA  IN  EPIS 

te  (Domioe)  miserationis  obtinet  locum,  necoleum 
misericordUt ,  nisi  in  vase  ftducia  ponis.  Qui  ergo 
hoc  Dci  decretum  novit,  ct  hanc  spei  vim,  nti- 
quc  ex  ea  concipit  Qdem  ,  id  est,  persuasioncm 
obtinendi  id  quod  speratet  postulat. 

Fides  h;ec  Uiplex  ad  oralionem  eflicacem  re- 
quiritur.  Unde  solet  eam  Deus  priusquamdonet 
rein  postula  am,  poslulanti  aspirare,  acproinde 
illa  ingens  estdonum  Dei,  et  quasi  certum  pree- 
sagium  reiconsequendae,etiam  per  miraculum, 
siopus  sit.  Haec  cst  enim  fides  miraculorum  ni- 
mirum  lides  conjuncta  cum  certa  fiducia  divinae 
opis  ad  patrandum  miraculum,  quam  iiduciam 
paritinstinctus  Dei  taumaturgum  animantis,  ci- 
quequasi  promittcntis  suam  opem  miraculum, 
quod  patrare  tentat  de  qua  Christus  Matth.  21. 
22.  Si  liabueritis  ,  inquit,  fidem,  et  non  kcesitave- 
ritis  ,  non  solum  de  ficulneu  facietis;  sed  et  si  monti 
huic  dixcritis  :  Tolle,  et  jacta  te  in  mare ;  fiet , 
ct  omnia  quajcumque  pelieritis  in  oratione  creden- 
tes,  accipielis. 

Vultcnim  Deus  nos  sibi  planefidere,  utfiducia 
nostra  honoremus  ejus  de  nohis  paternam  cu- 
ram  etprovidenliam.  Quare  gaudet  seea  vinci; 
eaque  sihi  piam  quasi  vim  inferri.  Orans  enim 
colluclatur  cum  Deo  ,  sicut  Jacob  cum  an- 
gelo,  qui  eum  vincens,  ah  eo  henedictionem 
obtinuit,  et  vocalus  cst  Israel,  id  est,  dominans 
Deo,  Genes.  32.  28.  ExadversoDeusdiflidentiam 
odit :  quasi  minus  dignc  dc  se  suaque  benigni- 
tate  sentienlem.  Quocirca  Sapiens  c.  1.  Sentite  , 
inquit,  de  Domino  in  bonitate,  et  in  simplicilate 
cordisqucerite  illumquoniam  inveniiur  ab  is ,  qui 
non  tentant  iltum,apparet  autemcis  qui  fidem  ha- 
bent  in  itlum  ,  grsece  tofs  /j.-h  'r.^ov  «u?&v  ,  id  est , 
qui  non  diffidunt  ipsi.  Unde  Cassian.  col.  9.  c.  31. 
hoc  dat  signum  certum  exauditae  orationis,  si 
obtinuisse  nos  in  ipsaorationis  offusione  quodpos- 
cimus,  senscrimus.  Tantum  enim  quis  exaudiri  at- 
que  obtinere  merebitur ,  quantum  vel  inspici  se  a 
Deo ,  vel  Deum  crediderit  posse  prastare.  Irre- 
tractabitis  namque  est  ilta  Salvatoris  sententia  : 
Qucecumque  orantcs  petilis  ,  credite,  quia  accipie- 
tis;  et  evenient  vobis.  Etadversoc.  33.  Procerto, 
inquit,  non  exaudiendum  se  suppticans  quisque 
nondubitet,  curn  se  dubitaverit  exaudiri.  Addit 
deinde  varias  causas  ,  ob  quas  exauditur  ora- 
lio. 

Moraliter  disce  hic  mensuram  orationis  et 
impetrationis  esse  fidem  et  spem  :  quod  certo 
speras,  hoc  certo  impetrabis:  magna  spera  et 
postula,  magna  impetrabis.  Quo  enim  magis 
dilatas  animam  per  spern,  eo  illam  donorum 
Dei  capaciorem  efticis,  eo  magis  Deus  eamillis 
implebit ,  juxta  illud  oraculum :  Dilataos  tuum , 
et  implebo  illud,  Psal.  80.  11. 

Quocirca  sapienter  S.  Bern.  serm.  15.  in  Psal. 
90.  Sperate  in  eo ,  inquit,  omnis  congregatio  po- 
puti.  Quemcumque  enim  locum  occupaverit  pes 
vester  ,  vester  erit  :  pes  vester  ,  utique  spes  ves- 
tra  est,  et  quantumcumque  illa  processesit ,  ob- 
tinebit  :  si  tamen  in  Dcum  tota  figatu ,  ut  firma 
sit,  et  non  titubet.  Quid  limeat  aspidem,  aut  basi- 
tiscum?  quid  leonis  rugitus,  aut  draconis  sibilos 
expavescai  ?  Quoniam  in  me  speravit,  tiberabo 
eum.  Idem  clariusserm.  32.  in  Cant.  loquens  de 
Sanctis  magnis  et  magnanimis  :  Magna,  inquit, 
audent,  quoniammagni  sunt ,  etquce  audent ,  ob- 
tinent.  Magna  si  quidem  fides  magna  meretur  :  et 
quatenus  in  Bonis  Domini  fidutice  pedem  porrexe- 
ris  calcnus  possideOis.  Istiusmotli  magnis  spiriti- 


r.  S.  JACOBl.  pap.  ]. 

bus  magnus  occurril  sponsus,  el  magnificubit  fa- 
cerc  cum  eis. 

Ila  Judas  Macbab;cus  cum  paucis  illustrcs  de 
Antiocho,  ejusque  maximis  copiis  habuit  victo- 
rias,  sed  in  ullimo  pnelio  videns  suos  dilabi , 
confractus  spe  et  animo,  dicensquehaesitanler  : 
Eamus  conlra  adversariosnostros ,  sipugnare po- 
terimus  contra  cos,  succubit  et  occubuit,  1. 
Macbab.  9.  8. 

Hac  fiducia  pollens  Sisois  Abbas  ,  orans  pro 
Abraham  discipulo  suo  tentato  et  lapso,  fiden- 
ter  dixit :  Deus  vis  non  vis ,  non  dimitto  te,  nisi 
curaverimus  eum.  Et  curalus  et  discipulus ,  ut 
habetur  in  Vilis  1'atr.  1.  6.  c.  U.  n.  \l\. 

Eadem  armatus  Theodorus  dicebat :  Si  coelum 
terrai  adhareat ,  Theodorusnonformidat;  popos- 
ceratenim  a  Deo,  ut  auferretur  ab  eo  formido. 
lbidem  1.  5.  c.  7.  n.  6.  Plura  illustris  hujus  spei  et 
rei  exempla  recensui  Jercm.7.  8. 

Porro  haec  non  solis  justis  dicunlur,  sed  et 
peccatoribus.  His  enim  poenitere  velint,  certa  a 
Deo  venia,  gralia  et  salus  ( in  quibusvera  con- 
sistit  sapientia)  promissa  est,  ac  proinde  illi 
eamdem  certa  fide  et  spe  postulare  debent,  uli 
postulavitS.  Magdalena.ideoque  impetravildum 
a  Christo  audivit :  Fides  tua  te  satvam  fecit ,  vade 
iu  pace ,  Lucae  7.  50.  Et  paralyticus,  dum  audivit 
a  Christo:  Confide  fili,  remittuntur  tibi  peccata 
tua.  Matth.  9.  Hoc  est  enim  quod  passim  pcr 
Prophetas  clamat  etpromittit:  Convertimini  ad 
me  ,  et  ego  convertar  ad  vos.  Si  impius  egerit  pceni- 
tentiam,  etc.  vita  vivet,  et  non  morietur  :  omnium 
iniquitatum  ejusquas  operatur  est,  nonrecorda- 
bor.  Ezech.  18.  21. 

Nihil  HjEsitans,  ]  h--'M->  Stxxpivopivot ,  id  est , 
nihil  dijudicans;nihil  disceptans,  nihildisqui- 
rens  (secum  enim  disceptat  ac  dijudicat,  quia 
non  plane  confidit)  nihil  ambigens  ,  nihil  addu- 
bitans',  nihil  disputans ,  nihil  haesitans  :  qui 
enim  duhitant,  secum  ipsi  disputant  alternanti- 
bus  sententiis,  ut  patet  in  iis  qui  perplexi  sunt, 
scrupulosi,  anxii,  mcliculosi,  pusillanimes , 
melancholici. 

Haesitatio  ergo  haec,  vel  fidei  opponitur,  et  est 
incredulitas;vel  potius  fiduciae  obtinendi  rem 
petitam,  et  est  diflidentia.  Si  sit  incredulitas, 
revocat  in  dubium  Dei  potentiam ,  bonitatem  , 
veritatem  ,  et  quod  non  non  exaudiet,  etiamsi 
adsint  requisita  ad  orationem.  Si  sit  diflidentia, 
ha^sitat,  et  diflidit  non  potentioe  et  promissioni 
Dei  ,  sed  suis  meritis,  quod  scilicet  ob  suam  in- 
dignitatem  rem  tantam  quam  petit  a  Deo  non 
oblinebit.  Diflidendia  haec  oritur  ex  acedia 
et  pusillanimitate.  Sic  ha?sitavit|  Moses  ob  po- 
puli  rebellis  indiguitatem,  dicens  :  Num  de  petra 
hac  poterimus  vobis  aquamejicere  ?Numer.  20. 10. 
ideoque  mulctatus  est  morte  in  deserto,  nec 
permissus  ingredi  jerram  promissam.  Sic  heesi- 
tavit  Petrus  videns  ventum  in  mari,  ideoquc 
mergiccepit,  Matth.  14.  31.  undeaudivitaChris- 
to:  M odicos  fidei,  qttare  dubitasti?  Quocirca  hae- 
sitatio  haecnoncomprehendit  timorem,qui  spei 
conjunctus,  moderatus  et  sanctus  est,  donum- 
que  Dei.  Sicutenim  Sancti  incaeteris  actionibus, 
sic  et  in  oratione  habent  fiduciam,  sed  junctam 
cum  timore.  Nam  ut  vulgarehabet  proverbium: 
Spes  in  nobis  est ,  in  Deo  exitus.  Jam  varli  Sanc- 
torum  fuerunt,  et  sunt  spiritus,  et  virtutes.  Alii 
enim  excrcuerunt  se  et  excelluerunt  in  spiritu 
timoris,  uti  S.  Ephrem.  S.  Arsenius,  et  Anacho- 
retae,  de  ouibus  Climachus  gradu  dc  pocniten- 


COMMENTAIUA  1N  EPIST.  S.  JACOBt.  Cap.  I.  43 J 


ii;i.  Alii  vcro  magis  cxcrcucrunt  se  in  spiriiu 
liduciae  et  amoris,  uti  S.  Anlonius,  cujus  h;cc 
crat  vox  :  Ego  Deum  meumamo  ,  non  thneo.Wmc 
faclum  est,  et  fit,  ut  aliqui  Sancti  in  orationc 
ostendant  timorcm  et  mctum  non  obtinendi 
quod  petunt,  praeserlim  si  sint  rcs  tcmporalcs  , 
quac  animac  salulem  non  tangunt.  In  his  enim 
saepe  Deus  fidelcs  non  cxaudit  ad  corum  volun- 
tatcm,  ut  cxaudiat  ad  salutcm.  Sic  David  cum 
mclu  oravit  pro  vita  pucri  a  sc  gcnili  cx  Barsa- 
bec,  diccns  :  Si  forte  donet  eum  mihi  Dominus  , 
2.  Reg.  12.  22.  ct  Ninivitae  orarunt  pro  venia,non 
culpsB  ( hanc  enim  scicbant  a  Deo  promissam 
pcenitentiae)  scd  poenaect  excidii,dicentes:  Quis 
scil ,  si  convertalur  et  ignoscat  Deus,  et  reverla- 
tur  d  furore  ira;  suai ,  et  non  pcribimus  ?  Jonae  3. 
9.  vide  ibi  dicta. 

Verum  prsestatspiritus  spei  et  amoris  spiritui 
limoris  et  formidinis  :  unde  quo  magis  crescit 
spes  ct  amor ,  co  magis  minuitur  mctus  et  ti- 
nior.  Dcniquc  limornon  est  in  charitate,  sed  per- 
fccta  charitas  foras  millit  timorem:  quoniam  li- 
mor  pcvnam  habet  qtti  autem  timet,  non  cst  perfec- 
tus  incharitalc,  1.  Joan.  U.  lS.Significat ergo  hic 
S.  Jacobus,  orantcm  potius  sperare  debcre  , 
quam  limcre,  se  rcm  quam  pctil  obtenturum. 
Lnde  ail  :  Postulet  in  fule  nihil  hasitans.  Quare 
si  vis  fructuoscorarc,  ante  eam  ct  in  ea  excita 
ingentem  fidcm  et  fiduciam,  pro  caquc  Deum 
imoca  diccns  cum  Apostolis  :  Adauge  nobis  fi- 
drm  ,  Luc.  17.  5.  El  cum  patre  lunatici  :  Credo 
Domine,  adjuva  incredulitatem  meam  ,  Marci  9. 
1U.  Ilinc  S.  Bcrn.  serm.  U.  de  Quadrag.  tria  vitia 
cl  impcdimenta  orationis  consignans  ,  docet 
Primo,  cam  non  debereessetimidamjSecundo, 
ncc  ex  adverso  lemcrariam ;  Tertio,  nec  tepi- 
dam.  Timida  cnini  oratio,  ait,  ccclum  non  pene- 
irat  :  quia  restringit  animum  timor immoderatus, 
ut  orans  non  dicam  non  asccndcre  ,  scd  ncc  proce- 
dcrc  qucat.  Tcpida  vero  in  ascensu  languescit  et 
di  ficit,  co  quod  non  habeat  vigorem.  JV«m  temera- 
ria  ascenda  ,  sedresilit:  resistitur  enim  ci ;  nec 
tantumnonobtinel  grutiam,  sed  et  meretur  of- 
frnsam.  Quce  vero  fidclis,  et  humilis ,  et  fervens 
orulio  fuerit,  ccclum  sine  dubio  penelrabil.  Unde 
rrrlttm  esl ,  quod  vacua  redire  non poterit.  Porro 
limida  ex  co  oritur  ,  cum  sic  cogitat  homo  pro- 
priam  indignitatem :  ut  non  convertat  oculos  ad 
divinam  bcnignilatcm  :  abyssus  enim  abyssttm  in- 
vocat  :  abyssus  luminosa  abyssum  tenebrosam , 
alyssus  miscricordia;  abyssum  miseria;.  Profun- 
ilutn  namque  esl  cor  hominis  ct  inscrutabile  ;  sed 
si  magna  cst  iniquilasmea ,  multo  mujor  cst  Do- 
mine  pietas  tua.  Idcoque  cutn  ad  meipsum  turbata 
fitcrit  anima  mca,memor  sum  multiludinis  mise- 
ncordia;  tiue ,  el  respiro  in  ca :  et  cum  inlroiero 
tn  potentias  meas  ,  nolo  memorari  iuslitieetur 
solitts. 

QUI  ENIM  ILESITAT,  SIMILIS   KST  FLDCTll  MAIUS 
QUI    A  VEiNTO  MOVETUH    ET  CirtCCMFEim'n.   ]  Gl.C 

<  uni  y.-oi^  ,  signilical  fiucluationcm.  lcnipcsta- 
lefil,  turhaiioiiem,  impetum,  a\stum  nndaruin, 
pr.rserlirn  cuui  ;i  valido  vcnto  uviyr.nn  ,  id  o; 
w  ulilalur,  agilalur,  jaclalur.  Tunc  cnim  iluc 
lus  Ihicluin  coniinuo  propellit ;  adco  ut  rccipro 
1  antibus  undis  aquanun  nionles  glomercntur  , 
ct  navigiiiiics  vidcantur  nunc  in  ra-hiin  attolli  . 
nuncininfcrnuin  ilcsccndcic,  ju.ua  illud  Psalini 
'-.i.  E.vultoti  stint  Ihuius  ejus :  asrcndant  us- 


ll)(i 


qae  ud  rirlos  ct  discrndiml   usque  ad  abyssos.  Ll 
illud  Ovidii  1.  1.  Trislium. 


Mt  miserum  quanti  monles  volvunlur  aquarum  ? 

Jam  jam  tacluros  sidera  sutnma  puies  : 
Quauta;  diducto  suLsiduut  a;quore  vallcs  ? 

J.iin  jam  lacturas  tarlara  nigra  pules. 
Ncc  levius  latcrum  labulaj  feriuntur  ab  undis  , 

Quam  graves  Lalistac  mceuia  pulsa  tonus. 

Simili  enim  modo  in  orationc  haesitans,  et  difii- 
dcns  variis  cogilalionuin,  aficclionuin  etpassio- 
nuinlluclibus,  quod  h;usitalio  quasi  ventusexci- 
tat,  impcllilurctjactatur;utnuncsperetseobten- 
turum,  nunc  desperel,  ibique  dicat  alternantc 
animi  aestu  :  Oblinebo  quod  peto  .  non  obtine- 
ho  :  dabit  Deus  quod  postulo,  non  dabil;  scro 
dabit;  modice  dabit :  mereor  oblincrc  ,  non  me- 
rcor  :  dignus  sum  ,  imo  indignus  :  miscricors  et 
liberalis  cst  Deus  scd  est  et  justus  rigidusque  : 
misericordia  Dei  magna  est,  sed  peccata  mea 
nimia  sunt,  quam  ut  exaudiri  merear.  Lnde  fit , 
ut  nunc  patiens  Deum  invocet,  nunc  impatiens 
queratur  el  murmuret :  nunc  cxpectel;  nunc 
abjiciat  animum,  et  irascatur,  quod  non  statim 
exaudiatur  :  hisque  turbalionum  acstibus  ccdit , 
rapique  se  sinit,  nec  contra  cos  velis  remisquc 
connilitur  ,  uti  in  tali  rc  facto  opus  est.  Hoc  ve- 
rius  eslcum  quid  adversi  aut  tribulationis  in- 
surgit,  quod  spem  vidctur  elidere  aut  minuere. 
Tunc  enini  pusillanimes  cadunt  animo,  cum 
polius  tunc  animos  ad  Deum,  qui  inarctis  invo- 
catus  adcsse  solet,  per  fiduciam  et  oraiionem 
magis  altollere,  planeque  in  co  dcfigere  debe- 
rent.  Sic  ab  Oraloribus  proverbialiter  vocalur 
iupimqoi ,  vel  Euripus,  homovarius,  mutabilis, 
dtibiae  fidci  et  inconstans,  qui  instar  Euripi  agi- 
talur  et  lluctuat;  nunc  ait,  nunc  negat;  nunc 
vult,  nunc  nonvult;  nuncamat,  nuncaudit; 
nnnc  fidit,nunc  difiidit.  Euripus  enim  maris 
pars  est  inter  Aulidem  et  Eubaeam  ,  septies  die 
ac  nocte  reciprocans;  dc  quo  Cicero  pro  Mu- 
rena  :  Quid  cnim  fretum  ,  inquit ,  quem  Euripum 
lot  motus,  tantas,  lam  varias  habere  putatis  agi- 
taliones  flactuum  ,  quanlas  perturbationes  ,  et 
quantos  ctstus  habet  ralio  comitiorum  ?  Ferunt 
Arislolclcm  in  indaganda  causa  tantse  recipro- 
cationis  Euripi,  ab  eo  esse  absorplum.  Hincillud 
vulgo  trilum  :  Euriptts  habet  Arislotclem  ,  non 
Aristoleles  Euripum.  T.  JJvius  lib.  S.  belli  Punici, 
Euripum  a  ventis  quibusdam  illic  tlantibus,  ita 
rapi  credit.  Objicit/Escbincs  Demoslhcni,  quod 
subinde  commulala  factione  Euripum  ipsum 
inconstantia  suavicissel. 

Talcshodiesunt  multi ,  qui  constanier  sunt 
inconslantcs.  Talisquoque  est  Euripus  humanx 
fclicilatis,  vcl  infelicitatis,  qucm  graphicc  de» 
pingit  Nazianz.  cpistol.  ad  Sophronium.  Vidcs  , 
inquit,  qua;  sit  eondiliorerum  nostrarum ,  utque 
rola  quwdatn  ncgotiorutn  liumanorum  cursu  cir- 
cutnagatur,  nunc  his,  nunc  iltisflorentibus  ac  mar- 
nntibus  :  dttm  ncque  prosperilas  ,  ncquc  adversi- 
las  ,  nobis  constat ,  scd  qttumocyssimein  diversum 
mulalur,  uc  transilil ;  ut  auris,  ac  liltcris  aqua; 
inscriplis  fidcre  iiceat  citius,  quam  htimana  feli- 
cilali.  Tales  dcniquc  suntimpiict  mundani,  qui 
:<  stibus  cupidilalum  continuo  agilanlur  ac  jac- 
u-ntiir,  qui  proindc  sinhlcs  lluctus  et  aestms  in 
cratione  subeunl,  dc  quibus  Isaias  c.  57.  20. 
Impii ,  ait  ,  quasi  marc  fcrvcns  quod  quiescere  non 
l'Pt's( ,  et  rcdundal  (luctus  cjus  in  concut;ationcm 
ttlutum.  /Ycni  cst paximpiis,dicit  Dominus,  I  \cin- 
pliiui  illuslrc  csl  in  Cain  fralricida,  Ocn.  k.  13. 
Piis  vcroest  pax,  indcque  pacifica,  consuus  el 


ho6  COMMENTARIA  IN  EPIST 

felix  mens,  fiducia,  oratio,  operatio  ac  vita. 
Talis  fuit  Anna  matcr  Samuclis,  quae  pro  co 
orans  cum  impctravit,  Vuliusque ,  illiusnonsuni 
amptius  indiversamuiati ,  1.  Reg.  1.18. 

7.  NON    ERGO    SSTIMET    HOMO    ILLE    QUOD    ACCI- 

piat.]  Pro  c»-g-oGraccaliabcntv«p,id  est  enim,  scd 
doctc  interprcs  non  verbum  verbo,  sed  sensum 
reddidit.  q.  d.  Nc  quishaesitet  postulans,  similis- 
quc  sitlluctui  maris;  sienim  talis  sit,  cdicoilli, 
quod  nihil accipiet.  Hocautemestid,  quodclare 
<-t  cum  Empbasi  dicit  Interpres:  ISon  ergo  cesti- 
metkomo  ille  quod  accipiet :  AddcGraecum  y«p,  et 
I.aiinum  enim,  multa  signilicare  ,  nimirum  uti- 
que ,  profecto ,  enim  vero,  certe ,  nimirum  ,  qui- 
dem,  igitur  :  et  omnibus  bis  modis  bic  vcrli  po- 
test,  quoe  omnia  Noster  complexus  est,  verlendo 
crgo.  Sic  enim  latine,  subinde  incboat  senten- 
tiam  ,idemque  videtur  essc  quod  ergo ,  ut  apud 
Plautum  in  Trinummo  ,  enimmc  nominat ,  et  in 
Persa  :  Enim  non  ibis.  et  in  Mil.  Enim  cognovi 
nunc.  Denique  bebraizat  9.  Jacobus.  Heb.  enini 
1  ve  (ut  vertit  hic  Syrus)  id  est,  et  significat 
cnim  ,  quia,  cerle  ,  utique,  igitur  ,  etc.  Est  argu- 
mentum  a  conlrario;  q.  d.  Postulet  in  fide;  sic 
cnim  impelrabit:  quia  qui  postulat  haesitans  et 
diffidens  ,  nilimpetrabit.  Nam  sola  oratio  fidens 
et  constans  ,  meretur  impetrare  quod  petit. 

Nota  Loquitur  S.  Jacobus  de  acceptione  et 
impetratione  quantumestex  vi,  et  quasi  me- 
rito  orationis.  Nam  alioqui  Deus  subinde  ex 
sua  liberalilate  supplet  fidei  et  fiducioe  defec- 
tum  ,  ac  haesitantibus  postulata  largitur,  uti  lar- 
gitus  est  regulo  dubitanti,  an  Cbristus  abscns 
iilium  absentem  curare  posset,  multo  magis  an 
mortuum  possct  resuscitare,  Joan.  U.  vers.  &9. 
Absens  enim  eum  curavit,  ut  banc  illi  de  se 
lidem  et  spem  insereret,  se  nimirum  esse  filium 
Dei  omnipotentis,  Messiam,  Salvatorem  mundi. 
Haec  enim  fides  tum  in  mundo  erat  nova,  recens 
et  inaudita  :  unde  a  Cbristo  miraculisprobanda 
et  confirmanda  erat,  uli  notat  S.  Gregor.  hom. 
28.  in  Evangel.  Eadem  de  causa  curavit  lunati- 
cum  post  increpationem  incredulilatis  :  O  ge- 
neratio  ,  ait ,  incredula  et  perversa,  qtiousque  ero 
vobiscum?  usquequo  vos  paliar?  Matth.  17.  17. 

8.  Vm  duplex  animo.  ]  Spectat  boc  ad  praece- 
denlia :  unde  S.  Petrus  apud  S.  Clementem  lib. 
7.  Constit.  c.  12.  huc  alludensait:  IV  e  sis  in  pre- 
catione  tua  duplici  animo,  ambigenti  ulrumsitfu- 
turum ,  an  non.  Mihi  enim  Petro  dixit  Dominus 
in  mari :  Modicosftdei ,  quare  dubilasli  ?  EtS.lgna- 
tius  ep.  13.  ad  Hieronem  :  Ne ,  ait ,  sis  dtt- 
plici  animo  in  precatione  ttta:  bealus  enim  qtti 
nonkambigit.  Unde  Syrus  verlit ;  vir  divisus , 
animo,  idest  dubius,  graece  Si^xos ,  id  est,  bia- 
nimis,  duas  quasi  habens  animas.  Qui  enim  du- 
bitat  et  haesitat,  videtur  habere  duas  animas  ; 
unam,  qua  sperat  futurum  id  quod  pelit,  alte- 
ram  qua  diffidit  et  desperat  :  unam  ,  qua  credit 
Deum  potentem  et  misericordem  ,  alteram,  qua 
crediteumseverum.necfacturumidquodpetitut. 
.  Opponiturbaecduplicitassimplicitati,  qua  fideli* 
in  uno  Deo  fidem  suam  et  spem  firmilerlocare  et 
figere  debet.  Rursum  duplcx  animo,  esllimidus 
et  irresolutus  ,  qui  ex  timore  animum  habet  di- 
visum,  ut  in  oerumnis  spemnunc  ponat  in  Deo, 
nuncin  homine,  dum  nunc  Dei,  nunc,  quasi  a 
Deo  desertus,  bominum  opem  implorat. 

Secundo  ,  o^\>x°» »  id  est,  bianimis,  et  bicors  , 
dicitur,  qui  animum  etcor  partim  Deoctccelo, 
pariimniauiuiuuoetiicrric,  parlim  viriuli,  par- 


S.  JACOBI.  Cap.  I 

tim  vitio  ct  cupiditati  affigit.  Hujus  cnim  animtt» 
in  duo  distanlissima  dividilur,  et  quasi  discer- 
piiur  induos.  Ita  OEcum.  TangitergoS.  Jacobus 
hic  radiccmmali :  putahoesitalionis  inorationc. 
hleo  enim  haesitanies  fiuctuant  fide  et  spe  in 
orando,  quia  fiuctuant  mente,  dum  simul  vo- 
luni  placere  Deo  et  mundo,  simul  amare  coe- 
lestia  et  terrcna  ,  simul  gaudere  bonis  praesen- 
tibus  ct  futuris  :  hos  redarguit  Christus,  Mattb. 
6.  2ft.  dicens  :  Nemo  polest  duobus  dominis  ser- 
vire,  etc.  Non  polestis  Dco  servireel  mammonaj. 
Non  polestis  uno  oculo  ccelum,  altero  terram 
spectare.  Opponitur,  baecduplicitassimplicitati 
afieclus  et  amoris ,  quae  totum  cor  et  amorem  in 
uno  Deoetvirtute  collocat.  Porro  radixhujus  du- 
plicitatisestvarietas,imocontrarietasaffecluum, 
quae  oritur  ex  eo,  quod  anima  hominis  partim 
sit  rationalis  ,  parlim  sensitiva  :  quatenus  enim 
ralionalisest,  amatbonum  honeslum  :  quatenus 
sensitiva,  bonum  delectabilem,  quod  saepc  ho- 
nesto  rcpugnat.  Unde  nonnulliPhilosophi  viden- 
tcsin  homine  tantam  contrarietalem  affectuum 
etamorum,  ex  ca  collegerunt  in  homine 'essc 
duas  animas  sibi  in  vicem  contrarias,  unam  ra- 
tionalcm,  qua  communicat  cum  angelis;  alte- 
ram  animalem,  qua  co  mmunicat  cum  bestiis. 
Verum  hicesterror. 

Terlio,  oi^uxos  ,  id  cst  bianimis  ,  vel  duplex 
animo,  est  levisct  mutabilis  instar  polypi,  vel 
chamaeleontis ,  qui  omnium  rerum  quibus  se 
applicat,  colores  in  sesuscipit.  Hsecenim  levitas 
est  mater  inconstaritiae,  de  qua  subdit  S.  Jaco- 
bus  dicens:  Inconstans  esl  in  omnibus  viis  suis. 
Haec  levitas  quoque  parit  hcesitationem  in  ora- 
tione,  de  qua  praecessit  sermo.  Unde  Cassianus 
lib.  7.  Instit.  c.  15.  et  S.  Bernard.  epist.  99.  hanc 
Jacobi  sententiam  applicant  aposlalis,  qui  ha-- 
bilum  Religionis  quem  suscepcrunt,  ex  levitale 
excutiunt ,  et  ad  seeculum  rede  unt.  Opponitur 
hcec  duplicitas  constantio^,  quaquis  simpliciter, 
absolule  et  constanter  rectae  ralioni  et  bono  ho- 
nesto  sanctoque  adha^ret. 

Quarto,  Sifuy.os ;  id  est,  bianimis,  est  hypo- 
crita,  parasitus,  omnisque  vafer  et  versipellis. 
Hic  enimduplex  habet  cor,  unum  verum,  alte- 
rum  fictum.  Nam,  v.  g.  fmgit  se  Deum  amare  , 
cum  amet  scelera  ;  fingit  se  fidelem  et  pium  , 
cum  sit  impius  et  infideles.  Tales  sunt  Ilaere- 
lici ,  item  Politici,  qui  cum  Catholicis  sunt  Ca- 
tholici  ,  cum  haerelicis  haeretici  ,  cum  atheis 
athei.  ltem  qui  cum  castis  sunt  casti,  cum  in- 
cestis  incesti,  cum  sobriis  sobrii,  cum  ebriis 
cbrii :  suum  enim  pallium  ad  omnem  ventum 
obverlunt.  Hi  sane  exosi  sunt  Deo  ,  ac  proinde 
corum  orationes ,  ob  bypocrisim  el  impietatem, 
Deo  sunt  execrebiles.  Opponitur  haec  duplicitas 
simplicitati,id  est  sinceritati  :  huiceuim  adver- 
satur  hypocrisis. 

Tales  quoque  suntbilingues  et  adulatores,  de 
quibus.  Psal.  11.  2.  Labia  dolosa,  in  corde  et 
corde  ,  id  est ,  duplici  corde  ,  locttli  sunt.  Unum 
enim  cor  habent  in  ore,  melleum  et  adulato- 
rium  .  alterum  in  mente  felleumet  hostile.^Cnde 
horum  symbolum  est  perdix,  avis  dolosa  ,  uti 
ostendi  Jerem.  17.  9.  et  20,  quam  in  Paphlago- 
nia,  vcre  habere  duplex,  vel  bifidum  cor,  tra- 
dit  Plinius  1.  11.  c.  3.  et  Gellius  1.  16.  15. 

Bilingues  ergo  sunt  bicordes,  ideoque  bicor- 
pores,  imo  bicornes :  sinceri  vero  et  simplices 
suntunanimes,unicordes,  unicorpores,  unilin- 
gues,i(lcoqucfortissimictinvictiquasiunicornes. 


COMMENTARTA  IN  EPIST.  S.  JACODI.  Cap.  I. 


A37 


Hocoplabal  Psaltcs,  diccns  Ps.  85.  11.  Lcctclttr 
cor  mcum,  ut  tirneat  nomen  tuum ;  pro  Uetetur 
hebr.  cst  TrP  iached  ,  idest,  unicum ,  aut  uni- 
tum  fac  cor  metim ,  ut  vertit  Symmachus  et 
S.  Hicr.  ut  sciliccl  libi  uni  adhoereat,  itaque  tibi 
uniatur,  tecumque  liatunum.Nam,  uloil  S.  Gre- 
gor.  p.  3.  1'asl.  c.  12.  Dcus  cum  simplicibus  ser- 
mocinari  dicitur ,  quia  de  stipcrnis  mysteriis  illo- 
rummentes  radio  suce  visilalionis  illuminat,  quos 
nulla  umbra  duplicitatis  obscurat.  Quocirca  recte 
S.  Atbanas.  epist.  de  Nicaena  Syn.  banc  S.  Jacobi 
senlentiam  prae  c;eteris  asscribit  Arrianis  luere- 
licis  ,  qui  nunquam  ,  ait ,  unam  eamdemque,  sen- 
tentiam,  sed  alias  aliam  fovcnt ,  diclaque  ,  sua 
nunc  laude,nunc  vitupcrio  proscquunlur  ;  ut  qttod 
jam probarint ,  e  vestigio  damncnl.  Nimirum  hoe- 
resis ,  quia  falsa,  inconstans  cst  semperque  va- 
riat ,  sicut  ex  adverso  fides,  quia  vera  oonstans 
est  semperque  sui  similis,  imo  eadem  ubique. 
Ergo, 

Ut  quiJ  tot  fidibus  luditur  una  fidcs  ? 

Moralit.  hanc  animi  duplicitatcm ,  duplicumque 
leges,  morcset  actus  graphice  depingit.  S.  Greg. 
1.  10.  Moral.  c.  27.  Deridetur ,  ait, justi  simplici- 
las  :  litijus  mttndi  sapientia  est,  cor  machinalioni- 
bus  tegere,  sensum  verbis  velare,  quce  falsa  sunt 
veraoslenderc,  quce  vera  sunt  falsa  demonstrare. 
llaic  nimirum  prudenlia  ttsu  a  juvenibtts  ;  scitur, 
hccc  dpueris prctio  discitur  :'hanc  quisciunt,  cctte- 
ros  dcspicicndo  sttpcrbiunt :  Itancquinesciunt  sub- 
jccti  et  timidi  in  aliis  miranlur  :  quia  ab  eis  hcec 
cadem  dttpticitas  iniquitalis  munimine  palliala  di- 
ligilur,  dum  mentis  perversitas  ,  ttrbanitas  voca- 
tur,  lictc  sibi  obscqiientibus  prcecepit ,  Iwnorttm 
culmina  qucercre  ,  adepta  temporalis  glorice  vani- 
tate  gaudere  irrogala  ab  cdiis  rnala  multiplicitis 
redderc;  cum  vircs  suppelunt ,  nullis  resistcntibtts 
cedere  ;  cum  virtutis  possibilitas  deest ,  qaidquid 
cxplere  per  matiliam  7ion  valent,  Iwc  in  pacilicala 
bonitate  simulare. 

Inconstans  est  iis  omnibcs  viis  suis.  ]  Puta  in 
omnibus  actionibus  ct  sermonibus  suis.  q.  d. 
Origo  hacsitalionis  in  oratione  esl  duplicitas  ani- 
mi .  quicnim  hanc  habet ,  in  omnibus  aclioni- 
bus  suis  haesilat,  estque  inconstans. 

Pro  inconstans  groece  est  ax«Ta<raTo?,  id  est  , 
confusus,  incomposttus,  inconstans,  instabilis,  tur- 
batus ,  tnflrmus.  Unde  axaTa?aota  est  seditio  ,  in- 
constantia,  tumultus,  con,usto,  tttrbatus  rcrum 
ordo.  Huic  opponitur «^aTaict^o;,  id  est,  incon- 
cttssus ,  firmtts  ,  composilus,  conslans,  stabilis. 

9.  Glorietur  autem  fiuter  HUMiLis.]Etsinon 
sit  necesse  omnes  Jacobi  senlentias  inler  se 
connectere,  cum  more  epistolari  varkc  sint  et 
disparatae;  tamen  nonnulli  bancconncctunt  cum 
versu  proxime  praecedenli ,  quasi  humilem  op- 
ponat  duplici,  qui  ad  magna  conlendit,  ideo- 
que  est  superbus.  q.  d.  Glorientur  supcrbi 
ct  duplices  in  sua  praesenti  superbia,  sed 
caduca  et  brevi  duralura :  at  vcro  humilis  ct 
simplex  glyrietur  in  exaltalionc  sui  futura  ,  sed 
duratura  in  sempiternum.  A  duplicitale  ergo 
gradum  fecit,  transitque  adei  connexam  super- 
blaDi  etopulentiam,  eique  opponit  paupcrtatcn. 
et  humililalem  :  idque  satis  videtur  apposi- 
tuin.  ' 

Alii  apUus  ct  ;concinnius  hoc  remotius  refe- 
runi  ad  v.  1.  Omne  gattdium  c.ristimate  fratres , 
rtim  tnvanas  untattoius  incidcritis,  quasi  hic  a 
thesi  ad  hypotbesiu ,  a  gcnere  ad  spcciem  vcl 


exempium,  puta  a  tribulatione  ad  paupertatem 

et  abjcctionem  ,  qua  prcmebantur  primi  Chris- 
tiani,  descendat,  el  transeat  S.  Jacobus.  Prauci- 
puaenim  tribulatio  primorum  fidelium  eratpau- 
pertas  ,  tum  quia  sponle  bonis  se  abdicarant , 
eaque posuerant  ad  pedcs  Apostolorum.  Act.  h- 
Zh.  idque  pcrfeclionis  studio  :  tum  quiaa  Judajis 
Cnrislianos  persequentibus  ,  bonis  suis  erant 
spoliati.  lloc  euiin  est  quod  ait  Apostolus  Hebr. 
10.  34.  Rapinam  bonorum  vestrorum  cum  gattdiu 
sttscepislis.  Hos  crgo  bic  consolatur  ,  el  ad  cons- 
lantiam  animat.  Unde  sicut  v.  1.  dixit :  Omne 
gaudium  cxistimaie  ,  ila  hic  simili  modo  ,  inio 
amplius  dicit,  glorielur.  q.  d.  Non  tanlum  gau- 
deat,  sed  ct  glorietur  fidelis  in  tribulalione,  v.  g. 
iu  abjeclione  et  paupertalc.  Unde  materiam 
banc  concludens  subdit  :  Jleatus  vir  qui  suffert 
tcnlationem.  Gloriclur  ergo  hunhlis  et  pauper  : 
quia  conformis  est  Chrislo  humili  ct  pauperi  : 
humilitas  enim  et  paupertas  honorala  ,  et  glo- 
riosa  cfiecta  est  per  Cbristum,  adeoque  regum 
opibus  et  splendore  illustrior.  Christi  enim  vox 
cst :  Disciteame ,  quia  mitis  sttm  el  ItttmUiscorde, 
Matlh.  11.  Sccundo,  glorietttr  Itumilis  ,  quia  hu- 
militas  scala  estcceli,  viaquecerta  ad  exaltatio- 
nem  ,  dc  quo  mox  plura. 

Frater.  ]  Id  est  Christianus.  Omnes  enim 
Christiani  fratres  sunt,  quia  eumdem  habent 
patrem  Christum,  eamdeni  matrem  Ecclesiam  , 
eodem  baptismo  quasi  utero  renati  sunt ,  eam- 
dem  heredilatemcoelestemexpcctant :  quia  ,  ut 
ail  Tertull.  Apol.  39.  Unumpatrem  Dcum  agno- 
vcrunt ,  qui  unum  spiritum  biberunt  sanctitalis , 
qtti  de  uno  utero  ignorantice  ejusdem3  ad  unam 
tucem  expaverunt  veritatis. 

HujiiLis  ,  ]  toimwos  ,  id  est  abjecttts ,  puta  pau- 
per  :  Hebraeum  enim  iVJ  ani,  et  abjeclum  sive 
humilcm,  elpauperem  significat.  Haecenimduo 
ordinarie  conjuncta  sunt.  Unde  humili  S.  Jaco- 
bus  opponit  divitem  ,  dicens  :  Dives  autem  in 
humilitate  sua,  q.  d.  Dives,  ideoque  superbus  et 
gloriosus  :  Vcrmis  enim  divitiarum  est  sttpcrbia, 
aitS.  Aug.  serm.  5.  de  verbis  Domin.  secundum 
Matthoeum.  Et  S.  Ecrn.  de  Convers.  ad  Clerc.  c. 
30.  Quidni ,  ait,  periclitetur  castitas  in  deliciis , 
laimiUtas  in  divitiis,  pietas  in  ncgotiis  ,  veritas  in 
multiloquio,  cltaritas  in  hoc  sccculo  nequam  9  Sic 
vicissim  humiles  per  pauperes  significat  Chris- 
tus  dicens  Matlh.  5.  3.  Beati  paupcres  spirilu , 
quoniam  ipsorum  esl  regnum  ccclorum.  Hoc  Jaco- 
bus,  aliis  verbis  didicil :  Glorietur  luimilis  in  cxal- 
tatione  sua. 

PorrOTa^£ivo,-/significat  tum  vilcm  ct  abjec- 
tum,tum  humilem  sive  humilitalis[virtute  prae- 
ditum :  hicutrum  includit.  Significat  enim  abjec- 
tum  ,  qui  suam  abjectionem  cx  virtute  tolerat, 
eumque  humiliter  suscipit  et  capessit.  Tali  enim 
gloriari  licet  in  sui  exaltatione  :  alioqui  qui  in 
ea  indignatur ,  aut  cst  animo  tumido  ct  super- 
bfl  •  exaltationem  sperare  nequit ;  sed  potius 
confusionem  et  abjcctioncm  majorem.  Talis 
cnim  Deo  et  hominibus  est  odibilis  ,  juxta  illud 
Ecclesiastici  25.  3.  Trcs  species  odivit  anima  mca, 
ct  aggravor  valde  animce  illorum  :  pattperem  su- 
perbum,  divitem  mcndacem ,  scnem  fatuum  et  in- 
scnsalum.  Ila  OEcum.  Dion.  etalii. 

Nota.  Dicit  haec  Jacobus,  quia  communis  pri- 
morum  Christianorum  tentalio  eltribulatio  fuit, 
quod  ubique  despicercntur,  quasi  vilcs  et  abjec- 
li  ,idquePrimo,  quia  ipsi  paucierant,  paupercs, 
et  pauperlatis  stutliosi  :  spcrncbanl  cnim  opes 


ti38 


COMMENTABIA  IN  EPIST.  S.  JACOBI.  Cap. 


lerrenas,  ut  acquircrcnt  ccelestes.  Sccundo, 
quia  vesiitu  lnodestoctsimpliciutebantur.  Undc 
l.ucianus  in  Philopatro  ila  Christianum  pingil  et 
i  idct ;  PaUium  putre,  sine  calcets  et  tegmine,  ca- 
pite  nudo  inccdcns,  delonsa  coma.  Terlio ,  quia 
in  verbis,  onmique  motu  ct  gcstu  proc  se  fcre- 
baiii  humiliiaicm  et  modcstiam.  Quarto,  quia 
christianismus  tunc  hahchatur  secta  nova,  v'- 
lis .  abjecia  ,  iileonue  exosa  mundo,  puta  Gen- 
tilibus  ct  Judaeis  :  et  lalis  etiamnum  hahetur 
apud  multos  Japones  ct  Indos. 

In  exaltatione  sua.]  Noster  serarius  triplici- 
ter  hoc  explicat.  Primo.  q.  d.  Humilis  si  con- 
tingat  cumexaltari,  humiliter  se  geratct  in  hac 
sua  humilitate  glorietur.  Secundo,  q.  d.  Humilis 
glorietur  in  sua  humilitate,  quia  humilitas  per 
Christum  facta  est  suhlimitas,  summeque  Chris- 
lianum  celehratet  exaltat.  Tertio,  q.  d.  Humilis 
glorietur  in  sua  ahjeclione ,  quia  haec  erit  ei 
eausa  summac  exaltationis  ,  ut  metonymice  po- 
natur  effectus  pvocausa,  sive  merces  pro  me- 
riio,  nimirum  cxallatio  pro  humiliatione,  quae 
meretur  et  causat  cxaltationem.  Quarto,  sim- 
plicius  et  gcrmanius,  q.  d.  Humilis  glorietur  in 
sui  exallationc,  quam  certo  expectat,  hanc  enim 
Deus  humilibus  promisit,  ideoque  eam  praestat 
s;cpein  hoc  saeculo,  et  semperin  futuro.  /Eterna 
cnJBl  juslaquc  Dci  sanctio  est :  Qui  se  exallaverit, 
hitmiliabitur  :  et  qui  se  humiliaverit ,  exaltabitur, 
Matlh.  23.  12.  Unde  canit  B.  Virgo  :  Deposuit  po- 
tentcs  cle  sede ,  et  exaltavit  humiles.  Lucae  1.  52. 
Ila  Saul  humilis  eveclus  cst  ad  regnum,  sed 
superhiens  vita  cum  regno  privatus  est.  Undc 
audivit  ii  Samuele  :  Numquid  cum  parvulus  esses 
inoculis  luis,  caput  in  tribubtts  Israel  factus  es  : 
1.  Begum  15.  17. 
Sic  Davirt  ex  pastore  ovium  factus  est  rex. 
Sic  B.  Virgo  humililate  sua  meruit  fieri  mater 
Dci  .  Quia  respexit ,  inquil,  humilitatem  ancillce 
suce ,  Luc.  hS.  Proprium  enim  opus  Dei  est  alta 
slernere ,  humilia  erigere,  ut  ait  Philosophus. 

Ita  S.  Franciscus,  quia  infra  omnes  homines 
se  dcjecit,  supra  omnes  evectus  est.  Narrat 
S,  Bonavent.  in  ejus  Vila ,  virum  sanctum  vidisse 
thronum  in  ccelis  sublimem  et  gloriosum,  cum- 
que  quaercrel,  cujusnam  ille  esset  ?  audisse  : 
Sedcs  hxc  uniits  de  rucnlibus  fuit,  et  nunc  liumili 
scn.atur  Francisco. 

Ha  Deus  exaltavit  vilem  et  humilem  S.  Equi- 
tium,  ut  narrat  S.  Greg.  1.  1.  Dialog.  c.  U. 

lta  sancta  illa  virgo  in  monasterio  Tabenne- 
siotarum  stultam  se  simulans,  ideoque  vilis  et 
despeeta,  ut  totius  domus  vidoretur  esse  spon- 
gia,  ab  Abbate  Piteriojussu  angeli  declarata,  et 
celebrata  est  omnium  sanctissima  ct  sapienlis- 
sima,  idque  ob  humilitatem  dumtaxat.  ISun- 
ijuamenim  cum  cceteris  mensce  asscdit ,  sed  micas 
tanlum  ex  ea  detergens  ,el  ablucns  ollas,  hic  solis 
alimoniis  conlenta  vivebat ;  nunquam  calceamcn- 
lis  usa  esi,  nulli  unquam  fecit  injuriam  :  nulla 
tpsitts  murmur  audivit,  cum  tamen  ab  omnibtis 
c&deretur ,  et  omnium  irrisiones  et  matedictata- 
cens  sustineret.  Ita  Heraclides  in  Paradiso  c.  21. 
ct  Palladius  in  Lausiaca  c.  Zjl. 

Ita  S.  Antonio  revelatum  est  coriarium  quem- 
dam  co  esse  sancliorem ;  qui  omncs  se  sanctio- 
rescaeloque  d  „fnos,  se  auteni  solum  ob  pcccata 
infcrno  dignuni,  reumque  aestimabat.  Ita  Vil.e 
Patrum  I.  7.  c.  15. 

Ibidein  cap.  13.  prisci  illi  patrcs  haec  hlitfuV 
lilati  danl  clogia  :  llumiUtas  csl  arbor  vita;  in  al- 


tum  excrescens.  Perfeclio  hominis  esl  lumiililas. 
Ilttmililas  ncc  ipsairascitur ,  nec  alios  irasci  per- 
rnittit.  Tcrra  in  qua  Deus  dixit  sibi  sacrificium 
ojfcrri,  humilitas  est.  Omnis  labor  sine  humilitate 
ranus  est.  Ilumililasenim  priecursor  cst  charitatis; 
S''cut  Joanncs  prmcursor  erat  Jesu,  omnes  trahcns 
ad  eum  :  ita  et  humilitas  atlrahit  ad  charilatem, 
idest,  ad  ipsttm  Deum;  quia  Deus  charitas  est. 
Qttantumcumque  se  deposuerit  homo  in  humililate, 
tantum  quoque  proficit  in  attum.  Sicut  enim  su- 
pcrbia  si  ascenderit  in  ccclum,  usque  ad  infernum 
deducitur;  ita  et  humilitas  sidescenderit  ad  infer- 
nttm  ,  tunc  exaltabilur  ad  co3lum.  lbidem  Abbas 
Macarius  audit  a  diabolo  :  Magnam  vim  a  te  pa- 
lior  Uacari,  qui  cum  te  cupio  nocere ,  non  pos- 
su?n.  Tu  saipe  jejunas  et  vigilas ,  ego  semper;  sed 
una  re  me  vincis.  Bogante  Macario  ,  Qua?  ait : 
Ilumilitas  tua  sola  mevincit. 

S.  Bcrnard.  tract.  de  12.  gradibushumililatis, 
docet  scalam  Jacob  a  terra  in  coelum  porrec- 
tam,  significarehumilitatem,  qua  pcr  duodecim 
ejus  gradu  ad  Deum  ascendimus.  Et  Dominus  de 
super  innixus  apparuit,  quia  in  ctdmine  humilita- 
tis  constituitur  cognitio  veritatis.  Idem  serm.  27. 
in  Cantic.  Quid,  inquit,  voluntaria  paupcrtas, 
qttid  humilitas  ?  nonne  altera  regnum  aternum , 
altera  osque  exaltationem  promeretur  aternam? 
Idem  in  annuntiat.  Dominiserm.  3.  Docet  Chris- 
tum  e  coelis  in  terram  et  utcrum  B.  Virginis  des- 
cendisse  ,  ut  omnes  ejus  paupertale  locuptetemur, 
ejus  humililate  sublevemur ,  ejusininoralione  mag- 
nificemur ,  ejus  incarnatione  adhairentes  Deo  in- 
cipiamus  esse  unus  spiritus  cum  eo.  Idem  de  Modo 
bene  vivendi  c.  39.  Quanto  humilior  fueris,  lanto 
te  major  sequetur  glorian  alliludo.  Dcscende  ut 
ascendas ,  humiliare  ut  exalteris ,  ne  exaltala  hu- 
mitieris.  Humilitas  casttm  nescit ,  scit  ascensum. 
Quare  idem  alibi  graviter  arguit  fatuitatem  ho- 
minum  qui  per  fastum  ascendere  volunt,  cum 
ad  ascensum  non  sit  alia  via,  quam  humilitas 
et  descensus ,  eaque  facillima. 

10.  DlVES  AUTEM  IN  HUMILITATE  SUA,  ]  Sciizeiv&ett , 

id  cst,  humitiatione ,  abjectione  sui.  Varii  varie 
hoc  exponunt.  Primo  aliqui  censent  esse  iro- 
niam,  q.  d.  Dives,  si  lubeat,  glorietur  in  suis 
divitiis ,  sed  sciat  certe  se  iis  brevi  privandum  et 
humiliandum.  llaBeda,  Thom.  Anglicus,  Hugo, 
Lyran.  Dionj-s.  Gagneius. 

Secundo,  alii,  q.  d.  Dives  si  honis  suis  spq- 
lielur  ah  hoste,  aut  naufragio  aliove  casu  pri- 
vetur,  hanchumiliationem  et  jacturam  patienter 
ferat,  eamque  cum  gaudio  suscipiat,  adeoque 
in  ea  glorietur. 

Terlio,  alii,  quasi  dicat,  Dives  etiamsi  opibus 
affluat,  non  tamen  iis  superbiat,  necinsolescat, 
scd  in  humilitate  se  contineat,  memor  illas  ins- 
tar  lloris  marcescere ,  et  instar  fceni  statim  exa- 
rescere,  id  est,  diffluere  et  deperire.  Ita  Valabl. 
Cajct.  Salmeron  et  alii. 

Quarto,  OEcum.  subaudit  verbum  humilietur, 
vel  confundatur ,  pudefiat,  et  demisse  de  se  sen- 
liat,utsi  anthithesis.  q.  d.  Humilis  glorietur  in 
spe  suae  exaltationis ,  dives  autem  confundalur 
in  humiliatione,  quae  illi  parala  est,  quamque 
certo  expectare  debet.  Tacuit  autem  Jacobus  « 
confundalur,  ex  modestia.  Hic  sensus  est  nervo- 
sior,  eumque  poscere  videtur  antithesis  humi- 
lis,  sive  pauperis  ,  el  divilis  in  sorte,  quae  con- 
traria  alterutri  obveniet.  Ilem  id  quod  sequitur: 
Quoniam  sicut  flos  fceni  transibit ,  elc.  Dives  in 
itinrribus  snis  marcescel.  Aridiias  crgo  ct  marcar 


COMMENTABIA  IN  EP 

fi.st  liuiniliias,  id  cst  confusio  divilis.  Ita  divcs 
l',pulo  humiliatuscst,  cum  sepultusest  in  infei- 
no  :  Lazarua  vcro  mcndicus  clcvatus  csl  ad  si- 
num  Abralue,  Luc.  16.  22.  VcrcSenecain  Hcrcul. 
Furcntc  :  Sequilur  suiJerOos  ultor  d  tcrgo  Dcus. 
Taxat  S.  Jacobus  hac  scnlcntia  inaxiuie  Gcn- 
liles  et  Judaeos,  qui  opibus  studcbant  ct  gloria- 
bantur;ideoqueCbrislianospaupcres  et  censuet 
spiiilu  aspcrnabanlur,  imo  pcrscqucbantur, 
bonisque  el  vita  spoliabant. 

QUONIAU    SICUT   1'LOS   FOENI  TRANSIRIT,]   qiiasi 

dicat,  Ideo  bumilictur  dives  in  bumilialione  sui 
fulura  ,  quia  scilicct,  sicut  ilos  foeni  transibit, 
mmirum  ipsc  dives,  uli  legit  S.  Aug.  in  Spccu- 
lo,  non  humilitas  cjus  :  hacc  enim  in  inferno 
scmper  pcrdurabit.  Nolat  OEcum.  divilis  opcs  et 
gloriam  bic  comparari ,  non  focno,  scd  fiori  fcc- 
ni,  qui  speciem  babetet  splendorcm  ;  sed  cilius 
quam  ipsa  viridis  herba  foeni  a  sole  siccalur, 
arescil  cl  decidit :  pari  cniin  modo  divitum  opes 
splendorein  liabcnt  ct  gloriam,  scd  iis  a  Deo 
privantur  illico,  transeunt  et  cvanescunt,  uti 
grapbice  dcscribit.  S.  Ambr.  I.  5.  Hexam.  c.  7. 
Sic  Poeta  juventulem,  brcvemque  hominis  vi- 
tatn  comparat  llori,  dicens  : 

Collige  virgo  rosas ,  dum  (los  novus ,  ct  nova  pubes  , 
Et  memor  esto  .xvum  sic  properare  tuuni. 

ct  Virgil.  in  carm.  dc  Bosa  : 

Quam  longa  una  dics,  aetas  tam  longi  rosarum. 

llinc  Itemerocallls ,  id  cst,  uno  die  pulchra,  di- 
cilur,  6t  Manluanus  : 

Mirabar  celerem  fugiliva  a:tate  juventam,' 
El  dum  nascuntar  couscnuisse  rosas. 

Plinius  lib.  1G.  cap.  25.  Flos ,  ait,  est  pleni  vcris 
indiciitin  cl  anni  rcnascenlis ,  flos  gattdittm  arbo- 
rum.  Tunc  se  novas  atiasque  quam  sunt,  oslen- 
dunt  :  lunc  variis  cotorum  piclttris  in  certamcn 
usque  luxuriant.  Idem.  1.  21.  c.  1.  docet  flores 
esse  lusum  lascivum  et  picturam  naturae,  eos- 
que  suafragilitate  etmodica  durationebominem 
admoncrc  mortis.  Qttippc  retiqua,  inquit,  ttsus 
alimcntique  gratia  genuit  naltira;  ideoque  sa>cula 
annosquc  tribttit  iis  :  floresvcro  odoresque  in  diem 
gignit  :  magna  (ut  palam  est)  admotione  ho- 
minum ,  qua:  spectatissime  floreant ,  celerrime 
marcsccre. 

Secundo,  sicut  hcrba  vcridis,  alias  dulcis,si 
exarcscat,  fialque  foenum,  amarescit  :  qua  de 
causa  eam  sccundam  anlcquam  arescat,  jubet 
Calo,  et  cx  co  Plinius  lib.  18.  cap.  28.  ila  ubi  di- 
vitis  gloria  transicrit,  amara  est  ejus  memoria 
et  recordatio. 

Tcrtio,  sicut  sol  suo  aestu  illico  florem  arefa- 
citjita  incendium,  rapina,naufragium,  aliusvo 
similis  casus  et  infortunium  subilo  aufertdiviti 
opes  et  gloriam. 

Quarto,  sicut  flos  ct  hcrba  fceni  resecta.re- 
nascitur  quotannis  in  vere  et  autumno  :  unde 
Varro  1.  h.  de  Lingua  Latina,  et  Feslus  censeni 
loenum  diciuin  a  focnore,  quod  quotannis  in 
pralis  novum  foctum  pariat :  ita  diviiiac  et  gloria 
ab  uno  divitc  sublatae,  transcunt  ad  alium  :  in 
eoque  quasi  renascuntur  et  repullulant;  ab  hoc 
lterum  brevi  transiturae  adalium  elalium. 

Quinlo,  sicul  Ilos  oculos  dumtaxat  suo  colore 
pascit,  nullum  vero  habet  fructum ,  quo  os  et 
ventrem  implcat;  ita  divitiae  oculos  avari  pas- 
cuttt,  uientcm  non  satiant.  Quocirca  Sapicns 


1ST.  S.  JACOBI.  Cap.  1. 

c.  5.  8.  impiorum  rcs  ct  spes  comparat  umbrje. 
nuncio,  navi,  avi  transvolauli,  sa^illae  cmissaj, 
lanugini,  spumaa  cl  fuino.  (Juidnobis,  inqtiiunt, 
profuit  supcrbia?  aut  dioiliarum  jaclanlia  quid 
conlulit  nobis?  Transierunt  omnia  illa  lanquam 
ttmbru,  et  tanqttam  nuncius  percttrrens,  et  lan- 
qttam  navis  qua?  pcrtransit  fluctuantem  aqttam , 
cujuscum  praiterieril ,non  est  vesligiinn  invenire, 
neque  semitam  carina?  illius  in  flttctibus  :  aut  tan- 
qttam  avis ,  qux  transvotut  in  aere ,  cujus  nultum 
invenitttr  argumcnlum  itineris,  sed  tanttimsonitus 
alarum  verberans  tevem  ventttm ,  et  scindens  per 
vim  ilineris  aerem,  commotis  alis  transvoluvit ,  et 
post  Itoc  nutliim  signtnn  invenilur  ilineris  itlius  : 
aut  tanquamsagilta  emissa  in  locttm  destinalum, 
divisus  aer  continuo  in  se  reclusus  cst,  ut  ignoretur 
iransilus  illius  :  sic  et  nos  nali  conlinuo  desivhnus 
csse ;  et  virttttis  quidem  nullum  signttm  valuimus 
oslendere ,  in  malignitate  autemnoslra  consttmpli 
sumus.  Talia  dixerttnt  in  inferno  Iti  qui  peccave- 
runt :  qttoniam  spes  impii  tanquam  tanugo  est , 
quos  ii  venio  toUitur  :  et  tanquam  spttma  gracilis , 
qtue  a  procella  dispergitur  :  et  tanquam  fumtts , 
qtti  d  vento  diffusus  est :  et  tanquam  memoria  Iws- 
pitis  unius  diei  prxtcreunlis.  Justi  autem  in  pcr- 
petuum  vivent,  etapiidDominumestmcrceseoram, 
et  cogitatio  iUorttm  apttd  Allissimum. 

Sexto,  idem  llos  colorem  mulat ,  idque  su- 
hinde  per  diem  sa^pius.  Sic  potii  folia  mane  can- 
dida ,  meridie  pttrpurea,  sole  occidenle  cariUa, 
aspicitmtur ,  ait  IMinius  1.  21.  c.  7.  Pari  modo  ope> 
et  delicias  speciem  saporemque  mutant,  ac  pro 
gustu  divilis  aliler  alilerquc  sapiunt :  famcnti 
melleae,  saturo  fellesevidentur,  suique  fastidium 
ingerunt. 

Septimo,  llorumtres  prsecipui  sunt  colores  ; 
coccineusinrosa  ,  ianlhinusin  viola,  purpureus 
in  iride.  Hos  tres  colores  ars  imitatur  in  vcsti- 
bus  quas  divitcs  nunc  tingunt  gestantque  cocci- 
ncas,  nunc  ianlbincas,  nunc  purpureas,  ail 
Plinius  1.  21.  c.  8.  Hi  trcs  colorcs  repraesenlanl 
paritcr  trcsopum  interemplores,  nimirum  coc- 
cincus  igncm  et  incendium,  violaceus  aquam  et 
naufragium,  purpureus  caedes  et  rapinas.  Opes 
enim  vel  pcrcunt  incendio,  vel  naufragio,  vel 
rapina. 

Octavo,  arbores  ethcrbae  in  florc  sibi  inviccm 
succedunt.  Primo  enim  florem  amygdatus  ,  deindc 
pyrus,  cerascus,  prunus.  Sequitur  tattrus ,  itlam- 
que  cupressus  :  deinde  punica ,  ftci.  Floret  autem 
sotstitio  vitis ,  et  qua:  pattto  serius ,  incipit,  olca. 
Deflorcscuntomniaseplemdiebtts,  aitPlinius  I.  1G. 
cap.  25.  Sicmerces  divitum  sibi  inviccm  succc- 
dunt  in  flore,  usu,  et  pretio  ;  sed  omnes  seplc- 
nis,  id  esl  paucis,  diebus  deflorescunt,  pcrdunl- 
que  florem,  usum  et  pretium. 

11.    EXORTUS  EST  ENIM    SOL    CUM    ARDOHE,]   1111)1 

mane,  tum  potius  meridie:  luncenim  ardet,  pra> 
serlim  cum  esl  in  cancro,  vel  leone. 

Et  decor  vultus  ejus  deperiit.]  Vultum  floris 
metaphorice  vocat ,  ejus  formam  et  specicm.  Sic 
dccor  vultus  divitis  ,  ejusquc  opum  ,  esl  splen- 
dor  vcstium,  lautitia  mensae,  fulgor  domus  et 
suppellcclilis,  pompa  ministrorum,  amicorum 
et  asseclarum,  et  ut  ait  Thomas  Auglicus,  hu- 
mana  gralia  ct  favor.  Omncs  enim  divitis  gra- 
tiam  ambiunt,  eique  applaudunt  :  sed  ha?c  om- 
nia  instar  floris  cito  dccidunt. 

ITA    ET    DIVES   IN    ITINERIIIUS   SUIS     (BCCtC  :  llOC 

enim   sigHificat   Grrecum  ittpcfeic.  Aliqui  legunt 
Ttostat»,  id  est,  divitiis  et  copiis  suis.  Porro  itincra 


/iO  COMMENTAIUA  IN  EPIST 

divitis  sunt,  ium  ojus  aciioncs,  occi.paiioncs, 
recreationes  :  tuni  modi  et  viae  quibus  ad  opes, 
honoresetgloriam  contendit,  imo  currit :  atquo 
in  quibus  gloriose  incedit,  vivit  et  triumpbat, 
quasi  dicat,  Dives  in  sua  opulenlia,  splendoro 
et  gloria)  varcescit.]  Syrus  NEin  chuma,  idcst, 
arescet  instar  lloris.  Marcor  enim  est  languor, 
putredo,  consumptio,  tabes,  quse  srcpe  &  febii 
et  calore  ,  bumidum  radicale  depascente  et  are- 
faciente,  provenit,  uti  patet  in  phthisicisethec- 
ticis.  Similem  ergo  opum  et  gioriac  suae  tabem, 
pbthisim  el  hccticam  sive  abhoste,siveamorte, 
sive  a  fure ,  etc.',  expectent  divites.  Unde  S.  Aug. 
in  Psal.  52.  citans  dictum  impiorum  Sapient.  2. 
Coronemus  nos  rosis  antequam  marcescant.  Quicl 
delicatius,  inquit,  quid  lenius?  Sperares  de  liac 
lenitate  cruces  gladios?  noli  mirari,  lenes  sunt  et 
radices  spinarum.  Si  quis  eas  conlreclet ,  non  pun- 
gitur,  sed  quo  pungeris ,  inde  nascitur. 

12.  BEATUS  VIR  QUI  SXJFFERT  TENTATIONEM.]  Est 

hrcc  conclusio  dictorum  de  tentalione  a  v.  1. 
hucusque.  Qurenam  et  quotuplex  hic  inlelligatur 
tentatio,  dixi  v.l.  nimirum  tentatioest  perseculio, 
ct  quaevis  tribulatio,  quin  et  tentatio  proprio 
dicta,  quam  vel  concupiscentia,  vel  dsemon  sus- 
citat.  Quisquis  enim  bancconstanter  suflert,  ut 
ei  non  cedat,  accipietcoronam  vitae  :ita  Theod. 
Studita  epist.  59.  et  118.  et  Hesych.  1.  2.  inLevit. 
cap.  7.  Porro  hacc  sententia  Jacobi  esl  antistro- 
pba  sententiae  Cbristi ,  qua  ait :  Beati  qui  lugent, 
quoniam  ipsi  consolabuntur,  etc,  Beati  qui  persc- 
cutionem  paliuntur  propler  justitiam,  quoniam 
ipsorum  est  regnum  ccelorum,  Malth.  5.  v.  5.  et  10. 
Patiens  ergo  sufferens  tentationem,  dolorem  et 
perseculionem  est  beatus,  tum  in  re,  ob  virtu- 
tem  palentiae,  quae  cst  summum  bonum  et  bea- 
tiludo  hujus  vitae,  ut  dixi  v.  1.  tum  in  spe,  ob 
coronam  vilae  et  repositam  in  coelis.  Hincet  vo- 
caiur vir,  a  virili  animo,  virtute  et  virore  susti- 
nendi  omnia.  Nam,  ut  ait  Plinius  1.  11.  c.  &9. 
Mares  in  omni  genere  fortiores  sunt  prozlerquam 
in  pantheris  et  ursis.  Sub  voce  vir,  et  feminae 
quae  generose  adYersa  sufferunt,  intelliguntur: 
hae  enim  sunt  viragines ,  imo  viri ;  quia  viros  vir- 
tute  vicerunt  etiamnum  vincunt.  Tales  fucre 
S.  Agnes,  S.  Crccilia,S.  Agatba,  caeteracque  om- 
nes ,  qucc  pro  Cbristo  et  virginitate  gloriosum 
obiere  martyrium.  Hos  mundus  vocatmiseros, 
sed  Christus  et  Jacobus  beatos. 

Nota,  suffert,  inquit  Hugo,  idem  est  quod  sub 
Deo  fcrt,  vel  sursum  fert.  Verum  Graece  est  0™- 
/j-tvu,  id  est  suslinet,  suffert,  perfert,  durat,  pers- 
tat,moram  tolerat,  perseverat,  praestolatur,  cx- 
pectat,  persistit :  inde  enim  ^o^h  vocatur  pa- 
tientia,  non  quaevis,  sed  quse  conjunctam  habet 
perseverantiam  cum  spe,  qua  nimirum  tolera- 
mus  mala  per  patientem  expectalionem,  dum 
scilicet  spe  praemii  duramus  in  malis,  et  nos 
rebus  et  melioribus  servamus,  uti  dixi  v.  3.  Pa- 
tiens  ergosi  perseveret,  est  velutincus,  ut  ait 
S.  Nazianz.  in  Disticbis,  quoe  omnes  malleorum 
ictus  constanter  suffert,  nec  cedit;  ct  velut  ru- 
pes  quae  omnes  marisfluctusexcipitet  repellit, 
et,  utait  Horatius  lib.  h.  odeft. 

Duris  ut  ilex  icla  bipeunibus,  etc. 
Per  damna  ,  per  caedes  ,  ab  ipso 
Ducit  opes  animumque  ferro. 

Vere  Cassianus  Colat.  c.  18.  13.  A  passionibus  et 
sustentatione,  ait,  palienliam  dicinullus  ignorat , 
ideoque  constat  patientem  pronunciari  neminem 


.  S,  JACODI.  Cap.  I. 

posse,  nisieum  qui  univcrsa  qure  sibi  fucrint  ir- 
rogata,  absque  indignalione  toleraverit,  et  infe- 
rius  :  Ncque  enimcsset  alicujus  laudabilis  forlitudo, 
sivinceret  intcntatus ;  cum  utique  victoria  locum 
luiberc  non  possit ,  absque  adversitale  certaminum, 
Beatus  enim  vir  qtti  suffert  tentationem ,  quoniam 
cum  probatus  fucril  accipiet  coronam  vitoe. 

Plutarch.  inLacon.  mira  scribit  de  sufferentia 
puerorum  Laconum.  Pucri,  ait,  apud  Laceda- 
monios  in  ara  Diana;,  cui  ab  indejicibili  virtute 
cognomcn  Ortliia,  flageUisquotanis  stato  fcslo  ex 
more  tolum  diem  c&debantur,  itaquc  frequenter 
durabant  admortem  usque  hUarcs  ac  tati,concer- 
tantes  inlcr  sedevictoria,  quis  ipsorum  diutissime 
fortissimeque  toleraret  verbera:  undcnec genilum, 
ncc  voccm  dabant ,  nec  scapulas  aut  corpus  con- 
trahebant,  tanlum  ad  hoc,  ut  victoria;  hujus 
nomen  et  dectis  obtinercnt.  Quid  jam  faciat 
fidelis,  cui  non  insanas  tolerantise  ostentatio,  et 
modica  hominum  laus ,  sed  aeterna  in  ccelis  glo- 
riae  corona,  ac  laus  a  Deo,Angelis  et  hominibus 
pro  sufferentia  promillitur? 

Quocirca  S.  Athanasius  per  /iG.  annos  perse- 
cutiones  Arrianorum,  ac  totius  pene  orbis,  in- 
victo  animo  sustinuit.  Scio,  ait  ipse  orat.  1. 
contra  Arrian.  pramium  hic  suslinent  retribuea- 
dum  csse  d  Salvatore,  et  quod  vos  ubi  suslinue- 
rilis ,  habebitis  gloriam ,  qua  dicere  licebit,  Fidem 
servavimus.  Recipielis  autem  coronam  vitai ,  quam 
repromissi  Deus  diligentibus  se. 

Et  S.  Basilius  prrclecto  Valenlis  impcr.  minanti 
morlem  ni  Arrianis  consenliret,  intrepidus  res- 
pondit  :  Utinam  mihi  aliquid  esset  digni  muneris , 
quod  offerrem  huic ,  qui  Basilium  cilius  de  nodo 
follis  hujus  absolveret ,  ut  ad  Deum  evolaret.  Ita 
Hist.  Tripart.  lib.  11.  c.  9. 

Constantius  Imper.  minabalur  abscissionem 
dexteree  Eusebio  Samosateno,  ni  traderet  decre- 
tum  Arrianorum  contra  Meletium  factum,  mox 
Eusebius  ambas  manus  porrexit,  inquiens  :  De- 
cretum  non  tlabo,  ita  eadem  1.  5.  c.  ii9. 

S.  Lucius  ob  fidem  damnatus  ab  Urbicio,  cum 
ad  supplicium  duceretur  :  Gratias  ago,  ait,  quod 
me  nequissimis  dominis  absolutum  ad  summum 
cccii  regem  mittas.  Ita  Eusebius  1.  h.  c.  17. 

Simeon  Stylites  in  columna  stetit  per  multos 
annos,  patiensfrigus,  acstum,  ventos,pluviam, 
famem,  etc,  immoto  corporeet  animo  :quia  as- 
sidue  coelum  spectabal.  Ila  Theod.  in  ejus  vita. 

Valens  Imper.  per  praefectum  Edessae  ortho- 
doxos  octoginta  cogere  volebat  ad  fidem  abne- 
gandam.  Cum  ergo  diceret  Elogio  :  Communica 
possidenti  regnum;  respondit :  Et  mihiregni  quo- 
que  ac  sacerdotii  consortium  est.  Ita  Tripart  1. 1, 
c  33. 

S.  Dionysia  matrona  nobilis ,  cum  ab  Hunerici 
ministris  acriier  crcderetur,  et  rivi  sanguinis 
totojam  corpore  fluitarent,  libera  voce  dixit : 
Minislri  diaboti ,  quod  ad  opprobrium  meum  fa- 
citis,  ipsa  est  laus  mea.  Ita  Victor  Uticens.  lib.  3. 
Wandal. 

Abbas  Alexander  cuidam  sentienti  acediam  et 
laedium  in  solitudine,  dixit:  Islud  fiii  signumest, 
quianec  regnum  ccelorum ,  nec  ceternum  crucia- 
tum  in  mente  habes.  Nam  si  ista  soUicita  inten- 
lione  cogilares ,  nullam  in  cella  lua  <  acediam  sen- 
tires.  IlaJoan.  Moscus  in  Prato  spirii.  c  lu2. 

Abbas  Joannes  in  Vitis  Patrum  1.  7.  c  h.  n.  12. 
dicebat  :  Porta  cojli  est  injuriarum  perpessio ,  et 
palres  noslri  per  multas  injurias  in  eam  gralu- 
lantcs  ,  ingressi  sunt.  Nam ,  ul  ait  S.  Aug.  lib,  10, 


COMMliMAlllA  l.N  EP 

dc  Civit.  C.  C.  Ipse  homo ,  inquit,  Dei  nomini 
consecratus  et  Deo  dcvolus ,  in  quantum  mundo 
moritur ,  ut  Deo  vivat ,  sacrificium  est.  Idcm  in 
Ps.  118.  concionc  23.  loquens  dc  Martyribus 
ail :  Multi  pali  voluerunt,  neque  poluerunt  :  nulli 
tamen  poluerunt,  nisi  qui  voluerunt ,  ctc. ,  quia 
non  esl  eis  gloria  temporalis  hominum  vana  quce- 
rcnlium,  sed  elerna  gloria  est  brevi  tempore  pa- 
ticntium,  et  sine  fine  regnantium.  Unde  sequitur : 
Quoniam  exultatio  cordis  mei  sunl ,  et  si  a/lliclio 
corporis,  exultatio  lamen  est  cordis. 

Palientia  ergoet  palicns  est  qtiasi  palma,  quce 
f(iiftninvisei  pondera  imponas,  non  deorsum  ce- 
dit ,  ait  Gelius,  1.  3.  c.  6.  nec  intra  fleclilur ,  sed 
adveisus  pondus  resurgit,  et  sursum  nititur  re~ 
curvalurque.  Vroptcrea ,  ait  Plularcb.,  in  cerlami- 
nibus  palmam  signum  csse  placuit  victorice  :  quo- 
niam  ingcnium  cjusmodi  ligni  cst ,  ut  urgcnlibus 
opprimenlibusque  non  ccdal.  Id  sapiebat  Gernia- 
norum  sapicns  P.  Pctrus  Canisius,  qtii  in  orn- 
nilnis  morbis  et  advcrsis  benedicebat  Deum, 
dicens:  Benedictus  sit  fons  ille  bonorum,  per 
quem  augelur  scnibus  torpor,  fustidium  ,  oblivio , 
incuria,  molcslia,  elc. ,  quce  nos  in  fi-agili  laber- 
naculo  habitare,  ct  ad  meliorem  vitam  tendere 
Itortantur.  lta  referl  in  cjus  vita  P.  Sacchinus  1.  3. 
p.  375. 

QUONIAM   CUM  PHOBATUS   FUEIUT,]  Clim   SCilicet 

per  multam  patientiam  fuerit  ex|)loralus,  pur- 
galus,  expolilus  et  perfeclus,  ut  dixi  c.  3.  Nam, 
ut  ait  Eccli.  c.  2.  3.  In  igne  probatttr  aurum  et  ar- 
gcntum,  homincsvero  reccptibiles  in  camino  humi- 
iiationis.  Et  Sapiens  c.  3.  6.  Tanquam  in  fornace 
probavit  illos ,  et  quasi  holocausti  hostiam  accepit 
illos ,  elc. ,  invenit  illos  dignos  se. 

Accipikt  cono.NAM  viT/K.  ]  Nam ,  ut  ait  S.  Leo 
$crm.  9.  dc  Qiiadragesima  :  Certa  atqtte  secura 
c.st  expcctatio  promissce  bcatitudinis ,  ubi  est  par- 
ticipalio  Dominicce  passionis  ,  etc.  Sicut  ergo  to- 
tius  est  corporis  pic  vivrre ,  ita  totius  cs£  tcmporis 
crucem  ferre.  Gloria  coeleslis  vocatur  corona  vi- 
ttf ,  quia  dalur  vincenti  tenlationes;  sicut  olitn 
olympionicce,  idest,  quiin  agone  Olympico  vin- 
cehant,  coronabanlur  corona  myrtra,  laurea, 
hcderacea.  Vocatur  vitcc,  scilicelbeatce,  glorio- 
s;c  et  celernce.  Unde  i\  S.  Pctro  epist.  1.  c.  5.  U. 
corona  heec  vocatur  immarcescibitis ,  ut  op- 
ponalur  coroine  divitum:  hoc  esl  opihus,  deli- 
ciis,  et  glorice  quihus  diviles  quasi  corona  cin- 
guntur  ct  coronantur  :  nam  licec  est  foenea,  et 
velut  llos  fceni  illico  marccscit  uli  dixit  Jacobus 
v.  11.  illa  vero  paiieulum  est  immarccscibilis, 
ideoque  scmper  virens  et  florens.  Secundo,  vita 
hsec  congruc  quasi  uierces  redditur  tcntationi- 
bus,  plagis  et  morti  pro  Cluislo  toleraUe,  juxta 
illud  Apoc.  2.  10.  Bsto  ftdclis  ttsque  ad  mortem, 
ct  dubo  ttbi  coronam  vilce.  Terlio  ,  vitte,  quia  co- 
rona  ha-c  est  viva  el  animala  ,  vivitquc  in  asler- 
nuin.  Hoec  enim  corona  est  visio  el  fruitio  Dei, 
qua  Beati  pascuntur,  delicianlur  et  heantur  in 
.Tternuin.  Curgloria  ccclestis  vocetur  vitaaelerna, 
1,1X1  «°nj'  G.  23.  quia  scilicel  vila  bsec  complcc- 
iilur  omne  gaudiuin,  onines  delicias,  omnem 
sapientiam  ,  omnehonum.  Unde  Didymus  banc 
coronam  vocat  spei,  deliciarum  et  gratiarum. 
Quarto,  adtlunt  nonnull)  vocari  vitce,  quia  est 
l>r.Tiniiun  vitce  laudabilis  inpatienlia  et  sanctitatc 
iiansacla?. 

Allutlii  S.  Jacobus  ad.  h.  F.sdrce  2.  23.  ubi  Es- 
«Iras  vidii  Cbrishun,  singulorttm  patienlium  et 
>.inclorumcapiiibusimponeiecoronam.  Uisunt, 
CORKCL.   \  Lvnni:.     tom.  X. 


IST.  S.  JACOBI.  Cap.  1.  k'.\ 

ait ,  quimorlalem  tunica  dcposuerunt,  ct  immor- 
talem  sumpserunt ,  et  confessi  sunt  nomen  Dei. 
Modo  coronanlur,  et  accipiunt  palmas.  Et  c.  7.  6. 
vidit  Jerusalem  ccelesiem,  ejusque  iter  strictum 
et  angustuui ,  puta  per  lentationes,  tribulationes 
et  niariyria.  Civilas , ail, cst  cediftcata  et  posila  in 
loco  campcstri :  csl  aulem  plcna  omnium  bonorum : 
introilus  ejits  anguslus ,  ct  in  frrcecipiti  positus ,  ut 
essct  d  dcxtrisquidcm  ignis ,  d  sinislris  aqua  alta. 
(  unde  Psaltes  :  Transivtmta  per  ignem  et  aquam, 
et  eduxisti  nos  inrefrigerium.  Psal.  65.  12.)  Se- 
mila  autem  est  una  sola  inler  eos  posita  :  hoc  est , 
inlcr  ignem  et  aquam,  ut  non  capiat  semita  nisi  so- 
lummodovesligiumhominis,  quod  explicans  v.  18. 
Justi,  ait,  firenl  angusla,  sperantcs  spatiosa. 

Hcec  est  corona  dc  qua  Psaltes  Ps.  20.  k.  Po- 
suisti  in  capile  ejus  coronam  de  lapide  pretioso,  ct 
Ps.  102.  h.  Qui  coronat  te  in  misericordiaet  mise- 
rationibus ,  qui  replet  in  bonis  desiderium  tuum, 
renovabitur  ut  aquilce  jtivenltts  ttta.  Christus  Do- 
minus  S.  Catharincc  Senensi  oblulit  duas  coro- 
nas,  unam  spineam,  alleram  auream  et  gem- 
meam,  dicens  :  Eligeutramvis,  sed  scito  quam- 
libetelegeris,  te  aheram  illi  oppositam  in  futura 
vita  habituram.  Illicoipsa  elegit  spineam,  eam- 
que  capiti  suo  ila  inlixit,  ut  per  plurcs  dies  gra- 
ves  dolores  senserit.  ldcirco  pcr  spineam  in 
terris  merui  gemmeam  in  ccelis  ,  nam  ut  ait  Ec- 
cles.  l.,c.  11.  Tiinor  Dominigloria  et  gtorialio,  et 
tcelilia  ,  corona  exutlalionis.  Timor  nimirum  quo 
qtiis  fidelis  titnens  amansque  Deum,  pro  co 
qucelibel  adversa  palitur,  ct  c.  6.  32.  Stolamglo- 
ria>.  indues  cam  (sapientiam)  el  coronam  gralu- 
lalionis  superpones  itli ,  et  Sapient.  5.  17.  Ideo  ac- 
cipient  regnum  decoris,  et  diadema  spcciei  de  manu 
Domini ,  et  Isaiae  62.  3.  Eris  corona  glorice  in 
manu  Domini,  et  diadema  regni  in  manu  Dei  ttti. 
et  c.  28.  5.  In  die  illa  erit  Dominus  exercituum 
corona  glorice  el  serlum  exultalionis  residuo  po- 
puli  stti.  Vide  dicla  Apoc.  2.  20.  et  c.  3.  in  fine. 

PrajclareS.  Aug.  hom.  16.  Inter  50.  Cum  Deus, 
ait,  coronat  merita  tua ,  nihil  coronat  nisi  dona 
sua.  Quid  enim  habes  quod  non  acccpisti?  undc 
infert  idem  serm.  50.  de  Temp.  Studeamus  ut  in 
mcmbrorum  (Christianoruni)  vitacapitis  (Christi) 
sit  corona.  Idem  coronam  hanc  vitce  ct  glori.e, 
ejusque  decus  et  prcestantiam  patbetice  describit 
].  de  Diligendo  Deo,  (vel  quisquis  est  auclor : 
slylusenim  non  redolet  Auguslinum)  c.  18.  t.  9. 
/\'.i ■tiliemtts ,  ait,  cl  cogitemtts  quale  ct  qiiantum 
cleclorttm  sit,  unicum  ct  singulare  gattdium.  IUud 
scilicet summurn  bonttm,  tfuod  vila,  lux,  bcatiludo, 
sapicntia  ct  cvlernilas  ,  ncc  lamen  non  est  nisi  uni- 
cttiu  ct  summnm  boiutm  ,  omnino  sttfjiciens  nullo  in- 
digens,  quo  omnia  indigent  :  ut  sint ,  et  bene  sint. 
Hoc  bonttin  c.sl  Palcr,  Filias ,  et  Sptritas  sanctus. 
Ilocbonumconlint ( jucundilatemoinnitimbonorum, 
scd  lanto  dijjt •  r< ■ntem,quanlo  differl  crcalor  a  crea- 
tttra.  Si  enim  est  bona  cila  crcata  ,  quam  bona  est 
vila  crcalrix?  Si  jttcunda  cst  salus  facta,quamju- 
cunda  est  satus  quce  fecit  salulcm?  Si  amabilis  est 
sapientia  eum  cognitionc  rerum  conditarwn  ,  quam 
amobilts  cst  sopirntia  <iuct  condidit  omnia  cx  ni- 
hilo?  Deniquesi  inuiiic  el  magna  sunt  delectatio- 
ncs  in  rebus  dclcctabiUbus,  qttalis  cl  quanta  est 
dclectalio  in  illo  qtti  frcit  omnia  deleclabitia?  O  qui 
hoc  bono  fovctur ,  quid  illi  crit ,  ct  qttid  illi  non 
erit?  Cttr  ergo  pcr  mulla  vogtvnur,  quttrendo 
bona  corporis  et  anima'  tlOStrw?  Amcmus  unttm 
bonttm,  in  quosunl  omnia  bona,  el  sttfficit.  Kt  inov  : 
Ihgntim  namattc  Dci  otnni  fama  majusest,  omni 


hhl  COMMENTARIA  l.\  EiMST.  S.  JACOBI.  Gap.  I. 

laude  mrtins ,  omni  scicnlia  innumcrabUius ,  omni 


gloria  qiuc  putatur  cxccltrntitis.  Rcgnum  ilaque 
Dei  plrnum  rst  lucis  ac  pacis,  cliaritalis  ct  palien- 
tiir ,  honcstatis  cl  gtorUe,  ititlccclinis  cl  dctectalio- 
nis ,  latitiiv  cl  bcalitudinis  percnnis ,  et  omnis  boni 
inc/Jabilis,  ipiod  ncc  dici ,  ncc  cogitari  polest.  Et 
infcrius  :  Ergo  fulttra  vita  crcditur  esse  sempUer- 
nti,  cl  scmpilcrnc  beata,  ubi  est  cerla  securitas , 
sccura  tranqttillitas ,  tranquilla  jucunditas ,  fclix 
(tternitas,  aHcrna  fclicilas,  ubi  amorest  perfectus, 
limor  niilltts ,  dics  ceternus,  alacer  motus;  el  unus 
omnium  spiritus  de  contemplatione  Deisui;  ac  dc 
sua  cum  itlo  permansione  sccurus  :  ubi  ipsa  civitas, 
qua:  cst  angelorum  omnium  atque  Sanctorum  con- 
grcgatione  bcala  ,  meritis  fulgcntibus  micans,  ubi 
aterna  salus  cxuberat,  verilas  regnat ,  ubi  nec 
fallit  quispiam  nec  fattilur  :  unde  beatus  nulUis 
rjicilur,  ubi  nutlusmiser  admitlitur.  Etsubfinem: 
Intellectus  erit  sine  errore  memoria  sine  oblivione, 
cogilatio  sine  pervagatione ,  charitas  simulatione, 
scnsus  sine  offensione ,  incolumitas  sine  debitita- 
tione ,  satus  sine  dotore ,  vita  sine  morte,  facititas 
sinc  impedimento ,  saturitas  sine  fastidio ,  et  lota 
sanilas  sine  morbo. 

Promisit  diligentiuus  se  ,  ]  qui  nimirum  ita 
diligunt  Deum  ,  ut  ejus  amore  omnia  adversa 
forliter  et  alacriter  lolerent.  Alludit  ad  illud 
Isaiac  Gk.  k.  quod  cilatPaulus  1.  Corinth.  2.  v.  9. 
Oculus  non  vidit ,  nec  auris  audivit ,  nec  in  cor 
Iwminis  ascendit ,  qux  prceparavit  Deus  in  iis  qui 
diligunl  illum.  Vide  ibi  dicta. 

Charitati  ergo  et  amori  velut  merito  et  causas 
merendi,  quasi  merces  promissa  est  corona 
gloriee,  vitaeque  aeternae.  Hinc  patet  contra  Cal- 
\inum,  justos  sua  patientia  et  bonis  operibus 
mercri  coelestem  gloriam.  Hoc  enim  meritum 
signidcat  hic  S.  Jacobus  tum  nominc  coronac  : 
hcec  enim  vincenti  quasi  praemium  et  merces 
certaminis  debetur;  unde  a  Paulo  vocatur  co- 
rona  justiliaj.  Bonum,  ait,  Certamen  certavi,  cur- 
sum  consummavi,  fidem  servavi;  in  retiquo  repo- 
sita  cst  milii  corona  justitice  ,  quam  reddel  milii 
Dominus  in  itta  die  justus  judex ,  etc.  2.  Ti- 
motli  k.  7.  Tum  verborepromisit,  quodenim  re- 
promittitursubcondilionecerlaminisetoperum, 
est  merces  eorumdein. 

Mor.  S.  August.  serm.  rjft.  in  Evang.  S.  Joann. 
Regnum  Dei,  ait,  venale  est,  Eme,  si  vis.  Nec  mul- 
tum  excestucs  de  re  magna  propter  pretii  viagni- 
tudinem.  Tantum  vatel,  quantum  liabes.  ISoli 
quarere  quid habeas ,  sedqualis  sis.  Res  istatanti 
valet ,  quantum  es  tu.  Teda,  et  habebis  illum.  Sed 
malus  sum,  inquies,  et  forte  me  non  accipit ,  dando 
te  itli,  bonus  eris.  Cum  autem  bonus  fueris  ,  pre- 
tium  ipsius  rei  eris.  Damus  autem  nos  Deo  per 
amorem.  Amor  ergoest  pretium,  quo  emimus 
coronam  glori&>.  Idem  in  Psalm.  118.  conc.  23. 
Si,  ait,  ditigendo  operamur  bona,  aterna  est  ipsa 
dileclio,  eique  aztcrna  est  parata  retributio.  Prop- 
ler  quam  retributionem  dicit  se  inctinasse  cor  suum 
ad  faciendas  juslificationes  Dei,  ut  in  aternum 
ditigens,  in  osternum  mereatur  habere  quod  di 
tigit. 

Ageergoo  pugil,  6  alhletaDeiquicumChristo 
el  pro  Christo  dura  diuque  pateris.  Attolle  ani 
mos,  pectus  obfirma. 

Perferet  obdura ,  dolor  liic  libi  proderit  olim. 

Expecta  Dominum,  viriliter  age,  et  confortetur  cor 
tuum,  et  sustine  Dominum  :  stadium  patientiaj 


mgrcssus  es ,  in  eo  anunose  couccrta  ,  ut  [;;:,'- 
mam  referas.  Spectaculum  faclus  es  Deo  , 
mundo,  angelis  et  hominibus.  Speclat  te  Cliris- 
lus  ,  spectanl  le  angeli  Sanclique  omnes,  spec- 
tat  le  sanctissima  Trinitas  :  eadem  pugnanteni 
adjuval,  ut  vincentem  coronet.  Bcaluin  te  pro- 
nuntiat  S.  Jacobus,  post  probationem  breveni 
et  exilem,  coronam  viUe  libi  pollicetur,  diligen- 
libus  Deum  promissam.  Patere  ergo  pro  Deo  , 
pro  ccclo  ,  pro  ainore  Cbristi.  1 1 11  te  dilexit  us- 
que  ad  mortem^el  morlem  crucis  :  dilectionein 
dilectioni  repenle.  Dulce  est  Chrislum  diligere, 
dulcius  pro  dilecto  pali,  dulcissimum  crit  posl 
modicum  palientioe  agonem  eo  frui ,  et  felicis- 
sime  frui  in  omnem  aelernilatem.  Non  sunt  con- 
dignie  passiones  liujus  temporis  ad  futuram  glo- 
riam,  quce  revetabitur innobis. 

13.  Nemoclm  tentatur  dicat. ]  Egit  S.  Jacobus 
hactenus  de  patientibus  et  fortibus  qui  tentatio- 
nem,  pula  persecutionem  ct  spoliationem  bo- 
norum  fidei  causa  constanler  et  generose  susti- 
nebant,  ideoque  merebantur  coronam  vita? : 
nuncagitde  imbecillis,  qui  tentationi  cedebant 
aut  succumbebanl,  ideoque  merebantur  mor- 
tem.  Ut  enim  persecutionem  evaderenr,  suaque 
bona  relinerent,  tentabantur  ad  fidem  Chrisli 
velnegandam,  vel  dissimulandam,  quales  ho- 
die  multi  nostro  sevo  fuerunt  in  Anglia.  Docet 
ergo  eos,  tentationem  hanc  pusillanimilatis , 
timiditatis  et  avaritiae  non  esse  a  Deo,  sed  i\ 
concupiscentia  opum ,  honorum  et  volupta- 
tum  liujus  vitae,  quam  ex  animo  extirpare  ei 
eradicare  debeant,  si  lentationem  hanc  superare 
velint. 

DlCAT,     QUONIAM     (quod)    A    DEO    TE.NTATUR.  ] 

Graeca  habent ,  Nemo  dum  tenlatur  dicat ,  Quo- 
niam  d  Deo  tentor;  et  ita  legit  S.  Hieron.  lib.  2. 
Contra  Jovinian.  Eodem  redit  sensus.  Transit 
hic  S.  Jacobus  a  genere  ad  speciem,  puta  a  ten- 
talione  generica  ad  tentationem  specificam  et 
proprie  dictam ,  qua  quis  lentatur  tentalione 
quae  sui  nalura,  aut  tentantis  malilia  incitat  ad 
pcccatum,  qualis  est  quoe  interius  a  concupis- 
centia,  exterius  a  daemone  suggeritur.  Dixerat 
Jacobus  v.  2.  tentationem  quamlibetesse  male- 
riam  omnis  gaudii ,  ac  consequenter  esse  bo- 
nam,  et  v.  12.  beatum  esse  eum,  qui  illain  suf- 
fert,  jam  ne  quis  ex  eo  inferat.  Si  tentatio  omnis 
est  bona ,  facitque  beatum ;  ergo  omnis  est  u 
Deo  :  Deus  enim  est  fons  omnis  boni ,  ac  prae- 
sertim  beatitudinis.  Respondet,  id  non  sequi ; 
tentatio  enim  proprie  dicta  per  se  et  natura  sua 
est  mala  ,  quia  ad  malum  illicit  et  impellit;  li- 
cet  per  accidens  in  justis  et  patientibus  sil  bona, 
quia  illi  per  suam  virtutem  ex  malo  eliciuntbo- 
num,  ex  veneno  medicinam;  ex  vipera  theria- 
cam,  dum  contra  tentationem  luctando  victo- 
riam  referunt,  virtutem  et  meritum  adaugent. 
Hac  sententia  damnat  S.  Jacobus  haeresim  Simo- 
nis  Magi,  dicentis  Deum  esse  auctorem  tentatio- 
nis  et  peccati.  Eamdem  docuerunt  mox  post 
Simonem  Florinus,  Apelles,  Hermogenes,  Se- 
lcucius  ,  Valenlinus,  Marcion,  Manichaeus  :  sed 
hi  duos  Deos  fixerunt,  unum  bonum,  auctorem 
omnis  boni;  alterum  malum  auctorem  omnis 
mali. 

Quare  his  insipientior  et  impientior  estCalvi- 
nus,  Melanchthon,  aliique  nostritemporis  hae- 
retici ,  qui  docent  Deum  unum  et  verum  esse 
auctorem  omnium  operum,  tam  malorum, 
quambonorum,  non  tamcn  peccatij,  csto  illml 


i  peri  malo  indivulsc  conjunclum  sit,eoquod 
pcccatum  oriatur  ex  voluniale  libera  hoininis 
volcnlis  pcccare;  opus  autem  entitas  pliysica 
cujus  auctor  est  Deus.  Verum  hinc  scqtiilur 
Deum  esse  auctorem  malitiae.  Nam  si  Dcus  cst 
auctor  opcris  mali ;  crgo  quoque  auclor  cst  pec- 
cali ,  quia  pcccatum  intimcconjunctum  cslcum 
opere  malo,  et  rcipsa  non  est  aliud  quam  opus 
malum.  Nam,  v.  g.  odiumDci,  estopus  itama- 
lum,  ut  a  pcccalo  nullo  modo,  cogiiationequi- 
dem  separari  possit.  Si  ergo  Deus  in  voluntate 
causat  hoc  opus,  puta  odium  Dei,  ejusquc  est 
auctor ,  ergo  quoque  auctor  est  maliliae  a  pec- 
eati ,  quod  intrinsece  et  essenlialiler  in  hoc 
opere  includilur.  Adde,  Deus  cum  sit  causa 
priina  ,  secundum  ipsos  praevenit  el  prsemovet 
voluntatem  ad  omnia  opera  ,  ila  ut  voluntas  ei 
resislerc  nequeat :  ergo  operum  omnium  causa 
est  Deus,  non  voluntas  libera,  utpotc  quaj  ita 
movelur  a  Deo,  utmotum  liunc  amoliri,  aliove 
b«  Qectere  nequeat  Quocirca  Dcus  concurrit 
quidem  ad  entiiatempbysicam,  queeestin  pec- 
cato,  v.  g.  odio  Dei ,  sed  concursu  gencrali  et 
iudclerminato,  quo  tam  amor  Dei,  quam  odium 
Dei  ii  volunlate  produci  polcst,  oplatque  ipse 
et  intendit,  ut  eo  amorem  Dei  producat,  non 
odium  :  sed  voluntas  hoc  Dci  concursu  abutilur, 
eumque  divertit,  distorquot  et  determinat  ad 
odium  Dei,  quare  ipsa  sola  odii  Dei  eslauctor, 
non  Dcus.  Vide  D.  Tbomam  et  Scbolast.  ac  Bel- 
larm.  lib.  2.  de  amissione  gratia*  c.  8.  etS.  Basi- 
lium  hom.  QuodDeus  non  sit  auctor  malorum. 

Deus  enim  iNTENTATOn  mai.orum  est.  ]  Graece 
u-np^oi,  quod  Primo,  aliqui  exponunt  passive, 
ut  sil  idem  quod  intentalulis.,  q.  d.  Deus  in  se 
malo  aliquo  pulsari ,  aut  tentari  nequit  :  est 
enim  impatibilis  ct  oplimus,  qui  nec  pati  ,  nec 
peccare,  ncc  concupiscerc  potest,  ac  conse- 
quenter  ipse  neminem  lenlat;  sed  id  facit  dae- 
mon,  quia  ipse  ardet  concupiscentia  et  mali- 
tia.  Ita  OEcuinen.  et  Cajct.  liide  quidam  suspi- 
cantur  pro  intentator  legendum  inientatus  in 
nostra  Latina  edilione.  Sed  boc  est  contra  om- 
iiinni  Codicuni  lidcin. 

Secundo,  alii  aocipiuntaoiive.  q.  d.  Deusnulii 
inientat  mala  ,  pula  lentaliones  ad  malc  agen- 
<ltun  ;  Deus  niilluni  excilal  ad  maleficia.  Unde 
cxplicans  subdil  :'  Tpse  autnn  nnninem  tentat. 
Ila  Syrus  verlit,  non  cst  VD "\l2menassai -3  id  est, 
tcntator  malorum  s  quia  scilicct  nulla  mala  ten- 
lal,  ac  consequenter  nnllis  malis  tentatur. 

Tcrtio,  alii.  q.  d.  Dcus  itcntator  malorian  esi , 
id  est  Deus  non  lentat  malos ,  sed  l>onos  diiin- 
iaxat,ul  Abrabainuin,  Davidem,  Jobinn,  Tobiam. 
I  nde  S.  C.lcinens  lib.  3.  Cnnsist.  c.  8.  legit:  Vir 
nprobus  non  lcntalur  a  Dco.  lta  Salmcron. 

Cjuarto,  alii  «-ti^cs  ,  id  est  intcntalor ,  in- 
Miiiunt,  idem  est  quod  tlissuasor,  revocator. 
I  nde  ante  subdit  :  Deas  aatem  neminem  tenlat. 
M-  d.  Deus  a  malis  rcvocat ,  non  autem  ad  et' 
iinpellit.  Nani,  ut  ait  Innocent.  1.  epist.  ad  Con- 
cil.  Carlhag.  Ncccsse  cst  ut  quo  auxilianle  viiui- 
mus,  co  rursus  non  ailjuvantc  vincamur. 

Sccundus  sensus  csl  g*  nuinus  :  &mtp*$*i  cnihi 
suniilur  aclive,  atpie  ic  iyiXuw,  uli  vocattises; 
fato.  eo  <piod  nuiHpiani  riilerti  ,  eslo  riderete.r 
ab  aliis.  IVni.pie  |>lenior  et  nervosior  erit  sen- 
Mis.si  pruiuiin  jungaS  sccundo;  fauptnot  ei»im 
lam  passiv<>,  ipiaiu  a<lt\e  siiinitur :  tam  eniin 
iiiieniatu.n  ,  quani  im.  Htatorttm  significat  knti 
fafoj  cnim,  Tel  4ih<5«to{   dicilur,   tatn  <pii  len- 


COMMENTARIA  IN  EPIST.  S.  JACOEI.  Cap.  I.  Uh~ 

lari  nequit,  quam  qui  non  tentat ,  puta  inesper- 
lum,  inlentatum  tjui  c.xperientiam  uou  babet. 
Deus  ergo  est  hvifeaot  um&» t  quia  nullum  mali 
sensum  vel  cxpericntiam  inse  babet,  sed  toius 
csi  bonus,  ipsaquc  honitas,  ac  proinde  aliis 
niala  ingerere,  atit  ad  mala  impellere  nequit; 
perinde  ac  ignis  ncquit  humectare,  aut  frigefa- 
cere  ;  sol  nequit  obscurarc  :  humiliias  nequit 
superbirc;  bonitas,  vel  benelicenlia  nequilma- 
lefaeere,  sed  tantumbenefacere  :  hocenim  pro- 
prium  est  bonitali  et  Deo.  Itaque  Deus  dicitur 
intenlator  malorum,  quia  nulla  mala  teniat,  id 
est,  experiturel  senlil,  vel  inse,  vel  in  aliis.quia 
nullammali  habet  nXftuj  id  esltentationem  ,  ex- 
ploralioniin,  expei  ■icntiam ,  scd  est  kniftoaxofAA 
est  maliexperientiacarens,maliexpers, malitue 
ignarus,  simplex,  rectus,  honus;  ac  proindc 
banc  mali  expcricntiam  in  aliis  non  facit ,  nec 
cos  tenlal  ad  malum. 

Ipse  autem  nkminem  tentat.  ]  Pro  autem  Hugo , 
Dionys.  et  Cajel.  legunl  cnim :  utrumque  enim 
signilicat  Grfficum  /«<  ut  tradunt  lexica  Graeca. 
Verum  aliipassim  Grc-eciet  Lalini  legunt  autem  : 
quod  cst  asseverantis  et  confirmantis  priorcm 
sententiam.  q.  d.  Deus  intentator  malorum  est ; 
ipse,  inquam  cum  sitoptimus,  neminem  tentat : 
vel  atque  adeo  (  boc  enim  quoque  significat  v.v.i 
ut  patet  ex  Lexicis :  ipse neMinm*  tentat,  juxia 
illud  Eccl.  15.  12.  ISon  dicas  :  IUe  (  Deus)  me  im- 
planavit,  (idest,  fecit  errare  :  hoc  enim  est*>a- 
wh  )  JSon  enim  necessarii  sunt  ei  liomincs  impii : 
omne execramentum  erroris  odit  Dominus.  Haba- 
cuc.  1.  Mundi  sunt  oculi  lui  ne  videant  malum. 
Psalm.  1<V».  13.  Fidelis  Dominus  in  omnibus  ver- 
bissuis,  et  sanctus  inomnibusopcribus  suis.  Causa 
est  quod  Deus  per  essenliam  sit  bonus,  ipsaque 
bonitas,  cui  repugnat  omne  malum  ,  omnisque 
malitia.  Bonum  enim  idem  est  quod  perfeclum; 
et  bonitas  rei,  ejus  est  perfectio. 

Porro  in  Deo  triplex,  est  bonilas.  Primo,  na- 
luralis  ;  Secundo,  moralis,  puta  virtus  et  sanc- 
tilas;  Terlio,  bonilas  beneficenlia?,  ut  suum 
honum  aliis  communicet.  Bonilas  naturalis  in 
Deo,  ut  recte  docet  noster  Lessius  lib.  7.  de  At- 
tiibutis  Dei  cap.  1.  est  excellenlia  naturce  di- 
vinae  per  quam  habet  perfectionem  omnem  in 
toto  genere  entis,  ideoque  infinilam  et  immen- 
sam,  cum  ereaiurte  perfeclionem  accipiant  a 
Deo  liinitatain  ad  c<-rtani  speciem.  v.  g.  ange- 
lus  perfeclus  etin  specie  crealurarum  spiriltta 


lium  ,  leo  in  specie  brutorum,  homo  in  specic 
animalium  ralionalium  :  Deus  vero  omnitim 
specicnun  <i  gencruin  bonitatem  et  peifeclio- 
nem  conlinet  perfeclissiine  ,  vel  formaliler,  vel 
eminenter;  unde  baec  bonitas  Dei  compleclitur 
sanctitalcm  cl  benignilatem  ,  aliaque  divina  al- 
tributa,  qtiatenus  ad  divinae  nalnrae  perfcclio- 
nemspeclant.  Gogila  infiniiam  lucem,  infinitam 
sapieniiani  ,  infinilam  piilcbriludinem ,  inlini- 
tam  dulcedinem  ,  infiniluin  saudium,  infinitas 
opes,  infinitam  gloriain,  inlinilam  maj<-slalem, 
infinilam  puriiaicni,  infinitum  amorem ,  infini- 
lam  sanclilalem  :  b.vc  omnia  conlinet  bonilas 
divina  ,  tanquani  infiniluin  bonorum  omnium 
pelagus,  a  quo  omnia  honum,  quod  habent,  par- 
ticipant. 

I'bi  \oi.i  Primo,  Deum  omnimodam  hanc  bo- 
nilatem  balxM-e  modo  eminentissimo ,  nimiiiim 
non  acccssoiiam ,  pcr  mullas  ct  diversas  for- 
mas  ,  vcl  qualitales  ;  siil  inlimam  el  csscniialeni 
p<i-  iinam  simplicissimain  ct  cminentissimant 


m  COMMENTARIA  IN  EMST 

formam,  aempc  p,cr  essentiam  suam.  Qucclrea 
Deus  siiic  quantitate  magnusest,  sine  qualitatc 
bonus,  sine  aumeroiuGnitus,  sine  figura  formo- 
sus,  sine  tempore  aelernus  ,  sine  loco  immen- 
sus,  sine  extensione  diffusus,  sinemuUipHeitale 
perieclus,  sine  silu  allissimus,  sine  habitu  sanc- 
tissimus.  Inipsoergo  est  omnis  amoris  illicium, 
omuis  desideriiconsummatio,  omnis  sanctiiatis 
npex,  omnis  motionis  lerminus,  omnis  appeti- 
tus  saticlas. 

Secundo,  ab  bac  Dci  bonitate  omnes  angeli , 
bomines  et  crcaturae  suam  omnes  bonitalem 
cmendicant  et  iiauriunt ,  Deus  enim,  inquit 
sanctus  Dionysius  de  Divinis  nominibus  c.  13. 
est  07repTe)»!j ,  id  est,  super  perfectus  :  quia  scilicet 
ita  plenus  et  superplenus  est  omnibus  bonis,  ut 
velut  fons  inexbaustus  exbuberet  et  redundet 
perpetua  et  incessabili  largitione  donorum  in 
omnes  rescreatas.  Exuberans,  aitS.  Dionys.  una 
incessabili,et  eadem,  et  superplena,  et  imminuabili 
largitione  ,  per  quam  omnia  perfecta  perftcit ,  et 
unumquodque  congrua  sibi  perfectione  adimplet. 
Et  paulo  ante  :  Vertingens  ad  omnia  pariter,  et 
superomnia  indefeclibilibus  largilionibus,  et  nun- 
quam  ftniendis  operalionibus.  Unde  patet  Deum 
dici  bonum  et  perfectum,  quia  esl  auctoromnis 
perfectionis  naturalis  et  supernaturalis  in  rebus 
omnibus,  a  summis  et  ipsi  vicinissimis  usque 
ad  extremas,  a  prima  substanlia  separatausque 
ad  infimam  materiam,  et  ipsius  radium  pertin- 
gere  ad  omnia,  idque  non  semel  tantum,  sed  as- 
siduc  et  indesinentcr. 

Tu  ergo  6  Domine,  es  ipsa  boni  plenitudo  ct 
universitas,  acconsequenter  omnis  maliexpers. 
Si  enim  vel  minimum  mali  haberes  aut  faceres, 
a  bono  deficeres,  imperfectus  esses,imo  malus, 
quod  horrendum  est  cogitare.  Tu  enim  es  om- 
nis  ,  et  solius  boni  fontalis  origo,  cuiomnia  bo- 
uum  quod  habent ,  acceptum  ferre  debent.  A  te 
omnia  lucitla  suam  trahunt  lucem,  omnia  sa- 
pientia  suam  sapientiam ,  omnia  sancta  suam 
sanctitatem  ,  omnia  pulchra  suam  pulchritudi- 
nem,  omnia  perfecta  suam  perfectionem.  Tu 
enim  omnis  perfectionis  non  tantum  es  causa 
efficiens,  sed  et  exemplar,  ac  mensura,  ut  lan- 
tum  quilibet  angelus  vel  homo  perfectus  sit, 
quantum  suam  mensuram  ,  puta  tuam  perfec- 
tionem  eminus  refert  et  imitatur.  Tua  enim 
sanctitas,  sanctaque  volunlasestregula  omnis 
rectitudinis ,  virtutis  et  sanctitatis.  Tu  omnis 
boni  auctor,  forma,  fmis  et  conservator,  om- 
nem  terminans  infinitalem,  omnem  transiliens 
finem,  omnemdefiniensmensuram,  omnem  fin- 
gens  speciem,  omnem  perficiens  perfeclionem , 
omnem  sanctificans  sanctitatem.  Trahe  nos  post 
te ,  ut  curramus  in  odorem  unguentorum  tuo- 
rum.  Vilescant  nobis  omnes  opes,  omnes  hono- 
res,  omnes  deliciae,  utpotevanae  et  fallaces,  quae 
speciem  habent  boni ,  sed  veritatem  mali ,  ad 
quasnos  allicit  spurca  caro,  daemon  et  mundus  : 
quia  tu  es  honor,  opes,  deliciae,  dulcedo,  bea- 
titudo  noslra,  bonum  omne,  mali  omnis  expers. 
Junge  ergo  nos  tibi  vinculo  amoris  insolubili , 
astringe  nexu  charitatis  aeterno.  Ouid  enim  mihi 
in  cceto,  et  a  te  quid  volui  super  terram?  Deus 
cordis  mei,  et  pars  mea  Deus  in  ctternum. 

Viderunt  idipsum  lumine  naturae  Gentiles, 
qui  Deum  optim.  Maxim.  cognominarunt,  de 
quo  Cicero  lib.  2.  de  Natura  deorum  :  Jupiter , 
ait,  id  est,  juvans  pater  ,  quem  conversis  casibus 
appetlamtts  djuvando  Jovem,  d  Poelis  pater  Deum- 


S.  JXCOBT.  Cap.  1. 

qtie  hominumque  dicitur;  c'i  majoribas  autcm  nos- 
tris,  Opthnusmaximus ,  et  quidem  ante  optimtts , 
idcsl  bcncficentissimus,qaammaximus  :  quiama- 
jus  est ,  cerleque  gratius  prodesse  omnibus  ,  quam 
opcs  magnas  habere. 

Pari  modo  Socrates  dicebat  Deum  csse  opti- 
mum  et  felicissimum  :  ad  ejus  similitudincni 
quo  quisque  proprius  accederet,  hoc  et  mclio- 
rem  esse  et  beatiorem.  Socratem  secutus  est 
Platodiscipulus,  qui  Deum  bonorum  dumtaxat 
causamesse  asseverat :  malorum  ergo  causam 
alibi  quaerendam,  nec  permittendum  esse  in  ci- 
vitate  bonis  lcgibus  institula,  utqtiis  doceat  aut 
dicat,  Deum  esse  auctorem  malorum.  Ita  ipse 
lib.  2.  de  Republ.  Plutarch.  libro  de  Stoicis  con- 
trarietat.  exagitat  illud  Chrysippi  dictum  :  Deus 
operatur  bella  et  malilias  ,  liomines  incitando  et 
pervertendo.  Hinc  illa  impii  apud  inferos  excru- 
ciati  vox  ^Eneid.  6. 


Discite justitiam  moiiili,  et  non  lemnereDiYOs. 

Pltira  vide  apudTheodor.  ].  6.  deGraecan.  affecl. 
etEuseb.  lib.  6.  Praeparat.  Evang.  c.  7.  ubi  inler 
caeteros  adducil  Homerum,  apud  quem  Jupiter 
conquenuir,  quodhomines  diis  impingant  cau- 
sam  malorum.  Etjuste,  nam,  ut  recte  aitS.  Ful- 
gcntius  lib.  1.  ad  Monimum  :  Deus  non  est  auctor 
eorum  quorum  est  ultor.  Est  autem  ultor  malo- 
rum,  ergo  eorumdem  nequit  esse  auctor.  Quin 
et  ipse  Calvinus  lib.  1.  Instit.  c.  17.  §.  5.  Sicut, 
ait,  fa'tor  cadaveris  d  sole  putrefacti  et  reserati, 
radiis  solis  excilalur ,  tamen  eos  non  coinquinat , 
nec  ipsi  fcetcnt  t  sic  et  mala  Iwminum  opera  d  Deo 
sunt,  tamen  ipse  peccatorumsordibus  non  focdatur. 
Ubi  expresse  fatetur  Deum  non  peccare,  aucto- 
rem  tamen  esse  operis  peccali  :  quae  duo  sunt 
«cru?aTa.  Alia  enim  est  ratio  solis,  utpote  agentis 
naturalis;  alia  auctoris  peccali ,  qui  est  agens 
liber;  ac  proinde  manifeste  peccat,  et  peccato 
suo  sordidatur  sordemorali. 

Neminemtentat,  ]  proprie,  ut  alliciat  ad  pec- 
catum  :  sic  enim  tentat  dsemon.  Deus  veroten- 
tat  justos,  ut  Abrahamum,  Davidem,  Jobum,etc. 
ut  eorum  virtutem  orbi  demonstret,  perficiat  ac 
coronet,  uti  dixi  Gen.  22.  1.  Hoc  est  quod  ait 
S.  August.  1.  2.  de  Consensu  Evang.  c.  30.  Alia 
significatione  intelligitur  tentatio  ,  de  qua  dictum 
est :  Deus  neminem  lentat ;  et  alia,  de  qua  dictum 
est  :  Tentat  vos  Dominus  Deus  vester,  ut  sciat  si 
ditigitis  eum.  Deut.  13.  Illa  seductionis  est ,  kcec 
probationis.  Sic  pater  tentat  filium,  herus  ser- 
vum,  vir  uxorem,  magister  discipulum,  ut  ejus 
ingenium,  et  studium,  et  affectum  partim  explo- 
rat,  partim  acuat  et  accendat. 

\U.  Unusquisque  vero  tentatur  a  concupiscen- 
tia  sua  abstractus  et  illectus.  ]  Pro  illectus 
groece  est  leiea^ewas ,  id  est ,  inescatus  ,  esca 
captus,  illecebris  delinitus  et  deceplus;  sicut 
pisceset  aves  capiuntur  esca,  et  sicut  Esau  il- 
lectus  esca  lentis  vindidit  primogenita  sua  Gen- 
nes.  25.  30.  atque  sicut  Eva  et  Adam  illecti  pul- 
chritudine  pomi ,  illud  contra  mandatum  Dei 
comederunt,  ideoque  mortem  incurrerunt. 
Porro  una  concupiscentia  superata,  succeditet 
tentat  nos  alia,  ut  semper  contra  eam  vigilare  et 
dimicare  debeamus.  Vere  S.  Cyprian.  serm.  de 
Opere  et  eleemos.  Obsessa  mens  hominis ,  ait ,  et 
undique  Zabuli  infestatione  valtata,  vix  occurrit 
singutis,  vix  rcsistit.  Si  avaritia  prostrata  est , 


COMMENTARIA  IN  EPIST 

cxurgit  libido.  Praeclare  S.  Gregorius  Sazianz.  in 
Tctrastichis ; 

Quid  culpam  in  liostem  scrnper  ipsi  verlirnus , 
Giui  nostra  prxetent  robur  i]>si  crimina? 
Te  criminare  prorsus,  aulcerte  niagis. 
Iguis  tuus  nam  ;  (lamma  vcro  damionis. 

Nota.  Tentat  nos  concupiscenlia.  Primo,  sicut 
Eva  tenlavit  Adamum,  eumque  a  lege  Dei  abs- 
traxit,  etillexil  adcomedendnm  pomuni  velitum. 
Concupiscentia enim  est  quaai  Eva,  quam  intci- 
nam,  inlimeque  nobis  colKcrcntcm  in  carne  et 
anima  gerinaus.  Unde  sicut  diabolus  per  Evam 
decepiteladpeccatum  illexit  Adamum;  ita  idem 
per  concupiscentiam  decipit  et  illicit  nos,  uii 
ait  S.  Aug.  in  Psal.  hS. 

Secundo,  sicnt  febris  tenlat  febri  restuantem  , 
abstrabilque  et  illicit  ad  bibcndam  aquamsibi 
noxiam,  et  subinde  letbiferam.  Concupiscentia 
enimest  quasi  febris,  etcalor  innaturalis  aestu- 
que  animae.  Nam,  ut  ait  S.  Ambros.  lib.  h.  in  Lu- 
cam  C  h.  Varii  criminum  febribus  caro  nostra 
languet,  et  diversarum  cupiditalum  immodicis  a?s- 
tuat  ardoribus.  Nec  minorcm  febrem  amoris  esse 
dixcrim,  quamcaloris.  Itaque  illa  animum,  ha?c 
corpus  inflammat.  Febris  enim  nostra  avaritiaest, 
febris  nostra  libido  esl,  eo  quod  ignilai  sint  cupidi- 
tates.  Fcbris  noslra  ambilio  est ,  febris  noslra  ira- 
cundia  est.  Quw  licctcorporis  vitia  sunt,  ignem  ta- 
men  ossibus  implicant,  mcntem,  animum,  sensum- 
que  perlcntant. 

Tertio,  sicut  vulpes  colligata  cani,  eum  tentat, 
secumque  abstrabit  et  illicit  ad  invadendam  et 
dcvorandam  gallinam  occurrenlem.  Concupis- 
centia  enim  est  quasi  vulpes,  quac  rationem  et 
voluntalem  bominis  specie  boni  delectabilis  il- 
licit  et  decipit ,  ut  a  bono  bonesto  eam  abstra- 
bat,  ad  volcndumet  amandum  bonumconcupis- 
cibile  et  illicitum. 

Quarto,  sicut  lena  virum  tentat,  abstrabitque 
ab  uxore  ad  fornicandum  secum  ;  sic  et  concu- 
piscentia  animam  a  Deo  sponso  suo  abstrabit, 
utcumbonis  creatis  delicielur.  Concupiscentia 
crgo  est  lcnavitiorum,  ait  S.  Ambros.  loco  jam 
citato  :  similis  enim  est  mulieri  lenocinanti, 
quam  graphice  describit  Sapiens  Proverb.  7.  6. 
ctc.  9.  13.  Unde  in  Viiis  Patrum  lib.  5.  cap.  de 
fornicalione  numer.  23.  legimus,  carnalem  con- 
cupiscentiam  cuidam  apparuisse  in  specie 
mulieris  iEthiopissoe  ,  adeo  turpis  et  fcctidai, 
utejus  foetorem  ferre  non  posset. 

Quinto,  concupiscentia  est  ut  scabies  et  pru- 
rigo,  quam  si  scabas,  litillationem,  sedmoxdo- 
lorem  senties.  Unde  emblema 

Foodarc  frictis  unguibus  cutem  cave  : 

Pro  melle  mox  rcponet  urens  tibi  piper, 

Assiduuscst  pruriginiicomes  dolor. 

Cupido   eamdcm   dulcamarus    (  yiy/.unixpoj  )    vim 

tenet , 
Pro  mellc  felleum  propinanspoculum. 

y.  g.  indulsisti  gulac  et  te  inebriasti,  mox  senties 
m  corpore  dolores  capitis ,  stomachi,  nervo- 
rum ,  etc. ;  in  anima  vero  vermem  conscientiae, 
Dci  offensam,  reatum  gehennae,  ipsamque  ge- 
bennam. 

Nota  Primo,  Concupiscentia  estcausa  intrin- 
*eca  tentationis  et  peccati  :  extrinsecae  vero 
sunt  daemon  et  mundus,  puta  pravi  socii,  cog- 
nati,  amici,  etc.  Sed  hae  extrinsecae  tentant  per 
mtrinsecam,  suscitandonimirum  concupisceu- 


S.  JACORI.  Cap.  I.  (Uij 

liam  i)ropositione  boni  delectabilis ,  ut  ill.i 
ad  illud  voluntatem  secum  abripiat.  Unde  a 
S.  Epbrem  tom.  2.  Paraenesi  50.  Concupiscentitt 
vocalur  germen  diaboli,  vulnus  unimce ,  percussio 
cordis,  arbor  malitia ,  vipera.  Eadem  i\  Gersone 
tractat.  2.  de  coguit.  peccati,  consid.  25.  vocatur 
nuncius  diaboli  a  nobis  consensum  requirentis. 
Nam  sine  concupisccnlia  nuncius  hic  imbecillis 
est  elinvalidus;  sicut  fruslra  quis  folle  flatum 
in  lisnis  suscitat  nisi  subsitignis  ,  qui  hoc  ilalti 
excitatus  ligna  accendat ,  ait  Thomas  Angli- 
cus. 

Porro  peccatum  varias  habct  causas  nobis  in- 
trinsecas,  nimiium  voluntatem  ,  intellectum  , 
passionem  ,  imaginalionem  ,  habilum  pravuni  , 
ignorantiam  ,  et  actum  alterius   peccati.  Primo 
enim  voluntas  cst  causa  immcdiate  eliciens  ac 
tumpeccaii,eumqueinsesuscipiens.Secundoin- 
lcllectus  estcausapcccati  lanquam  proponens, 
seu  consulens  voluntati,  ut  amplectalur  bonuni 
sensibile  relicto  honesto,  atque  tanquam  non 
considerans  regulam  lcgis  divinae,  quce  hoc  bo- 
numamari  vetat.  Terlio ,  imaginatio  el  passio 
est  causa  ejusdem  tanquam  repraesentans  viva- 
citer  voluntati  pulchritudinem  boni  sensibilis. 
Quarto,  habitus  pravus  est  causa  ,  tanquam  im- 
mediale  inclinansin  actum  peccali.  Quinto,  ig- 
norantiacstcausa,  ut  occultans  malitiam  pcc- 
cati.  Sexto,  actus  alteriuspeccati  quadrupliciter 
cslcausapeccati.  Primo,  auferendo  gratiam,  pcr 
quam  homo  pcccato  resistebat.  Secundo,  incli- 
nando  ad  similcs  actus.  Terlio,  praebendo  mate- 
riam  altcri  peccalo  :  sicgulaest  causa  libidinis, 
superbia  rixarum,  avarilia  furtorum.   Quarto, 
tanquam  finis ,  ut  cum  quis  ex  intentione  unius 
peccati  eligit  aliud  peccatum,    tanquam  me- 
dium,  sic  ambitio  est  causa  simonise ,  et  comes- 
satio  est  causa  furtorum.   Septimo  ,  propria  ct 
potentissima  causa  tentationis  et  consequenter 
peccati,  est  concupiscentia.  Haecenim  movet  et 
sollicilat  voluntatem  ,  intelleclum,  imaginatio- 
nerti,  adsecum  consentiendum  peccalo  :eadem 
parit  passionem,  habitum  pravum,  inconsidera- 
tionem.et  ignoranliam,  eaque  malitiam  peccati 
tegitetvelat.  Quocirca  jure  concupiscentia  vo- 
catur  fomes,  origo,  seminarium  peccali ,  et  ii 


Paulo  Rom.  7.  23.  lex  membrorum  repugnans 
legi  mentis. 

Nota  Secundo,  concupiscentiam  non  essc  pra- 
vam  aliquam  substanliam  productam  a  diabolo, 
quae  pravos  appetitus  sensitivi  motus  scilicet,  et 
quasi  cxbalet,  uti  lacus  exhalat  putidos  vapores; 
sicuti  opinattts  est  Illyricus,  sed  stolide.  Nulla 
enim  substantia  potest  esse  per  se  mala,  nec 
produci  h  diabolo  ,  nec  esse  peccatum;  pecca- 
tum  enim  est  accidens,  puta  actus  liber  volun- 
tatis.  Eadcm  fuit  hreresis  Manichaeorum ,  qui 
teste  S.  Aug.  lib.  de  iheres.  censebant  in  ho- 
mine  duas  esse  animas ,  unam  bonam  a  bono 
Deo ,  alteram  malam  productam  a  diabolo, 
bancque  esse  concupiscentlam ,  fontem  omnis 
mali  in  homine.  Huc  spcctat  vesanus  error  Pa- 
ternianorum  ct  Vcnuslianorum  harrcticorum  , 
qui  ut  ait  S.  August.  lib.  5.  contra  Julian.  c.  5. 
Dicunt  d  lumbis  usque  ad  pedes  diabolum  fecisse 
corpus  hominis  ,  superiores  vcro  partes  Deum  ,  ve- 
lut  supra  basin  aliqttam  coltocasse:  adduntque  ni- 
hil  ab  hominis  studio  requiri ,  qttam  ul  anima , 
quam  in  stomacho  ct  capite  habilare  dicttnt , 
munda  scrvetur.  Pttbcm  vcro  si  omnium  flagilio- 
rumsordibus  oblinalur ,  aiunt  adsuivn  non  pcrti- 


hk6  COMMKNTAMA  IN  KPIS 

nere  curam.  Ita  scmpcr ,  ut  ipsi  libidini  turpiter 
servianl ,  titulum  ei  propria  potestatis  affigunt. 
Rursum  coricupiscentia  oon  est  ipsum  pecca- 
imn  originalc  :  eoenim  per  baptismum  condo- 
uato  ct  abolito ,  ipsa  lamen  in  homine  justo  re- 
manet  .  uti  palet  quotidiana  experienlia.  Deni- 
que  conoupiscentia  non  est  prava  qualitas 
progenita  a  peccato  originali,  qu;e  sit  velutfor- 
nax  perpetuo  scintillas  peccatorum  cxhalans, 
nti  vnltCalvinus  lib.  2.  lnslit.  c.  1.  C>8.  9. 10.11. 
et  favet  Magister  sentent  in  2.  dist.  31.  §.  2.  et3. 
ubi  ail  peccatum  originale  esse  morbidam 
quamdam  qualitatem  in  anima  exisientem.  quoc 
perpetiio  prava  desideria  excitet.  Addit  Gregor. 
Arimin.  In  2.  dist.  30.  q.  1.  qualitatem  hanc  m 
anima  oriri  cxalia  quadam  morbida  qualiiate, 
quae  sit  in  seinine  paventum.  Semen  cnim  per 
hanc  qualitalein  inflcere  corpus,  et  corpus  in- 
iicerc  animam  :  porro  semen  infectum  esse 
ex  flalu  serpcnlis.  Verum  hzec  frivola  sunt,  ac 
verae  Philosophiae  et  Theologioe  repugnantia. 
Unde 

Nota  Tertio,  Concupiscenlia  in  re  non  est 
aliud,  quam  ipse  appetitus  sensitivus,  ejusque 
naturalis  inclinalio  adbona  sensibilia,  quoe  con- 
traria  suntrationi  etlegi  Dei,  ideoque  illicita  el 
velita,  qualenus  appetitus  hic  ob  peccalum  ori- 
ginale  privatus  est  justilia  originali.  Nam  si 
homo  fuisset  conditus  in  statu  puroe  nalurae, 
talis  fuisset  qualis  modo  est ,  similcsque  appeti- 
tus  motus  habuisset  quales  jam  habet;  sed  illi 
motus  lunc  nonvocati  fuissent  concupiscenli;e, 
eo  quod  nalurales  ei  fjiissent,  necpoena  peccati : 
jam  aulem  vocantur  concupiscentioe,  quia  sunt 
pocna  peceati  originalis.  Deus  enim  noluit  ho- 
mincm  condere  in  siatu  puroe  naturae,  ne  im- 
perfeclus  esset  et  miser  :  sed  condidit  eum  »n 
siatu  nattme  integrae,  ninhrum  addendo  illi 
gratiam  et  justiliam  originalem,  quoe  omnes 
molus  appelilus  compescebat  et  subdebat  rectoe 
rationi ,  ita  ut  eam  pr.evcnire,  illique  reluclari 
nonpossenl.  Verum  peccante  AdamoDeus  hanc 
gratiam  et  justitiam  originalem  illi,  ornnibus- 
quc  posteris  in  poenam  peccali  sustulit,  ideoque 
eum  quoad  appetitus  et  potentias  reliquit  sibi 
in  statu  purce  naturee  :  quo  fit  ut  appetitus  sen- 
sibilis  feralurinbonascnsibiliaproeterrationem, 
et  rationis  voluntalisque  dictamen,  ac  utram- 
que  secum  ad  sua  bona  abripiat  :  itaque  caro 
concupiscitadversus  spiritum.  Ergo  nunc  voca- 
tur  coneupiscenlia ,  quia  orta  cst  ex  peccato 
originali.  Quare  concupiscentia  non  est  aliud, 
quam  ipsa  naturalis  inclinatio  appetilus,  quate- 
nus  per  absentiam  justiti;e  originalis  proxime 
disposJta  est,  ut  feralur  proeter,  vel  contra  or- 
dinem  rationis  in  sua  objecta  delectabilia  :  unde 
dicit  habitudineni  ad  peccalum,  quasi  ad  cau- 
sam  suam. 

Qua  de  causa  S.  Augustinus  concupiscentiam 
vocal  morbidum  alTeciuni,  et  affeclionalem  qua- 
litalem  :  quia  ipsa  inclinatio  appctitus  est  qua- 
lilas  quocdom  carens  debitoordine,  exprivatione 
Uislitiae  originalis,  non  lamen  quasisemini  per- 
inista  liansftindaliir,  uti  diccbat  Arimin.  Unde 
lib.  G.  Contra  Julian.  cap.  7.  dicit  concupiscen- 
tiam  esse  sicut  malam  valetudinem  :  atqui  mala 
\aletudo  humoribus  nihil  addit,  nisi  privatio- 
nein  debitoe  eommensurationis.  Quod  autem 
S.  Augustin.  non  voluerit  concupiscentiam  esse 
aliquam  qualitatem  positivarn  superadditam  po- 
tentiis  cnim;e  ,  vidcljcct  appetitui  inferiori  et 


T.  S.  JACOBI.   Cap.    I. 

voluntati ,  scd  ipsam  inclinationem  naturolem 
carentem  ordine  rationis,  quem  velut  in  habilu 
efflciebatjustitia  origioalis,  patel  ex  variis  ejus 
loeis ,  quibus  non  aliatn  reddit  causam  concu- 
|)isccntice,  quam  absentiam  justili;u  originalis, 
ut  I.  1.  tle  Peccato  mort.  cap.  16.  1.  /i.  contraju- 
lian.  c.  ult.  lib.  13.  dcCivit.  c.  13.  lilem  patet  ex 
eo,  quod  S.  August.  lib.  h.  contra  lulian.  c.  5.  ct 
lib.  2.  de  Peccato  orig.  c.  /i0.  ct  alibi  doccat  id 
quod  in  homine  est  vitium,  in  belluis  esse  natu- 
ram,  ct  Ioquitur  de  concupiscenlia.  Atqui  con- 
cupiscentia  inbelluis  non  est  aliquid  distinctum 
superadditum  appetitui  naturali  :  crgo  nec  in 
homine.  Ralio  csl,  quia  appelilus  sensitivus  na- 
lura  sua  pronus  est  ad  ea,  quce  sunt  delectabilia 
carni  :  movetur  enim  ex  apprehensione  rei  dc- 
Icctabilis.  Unde  non  requirilur  aliqua  qualitas 
superaddila  qurceum  ad  hoc  inclinet,  sed  solum 
requirilur  absentia  justitioe  originalis,  quae  eum 
reiinebat,  rectum  faciebat,  et  ralioni  velut  in 
actu  primo  conformem.  Ergoipsa  inclinatio  ap- 
petitus  privata  ordine  illo,  et  conformitate  ad 
rationem  rectam,  quam  conformitatem  in  ipsa 
efficiebat  justitia  originalis  ,  dicftur  qualitas 
morbida,  labes,  languor,  etc.  ita  Medina  1.  2. 
q.  82.  a.  1.  et3.  et  fuse  Bellarm.  lib.  5.  de  amis- 
sione  gratioe.  c.  15.  Ilinc 

Quarto  sequitur,  concupiscentiam  non  esse  ii 
Deo^  ulpote  qui  naturam  integram  et  perfectam 
condidit;  sed  a  peccato  et  diabolo,  qui  peccati 
fuit  auctor.  Hoc  est  quod  docet  hic  S.  Jacobus, 
nimirum  tentationem  peccati  non  esse  a  Deo, 
sed  a  concupiscenlia.  Et  hoc  est  quod  ait  Chris- 
tus  parabola  bominisincidentisin  lalrones,  quod 
ab  iis  vulncratus  sit  el  spoliatus  Luc.  10.  38. 
Nam,  ut  ait  ibidem  Glossa  :  Adam  peccans  spo- 
liatus  est  donis  grataitis ,  ct  vulneratus  in  natu- 
ralibus.  Dum  enim  privatus  esl  juslilia  originali, 
necessario  vulnus  accepit  in  natura,  utpote 
quam  integrabat  justitia  originalis.  Deus  enim 
piiniitus  potentias  hominis  condidit  jnclinatas 
ad  suum  objectum,  ac  consequenter  appetitum 
sensitivum  ad  appetendum  objecla  sensibilia, 
quasi  objecla  sibi  proporlionata  ct  commoda  ; 
alqueinsuperaddidilgraliam,  quresubordinaret 
illum  coeterasque  potentias  rect;e  rationi  :  qua 
per  peccatum  spoliaius  homo  relapsus  est  in 
suam  ataxiam  et  concupiscentiam. 

Quinlo,  concupiscentia  non  tantum  est  in  ap- 
petitu  sensitivo,  licet  in  eomagis  appareat,  sed 
et  in  intelleclu  ac  vohmtate  qualenus  in  bona 
sensibilia  et  naturoe  commoda  ferunlur  et  pro- 
pendent,  quae  bono  honesto  et  rectoe  rationi  re- 
pugnanl.  Itaque  intellectus  et  voluntas  in  ho- 
mine  virtualiter  est  quasi  duplex.  Est  enim  in  ea 
pars  superior,  quae  honestum,  Deum  et  ccelum 
intuetur;  et  pars  inferior  ,  quoe  bona  terrena  et 
caduca  spectat.  Concupiscentia  ergo  iniellectus 
est  curiositas,  vanitas,  inllans  superbia.  Concu- 
piscentia  voluntatis  est  cupiditas  honoris,  glo- 
riae,opum,  dcliciarum.  Quocirca  voluntas  hic 
secum  luciatur  etpugnat,  dum,  ut  ait  Apostojus; 
caro  concupiscit  adversus  spiritum  et  spiritus 
adversus  carnem.  Hanc  duplicem  volunlatemin 
se  scnsit  et  expressit  Chiistus  orans  in  horto  : 
Pater  si  vis,  transfer  calicem  istum  a  me  :  verum- 
tamen  non  mea  volunlas,  sed  taa  fiat,  Lucre  22, 
Zi2.  Pars  enim  inferior  voluntatis  Christi  appele- 
batvilam,  horrebat  mortem  a  Patre  decretam  : 
pars  vero  superior  ejusdem  plane  erat  confor- 
mis  voluntati  ct  decrelo  Palris,  appeiens  et  am- 


COMMENTAIUA  IN  EP 

biens  moricm  :  undc  sccundum  eam  Christus 
cst  exauditus,  eademque  noluil  exaudiri  de- 
siderium  et  appelitum  partis  inferioris  mortem 

deprccantis,  utdocleannotavitS.  Alhanas.  tract. 
de  Crucc  el  passionc. 

Ex  dictis  patet,  concupisccntiam  essc  vim  ap- 
petendi  innnoderatam  lum  in  voluniale  ,  tum 
niogis  in  appclitu  scnsilivo.  Homo  cnim  est, 
quasi  composilum  confiatuin  ex  angelo  et  bestia, 
ct  quasi  utriusque  parlicipium,  imo  nexus  et 
unio.  Anima  enim  raiionalis  estinfima  in  genere 
creaturarum  spiritualium,  ideoque  animae  sen- 
sitivae  animalium  vicinissima,  in  eamque  quasi 
dcgencrat  :  jungit  cnim  in  se  ralionem  ,  quam 
habent  augeli,  et  scnsum.  quem  habent  bestiae; 
sed  ita  ut  magis  propcndeal  in  sensum,  quam  in 
rationem  :  unde  plus  liabel  bcstice,  quam  angcli. 
Quocirca  prudenler  monet  S.  Bern.  serm.  5.  de 
ascens.  Ordinanus ,  ait,  el  cuslodiamus  in  nobis 
statum  utriusque  subslantia ,  ne  animam  nobilio- 
rem  utiquc  kominis portioncm,  Tertaroparsdevol- 
vat  inferior,  sed  sccum  polius  ccclo  sanctificatum 
corpus  acquirat.  Nam  utaitClemens  Alex.  lib.  h. 
Strom.  homo  videtur  compositus  cx  Centauro 
(adeoque  cssc  Centaurus)  scilicet  ex  rationis 
participc  ct  rationis  experte ,  anima  sciticet  cx 
corporc :  corpus  lcndit  ad  tcrram,  anima  ad  Deum 
extollitur.  Poetae  enim  finxerunt  Centauros  esse 
conllatos  ex  liomine  ct  cquo ,  vcl  tauro ,  ut 
eques  cum  cquo  essct  Centaurus,  uti  dixi 
Isaiae  3!\.  1/j. 

17.     DeiNDE    CONCUIUSCENTIA    CUM    CONCEPERIT  , 

parit  peccatcm.  ]  Cassian.  collat.  5.  c  !\.  lcgit : 
Concupisccntia  cum  fuerit  concepta  ( seilicet  in  vo- 
luntate)  parii ' peccalum.  BedaetTbeologi  pnssim 
ex  boc  loco  distinguunt  tres  gradus  tentationis  , 
oimirum  suggestionem ,  delectationem,  etcon- 
Bensum  ;  suggestio  enim  est,  cun)  concupiscen- 
'ia  in  se  et  quasi  in  utero  suo  concipit,  et  exciiat 
liosce  pravos  concupiscentioc  motus.  Talis  est 
litillatio  guhc,  libidinis, ir« ,  supcrbiae,etc,  an- 
tequam  cos  ratio  advertat  :  unde  lii  motus  vo- 
cantur  primo  primi  et  indelibcrati ,  in  quibus 
proinde  nulluni  cst  peccatum,  sed  conccplus 
tantum  pcccati  materialis,  qui  parit  peccatum 
formalc  ,  puta  dclectalioncm  ,  qua  ralio  ct  vo- 
luntas  illecebris  concupiscentiae  ct  peccati  in- 
cipit  delectari  :  in  quo  si  hsereat  et  plene 
advertens  conscniiat,  crit  consensus  et  con- 
summatio  pcccaii. 

Dicit  crgo  S.  Jacohus;  Concupiscentia  cum 
bona  delectabilia,  quasi  malum  semen  per  ocu- 
los,  aures,  aut  phantasiam,  sive  a  dannone,  sive 
aliunde  suggcstum  haurit ,  ex  eo  concipit  pec- 
catum,  dum  scilicet  ex  libera  voluntate,  ceu 
patre,  conscnsum  aliquem,  v.  g.  semiplenum, 
ccu  prolcm,  ipsa  quasi  matcr  elicueritefforma- 
rit.  Unde  S.  Aug.  hom.  hl.  inter  50.  cap.  8.  ISoli, 
ait,  conscnlh-e  concupisccntia;  tucc.  JSon  est  unde 
<'oncipi(U,nisidete?  Consensisti?  quasi  concubuisti 
in  cordc  tuo.  Surrcxit  concupisccnlia?  ncga  te  illi : 
noiloam  sequl  :  concupiscentia  cum  concepcrit , 
parit  peccatum,  etc.  Ergone  abstraliaris  a  concu- 
piscentta  tua  :  nega  tc  itli  noli  eam  sequi ,  itlicila 
<:sl,  lascivaest,  lurpis  est ,  alienat  tc  a  Deo.  Mliil 
darc  consensionis  amplexum ,  nc  plangas  par- 
tton  :  quia  si  consenseris  ,  si  amplcxatus  fucris , 
concipis. 

Nota.  Conceptio  peccati  fitper  fortem  rei  con- 
cupito  imaginationem ,  quam  excitat  appetitus 
*ensilivus,  sivcconcupiscentia.  Hajc  enim  ima- 


IST.  S.  JACOBl.  Cap.    I.  ^; 

ginalio  rem  concupitam,  eiusque  pulclniludi- 
nem  ad  vivuin  ralioni  ct  voluntati  reprsesentat, 
cique  oslendil  quam  sit  suav  is  et  delcctabilis,  ac 
facil  eamdcni  ilerum  ilerumque  cogitari;  in»- 
pici,  aoimo  volvi  el  revolvi :  quce  cogilaliorium 
itcratioet  revolulio  parilrei  dclectationem,  non 
laiitnni  in  ipso  appelilu  seJisilivo,  scd  el  in  ra- 
lionali ,  pula  in  volunlate  :  eo  quod  ulerque  i:i 
eadcm  sit  anima  :  unde  ralio  ct  v  olunias  incipit 
iis  aflici,  sed  imperfecle,  quia  necdurn  plene 
advertit  hoc  es*e  grave  malum,  quod  Dcum  gra- 
vitcr  offcndat.  Icccat  crgo  venialiter  cx  inde  li- 
heralione  :  dciiulc  pcrgens  in  hac  rei  concupila: 
cogitationect  deleclatione,  plene  advertens  ejus 
maliliam,  vicla  deicctationc  cidat  manuseique 
consentit,  tuncque  est  peccatum  consummatum 
ct  morlale.  Conceptio  autem  haec  peccati,  ma- 
tcrialis  tanlum  est,  quamdiu  lueret  in  soht  ima- 
ginationc  ct  appetitu  scnsitivo  :  mox  vcro  ul  ad 
se  allicit  rationcmet  voluntatem  ,  est  couceplio 
peccati  formalis,  saltem  venialis. 

Quocirca  Joannes  Alba  Eleclorum  cap.  95. 
Concupiscenlia,inquit,  pcccatum  concipit,  cum 
illud  cogitat  :  conceptus  enim  phantasiaa  et 
mentis,  est  ipsa  ejus  cogitalio.  Nam  concupis- 
cenliaprimolenlatsuggerendohominiillccehias. 
Deinde  homo  sic  tentalus  concipit,  id  cst,  cogi- 
tatctversat  animo  id  ad  quod  invilalur  a  con- 
cupiscentia,  nunc  cogitans  illud  amplecti,  mmc 
cogitans  illud  rcfutare,  ilaque  sccum  luctalur 
et  aninio  lluclual,  pcccalque  semipleno  con- 
scnsu  ,  ac  landeni  victus  illccebrarum  appelitu 
dcliberate  cis  consenlit,  cl  |)leno  voluntalis  con- 
sensu  peccatum  consummat. 

Oui  ergo  vult  lcntationes  concupisceulice  vin- 
cere  ct  evadere,  imagiiuitionem  cohiheat ,  et  a 
honis  concupiscihilihus  violenler  avertat,  eam- 
que  rehus  bonis  sanctisquc  occupet,  ac  in  pri- 
mis  leclioniet  studio  S.  Scriplune,  Patrum,  vi- 
tarum  Sanctorum,  historiarum,  Theologhe , 
Philosophiee,  elc.  addicat.  Ama  scicnliam  Scrip- 
lurarum;  elvitia  carnis  non  amabis ,  ait  S.  Hicr. 
Quin  et  Seneca  senior,  qui  fuit  pater  Senecaj 
Philosophi,  praeceploris  Neronis  :  patris  enim 
cssc  hoc  opus,  patelex  titulo,  eldocclLipsius, 
in  Conlrov.  Sapiens  (Mcla  filius  meus)  hoc  unum, 
inquit,  concupiscit ,  nikit  concupiscere. 

Hinc  patet  Primo,  motus  concupiscentioe  qui 
rationem  pra2\eniunt,  ideoque  omnino  sunt  in- 
voluntarii,  nulla  esse  peccata.  Primo,  quiaS.  Ja- 
cobus  ponit  progressum  quo  a  tentationc  veni- 
tur  od  peccalum,nimirum  Primo,  ponitipsam 
illecebram  concupiscentioe  ante  omne  pecca- 
tum,  quas  estipsatentatio,  dum  dicit :  Unusquis- 
que  vero  tentatur  a  concupiscenliasua,  quam  pa- 
tet  non  esse  peccatum  :  quia  paulo  ante  dixit, 
eum  qui  suffcrt  tcntationem  essebealum,  id  csi. 
qui  eam  patilur  invitus,  quia  talis  tentatio  non 
est  fomes  peccati  sed  materia  meriti.  Deinde 
ponit  partum,videlicetpeccatum  aliquod,  verhi 
gratia,  veniale;  qualis  est  dilectatio  praeveniens 
plenam  deliberationem.  Tertio,  ponitmortem, 
seu  peccatum  mortale,  cum  videlicet  accedit 
plenus  consensus. 

Prieclare  S.  Augustin.  I.  5.  contra  Julianum  , 
Profecto,  ait,  in  lus  vcrbis  (Jacobi)  partus  d  pa- 
ricnle  disccrnitur.  Paricns  cnim  cst  concupiscen- 
tia,partus  peccatum  :  scdconcupisccntia  non  pa- 
rit,  nisi  concepcrit  :  non  concipit ,  iiisi  illcxcrit, 
id  cst  ad  malum  pcrpctrandum  obtinucrit  volun- 
taiis  asscnsum.  Idem  libro  1.  contra  duas  epist. 


fltfi 

Pelag. 


COMMENTAmA  1N  EPIST.  S.  JACOBI.  Cap.   I. 


cap.  10.  Xttlla  crgo  damnalio  cst  IU  qui 


sunt  in  Christo  Jesu  :  nori  enim  damnatur ,  nisi  qui 
concupiscenlia;  cat-nis  consentit. 

Secundo,  quia  isti  motus  non  sunt  in  nostra 
poteslate,  ut  eos  avertere  aut  evitare  possimns  : 
non  cnini  in  nostra  potestate  est,  quibus  visis 
langamur.  Pcccatum  autem  est  in  nostra  po- 
leslate,  puta  voluntarium,  acleo  ut,  si  non  sit 
voluntarium,  non  sii  peccatum,  uti  docetS.  Au- 
gust.  1. 1.  Retract.  c.  13.  etl.  22.  contraFaustum 
c.  27.  Unde  hi  motus  inveniuntur  eliam  in  jus- 
tilicatis  et  sanctis,  uti  docet  Apostolus  Rom.  7. 
io  quibus  nibil  est  damnalionis,  ut  idem  ait 
caputS.  1. 

Tertio,  quia  Pbilosophi  etTheologi,  ipsaque 
experientia  docet,  tales  actus non  esse  humanos , 
id  esl  liberos,  qui  a  ralione  advertenle  el  volun- 
tate  consentiente  procedant ;  sed  esse  actus  ima- 
ginationis  et  appetilus  sensitivi.  Unde  S.  Paulus, 
licet  sanclus,  sentienstamen  in  se  bosce  motus, 
aiebal  Rom.  7.  20.  Si  quod  nolo  illud  facio,  jam 
non  ego  operor  illud,  sed  quod  luibilal  in  me  pec- 
catum.  q.  d.  Si  concupisco  repugnante  volunta- 
te,  non  ego  censeor  boc  facere  :  nam  consentio 
legi  Dei :  sed  concupiscentia,  quoe  meam  ralio- 
nem  et  libertatem  antevertit.  Cum  ergo  hi  ac- 
tus  non  sintbumani,  homini  ad  culpam  et  poe- 
nam  imputari  nequeunt. 

Quarlo,  id  docet  Conc.  Trident.  sess.  5.  Ma- 
nere,  ait ,  in  baptizatis  concupiscentiam,  vel  fomi- 
tem,  haic  S.  Synodus  fatetur  et  sentit ;  qux  cum  ad 
agonem  relicta  sit ,  nocere  non  consentientibus , 
sed  viriliter  per  Christi  Jesu  gratiam  repugnanti- 
i)us  non  valet  ;  quinimo  qui  legitime  certaverit, 
coronabitur.  Hanc  concupiscentiam  quamaliquan- 
do  Apostolus  peccatum  appellat,  S.  Synodus  decta- 
rat  Ecclesiam  Catholicam    nunquam  inlellexisse 
peccutum  appellari ,  quod  vere  el  proprie  in  rena- 
tis  peccalum  sit,  sed  quia  cx  peccato  est ,  el  ad 
peccatum  inctinat.  Si  quis  aulem  contrarium  sen- 
serit,  anathcma  sit.   Hinc  S.  Basil.  de  Constit. 
monast.  c.  2.  asserit  omnes  affectioncs  carnis 
esse  naturales  ,  neque  in  iis  esse  peccatum , 
nisi  ex  negligentia  animce  procedant.   Sicut  si 
cquus  petulans,  ait,  dejiciat  sessorem,  culpa 
non  estequi,  utpote  qui  ratione  non  utitur,  sed 
imperiti  et  incauti  sessoris  :  ita  si  homo  per 
concupiscentiam  trahatur  in  peccatum ,  culpa 
non  est  carnis,   sed  spiritus.   Et   S.    Chrysost. 
hom.  19.  ad  populum  :  Concupiscere, inquit,  na- 
turale  est ,  at  male  concupiscere  jam  voluntatis 
cst.  Et  S.  Prosper.  1.   2.  de  Vita  contemplat.  ca- 
pile  3.  agens  de  stimulis  carnis  :  ISonhas,  ait,  af- 
fectiones  habendo,sedeis  mcde  utendo  delinquimus. 
El  lib  3.  cap.  h.  Peccatum  perpelrare  non  possum, 
nisi  malx  dilectationi  consentiam.  S.  Gregor.  I.  21. 
Mor.  c.  3.  Mentem,  ait,  nequaquam cogitatio  im- 
munda  inquinat ,  cum  pulsat ,  sed  cum  hanc  sibi 
per  delectationem  subjugat.  S.  Cyril.  1.  h.  in  Joan. 
<:.  51.  Si  voluptas  qucedam  ante  omne  peccatum 
pracurrit ,  cl  fervens  cupidilas  ad  ditecta  solet  it- 
licere ,  qua;  ante  peccati  actum  insidet ,  et  mentis 
consensum  arripit,  persuadens  facile  hac  via  ve- 
niendum  nobis  esse  quo  gliscimus.  Quod  discipulis 
Christi  verum  ostendit ,  dicens  :   Unusquisque  a 
suacupiditate  dislraclus  atque  seduclus  tentatur. 
Ex  dlctis  patct  errare  Cajetanum  comm.    in 
D.  Thomam,  loco  mox  citando,  quisensit  mo- 
tus  concupiscenlise  in  appetu  sensitivo  per  se , 
et  sine  omni  voluntatis  consensu  esse  peccata 
venialia.  Ralioejus  est,  quod  appetilus  inferior 


habeat  aliquam  per  sc  libertatom,  uli  indicat 
D.  Thomas  1.  2.  q.  74.  a.  2.  ad.  3.  et  art.  3.  ad  1. 
Unde  vulgo  dicitur,  appelilum  moveri  polilice  d 
ratione,  membra  vero  despotice.  Verum  et  hicest 
crror.  Omnis  enim  libertas  est  in  voluntate,  et 
a  voluntale,  uti  docet  Schola  Philosophorumet 
Theologorum  ;  nec  dissentit  D.  Thomas,  uti  pa- 
tet  ibidem  art.  1.  el  2.  ad  1.  ubi  expresse  ex  sanc- 
to  August.  docetnon  nisivoluntatepeccari.  Quod 
ergo  tribuit  peccatum  veniale  appetitui,  mor- 
tale  voluntati,  id  facit  per  quamdam  attributio- 
nem  ,  seu  appropriationem,  quia  enim  pecca- 
tum  veniale  estimperfecte  humanum  et  volun- 
tarium,  ac  sensualitas  est  prima  ejus  origo  ; 
idcirco  illi  tribuitur :  mortale  vero  qui  perfectam 
libertatem  requirit,  tribuitur  vohintati. 

Porro  dicitur  appetitus  inferior  moveri  poli- 
lice,  non  quod  in  se  liber  sit,  sed  quia  potest 
aliquo  modo  resistere  volunlati ,  ut  civis  magis- 
tratui,  saltem  motu  inefficaci:  repugnante  enim 
voluntate  et  invita ,  non  cessat  appetere  et  con- 
cupiscerebona  sensibilia  etillicita. 

Moral.  S.  Jacobus  tacite  hic  docet  Primo,  rc- 
sistendum  esse  concupiscentiae,  ait  S.  August. 
lib.  1.  de  Civit.  21.  nimirum  concupiscentiam 
esse  malam  et   peccali  illicem,  ideoque  non 
amandametsequendam,  sed  summeodiendam. 
et  assidua  contra  eam  lucta  mortificandam  esse. 
lnde  enim  passim  homines  velut  caeci  et  insam 
ruunt  in  peccata,  quod  velut  bruta  sequantur 
concupiscentias,  sicut  Adam  secutus  est  suam 
Evam  ,  juxta  illud  Ps.  48.  21.  Homo  cum  in  hono- 
re  esset ,  non  intellexit  :  comparatus  est  jumentis 
insipientibus ,  et  similis  factus  est  illis.  Concupis- 
centia  eniminhomine  similis,  imo  eadem  est, 
qiue  in  bestiis,  v.  g.  in  sue  est  concupiscentia 
guh-e,  in  leone  superbiae,  in  lupo  rapime,  in  asi- 
no  acedias.  In  homine  cnim  appetitus  inferior  est 
sensibilis  et  vehemens  ;  rationalis  vero  est  spi- 
ritualis  ;  insensibilisetdebilis  :  unde  facile  sinit 
setrahi  ab  appetitu  inferiori,  quasi  a  pondero 
graviori.  Qui  ergo  sapit,  suaeque  animae  et  sa- 
lutis  curam  gerit ,  sciat  concupiscentiam,  licet: 
intime  anima3  infixam  ;  licet  blandicntem,  hcet 
suavem,  esse  sirenem  exitialem,  esse  hostem 
capitalem;  ac  proinde  eam  ut  hostem  insecle- 
tur,  cum  eaque  gerat  3.™o->U->  n&).ly.ov ,  irrecon- 
cltiabile  beltum.  Ipsa  enim  est  vipera,  suo  con- 
ceptu  et    parlu  matrem,  id  est  rationem  et 
vo.untatem,  enecans.  Hinc  quocumque  pergimus, 
nobiscum  portamus   inimicum  ait  S.  Hieron.  ad 
Eustochium.  Unde  semper  ctubique  peromnem 
vitnm,   nobis  cum  eo  colluctandum  et  acriter 
dimicandum  est :  quare  semper  in  eum  oculos 
defigere  debemus,  neclanculum  in  animumse 
insinuet,  nimirum  ut  quasi  bostem  observe- 
mus,  repellamus  et  mortificemus. 

Secundo,  innuit  primis  concupiscentiaemoti- 
bus  stalim  obsistendum  esse,  idque  statim,  ut 
ab  illis  ilico  fidelis  mentem  avertat  ad  Deum, 
cjusque  opem  ad  illos  superandum  imploret  : 
concupiscentia  enim  blande  irrepit,  et  instar 
serpentis  quo  caput  infert,  eodem  totum  reh- 
quum  inducit.  corpus  ,  eoque  totus  illabitur. 
Quare  hic  verissimum  est  illud  : 

Principiis  obsta,  scromedicina  paratur, 
Cui  mala  per  lougas  invaluere  moras. 

Et  istud  Senecae  epist.  117.  TSon  obtinelis  ut  desi- 
nant,  si  incipere  permiseris  :  imbecillis  est  primo 
orttnis  affectus ,  deinde  ipse  se  consistat ,  el  vires 


COMMENTAIUA  LN  EL 
dum  procedit  parat  ;  excluditur  facllius ,  quam 
expellitur.  Et  Plutar.  lib.  de  Profcctu  virtutum  , 
hoc  profcctus  signum  evitlens  assignat;S/  profi- 
ciens  nullum  jam  peccalum  cxiguum  putat,  sed 
omnia  studiose  vitat  ct  obscrvat.  Et  S.  Clirysost. 
hom.  22.  ad  pop.  Cani ,  inquit,  similis  est  volup- 
tas  :  si  pcllas  fugit ;  si  nulrias,  permanet.  Idem 
serm.  3.  in  verba  Isaise.  Vidi  Dominum.  Sicut,  in- 
quit,  cervus  jaculo  confixus  in  vitali  corporis 
partc,  eliamsi  venatorum  manus  effugiat  niliil 
inde  fert  lucri ;  sic  et  anima  acceplo  concupis- 
centirc  jaculo ,  si  cum  eo permittatur  abire ,  ipsa 
pcr  se  corrumpitur  ,  ac  perit. 

Praeclare  S.  Hier.  ep.  adEustoch.  de  custodia 
virg.  post  inilium  :  Slatim,  ait,  ut  libido  tililla- 
vcrit  scnsum,  aut  blandum  voluptalis  incendium 
dulcl  nos  ccdore  perfudcril,  crumpamus  inyoccm,; 
Dominus  auxiliator  mcus ,  non  limcbo  quid  faciat 
mihi  caro.  Et  cum  pautulum  intcrior  liomo  inler 
vilia  alquc  virlules  casperitfluctuare ,  dicito  :  Qua- 
re  trislis  cs  anima  mea,  ct  quare  conturbas  me? 
Spcra  in  Deo,  quia  confitcbor  illi  satularc  vultus 
mei  ct  Dcus  mcus.  JSolo  sinas  cogitalionem  cres- 
:  nihil  in  te  Babytonium,  nihit  confugionis 
adolcscat.  Dum  parvuscst  hostis,  interfice ,  nequi- 
tia ,  nc  zizania  crcscant ,  clidalur  in  semine.  Audi 
Psalmistam  :  Fitia  Babytonis  misera ,  etc.  beatus 
qtti  tcnebit  et  attidet  parvulos  tttos  ad  petram ; 
qttia  cnim  impossibitc  cst  in  scnsum  hominis  non 
irrucre  innatum  medtttlarum  catorem ,  illelauda- 
lur ,  iile  prcedicalur  beatusqui  ttt  cccpcrit  cogitare 
sordida,  statim  interficit  cogitatus,  ct  altidit  ad 
pelram ,  petra  aulcm  Christus  est.  Suhdit  de  se 
exemplum  :  O  quotics  cgo  ipsc  in  eremo  putabam 
me  Bomants  intercsse  dcliciis ,  ctc.  Jtaque  omni 
auxiiio  dcstittttus  adJesujacebam  pcdes,  rigabam 
ymis ,  crine  trrgcbam ,  ct  repugnanlcm  cttr- 
ncm  Uebdomadarum  inedia  subigcbam.  Mcmini  me 
clamantem  diem  crebro  junxisse  cum  noctc ,  nec 
[irias  a  pcctoris  ccssasse  verberibtts  ,  quam  rcdi- 
>ct  Domino  increpanlc  trattquillitas.  Post  rnultas 
tnas,  post  coclo  inscrcntes  oculos ,  nonnun- 
quain  videbar  vtihi  agminibtts  intcresse  angelo- 
v.tm,  ct  la'tiis  gaudensque  cantabam :  Post  te  in 
odorcm  unguentorum  tuorum  currt  mtts. 

Sane  contra  omnes  concupiscentkc  motus  et 
tentationes,  nulltim  est  pr.-csentius  et  efficacius 
remedium,  quam  oratio,  qua  nostris  diffisi  vi- 
rlbus,  Dei  opem  humiliter  et  ardenter  implora- 
mos,  dicentes  cum  Psalte:  Deus  in  adjutorium 
meum  intende:  Domine  ad  adjuvandummc  festina; 
uti  docetCassianus,  imoChrisius  ipse,  dicens: 
Vigilate,  ctorate,  ttt  non  intrctis  in  lcnlalioncm. 
Mattb.  '26.  h\.  Quocirca  daemon  id  sciens.ut 
hoec  armatentatis  eripiat,  solet  eis  injicerealias 
eogitationes,  ut  ad  humana  auxilia  respeclent, 
ac  Deiet  orationisobliviscantur.  Qui  sapitcrgo, 
ilico  ut  sentit  concupiscenti;e  stimulum,  ad 
Deum  mentein  attollat,  ejusque  opem  per  Bca- 
tam  Virginem  supplex  imploret  ;  et  statim  il- 
lam  siln  addesse  sentiet.  Porro  ordinem  gradus- 
que  tenUtioqis  egregie  describit  noster  Thomas 
rbeodidactos  1. 1.  deJmit.  Christi  c.  13.  Primo , 
.ul.orcttrrit  mcnti  simplex  cogitalio  :  dcindefortis 
imaginalio:  postca  dclectatio  c.t  molus  pravus,  ct 
assensio,  sicque  pauiatim  ingreditur  hostis  matig- 
ntts  cx  toto,  dum  illi  non  resislitur  in  principio. 
i:t  quanto  diuiius  quii  ad  r-esistendum  torpuerit , 
tiintoin  sequotidie  dabilior  fil,el  hostis  conlra 
■iiin  potrnlior. 

Tertio.  quisquc  seipsum  noril,  nimirum  qua 
rORNKt,      •    x  I  inriF.      tom.   X. 


IST.  S.  JACOBI.  Cap.  I.  W. 

maxime  concupisccntia  laboret,  et  pulsetur; 
in  his  enim  dominatur  concupiscentia  gube, 
in  illis  superbiae,  in  aliis  avaritice ,  in  aliis  ace- 
dioe.  Dum  ergo  gulosus  sentit  cogitationem  et 
concupiscentiam  deliciarum,  superbus  hono- 
rum,  avarus  opum,  acedus  timoris  ettorporis, 
sciat  hanc  suam  esse  concupiscentiam,  suam 
tcntalionem,  suum  vitium  cuiillicotolis  viribus 
resistere  debeat.  Magnapars  victoriae  est,  nosse 
idquod  suggeritur,  esse  tentationem  :  si  enim 
scrupulosi,  acedi,  timidi ,  melancolici  scireru 
cogitaliones,  et  molus  limoris,  angoris,  tri>n 
tia3,pusillamitatis,  qui  eis  crebro  suggeruntur  , 
esse  a  scrupulo,  acedia ,  timorc,  melancolia  ; 
ilico  eos  aversarentur  et  repcllerent  :  at  duni 
metus  et  anxietas  mentem  percellunt  et  obnuli 
lant,  id  non  vident  timentque  ne  quid  veri  dubii. 
timoris  et  peccati  subsit  aut  lateat :  ideo  angun- 
turet  cruciantur.  Credant  ergo  suis  confessa- 
riis,  virisqueprudentibus,  credant  sueeexperien- 
tiae,  sibique  dicant  :Egolaboro  nimio  metu,  an- 
gore,  scrupulo,  hicmeus  est  morbus,  hoc  meum 
malum  hoc  meum  vitium  :  crebro  ejus  motibus 
exagitor :  hactenus  rc  discussa  experlus  sum  et  di- 
dici,  melus  qui  mihi  suggerunturinanes  esse  et 
vanos:inre  nihil  esse  metuendum,  hunc  ergo 
pariterut  inanemet  vanum  contemnam.  Sicui 
enim  hydrophobi,  qui  metu  et  melancolia  labo- 
rant,  omnia  tuta  timent ,  ne  v.  g.  domus  in  eos 
cadat,  ne  pavimentum  eis  dehiscat ,  ne  tegula 
decidens  eos  feriat,  ideoque  eis  dicunt  medici : 
Erras,  ista  tibi  suggerit  humor  melancolicus , 
domus  non  gyrat,  firma  consistit,  non  cadet, 
sedtuum  cerebrum  gyrat,  laboras  capitis  verti- 
gineetmania,  ne  ergo  credas  illis  suggeslioni- 
bus,  quos  tibi  tuus  timor  et  mania  parit:  vides 
cnim  caeteros  illis  non  credere,  imo  ridere  ut 
vanoset  futiles.  Ita  prorsus  accidit  scrupulosis, 
meticulosis  et  tristibus,  qui  proindesuis  appre,- 
hensionibus  et  angoribus  tolis  viribus  resisten 
debent,  acimitari  Christum,  qui  orans  in  horlo 
adeo  valide  timori  et  horrori  mortis  reslitit,  ut 
ex  lucla  et  conlentione  sudaril  sanguinem,  Lu- 
c;e  22.  hk.  ideoque  plane  horrorem  hunc  vicit 
et  prostravit.  Si  simili  conalu  timoribus  noslri- 
resisteremus,  utiqueeos  debellarcmus. 

Idem  est  in  aliis  concupiscentiis  et  tenlationi- 
bus  :  nam  ,  ut  ait  S.  Amb.  1.  U.  in  Luc  c.  U.  IIo- 
norum  gratia ,  subtimitas  potestalum,  eputarum 
suavitas  ,  forma  merelricis  laqtteus  est  diaboli ,  et 
quasiquidamnequitue  spiritualis  illccebrosus  effec- 
tus ,  qui  per  carnis  itlecebram,  quo3  cito  fcminca 
quadam  lenitalemotlitur ,  animum  qttoqttc  degra- 
du  dcjicit  :  ncque  enim  formam  muticris  animtts 
prius  ,  quam  corporis  oculus  concupisctt.  Deniquc 
quod  non  vidcris  non  amabis  :  sed  ubi  caro  concu- 
pierit,  compatientis  quoque  animi  conslantia  defa- 
tiscit ,  ct  meyis  consortio  amoris  infleclitur.  Duo 
cnim  in  carnc  toia  sunt ;  atque  ila  mors  irrepit 
scclcris  cffcctu ,  lentantc  diabolo  ,  carnc  suadentc. 
Vchcmcntior  tamen  cst  animi,  quam  corporis  fc- 
bris.  Dat  exemplum  :  Theolimus  cum  gravi  octt- 
torum  incommodo  laboraret,  et  amarct  uxorcm  j 
intcrdicla  sibi  a  mcdico  fucultatc  cocundi ,  cupidi- 
tatis  impaticns ,  atqtte  impctu  libidinis  raptus  : 
Vale,  ait  amicttm  lumen,  sic  fcbre  libido  fagran- 
tior  cst ;  graviusqtie  prwcipitut  ct  inflammat.  Scd 
ttbi  quis  rcsipttcrit  a  furorc,  tunc  conscienlite  in- 
teriorisaperitur  vistts  factique  pocnitcnlia  sacccdii, 
ct  pttdcnda  stti  quisquc  facinoris  crttbcscit.  Quo- 
circa  sapienterS,  Mcthodius  apnd  S.  Epipb.  lue» 

57 


UbO 


COMMENTARIA  IN  EPIST.  S.  JACOBI.  Cap.  I. 


resi  C/i.  Vidcs,  ait,  quod  cogitalioncs ,  propter 
inhabitans  in  nobis  pcccatum,  forinsecus  nobis 
instant  vclut  canes  rabiosi,  aut  feri ,  vel  aadcnlcs 
latrones  contra  nos  scmpcr  instigati  d  tyranno , 
ac  principe  iniqttitatis ,  probantcsnos  an  resistere 
tpsis  possimtts ,  el  aciem  contra  instruere.  Age 
igitur,  6  anima,  fortitcr  resiste  ;  ne  forte  remit- 
lens  capiaris.  Sic  concupiscontia  irrc  agit  homi- 
iies ,  cogitquo  insilire  et  rabie  aflici  ut  canes, 
pungere  ut  scorpiones,  mordere  ut  serpentes. 
Porro  concupiscentia  nascitur  nobiscum,  uti 
docet  S.  August.  lib.  1.  Confess.  c.  7.  nec  deserit 
ante  morlem.  Relicta  est  ergo  nobis  a  Deo  tn 
poenam  peccati  ad  agonem,  utcum  ea  assidue 
colluctantes  inertiam  depellamus ,  vigilesque 
simus  in  Dei  obsequio,  ac  crescamus  in  virtule, 
victoria  et  meritis ,  atque  a  terrenis  mentem 
avocantes  suspiremus  ad  coelum ,  ingemiscen- 
tes  cum  Apostolo  :  Infelix  ego  homo,  quis  meli- 
berabitde  corpore  mortis  hujus  ?  Rom.  7. 

Porroquam  concupiscentia  valida  sit,  effera, 
etindomita,  liquet  Primo,  in  adolescentibus , 
qui  immenso  libidinum  incendio  flagrant,  ut 
pene  ad  insaniam  redigantur.  Secundo,  in  in- 
ventione  novarum  illecebrarum  gulfeet  obscoe- 
nitatis,  quibus  concupiscentia  hominum  longe 
superat  concupiscentiam  bestiarum  ,  uti  osten- 
dit  Plutarch.  lib.  Quod  bruta  ratione  utantur. 
Tertio,  quia  Anachoretae,  Sanctique  omnes  ut 
concupiscentiam  domarent,  miris  modis  seip- 
sos  continuo  afflixerunt  jejuniis,vigiliis,  ciliciis, 
humi  cubationibus,  spinaram  aculeis,  flagel- 
lis,  etc.  Lege  vitas  Patrum,  etmiraberis  eorum 
austeritates,  et  mortificationes.  Quarto,  idemli- 
quetex  lapsibus  virorum  sanctorum,  sapien- 
lum.  etfortium,  quavis  aelate,  etquavis  mundi 
plaga.  Quis  fortior  Samsone  ?  quis  sapienlior 
Salomone  ?  quis  sanctior  Davide  ?  et  lamen  hos 
prostravit  concupiscentia  feminarum.  Quin  et 
Plato  1.  3.  de  Rep.  quem  citat  Clemens  Alexand. 
1.  3.  Strom.  asserit  corporis  voluptatem  sapicn- 
tiae  repugnare,  etesse  dominam  s;evissimam,a 
qua  felicissimum  sit  posse  liberari.  Et  Sopho- 
cles ,  teste  Cicerone  1.  de  Senectute  ( ait )  nullam 
capitaliorem  pestem,  quam  volnptatem  corpo- 
ris  hominibus  a  natura  datam. 

Hinc  Poetas  ex  concupiscentia  formarunt  Cu- 
pidinem  quasi  Deum,  Veneris  filium  :  cnique 
etenim  Deus  est  sua  dira  Cupido.  Pinxerunt  eum 
quasipuerum,  velatis  oculis  alatum,  armatum 
arcu  et  sagiltis,  gestantem  facem,  etnutlum. 

Ex  hisce  disce  concupiscentiae  conditiones,  et 
mores.  Concupiscentia  enim  Primo,  amabilis 
videtur  instar  elegantis  pueri ,  atque  instar 
pueri  mutabilis  est,  nunc  hoc  volens,  nunc 
aliud,  eaque  decausa  puer  hic  a  nonnullis  pin- 
gitur  multiceps  :  multa  enim  capita  multitudi- 
nem  et  varietatem  alternantium  cupiditatum 
repraesentant. 

Secundo,  eadem  caeca  est,  quia  imprudens 
nascitura  ex  se  damna  non  prospicit,  nec  ca- 
vet.  aitSocrates  in  symposio  Xenoph.  EtPlato  : 
Amor ,  ait,  est  ccecus,  quia  amantes  inre  amata 
ccecutiunt.  Et  Theocriti  interp  res  in  decimo  Idyllio 
ad  aliud  Theocriti  :  Caco  non  modo  Paulus ,  ve- 
rum  etiam  delirus  Amor.  Nota,  ait,  quod  antiqui 
duos  caicos  dicebant ,  Cupidinem  et  Plulum  :  nam 
qui  amat,  cacus  est  :  quid  faciat  non  videt  ultus 
amans  ;  nam  deformem  amat  mulierem,  quw  illi 
videtar  esse  pulcheirima ;  amor  enim  facit  turpe 
videri  pulchrum. 


Tertio,  cadem  alata  cst,  quia  celerrime  ad 
objecta  concupita  avolat  ;  imo  involat  instar 
accipitris  aut  vulturis. 

Quarto,  eadem  pharetrata  cst,  quia  suarum 
illecebrarum  cupiditale  sauciat  cor  hominis, 
quod  feritet  occupat. 

Quinto,  eadem  mpo?6pos  est,  et  facem  accen- 
sam  gestat,  quia  rerum  cupilarum  in  animo 
eestus  et  incendiasuscitat. 

Sexto,  eadem  nudaest,quia  seipsam  mani- 
festat  et  celare  nequit : 

— Quiscnimcelaverilignem , 

Lumine  qui  semper  proditur  ipse  suo  ? 

ita  Alexand.  Aphrod.  in  Problem. 

Septimo  ,  fuit  et  in  curia  Octaviae  (  uti  scribit 
Plinius)  Cupido  fulmen  tenens,  idque  fractum  : 
quia  fulmine  potentior  est  amor  et  cupiditas. 
Unde  Pocla  : 

Aligerum  fulmen  regit  Deus  aliger  (  Cnpido  )  igne 
Dum  demonslrat  uli  est,  fortior  ignis  Ainor. 

Ilinc  et  Themistocles  in  scuto  gestabat  Cupidi- 
nem  lenentem  fulmen,  teste  Athen.  1.  12.  quia 
magis  benevoleniia,  quam  ferro  omnes  sibisub- 
jugare  salagebat. 

Octavo,  Cupido  cognominatus  est  6^%-^ , 
id  est  oculeus,  vel  oculatus,  quodoculis  feriat  : 
aspectus  enim  rei  pulchrae  intuenti  sui  injicii 
amorem  quasi  sagittam.  Unde  Plotinus :  e,»wS , 
inquit,  id  esl, amor,  diciturquasi  Spxr.ii ,  id  est, 
aspectusclvisio.  Nam,  ut  ait  Propert. 

Si  nescis,  oculi  sunt  in  amore  duces. 

Nono,  Cupido  a  Platone  vocatur  Tyrannus, 
quod  in  nobiles  ccelestesque  animos  bacchetur, 
et  tyrannidem  exerceat,  deprimens  eas  ad  ter- 
rena  et  sordida  ;  unde  Euripides  : 

Tuque  6  Dcum  tyranne  el  liominum,  Cupido. 

Quinet  Proclus  inPlatonis  Sophista,  Cupidinem 
vocat  magum  :  quia  incantat  animos,  ut  magi, 
etnonraro  magicis  artibns  sui  amorem  excitat. 

Decimo  Harpys  Deus,  a  rapacitate,  vocatus 
est  Amor.  Tradunt  et  fabuloe  Erinnyn  furiam 
ab  Amore  amatam  fuisse,  ut  impotentiam  ei 
impetum  significarent  insane  ac  perdite  aman- 
tium. 

Undecimo,Cupido  appellatus  est  7t«vS«/taTcop  } 
id  est,  omnium domitor ,  unde  heec  ejus  est  vox, 

Perfringunt  ,  penetrant,  urunt  mea  spicula  fulmen  ; 
Scilicet  hinc  nomen  est   milii  ■xxvozpr.Totp. 

nam  omniavincit  amor. 

Duodecimo,  Cupidohicet  amor  terrestriscoe- 
lesti  superandus  etenecandus  est :  nimirum 
per  Anlerota  de  quo  Alciat.  in  Emblem. 

Aligerum,  aligeroque  inimicum  pinxit  Amori , 
Arcu  arcum  ;  alque  ignes  igne  domans  Nemcsis, 

Utque  aliis  fecit ,  patiatur  et  hic  puer  olim. 
Intrepidus  gestans  tela,  miser  hcrymal. 

Ter  spuit,  inque  sinus  imos  (  res  mira  )  crematur 
Ignelgnis,  furias  odit  Amoris  Amor. 

Ileec  Giraldus  de  Diis  Gentium  Syntagmatc  13. 
Hinc  S.  Basil.  in  constit.  monast.  c.  3.  Ajfcctiones, 
ait,  corporis  tunc  violent  a  sunt ,  cum  ratio  cessat : 
easdem  iUa  moderante  et  imperium  suum  exercen- 
te,  facillime  obtemperant.  Ratio  ergo  pervigil 
eas  domat  regitque,  perinde  ut  auriga  vigilans 
cquos  :  si  cnim  dormial,  equi  ibunt  in  avia. 


COMMENTAnlA  IN  EPIS 

Idem  ad  Chiloncm  :  Unam,  ait,  volupialem  ex- 
pugoato;  ne,  si  omnes  simul,  omnes  agmina- 
Uin  in  te  irritalae  cooriantur,  lurbulcniamque 
accersant  mcnti  lua;  tcntalionum  imperiem. 
Corpus  substcrnc  laborum  excrcitio,  animani 
tcntalionibus  sequanimiter  tolerandis  assucfa- 
cito. 

Denique  ut  Cupidinis  et  Amoris  efTicaciam, 
ictumque  fulmincum  signihcarent,  pinxerunt 
cmblcma,  in  quo  pro  Jovc  tonantc  Cnpido  or- 
natus  fulmen  cjaculatur  in  marc,  Neptuno  inle- 
rim  posito  tridcntc,  el  genibus  nixo  Amoris  nu- 
mcn  rcverenlc  ;  siccnim  canil: 

Sol  calet  igne  meo  Ncptunus  llagrat  in  undis  : 
Quamvis  libcrerat,  feci  servire  Tonantem. 
Quamvis  liber  erat,  Martem  sinc  Marte  subegi; 

Et  alius  : 

Amor  Dcum  gubernat , 
Amoris  omne  regnum  est , 
Amor  <lc  Deo  triumnhat. 

ait  S.  nern.  Nimirum  amor  et  pu«*^«wifa  vicit 
vinxitque  Deum,  ut  in  carncm,  moiiein,  et  cru- 
ccm  pro  hominibus  adeo  amalis  dcsccnderet. 
Ilic  est  nostersanctusCupido,  cxcujus  passionis 
lonte  si  hauriamus  aquum,  imo  sanguinem, 
restinguet  illc  omncs  impuri  Cupidinis  faces  , 
porinde  ac  Mulianus  apud  Plinium  1.  31.  c.  2. 
scribit  Cycici  fontcm  Cupidinis  esse  et  vocari , 
eo  quod  cx  co  polantcs  amorem  et  cupidinem 
deponant.  Vide  S.  August.  lib.  de  Continentia,  ct 
strin.  l\b.  de  Temp.  ul)i  inter  alia  docct  concu- 
piscentiam  cedendo  augeri,  resistendo  minui. 
Pugnat ,  inquit,  repugna  :  noli  eam  cedendo  sa- 
liare,  sed  resistendo  necare  :  si  einon  consentias, 
viinor  et  viinor  erit  quotidic  ;  nam  sint  vires  iltius 
snbjectio  tua  :  si  cnim  cesseris ,  das  ei  vires.  El  in- 
fcrius ,  Consuetudini  crgo  scmpcr  repugnandum 
est :  (/uia  ipsa  concupiscentia  cum  qua  nuli  sumus , 
ftniri  nonpotesl  (juandiu  vivimus.  Quolidie  minui 
pbtcst ,  finiri  non  potcst ,  etc.  El  in  islo  bello  est 
tota  vita  Sanctorum.  Quocirca  sapicnter  S.  Bern. 
Mim.  5G.  in  Cant.  Cura,  ait,  concupiscentia?  to- 
tis  resistcre  viribus ;  ut  non  pcrtraliat  in  consensum, 
et  omnis  dcinccps  malignitatis  machina  cvanescit; 
nec  est  omnino ,  quod  sponsum  prohibcal  appro- 
pinquare  tibi,  prmtcr  solam  parictcm  corporis ,  id 
lil  per  circumcisionem  non  carim,  sed  cordis, 
dc  qua  Jcreni.  c.  U.  h.  Circumcidimini  Domino ,  et 
aufcrte  pra:putia  cordium  vestrorum  viri  Juda,  et 
habilatores  Jcrusalem,  id  est,  visionis  pacis, 
quam  parit  haec  circumcisio  et  mortilicalio. 

Porro  vehcmentes  eoncupiscentia?  et  doerno- 
nisinsultus,  cum  phantasias  itlecebrosas  ex  vi- 
su,  audilu,  vel  memoria  rcrum  pra-terilarum , 
ad  extricandum  difticiles  imaginationi,  et  pcr 
eainmenti  ingerit  quasi  jaeula  qu;cdam  igniln, 
>ehcmenliori  agilique  imaginationis  mentisque 
resuUu,  majore,  inquatn ,  contentione ,  el  ab 
aha  objecta  animi  ai)|)licalione  elidere  et  clu- 
dere  oporlet,  atque,  m  ait  S.  Basil.  in  Consist. 
monasl.  cap.  18.  P«riiorum  athletaram  imitanda 
•91  consucludo,  quiaumma  tttm  animi  attcntione , 
tumcorporis  agilitate calerilaleque  advcrsariorttm 
suorum  apprchensioncs  eludunt ,  et  bclli  omnis 
ctasio,  et  telorum  declinatio  orationi,  ac  divintv 
opts  impiorationi  commHtenda.  Hoc  enim  Paultts 
nobis  pracepit,  dum  dtxit :  In  omnibus  sumentcs 
scutum  fidci,  in  quo  possitis  omnia  tela  nequissimi 


T.  S.  JACOBl.  Cap.  I.  /,51 

ignea  extinguere.  Et  mox  :  .S't  vero  per  adversarii 
imprudcnliam,  flagitiosarum  isliusmodi  cogita- 
tionum  vis  vehemenlioretiam  insurgat ,  nesic  qui- 
dcm  est  succumbendum,  aut  dejiciendus  animus , 
ncquesusceplia  certamina  ex  dimida  parleconfecta 
rclinquenda :  sed  eo  usque  obfirmate  perdurandum, 
quoad  Dcus  perspecta  noslra  constantia,  gratia 
Spiriltts  S.  nobis  afjulgeat ,  nosque  illuslret,  qua? 
ct  insidiatorem  infugam  propellat  ,et  mentem  no- 
bis  pitrain  ijliciat ,  cl  divino  tamine  compleat  ,  et 
rationi  nostra;  in  pacatissima  tranquillitate  cons- 
titutce  otium  ad  Dcum  colendum  suppeditet.  Idcx- 
pcrli  suiit  S.  Job,  S.  Antonius,  S.  Athanasius, 
S.  Ililarion,  cajtcriquc  Sancli,  qui  tcntationibus 
cunclisconslantcricslitcrunt,  usqucadultimuni 
vilce  spiritum  ;  ac  proinde  cum  Habacuc  c.  3.  18. 
victorcs  cecinerunl  :  Ego  aulem  in  Domino  gau- 
debo  ,  et  exultabo  in  Deo  Jesu  meo.  Deus  Dominus 
forlitudomea,  et  ponct  pedes  meos  quasi  cervorum: 
ct  supcr  excelsamea deducet  me  viclor  in  psalmis 
canenlem.  Ccrvi  enim  quanlavis  retiael  laqueos, 
ingenlibussaltibuscoiitincntertransiliiint,doncc 
in  tulum  evadant:  ila  et  nobis  in  tentaliouc 
omni  cst  faciendum. 

Idem  S.  Basil.  1.  de  S.  Virg.  sapienter  monct 
virginem  ut  cavcat  a  consorlio  virorum  ,  etiam 
spirilualium  ;  quia  horum  aspeclu  cxcilatur 
concupisccntia,  ut  tandem  amor  spiritalis  de- 
gencret  intcrrenum  ,  et  charilas  fiat  carnalitas. 
Proxima  cnim,  ait,  et  velut  conligui  januis  Gen- 
litcs  quoque  aiunt  vitia  esse  virtutibus.  Quaiibet 
denique  virtutis  janua  simillimam  in  vitia  feren- 
tem  ulrimque  speciem  aperil ,  ut  qui  ad  virtu- 
tem  ingredi  nititur,  ejus  primumjanuo;  assistens, 
dum  hac  se  pulsare  arbitralur ,  aperta  sibi  hinc 
aut  inde  allera  ex  viliorumjanuis,  deccplus  maxi- 
ma  simililudine,  ingredialur  vcluti  virtutis  do- 
mum,  cunctis  ejus  errorem  irridenlibus.  Sic  s&q)e 
amoris  divini  januam  pulsantibus,  vicinum  ei 
oslium  aperit  amor  mundi ;  ut  ad  amorem  mun- 
di  divcrlal  pulsans  ,  putans  sc  divcrtere  ad  amo- 
rem Dei.  Hoc modoeos quiaudentcs advirlutemesse 
cuperenl  fallens,  temcr  arios  arguit  :  qaivcro  te- 
mcritalis  probra  metucrent ,  cos  limidos  ac  pusil- 
Lanimes  prodidit.  Et  qui  misericordes  esse  slude- 
renl ,  ad  vitia  male  mollivit :  qui  vero  misericordes 
csse  renuerent ,  immitlcs  immanesque  declaravit : 
ila  cl  qui charilatis pulchritudincm  sequuntur,  eos 
fulso  dilectionis  nominc,  vci  ad  voluptulcs  corfwris 
vitamque  cunctis  cxtcrabitcm  dcjicit ,  vel  ejuscc 
probraet opprobria  pertimescentes ,  odisse  fratres, 
et  absque  ullo  boni  scnsu  persistcre  facit.  Jtaquc 
ne  declincs  ad  dextcram,  seu  ad  sinistram,  nefor- 
te  errore  scductns  in  aliquam  ex  vilioram  portis 
devolvaris ,  scd  mediam  ct  regiam  incedas  virtu- 
tisviam.  Haec  S.  Basilius. 

PECCATUMVEr.OCt  \l  COMSUMM\TUM  FUERIT,  GENE- 

rat  MotvTEM.]Hicenim,  ulsupehus  dixi,  tentatio- 
niset  peccati  li-iplex  esl  p;radus  et  ordo.  Primus 
estsuggessio,  scucoirilalio  rri  niahe,  inquanul- 
luin  plcniniqur  esl  peccatum,  quia  saqh-  a  dec- 
moneimmitlitur  et  suscilalur  sin»'  noslra  culpa. 
Secundus  est,  delectnlio  ;  viclelicel  cnm  volun- 
tasne^ligil  illam  reprimere,  vel  imperfecte  con- 
seutil  :  el  in  hoc  est  |)cccatinn  veuiale.  Tertius 
estconsensus  deliberaius  in  <pio  est  peccntum 
morlale,  si  materia  sit  giavis  ,  et  sub  gravi  obl;.- 
gatione  vetila.  Unde  S.  Isidorus  lib.  5.  Summo 
bono  c.  23.  Istis,  nit,  fomidbus  qttasi  qttibusdam 
gradibus  convalcscit  omne  pcccatam,  sttggcstio 
opcratur    deUctationem,    deleclatio    comcnsuin , 


COMMENTARIA  IN  EPIST.  S.  JACOBI.  Cap.  I. 


..•)2 

•onsensus  operationem  ,  opcralio  consuetudinem, 
lacnecessitatem. 

Ubi  adverte,  peccatum  dupliciterconsummari. 
Primo,  cum  voluntas  ulterius  deliberale  et  plene 
iii  illud  consentit ;  boc  generat  mortem  animae: 
quia  per  peccatnm  mortale  anima  privatur  gra- 
lia,  quasi  vita  sua,  itaque  spiritualiter  moritur, 
litque  rea  mortis  seternae.  De  hac  morte  buuc 
locum  accepit,  S.  August.  homil.  42.  inter  50. 
Bellarminus  etalii  multi.  Unde  Nazianz.  orat.  19. 
ait  unam  dumtaxatesse  veram  mortem,  nimi- 
rumpeccalum  ;  quiaipsumest  interitus  anima3. 
EtS.  August.  3.  Civit.  11.  Mors,  ait ,  anima  fit , 
cum  eam  deserit  Deus;  sicut  corporis ,  cum  id  de- 
serit  anirna. 

Secundo,  cum  in  eo  voluntas  haeret  et  perdu- 
i  at  usque  ad  finem  vitac ;  tunc  enim  pletie  con- 
summatur,  generatque  mortem  aeternam  in 
gehenna,  ad  quam  illico  animam  transmittit ; 
licet  enimibi  anima  vivat,  diciturtamen  mors, 
quia,  utaitS.  Aug.  6.  Civit.  c.  ult.  Si  anima  in 
poenis  aternis  vivit,  mors  potius  illa  dicenda  est  t 
quam  vita  :  nulla  quippe  major  et  pejor  estmors, 
quam  ubi  non  moritur  mors.  Juxta  illud  Poetse  : 

Immortale  malum  nulla  delebile  morte. 

Huc  quoque  respexit  S.  Jacobus,  quia  mortem 
hanc  peccantium,  qui  tentatione  vincuntur,  op- 
ponit  coronae  vitae  quam  patientes,  qui  tentatio- 
nes  vincunt,  et  in  hac  victoria  constantes 
perdurant  usque  ad  mortem,  post  eam  illico 
adipiscuntur  incoelis,  uti  dixitvers.  12.  Hoec  est 
mors  secunda  etaeterna,  cujus  illa  prior  est 
quasi  conceptio  etinchoatio.  De  hac  accipit  hunc 
locum  Theodorus  Studita  serm.  113.  S.  Fulgent. 
1.  1.  ad  Monimum  c.  5.  Lorinus  etalii. 

Consummatur  ergopeccatum,  Primo  perplc- 
num  et  deliberatum  in  illud  consensum  inter- 
num.  Sccundo,  et  magis,  dumconsensumhunc 
opere  externo  consummat,  v.  g.  dum  homici- 
dium  mente  designatum  reipsa  perpetrat.  Tertio 
cum  in  eo  se  obfirmat,  vel  iterat,  ut  consuetudi- 
nem  sibi  inducat,  et  de  hac  S.  Jacobum  hic  lo- 
qui  censet  Thomas  Anglicus.  Quarto,  dum  in 
eo  moritur  transitque  ad  mortem  oeternam  : 
morsenim  estvitae  rerumque  omnium  consum- 
matio  et  finis.  Unde  et  Christus  pro  peccato  mo- 
riens  in  cruce,  dixit  :  Consummatum  est.  q.  d. 
Hac  mei  holocausti,  lytri,  obedientiae  et  patien- 
tiae  consummationeetmortesatisfacio,  etaboleo 
peccatum ,  ejusque  consummationem  quae  in 
morte  consistit.  Opponit  S.  Jacobus  concupis- 
centiam  patientiae  in  eo,  quod,  sicut  patientia 
perfectum  opus  habet;  sic  et  concupiscentiae 
perfectio  et  consummatio  sit  ipsa  mors. 

Generat  mortem.  ]  Nota  hic  insignem  meta- 
phoram  petitam  a  generatione  humana,  qua 
peccati  generatioet  prosapia  describitur  :  nam 
mater  peccati  est  concupiscentia  :  pater  est  li- 
bera  voluntas;  semen  matris  est  suggestio,  et 
litillatio,  vel  voluptas  quam  ingerit  excitatque 
concupiscentia;  semen  patrisestipse  consensus 
voluntatis,  prout  est  in  fieri.  Proles  est  ipse 
consensus ,  prout  consideratur  in  facto  esse,  hic 
enimest  ipsummet  peccatum.Proles  autemhaec 
Primo,  est  imperfecta,  velut  embryo  et  foetus 
incompletus;  talis  est  consensus  semiplenus, 
sive  peccatum  veniale  ex  indeliberatione.  Se- 
cundo,  est  proles  omnino  formata  et  perfecta  : 
talis  estconsensus  plenus,  sivepeccatummor- 
tale  deliberalum.  De  peccatis  enim  quae  cx  ob- 


jecto  ct  levitate  materiae  tantum  sunt  venialia , 
hic  directe  non  agit  S.  Jacobus.  Nepos  peccati 
est  actus  externus,  v.  g.  ipsum  homicidium. 
Proneposest  consueludo  peccandi.  Abnepos  cst 
mors  in  peccato.  Trinepos  est  mors  reternae  ge- 
hcnnae.  Ecce  quam  mala  et  misera  soboles  a 
peccato,  quasi  atritavo  proseminata  succrescit. 
Quocirca  vere  S.  Aug.  lib.  5.  contra  Julian.  c.  3. 
Concupisccntia  carnis ,  ait,  adversus  quam  bonus 
concupiscit  spiritus  ,  et  peccatum  est ,  quia  inest 
illi  inobedientia  contra  dominatum  mentis  ;  etpa:na 
peccati  est ,  quia  reddita  est  meritis  inobedienlis  : 
et  causa  peccati  est ,  defectione  consentientis ,  vel 
contagione  nascentis. 

Contraria  est  generatioet  prosapia  bonioperis 
et  virtulis.  Ejus  enim  mater  est  voluntas,  paler 
gratiaDei,  semen  sanctae  cogitationes  et  inspi- 
rationes.  Harum  enim  dulcedine  allectavoluntas 
per  gratiam  Dei  parit  bonum  opus,  v.  g.  pceni- 
tentiam,et  propositum  efficax  mutandae  vitae, 
quasiprolem spiritualem,  juxta illud  Isaite  26. 18. 
A  timore  tuo  concepimus  et  peperimus  spiritum 
salutis,  uti  ex  Septuag.  legitS.  August.  serm.  20. 
de  verbis  Domini.  Nepos  est  ipsa  propositi  exe- 
cutio,  vitaeque  mutatio.  Pronepos  est  perseve- 
rantia,  et  progressus  in  hoc  bono  proposito. 
Abnepos  est  mors  in  eo.  Trinepos  est  corona 
vitee,  et  gloria  aeterna.  Haec  ergo  est  generatio 
Dei,  et  filiorum  ejus  quam  diabolus  quasisimia 
mediante  concupiscentia  imitari,  imo  evertere  et 
occideresatagit,  sicutocciditAdamum  perEvam. 

Sapienter  S.  August.  hom.  42.  inter  50.  Vei 
mortem,  ait,  time,  si peccatumnon  times  :  pec- 
catum  enim  cum  consummatum  ftterit ,  generat 
mortem.  Nondum  times  peccatum  :  time  quo 
perducit  peccatum.  Dulce  est  peccatum ,  sed 
amara  est  mors.  Ipsa  est  infelicitas  hominum; 
propter  quod  peccant  morientes,  hic  dimittunt , 
ct  ipsum  peccatum  secum  porlant.  Peccas  prop- 
ler  pecuniam  ,  villam  ,  mutierem  ?  hic  dimit- 
tenda  sunt ,  quando  oculos  in  morte  clauseris , 
et  ipsumpeccatum  quodcommittis ,  tecum  portas  , 
ut  te  comburat  in  omnem  aeternitatem.  Concu- 
piscentiae  enim  sunt  folles  et  fomenta  gehennae, 
juxta  illud  Isaiae  50.  11.  Ecce  vos  omnes  accen- 
dentesignem  accincti  flammis ,  ambulate  inlumina 
ignis  vestri,  etin  flammis  quas  succendistis.  Dv 
manumea  factum  est  hocvobis,  in  doloribus  dor- 
mietis.  Ita  Israelitae  murmurantes  et  concupis- 
centes  carnes, a  Deo  puniti  sunt  morte ,  et  sepulti 
in  sepulcrisconcupiscentiae,  Num.  11.  33.  Plura 
et  recentiora  hujus  rei  exempla  recenset  B.  Pe- 
trus  Damianilib.  7.  epist.  19.  adBlancam  Comi- 
tissam.  Vectigai  ergo  cupiditatis  est  calamitas , 
ipsaque  mors,juxta  illud  Isaiael^.  11.  Subter  te 
sternetur  tinea ,  etoperimentum  tuumeruntvermes 
Dum  ergotentaris  concupiscentia,  cogita  mor- 
tem,  cogita  tineas,  cogita  vermes  et  bufones, 
qui  carnem  tuam  depascentur  ;  in  eaque  tanto 
magisdeliciabuntur,  quanto  delicatius  eamnu- 
triveris  et  impinguaveris.  Sed  haec  exilia  sunt , 
et  praeludiatantummortis  aeternae,  ignisque  ge- 
hennae,  de  quo  Isaias  c.  33. 14.  Quis  poterit  habi- 
tare  de  vobis  cum  igne  devorante?  quis  habitavit 
ex  vobis  cum  ardoribus  sempiternis? 

16.  NOLITE  ITAQUE  ERRA.RE  FIUTRES,]  a>3  n^.avaijSe, 

idest,  nonsinatis  vosdeduci,  etinerrorem  ab- 
ducia  Simone  Mago,  haereticis  autphilosophis, 
utscilicet  cum  tentamini,  dicatis  cumSimone, 
vos  a  Deo  tentari :  Deumenim  auctoremesseom- 

niiimtammalorum,quambonorum,autut(licatis 


COMMENTARIA  IN  EPIS 

gapiefltiam  et  patienliamproprio  ingenioet  vir- 
iuiccomparandam  esse,  nonautemposiulandam 
,i  Deo, utidocui  v.  5.  lota  enim  disputatio  Jacobi 
hucusquc  fuit  de  patieniia  et  concupiscentia, 
njmirum  docuit  palientiam  in  qua  sapientia 
Christiana  consislit,  flagilandama  Deo,  utcon- 
cupisceotiam  vincamus  :  Deuin  enimesse  auc- 
torem  omnis  boni  et  nullius  mali,  omnisvirtu- 
lis  el  nullius  concupiscentiae.  Uude  errores 
hosce  oinnes  una  sententia  etaxioniale,  quasi 
lelhifero  telo  prosternens,  6ubdit :  Omne  daluin 
optimum ,  et  umne  donum  perfectum  desursum  est, 
dcscendens  h  Patre  luminum.  Patris  enim  erroris 
et  impietatis  est,  vel  cum  Simone  aliquid  mali 
Deo  adscribere,  vel  cum  Pbilosopbis  el  Pela- 
gianis  aliquid  boni  adimere.  Impiacnim  et  atbea 
est  illa  Pbilosopbi  vox  de  Jove ,  sive  Deo  : 

Detvilam  ,  detopes,  animum  .xquum  mihi  ipscparabo. 

Ex  adverso  magnasapientia  est  sapere,  etprac- 
tice  intelligere  banc  vcritatcm,  nos  a  nobis  nil 
boni  babcre,  nil  sapientiae,  nilvirtutis ;  sed  to- 
tum  idDeo  donanti  cum  bumili  agnilione  et  gra- 
tiarum  aclionc  acceptum  ferre.  Sapuit  hoc 
S.  Franciscus,  cujus  per  noctes  integras  haec 
una  erat  medilatio  el  oratio  :  Quis  ego  Domine  : 
(juis  tu?  ego  abyssus  nihiti,  ignoranlice ,  miserice, 
maliliai  :  tu  ubyssus  omnis  esscntice,  sapientUv , 
feticitatis  et  Oonitatis.  Abyssus  ergo  meie  inopicB 
tuatn  abyssum  copitv  invocat.  Sic  et  Chrislus 
S.  Calharina»  Senensi  bsec  duo  documentadedil: 
(logita  quce  tu,  (jtiis  ego.  Cogita  demc ,  et  cgo  co- 
gilabo  da  te. 

Idipsum  ccolesti  illuslratione  didicit  noster 
Petrus  Ganisius,  Germankc  Apostolus  :  nam,  ut 
in  ejua  vita  lib.  1.  pag.  257.  scribit  P.  Saccbinus 
cum  LaureUimpcrgeret  Deiparajcellam  venera- 
turus,  Anconcein  tcmplo  aperuit  Deusoculosmcn- 
lis,  novuimpie  dc  cailo  lumen  infudit  ingens,  fulete, 
magnorum  caput  ac  fontem  laudcm.  Monstrabat 
id  lumcn  interiori  oculo  vcrum  jirmumque  funda- 
mcntum  rcligiosce  vitce  :  simulque  docebat ,  qucm- 
admodumconsilia  ei  sua  omniaimponere ,et studia 
omnia  ac  factadebcret.  Fundamentum  autem  crat 
suimct  cognitio  intiina  pcr  quam  penitus  compre- 
lienderet  t  ilitatem  inanitalcmque  suam,  quamfo- 
rct  ipsc  nihil  neque  nossct,  neque  velletpersc,  neque 
possct  ncque  haberet ;  cum  oinnium  bonorum  initia 
media,  extrema  in  uno  silaDco,  nec  usquam  alibi, 
praterquam  inDeoab  ratione  utentibus  coliocanda 
sint.  Iloc  lumen  novum  etinsolitum  magnagra- 
tiarum  actione  cclebravit  Canisius,  cique  quasi 
fundamento  omnes  suas  actioncs  superstruxit, 
soli  Deo  dans  gloriam  :  sibi  vero  defectum , 
corruptionem  ,  miseriam.  Inde  tanta  moles 
icdilicii,  tanta  gratiarum  et  animarum  mes>: 
succrevit. 

17.  Omne  datum  optimum,  ]  iyaSri,  id esl  bonum; 
idque  Primo,  simpliciter,  q.  d.  Omncdatumbo- 
numest  a  Deodante  :  omnc  vero  datum  malum 
non  est  a  Deo ;  sed  vel  a  dcemone,  vel  a  concu- 
l>iscentia. 

Secundo ,  bonum  hic  x«t'  Hoxw  insigne,  et  prrcr 
laus  ,  optimumque  intelligitur ;  nimirum  donum 
perfectton,  ut  subdit,  qualis  cst  palientia,  sa- 
pientia  et  victoria  concupiscenltae;  de  quibus 
hucusqueegilS.  Jacobus,  ac  generatio  etliliatio 
divina.de  qua  mox  explicans  subdit :  Voluntaric 
mim  genuit  nos  verbo  veritalis,  ut  simus  initium 
±tix:X2,  ,  jd  est  primitia ,crp.aturce  ejus.  Fkcccnim 
donum  perfectum  et  daium  oplimum,   uti  ad 


T.  S.  JACOBI.  Cap.  I.  khZ 

illam  respiciens  recte  ct  solcrlcr  vertit  noster 
Interprcs  :  ita  datum  boc  et  clonuiii  ad  sapten- 
tiam  refertS.  Cyrill.  I.  h.  in  Joanncm  c.  25.  etalii. 

Iloc  donum  desursum  est,  quia  dcsccndita  Deo 
patre  luminum,  qui  gloritc  siue  tbronumsursuni 
posuit  incoclis,  de  quo  ait  Moses  Dculcr.  bi.  27. 
Ascensor  c(vli  auxiliator  tuus;  habitacutum  ejus 
sursum.  Videibi  dicta. 

Nota  Primo.  Pro  dutum  graecc  est  8w«  ,  id  est, 
donalio ;  donum  vero  graece  vocatur  $3ptyt«i  q.  d. 
Non  tantum  donum  omne  est  a  Deo,  scdct  ipsa 
doni  oii(5,  sivc  donatio.  Multicnim  donant  dona 
nonsua,  sed  aliena ;  vel  sua,  sed  aliunde  ac- 
ci|)ta;  aut  sua  non  tam  dant  quam  vcndunt  : 
Deus  autem  doni  omnis  quod  donat,  ct  simul 
ipsius  donationis  gratuita  etliberalis  est  auctor, 
imocrcalor.  Verum  Noster  &»«  verlit  datum,  quia 
saspeper  metonymiam  ipse  aclus  significat  ob- 
jeclum,  puta  datio  significat  datum,  sivcdonum. 
ldem  ergo  est  datum  optimum ,  quod  donum  pcr- 
fectum;  ulilur  cnim  exaggcratione  S.  Jacobus  ut 
donum  Dei  amplificet.  Sapienter  Trismegistus 
in  Asclepio  :  Omnia  Deus,  ait,  et  ab  co  omnia,  ct 
cjus  voluntatis  omnia :  quod  lotum  est  bonum ,  de  - 
ccns ,  immutabile ,  prudens,  ipsi  soli  sensibile  et 
intelligibile  :  et  sine  hoc  nec  fuit  aliquid,  nec  esl , 
nec  erit :  omnia  enirn  ab  eo,  et  in  ipso,  etperipsum. 

Nola  Secundo,  per  datumet  donum  posse  cum 
Didymo  quodlibet  accipi,  sive  illud  sit  naturac, 
sive  gratice,  sivc  gloriae  :  omnia  cnim  dona  ct 
opera  Dei  optima  et  perfccta  sunt,  Genes.  1.  31. 
Deuter.  32.  k.  Propric  tamcn  duo  posteriora 
speclat  S.  Jacobus,  alloquitur  cnim  fideles  qui 
donum  lidei,  gratiae,  sapientiae  ct  patientiae  h 
Deo  acceperant,  certaque  spe  expectabant  do- 
num  gloriae  :  unde  Tbomas  Anglicus  datum  ac- 
commodal  donis,  quae  danturin  via,  donum  iis 
quie  in  pairia.  Quocirca  recte  Primo,hunc  locum 
contra  Pclagianos,  negantes  graliam  ad  benc 
vivendum  a  Deo  postulandam  esse,  intorquet 
Conc.  Arausic.  can.  ult.  et  saepe  S.  August.  quin 
ct  Tbeopbyius  in  Concilio  Ephcsino  per  donum 
accipil  Spiritum  sanctum,  ejusque  dona,  puta 
remissioncm  peccatorum  ,  sanctitatem,  sapien- 
(iam,  etc.  quae  Christus  e  ccelo  in  fideles  duos 
(lemittit.  Alii  accipiunt  ipsummet  Christum,  qui 
scipsum  cum  suis  donis  immenso  amore  nobis 
dcdit,  et  indies  dat.  Hic  enim  est  datum  opti- 
mum  et  donum  perfectum,  idque  multiplicitcr  : 
nam,  uicanit  Ecclesia  ex  S.  Thoma. 

Se  nascens  dedit  socium  , 
Convescens  in  edulium  , 
Se  moriens  in  pra;lium, 
Se  regnans  dat  in  praBmrum. 

Secundo,  recle  quoque  Auctor  Impcrfecti  ho- 
mil.  39.  in  Matlh.  donum  perfectum  adaptat  ad 
potcstalem  regiam  Priucipum  et  Praelatorum  : 
bsec  enim  omnis  i\  Deo  descendit  ct  datur,  uti 
docet  Apostolus  Roman.  13.  1.  quinetTitusImp. 
apud  Sueton.  non  timebat  insidiatores,  dicens 
principalum  fatodari.  Melius  Agatbo  Pont.  epist. 
ad  Heracliumet  Tiberium,  perdonumoptimum 
accipit  sapientiam  principum,  qua  cognoscant 
et  confiteantur  se  potestatem  a  Deo  accepisse, 
nec  eam  posse  sua  prudentia  et  viribus  recte 
administrare ;  sed  ad  hoc  egere  directione  Dei 
el  sapientia  ab  coinfusa;  hocenim  esse  donum 
Det  optimum. 

Tertio,  S.  Jacobus  vult  fideles  posccre  a  Deo 
non  quale  qualc  dalum  et  donum ,  sed  optimum 


hbh 


COMMENTARIA  IN  EPIST.  S.  JACOBI.  Cap.  I. 


et  pcrfectum ;  tum  quia  Chrisiianismus  est  sta- 
tus  et  professio  vitse  optimac  et  perfectae  :  tum 
quia  Christianos  vult  eniti  ad  omnem  Christia- 
nismi  perfectionem  :  uti  reveraenitebanturejus 
jcvo  primi  Christiani.  Vultenim  eos  pollere  cxi- 
mia  sapientia  et  patientia,  ut  summe  gaudeant 
in  tentationibus,  perseculionibus  ct  martyriis. 
Quocirca  Cassianus  lib.  12.  Instit.  cap.  10.   per 
donum  perfectum  accipitperfeclionem  virtutum; 
et  S.  Fulgentius  lib.  1.  epist.  h.  A  Deo,  inquit, 
cmanat  totius  bono3  voluntatis  non  tantumprinci- 
pium ,  sed  et  perfcctio.  Id  probat  ex  S.  Jacobo  di- 
centc  :  Omne  dalum  optimum,  etc.  Deus  enim  est 
(juioperatur  insuis  etvetle,  et  perficere.  Et  S.  Hie- 
ron.  lib.  1.  contra  Jovin.  ac  S.  August.  lib.  1.  de 
virgin.  cap.  h.  per  donum  optimum  et  perfectum 
accipiunt  virginitatem,  quam  virgo  non  sibi, 
scd  Deo  humiliter  ascribere  debeat :  uti  docet 
Apostolus  1.  Corinth.  7.  7.  Cyrillus  vero  I.  h.  in 
Joannem  c.  25.  per  donumoptimum  et  perfectum 
accipit  perfectam  cogniiionem  Chrisli  et  veri- 
tatis ;  hanc  enim  esse  summam  graliam,  ideo- 
que  a  soloDeo  expectandam  :  cogniiionem  (in- 
quam )  non  nudam  et  aridam,  sed  Dei  amore 
informatam  et  ardentem.  Summum  enim  Dei 
donum  estcharitas,  1.  Cor.  13.  1.  Glossa  vero 
accipit  gratiam  robustam,  et  virtutem  perfec- 
tam ;   qualis   baptizatis    datur  in  Sacramento 
Confirmationis.  Alii  idipsum  adaptant  vitae  reli- 
giosse  :  hocc  enim  optima  est  et  perfecta.  Iia 
noster  Alvares  lib.    5.  pag.  1.  cap.  1.  Alii  per 
donum  optimum  accipiunt  tribulationes,  et  cru- 
ces  :  has  enim  v.  2.  vocavit  omnegaudium.  Alii 
accipiunt  Eucharistiam.   Quid  enim  bonum  ejus 
est ,  et  quid  pulclirum  ejus  ,  nisi  frumentum  elec- 
torum,  et  vinum  ger7ninans'virgines?Zach.9.  17. 
Haec  partialia  dona  sunt,  non  omne  doninn;  ut 
ait  S.  Jacobus. 

Denique  humilis  etverax  fidelis  sapiat  etcon- 
fiteatur  cum  S.  August.  Soliloq.  cap.  15.  Si  quid 
boni  est ,  parvivei  magni ,  donum  tuum  est  Do- 
viine  :  et  nostrum,  nonnisi  malum  est.  Vnde  igi- 
tur  gloriabilur  omnis  caro  :  Nunquid  de  malo? 
Hccc  nonest  gloria  sed  miseria.  Sednunquid  gto- 
riabitur de  bono ?nunquid de  alieno ?  Tuum  Domine 
est  bonum,  tua  est  gioria  :  quiaenim  debono  luo 
gioriam  sibi  qucerit ,  et  non  tibi  quarit,  itle  furest 
et  tatro ,  et  similis  estdiabolo,  qui  voiuit  furari 
gloriam  tuam. 

Descendens  a  Patre  lvjminum.  ]  Patrem  lumi- 
num  vocat  Deum  et  SS.  Trinitatem.  Primo,  quia 
respicit  ad  sapientiam,  quam  dixitpostulandam 
a  Deo  :  sapientiaautcmestlumen  mentis,  cujus 
pater,  idestauctor,  est  Deus. 

Secundo,  quia  respicit  ad  solem,  hic  enim  est 
pater  omnis  luminis  in  mundo.  Nulla  enim  crea- 
tura  corporea  ila  repraesentat  Deum ,  sicutsol  : 
Deus  enim  est  sol  quidam  increatus,  lucidissi- 
mus  et  beneficentissimus,  quiomniasuaebene- 
ticentiae  luce  et  radiis  illuminat,  vivificatetper- 
iicit.  Undc  S.  Dionys.  cap.  h.  de  Divin.  nomin. 
Clara  (ait)  expressaque  divinitatis  imago  est 
viagnus  hic  sol,  totus  lucens,  ac semper  splendidus, 
omnibus  etiamquce  ejus  lucem  capere  possunt,  col- 
lucet,  habetque  lumen  peromnia  diffusum,  sursum 
ct  deorsum.  Ac  si  quiaest  quodde  eo  non  partici- 
pet ,  idejus  tmninis  tenuitati,  aut  parvitali  non 
cst  tribuendum  ,  sed  iis ,  qua?  quid  apta  non  sunt 
ad  capiendum  tumen ,  ad  id  capiendum  non  expti- 
cantur.  Itaque  iilius  radius  immensa  splendoris 
magniludine  pcnelral ,  ad  vitam  excilat ,  alit , 


augct,  absolvit,  purgat,renovat  :  aclumen  mcn- 
sura  est  et  numerus  horarum,  dierum,  lotiusque 
nostri  lemporis  :  colligit  convertitque  ad  se  omnia 
quo3  videntur,  qua  moriuntur,  quo3  illustrantur, 
quo3  calescunt ,  et  uno  nomine  caqua  ab  ejus  splen* 
dore  continentur  :  itaque  ri)io;,  id  estsot,  dicitur, 
quodomnia  StoXinjirflttl,  idest,congreget  colligatque 
dispersa  :  eaquc  omnia  eum  expetunt,  qua?  sensu 
percipiuntur,  aut  quod  cernere  cupiant,  aut  sen- 
lirc,  illustrari ,  catescere ,  omninoque  contineri  a 
lumine.  Eccehicest  pater  luminum,  hic  estsol 
lucidissimae  divinitatis.  Perperam  ergo  Anasta- 
sius  Sinaitalib.  h.  Hexaem.  censet  ftlw,  esse  no- 
men  Hebraeum,  idemque  quod  Eli,  id  est,  Deus 
me«s ,  ideoque  Chrislum  in  cruce  soleobscurato 
cxclamasse  :  EliEli  tamma  sabacthani?  Vide  oc- 
todecim  analogias  solis  et  regis,  acmagisDei, 
qui  est  Rex  regum,  quas  recensui  Isaiae  hh. 1. 

Tertio,Deus  est  Paler  luminum  ,id  estbono- 
rum  :  omnis  enim  boni  causa  et  symbolum  esl 
lumen.  Ex  ipso  enimbono  lumenest,  et  bonilatis 
imago.  ltaque  tucis  nomine  ipsum  bonum  celebra' 
lur,  quasi  in  imagine  exemplar  expressum.  Divi- 
nitatis  enim  bonitas  omnia  illustrat ,  efficit ,  vivifi' 
cat,  continet  ,perficit;  estque  eorum  qua  sunt  el 
mcnsura,  et  aternitas ,  et  numerus ,  et  ordo ,  et 
complexus,  etcausa,  et  finis,  ait  S.  Dionys.  de 
Divin.  nomin.  cap.  h.  Hinc  Ecclesia  ad  Primam, 
orans  pro  ope  et  directione  Dei  adomnebonum 
totodie  peragendum,  ait :  Et  sit  splendor  Domini 
Dei  nostri  super  nos ,  et  operamanuum  nostrarum 
dirige  supernos.  Splendor  enim  et  serenitas  fa- 
cici  signum  est  favoris  et  opis ,  benevolentiae  et 
beneficentiae.  Unde  identidem  orat  Psaltes.  Iltu- 
mina  faciem  tuam  superservum  tuum.  et  Ps.  75.  h. 
Itluminans,  ait,  tu  mirabiliter  a  montibus  o3ternis, 
scilicet  ut  nos  a  tenebris  obsidionis  liberes, 
casdendo  castra  Sennacherib  ex  montibus  Sion 
et  Moria,  ait  Theod.  el  Eutbym.  ibidem. 

IlincJoannes  Alba  Eleclorum  cap.  16.  Patrem 
luminum  interpretatur  auctorem  omnium  bono- 
rum.  Lumen  enim  est  primum  mundi  bonum, 
per  quod  fruimur  cseteris.  Unde  et  primo  crea- 
tum  est  a  Deo,  dicente  :  Fiat  lux.  Et  facta  est 
tux  ,  illicoque  additur.  Et  vidit  Deus  lucem,  quod 
esset  bona.  Genes.  1.  h.  Hinc  ex  adverso  Tobias 
Raphaeli  apprecantigaudium  :  Quate,  ait,  gau~ 
dium  mihi  erit,  qui  in  tenebris  sedeo  et  lumen  cozti 
nonvideo?  Tob.  5. 12.  et  c.  10.  h.  filium  vocat  lu- 
men  oculorum  suorum,  id  est,  omne  suum  bo- 
num.  Hincsicut  videre  bona,  Hebraeis  significat 
poiiri  bonis  ;  ita  et  videre  lumen ,  idem  denotat, 
ut  psalm.  35.  In  lumine  tuo  videbimus  iumen,  id 
est,  inte  summo  bono  fruemur  omnibono.  Sic 
ait  Pacatusin  Panegyr.  Theodosii  :  In  ipsis  sta- 
lim  Imperii  auspiciis  privatorum  domos  adibat 
et  urbis  angutos ,  qui  nunquam  imperatorium  so- 
tcm  vidissent,  pio  tumine  complebat.  Hic  sensus 
symbolicus  magis  est,  quam  litteralis. 

Quarlo,  quia  S.  Jacobus  opponit  Deum  con- 
cupiscentire,  quasi  lucem  tenebris  :  concupis- 
centia  enim  caecaest,hominemque  excaecat :  unde 
Deus,  inquit,  quasi  Pater  luminum  invocandus 
esi,  ut  sua  luce  omnes  concupiscentiae  tenebras 
illuminet  etdispellat. 

Quaeres,  quot  modis  et  ralionibus  Deus,  ct 
S.  Trinitas  dicitur,  Pater  taminum?  Resp.  sex. 
Primo,  quia  ad  intra  sive  in  essentia  sua  Deus 
est  lux  increata ,  originalis,  et  immensa.  Vidc 
S.  Dionys.  c.  h.  de  Divin.  nomin.  Unde  et  S.  Pau- 
lus  ait  Deum  habitare  lucem  iuaccessibilem, 


COMMENTARIA  IN  F.PIST.  S.  JACOBI.  Cap.  I. 


koi 


\.  Tim.  6.  1G.  fiursum  singuhe  pcrsonae  SS.  Tri- 
nitatis  sunt  Iux  immensa ,  sicut  cnim  a  luce  pro- 
Cedft  luincn  ;  ita  a  Palre  proceclit  Filius,  juxta 
illud  Symboli  Nicaeni  :  Lumen  de  luviivc  ;  sicct 
Spiritus  sanctus  a  Patre  et  Filio  proccdit  ut  lu- 
men.  Undc  Ecclesia  in  hymno  Pcntecostes  eum 
invocans:  Veni,'mt\n\\.,  lumencordium.  Quocirca 
S.  Dionys.  c.  2.  dc  Divin.  nomin.  Terlull.  Juslin. 
Nazianz.  et  alii  mysterium  Trinitatis  pcr  luinen 
cxplieant,  utpotc  in  quo  sunt  tria  distincta  et 
cooeva;  qiuc  tamcn  unum  quid  videnlur,  nimi- 
rum  lumcn,  splcndor  ctcalor.  Rursum  sicutlu- 
men  sinc  ulla  sui  imminulione  producit  secun- 
dum  ct  tertium;  ita  Paler  sine  ulla  sui  jactura 
generat  Filiuin  ,  et  spirat  Spiritum  sanctum  cis- 
que  suam  deilalcm  communicat.  Audi  Nazianz. 
orat.  /i0.  Lumcn,  inquil,  hoc  in  Patrc  et  Filio  et 
Spiritn  sanclo  consideralur,  qttorum  opulentia  na- 
turee  idenlitas  cst ,  alque  una  cudemque  splcndoris 
prosultatio.  Idem  orat.  ko.  Dcus ,  ait,  cst  lunwn 
inaccessibile ,  ac  succcssioniminimc obnoxium ,nec 
principium  hubens,nec  fincm  habiturum,  nec  in 
dimensionem  cadens  ,  perpctuo  ftttgore  rutitans  , 
trino  splendore  rnicans,  ct  tale ,  ut  paucis  ,  iino  nc 
paucis  qitidcm,  pcrspicua  sit  ipsius  magnUltdo. 
Unde  rursum  S.  Dionys.  ita  orditur  suam  Hie- 
rarcliiam  ciclestein  :  Omne  datum  optimum,  ait, 
ctomne  donitm  pcrfcctum  dcsursum  est  dcsccndcns 
d  Putre  luminum,  elc.  Itaque  appctlalo  Jesu,qui 
lux  cst  Patris,  quoeest  ,quaivera  csl ,  qtur.omnem 
hominem  in  hunc  mundum  venientem  illuminat , 
cttjtts  bcnignilale  nubis  ad  Palrem  lucis  auctorem 
adilus  putuit ,  ad  itluslrationes  sanctarum  Scrip- 
turarum  vcniamus ,  calesliumque  mentium  atque 
nalurarum  liicrarchias  considcremus ,  lumenque 
illud  priuwgcnitum,  etc.  ac  rursus  nos  ex  eo  ad 
simplicem  ipsius  radium  splendoremque  referumus. 
Et  S.  Aug.  scrm.  122.  dedivcrsis  cap.  15.  Ipsum 
Vcrbum,  ail,  Deus  incommulabilis  est ,  sicut  Deus, 
apud  qunn  est  Deus.  Mhil  in  ilta  persona  cogites 
dctrimcnti,  vet  commutationis  :  Detts  cnim  Pater 
luminum,  apud  qucm  non  cst  commutatio ,  nec 
momcnti  obumbratio.  Dcnique  al)  Aposlolo  Hc- 
brfiel  1.  3.  lilius  Dci  vocalur  splendor  glorice ,  et 
figura  substanticv  Patris. 

Secundo,  quia  Detis  ad  cxlra  producit  ange- 
los,  qui  toli  suntintelligentesellucidi,  dcquibus 
proindcail  Nazianz.  orat.  2.  de  Pascha;  Secundi 
splendores  procreati  sunt ,  primi  sptendoris  com- 
viinistri;  primario  Dci  futgore  cotlucentes.  Ille  ob 
splendorem  Lucifcr,  etc.  itemhomines,  qui  pari- 
ter  naturae  sunt  intelligenlcs  :  unde  et  homo  a 
Graecis  yoij,  iil  e&llnmen,  vocatur,  propter  ratio- 
nis  usum,  aitNazianz.  loco  jam  citato.  Insuper 
Dous  producithomines,  aves,  pisces,  etanima- 
lia  qure  pollcnt  lumine  oculorum,  eeque  ac  ima- 
Binalionis  et  phantasiae. 

Tertio,  quia  Deus  cst  pater  auctorque  solis, 
lunae,  stdlarum,  omniumque  luminum,  adeo- 
que  primo  omnium  luccm  creavit,  dicendo , 
Ftat  lux,  Genes.  1.  aitNazianz.  orat.  ho.  Hoc  est 
quod  canit  Baruch.  cap.  3.  33.  Qui  emittit  lumcn  , 
ct  vadtt :  et  vocavit  illud,  et  obedit  illi  in  tremore  : 
stelta  atttcm  dederunt  Utmen  in  custodiis  sttis,  et 
laHatasunt.Vocata:  sunt,etdixcrunt:  Adsumtts.  Et 
luxertmt  et  cttm  jucttnditate  qai  fecit  itlas.  Hic  est 
Deusnoster.  Rursum  est  auctor  cujusvis  lucis, 
ulest  vitae,  puta  angelicae,  humanaj,  animalis 
et  vegctativre.  Deniquc  omnes  creaturrc  suo  lu- 
mme,  ldest,  sua  pulchritudine,  oslenduntsuum 
creaiorein  quasi  patrem  luminum.  Nam,  ut  ait 


S.i;)itnis  cap.  13.  5.  A  magniludine  speciei,  <t 
crcaturcc  cognoscibiUter  polcrit  crcator  horum 
vidcri. 

Quarto,  quia  producit  omnia  lumina  superna- 
turalia  ,  puta  fidem,  sapientiam  ct  patienliam  , 
cctcrasque  virtutcs  ;  quae  non  sunt  aliud  quam 
lumina  mentis,  a  Palrc  luminum  dcrivala;  ut 
quidem  Sanclorum  dixit.  Huc  maxime  respexit 
S.  Jacobus  :  vult  cnim  patientiam,  sapicntiam  , 
ca?tcrasque  vjrtules  non  nobis,  scd  Deo  ascribi, 
adcoqnc  postulari.  Unde  et  baptismus  a  S.  Dio- 
nysio,  aliisque  Graecis  Vocalur  ywTtiyo;  (quinct 
a  S.  Paulo  llebr.  6.  t\.)  id  esl  itluminatio,  quod 
per  cum  Dcus  fulclibus  infundat  lidem,  sapien- 
tiam,  gratiam,  chariialcm,  onmesque  virtutes 
Chrislianas  ,  quas  sunt  lumina  (]ucedam  super- 
naturalia.  Vull  crgo  S.  Jacobus  fidcles  a  Patre 
luminum  poscere  lumen  intclligentiae,  ut  cog- 
noscanlct  sapiant  virtutcs  illas  sublimesmundo 
paradoxas,  quas  paulo  ante  docuit;  nim;rum 
tribulationcm  csse  gaudium,  et  felicitatem  :  pa- 
tientiam  habcrcopus  [>crfectum  rhumiliglorian- 
dum  esse  in  sua  cxaltalione,  diviti  autem  in  sua 
humilitate  crubcscendum ;  heatum  esse  qui 
suffert  tentationem,  ctc.  Hacc  enim  sunt  axio- 
mata  quaj  omne  rationis  et  philosopbiaj  lumen 
et  dictamen  transcendunt ,  nec  nisi  lumine  di- 
vino  a  Patre  luminum  infuso  capiuntur.  Undc 
\:i/ianz.  orat.  hO.  docct  Deum  essc  lumen  qr.od- 
dam.  Quo  princeps  anmii  nostri pars  illustratur, 
ucnostrisccundum  Deum  gressus  diriguntttr;  imo 
Cbristus  :  Ego,  i\\l,  sum  lux  mundi,  qtii sequilur 
me,  non  ambulat  in  tenebris,  scd  habebit  tumen 
vita.  Joann.  S.  12. 

Quinto,  quia  omne  lumen  propheticum  des- 
cendit  a  Deo,  quasi  Palrc  et  auctore  luminum  : 
Deus  enim  omnibus  prophetis  sua  oracula  ins- 
piravit,  et  quasi  lumina  revelavit :  dc  quo  dixi 
initio  Gommcnt.  in  Prophctas.  Unde  S.  Dionys. 
cap.  6.  deDivin.  nomin.  ait  bonumvocari  lumen 
mentis,  quod  mcntem  spiriluali  luce  impleat, 
cique  sacrum  lumeu  largiatur.  Lux  crgo  mentis, 
ait,  dicitur  bonum,  quod  litccm  omncm  superat , 
quod  quasi  radius  fontis,  lucisquc  vtanans  effusio 
vientem  ontnstn  ex  sua  plenitudine  iltustrat,  om- 
nesque  menlis  facuttates  rcnovat ,  omnes  complexu 
stto  continct ,  congregat  el  colligit.  Idem  cap.  7. 
docetmodum  intclligendi  divina  csse,  Sinostoti 
extranos  simus,  totique Dei  ftamus  :  pr&statenim 
nos  Deiesse  ,  qttam  nostros.  Ita  enim  demumnobis 
divina  tradenlur,  si  cum  Dco  simus.  Et  infcriusas- 
serit,  sapientiae  universaj,  mentisque  omnis,  ac 
rationis  et  sensus  omnis  divinam  sapientiam 
principium,  esse  causam  procreatricem,  per- 
fcctionem,  custodem  el  finem. 

Sexto,  quia  lumen  gloriae,  quo  angelict  Beati 
omnes  vidcnt  Dcum,  coquc  fruuntur  ct  beantur 
promanat  a  Dco  quasi  patre  luminum;  de  quo 
Psaltes  Ps.  35.  10.  Qttouiain,  ait,  apud  te  est  fons 
vitiv ,  et  in  tumine  tuo  videbimus  tttmcn.  Horum 
omnium  auctorest  Deus  :  merito  ergo  Patcriu- 
minum  indigitatur;  nimirum  ut  ait  Pocta  : 

Ipsc  cst  verus  fous  lucis  Jans  lumen  inocciduurn , 

Porro  hoc  lumen  glorirc  in  electis  Deus  ex  anima 
derivabit  incorpus,  illudque  faciet  splendidum 
et  gloriosum  per  dotem  claritatis  in  iilud  trans- 
fusam.  Unde  Christi  facies  in  transfigurationc 
resplcnduitsicut  sol,  Matth.  17.  Et  angeli  in  cor- 
pore  assumpto  repraesentantes  gloriam  corporis 
Christi  resurgentis,   apparuerunt  fulgidi,  imo 


fulguranles.  Krat ,  inquit  S.  Matlh.  c.  28.  3.  as- 
pectus  cjus  sicut  fulgur,  Dcnique  justi  fulgebunt 
sicutsolin  regno  Putris  corum,  Matth.  13.  Quo- 
circa  Ecclesia  invocans  Christum  quasi  Patrem 
luminum,  in  festo  transfigurationis  adLaudes, 
ita  juhilat  : 

Amor  Jcsu  dulcissime, 
Quando  cor  nostrum  visitas, 
Pellis  menlis  caliginem  , 
Et  nos  reples  <lulcedine. 

Quam  felix  est  quem  satias , 
Consors  palernae  dexteraj ! 
Tu  verae  lumen  patrias , 
Quod  omnem  sensum  superat, 

Splendor  paternas  gloriae , 
Incomprehensa  bonitas , 
Amoris  tui  copiam  > 
Da  nobis  pcr  praesentiam  , 

Apud  quem  (greeccTrap'  Z,  id  est,  inquo,  vel  a 
quo ,  vei  usitatius  apud  quem  (non  est  transmu- 
tatio  ,  localis,  qualis  estsolis  dum  mutatlocum 
et  ah  Oricnte  movetur  in  Occidentem  :  nec  vi- 
cissitudinis  graece  TpoTrifc,  quodOEcum.  explicat, 
conversionis)  obumbbatio. 

Dupliciter  enim  sol  causat  tenehras,  et  um- 
hram.  Primo,  motu  diurno,  dum  eo  finilo  ahit 
et  occidit  in  vespera  ;  haec  est  transmutatio  lo- 
calis.  Secundo,  quadam  vicissiludine  et  vicaria 
sui  conversione  a  tropico  Cancri  in  tropicum 
Capricorni  :  hac  enim  varias  apud  varios  gene- 
rat  umhras,  quo  enim  magis  accedit,  eo  mino- 
res;  quoinagis  recedit,  eomajoresparitumhras 
Deus  veronec  mulationem,  ncc  convcrsionem 
ullam  suhit:  unde  plane  tenehrarum  estexpcrs, 
nullasque  secum  vehit  umhras. 

Secundo,  Thomas  Anglicus  :  Apud  Deum,  ait, 
non  est  transmutatio  in  natura,  quia  omnino 
immortalis  est :  nec  vicissitudinis  ohumhratio 
in  effectu, qui  ah  ipso  semper  proceditlux,  nun- 
quam  tenebrce. 

Tertio,  alii :  Apud  Deum,  inquiunt,  non  est 
mutatioaccidentalis,  ut  quod  prius  voluit,post- 
ea  nolit;  utamet,  quod  prius  oderat;  ut  ira, 
inetu,  aliave  passione  agatur.  Nam ,  ut  ait  S.  Au- 
gust.  Deum  alloquens  1.  Confess.  U.  Amas ,  nec 
astuas  :  zelas  ,  ct  securus  es  :  pcenitet  te,  et  ntm 
doles  :  irasceris ,  ct  tranquillus  es  :  opera  mulas, 
et  non  mutas  consilium. 

Quarto.germanius  alii.  q.  d.  Apud  Deumnon 
est  mutatio  nec  virissitudo  luminis  grati.-e  et 
umbraspeccati,  ut  scilicetnunc  causetgratiam, 
nunc  tentet  ad  peccatum  :  de  quo  enim  egit 
S.  Jacobus.  EtGraecum  -apaiia-^ ,  sive  wapsdiofo , 
idem  estquod  altemaiio,  id  esl,  per  vicescom- 
inutatio,  variatio,  vicissiludo,  differentia,  diver- 
Mtas,  aberratio,  praeteritio,  commutalio  :  uli 
serratores  lignorum  alternant  mutantque  vices, 
dum  nunc  serram  elevant,  nunc  deprimunt. 
UndeS.  Hilar.  lib.  U.  dc  Trinit.  vcrlit,  apud  quem 
non  est  demulatio,S.  Hier.  1.  1.  contraJov.  Apiul 
'luem  non  est  differentia;  Valab.  apud  quem  non 
estimmutatio.  Alluditad  Astrologos  quiobscrvant 
steliarum, et  praesertim  cometarum,parallaxin, 
idest,  variationemin  motu,  silu,  aspectu  :  sol 
enim  ad  quem  quasi  patrem  luminum  hic  alludir 
S.  Jacobus,  suamhabetparallaxin,noninessen- 
tia,  nec  in  luce  sihi  intrinseca,  sed  in  motu . 
situ,  et  lumine  quod  diffundit. 

Nota.   Quintuplex  est  immutabilitas  in  Deo. 
Piimo,  naturce,  quia  immortalis  est;  Secundo, 


COMMF.NTARIA  1N  EPIST.  S.  JACOBI.  Cap.  I. 


qualitatis,  quia  inalterabilis  est;  Tertio,  loci, 
quia  immensusest.ideoque  immobilis;  Quarto, 
voluntatis,  quia  constans  est;  Quinlo,  opera- 
lionis  et  ostensionis  sui ;  quia  eodem  tenore 
semper  operatur,  eundemque  se  semper  osten- 
dit,  quatuor  ultimse  ex  prima  promanant:  quia 
enim  Dei  natura  plane  est  immutabilis  in  se, 
hinc  et  talis  est  quoad  qualitates ,  loca  et  volitio- 
nes  :  Omnis  enimmulatio  quaidam  mortis  imitatio 
est,  ait  S.  Bernard.  serm.  81.  in  Cant.  etS.  Gre- 
gor.  12.  Moral.  17.  hunc  locum  sic  explicat : 
Quid ,  ait,  mutabilitas,  nisi  mors  quatdam  est? 
qua?  dum  rem  quamlibet  in  aliud  immutat ,  quasi 
occidit  quod  fuerat,  ut  incipiat  esse  quodnon  erat. 
Apudquem  nonest  transmutalio,  nec  vicissiludinis 
obumbratio  :  ipsa enimmutabilitas  umbraest ,  qum 
quasiobscuraret  tucem,si  hanc  per  aliquas  vicissi- 
tudines  permutaret.  Sed  quia  in  Deo  mulabilitas 
nonvenit,  nulla  ejus  lumen  umbra  vicissitudinis 
intercidit.  Unde  in  Cant.  cap.  U.  6.  gemit  sponsa 
donec  aspiretdies,  eelernitas;  et  inclinentur  um- 
brw,  mortalitatis  et  mutabilitatis.  ltaqueS.  Jaco- 
bus  non  loquitur  hic  de  quatuor  primis  Deiim- 
mulabilitatibus,  sed  de  quinta  quoad  operatio- 
nem;  q.  d.  Deus  in  operando  non  mutat,  nec 
variat  vices  ;  ut  jam  causet  sapientiam  et  patien- 
tiam,  jam  concupiscentiam,  impatientiam  et 
peccatum  :  sedidemsemper,  sibiqueperomnia 
similis  non  nisi  bona  constanter  producil,  eaque 
omnia,mala  vero  nulla.  Confert  enimetprrefert 
Deum  soli,  qui  licet  in  essentia  et  qualitate  sit 
immutabilis,  mutalur  tamen  loco ,  aspectu  et 
operatione,  ut  nunc  diem,  nunc  noctem;  nunc 
calorem,  nuncfrigus;  nunc  aestatem,  nunchie- 
mem  efficiat.  Deus  autem  uti  essentia  et  quali- 
tate.ita  et  loco,  aspectu  etoperatione  immuta- 
bilis  est,  nimirum  ut  semper  lucem,  id  est 
bonumproducat,  nunquam  tenebras,  idestma- 
lum.  Unde  Graecum  ■nv.^.alluyn  Proclus  in  Sphaera, 
pro  solis  conversioneusurpat.  Sensus  ergo  est, 
q.  d.  Deus  est  pater  luminum,  et  solincreatus, 
sed  non  patitur  ut  solnoster,  illam  reciproca- 
tionem  motus,  illuminationis  etoperationis,  ut 
nunc  accedendo  luccm  gratiae ,  nunc  recc- 
dendo  tenebras  errorum  et  peccati  inducat,  sed 
perpetua  est  lux,  constansque  fons  omnis  Iu- 
niinis. 

Nec  vicissitudinis  obumbratio.  ]  Graece  t«- 
/rik  unoQ/.iac/j.a.Si  August.  pro  rpon-oi  videtur  legisse 
po^is,  nam  lib.  de  S.  Virgin.  c.  7.  vertit,  ncc  mo- 
menli,  id  est,  momentanea  obumbralio  :  ponn  , 
enim  significat  lancis  in  libra  momentum,  hoc 
est ,  inclinationem  ,  librationem  ,  impulsum. 
Unde  Sapiens  c.  11.  23.  Tanquampo^i ,  id  est,  mo~ 
mentum  staterce ,  sic  est  ante  te  orbis  lerrarum , 
et  sicut  gutla  roris  antciucani.  Verum  alii  passim 
legunt  rpo~h  ,  id  est  conversio,  vicissitudo ,  fuga , 
sotstitium;  explicat  enim ,  quam  vocarit  muta- 
tionem ,  nimirum  vicissitudinis  obumbrationcm, 
id  est,  vicissiludinem  umbrae,  hoc  est,  instar 
umbraeobumbrantem;  aut  viceversa  obumbra- 
tionem  vicissitudinis,  id  est,  vicariam  et  per 
viccs  succendentem  luci  et  illuminationi,  uli 
obumbratio  nocti  suotempore  et  vice  succedit 
himinaiionidiei.  Est  enim  hypallage  in  utraque 
voce.  S.  Hieron.  lib.  1.  contra  Jovin.  legit,  vec 
ronversionis  umbraculum ,  et  1.  2.  contra  Pelag. 
r.  3.  Deus,  ait,  tux  appellatur,  et  tenebrx  in  co 
>non  sunt  ulla,  quia  omnium  atior um  lumina  aliqua 
snrde  maculanlur.  Apostoli  tux  sunt  mundi,  sed 
tcncbra?  in  eis  sunt  aliqua?,nam,  ut  ait  Job  c.  25.  i>. 


CGlttlESTAJUA  LN 

lAina  nou  wlendel,  et  siellce  non  sunt  mundce  itt 
conspeclu  cjus. 

Sensus  crgo  est.  q.  d.  Nostersol,  qui  estpater 
luminnm,  patitur  non  in  se,  sed  quoad  nos, 
sapevicissitudinisobumbrationem:  mutatenim 
vices,  Primo,  diei  et  noclis:  ut  nunc  hemisphae- 
riumnostrum,  nunc  oppositumilluminel;nunc 
iit  nostro,  nunc  in  opposito  ,  causet  umhram  et 
tenebras.  Secundo,  inutat  vices,  grcece  rpoirii*, 
id  est,  conversionem ,  et  a  tropico  Cancri  in  tro- 
picum  Capricorni  reciprocaiionem :  quare  nunc 
habitantibus  subCancro,  nunc  hahiianiihus  sub 
Capricorno  alternat,  allernisque  augetlucem  et 
umhram,  causatque  bicmcm  et  Eestatem.  Terlio, 
sol  paiitur  Eclipsin  per  interpositionem  lunae 
inter  cum  ct  lerram  ;  idemque  lunam  eclipsat, 
si  inler  ulrumquc  intcrjectus  sit  glohus  terrre. 
Ouarlo,  sol  saepe  nubibus,  ventis  et  procellis 
obducitur,  obumbratur  et  obscuralur.  Quinto, 
sol  dumcst  in  solsliliohiberno,  causat  brevissi- 
mos  dies,  in  seslivo  longissimos,  in  sequinoctio 
aoquales  noclibus.  Rursumcausalet  alternat  qua- 
tuor  anni  tempora,  scilicet  vcr,  cestatcm,  au- 
lumnum  et  hieinem.  Hisce  suis  motibus,  acccs- 
sibus  et  recessibus  varias  el  mullipliccs  cffieit 
timbras,  imo  quotidie  in  singula  momcnta  um- 
bra  corporum  omnium  in  terra,  juxia  molum 
solis  mulatur  :  umbra  enim  sequitur  suum  cor- 
pus  lucidum,  pula  solem,  eique  per  omnia  se 
accommodat :  at  Deus  quieslsolfixus,  immotus 
el  immensus,  nullas  in  illuminatione  et  opera- 
lione  causat  umbras,  nullastenebrarumellucis 
habet  vicissiludines  ,  ut  nunc  bonum  operetur, 
nunc  malum,  sed  quantum  estex  se,  illuminat 
omnemhoininem  venientem  in  huncmundum, 
Joan.  i.  9.  nullam  in  operando,  illuminando  et 
benefaciendo  patitur  tsor^v,  id  est  conversionem , 
variationem,  fugam,  solstitium,diminutionem, 
umbram,   Eclipsin;  sed  semper  et  ubique  in 
omnes  el  omnia  bcneficentiae  suae  radios  expli- 
catct  cxpandit,  nunquam  tenebrosus  vel  um- 
brosusest,  id  est,  imnquam  maieficus  aut  mi- 
iius  benefleus,imo  nunquam  consistens  quasi 
in  solstitio ,  el  abenefaciendocessans,  sedjugi- 
ler  operans, et  benefaciens  existit.  UaBeda.  Vere 
S.  Folgent.  episl.  k.  cap.  5.  llle,  ait,  nobis  omncm 
boni  sufjicirntiam  subministrat,  cujus  non  minui- 
tur  ptrnitudo    cum  donut.    Nam,  ut  ait  Sapiens 
eap.  7.  20.  de  sapientia  incrcata,  quae  est  Deus  : 
Incxtinguibile  cst  lumcn  itlius.  Quantum  ergocst 
ex  parte  luminis  et  solis  hujus ,  ille  per  se  omni- 
bus  praBfulget,  in  omnes  radios  suos  spargit :  si 
quis  sua  duritie  claudat  fenestram  cordis  sui, 
tenebras  suas  sibi,  non  soli  huic  ascribat,  uti 
superius  dixi  cx  S.  Dionys.  Haec  dos  soli  Deo 
convenil,  non  angelis  :  nam  ,  ul  ait  Gregor.  1.  5. 
Moral.  c.  27.  Natura  angelica  ctsi  contemplationi 
uuctoris  inhcerendo ,  instatusuo  immutabilis  per- 
manet,  co  tamen  ipso  qtto  creatura  cst ,  in  scmet- 
ipsavicissitudinem  mutabilitatishabcl.  llinc  Luci- 
tcr  cumsuis  ex  angelo  factusest  diabolus  Mullo 
magis  honw  fugit  velut  umbra,   ct  nunquam  in 
'odcm  statu  pcrmanct ,  Job  i/|.  2.  Hinc  Dei  notnen 
esl  Jciun-a,  sive  Egoistm  quisum,  BxodiS.  IV 
I.t,  Kgo  Deus  ,  ct  mm  mutor,  Malach.  3.  G.  Vide  il)i 
dicta.  Quocirca  recte  Ecclesia  Patrem  lununum 
invocans  orat  fcria  3.  ad  Malut. 

Consors  prvlcrni  lnminis, 
I.n\  ipse  1 1 1 1- i s  ci  dica, 
Aufcr  lenebras  menlium ,  cic. 

C01NRI,    \    i  \imdi:.      TOIL  X. 


EPIST.  S.  JACOBI.  Caj).   I 
Et  ad  laudes  feriae  2. 


Splendor  paternae  gloriae , 
De  luce  proferens , 
Lux  lucis  et  fons  luminis  , 
Dies  tliem  illuminans. 

Verusque  sol  illabere , 
Micans  nitore  perpeti, 
Jubarque  sancti  Spirilus  , 
Infunde  nostris  sensibus. 

Hac  de  causa  Dei  filius  suscepit  humanilatem 
factus  homo,  utin  ea  possetumbraspassionum, 
iaborum,  crucis  et  inortis  suscipere  ,  quaruni 
incapax  eratdeitas,  uli  docet  Anaslasius  Sinaita 
in  6onyo>  ,  idest,  vice  duce,  c.  13.  Unde  S.  Dion\>. 
visa  Eclipsi  solis  miraculosa  in  morte  Cbristi, 
rogans  Apollophanem  quidnam  hoc  sibi  vellel, 
ab  eo  autlivit  :  llve  sunt ,  6  bone  Dionysi,  divina- 
rum  vicissitudines  rerum,  uli  ipse  refert  ep.  ad 
Apolloph. 

Hinc  secundo,  Gnosticos  et  Manichspos  docen- 
tes  animam  humanam  esse  divinas  particulam 
aurac,  ei  de  ipsa  Dei  6ubstanlia  decidi,  confutai 
S.  Aug.  1.  de  Hser.  cap.  G.  et  U6.  sic  enim  deitas 
mutaretur  et  minueretur.  Creat  ergo  animam 
Deus,  et  creando  infundit,  unitque  corpori  liu- 
mano  dehite  organizato. 

Tertio,  Deus  in  Script.  suhinde  dicitur  obum- 
brare,  non  quod  instar  umbraj  paliatur  defec- 
luin,  aut  varialionem  luminis  ;  sed  quod  instar 
umbrae  suos  ab  eestu  tcntationum  et  tribulatio- 
num  protegat,  juxta  illud  Psalm.  90.  U.  Scaputis 
suis  obumbrabit  tibi ,  et  sub  pennis  ejus  sperabis. 
Aut  quod  in  umbra,idest,  arcane  et  obscure 
quoad  homines,  hominumque  intellectum  sua 
mysteria  operctur.  Unde  de  Verhi  incarnatione 
dixitGabriel  ad  B.  Virginem  Deiparam  :  Spiritus 
sanctus  superveniet  inle ,  elvirtus  ALlissimiobum 
brabit  tibi,  Lucse  1.  35. 

Quarto,  hinc  S.  August.  in  Speculo  c.  30.  do- 
cet,  SS.  Trinilatem  esse  verum  lumen  ,  el  to  bt  , 
id  est,  ipsum  ens  immobile,  immensum,  sub- 
sistensetconsians.  inus,  a\l,ase  (Pater),«»«5 
ab  uno  (Filius),  unus  ab  ambobus  (Spirilus  sanc- 
tus  )  :  ab  uno  omnia,  per  unum  omnia  ,  in  uno  om- 
nia;  id  est ,  a  se  Pater  :  ab  altero ,  id  est  a  Pcir 
tre,  Fitius  :  ab  utroque  Spirilus  S.  8»  d  se  ;hab 
altero  :  h  ab  utroque:  omne  autem  Svsemper  intri- 
bus,  ci  omne  h  aquaiitcr  insingulis :  vcrax genitor, 
zeritas  gcnilus ,  amor  amborum  Spiritus  S.  :  una 
virlus,  mquaUs  majestas,  par  gloria.  Unde  eam 
invocans  subdil  :  D£iis  trinc  et  une  ,  Deus  omni- 
pateus ,  apud  quctn  non  est  transmutalio  ,  et  idco 
apud  le  cursus  tnnporis ,diei  noctisque  alternatio 
n  juaquam  variatur.  Deus  lux  vera,  qua  sine  ac- 
ecssa  ca  qua?  cligis,  illustras;  et  sine  reccssu  ea 
qtue  rrspuis,  deseris  :  cl  ideo  in  tenullus  defectus , 
nuUa  mutabUitas  venit.  Detts  quiin  temctipsoma- 
nrndo  immtttabilis  es ,  sic  in  se  transitoria  condi- 
distt,  at  apud  tc  transirc  ncqtuujuam  possint;  et 
uro  in  conspcclu  suo  lcmpus  non  dcfluit ,  quod 
apudnos  finc  dccttrril.  Deus  incttjus  a'tcrnitate  fixa 
mamnt  ca ,  qtuv  non  fixa  exterius  sarttlorum  volu- 
:iuna  cmanant:  c(  idco  o?tcrnilas  tuadics  cst  una, 
q.tu  ncc  finc  clauditttr,  ncc  initio  opcritur.  Deus 
quistKC  mutabititale  ttti  simul  cttncla  respicis,sinr 
distensiont  romprchcndis ,  et  bona  qttff  jttvas,  et 
uiida  quu-  jiulicas ,  ct  qtttt  jttvans  rcmttneras ,  et 
qtut  judicans  damnas ,  in  his  divcrso  disponis  or- 
din>  (/,'( .  rsus  non  es.  Dcus  qui  opcra  lua  extro 
circumdas,  ct  intra  rcptes;  supra  regis  ,  et  infi  a 

58 


,68  COMMENTAMA  IN  EPSIT.  S.  JACOBI 

fers  :  et  licct  sis  superior  per  poteniiam,  inferior 
lamenper  sustentationem;  exterurr  permagnitu- 
dinem,  interior  per  subtititatnn;  causa  superior 
ct  inferior  cs  sinc  loco;  amplus  sine  tatitudine, 
subtilis  sine  extenuatione ,  et  ideoper  molem  cor- 
poris  nusquames,  sed  per  incircumscriptam  subs- 
tantiam  et  immensibUitatem  incommutabilis  na- 
tunv  nusquam  dees.  Deinde  cap.  33.  sic  Deum 
alloquilur.  Deussupraquem  nihil,extraquemniliil, 
sinequonihil,  ultraquem  nihil,  infraquem  nihU. 
Dcus  sub  quo  lolum,  cumquo  totum,  inquo  totum. 
Deus  (t  quo  omnia,  perquem  omnia,  in  quoomnia. 
Deus  cujiis  nos  fules  excitat,  spes  erigit ,  charitas. 
jungit.  Deus  qui  petere  jubes ,  et  invenire  facis ,  el 
pulsantibus  aperis.  Dcus  a  quo  averti,  cadere  est ; 
in  quem  converti ,resurgere ;  inquo  mancre ,con- 
sistere.  Deus  quem  nemo  amittit  nisi  deceptus, 
ncmo  qucerit  nisi  admonitus ,  ncmo  invenit  nisipu- 
rus ,  aut  purgatus.  Deus  quem  nescire,  mori  est ; 
qucmnosse,  vivereest;  quem  spernere ,  perire est ; 
cui  servire  regnare  est.  Dcus  cujus  pictatis  ope  et 
bene  servit  subjectas,  et  dominatur  prcelatus;  et 
ideo  sine  te  nemo  eorumrecto  incedit  tramite ,  vel 
ordine.  Deus  invisibilis  et  immense,  ineffabilis  et 
osterne ,  incomprehensibilis ,  et  corpore  immortalis 
ct  perpetue,  incommutabilis  ct  incircumscripte , 
mirabilis  et  benedicte ,  indicibilis ,    cui  esse  est 


Cap.  I. 


vivere,  sapere  ct  intclligere ,  scire  et  posse  pul- 
chrescere  et  clarescere;  unum  et  idem  es ,  quia 
simplex  es ,  et  dividi  non  potes.  Tu  es  ipse  Deus 
meusvivus,  etverus,  Deus  pius ,  Rex  nimis  mag- 
nus. 

Denique  hinc  S.  Greg.  12.  Moral.  c.  17.  tlocet 
viam  el  ralionem  acquirendi  menlis  stabilitatem 
et  constantiam  esse,  si  eam  in  Deo  slabili  et  im- 
mutabili  defigamus  :  qui  enim  in  creaturacoret 
spes  suas  ponit ,  cum  labili  fit  labilis  :  qui  vero  in 
Deo,  cum  stabili  fit  stabilis ,  ut  nulla  rerum,  lem- 
porum,  personarum,occupationum,passionum, 
vicissitudine  agitctur;  sed  idem  semper,  suique 
similis  sit,  eodem  vultu  et  animo  consislens  in 
adversis  et  prosperis.  De  sanctis, inquil,  S.  Greg. 
scriptum  est :  Cceii  enarrant  gloriam  Dei ;  qui  per 
naluram  omnes  in  semetipsis  propriam  mutabilita- 
tem  habent ,  sed  dum  immalabiii  veritati  studiose 
semper  inhctrere  desiderant ,  inhcerendo  agunt  ut 
immutabiles  fiant.  Cumque  ad  hanc  toto  affectu  se 
tencnt ,  quandoque  accipiunt  ut  super  semetipsos 
ducti  vincant  hoc,  quod  in  semelipsis  mutabites ex- 
titerunt ,  etc.  Ipsc  enim  in  semetipso  solus  immu- 
tabilis  est ,  de  quo  per  Jacobum  dicitur  :  Apud 
quem  non  cst  transmutatio ,  nec  vicissitudinis 
obumbratio.  Sancti  ergo  de  Deo  dicunt  cum 
Psalte  Psalm.  h.  in  quavis  occupalione  et  per- 
plexitate  :  In  pace  in  idipsum  dormiam  et  requies- 
cam ,  Quoniam  tu  Domine  singuturiler  inspe  cons- 
tituisti  me.  Quae  fuerunl  ultima  vota  et  verha 
S.  Gorgoniae  sororis  S.  Gregorii  Nazianzeni ,  iis- 
que  immortua  est,  teste  Nazianzeno  orat.  11. 
quae  est  funebris  S.  Gorgonioe. 

18.  Voluntarie  enim  genuit  nos.  ]  ProbatDeum 
non  esse  auctorem  tenebrarum,  id  esttentatio- 
nis  et  peccati,  sed  lucis,  id  est  sapientiae  ,  pa- 
tientiae ,  omnisque  dali  optimi  et  doni  perfecti ; 
quia  genuit  nos  fecitque  filios  suos,  lucis,  in- 
quam,  sicutipse  est  pater  luminum.  Haec  enim 
generatio  est  datum  optimum,  omnemque  do- 
num  perfectum  ambil  et  amplectitur.  Quidenim 
Deus  neget  filiis  suis? 

Nola  zovoluntarie  S.  Bern.  serm.  2.  adFratres, 
super  lioc,  Hcvc  esl  generatio  qutvrenlium  Domi- 


num,  referl  ad  voluntatcm  bominis,  non  Dei 
(j.  d.  Deus  genuit  nos  reformando  volunlalem 
iioslrain,  ut  illa  ex  iinpia,  liat  pia,  ex  carnali , 
jusla  et  sancla.  In  baptisino  eniin  regeneramur 
involuntarie,  utpote  infantes;  adulti  vero  per 
pocnilenliam  sponle  assumptam  regeneramur 
voluntarie.  Nuncdemum,  ait,  voluntaria  genera- 
lio  voluularium  cxhibet  sacrificium  :  j uxta  illud. 
Psalm.  53.  8.  Voluntarie  sacrificabo  libi,  et  confi- 
lebor  nomini  tuo  Domine  ,  quoniam  bonum  est. 
Ilcec  cst  generatio  qucerentium  Dominum.  Qucercn- 
tium ,  an  habcntium  dicam?  Ilabenlium  utique  el 
qucerenlium;  atioquinon  possent  qucvrere  non  ha- 
bentes.  Verbo  geniti,  vcrbum  habent.  Nam  Deus 
crat  Vcrbum.  Verum  graece  est  pwtefcils,  id  est  vo- 
lens;  ut  vertit  S.  Hier.  1. 1.  contra  Jovin.  OEcumen. 
ctt  slinala  voluntate;  alii  quia  voluit;  alii  gratuila 
benevolentia.  Vox  ergo,  voluntarie.  Primo,  secer- 
nit  generalionem  nostram  a  generatione  filii  Dei : 
Deus  enim  ab  aeterno  genuit  Filium,  non  volun- 
tarie,  sed  naturaliter  et  necessario:  nos  vero 
generat  voluntarie  et  Iibere  ,  ita  S.  Athanas. 
serm.  l\.  contra  Arrian.  et  S.  Fulgent.  lib.  3.  acl 
Monim.  c.  8. 

Secundo  ,  to  volunlarie  significat  gratuitam  Dei 
zvSoxixv ,  id  est,  beneplacitum  et  benevolentiam, 
qua  sine  meritis  nostris,  imo  immerentes  et 
indignos ,  clementer  et  liberaliler  vocavit,  elegit, 
justificavit,  regeneravit,  juxta  illud  Oseae  \t\.  h. 
Diligam  eos  spontanee. 

Tertio,  volunlarie  significat  nos  non  casu,  aut 
fortuita  Dei  volunlate,  sed  certo  consilio,  deli- 
beratione,  proposito  et  praedestinatione  Dei  ab 
eo  esse  genitos  :  hoc  enim  significat  jSouA^.  Ita 
OEcum.  Hoc  est,  quod  ait  Apostolus  Ephes.  1.  9. 
Ut  notum  faceret  nobis  sacramentum  voiuntatis 
suce  secundum  beneplacitum  ejus,  quod  proposuit 
ineo,  in dispensatione plenitudinis  temporum ,  ins- 
laurare  omnia  in  Chrislo,  etc,  in  quo  eliam  et  nos 
sorte  vocati  sumus,  prcedestinati  secundum  pro- 
posilum  ejus  qui  operatur  omnia  secundum  consi- 
lium  voluntatis  sucv ,  ut  simus  in  taudem  gloruv 
ejus. 

Genuit  nos.  ]  Ter  geniti  sumus  a  Dco.  Primo 
naturaliter  duni  nati  sumus  :  tunc  enim  genuit , 
id  est  creavit,  et  formavit  nos  Deus.  Ita  Dionys. 
Secundo,  in  baptismo,  dum  ineo  renali  sumu.-. 
Tertio,  in  pcenitentia,  dum  post  baplismum  in 
peccata  relapsi  per  pcenitentiam  renovali  et  re- 
generati  sumus.  Aliqui  putant  S.  Jacobum  ad 
tres  hasce  generationes  respexisse.  Verum  ve- 
rius  est  eum  duas  posleriores  dumtaxat  spec- 
tasse;  has  enim  fecit  Deus  verbo  veritatis.  Hoe 
est  quod  ait  S.  Joan.  c.  1.  12.  Quotquot  autemre- 
ceperunt  eum,  dedit  eis  poteslatem  filios  Dei  fieri 
his ,  qui  credunt  in  nomine  ejus :  qui  non  ex  san- 
guinibus  ,  neque  ex  voluntate  carnis ,  nequeexvo- 
luntate  viri,  sed  ex  Deo  nati  sunt. 

Verbo  veritatis.  ]  Primo  q.  d.  Per  verbum,  id 
est  per  Filium  suum  incarnatum ,  eumque  veri- 
tatis ,  id  est  verum,  et  veracem.  Ita  S.  Athanas. 
serm.  4.  contra  Arrian.  S.  Bern.  verbis  jam  ci- 
tatis ,  et  OEcumen.  hic.  Nam,  ut  ait  S.  Joan.  c.  1. 
17.  Lex  per  Moysen  data  est :  gratia,  et  veritas 
per  Jesum  Christum  facta  est.  E  contrario  gene- 
ratio  diaboli  fit  verbo  falsitatis  :  promittit  enim 
suis  bona,  sed  falsaet  fallacia. 

Secundo,  alii  verbo ,  id  est,  jussu  suo  veraci , 
fideli  et  efficaci;  ut  veritas  hic  idem  sit  quod  fi- 
dclilas ,  qua  Deus  Cdeliter  generationem  hanc 


COMMhNTAI.lA  IN  EPIST.  S.JACOCl.  Cap.  I. 


ttld 


«piiiinltin   iu   Chrislo  promissam  prsestitit  et 
adimpltfi  ii. 

Terlio.alii  verbo,  scilicet  sacramentali,  di- 
cendo  in  baptismo.-  Ego  te  baptizo:  ei  in  sacra- 
inciiio  puniteniiae :  Ego  te  absotvo.  Unde  Apos- 
lolus  ait :  Mundans  eam  lavacro  aqucc  ,  in  verbo 
viice.  Ephes.  5.  19. 

Quarlo,  simplicius  et  germanius  ,  verbo  (Va- 
labl.  scrmone)  verilalis ,  id  esl  pcr  Evangelium 
et  veram  Evangelii  prcedicalioncui,  tum  extei- 
nani,  turn  magis  internam  per  inspirationem  et 
gratiam  Christi,  ita  passim  Interpretes.  Unde 
S.  Ilieron.  lib.  1.  conlra  Jovin.  Christus,  inquit, 
virgo  virginitatem  docuit  verbo  veritatis  ,  quod 
Miccessit  umbrae  ac  speciei  quae  praecessil  in 
lege,  dedicans  in  seipso  virgine  primitias  virgi- 
iimii  suaiuin.  Rursum  vcrbo  veritalis ,  id  csl, 
per  fidem  veram  :  haec  enim  esl  inilium  justili- 
calionis  et  rcgcncrationis  :  diciturque  vcrbum 
iiicionymice,  quia  ex  verbo  Evangelii  pnedicalo 
<l  audilo  concipitur  et  elTormalur.  Peccalorenim 
audicns  vcrbum  Dei,  cx  fide  Chiisli  mediatoris 
concipit  limorem  et  spem  venire,  et  ex  ea  dolo- 
uiii  de  peccatis  conlritionem  etamoremDei, 
quibus  disponilur  ad  justilicatiouem,  quasi  ad 
gcnerationem  spiritualem  Dei. 

Denique  Cajetan,  vb  vcrbo  explicat  ad  verbuvu 
q.  d.  Ceniti  sumus  non  ad  fabulas,  sed  ad  ver- 
biun  vcritatis  vita  el  voce  prsedicandum ,  et  ce- 
l<  •brandum. 

Moral.  disce  qualis  quanlaquc  sic  haec  gcnera- 
tioet  filialio  divina  ;  utpote  per  quam  simus  di- 
vinae  consorles  naturoe,  filii  et  haeredes  Dei,  ac 
( olueredes  Christi.  In  ea  ergo  pater  est  Deus  : 
semen  est  gratia  praevenicns,  per  Christi  pas- 
sionem  et  inerita  aspirata  :  mater  cst  voluntas 
nostra  :  semcn  ejus  est  consensus  in  gratiam  et 
vocationem  Dei:  proles  cst  liomo  novus  vivens 
vita  gratiae  ,  imo  ipso  Deo  et  Christo.  Hic  eniin 
per  juslitiam,  realiter  et  suhslantialitcr  mentein 
jusli  inhabitat ,  sanclilicat,  informat  quasi  ani- 
nia  ,  dirigitque  el  agil  ad  omne  bonum  ;  uti  di.xit 
Oseffl  1.  v.  10.  et  2.  Petri  1.  U.  Vere  S.  Bernardus 
ad  Fralres  de  monte  Dei :  Eormalio  hominis,  ait, 
inslitulio  cst  moralis  :  vita  cjus,  amor  Dci.  Ilunc 
fides  concipil  ,  spcs  parturit ,  charilas  format  et 
cinficat.  Amor  cuim  Dci,  vel  amor  Deus  Spiritus 
sanctus  amori  homuus  sc  infundcns  a/ficit  eum 
stbi.  Et  cnnans  semetipsuin  de  homine  Dcus ,  secum 
nnum  efficit;  cl  spiritum  cjus,  et  amorem  cjus. 
Amorem  crgo  Dci  in  hominc  c.v  gralia  gcnitttm 
luctut  lcclio ,  mcditatio  pascil ,  oralio  confortat 
et  iUuminat. 

Quocirca  Christus  Dominus  ut  hanc  genera- 
tionem  et  filiationem  nobis  procuraret,  adeoque 
nl  ipse  quasi  pater  ,  imo  mater  nos  parluriretcl 
IMrcret,  inunensos  dolores  et  cruciatus  totavi- 
ta,  sed  pr.Tscitimin  crucc  ct  passione  sustinuit : 
adco  ut  videretur  esse  abyssus  et  mare  dolo- 
iiun,  ut  nicrilo  dicere  possitciun  Paulo:  Fiiioii 
mci  quos  iimmi  parturio ,  doncc  ego  Christus  for- 
mctur  tii  rohis.  Y.\  hoe  M^nilicat  hic  grrecum  U-  = 
•«",  id  cst  progenuit ,  parturiit,  peperit ,  in  Uteem 
'misa.  IJihIc.  S.  Bcruardus  serm.  16.  in  Canlic. 
I  oluntarie. ,  <iit,  gcnuit  nos  vcrbo  vcritalis.  non 
stimulo  carnaits  cupiditatis  excussit ,  quemadmo- 
dum  gcnitor  rarnis  mca\  Dcinde  eliam  non  pcpcr- 
ctl  umgenilo  pro  sic  gcnito.  ita  ipse  quidrm  par- 
'<»i  sc  (.ihibuit  mihi ,  sed  »<»i  ego  meilti  vicissim 
liitum.  Ouanam  fronic  atlollo  jam  oculos  ad  vul- 
tttm  ihitris   (am  Ixm;,   tam  mutus   fUius?  Pttdct 


indigna  gessisse  generc  mco,  pudet  tanto  patri 
vixissedegencrem. Idemintr.  deDiligendo  Deo  :Si 
totum,uil,  me  debeo  pro  me  facto ,quidaddam jam 
prorefecto ,  et  refecto  hoc  modo?  IScc  enim  tam  fa- 
ciler  efeclus ,quam  factus :  nam  qui semcl  ettantam 
diccndo  fecil,  in  reficiendo  profccto  et  dixit  multa, 
et  gcssit  mira,  et  pertulit  dura;  nec  tantum  dura, 
scd  indignu.  (Juid  Deo  retribuam  pro  se  ?  nam 
etiamsi  me  mitlies  rependere  posscm,  quid  sum 
ego  ad  Deum?  Deus  eniin,  ut  ait  S.  Aug.  plu> 
me  dilexit  quam  se,  quia  vitam  suam  dedit  pro 
mea.  Quanti  esluthumo  valeat  Deum?  ut  pre- 
lium  morlis  nostree  sit  mors  Dei  ?  ut  lyirum  vitie 
meae  sit  vita  Dei  ?  Video ,  ait  Eusebius  Emissen. 
hom.  C.  in  Pascha ,  ipsum  transiisse  in  prelium 
meum,  quandoquidem  tam  pretioso  munere  ipsa 
rcdcmptio  agitur  ut  homo  Deum  valere  videatur. 
QuocircameritoPetrusChrysol.  serm.70.  llomo, 
ait,  redi  ad  Deum  sit  amatus  a  Deo ,  ct  ad  illius 
gloriam  da  totum  te,  qui  se  totum  propter  tc  ad 
suam  deduxil  injuriam:  et  voca  patrcm  fidens, 
quem  tanto  amore  tuum  /nobas ,  scntis ;  inteltigis 
cssc  genilorcm. 

TJT     SIMUS    I.NITIUVJ    ALIQCOD     CRF.ATUR.E     EJUS.  ] 

Primo,  q.  d.  Ut  simus  inilium  Christianismi  , 
Ecclesioe  et  fidelium.  Aulut  iniliemur,  consccrc- 
mur,  et  dedicemur  Deo.  Quare  perperam  et  imi 
pie  Lutherus  censuit  justiliam  nostram  vocai- 
initium,  quia  incboata  est  tantum,  noncomple- 
ta,  eo  quod  permista  sitcum  concupiscentia  et 
peccato  mortali :  unde  non  lam  esse  justitiam  , 
quam  tegmen  et  pallium  injuslilice  :  non  cnim 
esse  aliud  quam  justitiam  Christi  nohis  injustis 
imputatam.  Hajc  cnim  nonrenovatmentem,  nec 
regenerat,  nec  facit  novam  creaturam,  ut  ait 
S.  Paulus  Ephes  h.  Vu  etJacob.  hic.  VideBellar. 
1.  5.  de  amiss.  grat  c.  11. 

Secundo  ct  germanius,  pro  inilium  grascc  esl 
dr.xpzn  ,  id  est  primitice ;  utvertit  Syrus  et  S.  Hicr. 
1.  1.  contra  Jovin.  Ut  simus ,  inquit,  primitice  crea 
turarum  ejus;  aut  ut  Vatabl.  ut  principatum  obtt- 
ncamus  inter  creaturas  cjus;  et,  ut  OEcumen.  «f* 
simus  primi  cl  honoratisstmi ;  et,  ut  Beda  ,  ut  si- 
mus  cceteris  crealuris mctiorcs ,  nimirum  ul  sinms 
ut  primitiie  ex  reliquo  hominum  acervo  Deo  se 
leciae,  ac  praccipua  pars  totius  creaturaj  ejus, 
cum  angelica  natura  sortem  ct  Iocum  accipicn- 
les  ilignilalis  gloriae  ejus,  ut  scilicet  simus  ge- 
nuselectum,  regale  sacerdotium,  gens  sancta  . 
populus  acquisitionis,  utpote  elevali  ad  filiatio- 
nem  divinam,  et  ad  jus  hereditatis  aeternsejut 
tanquam  sacriliciorum  primitiae,  quae  ex  opti- 
mis  rebusseligisolent,  offeramurDeo,  participes 
eflectigratiae,  charitatis  ,amiciliac  ,  imo  naturm 
divine.  Ita  Beda  ,  Titelman,  Gagneiuset  alii.  Sic 
bchemot ,  id  est ,  clcphas  ,  vocalur  principium  via- 
rum  Uci ,  Job.  U0.  il\.  quia  sua  magnitudine  est 
animalium  princcps  et  Rex  :  atque  ul  ail  S.  Basi- 
lius  in  llcxacm.  clephan.tcs  vidcntur  essc  quidum 
animati  montcs.  Sic  Provcrb.  81  22.  sapientia 
relerna  \wM\w  iniliumviantm  Dci.  Sic  Chrislu- 
Coloss.  3.  15.  vocalur  primogenitus  omnis  crea- 
turce.  ct  Psal.  109.  'i.  T< cum  principium  (hebi. 
milTJ  nedabol ,  id  cst  principatus)  in  dievirln- 
tis  luiv.  Alludit  Jacobus  ad  illud  Jerem.  2.  ,*•. 
Sanclits  Isracl  Domino ,  primitia?  frugum  cjtis. 
Israelitas  enim  ex  omnibus  gentibus  el<tgit 
Deus  quasi  primilias  in  gentem  ct  Ecclesiam 
suam. 

Per  rrcaturam  ,  vel ,  ut  graecc  cst.  creatura»  . 
Piimo,  accipe  tum  homines  et  animantia  ,  Uini 


660  COMMENTAMA    1N  EPiS 

"linii.i  creata  :  liorum  cnim  primus  ct  princeps 
est  homo  justus.  Christus  ergo  cst  quasi  sol  jus- 
litieeximle  fulgens,omniaquecollustrans :  justi 
sunt  sicut  stclhe;  scd  ita  radiis  hujus  solis  as- 
persi,  ut  inter  omnia  lucida  lucidius  resplcn- 
dcant;  suoque  splendore,  licet  parlicipalo:  sed 
mirifice  coruscante,  solem  ipsum  quadamtenus 
rcferant.  Nam,  ut  docet  S.  Thomas  1.  2.  q.  113. 
art.  9.  ad  3.  honumgratiae  estmajushono  naturae 
tolius  univcrsi.  Imo  S.  Aug.  lih.  2.  adBonif.  c.  6. 
CratiaDei,  ait,  non  solum  omniu  sidera  et  ornnes 
ccclos  ,  verum  etiam ,  omnes  angelos  super- 
greditur.  Sic  sumitur  principium  pro  prin- 
cipalu  Apocal.  3.  v.  16.  Qui  est  principium  (id 
est,  praecipuus,  et  princeps)  creatura?  Dei,  et 
Proverb.  1.  7.  et  alihi  dicitur :  Timor  Domini 
principium  sapientice ,  hoc  est,  praecipuum  quid- 
dam,  et  in  sapientia  praestantissimum.  Sic  sa- 
pientia  dicitur principiumviarum Domini ,  Joh  U0. 
16.  et  Initiumvitx hominis  aqua  et panis ,  Eccl.  29. 
28.  et  Brevis  in  volatilibus  est  apis ,  et  initium  dul- 
coris  liabet  fructus  illius,  id  est,  ohtinet  primas 
partes  in  dulcedine,  inter  omnia  dulcia  dulcis- 
simus  est,  Eccli.  11.  v.  2.  itanoster  Augustinus 
Quiros  hic.  Alludit  ad  primalum  et  dominium 
Adae  datum  in  animalia ,  caeterasque  creaturas  , 
Gen.  1.  28.  quod  peccato  perditum  recuperant 
justi  per  Christum,  inchoate  in  hac  vita,  per- 
fecte  in  futura. 

Secundo,  pressius  et  nervosius  per  creaturas 
accipe  fideles  recreatos  et  regeneratos  in  haptis- 
mo.  Hi  enim  per  Christi  gratiam  fiunt  novi  ho- 
mines,  et  novaecreaturae  ipsius,  ut  ait  Apostolus 
Ephes.  2. 10.  Ipsius ,  inquit,  sumus  factura,  creati 
in  Cliristo  Jesu  in  operibus  bonis,  quo3  prceparavit 
Dcus ,  ut  in  itlis  ambulemus ,  etc.  6.  v.  26.  Induite 
novum  hominem,  qui  secundum  Deum  creatus  est 
injustitia,  et  sanctitale  veritatis.  Vide  ihi  dicta. 
Dicit  ergo  Jacobus,  primos  fideles  a  Christo  ge- 
nitos  esse  primitias  creaturarum ,  id  est  filiorum 
ejus ,  puta  fidelium  deinceps  futurorum ;  ideoque 
primilias  Spiritus  Christi  accepisse,  quas  in  pos- 
teros  verbo  et  exemplo  transfunderent,  et  pro- 
seminarent:  uti  reipsa  fecerunt  Aposloli ,  Mar- 
tyres  et  Virgines ,  qui  primo  illo  saeculo  in  omni 
sanctitate  effloruerunt ,  ac  perfectae  virlutis  il- 
lustre  exemplar  futuris  omnibus  dederunt.  Ila 
S.  Fulgenlius  contra  objectiones  Arrianorum  c.  3. 
censet  Apostolos  hic  vocari  initium  creaturas , 
quia  primo  a  Christo  fuere  vocati  et  regenerati , 
ac  per  eos  ceteri  fideles  :  Apostoli  enim  accepe- 
runt  primitias  Spiritus  Christi.  Unde  addit  Jaco- 
bus  tb  aliquod,  quo  significat  primitias  has ,  tum 
essepaucas,  quae  magna  deinceps  fidelium  so- 
bole  propagandae  et  multiplicandae  sint;  tum  e 
multis  selectas  esse  et  eximias  ;  tum  earum 
graliam  et  dona  esse  lantum  inchoata  ,  com- 
plenda  enim  esse  pergloriamincoelo.  SicSimon 
Magus  dicebat  se  esse  aliquem ,  magnum  scilicet 
eteximium,  Actor.  8.  9.  Sicutergoelephas  crea- 
tus  est  princeps  bestiarum,  homo  animalium, 
Lucifer  angelorum  et  populorum,  Christus,  om- 
nium  creaturarum;  uti  paulo  antedixi;  itaApos- 
toli  et  viri  Apostolici  a  Deo  electi  et  effecti  sunt 
principes  iiliorumDei,  putafidelium,  totiusque 
Ecclesiae,  quae  est  creatura,  id  est ,  nova  proge- 
nies,  familia  et  prosapia  Dei,  quos  proinde  Pa- 
tris  luminum  mysticos  esse  montes,  dequibus 
ait  Psaltes  Psal.  75.  3.  Illuminans  tu  mirabiliter  a 
montibus  ceternis,  censent  ibid.  S.  Augustin.  et 
f>.  Uicron. 


r.  S.  JACOBI.    Cap.   I. 

MysticeOEcumen.  per  primitias  accipit  sacvr- 
doles,  quos  Dcus  in  Ecclesia  voluitcsse  princi- 
pes  et  honoratissimos  :  sicenim  Deus  exduodc- 
cim  trihuhtis  Israel  pro  eorum  primogenitis 
clcgit  et  accepit  Levitas  ut  sihi  in  tabernaculo 
deservirent ,  sacraque  ct  sacrificia  peragerent , 
Numer.  3.  12. 

Hincinfert  S.  Alhanas.  tractat.  de  Passioneeos 
qui  denominati  sunt  quasi  primitiae,  siquidexse 
profanis  usihus  trihuant,  id  Deo  sulTurari.  Illud, 
ait ,  sciendum  quod  qucecumque  promisimus  Deo, 
jam  nostra  non  sunt ,  sed  in  aire  Dei  sunt;  adeo  ut 
si  quid  indc  sublraxerimus,  haudquaquam  idfacia* 
mus  velut  qua>  nostra  sunt  usurpantes ,  sed  ut  quw 
Dei  sunt  sacrilegio  deprcedantes.  Et  S.  Bernard.  ad 
Fratres  de  monle  Dei :  Nolite ,  ait,  negligere , 
nolite  tardare  :  grandis  vobis  restat  via :  non  solum 
vovistis  omnem  sanclitatem,  sedomnis  sanctitatis 
perfeclionem ,  el  omnis  consummationis  finem: 
non  est  vestrum  solum  altendere  quid  pracipiat 
Deus ,  sed  quid  velit .  Aliorum  est  Deo  servire,  ves- 
trum  adlmrere. 

19.  Scitis. ]  Legit  ki,  jam  legunt  «?«,  idest  ita- 
que ,  vel  quapropter.  q.d.  Quapropter  fratresmei 
sit  omnis  homo  velox  ad  audiendum,  tardus  acl 
loquendum.  Verum  Latini  passim  leguntr?^,  icl 
est,  scitis.  Est  clausula  diclorum,  q.d.  Sat  scitis, 
6  Christiani,  ea  quae  dixi  esse  vera,  eta  Christo 
Christianis  tradita;  ac  proindeea  planeincor  ves- 
trum  demittite,  et  in  praxim  operando  redigite. 

SlT  AUTEM  OMNIS    HOMO    VELOX  AD    AUDIENDUM.  ] 

Transit  hic  S.  Jacobus  more  epistolari  ad  alia 
dogmata  de  formanda  lingua  et  ira.  Occasionem 
autem  commodam  eo  transeundi  accipit  ex  iis 
quaevers.  5.  dixit  de  sapientia,  ac  modo  tum  eam 
comparandi,  nimirum  per  orationem  ;  tum  ea 
utendi,  nimirum  per  patientiam  in  sufferendis 
tentationihus  et  persecutionibus.  Hic  enim  tres 
alios  modos  eadem  comparandi,  eaque  utendi 
subnectit;  e  quibus  primusest  velocem  esse  ad 
audiendum;  secundus  lardum  esse  ad  loquen- 
dum;  tertius  tardum  esse  ad  iram.  Nam  nihil 
ita  impedit  sapientiam  ,  atque  tria  vitia  virtuti- 
husjam  dictis  opposita  ;  nimirum  Primo,  tardum 
csse  ad  audiendum:  Secundo,  velocem  esse  ad 
loquendum  ;  Tertio,  velocem  esse  adiram.  Ira 
enim  turbat  mentem ,  ut  rem  plene  et  sedatc 
considerare  nequeat,  sed  impetu  feratur  in  co- 
gitationes  indignabundas  et  vindicativas;  ac 
proinde  sapientiae,  quae  quietem  mentis  requi- 
rit,  incapacem  efficit.  Porro  respicitS.  Jacobus 
ad  coetus  et  conventus  fidelium  in  Ecclesia,  in 
quibus  promiscue  doctiores,  magisque  arden- 
tcs  docebant  et  exhortabantur ,  prout  Spiritu 
sancto  agebantur,  ut  patet  1.  Cor.  16.  29.  in  qui- 
bus  subinde  aliqui  audaculi  dicendi  et  docendi 
locum  aliis  modestioribus  praeripiebant,  ut  suam 
ostenderentsapientiam  et  spiritum.  Quare  mo- 
net  eos  hic  Jacohus,  ut  in  illis  ccetibus  humili- 
tatis  potius  quam  doctrinae  dent  specimen ,  ma- 
lintque  audire  et  discere,  quam  loqui  et  docerc 
alios.  Alioquieniminaudiendis  nugis,  obscoenis, 
delractionibus ,  erroribus,  pravis  consiliis.,  non 
oportet  velocem  esse  ad  audiendum,  sed  clau- 
dere  aures,  juxta  illud  Ecclesiastici  28.  28.  Sepi 
aures  tuas  spinis,  et  linguam  nequamnoli  audire. 
Porro  in  velocitale  audiendi  S.  Jacobus  subin- 
telligit  velocitatem  obediendi,  et  audita  opere 
exequendi ;  ut  ipse  explicat  v.  22.  Non  enim,  ut 
ait  S.  Paulus  Rom.  2.  13.  auditores  legisjusti  sunt 
apud  Deum  ,  scd  fuclores  Irgis  juslificabttntttr.  Jta 


COMMENTARIA  1N  EPIS 

CEcuin.  etS.  Bernard.  serm.  de  virtute  obcdien- 
liaj.  Tu  ergo ,  inquit,  cumvoluntatem  cordi,  sim- 
plicitatem  operi,  tiUaritatem  vultui  conjunxcris, 
adde  velocitatem ,  utsisjuxta  Jacobim  Apostolum 
velox  ad  audicndum,  ct  ad  implcndum  vclocior. 
Vide  Plutarcb.  1.  de  Officio  auditoris.  Alludit, 
imo  citat  Jacobus  Eccli.  5.  13.  Bsto  mansuelus  ad 
audiendum,  ut  inteUigas,  ct  cum  sapientia  profe- 
rasresponsumverum.  UbiSyrusetGraxus  habent, 
esto  velox  ad  audiendum  ,  et  cum  tardilalc  du  rcs- 
ponsum,  pro  quo  Jacobus  ail :  Eslo  vclox  ad  au- 
diendum,  tarclus  autem  ad  loqucndum. 

Tardus  auteh  ad  loquendum.  ]  IIoc  etiarn  ad 
concionatores  speciat,  ut  caveant  nimiam  vcr- 
borum  volubilitatem  ,  quam  nonnuili  vane  con- 
sectantur,  ut  facundi  appareant  magis,  quam 

ut  populuin  moveant  :  licei  cnim  subinde  ad 
patbos incilanda  sit  voxetoratio,  lamen  reliquus 
sermo  polius  sit  sedalus  el  solidus ,  qualis  fuit 
S.  Gregorii,  Cbrysostomi,  Leonis,  Augustini  et 
aliorum  Patrum  in  concionando.  Carpit  Seneca 
volubililatem  oralionis  in  Serapione  epist.  AO. 
Vis  i*5*a,  inquit,  diceudi  rapida  alque  abundans 
aptior  est  circulanli  ,quam  agenti  rem  magnani, 
ac  seriam  docenti.  Movere  vutt  turbam,  et  incon- 
suttas  aures  impelu  rapere.  Quomodo  autem  regerc 
potest  oralio ,  qua'  regi  non  potesl?  Quis  medicus 
cegro»  in  transitu  cural?  Rcmcdia  non  prosunt , 
nisi  immorcnlur.  llabeat  vires  magnas  oratio , 
modcrato.s  tamen  :  perennis  sit  unda  non  torrens. 
ScnecaeconsonatS.  Ambrosius  lib.  1.  Ofliciorum 
cap.  S.  legens  enim  cumTextu  GraxoEccles.  38. 
v.  l>9.  Altiga  sermonem  tuum ,  subdil:  A'e  luxuriet, 
ne  tasciviat :  sit  reslrictior ,  ct  ripis  suis  coercea- 
tur.  Cito  lulum  colligit  amnis  exundans. 

Quasres  hic  Primo,  cur  S.  Jacobus  adsapien- 

tiam  prae  reliquis  requirit  velocitatem  audiendi, 

el  lardilatem  loquendi?  Resp.  Primo,  quia  au- 

tlitus  csi  sensus disciplinae,  tesie  Aristotele :  undc 

videbimus  discipulos  omnes  audiendodoctrinam 

magistri,  eani  haurire,  fieriquesapientes,  juxUi 

illud  Prov.  1.  5.  Audiens  sapiens ,  sapientior  crit. 

llaS.  Tbomas  Aquinas  allente  et  silenter  audie- 

bat  Albertum  Magnum,  adeo  ut  a  condiscipulis 

l>er  scomma  vocaretur  bos  mutus ;  sed  defendit 

eum   Albcrlus ,  diccns  :  Bos  mutus  mox  tantos 

edetmugitus,  ut  cos  totus  audiat  mundus.  Ita  fac- 

lum  vidimus,  etetiamnum  fieri  videmus.  Audi- 

tioni  aulem  conlraria  est  locutio:  tum  quia  au- 

ditio  sapientiam  magislri  recipit,  infunditquein 

animum  audientis;  locutio  autem  eam  non  in- 

fundit;  scd  polius  effundit  :  tum  quia  auditio  , 

cst  discentis,  locutio  docentis  :  salius    autem 

tutius    et    ulilius  cuique    est  discere ,    quam 

docere:  quia  qui  discit,  seipsum;  qui  docet, 

alios  sapientia  implet.  Et  lioc  Uic  inlendit  S.  Ja- 

cobus,  nimirum  docere  Cbrislianos,  ut  potius 

.unbiant  sapientiac  Christianae  esse  discipuli  au- 

diendo,  quam  doctores  loquendo.  Diuenim  mul- 

tumque  disci  debet,  quod  doceatur.  In  quo  mulli 

praecipitcs  crrant  qui  docere  volunt,  ([iiaj  non 

didiccrunt;  prius  magistri,  quam  discipuli.  lla- 

que  ordincm  naluraj  ct  disciptioas  invertunt. 

Monet  ergo  Cliristianos  ordinis,  Uumilitatis  et 

lnodcstiae,  ut  potius  cupiant  audire  docentes , 

(iuam  doecrc  amlicnics:  sapientis enim est,  non 

msi  post  multam  auditionem,  meditationcm  et 

studmm  prosilire  ad  docendum,  idque  tarde  , 

etnon  nisi  rogatum,  imojussum.  Unde  Pytba- 

goraJ  a  ,suis  discipulis  exigebal  quinquennalc 


f.  S.  JACOBI.  Cap.  I.  6Gl 

silcntium  ,   ait  Bcda.    Celebre  est   iilud  Publii 

Mimi . 

Tacere  quisquis  nescit ,  liic  nescit  loqai. 

SublimiusS.  Aug.  cpist.  I32.etin  psaL139.  Verbi 
Dei ,  iniiuit,  inanis  est  forinsecus  praedicator ;  qui 
non  esl  intus  audilor. 

Secundo,  quia  velOCllas  audiciidi  facit,  i.t  ho- 
mo  mulla  audiendo  haurial  ct  cognoscal :  lardi- 
tas  autem loquendi  facit,  ut  pauca  et  bene  pras- 
meditata  loquatur:  quoruni  ulrumque  est  aclus 
et  praxis  sapicnliaj  ;  [jrceserlim  quia  loqoendo 
facile pcccatur :  In  multitoquio  (enim)  nondeerit 
pcccatum,  qtti  atttem  modcralur  labia  sua ,  pru- 
dcnlissimus  est,  ait  Sapiens  Provcrb.  10.  19.  Nam 
c.v  volubilitate  et  lapsU  linguae  innumera  se- 
quuntur  mala  etclades,  uti  audicmus  c.  3.  5. 
IJnde  Cato : 

Nam  nulli  tacuisse  nocet,  nocet  essc  loculum. 

Scitum  est  illud  Epaminondre:  llomo  debct  essc 
cupidus  audiendi  potius  ,  quam  loqueudi ;  quia 
cx  audiendo  doctrina,  ex  loquacilate  pcenitentia 
nascitur.  Rursum  audita  respui  possunt ;  dicta 
revocari,  et  indicla  esse  ncqucunt  :  nam  volat 
irrevocabile  verbum.  Quocirca  Sapienler  S.  Aug. 
in  Quoestionibus  ad  Dulcilium  tom.  h.  quoest.  3. 
Ego ,  ait,  plus  amo  discere  quam  docere ,  cilansque 
liunc  locum  Jacobi  :  Ut  ergo  discamus ,  inquit, 
invitare  nos  debct  suavilas  veritalis;  ut  autem  do- 
ceamus ,  cogere  necessitas  charitatis.  Ubi  potitts 
orandum  cst ,  ttt  transeat  ista  necessitas ,  qua  ho- 
mincm  docet  aliquid  homo,  ct  simus  omnes  docibi- 
les  Dei. 

Tertio,  quia  Deus,   qui  cst  sapienlissimus  , 
Uunc  modum  sapientiae  non  tantum  verbo,  sed 
el  exemplo  suo  pracscribit.  Ipse  enim  per  acterna 
saecula  in  sua  sapientia  contcmplanda  et  fraenda 
conquievit,  et  tarde,  pula  initio  mundi  et  tem- 
poris,  coepil  loqui ,  unicoque  verbo  fiat ,  creavit 
coelum   ct   terram  ,  omniaque  quse  eorum  am- 
bilu  contincntur.  Rursus  Deus  pcr  quinque  an- 
norum  millia,  quihus  stetit  mundus  ,  paucissima 
locutus  cst,  niinirumca  dumtaxat  qtiaein  Bibliis 
continentur ;  adeo  ut  plcrique  bomines  ptus  lo- 
quantur  uno  anno,  quam  Deus  iocutus  sit  per 
tot  annorum  millia.  Deum  ergo  imilantur  qui 
niuUa  audiunt ,  et  pauca  sed  efficacia  loquuntur: 
qui  multa  agunt,  pauca  dicunt.  Insuper  Verbuni 
incarnatum  eumdem  sapientia?  modum  reipsa 
nos  docuit,  dum  Verbum  boc  infans  etelingue 
factum  est;  dum  scilicet  puer  nalus  est  in  Betli- 
lebem  :  dumque  idem  usque  ad  annum  rctatis 
trigesimum  multa  audivit,   pauca  locutus  est. 
Nam  quasi  faber  vitam  egit  in  silentio  :  anno 
vero  trigesimo  ccepit  docere,  sed  quam  pauca 
sunt  ejus  verba  quae  Evangeliis  continentur,  si 
cum  abysso  sapientiae  ,  quam  in  se  continebat, 
conferanlur?  Sic  et  B.   Virgo  pauciloqua  fuit . 
adcoque  paucissima  ejus  verba  in  totis  Evange- 
liis  invenies  :  audiendi  vero  fuilavida,  pra?ser- 
tim  Cbristum.  Unde  dcea  aitLucasc.  1.  51.  Mater 
cjtts  (Jesu)  conservabat  omnia  vcrba  liac  in  tordt 
suo.  Sic  et  S.   Magdalena  tota  intenta  erat  au- 
dicndis  Cbrisli  sermonibus  in  silentio  ,  ideoquc 
i\  Christodicituroptimamparicmelegisse,  Lucse 
10.  Ui. 

Quarto,  quia  angeli,  qui  proxime  inter  crea- 
turas  ad  Dei  sapientiam  accedunt,  multa  au- 
diunt  a  Deo,  sed  pauca  loquuntur.  Legcin  Scrip- 
tura  dicla  ct  nuncia  Gabrielis  ad  B.  Virginem  ct 
ad  Zacbariam,  Raphaclis  ad  Tobiam.  Michaclis 


&62  COMMENTARIA  LN  EPIST 

aii  Danielem  :  videbis  verba  eorum  esserara  ei 

perpauca,  ac  subinde  nulla.  Simili  modo  regum 
etprincipum  est  muita  audire,pauca  lo<iui,  aitPlii- 
losophus.  Rursumangelidummvicemloquuntur, 
imo  conceptu  quasi  una  vocc,  et  uuo  nicntis  in 
ictuid  faciunt,  ut  tloccnl  Scholastici  in  tract.  de 
iocutione  angelorum.  Idemimitanturviri  magni, 
ct  sapientes. 

Quinto,  quia  natura  hunc  sapicnliae  modiun 
nobis  insinuai.  Primo  cnim  animalia  sapientiora 
parum  vocalia  effecit,  ut  elephantcs,  simias, 
leones:  hi  cnim  raras,  sed  efficacesdant  voccs. 
Rursum  aves  canorse  stato  modicoque  tcmporc 
i -anunt,  Ut  philomckc,  merulae,  cycni;  garrulae 
vero  et  stridulae,  ut  passeres  et  hirundincs,  per- 
petuo  pipiunt  ct  garrinnt.  Quocirca  S.  Grcgor. 
Nazianz.  cpist.  1.  ad  Cclcusium  arguentcm  ejus 
tacitumitatem,  rcspondet  per  apologum  cycno- 
rum  ct  hirundinum,  tritumquc  dc  cis  prover- 
bium  :  Tunc  cantabunt  cycni,  cum  graculi  tacue- 
rint.  Sane  una  in  morte  cycnca  cycni  vox  gratior 
est  omnibus  graculorum  slridoribus. 

Simili  modo  magna  et  praestantia  corpora, 
uti  orbesomncs  coelesles,  motum  omncm,  qui 
maximus ,  continuus  et  velocissimus  est,  sinc 
voce  et  strepitu  in  silentio  peragunt.  Atque  haec 
est  silcns  harmonia,  ct  harmonicum  silcnlium 
eoelorum,  quod  celebrat  Job  dicens  c.  38.  37. 
Quis  enarrabil  ccelorum  rationem  et  concentum 
<;ceii  quis  dormire  faciet  ?  Rursum  in  Script.  lc- 
gimus  ccelos  subindc  apertos,  sed  raro,  ct  non 
nisi  gravi  de  causa  ,  ad  Dei  laudem  elhominum 
salutem.utcumcoeli  plueruntmannaExaudi  16. 
cum  Pater  e  coelo  vocem  dedit  in  baptismo 
Christi :  Hic  est  Filius  meus  dilectus.  Malth.  3. 16. 
cum  Stephanus  obiens  martyrium  vidit  coelos 
apertos  ,  ac  Christum  stantem  a  Dextris  Dei,  ad 
ei  epitulandum,ad  dandum  eivictoriam  et  co- 
ronam.  Mystici  coeli  sunt  Apostoli  et  Sancti, 
juxta  illudPsal.  18.  1.  Ccelienarrant  gloriamDei. 
Sancli  ergo  coelos  imitentur,  ut  os  non  aperiant 
nisi  ad  laudem  Dei  ct  salutem  proximorum,  ut 
scilicetmanna  ccelestis  sapientieectcharitatisin 
cos  effundant.  Id  de  sejactabat  Maneshseresiar- 
cha ,  qui  se  propterea  vocabat  Manichaeum , 
quasi  mannae  effusorem ;  sed  revera  erat  /j.a.vrn, 
idcst,  insanus;  et  Manichaeus,  id  cst,  id  est ma- 
nice  et  insanice  effusor  :  sanclus  vero  sit  Manna* 
chaeus,  idcst,  mannai  effttsor. 

Sexlo,  quia  fabricahominis,  putaorgana  au- 
diendi  et  loqucndi ,  idipsum  hominem  docent. 
Primo  cnim  solus  homo  rationalis  inter  omnia 
animalia  vim  loquendi ,  vocemque  articulatam 
efformandi  accepit;utdiscerelrationis  comitcm 
et  pedissequam  esse  linguam  ;  camquc  niliil  elo- 
quiddebere,  nisi  quod  ratio  prius  loquenduin 
dictarit  et  jusserit. 

Secundo,  Deus  homini  deditaures  apertas  ,  ut 
multa  audiret;  linguam  vero  duobus  claustris 
circumsepsit,  nimirum  dentibus  et  labris,  ut 
essettardiloquus. 

Tertio,  Deus  homini  dedit  duas  aures ,  et  uni- 
cam  linguam,  ut  innueret  duplo  plura  illi  au- 
•  lienda  esse,  quam  proloquenda.  Unde  S.  Basi- 
lius  1.  de  Vera  virginit.  Duas  aures,  inquit,  unam 
linguam  nobis  cffinxit,  quasiet  duptum  disciplimr, 
causa  audirc  dcbeamus,  el  ad  ea  quce  interroga- 
mur  sesquiallera  proportione  conlractum  referre 
sermonem.  Castigata  ergo  locutione  prudens  virgo 
tttelur  ,  cumque  tempestive  oporluerit  quempiam 
aUoqui,  multo  audict  plura  qtiam  dicet.  - 


.  S.  JACOBI.  Cap.  I. 

Quarto  aurium  oflicium  unum  est ,  SClticot 
audire  :  linguae  plura ,  videlicet  loqui ,  cibuni 
noxium  acommodo  discernerc:  sapere,  coinc- 
dere,  et  iu  stomachum  trajicere.  Onae  Varro  lin- 
guam  a  ligando  cibo  dictam  putat.  lta  Lactant.  I. 
tle  Opificio  Dei  c.  10. 

Deniquc  loquaccs  et  garruli  sunl  pucri  et  fe- 
minac,  jn  quibusminusesl  rationis,  sapientiaect 
cerebri :  viri  vero  sapientiorcs  ,  magisque  c.or- 
dati  sunt  pauciloqui.  Garrulitas  ergo  signum  est 
insipicnliae,  aut  minoris  xpi-io-  :  silenlium  vero 
sapientiae,  ellimati  judicii.  Unde  et  nonnullifa- 
tuum  derivant  a  fando,  quod  farigestiat,  etquid- 
vis  effutial.  Nam,  ut  ait  Sapiens  Proverb.  17. 
v.  27.  Qui  moderatur  sermones  suos,  doctus  etpru- 
dens  est,  el  pretiosi  spiritus  (qui  scilicet  spiritum 
novit  cohibere  ,  ne  in  vcrba  temerarius  erum- 
pat,  seucujus  pretiosi,  id  esl  rari  et  maturi , 
sunt  scrmoncs)  vir  eruditus  :  slullus  qttoque  si 
tacuerit,  sapiens  reputabitur,  et  Proverb.  29.  20. 
Vidisli  hominem  velocem  ad  loquendum?  stultilia 
magis  speranda  esl ,  quam  iltius  correptio,  etEc- 
cli.  21.  29.  In  ore  fatuorumcor  ittorum,  et  in  cordc 
sapientum  os  illorum ,  ut  nos  apcriant  nisi  cordc 
consulto.  Hinc  quipueros  instiluunt,  doccnt  eos 
multa  audire,  et  paucaloqui,  ail  Plutarch.  di^ 
Oflic.  audit.  Qui  et  tractatum  concludcns  :  Rectc 
vivendi ,  inquit,  tirocinium  est  bene  audire.  Sic  el 
Sapiens  Proverb.  1.  8.  Audi,  inquil,  (Ui  mi  dis- 
ciplinam  palris  lui,  etc,  fruclum  subdit:  l)t  adda- 
lur  gralia  capili  tuo ,  et  lorques  colio  tuo.  Porro 
res  omnium  difficillimae  sunttacere  et  audire, 
ait  Gellius  1.  1.  c.9.  Vere  S.  Bernard.  de  Interiori 
domo  c  50.  Mullum  toqui,  inquit,  slutlitia  cst  : 
Ungua  dicitur,  quia  lingil  adulando,  mordet  de- 
trakendo,  occidit  meniiendo.  Ligal ,  et  ligari  non 
potest :  labitis  est ,  et  teneri  non  potcsl ,  sed  labi- 
tttr  el  faUilur.  Labitur  ut  anguiiia,  pcnetrat  utsa- 
gilla  :  uno  ictu  multos  percutit  et  interftcit. 

Septimo,  hunc  sapientiae  modum  docuerunt 
omnes  prisci  sapientes  ,  tam  Genliles,  quam 
Christiani.  Accipc  Genliles  paucos  selectosquc 
e  multis. 

Appollodorus  dicebat,  optimos  homines  in  di~ 
cendo  brevissimos  esse ,  aitSlobaeus  serm.  Zh.  Qui 
et  addit,  Zeno  philosophus  audiens  adolescen- 
lem  nimis  garruium  :  lluic ,  inquit,  aures  in  lin- 
guam  diffluxere ,  significans  adolescenlis  esse 
multa  audire,  pauca  loqui  :  ideoque  cum  uni- 
cum  habere  os  ,  ct  binas  aures.  Idem  alleri  stul- 
tiloquo  :  Nisi  Ungtta,  inquit,  in  mentem  instincta 
disserueris ,  adhttc  multo  amplius  dicendo  delin- 
ques.  Idem  dicebat  e  discipulis  suis  aliquo  esse 
-:t).o),o-/ou- ,  id  est ,  studiosos  rationis  et  scientiae, 
alios  xero )oyo?Ooj',  id  est,  loquendidumtaxatcu- 
pidos. 

Theocritus  audiens  Anaximenem,  dixit: /??- 
cipit  verborum  flumen,  mentis  gutta  ,  significans 
eum  essemultiloquum,  sed  parum  sapere. 

Democratesavaritiam  quamdam  esse  dicebat 
omnia  velle  dicere,  et  nihil  audire.  Hsec  omnia 
refert  Stobaeus  serm.  34. 

Demosthenes  in  convivio  cuidam  multa  1o- 
quenti :  Si  tam  mulla ,  inquit,  sapuisses ,  nun- 
quam  tam  mtdta  locutus  fuisses.  Idcm  rogalus 
cur  unam  habeamns  linguam,  sed  duas  aures. 
Quia,  inquit,  duplo  plus  audiendum ,  quam  o- 
qttendum.  Uu  Maximus  serm.  Ul, 

Isocrates  a  Careone  loquaci  discipulo  duplt- 
ccm  mercedem  postulavil.  Alteram,  inquit ,  ut  lo- 
qui  discas,  alleram  ut  taccre.  ibidcm. 


GOMHKSTAWA  1N  EPIS 

Nicostralus  diccbat  :  Si  conlinenter  multa  el 
celeriler  toqui  sapiendi  signum  esset,  hirundines  di- 
cerentur  nobis  muLlo  sapientiores.  Ibidem. 

Xenocralcs  in  maledictis  silens,  rogatus  cau- 
sam,  dixit :  Quia  dixisseme  aliquando  pcvnituit , 
lacuisse  nunquam.  Idem  de  obscoenis  interroga- 
uis,  cum  taceret  causam  postulatus  ait :  De  ta- 
tibus  lcrogare  decet ,  me  autem  non  respondere. 
lta  maximus  serm.  31. 

Solon  ciiidam  dicenti,  ideo  illum  non  loqui, 
quod  insanus  esset;  respondet  :  Stultus  silere 
nequit. 

Plato  Dionysio  tyranno  roganti ,  num  Atbcnis 
de  se  loquerentur?  Philosophi ,  inquit ,  Athe- 
nis  nunquam  ita  vacant ,  aut  de  tam  vili  matcria 
tractant,  ut  toqui de Dionysiovaleant;  libere  sugil- 
lans  ejus  vitam  ellyranuidem.  Ita  Fulgos.  1.  6. 

Lacedaemoniis  propria  erat  verborum  pauci- 
tas,  undc  breviloquentia  vocatur  Laconismus. 
Cum  ergo  Abderitarum  legalus  apud  Agidem 
dicendi  fmem  nonfaceret,  ac  responsum  pos- 
lularet.  Agis ,  respondit  :  Jllud  tuis  renuntia, 
quantum  temporis  tibi  opus  fuit  ad  diccndum, 
tantum  me  silentem  audisse.  lla  ei  loquacitatem 
exprobravit,  teste  Plutarch.  in  Lacon. 

Iidem  Samiorum  legatis  multiloquis  dixerunl: 
Prima  sumus  obliti,  postrema  non  intelleximus , 
quia  prima  non  mcminimus.  Idem  ibidem. 

Laebotus cuidam  prolixo in  sermone  di\it :  Quid 
mihi  de  re  pusilla  longa  texis  prcemia?  Lacon  de 
luscinia  dixil :  Vox  es,  praiterca  nihit.  Idem  di- 
cas  garulo  :  ettamcn  lucinia  dicitur  pbilomela, 
CO  quod  lugens  canat.  Audi  Martiale  1.  14. 

Flct  pliilomela  nefas  incesti  Tcreos ;  et  qua; 
Mula  puclla  fuit,  garrula  fcrtur  avis. 

Ibidem  Cbarillus  roganti,  cur  Lycurgus  tam 
paucas  lcgcs  dedisset  Laccdaemoniis?  Quia,  in- 
i\w\l,  pauca  lo<iuentibus  paucis  etiam  legibus  est 
opus,  sensit  nimirum  pleraqucmala  ex  multilo- 
<luio  nasci.  lbidcm. 

Accipc  lidcles  cl  Cbrislianos,  Sponsa  Ecclesia 
a  Ciiristo  spnnso  audit  Psal.  hh-  11.  Atuti  filia  ct 
vide,  et  inctina  aurem  luam,  et  obliviscerc  popu- 
lum  tuum,  ct  domum  patris  tui ,  ct  concupiscct 
rex  dccorcm  tuum;  quoniam  ipseest  Dominus  Deus 
tuus. Dcut.  27.  9.  Altendccl audi Isracl;Se\H.Audi 
Isract  ct  tace ,  quod  praeceptum  pulcberrimum 
vocat  Pbilo  libro.  Quis  rerum  dtvinarum  heres. 
S.  Joannes  Baptisla  Joan.  3.  29.  se  nuncupat 
amicum  sponsi  (Cbristi)  qui  stat  el  auditcum, 
H  gutidio  gaudet  propter  vocem  sponsi. 

S.Greg.  Naz.epist.  98.  ad  Cledonhim :  Sermone, 
j\l,  tacemus ,  ut  qua?  loqui  opus  sit  discamus ,  et 
cpist.  102.  ad  Eulalium.  Ttt  solitudiniet  immodico 
jejunio  das  opcram,  et  silentio.  S.  Amb.  1. 1.  Oflic. 
'•.  2.  Lex  dicit ,  ait,  Audi  Israel  Dominum  Deum 
tuum.  ISon  dicit ,  Loquerc ,  scd  Audi.  Ideo  Eva 
lapsaest,  quia  locuta  est  viro ,  qucv  non  audierat 
t\  Domino  Dco suo.  Prima  vox  Dcidicit  tibi:  Audi, 
ii  audis,  custodi  vias  tuas ;  ct  si  lapsus  cs ,  cito 
•  orrigr.  Tacc  crgo  priusct  audi,ct  non  dclinqucs 
in  tingua  ttta. 

S.  Hasilius  inmonasterio  silentium  coluit  pcr 
iredecim  annos ,  totus  vacans  lcclioni  sacrre 
Scripturrc  ct  orationi :  silentium  enim  est  verbi 
nutrimentum,  uti  docet  S.Greg.  hom.  12.  supcr 
rizeobielem ,  qui  et  1.  5.  Mor.  c.  8.  Silere ,  ait,  est 
mentem  a  tcrrcnorum  drsidcriorum  voce  rcstrin- 
gcrc,  ut  adsupcrna  attollattir  :  ju\ta  illud  Ps.  h5. 
Varatr,  ct  Vidcte,  quoniam  ego  sum  Deus.  Tert. 


r.  s.  UGOBI.  Gap.  I. 

in  stilo  stricius  esl  et  concisus ,  ideoque  ocrvo- 

sus  et  efficax,  aeque  ac  S.  Hieron. 

S.  Aug.  in  l's.  51.  Sicut,  inquit,  cligis  quo  ves- 
caris,sic  etige  quod  loquaris. 

Idem  iu  Psal.  139.  cxplicans  illud,  Vir  tin- 
guosus  non  dirigelur  :  Quales ,  iuquil,  esse  debel 
scrvus  Dei?  ntmagis  optet  audire ,  quam  dicure  ; 
sicut  scriplum  est  :  Sil  autem  omnis  homo  veloxad 
audiendum,  tardus  autem  ad  loquendum.  Et  si 
(lerl  potest  hoc  cupiat  :  non  habere  necessilatem 
loquejidi  et  docendi;  sed  audire  illum  cui  dicitur  : 
Audituimeo  daJbis  gaudium  et  latitiam.  Gaudium 
autem  tacilurnilatis  intus  habealinvoluntate ,  vo~ 
cem  doctrince  in  necessitate.  Et  mox  :  Quare  vis  tc- 
ijui ,  audire  non  vis  ?  semper  foras  exis,  intus  rcdir<- 
detreclas.  Qui  enim  tc  docet ,  intus  cst  :  </ttando  tu 
doces  :  tanquam  foras  exis  ad  eos  qui  foris  sunt. 
UndeconcludiUAcm  ergo  amemus  magis  exterio- 
ra  ,  sed  interiora.  De  interioribus  gatidcamus  ,  iu 
exterioribus  aulem  neccssitatem  habeamus,  non  vo- 
luptatem.  Idem  in  Evangelio  sccundum  Lucam 
serm.  32.  Praidcstinati  in  vitamalernam,  inquit , 
operibus  loquantur,non  vocibus,  et  serm.  G9.  de 
Temporc  :  JSoe,  inquit,  etsi  tacebal  voce  ,  operc 
loquebatur  :  silebat  lingua  ,  fabricatione  clama- 
bat ,  scilicct  irnminere  diluvium  :  ut  hoc  cnini 
cvaderet,  fabricabat  arcam. 

S.  Bern.  serm.  18.  in  Cant.  ait  doctorem  de- 
bcrc  essc  concbam  audicntlo  et  rctincndo  non 
canalem  cfTundcndo  dumlaxat  vcrba  sapienti;c 
instar  Clnisli,  decujus  plcnitudine  omnes  accepi- 
mus.  Disce,  inquit,  et  tu  non  nisi  de  pteno  effun- 
derc  nec.  Deo  largior  esse  vclis.  Concha  imitetur 
fontem.Non  manat  ille  in  rivum,  nec  in  lacumex- 
tenditur ,  donec  suis  sacielur  aquis ,  etc.  Implere 
prius,  et  sic  curato  effundere.  Idem  in  Octo 
punctis  perfectionis  :  Bis,  ait,  ad  limam  veniant 
verba,  quam  scmet  ad  tinguam.  Plus  diligas  audire, 
quam  audiri;  ut  interrogatio  magis  aperiat  os 
tuum,  quam  ad  non  interrogata  respondere.  Dc 
silentio  plura  dixi  Tbrenor.  3.  26.  Isaiae  30. 15.  et 
c.  32.  17.  Mora  itaque  pensanda  sunt  verba,  et 
adrationis  obrussam  examinanda ,  ut  non  nisi 
clave  mentis  os  pandamus.  Ita  S.  Cbrys.  in 
Ps.  50.  Os  nostrum ,  ait ,  perpetuo  cuslodia- 
nius,  rationem  ei  tanquam  clavem  adhibcntes. 
Proverb.  29.  11.  Totum  spiritum  suum  profert 
slultus ,  sapiens  differt  et  rescrvat  in  poslcrum. 
Quem  locum  illustrant  Scptu.  Totam  iram  suam 
profert  insipiens  :  sapiensautem  dispensat  per  par- 
tes.  Explicat  Cassianus  collat.  16.  c.  27.  quid  sit 
pcr  partes  iram  dispensare ;  sapiens  autem  pau- 
tatim  eammaturitate  consilii  ac  moderationis  ex- 
tenuat  et  expellit.  Nec  minus  congrue  Sencca 
1.  2.  de  Ira  c.  28.  Maximum  remcdium  est  ir<e 
mora  :  desinet,  si  cxpectat  :  ncc  universam  illain 
tentaveris  tollere  :  graves  habet  impctus  primos. 
Tota  vincetur,  dum  partibus  carpitur.  Haereant 
vero  in  animo  ad  boc  prcestandum,  luculcnti 
illi  versus  Ovidii  3.  Tristium  elcg.  3. 

Quo  quisque  cst  roajor,  magis  est  placabilis  irae  : 
Et  facilcs  motus  mens  generosa  copit. 

Ha  Julius  Coesar  omncs  conjuratorum  EpistoIa> 
simul  exussit,  quod  tantopere  cclebrat  Seneca 
lib.  2.  de  Ira  c.  23.  Gratissimumenim  putavit  ge- 
nus  venice  (adde  etiam  tutissimum)  nescirc  quid 
quisque  peccasset. 

Et  tardus  ad  iram.  ]  Ut  ira  velox  ct  praedo- 
minans  non  pr.vveniat,  sccuinquc  in  praeccp- 
irabat  rationcm  et  voluntatem;  scd  tarde  cam 


UOU  COMMENTAMA  IN  EPIS 

velut  pedissequa  sequatur,  nec  nisi  jussa  acu- 
leumsuum  exerat,  ubiopus  arduumiram,  quasi 
cotem  virtuiis  exposcit.  Jungit  s.  Jacobus  tar- 
(iiun  ad  iram  lardo  ad  loquendum.  Prhno,  quasi 
suggerens  remedium  tardiloqueniiae.  q.  d.  Vis 
esse  lardus  ad  loquendum,  esto  tardusadiram. 
Communiter  enim  proecipitatio  lingme  oriiurex 
praeeipitalione  mentis,  quam  paritira;  et  vi- 
cissim  pnccipitalio  linguae  parit  jurgia,  iras  et 
rixas  :  sicul  ex  advcrso  lardiloquentia  facil  ho- 
minem  tardumad  iram.  Sccundo,  quia,utait 
S.  Gregor.  5.  Mora.  30.  Per  iram  sapientia  perdi- 
tttr,  ut  quid,  quove  ordine  agcndum  sit  ovinino 
nesciatur  :  quia  nimirum  inteltigentice  lucem  sub- 
traliit  ,  cum  mentcm  permovendo  confundit. 
Idem  docet  Sapiens  Eccles.  7. 10.  Ne  sis  vetox  ad 
irascendum,  quia  ira  insinu  stulti  requiescit.EHi- 
cacissimum  cnim  irae  remedium  est,  vindiclae, 
vcloperis  in  ira  concepti  dilalio,  ait  Senecal.  3. 
delrac.  1.  UndeAtbenodorus  philosophusabiens 
ultimum  hoc  monitum  dcdit  Auguslo  Csesari  : 
Iratus  nit  dicas,  aut  facias,  priusquam  alphabe- 
tum  integrum  recitaveris ,  teste  Plutarcho  in  vita 
Augusli.  Sapientius  S.  Ambros.  Theodosio  Im- 
per.  qui  ira,  licet  ex  parte  justa,  commotus 
Tessalonicenses  jusserat  necari,  praecepit  ut 
legem  conderct,  qua  neci  a  sc  adjudicatos  ve- 
taret  plecli  antetrigesimum  diemalatasententia 
elapsum.  lta  nimirumDeus  lancos  habetpedes, 
sed  ferreas  manus ;  quia  tardo  ad  vindictam  pe- 
de  progreditur,  sed  cum  accedit  acriter  punit , 
et  tarditatem  vindictae  gravitatecompensat. 

Praeclarc  S.  Gregor.  I.  5.  Moral.  c.  30.  damna 
iree  recensens  :  Per  iram,  inquit,  gratiavitce  so- 
cialis  amittitur,  concordia  rumpilur,  lux  verlla- 
tis  amittitur ,  Spiritus  sancti  splendor  excludilur ; 
irce  stimulis  accensum  cor  palpitat,  corpus  tremit , 
lingua  se  prcepedit ,  facies  ignescit  exasperanlur 
oculi ,  et  nequaquam  recognoscuntur  amici ,  et 
Cassianuscollat.  16.  c.  27.  Hcec,  ait,  natura  est 
irce;  ut  dilata  languescat  et  pereat ,  prolata  vero 
magis  magisque  conflagret.  Ditatanda  ergo  alque 
amplianda  sunt  pectora,  ne  angustiis  pusillunimi- 
tatis  arctata ,  iracundice  turbulentis  cestibus  op- 
pleantur,  et  paulo  ante  docet,  iram  vincendam 
esse  non  fuga,  sed  amplexu  ejus  cui  irascimur. 
Nisienim,  inquit,  iracundia  proximi  humili  sta- 
timsatisfactione  vincatur ,  provocat  eam  fugiens 
potius,  quam  declinat.  Idem  I.  8.  de  Instit.  re- 
nunt.  c.  6.  docet  iram  nobis  datam,  ut  irasca- 
murvitiis,  eaque  pcrimamus.  Unde  Nazianz.  in 
carmine  delra:  Irascor,  inquit,  irce  dcemoni  in- 
tus  condito;  quia  ira  ex  hominefacit  feram,  puta 
leonem  ,  tigridem,  serpcntem,  imo  diabolum  ; 
ut  iralus  et  furens  non  videaUir  esse  homo,  sed 
daemon  incarnalus. 

nemedia  quibus  vincenda  est  ira,  assignavi 
Ephes.  U.  25.  Plura  vide  apud  S.  Basil.  Senecam, 
et  Plutarchum  tract.  dc  Ira ,  Cassianum  toto  1. 8. 
de  Instit.  renunt.  et  S.  Gregor.  5.  Moral.  30.  ad 
illud  Job.  5.  Virum  stultum  interficit  iracundia, 
et  S.  Amb.  lib.  1.  Offic.  c.  21.  v.  21.  interalia  ait : 
Morum  tranquillitas  usu  quodam  affectionis  pro- 
posito  innaturam  vei'talur,  ira  ratione  reprima- 
tur,  se  prceoccupaverit  mentem ,  ne  relinquas  to- 
cum  tuum.  Locus  tuus  patientia  est,  tocus  luus  ra- 
tio  est,  locus  tuus  sedalio  indignationis  esl.  Si  non 
potueris  miligare  mentem,  reprime  tinguam.  Et 
inferius  :  Si  irascimini ,  nolite peccare,  sedvincite 
ratione  iracundiam.  Vei  certe  sic;  Si  irascimini, 
Kobis  irascimini,  quiacommoti  estis  ,  et  non  pcc- 


I.  S.  JACOBl.  Cap.  I. 

cabitis.Qui  cnim  sibi  irascitur,  quia  cilocommoHis 
est,  desinit  irasci  allcri  :  qui  autem  vutt  iram 
suamjustam  probare,  plus  inflammalur,  ct  cito  in 
culpam  cadit.  Mclior  esl  autem  secundum  Salomo- 
ncm,  qui  iracundiam  conlinet  quam  qui  urbem 
capit  :  quia  iraetiam  fortes  capit.  Ait  enim  Salo- 
monProverb.  16.32.  Meliorest  paliensviro  forti: 
ct  qui  dominatur  animo  suo,  fortior  est  expug- 
natore  urbium. 

20.  IlU  ENIM  Vim   JUSTITIAM  DEI  NON  OPERATUR,] 

Deus  enim  sine  ira  cum  tranquilliiate  judicat, 
Sapicnt.  12.  18.  Unde  S.  Clemens  1.  2.  Constit. 
c.  37.  Ubi  est  ira,  inquit,  ibi  non  est  Dominus , 
sed  amicaSalance.  Hinc  Elias  iralus  cultoribus 
Baal ,  vidit  Deum  in  specie  non  turbinis ,  sed  au^ 
rae  lenis,  quoe  symbolum  est  mansuetudinis, 
animique  placidi  et  sercni.  3.  Beg.  19.  12.  Nomi- 
nnijustitiam  proealiis  virtutibus,  quia  ira  induit 
nomen  ct  pnclexlum  justitiae  :  iratus  enim  putat 
asseritque  se  justam  sccleris  et  injuriae  sibi  ir- 
rogatae  ultionem  deposcere.  Ita  ergo  juslitiae 
specie  sc  vclat  et  palliat. 

Jam  varii  varios  hic  dant  sensus.  Primo,  Ca- 
jetan.  q.  d.  Deus  ad  operandam  et  exercendam 
justitiam  non  conslituit  iram,  sed  judices  :  illi 
ergojustiliam  justamque  vindictam  exerceant, 
non  ira  et  iratus,  esto  possit,  viresque  habeat 
ad  se  ulciscendum. 

Secundo,  Nilus  Abbas  tract.  de  ira  explicat, 
q.  d.  Ira  nonamat,  sed  odit  justiliam,  ac  proinde 
adeo  non  operalur  justitiam,  ut  injuslitiam, 
saevitiam  et  crudelitatem  operelur  :  est  enim 
miosis.parum  enimdicitur, sedplussignificatur. 

Tertio,  S.  Hieron.  1.  2.  contra  Pelag.  Ira,  in- 
quit,  Dci  justa  est,  el  justiliam  operatur;  quia 
Deiira  quietaest,  et  rationc  ducitur  :  nec  enim 
in  Deo  aliud  esl  ira  quam  apetitus  justitiae ,  jus- 
taeque  vindiclae  :  ira  vero  viri  injusla  est ,  quia 
de  perturbala  mente  procedit. 

Quarto,  S.  Gregor.  1.  5.  Moral.c.  30.  Iraviri, 
inquil,  justitiam  non  operatur,  quiadum  pertur- 
bata  mens  judicium  sucerationis  exasperat ,  omne 
quod  furor  suggerit  rcctum  pulat.  Ila  ergo  pro 
justitia  substituit  furorem,  eumque  censet  essc 
justiliain  :  quia  adeo  caecaest,  mentcmque  ex- 
ciecat ,  ut  unum  contrariorum  pro  altero  cer- 
nat;  velut  si  quis  lurbato  visu,  id  quod  album 
est  cerneret  nigrum ,  et  vice  versa. 

Quintogenuineet  adxquale  justitia  hic  gene- 
ratim  sumitur  pro  qualibet  virtute.  q.d.  Ira  ope- 
ratur ,  id  quod  justum ,  aequum ,  rationi  conso- 
num  et  sanctum  est,  sed  multa  perpetrat  con- 
tra  mansuetudinem,  charitatem,  palientiam  , 
prudentiam,  aequitatem,  caeterasque  virtutes, 
quas  exigit  et  complectitur  juslitia  Chrisliana. 
Alludit  S.  Jacobus  ad  Ecclesiastici  1.  28.  Quisine 
timore  est ,  greceavip  Su/*wo/)S)idest,  vir  animosus, 
a.tdax  ct  iracundus  :  (audacia  enimeique,  affinis 
ita  opponitur  timori,  utdocent  Ethici)worc  poterit 
justificari :  iracundia  enim  animosilatis  iltius,  sub- 
versio  ittius  est.  Ira  ergo  extinguit  in  animo  irali 
omnem  patientiam,  humanitatem  ,  charilatem, 
justiliam,etc. 

necie  S.  Thomas  3.  p.  q.  15.  art.  9.  ad  1.  quae- 
rcns  an  in  Christo  fuerit  ira  ,  cum  S.  Jacobus 
dicat  iram  non  operari  juslitiam?  respondet 
iram  tunc  proprie  dici  opcrari,  cum  prasvenit 
rationem,  eamque  sccum  rapit  ad  operandum  : 
secus  est  cum  sequitur  rationem,  ejusque  est 
inslrumentum,  utifuitin  Cbristo  et  sanclis.  Ira, 
inqnit,  dupliciler  se  habet  in  homine;  quando- 


COMMENTARIA  IN  EPIST.  S.  JACOBI.  Cap.  I. 


66; 


que  enim  prcevenil  rationem,  et  iraldt  cam  se- 
rum  ad  operandum ,   et  tunc  proprie    Ira  dici- 
tur  opcrari:   nam  operatio  tribuitur   principali 
vgenti!  Et  secundum  lioc  inlelligitur,  quodira  viri 
jttStitiamDcinonoperalur.  Quandoquevero  irase- 
quitur  rationem  est  quasi  inslrumentum  ipsius;  el 
tunc  operatio  qua3  est  juslitice ,  non  attribuilur 
ira ,  sed  rationi,  quae  ira  utilur  quasi  cole  auimi 
ad  opus  arduum,  v.  g.  justae  viudictae.  Accepit 
hoc  S.  Thomas  a  S.  Gregorio,  qui  lih.  7.  cpist. 
126.  Recharedum  Regem  Gothorum,   mouens 
cum  ne  in  regendo  iramadmisceat:  Curandum, 
inquit,  est,  ne   ira  surrepat.  Ne  fiat  citius  omne 
quod  licel.  Ira  quippe  cum  detinquenlium  culpas 
exequitur,  non  debel  quasi  domina  prceire ,  scd 
post  rationis  tergum  vclut  ancilla  famulari ,  ut  ad 
faciemjussa  veniat ;  nam  sisemelmenlemceperit, 
justum  esse  deputal  eliam  quod  crudetiter  fecit. 
Hinc  enim  scriplum  est :  Ita  virijustiliam  Dci  non 
operatur.  Ex  adverso  de  S.  Mosc  dicilur  Eccle- 
siastiei  65.  v.  6.  ln  fide  et  lenilate  ipsius  sanc- 
tumfccit  iltum,  et  elegit  cum  ex  omni  carne.  Ila 
S.  Augustinus  epistol.  75.  ad  Auxilium  Episco- 
pum  juvenem  ,  qui  ex  ira  videhatur  praecipitasse 
senlentiam  excommuiiicationis  in  Classianum; 
moncl  uloret,  et  exclamat  ad  Deum  :  Turbatus 
est  pne  ira  oculus  meus ,  miserere  mei  Domine , 
quoniam   infinnus  sum;    ut  porrigat    dexteram 
suam,et  comprimat  iracundiam   tuam,  et  tran- 
quiitet    mentem  tuam   ad   videndam   faciendam- 
que  justitiam.  Sicut  enim  scriptum  est  :  ira  viri 
justitium  Dei  non  operatur.  Ita  S.  Amhrosius  1.  1. 
Oflic.  c.  21.  laudat  Arcliitam  philosophum,  quod 
ad  villicum  suum  dixerilrO  te  infclicem  quam 
te  affliclarcm  nisi  iratus  csscm!  Scd  ctiam  David 
armatam  dcxtcram  in  indignal  ione  comprcsserat: 
et  beltalorcs  aveisus  Nabat  ad  ullionem  paratos , 
Abigati  dcprccatione  rcvocaverat,  1.  Regum  25. 
ldem  Anibros.  de  obitu  Theodosii   Imper.  eum 
laudat  a  dominalu  irae,  dicens  :  Bcneficum  sc  pu- 
tabat,  ct  tunc  propior  cral  venite ,  cum  fuisset 
commotio  major  iracundicc.   Piwrogativa  ignos- 
ccndicrat  indignatum  fuisse,  ct  oplubatur  in  eo, 
quod  in  aliit  limrbatur,  ul  irascerctur.  Idem  I.  2. 
Ollic.  c.  7.  David,  inquit,  fortis  in  pralio ,  man- 
suctus  in  impcrio,  palicns  in  conoitio  ferre  injurias. 
Ideo  lam  charus  crat  omnibus ,  utjuvcnis  adreg- 
num  cliam  petcretur  invilas,  rcsistens  cogeretur, 
scnex  ne  prmiio  interesset  a  suis  rogaretur,  quod 
mallcnt  omncs  pro  ipso  periclitari ,  quam  ipsum 
pro  omnibus. 

21.    PnOPTER  QUOD    ABJICIENV2S    OMNEM   IMMUN- 
DITIAM,  KT   ABUNDANTIAM  MAI.lTl/E,   IN   MANSUETU- 

dine  susciiTiE  iNsiiuM  VKiuiUM.  j  Multi  hsec  re- 
feruntad  iram,  de  qua  proximc  scnno  pneces- 
sit.  q.  d.  Lt  abjiciatis  iram ,  abjiciie  immundas 
eupiditates :  hae  enim  dum  amanmr,  cxcilant 
iras  et  rixas  contra  eos  qui  easdem  amhiunt,  ct 
DOblseripere  aul  pneripere  salagunt.  Alii.  q.  d. 
Cum  ira  Don  jusiitiam ,  sed  injusliliam,  om- 
nemque  iniquitalem  operetur,  hac  de  causa 
eam  abjicite;  quia  ipsa  animam  facit  immun- 
dam, eamque  sordldat,  excitando  motus  ambi- 
tionis,  avarilice,  invidiae,  luxuriac,  omniuinque 
cupidilatum;  sed  prasertim  malitiie  ct  mali- 
pintatis,  pula  odii,  vindicUe,  calumniac,  homi- 
cidii,  etc. 

Aptius  taaec  referemusad  omniaprpccedentia, 
ctiam  remotiora.  ac  praasertim  ad  vers.  1S.  ubi 
dixit,  Volunlaric  nos  gniuit  vcrbo  veritatis;  hoc 
cnim  vocal  hic  insitum  verbum  quod  potcst  salvare 

CORRBIh   A   I.APIDE.      T0M.   X. 


animas  ,•  q.  d.  Cum  regenerati  simus  verho  veri- 
talis,  efleelisque  filii  Dei ,  sagatainus  hanc  rege- 
nerationem,  novamque  vitam  el  filiationemdi- 
vinam  lueri  ct  conservare,  ideoque  ahjiciamus 
omnem  immundiliam  etmaliiiam,  qiuc  eam  vel 
maculant,  \el  infirmant,  vel  intcrimunt.  Porro 
in  nomine  immundiliam  respicit  ad  concupi>- 
centiam ,  a  qua  nos  tentari ,  trabique  ad  morlem 
dixil,  v.  16.  et  15.  in  nomine  vero  malilia  res- 
prcil  ad  iram,  quam  immediatc  ante  cavendam 
monuerat:  tam  enim  concupiscmiia  ,  quam  ira 
lilialioni  divinae,  novceque  Ctaristianorum  vitaj 
repugnat. 

Pro   immunditiam  graece   est  '^ol-Ax  ,  id   est  , 
spurcilia,  sordes ,  fsex  ,  rctrimentum  ,   situs, 
squalor,  illuvies,  paedor:  cum  vcro  transfertur 
adanimum,  signilicat  avaritiam,  animum  illi- 
heralem,  parcum  et  sordidum.  Inde  enim  p»™- 
/5«,- vocalur  sordidus  ,  spurcus,   illiberalis  ,  ava- 
rus.  Proprie  ergo  S.  Jacobus  taxathic  avariliam: 
lKCcenim  suscitat  iras  ,  lites  et  jurgia  •  haecque 
erat  prima  tentatio  Chrislianorum  :  dum  enim 
oh  lidem  Chrisli  a  Judaeis  et  Gentilibus  patiehan- 
tur  persccutionem  et  rapinam  honorum,   ten- 
labat  eos  avarilia ,  ut  ea  con  servarent ,  non  tan- 
tum  ad  impalientiam,  sed  et  ad  fidem,  vel  ne- 
gandam  vel  certe  dissimulandam.  Tangititaque 
tentationis,  de  qua  initio  fuse  egit,  fontem  et 
radicem,  ut  ea   succisa   succidat  tentationem. 
q.  d.  0  Cbristiani  patimini  spoliationem  hono- 
rum  propter  Christum  :  ca  spernite,  omnemque 
eorumcupiditatem  et  avaritiam  ex  animo  evel- 
lite  :  ita  facile  sustinehitis   omnem  hanc  perse- 
cutionem  ;  ita  slahitis  firmi  elconslantes  in  fide, 
gralia,  novaque  generatione  Christi ,  quam  ul- 
tro  suscepislis,  pu-xzpi*  enim,   et  sordidi  animi 
est,  ut  hona  caduca  relincas,  perdere  fidem , 
gratiam,  animam ,  ipsumque  Deum.  Sic  hodie 
puwpoi  sunt  avari,qui  ut  aliquot  obolos,  dena- 
rios  vel  aureos   lucrentur  ,   fallunt,  fraudant, 
pejerant,  negligunt  sacium  Missae  officium  die 
festo,  aliasquc  Dei  leges  violanl.  Hi  enimobolo, 
vel  denario  instar  Judae  vendunt  Cbrislum ,  id 
est,  Christi  Iegem,  gratiam,  amicitiam,  suam- 
que  conscicntiam  ct  vitam  aelernam.  Lndc  me- 
rito  deea  dixit  Apostolus  1.  Timotb.  v.  10.  Radix 
omnium maloram  est  cupiditas,  graece  ptlapyup&c, 
id  est,  cupido  pecunia? ,  sive  avaritia.  Hoc  sensu 
accipi  potcst  immundilia,  ut  vcrlit  Nosler,  pro 
sordibus  avaritiae;  ut  omncm  immunditiem  ab- 
jicere  sit  idem,  quod  omnes  sordes  avaritiae  ab- 
jicere.  Porro  haec  avaritia  non  in  solis  opibus. 
sed  in  qualibet  alia  re  locum  hahet,   uti  mox 
plurihus  dicam. 

Secundo,  tamenp-iTra^x,  id  est,  spurciiia  potest 
significare  luxuriam,  gulam,  omniaque  vitia 
carnalia,  quae  proprie  vocantur  immundilia. 
quia  in  se  spurca  sunt,  et  corpus  animumqur 
conspurcanl,  juxta  illud  Apostoli  1.  Cor.  6.18. 
Omne  peccatum  quodcumque  fecerit  homo,  exlra 
corpus  esl :  quiautem  fornicatur,  in  corpus  suam 
peccat.  Ila  per  immunditiam  vitia  carnis  accipit 
Beda,  Thomas  Anglicus,  Salmcron.ct  alii  pas- 
siui.  Praeclare  Clemens  Alex.  oral.  ad  Gentes. 
Ego,  ait,  calcare  tcrram  didici,  non  adorare. 

Er  abundantiam  MAMTi.E.  ]  Perperam  Beza 
vertit,  et  cxcrcmcntum  malilia? ;  ttejui-ix  enim 
abundanliam  signilicat,  non  excrcmentum. 
'Quicres  :  Quaenain  hacc  malitia  ?  Primo,  aliqui 
accipiunt  nimiam  sollicitudinem  rerum  tempo- 
ralium,  quam  ex  animis  fidelium  volens  evel- 

59 


<iCG 


COMMENTARIA  1N  EPIST.  S.  JACOBI.  Cap    I. 


lere  Christus,  dicit  Matth.  6.  ZU.  sulJicit  diei  maii- 
lia,  id  est  sollicitudo  et  afflictio  sua.  llaec  enim 
sollicitudo  intlammat  iram  ,  impatientiam  , 
aliarumque  tentationum,  de  quibus  egit  S.  Ja- 
cohus,  estcausa. 

Secundo  alii  pro  maiitice  vertunt  timiditatis, 
ignaviae,  probri  dedccoris,  haecenim  significat 
Graecum  xzxia  apud  Thucydidem  et  Demosthe- 
nem.  q.  d.  Ahjicite  nimiam  timiditatem  et  igna- 
viam  quasi  ingens  prohrum  et  dedecus,  haec 
enim  facit  vos  pcrsecutioni  cedere,  patientiam 
perdcre,  fidem  prodere.  Ita  Catharinus. 

Tcrtii  alii  proprie  maiitiam  accipiunt  pro  ani- 
momalo,  pravo,  fallaci,  versuto,  dupjici,  su- 
perho,  nocendi  cupido.  Ita  Hugo  per  abundan- 
liam  malitice  accipit  abundantem  pravilatem 
cordis,  sedlatenlem;quae  proindedicitur  ahun- 
dans,  quia  simulato  eequitai  ex  duplex  iniquitas. 
SicetGlossa  interlinearis  :Abundantia  maliiiae, 
inquit,  est  interior  pravitas,  peculiaris  impro- 
l)is  qui  abundant  divitiis,  praesertim  cupido 
vindictae,  aitLyran. 

Quarto,  xaxia,  id  est,  malitia,  sumi  potest  pro 
xaxwuct ,  id  est  malignilate ,  maledicentia  et  ma- 
leficentia,  qua  quis  fit  maledicus  et  calumnia- 
tor ,  aliosque  vexat  et  turbat.  Sic  Callimachus 

pictor    dictUS  est    y.xy.i^bxz-^oi  ,    quasi    XKwlJew    ttjv 

t«xjJ*  ,  id  est,  maledicens  ,  improbans  accusans 
suam  artem  et  picturam ,  de  quo  Plinius  1.  34. 
c.  9.  Ex  omnibus ,  ait,  maxime  insignis  est  Caili- 
machus  calumniator  sul,  nec  finem  habens  diiigen- 
tia; :  ob  id  «ontjoTexvos  appelatus  ,  memorabiii 
exempio  adhibondi  curce  modum.  Tales  xaxijjoTsx- 
voi,  sunt  mulli ,  qui  omnia  censent,  carpunt, 
improbant,  spernunt:  itaque  omnibus  moles- 
tias,  sibi  odia  et  rixas  creant.  Quocirca  Hugo 
ait,  immundiliem  esse  in  cogitatione  prava , 
maliliam  in  voluntale  perversa,  abundantiam 
malitiae  in  operatione  iniqua. 

Quinto,  OEcum.  et  Beda  per  abundantiam  ma- 
titice  accipiunt  peccandi  consueludinem  ,  habi- 
tum  ,  pertinaciam  cl  destinatum  propositum. 

Sexto,  Cajetan.  Serarius  et  Salmeron  mati- 
liam  generaliter  accipiunt  pro  quovis  vitio  quo 
voluntas  ad  malum  accenditur;  ideoque  vocari 
abundantiammalitice ,  quia  scilicet  malilia  abun- 
det,  imo  exuberet  in  perniciem  aliorum. 

Septimo,  alii  censent  perexaggerationem  hic 
addi  abundantiatn  matitice:  idem  enim  essequod 
immunditiem,  sed  eam  aggravare  et  exaggerare: 
Gentes  enim  in  immunditiem  et  luxuriam 
erant  profusae  ,  ideoque  abundantes  in  malitia. 

Omnes  hi  sensus  probabiles  sunt,  suntproba- 
hiliores  tamen,  nostraqueLatinse  versionicon- 
gruentiores  videntur  tertius  et  quartus.  Ubi  ad- 
verte,  abundantiammatitia;  hic  vetari  a  Jacobo, 
non  quasiparcitas  malitiac  permittatur;  sed  to 
abundantia  signilicatproprietatem  malitiae.  q.  d. 
Abjicite  malitiam,  quia  ipsa  ex  sua  natura  et 
indole  ebullit,  abundat  et  redundat  in  omne 
malum  :  sicutenim  vinumrecens  ebullit,  egerit- 
que  continuo  spumas  et  faeces  :  sic  maliiia  sem- 
perebullit,  eructat  ct  suggerit  quaslibet  malas 
cogitationes,  locutiones  et  actiones  ,  omnesque 
fraudes'et  nocendi  arles.  Sic  peccatum  malitice 
opponitur  peccato  infirmitatis,  vel  fragilitatis  : 
Theologi  enim  peccatum  ex  sua  causa  in  tres 
distinguunt  spccies  ;  aliud  enim  committitur  ex 
ignorantia,  aliudex  infirmilate,  aliud  exmalitia. 

Denique  Emmanuel  Sa,  et  Maldonatus  in  No- 
tis  ad  novum  Testamentum  ,  quas  vidi  legiquc 


in  Collegio  Romano,  censent  hic  esse  hebrais- 
mum,  ut  abundantiamalitice  idem  sit.quod  abun- 
dantiamala,  id  est,  quidquid  male  abundat  , 
omnis  superiluitas.  Hanc  enim  significat  ite- 
piasux  y.uxiui ;  nzpt<7^eix  enim  est  superfluitas , 
redundantia  ,  exuberantia,  etomne  idquod  mo- 
dum  excedit,  puta  excessus  qui  honesti  et  ra- 
tionis  limitestransgreditur ;  sicque  recle  oppo- 
nitur  ei  pvnxpix  :  haec  enim  sunt  duo  extrema  , 
ideoque  vitiosa ,  nimirum  punxpix  et  n^pmgux , 
id  est  avaritia  et  superfluitas ,  parsimonia  et 
prodigalitas,  qure  cavenda  monet  S.  Jacobus,  ut 
teneatur  medium  in  quo  consistit  virlus.  q.  d. 
Nolite  esse  parci  nec  prodigi ;  nolite  esse  sor- 
didiet  avari,  nec  superflui  et  profusi  in  vestris 
opibus,  sumplibus  ,  familiis ,  aclibus  et  rehus 
quibuslibet;  sed  in  omuibus  auream  mediocri- 
tatem  servate,  ac  cor  ah  omni  affectu  ieque  ac 
defectu  vilioso  liberum,  ut  sit  capax  seminis 
divini,  etfacilesuscipiat  insitum  verbum  salutis. 
Hic  sensus  valde  congruus ,  nervosus  et  con- 
nexus  est.  Ubi  Nota  ,  no  xaxiaS  tam  ad  punxpixv, 
quam  ad  mpieeuxv  rcferri  posse  ,  quasi  dicat : 
Cavete  omnem  malam,  tam  avaritiam  et  tena- 
citatem,  quam  copiam  et  superiluitatem  :  est 
enim  utrique  adversa  bona  tam  tenacitas,  quam 
copia.  v.  g.  Tenacitas  veritatisbonaest  eeque  ac 
copia  liberalitatis,  sive  eleemosynae.  Docetergo 
S.  Jacobus  malitiamet  vitium  in  extremis  con- 
sistere,  puta  in  excessu  et  defectu;  bonitatem 
vero  et  virtutem  in  medio,  puta  in  moderatione 
et  mediocritate:  ideoque  omnes  surculos  et  fi- 
bras  malitiae  e  corde  nostro  esse  evellendas,  ut 
nimirum  semen  verbi  divini  ei  inseri ,  cohaere  , 
radices  agere  ,  et  bonorum  operum  fruges  ger- 
minare  ac  producere  possit. 

In  mansuetudine.  ]  Mansuetudinem  opponit 
malitiae  :  mansuetudo  enim  facil  cor  docile ,  ca- 
paxque  seminis  verbi  divini ,  cujus  incapax  et 
indocile  facit  malitia,  juxta  illud  Eccli.  5.  v.  13. 
Esto  mansuetus  ad  audiendum  verbum ,  ut  intetli- 
gas  et  cum  sapientia  proferas  responsum  verum. 
Mansuetudo  enim  cst  mentis  serenitas  ,  tran- 
qu'illitas,  claritas,  quoo  facile  capit  sapientiam, 
cernitque  omne  verum  :  unde  ipsa  est  quasi 
aqua  limpida,  vel  speculum  tersum,  in  quo  re- 
rum  imagines  clare  perspiciuntur  ;  ex  adverso 
malilia  et  ira  est  mentis  turbatio ,  tumultus  , 
tempestas  et  obscuritas  ,  unde  similis  est  aquae 
turbidae,  et  speculo  pulveribus  obducto ,  in 
quo  nihil  recte  videri  potest,  praesertim  quia 
sicut  malitieeet  irae  individua  comes  est  super- 
bia,  ita  mansuetudinis  comes  et  socia  esthumi- 
litas,  quae  necessaria  ct  optima  ad  sapientiam 
est  dispositio,  adeoque  eam  aDeo  emendicando 
meretur  accipere.  Insuper  mansuetudinem  exi- 
git  S.  Jacobus  uti  matrem  palientiae  ,  qua3  fi- 
delidus  illo  aevo  in  tantis  persecutionibus  et 
tribulationibus  erat  neccssaria  ;  quam  proin- 
de^eis  v.  1.  et  deinceps  impense  commcndavit. 

Suscipite.  ]  Id  est,  susceptum  retinete  ;  sig- 
nificatur  cnim  actus  non  inchoatus,  sed  conti- 
nualus  et  perfeclus.  Loquitur  enim  fidelibus  , 
qui  jam  verbum  fidei  susceperant ,  quos  monet 
utillud  studiose  conservent,  augeant  etpromo- 
veant. 

Insitum  vf.rbum.  ]  Malc  OEcum.  ;o-/ov  vertit, 
rationem  ,  quac  opponitur  irae  :  agitur  enim  hic 
de  verbo  non  de  ratione ;  unde  Syrus  verlit , 
verbum  quod  est  insitum  innaluranostra  graecc 
'ipforov,   qnod  OEcumen.  et  Vatah.  vcrtunt,  na- 


lurale,  nativum,  verum,  non  fictum,  sicut  Sap. 
12.10.  exaclverso  vocatur  i/tfurosiwwijpte,  naluralis 
malitia  obstinatorum.  Melius  alii  passim  hic 
ii.yj-.v*  vertunt,  inditum,  insertum,  implanta- 
tum ,  sicut  fitcumramus  unius  arboris  alteri 
inseritur,  et,  ut  agricoloeloquuntur,  inoculatur, 
vel  implastratur,  quam  Graeci  el  Latini  vocant 
empliyleusin.  Sic  enirn  videmus  pomo  arbori 
inscri  ramum  piri,  pereumque  producere  pira. 
Simili  modo  voluntati  nostrae  inserilur  Dei  ver- 
bum,  fides  et  gratia  quasi  surculus  et  ramus 
divinus,  per  eumque  volunlas  noslra  produ- 
cil  opera  supernaturalia  fidei ,  spei,  charilatis  , 
patienfiae,  marlyrii  ,  cajterarumquo  virlutum. 
Ubi  adverle,  to  insitum,  significare  verbum  Dei , 
hdem  el  gratiam  non  esse  nobis  connaluralia  , 
sed  aliunde,  pula  divinitus  insita,  ideoque  gra- 
tuita  ,  et  supernaluralia.  Secundo,  opera  iidei 
et  ^gratiae  non  lam  esse  tribuenda,  voluntati, 
quam  Gdei  et  gratiae:ex  voluniate  cnim  tan- 
tum  accipiunt  libertatem  ,  scilicet  quod  sinl 
opera  vitalia,  humana  et  libera  :  ex  fide  vero 
et  gratia  accipiuut  suam  dignilatem  et  speciem, 
icilicet  qaod  sint  opera  supernaluralia  fidei , 
( liarilatiselgrathe:  sicul  arborpomus  enimcum 
per  insertum  ramum  piri  producil  pira  ,  esto 
succum  suum  ei  communicet  ;  tamen  quod 
pira  producat,  non  poma  ,  ramo  piri  inserto  ac- 
cepttun  ferre  debet,  non  sibi.  Alibi  S.  Paulus  et 
Script.  vicc  versa  dicit  nos  inseri  Cbrislo,  quasi 
Gbristus  sit  arbor,  cui  nos  quasi  rami,  vel  sur- 
euli  inseramur,  ut  ab  eo  vilam  ,  succum  et 
vigorem  gratiaa  sugamua ,  juxta  illud  Romam. 
6.  5.  Sicomplantati  facli  sumus  simililudini  mor- 
tis  rjus,  simulet  rcsurrectionis  erimus,  et  1.  Joan- 
nis  c.  U.  1G.  Qui  manct  in  cliaritutc  in  Deo  inanet, 
et  Dcus  in  co.  Sic  S.  Paulus  Roman.  11.  17.  ait 
gentes  iufideles  et  iinpias,  quasi  oleastros, 
per  Qdem  et  graliam  insertos  esse  in  bonam 
olivam,  puta  in  Christum,  ot  dulccs  pingues- 
que  charitalis  et  bonorum  operuui  olivas  pro- 
ducant, 

Quasres,  quodnam  rst  hoc  insitum  vcrbum  , 
quod  a  nobis  suecipijubet  S.  Jacobus?  Respond. 
Primo,  Concil.  Viennense  esse  Christum ,  sive 
Verbum  incarnatum  :  hocenim  si  per  fidem  "et 
gratiam  siiscipiamus,  salvabit  nos  :  ejus  enini 
incarnatio  simillima  est  insilioni ,  sive  inocula- 
tioni  arborum.  Primo  enim  sicut  arbori  agres- 
tioii  aut  steriliori  mseri  solet  surculus  arboris 
inclioris  ct  feracioris,  Ut  per  eum  ponat  suani 
agrestem  sterilitalem  ,  fructusquc  mcliores  el 
copiosiores  producat :  ita  carni  noslrae  et  hu- 
nianitati  infccundae  et  sterili.in  horto  uteri 
beata  Virginia  ,  operante  Spiritu  sancto  ,  inser- 
tnm  fuit  vcibum  divinum  ,  ut  ex  htuoanitate  ei 
et  divinitate  tieret  una  hypostasis ,  unumquc 
suppoaitum  quasi  una  arbor,  quod  per  ramum 
Verbi  divini  fructus  divinos,  dulcissimos  et  op- 
tunos  produxit ;  viceversa  dici  potest,  quod  hu- 
manitas  quasi  rainusin  Christo  inscrta  silVerbo 
el  diviniiati  quaai  arbori  et  trunco.  Deitas  cnini 
ct  hypostasis  divina  suslcnlat  humanilatcm  cl 
luunanain  naturam  in  Christo  ,  non  aulcm  vice 
vcrsa  hypoataais  huinana  sustcntat  divinam  , 
hlO  cnim  fuit  errorNcstorii. 

Secuodo,  sicut  ramus  resecatur  ab  unaarbore 
ut  allen  inscratur  ;  ita  Christus  descendens  in 
<  arncin  quasi  ablatus  fuit,  etresectus  a  sinu  Pa- 
tris,  ut  e  ccelesti  paradiso  transplantarctur  in 
tcrrestrem. 


COMMENTARIA  IN  EPIST.  S.  JACOBI.  Cap.  I.  /,G7 

Tertio,  sicut  arboris,  cui  insitio  facienda  est, 
ramus  praescinditur  ,.ut  ei  alterisque  melior  in- 
seranlur  :  ita  ab  humanitate  Christi  ablata  et 
quasi  praecisa  esthypostasis  humana  et  creata  , 
humana  etcreata  ,  ut  ei  hypostasis  divina  com- 
municaretur  ,  el  quasi  inseretur. 

Quarto  sicut  ramus  arbori  insitus  cum  ea  coa- 
lescil,  fitque  una  arbor  :  ita  humanitas  Verbo 
insita  cum  ea  coaluit  in  unam  eademque  per- 
sonam. 

Quinto,sicut  ramus  colligaiur  arbori  ut  coa- 
lescat:  ita  colligata  est  divinitas  humanitati  per 
vinculum  unionis  hypostalicse.  Prceclare  S.  Ber- 
nard.  serm.  3.  de  vigil.  Nalivit.  Nilul  Deo  subli- 
mius,  inquit,  niltit  vilius  limo,  et  tamen  tanta  dig- 
natione  Deus  descendit  in  limum,  tantaque  digni- 
tate  timus  ascendit  ad  Deum ,  ut  quidquid  in  eo 
Deusfecit,  liinus  fecisse  credatur  ;  quidquid  pertu- 
lit  limus,  Deus  in  illo  perlulisse  dicalur. 

Sexto,  sicut  in  vere  flante  austro  cum  arbores 
sudant,  ac  in  gemmas  prorumpunt ,  facienda 
est  ramorum  insitio  ;  ita  incarnatio  Verbi  facta 
cstinvere,  pula  25.  die  Martii,quo  conditus 
cst  mundus  ut  eum  repararet  et  renovaret. 

Hinc  secundo,  nonnulli  per  insitum  verbum 
accipiunt  Eucharistiam.  In  ea  enim  Christus 
nobis  nostroque  stomacho  et  menli  rcaliter  et 
substantialiter  inseritur,  et  quasi  inoculatur  ; 
sedita  ut  nos  potius  convertat  in  se  ,  quam  ipse 
convertatur  in  nostram  substantiam  et  qualila- 
tatem  ,  uti  aitS.  Aug.  Verum  hoc  myslicumest, 
litterale. 

Alii  per  verbum  insitum  accipiunt  Christunr 
cruci  aflixum.  Arbor  enim  crucis  erat  dignum 
silvestrae  et  sterile  ;  juxla  illud  :  Maledictus  om- 
nis  qui  pendet  in  Ugno ,  Galat.  3.  v.  13.  Christus 
autem  generosum  et  foecundum  fuit  virgultum, 
juxla  illud  Isaire  6.  2.  In  illa  die  erit  germen  Do- 
mini  in  magnificentia  ,  et  gloria,  et  fructuslerra- 
sublimis.  Hoc  igitur  virgultum  per  clavos  insi- 
tum  et  inexum  fuit  in  crucem  ,  tuncque  crux 
uherrimos  orbi  protulit  fructus,  juxta  illud  Je- 
rcm.  33.  15.  Germinare  faciam  David  germenjus- 
titia.  Verum  hic  sensus  accommodatitius  estet 
concionatorius  ,  non  genuinus. 

Tertio,  verbum  insitum  csl  Verbum  Dei ,  puta 
S.  Script.  et  Evangelium.  Ita  Beda,  Glossa,  Gag- 
neius,  Cathar.   ct  Cajetan.   Dicitur  insitum,   ut 


distinguatur  a  congcnito,  puta  a  lumine  ratio- 
nis  nobis  a  natura  ingenerato.  Unde  :S.  Thom. 
explicans  illud  Ephes.  6.  18.  Et  gtadium  spiri- 
tns ,  quod  cst  verbum  Dei.  Vmdicatio ,  inquit. 
dicitur  gladius  spiritus,  quia  non  pcnetrat  usque 
ad  spiritum  ,  nisi  ducatur  a  Spirilu  sancto.  Di- 
citur  ergo  insitum,  quia  per  Apostolorum  prae- 
dicationem  et  audieniium  fidem  animis  cre- 
dcniium  &  Spirilu  sancto  inseritur  et  inspi- 
ratur. 

Dbi  Nota  appositas  analogias  inoculationis 
surculi  in  arhorem,  et  insitionis  verbi  in  ani- 
main.  Multse  enim  conditiones  ininsitionearbo- 
rum  servandae  sunt,  quas  recenset  Columella 
I.  5.  c.  11.  Varrol.  1.  de  Re  rust.  Plinius  lib.  17. 
c.  14.  et  alii.  Prima  cst,  sicut  ramus  per  insitio- 
ncin  arbori  inseritur ;  ita  Christus  per  praedica- 
tioncm  ct  lidem  menti  inditur.  Secunda,  sicut 
ramus  nativus  pra^scinditur  ut  alter  melior  in- 
seratur  ;  itain  lege  veteri  circumcidebaturcaro 
prvputii,  ut  fideles  insererentur  Ecclesiae  et 
gratiae  Dei:  in  lege  autem  nova  circumciditur 
anima  resecando  peccata  ei  vitia,  ut  Dei  fides  et 


ftiiS 


COMMENTARIA  IN  EPIST.  S.  JACOBI.  Cap.  1. 


gratia  menli  inseri  possit.  Tertia  ut  ramus  unius 
arboris  commode  alteri  iaseri  possit,  debet  ei 
similis  esse  in  cortice  :  ita  Christus  nobis  inse- 
i  ilur,  quia  externa  specie  et  quasi  corlice,  puta 
humaniiate  ;  nobis  est  similis.  Quarta,  fmden- 
dus  est  ramus  usque  ad  medullam,  ut  ei  alter 
surculus  inseri  et  agglutinari  possit;ita  findenda 
est  anima  usque  ad  cor,  etintimum  ejus  sinum 
per  amorem  Cbristi,  ut  ei  ipse  Cbristus  inseri 
el  inoculari,  ac,  ut  ita  dicam,  incordiari  inti- 
meque  uniri  possit ,  sicut  vicissim  usque  ad  cor 
iissus  et  transfixusesl  in  cruce,  ut  nostro  cordi 
uniri  posset.  Unde  Canticor.  A.  v.  9.  dicit :  Vul- 
nerasti  cor  tneuin  soror  mea  sponsa  ,  ubi  pro  vul- 
nerastl  hebr.  est  lanaib  libbalhani ,  id  est,  abs- 
tulisti  mibicor,  transfixisti  mibi  cor,  excordiasti 
me:  amansenimamalocaredebetcor,  ut,  sicutin 
oculatione  rami ,  ejus  medulla  medulhc  arbori ; 
ita  cor  amanlis  cordiamali  unialur  etinseratur. 
Quinta,  ramus  insitus  arbori,  ei  bubulo  fimo  et 
luto  colligandus,  et  conlra  frigus  aestumque 
muniendus  est :  ita  meditatione  nostri  fimi  et 
luli,  id  est,  miseriae  humanae  mortis  et  novis- 
simorum,  anima  Cbristo  colliganda,  et  contra 
omnes  acediae,  gulae,  luxuriae,  aliorumque  vitio- 
rum  tentationes  munienda  est.  Sexta  ,  insitio 
arborea  facienda  est  in  vere  ,  flante  Austro: 
itainsitio  spiritualis  optime  fit  in  juventute  et 
.etate  florida,  afllante  Spirilu  sancto.  Juventus 
enim  flexilisestjomnemque  insitionem  recipit: 
senectusvero  si  in  vitiis  enutrita  consenuit,  dif- 
ficile  inolitos  mores  et  vitia  deponit ,  ac  proinde 
perdiflicile  est  virtules  oppositas  ei  inserere. 
Septima,  surculi  inserendi  praescindendi  sunt 
ex  arbore  nimirum  triennali :  item  ex  ramis  no- 
viSj  qui  spectant  Orientem,  iidemque  ramis  al- 
terius  arboris  Orientem  pariter  speclantibus 
inserendi  sunt :  ita  verbum  Dei  animae  inden- 
dum  ,  hauriendum  est  a  sancta  Trinitate  ,  et  a. 
Christo,  cujus  nomen  est  Oriens,  Zachar.  6.  v. 
12.  ac  vicissim  animae  ad  Orientem,  hoc  est, 
parti  superiori,  qua  coelum  coelestia  spectat,  vi- 
tamque  novam  et  spiritualem  desiderat ,  inse- 
rendum  est.  Octava,  sicut  arbor  silvestris  quae 
prius  nihil  producebat  ,  aut  non  nisi  pruna 
agrestia,  per  inoculationem  piri  producit  pira 
dulcia  et  sapida  ;  ita  anima  inculta  et  cupidita- 
tibusluxurians,  qurc  prius  nonnisi  opera  guke, 
luxuriae,  superbioe,  etc.  ,  producebat,  per  insi- 
tionem  verbi  et  gratise  Dei  producit  pira  sua- 
vissima  sobrielatis  ,  castitatis  ,  humilitalis,  cha- 
ritatis,  etc,  ita  Clemens  Alexandr.  6.  Stromat.  6. 
ubi  quatuor  insitionis  corporalis  species  re- 
censet ,  easque  mystice  totidem  speciebus  in- 
sitionis  spiritualis  accommodat.  Nona ,  ramus 
insertus  ramum,  arboremquecuiinseriturquasi 
maritat,  et  arclissimo  conjugii  vinculo  sibi  co- 
pulat :  ita  Christus  per  verbum  Dei  despondet 
sibianimam  fidelem  ,  juxta  illud  2.  Corintb.  11. 
v.  2.  Despondi  vos  uni  viro  virginem  castam  exhi- 
bere  Christo.  Rursus  ramus  insertus  ramum  al- 
terum  cui  inseritur  quasi  adoptat,  juxta  illud 
Ovidiilib.  1.  de  Remediis  Amoris  : 

Venerat  insitio,  fac  ramum  ut  ramusadoptet. 

ita  Christus  per  verbum,  fidem  et  gratiam  nos 
sibi  in  filios  et  heredes  adoptat.  Decima  ,  sicut 
ramus  insertus  altericui  inseritur,  firmecohee- 
ret,  adeoque  unus  cum  eo  fitidemque,  ita  Cbris- 
tus  per  fidem  et  gratiam  firme  animse  nostrae 
copulaturet  unitur,  utnisi  per  hostilem  volun- 


talem  abjicialur  et  resecftur  ,  perpetuo  animac 
conjunclus,  et  quasi  conjugatus  maneat.  Unde- 
eima,  insilio  arbori  est  inslar  culturae:  facit 
enim  ut  melior  sit ,  melioremque  ac  magis  di- 
"istum  succum  trahat,  indeque  meliorem  fmc- 
tum  producat,  ita  insilio  iidei  el  gratiaj  animam 
animalem,  exrolil  innoval,  perpolit,  ut  succum 
coelestem  imbibat  et  induat,  indeque  ccelestes 
actiones  producat.  Ilinc  disce  quam  utile  sit 
audire,  legere,  ruminare  verbum  Dei :  sic  enim 
illud  menti  inserendo ,  eam  innovamus  ;  cceles- 
temque  facimus,  ut  omnis  ejus  succus,  id  est , 
cogilatio  ,  et  aflectio,  et  fructus  ,  id  est  actio,  sit 
spirilualis  etcoelestis  :  sicut  ex  adverso  legere, 
audire  ,  ruminare  verba  vana  ,  carnalia  ,  las- 
civa,  maledica,  bominem  facit  vanum  ,  carna- 
lem,  lascivum,  maledicum.  Unde  S.  Ambrosius 
lib.  9.  ifl  Lucam  c.  20.  Vt  tencr  surculus ,  inquit, 
veteri  excisus  ab  arbore  in  alterius  fcctu  radicis  in- 
seritur :  itapopulus  sanclus  surculi  veteris  cicatri- 
cibus  enodatis ,  innovo  illo  crucis  ligno  tanauam 
gremio  pi&  parentis  fotus  inolescit ,  Spirilusque 
sanctus  in  hoc  carcereum  corpus  infusus  velut  in 
altas  demissus  terrarum  scrobes ,  acjuce  salutaris 
irriguo  diiuit  quidquid  est  fcelidum  membrorum- 
que  nostrorum  habitus  in  cccleslem  erigit  discipli- 
nam. 

Mystice  haec  omnia  facile  adaptes  verbo  Dei 
inspirato,  hoc  est,  inspirationi  divinae :  hanc 
enim  inserit  menti  Spiritus  sanclus,  adeoquc 
verbum  Dei  frustra  a  concionatoribus  pncdica- 
tur  exterius,  nisi  illud  inlerius  praedicet,  men- 
tique  inserat  Spiritus  sanclus,  sive  autem  ipse 
illud  per  concionatorem  exlerius,  sive  per  sc 
solum  interius  menti  inspiret  et  inserat,  paruni 
refert :  idem  enim  ulrobique  est  gustus  et  fruc- 
tus.  Transit  enim  in  naturam  nostram  ,  facit- 
que  nos  Deo  fructificare  ,  ut  ait  Tbomas  An- 
glicus. 

Quod  potest  salvare  ( Syrus,  vivificare)  ani- 
mas  vestras,  ]  nimirum  eas  regenerarc,  eisque 
tribuere  novam  nativitatem,  eamque  supernatu- 
ralem,  bic  per  gratiam  in  fuluro  per  gloriam. 
Resfticit  S.  Jacobus  adid  quod  dixitver.  18.  Vo- 
tuntarie  enim  nos  genuilverbo  veritalis ;  verbum 
enim  veritatis  est  verbum  insitum  animaenoslrae 
i\  Spiritu  sancto,  ad  peragendam  |banc  divinam 
generationem,  quoe  fit  per  remissionem  peccato- 
rum,  infusionem  juslitiae  et  sanclificalionem, 
quam  indies  innovare  et  augere  possumus  et 
debemus.  Hoc  est  quod  ait  Paulus.  Roman.  1. 
vers.  16.  ISon  enim  crubesco  Evangelium  :  virlus 
enim  Dei  esl  in  salutem  omni  credenti,  el  C.  10.  v. 
10.  Corde  creditur  ad  justitiam  :  ore  autem  con- 
fcssio  fit  ad  salulem.  Vide  ibi  dicta.  Porro  ver- 
bum  Dei  salvat  animam,  non  persolam  fidem  ci 
credendo,  ut  volunt  haeretici ;  sed  ei  obediendo, 
illudque  opere  et  vita  complendo,  ac  praescrtim 
multa  pro  iideles  et  Martyres.  lllud  ita  esse  docet 
S.  Jacobus  dum  subdit: 

22.  ESTOTE  AUTEM  FACTORES  VERBI,  ET  NON  AU- 

uitores  tantum.J  q.  d.  Quod  dixi  :  Suscipile  insi- 
lum  verbum,  intelligo  sic,  ut  non  tantum  illud 
audiatis  et  credatis,  sed  et  ut  idem  opere  perfi- 
ciatis.  Scienti  enim  bonum  etnon  facienti,  pecca- 
lum  cst  illi,  ait  S.  Jacobus  c.  l\.  17.  ct  Cbristus 
Lucae  11.  v.  28.  Beati,  inquit,  qui  audiunt  vcrbum 
Dei,  et  custodiunl  iitud,  adeoque  Jesus  ccepit  pri- 
mofacere,  ct  deinde  docere,  Actor.  1.  v.  1.  Cbristo 
cnimscientia  eralnormavivendi,viladicendi.  Non 
cnim  praeclarius  scivit,  quam  sanctius  vixit; 


COMMENTARIA  1N  EPIST.  S.  JACOBI.  C:ip.  I. 


h(,'J 


necdocuit  majora  quam  fecit.  Christum  ducem 
imilalisuntonines  Sancti.  Ita  S.  Paulus  :  Imita- 
tores,  ait ,  melestole,  sicat  ct  ego  Christi ,  1.  Co- 
rinlh.  11.  S.  Gregor.  homil.  29.  inEvang.  dicenti: 
Egojamcredidi,  ergo  satous  ero,  respondct:  Ve- 
rum  dicit ,  si  jidem  opcribus  tenet  :  vera  etenim 
(ides  est ,  quce  inlioc  quod  vertis  dicit,  moribus  non 
contradicit.  Hinc  enim  est  quod  de  quibusdam  fal- 
sis  ftdelibus  I'aulus  dicil,  adTilnm  5.  Qui  confiten- 
lur  nosse  Deum,  factis  autem  negant.  Ilinc  Joannes 
ait  epist.  1.  cap.  2.  Qui  dicit  se  nosse  Deum ,  et 
mandatu  ejus  non  cuslodit ,  mcndax  est.  Tunc 
i  nhn  vcraciter  ftdcles  sumus,  si,  quod  verbis  pro- 
miltimus ,  operibus  complemus.  S.  Augusliniis 
serm.  de  hlasphemia  in  Spiritnm  sanctum : 3c&- 
pus,  ail,  Christiance  religionis  est ,  utquce  ex  doc- 
trina  veritatis  didicimus ,  opcre  impleamus.  Aon 
enim  audilorcs  legisjusti  sunt  apud  Deum;  sed 
factores  legis  jusliftcabuntur.  Nervose  Nazianz. 
oral.  27.  Opus,  inquit ,  serthone  forlius  cst.  Et 
S.  Bernardus  ad  Eugenium  Poulif.  I.  2.  de  Con- 
sider  ,  c.  7.  Audi,  ait,  canticum  meum,  el  quidem 
ininus  suave,  sed  salutare.  Monstruosa  res  gradus 
summus,  etanimus  infimus  :  sedes  prima,  et  vita 
tma :  lingua  magniloqua ,  et  manus  otiosa  :  sermo 
midlus,  et  fructusnullus  :  vultus  gravis ,  el  aclus 
Irvis  :  ingcnsauctoritas,  et  nutans  slabilitas.  Vide 
dicla  Aclor.  1.  1. 

Fai.I.ENTES  VOSMETIPSOS,  ]   nupx/oytZoy.vjoi  iibr&v  , 

h\  est  ,  paralogismo  et  fallaci  arguinenlalione 
decipientes,  el  in  errorem  seducentes  vosme- 
i/psos.  uii  faciunt  Sophistae.  Hoc  euim  est  so- 
phisino  diaboli  et  haereticorum  ,  scripium  est : 
oui  crcdideril,  ct  l)aplizalus  fuerit,  salvus  erit: 
crgo  honis  operibus  non  est  opus,  sed  sola  fides 
ad  salulcm  sullicit.  Bursum  :  Beatus  est  qui  au- 
dit  el  suscipit  verha  Dci :  valeant  ergo  opera  ct 
labores,  abcant  cruccs  in  malam  cruccm.  Sed 
respondendum  est,  neminem  pradenter  audire 
etcredere,  nisi  auditis  ct credllis obediat,  ea(pic 
in  opus  rcdigal.  Poi  ro  infclicius  est  decipere  quain 
tlr(ipi,i\\*  S.  Eucherius  epist.  ad  Valerianum ; 
sed  infelicissimum  estdecipere  seipsum,  etde- 
cipi  a  seipso,  praeserlim  ubi  eterna  salus  agiiur. 
lta  hodie  plurimi  seipsos  fallunt;  auditoribus 
inim  verbi  Dci  plena  sunt  tempia,  sed  factori- 
bus  vacua.  Tot  millia  crebro  audiuut  conciones, 
i ■tvix  unusest  qui  viiam  in  melius  conimutet ; 
nimirum  quia  audiunt  verbum  Dei  ut  carmen 
musicum  aures  tiiillans;  non  mentemferiens , 
uli  qucritur  Ezcch.  c.  33.  32. 

23.  QlIIA  SI  QUIS  AUlHTOn  EST  VERIU,  ET  NON 
I  ICTOR  ,     HIC   C.OMPAKABlTim  VII\0     CONSIDEHANTI 

\i  i.riM  nativitatis  svjE.  ]  Id  est,  nativum  cum 
quo  naiuscst;  non  ficlum,  non  picluin,  nou 
pcrsoualum.  Nola-ro  viro  ,  innuit  viros  non 
uti,  sed  abuli  speculo  :  inulierum  cnim  -ruo 
itsvpuv  ,  non  viroruni ,  cst  spcculum  et  imago. 
Unde  S.  Paulinus  Nolce  Episcopus,  el  eum  imi- 
latus  nupcr  Cardinalis  Bcllarminus  ,  rogan- 
libus  amicis  ul  pcrmilleret  se  depingi,  suique 
imaginem  suis  operibus  prsefigi ,  acute  et  reli- 
giose  rcspondit :  Vel  cupilis  dcpingere  meum  vc- 
iirrm  liomincm,  vti  novum?  Si  veterem  ,  ille  dc- 
formis  est;  ncc  piclttra,  scd  lalebris  dignus  :  si 
novttm  ,  iltc  nccdum  prrfcclits. 

1n  specvlo.  1  Nota,  Sicut  speculum  dicimr  in 
quod  inspicimus,  ci  spccicm,  id  est  imaginem  . 
nostram  conlempiamur;  sic  hic  verbum  et  lcx 

Dci  vocalur  speculum,  quia  in  eo  nos  inspici- 
inus  rt  speciem  aniinai  conlemplannir ;  ut  vi- 


deamus  quanlum  a  virtutis  perfectione  distemus, 
et  maculas  anunas  intuentes  eas  abstergamus  el 
eluainus.  Verburn  enimetlex  Dei  ostendit  clare 
sine  fuco  et  adulatione  prascepta  virtutum  ,  ei 
prohibitiones  vitiorum  omnium  ;  jllis  addens 
promissa  el  priemia,  liis  minas  et  supplicia  ;  ut 
illas  nobis  imprimat,  lisec  e  menle  eradat.  Unde 
&  Augustinus  scripsit  librum  quem  vocavil  Spe- 
culum,  quia  in  eo  colligil  sentenlias  morales 
S.  Scripturae  de  Virtutihus  et  vitiis;  utin  eo  Cre- 
dens  ,  inquit,  cui  Deo  obedire  voluerit ;  se  inspi- 
ciat  quanlumque  in  bonis  moribus  operibusque  pro- 
fecerit ,  et  quantum  sibi  desit  altendat.  ldem  in 
Psalm.  103.  conc.  1.  Vide,uil,  si  hoc  es ,  quod 
dixit  (Psalles  ; )  si  nondum  es,  geme  ut  sis.  Iie- 
nuntiavit  tibi  speculum  faciem  tuam  :  sicut  specu- 
lum  non  sentit  adulatorem ,  sic  nec  te  palpes.  Et 
S.  Leo  serm.  11.  de  Dundrag.  Arlifex  misericor- 
dia  Dei,  inquit,  splendidissimum  inmandalis  suis 
condidit  speculum  ,  in  quo  homo  suct  menlis  fa- 
ciem  inspiceret  ;  et  quam  conformis  imagini  Dei , 
aut  quam  dissimitis  esset ,  agnosceret.  Speculum 
enim  ita  pingit  Virgiliusin  Epigramm. 

Imngo  iu  unda. 
Redditur  effigies  liquida  spectanlis  in  unda  : 
Qualem  rejectat  speculi  nilidissimus  orbis. 
Efligies  liquido  respondet  ab  xquore  fonlis. 
Qualis  et  aspeculo  simulalm  ujnbra  resultat. 

Pari  modo  ait  S.  Bcrnard.  serm.  1.  de  septem 
panibus  :  Evangelium  speculttm  veritatis,  nemin- 
blandilur  nullum  seducit ,  tatem  in  co  se  quisque 
reperiet,  qualis  fuerit ,  utnec  ibi  timore  trepidct 
ubi  non  est  timor;  ncc  l&telur  cum  male  fecerit. 
Et  citato  hoc  loco  S.  Jacobi  :  Aos  autcm  fra- 
tres  consideremus  nosmelipsos  in  eaquum  audivi- 
mus  S.  Evangelii  leclione,  ut  proftciamus  ex  ea,  et 
corrigamus  ,  siqua  in  nobis  deprehendimus  corri- 
genda. 

Ilujus  rei  symbolo  jusserat  Deus  Exodi  30.  8. 
fieri  labrum  ameum  ex  speculis  mulierum;  ul 
in  eo  sacerdotes  sacrificaturi  se  lavantes  inspi- 
cerent,  et  si  quid  maculatuui,  vel  incomposi- 
tuni  invenirent  ,  detegerent  el  componerenl. 
Nam,  ut  aitS.  Gregor,  hom.  17.  in  Evangelia  ; 
Speculamulierum  sunt  prctccpta  Dei,  in  quibus  se 
sanct03  animce  scmper  aspiciunt  ,  ct  si  quce  in  eis 
sunl  ftrditatis  macutce ,  dcprehendunt.  Cogitatio- 
num  vitia  corrigunt ,  et  quasi  renitentes  vultus 
velut  ex  reddita  imagine  componunt :  quia  dum 
prctceptis  Dominicis  soterter  inlendunt,  in  cis  pro- 
cttl  dubio  quid  in  se  ccxlesti  viro  placeat  ,  vel  quid 
displiceat  agnoscunt. 

Sicut  ergo  feminae  dum  se  comuntet  ornant, 
sludiosc  se  in  speculo  inluentur,  ut  omne  quod 
ftcdum  in  facie  viderint  eluant,  eamque  pulchrc 
per  omniacomponant  :  ita  Christianus  dehet  as- 
sidueintueri  speculum  verhi  et  legis  divinae,  ac 
juxta  eam  se  totum  moresque  omnes  reformare 
ct  cxornare,  scribit  Lud.  Vives  in  S.  August.  lib. 
18.  Civil.  c.  13.  hasiliscum  sic  occidi:  circum- 
dant  vcnatorcs  se  undique  speculis,  in  quaecum 
illc  se  inlrospicil,  vcnenali  specierum  visualium 
radii  ex  oculis  egressi,  vi  speculi  ad  ipsummei 
rcllecttmtur,  itaque  eum  inficiunt  el  cnccant  : 
ita  peccalor  scelcrum  suorum  radices  in  lege 
Dci  inlaens  el  ad  se  rcllccicns  compunctus  in- 
lcrimit  illa  pcccala  ,  quae  tam  fcoda  et  lcgi  Dei  rc- 
pugnanlia  conspicit  ,  novumque  honhnem  in- 
(luit.  Hocestquod  ait  S.  Paulus  2.  Cor.  3.  18. 
Pios  vcro  omncs  rcvtiata  facie  gloriam  Vominis,  t  - 


670 


COMMENTARIA  1N  EPIST.  S.  JACOBI.  Cap.  I. 


cutantes,  ineamdein  imaginem  transformamur  a 
claritate  in  claritatem,  tamquam  aDomini  spiritu. 
Nam,  ut  ait  S.  Aug.  15.  Trinit.  c.  6.  Speculantes 
dixit  pcr  speculum  videntes  (hoc  cnim  est  xxron- 
Tpi&fitvot)  non  de  specuto  prospicienles.  Transfor- 
mamur  ergo ,  dicit ,  de  formain  formam  muta- 
mur,  atque  transimus  de  forma  obscura  in  formum 
lucidam;  ut  scilicet  simus  imagoDei ,  eumque 
quasi  exemplar  ad  quod  creati  sumus  reprae- 
sentemus  ;  dum  conformamus  nos  verbo  tum 
animato  et  incarnato ,  puta  Christo  ;  tum 
scripto,  praecepto  et  audito :  de  eo  enim  ait  Psal- 
tes  Psal.  112.  105.  Lucerna  pedibus  meis  verbum 
tuum ,  et  lumen  semitis  meis.  Et  Prov.  6.  23. 
Mandatum  lucerna  est,  et  tex  lux,  el  via  vitoz  in- 
crepatio  disciplinx.  Praeclare  S.  Leo  scrm.  1.  de 
Quadrag.  llcec,  ait,  nostri  generis  est  dignitas,  si 
in  nobis  quasi  in  quodam  speculo  divinilatis  forma 
resplendeat.  Hinculilissimum  est  crebro  intueri, 
legere,  vel  audire  vitam  Christi  et  Sanctorum , 
quae  est  quasi  lex  viva  et  speculum  anima 
tum,  ut  ex  eo  mores  nostros  corrigamus, 
viueque  Christi  et  Sanctorum  conformemus. 
Efficacia  enim  sunt  sanctitatis  exempla  ;  quia 
Sancli  fuerunt  homines  debiles  et  infirmi ,  uti 
sumus  nos  ,  et  quod  illi  per  gratiam  Dei  potue- 
runt  quoque  possumus. 

Nota  to  vuttumnativitatis  sua,  id  est,  nativum 
et  genuinum  (huncenim  significat  Graeca  vox 
ytviatui )  significat  nos  in  speculo  non  intueri 
imaginem  vultus  nostri,  ut  vulgus  putat,  sed 
ipsummet  vultum  per  speciem  non  directam, 
sed  rellexam.  Aliter  ergo  videmus  rem  in  spc- 
culo,  aliler  in  imagine  :  quia  ad  imaginem  quasi 
objectum  adaequatum  terminalur  visio,  ex  qua 
mens  assurgit  ad  rem,  cujus  est  imago,  imagi- 
nandam  et  contemplandam  :  in  speculo  vero 
imago  quae  videlur,  non  estimago,  se  est  ip- 
sissima  res  objecta  speculo,  visa  in  eo  per  sui 
speciem,a  speculoadoculumvidentis  refiexam, 
ita  ut  visio  proxime  lerminetur  ad  faciem  pro- 
priam,  illaque  sit  objectum  visus  (non  imago 
speculi)  in  quod  ipse  immediate  per  speciem 
illam  rellexam  fertur  :  illa  ergo  imago  visa  in 
speculo  non  est  imago,  sed  est  ipsissima  ho- 
ininis  facies,  prout  per  speciem  in  specuiO,  ei 
a  speculo  rellexam  videtur.  Quare  delira  fuit 
Acco  anus,  quae  in  speculo  seipsam  quasi  in 
imagine  intuens ,  cum  ea  quasi  cum  alia  muliere 
colloquebatur,  arridebat,  minabatur,  etc. ,  de 
qua  Rhodiginus  1.  17.  c.  2.  Ferunt  et  eos  qui  ra- 
piunt  catulum  tigris,  illi  insequenti  speculum 
e  vitro  objicerein  quo  ipsa  seintuens,  visa  sui 
in  speculo  imagine,  puians  illam  esse  suum 
catulum,  in  eo  conlemplando  haeret,  reptorem- 
que  cum  catuloabirepermittit. 

Sed  audi  hanc  quaeslionemutrimque  ventilan- 
lem,  et  definientem  nostrumFranc.  Aguilonium 
1.  1.  Oplicorum  proposit.  Zj6.  An  imago  illa,  in- 
quit,  quae  in  speculo  cernitur ,  species  sit ,  an  res 
ipsa?  Alii  aiunt ,  alii  negant.  Speciem  esse  his  ar- 
gumentis  probari  videtur.  Primo,  quia  idquod  in 
speculi  profunditate  oberrat ,  non  tam  verum  ali- 
quod  corpus,  quam  phantaslicum  et  imaginabite 
esse  potest.  Unde  illud  d  S.  Jacobo  usurpalum 
cap.  1.  Si  quis  auditor  est  verbi ,  et  non  faclor ,  Uic 
comparabitur  viro  consideranti  vullum  nativilalis 
sum  in  speculo,  etc.  Deinde  res  vera  minime  ibi 
est,  ubi  idoium  apparet.  Est  ergo  hoc  aliud  d 
reipsa  :  at  niful  aliud  esse  potest  quam  species; 
ergo  quod  in  speculo  cernitur  species  est ,  non  res 


vera.  Contra  non  speciem ,  sed  rem  ipsam  in  spe- 
culo  videri ,  argumento  est ,  quod  phantasia  in 
profundilate  speculi  immersa  appareat  :  si  autem 
species  esset,  ea  in  speculi  superficie  ubi  termina- 
tur  ,  necessario  videretur.  Dlon  est  ergo  species;sed 
res  ipsa  quam  in  specuto  cemimus.  An  quomodo 
res  intra  specutum  videtur ,  curn  ibi  non  sit?  Besp. 
in  omni  specierum  inftexione  rem  alio  loco,  quam 
revera  sit,  apparere.  Idem  est  de  imagine ,  sive  dc 
virunculo  (unde  ab  Hebroeis  vocalur  ^ltyx 
iscon)  quem  inalterius  pupilla  cernimus.  Est  enim 
itla  velut  d  convexo  specuto  repcrcussa  intuentis 
simutacrum  :  cornea  enim  tunica  propter  lazvorem 
formas  rerum  objectarum  remittit,  at  rebus  ipsis 
minores  propter  spharicam  convexitatem.  Sic  mys- 
ticein  verboet  lege  Dei  non  imaginem  aliquam, 
sedipsissimam  Dei  volunlatem,  Dcumqueipsum 
quasi  in  speculo  iutuemur,  ampleclimur  et  re- 
veremur. 

CONSIDERAVIT    EWJM    SE  ,    ET    AI5IIT,    ET    STATIM 

ohlitus  est  qualis  fueiut.]  Hinc  Romoe  vir  qui- 
dam  solers  mihi  quaestionem  proposuit,  an 
speculum  vimaliquainhabeat  inducendi  oblivio- 
nem  sui  potius,  quam  alterius  subjecti  in  eo 
visi ;  id  enim  videtur  innuere  hic  S.  Jacobus. 
Verum  nil  tale  est,  nec  tale  quid  significat 
S.'Jacobus  :  speculum  cnim  eodemmodo,  eadem 
claritate  et  eflicacitale  repraesentat  vultum  pro- 
prium,  atque  alienum,  ac  proinde  tam  quis 
obliviscilur  vullus  alieni,  quam  proprii,  si  eum 
in  speculo  dumtaxat  inspexerit  :  sed  quia  vul- 
tum  alicnum  ,  quem  in  speculo  inspexil,  comi- 
nus  in  se  sine  speculo  per  speciem  directam 
intueri  potest,  et  soepe  intuetur;  hinc  magis 
menti  et  memoriae  imprimit  imaginem  ejus, 
quam  proprii ,  quem  in  se  directe  intueri  nequit, 
sed  lantum  rellexe  in  speculo.  Reilexae  enim 
species  refranguntur,  ideoque  debiliores  sunt, 
et  debilius  feriunt  oculum  et  mentem  quam 
directa?  :  unde  Aposlolus  1.  Corinth.  13.  visio- 
nem  perspeculum  vocat  obscuram  et  aenigma- 
ticam.  Videmus  ,  ail,  nunc  per  speculum  in  anig- 
mate ,  lunc  autem  jacie  ad  faciem.  Ita  Dionys. 
Carthus.  Imago ,  inquit,  in  speculo  habet  debite 
esse ,  et  intenlionate  potius  quam  reale;  ideo  debi- 
lem  facit  impressionem  :  quia  modus  agendi  sequi- 
tur  modum  essendi,  ac  propterea  ex  tali  impres- 
sione  sequilur  labilis  in  mente  cognitio ,  indeque 
facitis  oblivio.  Idem  docet  Aguilonius  1.  1.  Optic. 
propos.  66.  Cur,  inquit,  adeo  debilis  figurain 
speculo  oslenditur?  Resp.  quia  repercussione  lan- 
gucscit.  Undc  cum  eadem  ex  uno  speculo  in  atiud 
et  atiud  reflectitur ,  secunda  reftexio  obscurior  est 
prima,  et  tertia  quam  secunda,  atque  eodem  or- 
dine  cxtera. 

Quapropter  speculum  divini  verbi  et  legis 
identidem  nobis  inspiciendum  est;  ut  ejus  jne- 
moriamin  mente  renovemus,nutriamus,  acua- 
mus  ,  adeoque  vivaciter  imprimamus,  ut  volun- 
talem  feriat,  compungat  et  ad  opera  bona 
adigat.  Hoc  significat  S.  Jacobus  cum  dicit  : 
Consideravit  enim  se ,  et  abiit.  q.  d.  Obiter  et  in 
transitu  contemplalus  est  se  in  speculo ;  ideoque 
abiens  et  in  alia  objecta  incurrens,  stalim  obU- 
tus  est  quasi  fuerit ,  id  est,  qualem  se  videril  in 
speculo  :  undenec  maculas  eluere,  necincom- 
posita  componere  curat.  Simili  enim  modo  qui 
obiter  verbum  Dei  audit,  etillico  ad  negotiater- 
rena  resque  caducas  animum  transfert,  statim 
obliviscitur  et  speculi  et  sui ,  id  est,  et  legis  di- 
vinee  et  morum  suorum ,  ut  eos  corrigere  et  legi 


COMMENTAMA  IN  EPIST.  S.  JACOBI.  Cap.  I. 


tul 


(1  j vinan  adeequare  non  curet,  praescrtim  si  spe- 
cnliim  hoc  legis  divinae  intneatur  non  lam  utili- 
latis,  quam  volnptatis  et  curiositatis  causa, 
niiiiinini  ut  pascat  oculos  et  aures,  vana  cjus 
cogaitione  et  eloquentia;  non  autem  ut  illam 
in  praxhn  redigal,  vitamque  illi  conformet.  Sic 
1'iiiin  curiose  nnilti,  viri  praesertim  (unile  soler- 
irr  ait  S.  Jacobus,  similis  esl  viro ,  non  mulieri  : 
haec  enini  se  aspicit  in  speculo  utmundet,et 
ornet)  intuentur  se  in  speculo,  ut  videant  an 
sencs  appareant,  an  juvenes;  an  pulchri,  an 
deformos;  an  sereni,  an  morosi  et  rugosijuti 
Uaudian.  1.  1.  in  Eulropium  ,  de  Laide  se  in 
speculo  contemplanle  ait  : 

Sequc  reformidal  speculo  damnante  sencctus  , 

et  Ovidius  lib.  Trist. 

Flet  quoqne,  ul  in  speculo  rugas  aspexit  anile3 
Tyndaris. 

Videreorgo  in  speculo,  cst  proverbium  signi- 
ficans,  videre  superlicialiier  dumtaxat,  ita  ut 
penilus  rem  non  perspicias,  nec  ejus  intima 
penetres  :  unde  1.  Cor.  13.  12,  Videmus,  inquit, 
nune  per  specalum  in  cenigmate ,  tunc  autem  facie 
ad  faciem.  q,  d.  Videmus  nuuc  divina  per  fidem 
superlicialiter,  sed  in  coelo  et  visione  Dei  per 
speciem  intima  eorum  conspiciemus.  Minc  et 
S.  Jacobus  visioni  in  speculo  quasi  superficiali 
opponit  perfeclionein ,  qua  penitus  resinspicitur 
et  pei  spieitur  :  cum  subdil  :  <Jui  autem  perspexit 
in  lege. 

Quocirca  apposile  Petrus  Hlescnsis  scrm.  51. 
ait,  triplices  esse  verbi  Dei  auditores,  pigros, 
activos,  conlemplalivos  :  prinios  audire,  ct 
contemncre  :  secundos  audire,  et  auditls  obe- 
dire  :  terlios  audire  et  in  amplexu  obdormiro. 
Primos  essc  quos  hic  tangit  S.  Jacobus,  qui  ni- 
miriun  audilo  verbo  Dci  cogilanlcs  de  niorte  , 
jiulicio  et  infcrno  compimgunlur  ;  sed  mox 
convcrsi  ad  lcrrenas  euias  et  illecebras ,  cjus 
obliviscunlur.  Eosdem  noster  Joannes  David  in 
hnagin.  duodeeiin  speculorum  comparal  cuni 
iridc  ,  quae  solis  quoddam  est  spcculum,  ul  ail 
Seneca  I.  1.  Natur.  quaest.  c.  U.  sed  in  perfectum 
et  evanidum,  quia  partes  aliquae  nubis  sunt 
crassiores  qnam  ut  solem  transmittant,  aliae 
tenuiores  quam  ut  excludant  i  quo  fit  ut  in 
iride  sit  color  igneus  ii  sole,  coeruleus  a  nube  , 
coeteri  ab  utriusque  miviura. 

Mcmorabile  est  quod  scribii  Thcodor.  in  His- 
loiia  ss.  Patrum  cap.  k.  de  Eusebio  Anachorcta 
spectante  araotes  in  agro.  Cutn,  inquit,  divinus 
tmmianius,  lcgissct  locum  EvangeUcum,  scisch 
laretUT  autem  inlcrprelalioncm,  jussit  mai>nus 
Eusebius  ut  repeterel  (ectioncm.  Cumis  autem 
dixisset  :  Kiis  qui  arant  forte  delectatus,  minimi 
exaudisti;  suu  dcinceps  oculis  legem  tulit ,  ttt 
neque  campum  Ulum  unquam  contemplarentur , 
neque  calesti  ptdchritudine  et  clwri  aslrorum  us- 
pectu  fruerentur  :  sed  angustissima  utcnssemita, 
cujus  mensuram  aiunt  ftusse  unius  patmi,  ferente 
adoratorum  ,  txtra  eam  deinceps  egredi  non  est 
passus.  nictun  (titicm  ctun  plusquam  quadraginta 
(uutis  vixUst  post  hanc  lcgcm.  (luin  et  cttm  Itunbos 
zone  ferrea  aUigasset ,  et  gravissimum  collare  rollo 
nnpostitssct ,  alio  fcrro  conjunxit  zonam   colluri , 

04  crat  collo  impositum,  ut  hoc  modo  inclinaltts 

■irdur  assidae  in  terrqm  dcspiccrc.  Has  ipsede 

se  exegit  pcenas  neglecue  auditionis  Bvangelii. 

Moraliter  ox  speculo  ct  speculante  sc  in  co , 


disce  quale  sit  verbum  Dei,  ejusque  auditor. 
Primo  enim,  sicut  in  spcculo  videtur,  non 
imago  rei ,  sed  res  ipsa  per  speciem  non  diiec- 
tam,  sed  reflexam  :  ita  in  verbo  Dei  videtur  ipsa 
Dei  voluntas,  ipseque  Deus,  uti  verbummenti- 
cernitur  in  verbo  oris ;  quasi  in  speculo.  flinc 
tritum  est  acnigma  speculi   apud  Symposium  : 

Nulla  mihi  certaest,  nulla  est  peregrina  figura  : 
Fulgor  inest  intus  radianti  luce  coruscus ; 
Qui  nihil  ostendit,  nisi  quidquid  viderit  ante. 

Secundo,  specula  plana  imagines  exhibent 
ipsis  rebus  sequalcs  ,  convexa  vero  minores  : 
ulraque  quo  longius  absunt,  eo  minora  rcddunt 
idola,  uti  docet  Aguilonius  1.  5.  Opticor.  propos. 
5G.  et  seq. 

Unde  et  Plinius  lib.  33.  c.  9.  Eadem,  inquit, 
vi  in  speculis  usu  polita  crassitudine ,  paulumaui 
propulsa  dilatalur  in  immensum  magnitudo  ima- 
ginum.  Tantum  interest ,  rcpercussum  iliamres- 
puat,  an  accipiat ,  ctc.  Plurimumque  refert  con- 
cava  sint  et  poculi  modo,  an  depressa,  an  elala  , 
anaversa,  an  obliqua,supina ,  anrecta,  qualitatc 
excipientis  figurcc  torquenle  venientes  umbras.  Nec 
enim  est  aliud  illa  imago ,  quam  digesta  clarilas 
materia:  excipientis  umbram. 

Pari  modo  verbum  Dei  plane,  aperte  el  can- 
dide  auditum,  lectum  et  ruminatum  ,  Dei 
voluntatem  omnino  nobisexbibet,  el  quasi  adae- 
quat.  At  vero  si  verbum  Dei  timore  quodam  sa- 
pientiae  et  eloqucnliee  humanae  exornatum 
fucatumque  audias  vel  legas,  minus  in  eo  Deum 
Deique  volunlalem  cernes,  minusque  pios  erga 
cam  menlis  et  voluntatis  moius  persentices. 
Quocirca  praccones  verbi  Dei  debent  esse  sin- 
ceri,  liberi,  nec  curare  auditorum  querelas, 
juxta  illud  S.  Hieron.  ad  Nepotian.  de  vita  Cle- 
ricorum  :  Neminem  specialilcr  meus  sermc  pulsa- 
vit ,  generalis  de  vitiis  disputatio  est  :  qui  mihi 
irasci  voluerit;  ipse  de  se  quod  talis  sit  confttebi- 
litr.  Nam,  ut  ait  Clemens  Alex.  I.  1.  Paedag.  c.  9. 
Sicul  speculum  non  est  malum  deformi ,  quod  ip- 
sttm  Ostendat,  qualis  sit  :  ct  sicut  medicus  non  est 
wgroto  malus ,  quod  ci  febrim  annuncict  :  non 
i  iiim  medicus  cst  causa  febris ,  sed  ipse  fcbrim  ar- 
guit  :  ita  nec  is  qui  rcprehendit ,  ci  male  vult,  qui 
luborat  animo,  neque  ci  delicta  adjungil;  sed  ia 
quce  adsunt  peccata  ostendit ,  ad  hoc  ut  avertat  ab 
liujiismodi  studiis. 

Terlio,  uti  virgines  nubiles  pulchritudinis  et 
ornatus  studiosae,  diu  multumque  seipsas  spe- 
culantur  in  speculo,  omnesque  naevos  et  Htta- 
culas,  eliam  minimas  ,  quas  in  eo  vident,  ema- 
culant  et  extergunt,  ac  totam  faciem  ,  vesies  , 
gcstus  el  moitis  ad  speculum  formant  et  com- 
ponunt  :  ita  fidelis  qui  salutis  et  pulchriludinis 
aniinae  &use  studiosus  est,  has  virgines  aemulari , 
imo  superare  debet,  ul  assidue  se  ifl  verbo  Dei 
intueatur ,  moresque  et  vilam  omnem  cum  legc 
et  voluntale  Dei  conferat  et  componat ,  idque  in 
dies  melius  semperet  melius. 

Quarto,  Spccula  concava  adrcrsa  solis  radiis 
facilius  accendtintur ,  qutun  utlus  alitts  ignis ,  ail 
Plin.  1.  2.  c.  107.  adeo  ut  stupas,  chartam,  ma- 
num,  aliaque  opposita  adurant  et  infiammeut  : 
ila  si  humili  corde  humilein  Dei  legem  ,  ideoque 
radios  divini  ardoris  excipienteni,  diulius  et 
penitius  intucamur,  ab  eodeni  amoie  divino 
accendenlur.  Nam,utait  Psaltes  Psalm.  11.7. 
Elvquia  Domini  eloquia  casta  (sicut)  argentum 
ignc  cxaminatam  ,  et  psal.  US..  ^O.  Jgnitum  elo- 


IxVk 


COMMENTARTA  IN  EPIST.  S.  JACOBI.  Cap.  I. 


quium  luum  vehcmenlcr,  ct  scrvus  tuus  dilexit 
tUud. 

Quinto,  spcculorum  acies  et  fulgor  menstruis 
mulieris  hebctalur,  ait  Plinius  1.  7.  c.  15.  ila 
luxuriaet  viliis  carnalibus  in  anima  offuscatur 
et  quasi  hcbetatur  verbum  Dei,  ut  aluxurioso 
et  carnali  vix  cerni  et  cognosci  queat.  Unde 
idem  Plinius  1.  11.  c.  37.  llominum  dentibus ,  ait, 
quoddum  inest  virus.  ISamque  el  speculi  nilorem ex 
adverso  hebetant ,  et  columborum  fcetus  implumes 
necant.  Dentes  enim  sjmbolum  sunt,  guloe , 
aeque  ac  dicacilatis,  calumniae  et  detractionis, 
quibus  quasi  nubibus  verbum  Dei  obvelatur,  ut 
aegre  perspici  queat.  Porro  idem  Plin.  1.  28. 
c.  7.  remedium  assignat,  aitque  hebetata  as- 
pectu  specula  recipere  nitorem,  si  nullum  pis- 
cem  secum  habeant,  qui,  ut  idem  1.  9.  c.  18. 
durus  est ,  ut  nunquam  percoqui  possit,  nisi 
ferula  verberatus;  ita  durilie  et  asperitate  vitae 
superatur  gula  et  libido,  ac  verbum  Dei  intuenti 
pnstinus  ejus  fulgor  reddilur. 

Sexto  ,  multuni  inlerestquod  situ,  qualibusve 
oculis  speculum  intuearis  :  aliter  enim  videbis 
rem  in  speculo  si  ad  laevam,  vel  ad  dextram; 
aliler  si  directeet  sequa  distanlia  illud  inspexe- 
ris,  rursum  aliler  videbis  si  obliquis,  limis , 
aversis,  etc. ,  oculis  illud  intuearis,  planeque 
qualiter  speculum  inspexeris,  taliter  illud  vicis- 
sim  se,  imo  le,  tuique  imaginem  tibi  exhibebit. 
Si  accedis,  accedit;  si  recedis,  recedit;  si  tran- 
sis.transit;  si  procumbis,  procumbit;  si  irri- 
des,  irridet;  si  irasceris,  irascitur;  si  percutis  , 
repercutit.  Ita  qualem  te  Deo  Deique  verbo  ex- 
hibes,  talem  vicissimille  setibiexhibebit,  uxla 
illud  psal.  17.  26.  Cttm  sancto  sanctus  eris ,  etc. 
et  cum  perverso  perverteris.  Intuere  ergo  hoc 
speculum  ;  puta  Dei  verbum,  in  eoque  Deum 
ipsum  directis,  fixis  et  benignis  oculis  ;  et  ille 
iisdem  vicissim  te  aspiciet. 

Septimo,  Plinius  1.  33.  c.  9.  Specula,  inquit, 
oplima  apud  majores  fuerunt  Brundttsina ,  stanno 
et  are  mixlis  :  pralata  sunt  argentea.  Primus 
fecit  Praxileles  Magni  Pompeii  cetate ;  nuperque 
credi  cceptum  certiorem  imaginem  reddi  attro  op- 
posito  avei-sis.  Ila  oplima  virtutum  et  vitiorum 
specula  suntlegesctsententiaeillaeS.Script.,qua3 
instar  argenti  clare,  et  instar  aeris  ac  stanni  for- 
titer  et  constanter  intonant  minas  etsupplicia, 
legum  violatoribus,  a  Deo  decreta.  Hisce  enim 
acies  mentis  repercussa  in  se  reflectitur,  humi- 
liatur,  compungitur,  cum  Deo,  Deique  lege  ir 
gratiam  redit. 

Ita  in  oraculo  et  minis  Jonae  ,  quasi  in  speculo 
Ninivitae  intuiti  suascelera,  poenilueruntin  sacco 
et  cinere,  vitam  mutarunt,  excidium  a  Jona 
comminatum  evaserunt,  Jonoe  3.  Idemfecit  Da- 
vid  in  oraculo  Natban.  2.  Keg.  12.  13.  et  Nabu- 
chodonosor  iu  oraculo  Danielis  cap.  2.  i\6.  ei 
Cornelius  ad  pra^dicationem  S.  Petri  Actor.  10. 
25.  Ita  Babylas  mirnus  el  magus,  habensqu< 
duas  concubinas  ,  adiens  Ecclesiam  audiensquc 
Evangelium,  dicens  :  Pwnitentiam  agite ,  appro- 
pinquavit  enim  regnum  ccelorum,  Matlh.  3.  om- 
nibus  sese  abdicavit,  factusque  estmonachus  . 
acconcubinis  ut  idem  facerent  persuasit,  test< 
Joanne  Moscho  in  Prato  spirit.  c.  32. 

Memorabile  est  quod  scribit  Sozomen    1.  2 
c.  lx.  et  exeo  Bron.  Anno,    inquit,  Domini  350. 
Miles  fuitin  Persia  civitaliscujusdam  Episcopus, 
cumquein  ca  praedicando  nihil  proficcret,civi- 
tatem  exccralus  inde  discessil;  quare  Sapores 


urbem  obsedit,  evertit,  ct  in  agrum  convertit  : 
ita  ultus  est  Deus  ncglectum  verbi  sui  et  legis 
Evangelicae.  Simile  extat  in  vita  S.  Laureutii 
Justiani  Veneliarum  Patriarchaj. 

In  Vilis  Patr.  lib.  2.  cap.  90.  refertur  quod  . 
cum  quidam  apud  Arsenium  quereretur,  se 
verba  S.  Script.  audirc  sed  non  capere,  nec  ex 
ea  fructum  percipere,  responderit  Arsenius  : 
Filimi  ,necesse  est  ttt  magno  ardore  meditationi 
divina?  doctrina  insistas  :  attdivi  enim  a  Patribus, 
quod  serpenlum  incantatores  verba  quibus  serpen- 
tes  effascinant ,  non  intelligant ;  serpentes  autem 
attdientes  verba,  ea  intelligant ,  eorumvim  perci- 
piant,  eique  obediant.  Idem  et  nobis  faciendum 
est:  etiamsi  virtutem  et  efficaciam  sacrarum  lilte- 
rarum  plane  non  inlelUgamus ,  attamen  virtutem 
verborum  diaboli  percipiunt ,  ct  fugantur. 

Ita  S.  Chrysantus  assidue  legens  sacros  libros 
in  iisque  sese  intuens,  et  fidelis  et  sanctus  et 
Marlyr  effectus  est,-uti  habet  ejus  vita  apud 
Surium  die  25.  Octob.  c.  2. 

ItaS.  Anlonius  audiens  in  Ecclesia  :  Sivis  per- 
feclus  esse ,  vade ,  vende  omnia  qux  habes,  et  da 
pauperibus,  et  habetis  thesaurum  in  coclo  :  atqui: 
hoc  speculum  jugiter  inluens,  ad  illud  totam 
vitam  conformavit  teste  S.  Alhanas.  Idem  de 
S.  Francisco  scribitS.  Bonaventura.  Nam,  ut  ait 
S.  Paulus  2.  Timoth.  3.  16.  Omnis  scripturadivi- 
nitusinspirata  utilis  est  addocendttm,  ad  arguen- 
dam ,  ad  corripiendum ,  ad  erudiendtim  injuslitia, 
ut  perfectus  sit  homo  Dei  adomneopus  bonum  ins- 
truclus. 

Denique  in  hoc  verbi  Dei  speculo  assidue  et 
ardenler  speculantes  etexcolentes  seS.  Lauren- 
tius,  VJncentius,  Caecilia  (quae  assidue  Evange- 
lium  gestabal  in  pectore)  Agnes,  Augustinus , 
Basilius,  Gregorius,  Chrysostomus,  omnesque 
sancti  Doctores,  Martyres,  Virgines,  Confessores 
ad  heroica  martyrii,  virginilalis,  religionis , 
conlemplus  mundi,  ceterarumque  virtutum 
opera  sese  extimulanles,  tanti  evaserunt,  quan- 
tos  eos  legimus  et  suspicimus.  Dehisce  respectu 
nostri  vere  dixeris  illud  Plauti  in  Mostell.  Quid 
opus  speculo  libi ,  qua  tttltt  specttlo  speculum'  es 
maximum,  eis  enim  speculolegis  non  eratopus, 
qui  nobis  ejusderh  viva  facti  sunt  specula. 

25.  Qui  autem  perspexerit,]  intus,  usque  ad 
medullas,  ait  Ilugo  ,  Tigurina,  Qui  autem  pers- 
pexerit.  Graece  enim  est  nxpctvp a; ,  id  est,  qui 
fixis  intentisque  oculis  incumbens  penilus  in- 
trospexerit  :  opponit  hunc  ei,  qui  obiter  et  le- 
viter  se  consideravit  in  speculo,  et  abiit,ideo- 
que  oblitus  est  qualis  fuerit,  et  quid  in  se  corri- 
gere  debeat  ,  ■Ka.pa.xvme.i-j  enim  est  inclinalo 
capite,  et  collo  curvato,  pronoque  corpore,  in- 
tento  vullu  et  oculis  in  obliquum  aspicere,  uti 
faciunt ,  qui  per  fenestram  proni  et  procumben- 
tes  transversis  oculis  venientes  euntesque  cu- 
riose  observant.  Unde  proverbium  :  moi  ovou  ■ntxpa- 
^ew; ,  de  asino  qui  cum  ab  agasone  neglectim 
ageretur,  in  transitu  caput  in  tabernam  vel  offi- 
cinam  inseruit,  et  vasa  evertit.  Ita  Budeeus  in 
Comment.  linguae  Graecae.  Sensus  ergo  est,  q.  d. 
Qui  non  obiter,  sed  studiose;  non  negligenter, 
sed  attente;  non  confuse,  sed  accurate  quasi 
totus  incumbens  in  speculum  Iegis  Christi,  in 
illudque  oculos  obliquans  et  retorquens,  illud 
inlrospexerit,  explorarit,  vimque  ejus  et  effica- 
ciam  penetrarit,  hic  id  quod  vidit  in  opus  con- 
feiet,  facietque  quod  lex  docetet  jubet;  itaque 
in  facto  suo  beatus  erit.  Quocirca  minus  recto 


COMMENTARIA  IN  EPIST.  S.  JACOBI.  Cap.  I. 


473 


fficum.  «a/»«xii|act ,  vcrtit  qui  transpcxerit ,  et 
quasi  in  transitu  aspexeril  :  licet  enim  Gnecum 
■xu.fi  aliquando  signiticet  trans  ,  obiler ,  cursim, 
tamenhic  non  iransiium,  sed  Oxam  conteinpla- 
tionem  signilicat;  opponitur  enim  obiter  consi- 
deranti ,  et  abeunli.  Significat  ergo  transpicere, 
idest,  adfundum  usque  inspicere;  sicul  faciunl 
qui  toti  incumbunt  speculo,  vel  alteri  rei  inspi- 
ciendae. 

1n  legem  perfectam,]  in  legem  Evangelicam  : 
haec  enim  perfecta  esl,  cum  Mosaica  fuerit  im- 
perfecta  :  quia  perfecta  vitae  ei  virluiis  dat  non 
tantum  documenta  etpraecepta,  sed  et  auxilia 
gratiae,  eaquecopiosa  et  ellicacia.  Vide  2.  Cor.  3. 
Unde  Christus  ait  Matlh.  5.  17.  JSon  veni  icgem 
solvere ,  sed  adimptere.  Quin  et  Cicero  graviter 
incusat  Clodium  orat.  Pro  domo  sua,  quod  in  sua 
domo,  quam  liberlali  consecraverat,  libertatem 
cfligians  efligiasset  simulacrutn  meretricis.  Qui 
enim  merctrici  et  voluptatibus  indulget,  non 
liber  est,  sed  servus  :  maximis  enim  hostibus  , 
et  impotenlissimis  dominis  servit.  Aliqui  legunt 
in  legemperfcclai  libertatis;  verum  Graeca  legunt 
reietov  t'l  Romana  perfectam;  sic  et  Syrus. 

Libertatis.  ]  q.  d.  Lex  Evangelica  el  perfecta, 
cst  lex  liberlatis,  nec  servitutis,  ut  fuil  vetus, 
Galat.  U.  2£i.  Porro  libertas  haec  non  est  a  lege  , 
quasi  Evangelium  faciat  Christianos  liberos  ab 
observatione  mandatorum  utnulla  lege  tencan- 
tur,  sed  perpetrare  possint  quidquid  htbet,  uti 
docent  Lntberus  et  Liberlini :  si  enim  in  Evan- 
gelio  esllex,  eaque  perfecta;  ergo  et  subjectos 
obligat,  el  a  Chrislianis  servanda  est,  uti  docet 
Chrislus  Matth.  5.  Nam  Christus  venit  in  mun- 
(luni,  non  tantum  ut  ejus  esset  redemptor,  sed 
eliain  ut  esset  legislalor  novae  legis  ,  ulicontra 
Luiherum  delinit  Concil.  Trident.  sess.  6.  can.  19. 
20.  et  22. 

Liberlas  crgo  haec  legis  Evangelicae  quam  attu- 
lit  Cbristus,  Primo,  est  a  lege  veteri  puta  a 
praeceplis  judicialibus,  et  caeremonialibus  Pen- 
taleuclii  :illisenimexolvit  etliberavit  nos  Chris- 
tus ,  non  autem  lcge  Decalogi :  haec  enim  obligat 
Christianos,  non  quatcnus  lata  est  per  Mosen  : 
scd  qualenus  esl  lex  naturae  sancita  a  Deo,  et 
renovala  per  Christum,  Matlb.  5.  Secundo,  cst 
libcrtas  a  pcccato,  et  a  potestate  daemonis,  et 
inferni,  Ilom.  6.  20.  Sota  (enim)  apud  Detan 
Ubertas  cst ,  non  scrvire  peccalis  ,  ait  S.  Hieron. 
ad  Geiaotiam. 

Tertio,  est  libertas  a  coaclione  et  metu,  ui 
legem  impleamus  non  ex  limore  vindicUe,  sed 
examore  justitiae,  juxta  illud  2.  Corinlb.  3.  17. 
Ubi  spiritus  Domini ,  ibi  libcrtas ,  et  1.  Tim.  1.  9. 
hexjuxlo  non  eslposita.  Cbrisliani  enim  non  sunt 
servi,  mi  Judaei,  sedfilii;non  sub  spiritu  servi 
tulis  in  timore,  sed  sub  spiritu  adoplionis  in 
amore.  Galat.  k.  5.  Sic  olim  Stoici,  et  Cicero 
Paradoxo  5.  censuerunt,  solum  sapienlem  esse 
libcrum,  ct  omncm  stultum  servum;  quia  sapiens 
sequens  rationem,  legem  farit  facile,  libere  ct 
libenter;  easteri  ?ero  difliculter  invite  et  coactc. 
Ita  Seneca  de  Vita  beala  c.  15.  In  regno,  ait,  nati 
sumus  :  Deo  parere  liberlas  est.  Et  Ovidius  1.  1. 
Melam.  auream  mundi  aetalem  ita  pingit: 

—  Quk  vindice  nullo 

Spoiite  lua ,  sineloge  fiilero  reclumque  oolebal. 

Divinus  S.  August.  libr.  de  Continentiac.  3.  I\on 
sumus,  ait,  sub  lege  bonum  quidemjubentc,   non 

CORNRT..    k   LIPIDE.      TOM.    X. 


tamen  danle;  sedsumus  sub  gratia,  qucz  id  quod 
lexjubet  faciens  nos  amare ,  potest  liberis  impt- 
rare.  Idem  tract.  91.  in  Joannem  :  Noli  libertai>- 
abuti  ad  libere  peccandum,  sed  utere  ad  non  pec- 
candum  :  erit  enim  votuntas  tua  tibera  si  fuerit 
pia:  eris  liber ,  si  fueris  servus ,  liberpeccati,  servus 
justitia?. 

Quarto,  in  resurrectione  erit  libertas  ii  morle, 
omnique  miseria.  Vide  dicla  Rom.  6.  20.  ubi  cx 
S.  Bernardo  tripliccm  assignavi  libertatem,  sci- 
licet  naturae,  gratia^  et  glori.x.  Pr.ecIareS.  Aga- 
tha  tyranno  exprobranti  :  ISonne  te  pudet  nobiti 
genere  nalam,  liumilem  et  servitcm  Christianorum 
vitam  agere?  respondit  :  Multo  prxstantior  est 
Christiana  humititas  et  servitus,  regum  opibus  ac 
superbia.  Nam,  ut  ait  S.  Aug.  1.  de  Quantitale 
animae  c.  3h.  llleab  omnibus  liberal,  cui  servire 
omnibus  utilissimum  est ,  et  in  cujus  servitio,  pla- 
cere  perfecle ,  sola  libertas  est.  Ille  est  Christus. 

Ex  adverso  infideles  et  carnales  non  ingenui 
sunt,  sed  suarum  cupiditatum  servi ,  imo  manci- 
pia.  Italibertas  libertate  perit,  adeoque  summa 
libertas  summa  est  servitus,  sicut  summum  jus 
summa  est  injuria,  et  summa  sapientia  summa 
est  insipientia  :  quia  in  ea  tot  servitur  tyrannis , 
quot  cupidinibus. 

Et  permanserit  in  ea,]  eam  assidue  contem- 
plando,  meditando  et  opere  exercendo.  Hoc 
cnim  in  Scriplura  significat  manere  in  lege,  in 
Deo,  in  Christo,  nimirum  jugiter  meditari  et  fa- 
cere  ea  quae  lex,  Deus  et  Christus  jubent ;  utiex- 
plicat  Moses  Deuter.  6.  7.  Sic  ait  Christus  Joannis 
16.  7.  Si  manseritis  in  me ,  et  verba  mea  in  vobis 
manserint ,  quodcumque  voluerilis  petetis,  et  fiet 
vobis.  Et  Moses  Deut.  27.  26.  Malediclus  qui  non 
permanet  in  sermonibus  legis  hujus  ,  nec  eos  operr 
perficit.  EtS.  Joannes  epist.  1.  c.  2.  5.  Qui  dicic 
se  in  ipso  manere ,  dcbet  sicut  ille  ambulavit ,  et 
ipse  ambutare.  Lex  enim  est  quasi  anima,  quae 
hominem,  in  quo  manet,  quasi  informat,  et 
animat,  agitque  ad  omnebonum  quod  lex  praes- 
cribit,  opere  perficiendum.  Unde  subdit  S.  Ja- 
cobus. 

Non  auditor  obliviosus.]  Grajce  t^i/>ii?,ut)vo,-, 
id  est  oblivionis,  qui  scilicet  ea  quae  audivit, 
tradat  oblivioni.  Syrus,  non  est  auditor,  qui  au- 
diat,  et  obtiviscatur;  sicut  lupi  cognominati  cer- 
varii,  praedoe  oblatae  obliviscuntur,  aliamque 
quaerunt ,  testc  Solino  in  Polyhist.  c.  18.  Et  tjmces 
tergum  respicientcs  non  mcmincrunt  priorum,  tt 
mens  perdit  quod  oculi  videre  desierint ,  ait  S.  Hier. 
epist.  hh.  ad  Chrysogonum. 

HlC  BEATUS  IN  FACTO  (  tv  :ioir;ce<  ,   i(l  6*1,    m    fa<  - 

tione  et  operatione)  suo  erit.]  q.  d.  Beatus  eril 
non  in  contemplalione,  sedinfacto,  praxis  et 
exercitio  legis;  beatus ,  inquam,  beatitudine 
viae,  quae  rectaducitet  perducit  ad  beatitudinem 
patriae.  Hinc  liquet  beatiludinemnostram  in,hac 
vita  consistere  in  facienda  et  adimplenda  lege 
Dei  :  haec  enim  est  justitia  nostra ,  ex  adverso 
miserum  et  infelicem  esse  peccatorem,  qui 
violat  legem  Dei,  adeoque  infelicitatem  hujus 
vitae  consistere  in  transgressione  legis  Dei  ; 
quia  parit  ofiensam  Dei,  quae  ducit  adaeternam 
damnationem,  ubi  est  omnis  miscria  etinfelici- 
tas. 

Adhoc  factum  et  factorum  legis  spectat  quod 
legimus  in  vita  (aptid  Surium  die  23.  Aprilis) 
Si  ,£gidii  (qui  fuit  socius  S.  Francisci)  viri  rarae 
sanctilatis  et  valde  illuminati  a  Deo.  NamS.  .4-: i» i - 
dius  audien»    dominum  vinea?   vinitores   iihii 

60 


474  COMMENTARIA  IN  EPIST.  S.  JACOBI.  Cap 

objurganlem,  iisque  diccntem  Uatiee  fatc  fate , 

et  non  parlate  :    Atidite ,   inqnit,    concionatorcs 

quid  iste  vir   dicat  :  facessant  verba ,  et  mantis 

operi  admovele.  Concionamini  operc  potius ,  quam 

verbo.  Si  cnim  totam  trrram  possideres ,  nec  ta~ 

men  eam  colercs ,   quid  fructus  ex  ca  percipercs? 

Certe  niliil.  Ex  adverso  si  parvum  liaberes  agel- 

lum  ,   cumque  diligentcr   excoleres;  muttuminde 

frucJus  pro  lecuisque  perciperes.  Sic  pariter  scicn- 

lia  legis  divince  et  cujustibet  rei ,  licel  eximia,  niliil 

tibi  confcretsi  cam  per  opera  non excolas ,  sin  illa 

exigtia   sit,  sed  operibns  excolaiur,  magnain 

meritorum  et  glorise  messem  producet. 

26.    Sl   QUIS  AUTEM    PUTAT    SE    nEMGIOSUM    ESSE 

(Syrus  servire  Deo  :  Graecum  3pYj™>?  et  religio- 
sum  et  generosum  ,  nobilemque  significat)  non 

IIEFILKNANS  LINGUAM  SUAM,  SED  SKDUCBNS  COR 
KUUM  ,  HUJUS   VANA    EST  KELIGIO.  ]  Etsi  11011  sit   ne- 

cesse  omnes  epistohe  sententias  inter  se  con- 
nectere  :  saepe  enim  sunt  disparatae,  et  more 
Hebraeo  disparata  dant  monita  ;  lamen  bac  sen- 
tentia  respicit  S.  Jacobus  et  confirmat  id  quod 
dixit  v.  19.  Sit  autem  omnis  Iwrno  velox  ad  au- 
diendum,  tardus  ad  loquendum.  Rursum  imme- 
diale  ante  dixerat  factorem  operis  beatum  esse : 
factori  autein  repugnat loquax ,  qui  non  refracnat 
bnguam  suam.  Hujus  enim  anima  occupatur  in 
lingua,  et  defluit  in  verba,  ut  manum  deserat, 
ctopera  negligat:  sicut  videmusloquacesparum 
operari.  Aliosvero,  inquit  (lciimen.  videmus 
de  factis  suis  gloriari,  et  vane  se  jaclare,  qui 
laudem  operis  bac  jactantia  perdunt,  eo  quod 
non  refracnanllinguam  :  alios  vero  eliam  probos, 
et  in  bonis  operibus  assiduos  senlimus  subinde 
garruios,  et  pronos  ad  censendum,  detrahen- 
<lum  ,  maledicendnm  ,  ait  Beda.  Hos  monet  bic 
Jacobus,  ut  linguam  refrasnent.  Denique  com- 
mendarat  Jacobus  factorem  legis:  nunc  ostendit 
quis  sit  factor  legis,  nimirum  religiosus,  qui 
refraenat  linguam.  Iieligio  enim  juxta  nonnullos, 
u  lege  pula  a  relegenda  lege,  dicilur  :  sita  enim 
«'St  in  observalione  legis  divinae.  Oslendit  ergo 
Jacobus  Deilegem ,  cullum  et  religionem  in  om- 
nibus  quidem  mandatis  ,  sed  praesertim  in  iribus 
cerni,  nimirum  primo,  in  moderanda  lingua: 
secundo,  in  visiiationepupillorum  et  viduarum; 
tertio,  in  custodiendo  se  immaculatum  ab  hoc 


I. 

linguam  essequasi  equum  indomitum  et  effrae- 
nem,  qui  nisi  fraenore  fraeneretur  asessore,  puta 
;'»  ratione,  eum  agat  fn  praeceps  ut  rual  in  exi- 
tium,  juxta  illud  Theophrasti  apud  Laertium 
lib.  5.  Magis  credendum infrw.ni  crqito,  quam  verbo 
incomposito.  Quocirca  sapienter  motiet  Eccles. 
cap.  28.  29.  Aurum  tutim ,  inquil,  et  argentum 
tuum  confla,  et  verbis  tuis  facito  staleram,  et  frce- 
nos  ori  luo  rectos,  et  atlende  ne  forte  labaris  in 
tingua,  et  cadas  in  conspeclu  inimicorum  insidian- 
tium  tibi,  etsit  casus  tuus  insanabilis  in  mortem. 
Vide  S.  Tbom.  in  scrm.  Dominicae  h.  post  Pas- 
cha,  ubi  hanc  Jacobi  sententiam  cgregie  per- 
tractat,  ostendens  qiue  damna  ex  effrajni,  qua; 
commoda  ex  fraenata  Iingua  consequantur. 
Pono  fraenum  linguae  est  mens  cl  ralio,  cujuj 
proinde  hoc  est  aenigma  apud  Symposium: 

Lex  bona  dicendi,  lex  sum  quoque  dura  tacendi, 

Vis  avidajlingwaj  finis,  sine  iine  loquendi. 

Ipsa  fluens,  dum  verba  fluunl,  ut  lingua  quiescat. 


saeculo. 

Nota.  Religiosum  nox\m\\\\  accipiunt  stricte  pro 
«'0  qui  studens  perfectioni,  arcte  per  vota  se 
Deo  religavit  et  obslrinxit  :  hunc  enim  hodie 
vulgus  religiosum  vocat;  liujus  enim  proprium 
est  silentium,  non  colloquium,  ait  Gillebertus 
Abbas  sermone  7.  in  Cantic.  quiextatinteropera 
S.  Bernardi.  Ita  explicant  Actor.  sermonum  ad 
Eratres  ineremo  (qni  falso  tribuunturS.  Augus- 
tino)  serm.3.  Hugo.Thomas  Anglicus,  Dionysius, 
Catharinus,  et  alii.  Sane  religiosorum  horum 
proe  caeleris  est  fraenare  linguam  ,  adeoque  irre- 
ligiosus  videtur,qui  eam  fraenare  nescit.  Verum 
S.  Jacobus  generalius  accipit  nomen  religiosi 
pro  quovis  fideli,  qui  Deum  colit  :  ac  primaevi 
Chrisliani  inter  Gentes  videbanlur  religiosi  ; 
imo  vereerant  religiosi,  uti  ostendi  Actor.  5.  2. 
Quare  plene  decebat  eos  pauca,  prudenter  pie- 
que  loqui,  ut  et  Cbristianos  et  Gentes  aedifica- 
rent,  acad  fidem  Cliristi  allicerent.  Unde  S.  Cy- 
rillus  1.  3.  in  Joan.  cap.  2G.  pro  religiosus  legit 
fidelis.  Ait  enim  :  Si  quis  in  vobis  fidelis  videlur  , 
qai  non  reframat  linguam,  etc. 

Nox  rkfiuenans  linguam.  ]  Significat  Jacobus 


Sed  seducens  cor  suum.  ]  Syrus,  XITOQ  mate, 
idesl,  errare  faciens  sibi  cor  suum.  Aliqui  ver- 
I unt,  fornicans;  alii ,  idololatrans ,  quasi  loquax 
et  garrulus  fornicetur  cuin  lingua  sua,  eamque 
colatquasi  idolum:  sicut  gulosus  palatum  colit 
quasi  idoluni,  libidinosus  ventrem ,  superbus 
sui  aestimationem,  avarus  pecuniam.  Radix 
enim  xyo  vel  myia  taa  chaldaice  ,  syriace  et 
arabice  significat  errare,  et  per  melaphoram 
fornicari;  inde  per  aliam  metaphoram  idolaco* 
iere  ;  summus  enim  error  in  carnalibus  est  for- 
nicalio,  in  spiritualibus  idololatria.  Verum 
primus  sensus  est  genuinus  :  nam  Graecum 
*ww»9i  et  Latinum  seducens  ,  proprie  idem 
est  quod  errare  faciens,  decipiens,  seducens ; 
quia  garrulus  non  lam  aliumdecipit  quam  seip- 
sum  :  nam  per  loquacitatem  seipsum  a  vera 
salutis,  virlutis  et  quietis  pacisque  via  avertit , 
ac  inducit  in  multas  lites,  rixas ,  pericula  cor- 
poris  etanimae,  mortemque  praesentem  etaeter- 
iiam. 

Secundo,  seducens  cor  suum,  id  est,  ex  ^t).au- 
ti*  et  nimio  sui  amore  sibi  persuadens  se  reli- 
giosum  esse,  licet  petulans  sit,  garrulus  et  ma- 
ledicus.  Intendil  S.  Jacobus  digilum  ad  fontem, 
unde  lluil  petulanlia  linguae,  nempe  ad  cor  se- 
ductum.  Qni  enim  aberrare  sinit  cor  suum,  ul 
vertithic  Tigurina,  hujus  linguae  nunquam  ra- 
tionis  fraenum  injicitur  :  Ex  abundantia  enim 
cordis  os  loquitur ,  Maltb.  12.  34.  Quare  si  verba 
non  expendunlur  aberrante  corde  ruent  caeco 
impetu  sine  fneno.  Sapienter  enim  scribit  Gel- 
lius  1.  1.  cap.  15.  garrulorum  orationem  in  ore 
nasci,  non  in  pectore.  Conlra  Homerus  Ulyssem 
virum  sapienli  facundia  pracdilum,  vocem  mil- 
tere  ait  non  exore,  sed  ex  pectore.  Quae  Gellii 
sentenlia  valde  illustrat  illud  Eccli.  21.  18.  Labia 
imprudenlium  stultanarrabunt :  verba  aulem  pru- 
dentium  statera  pondcrabuntur.  In  ore  fatuorum 
cor  illorum,  et  in  corde  sapientium  os  illorum. 
Prudentes  nimirum  de  corde  suo  proferenl  elo- 
quia ,  Job.  8.  10.  Donus  homo  de  bono  thesauro 
cordis  sui  profert  bonum ,  Lucae  6.  Uh.  Slulli  con- 
tra  impraemeditata  effundunl  verba  :  psal.  51.  2. 
Tota  die  injustiliam  cogituvit  lingua  tua.  Recte 
Origenes  apud  Angellium  ibi;  Cor  faluorum,  ait, 
in  superftcie  sitttm  est,  non  in  profundo  :  ad  labia 
exilit. 

Hujus  vana  est  religio.  ]  Syrus ,  hujus  vunum 
cst  obsequium ,  vel  vana  servitus.  Rcligio ergo  hic 


COMMENTAUJA  1N  EPIS 

Mgnificat  tum  virtutem  rcligionis,  qua  Deo  tlc- 
hilum  cultum  deferimus,  qua;  prima  estinler 
rnortales  virlutes,  sicut  caritas  prima  est  inter 
ilieologicas,  tum  professionem  chrislianismi  : 
ha3ccnim  vocalur  religio  Christiana ,  quia  Deum 
vera  religione,  veroque  sacrorum  cultu  colit. 
Nam  ut  ait  Lactant.  1.  h.  Divin.  inslilut  c.  28.  Hac 
ronditione gignimur  ut  generanti  Deo  justa et  de- 
bitaobsequia  \wmbeamus ,  hunc  solumnoverimus  : 
hunc  sequamur  :  hoc  vinculo  pietulis  obslricti  Deo 
rt  religali  sumus.  Unde  ipsareligio  nomen  accepit. 
Et  ad  id  dicimus ,  nomen  religionis  d  vinculo  pic- 
fatis  esse  deduclum ,  quod  homincs  sibi  Deus  reli- 
gaverit,  et  pietate  conslrinxcrit  :  quia  nos  servire 
e.i ,  ut  domino,  obsequi ,  ut  parenli  necesse  est. 
Idem  asserit  S.  Angust.  libr.  de  Vera  religione 
cap.  55.  Sensus  ergo  Jacohi  est ,  q.  d.  Loquax 
fruslra  se  Christianum  esse  profitetur  :  frustra 
se  religiosum,  id  est,  Deum  timentem  et  colen- 
tem,  jactitat ;  inanis  est  ejus  professio ,  inane 
religionis  Christianas  nomen  prae  se  fert,  cum 
lotam  virtulum  slructuram  dejiciat  garrulitas  , 
et  vana  injustaque  loquela  :  nihil  enim  ita  Chris- 
tianos  el  Chrislianam  religionem  apud  Gentiles 
commendahal  atque  moderatio  pietasque  verho- 
rum.  Lnde  S.  Hier.  ad  Marcellam  de  Asella  ait : 
llabcbat  silentium  loqucns  ,  quasi  silendo  magis 
suam  sanctilatcm,  quam  loquendoexplicarel. 

Causam  dat  S.  Gregor.  7.  Moral.  7.  citans  ex- 
plicansque  hunc  Jacohi  locum  -.  inquit ,  sehabet 
humana  mens.  Sicut  enim  detenla  aqua  sursum 
clcvatur ,  sic  humana  mcns  circumclusa  ad  supe- 
riora  colligitur,  et  rclaxata  deperit ;  quia  se  per 
infima  inutiliter  spargit.  Quot  enim  supervacuis 
verbis  a  silentii  sui  censura  dissipatur,  quasi  tot 
rivis  extra  sc  ducilar  ;  unde  et  redire  interius  ad 
sui  cognitioncm  non  sufficit ,  quia  pcr  multitoquium 
rxtcriusexpansa,  vim  inlime  consideralionis  amit- 
tit;  unde  scriptum  est  Proverb.  25.  Sicut  urbs  p<t- 
tcns  absquc  murorum  ambilu,  ita  vir  quinon  po- 
icst  in  loquendo  cohibere  spiritum  suum.  Quia 
rnim  tnurum  silentu  non  habet,  palel  inimici  jacu- 
tis  civitas  mcnlis,  et  enim  se  pcr  verba  cxtra  se- 
metipsam  cjicit,  apcrlam  in  advcrsario  cxhibet : 
quam  tanto  illcsine  taborc  superat,  quanlo  et  ha>c 
cadem  quo!  vincilur  conlra  scmctipsam  pcr  multi- 
loquium  pugnat.  Hoc  est  quod  ail  Isaias  cap.  32. 
17.  Et  crit  ctttlus  justitiiv  silcntium.  Vide  ihi 
dicla.  EtCanlic.  2.  laudalur  sponsa  a  tacilurni- 
lale.  Labia,  inquil,  tua  sicul  vitta  occinea,  sci- 
licetnon  loquendo  disjuncla  et  divisa  sunt,  sed 
silendoconjuncta  et  unita  instar  vittie.  Praeclare 
id  insacerdolepraecaeteris  requirens  Nazianzen. 
orat.  de  silenlio  Quadrag.  Providendum  cst ,  in- 
quit,  ne  quem  sonum  edamus,  qtti  d  Dei  lautlc 
discrcpcl.  Equidcm  ipse  puris  sacrificiis,  quibus 
magnum  illum  rcgnn  morlalibus  concilio,  puram 
linguam  scrvabo  :  ncquc  cnim  commiltam,  ttt  ab 
alicna  lingua,  fada  atque  obscana  mcnlc ;  vivifi- 
atmUJud  sacrifieium purissimum  Deo  mittam. 

Nota  Retigio  proprie  idem  esl,  quod  cultus 
Dei.  fie/igio,  ait  S.  August.  lih.  83.  quaest.  31. 
est  qua  sttpcrioriscujusdam  natura  qttam  tlirinam 
vocant,  curam  ccrcmoiuamquc  a/Jcrt.  Vide  eum- 
dem  lih.  10.  deCivit.  l.  Religio  enim  est  virtus 
qua  Deum  ut  creatorem ,  dominum  et  patrem 
nte  cohmus,  eique  delmum  honorem  deferi- 
mus,  tum  interius  per  adorationem,  invoca- 
tionem,  revei-eniiam ,  eic.  uim  exterius  per 
>ota,  lacrificia,  genullexiones,  hymnos,  etc. 
Heligionis  inilium  et  fuudameutum   est  lides, 


T.  5.  JACOBI.  Cap.  I.  l~S 

quia  enim  fide  msnoecimus  verum  Deum,  bioc 

eum  ultalem  religione  colimus.  Unde  S.  f.yrilliu 
lil).  3.  in  Joan.  eap.  2G.  legit  :  llujits  inanis  ett 
fules.  Nam,  ut  ait  Trismegislus  -.lieligio  estnotitia 
Dei.  Et  D.  Thom.  Opusc.  19.  c.  1.  ait  primum 
vincnlum  quo  Deo  ligatur  liomo,  esse  fidem.  Kt 
Lactanl.  lih.  h.  de  Vera  sapienlia  c.  /i.  Sapientia, 
inquit,  privcedit,  religio  sequitur,  quia  prius  csc 
Deum  scire,  conscquenter  colcre.  Unde  religiosuh- 
inde  vocatur  pietas,  et  religiosi  vocantur  ii)v- 
6««,  id  est  pii,  ut  palel  Aclor.  2.  5.  et  c.  10. 
v.  2.  Huc  spectat  religionis  elymon,  ut  dicatiu 
a  religando,  sicul  jam  dixi :  per  eam  eniin  nos 
redigamus  et  ohstiingimus  Deo,  ut  aucloriom- 
nis  tum  natura:,  tum  gratiaj  etgloriae. 

Ilinc  Secundo,  religio  exlendit  se  ad  legem 
Dei,  et  religiosi  vocantur,  qui  sludiose  Dei  leges 
omnes  ohservant  :  religio  eniin  includit  Dei  ti- 
moremet  reverentiam.  Timor  imperat ,  ei  eogit 
nos  servare  ejus  leges  et  praecepta.  Unde  iu 
Scriptura  viri  religiosi  vocanttir  timenl.-s  Deum. 
juxta  illud  :  Beatus  vir  qui  timct  Dominum,  in 
mandatis  ejus  volet  nimis,  Psal.  111.  1.  Qui  enim 
Deum  honorat  et  reveretur,  ulique  satagit  tu 
ejus  voluntalem  et  legem  impleat.  Hinc  de  pcr- 
sonis  religiosis,  Zacharia  et  Elisaheth  ,  tlicitur  , 
quod  erant  incedentes  in  omnibus  mandalis  Do- 
mini  sine  querela.  Lucee  1.  6.  Hucspectatelymon 
religionis  quod  afferl  Cicero  1.  2.  de  Natura  deo- 
rum  ,  ut  dicalur  a  relegendo,  quia  religiosii* 
assidue  legit  et  relegit  leges  Dei.  Hoc  est  quod 
ait  SapiensEccles.  12.  13.  Deum  time,  et  mandala 
cjus  obscrva,  hoc  estcnimomnis  homo.  Ila  dicimu* 
religionem  injicere,  id  est,  scrupulum  conscien- 
tiae ;  aliquid  esse  religioni,  id  est,  dehito  cons- 
cientice,  accuraa  ne  Deum  offendat.  Sicofhcium 
ad  quod  tenemur,  vocatur  religio.  Unde  Cicero 
actione  U,  10  Verrem  :  Ego ,  inquil,  quos  adhuc 
magistratus  mihi popultts  liomanus  maiidavit,  ila 
accepi ,  ut  me  omnium  ojficiorum  religione  obs- 
tringi  arbitrarer.  Ita  Francisc.  Suarez  lih.  1.  d« 
Religione  cap.  I. 

Hinc  terlio,  rcligio  vocatur  ij)sa  professid 
fidei,  legis  et  culltis  Dei  :  unde  religio  Cbristi 
vocatur  christianismus,  et  professio  Christiana. 
.Nam,  utait  S.  August.  lih.  8.  Civit.  cap.  17.  licli- 
gionis  summa  csl  imitari  quam  coiis.  Et  S.  Hieron. 
in  cap.  9.  Amos,  ait  religionem  homines  qua.^i 
in  unum  colligare  gregem;  ac  proplerea  justo- 
rum,  seu  eleclorum  fasciculum  appellari,  quiii 
una  Domini  religione  constrictus  est.  Uode  et 
ipsa  religio  a  religando,  et  in  fascem  Doiuini 
vinciendo  nomen  accepil. 

Quarlo,  rcligio  vocatur  excellentia  religionis, 
qua  quis  totum  se  Deo  alligat  et  ohstriugil ,  uli 
faciunt  Religiosi  per  tria  vola.  Hi  enim  dicli  sunt 
Religiosijii  religendo,  el  aheligendo  eligenles,ei  ,i 
diligendi  diligentes.et  inlelligendointelligente.s . 
ui  ait  Cicero  I.  2.  de  Natura  deorum.  I;t  Isidoru>. 
Religio,  inquil,  dicilur  ii  religendo,  id  est 
eligendo,  ut  religio  dicatur  quasi  eligio,  reli- 
giosi  ergo  dicuntur  ah  eligendo,  quasi  reeligen- 
les  Deum  fonlem  healilndinis  ouii)is(|ue  honi, 
queoi  per  peccatum  amiseramus  negligentes. 
ail  S.  August.  lih.  10.  Civil.  c.  /i.  Hinc  riirsuin 
Gellius  lih.  /i.  cap.  9.  religionem  dici  censei  a 
relinquendOi  ut  religiosum  sit  id  quod  propter 
sanclilaieiii  relicluni,  el  reinolum  et  sepositum 
esl,  uii  sunt  religiosi,  et  claustrales.  Verius  ta- 
men  elymon  est,  ut  religio  dicatur  a  religando. 
quia  no»  reilgat  Deo,  unde  Religiosi  vocanim 


476 


COMMENTARIA  IN  EPIST.  S.  JACOBI.  Cap.  I. 


quasi  Deo  religati.  Ita  S.  Augustinus,  Lactant. 
et  alii,  acS.  Thomas  opusc.  li).  Contra  Impugn. 
Relig.  cap.  1. 

Loquacis  ergoqui  linguam  non  refraenat,  vana 
est  religio  quadruplex  jam  recensita. 

Prima,  quia  ostentlit  se  Deumnon  colere,  nec 
maguifacere  :  tum  quia  in  ejus  prsesentia,  et  ab 
eoaudire  se  sciens  non  veretur,  nec  verecun- 
datur  loqui  ea  ,  quae  Deo  displicent  :  tuui  qnia 
ore,  quod  Deus  et  dedit  ad  sui  cultum  et  lau- 
dem,  abulitur  ad  vana,  turpia,  maledica,  etc. 
Lingaaeoxxn  nobis  a  Deo  data  est  quasi organum 
religionis ,  ut  sit  cithara  et  pleclrum  laudis  divinat. 

Secunda,  quia  loquax  religionem  ,  id  est,  le- 
gem  Dei,  crebro  multisque  modis  violat,  men- 
tiendo ,  detrahendo,  irritando,  jurando,  etc. 
Rursnm  religionem  ,  id  est  ,  studiosam  et 
anxiamcuram  servandae  legis  divinoe  habere  ne- 
quit,  qui  religiose  ,  idest  studiose  linguam  non 
fraenat,  ne  leges  divinas  violet,  Deumque  offen- 
dat. 

Tertia,  quia  loquax  sua  garulitate  dedecorat 
et  infamat  religionem  Christianam,  ut  infideles 
dicant  :  Impossibile  est  hunc  Christianum  (et 
consequenter  caeteros)  esse  religiosum,  Deique 
cultorem  modestuni ,  et  menie  compositum, 
qui  in  verbis  tain  est  effusus  et  incompositus. 
Unde  S.  Petrus  Damiani  serm.  de  spiritu  sancto 
scribit  vaniloquio  non  tantum  animam  sauciari, 
sed  et  ipsam  honestae  vitse  rationem,  quae  ho- 
minem  Deojunxit,  evacuari.  Quin  et  S.  Petrus 
apud  Clementemepist.  1.  ad  Jacobum  hunc  nos- 
trum ,  asserit  S.  Pelrum  crebro  praedicasse 
Christianis,  ut  studiose  os  et  linguam  cuslodi- 
rent  et  moderarentur.  Ex  lingua  enim  quasiex 
porta  conspicimus  quisin  domo,  pula  in  mente, 
habitet,  an  sanctitas  vel  vanitas,  an  Deus  vcl 
diabolus.  Sicut  enim  modestia  corporis,  prae- 
sertim  linguoe,  arguit  el  indicat  modestiam 
animi,  ex  qua  illa  quasi  ex  fonte  promanat  et 
resultat :  ita  ex  adverso  immodestia  etintempe- 
rantia  linguae  index  est  et  effectus  immodesliae, 
et  intemperanliae  animi. 

Quarta,  quia  loquacitas  signumestanimi  vagi, 
dissoluti,  improvidi,  irreligiosi  :  qui  enim  lin- 
guam  non  froenat,  quomodo  framabit  iram,  cu- 
riositatem,  gulam,  superbiam,  aliaque  potentis- 
sima  vitia?  QuaniobremS.  Hieron.  (vel  quisquis 
est  auctor,  cerle  non  esl  S.  Hieron.)  in  Regula 
jubet  monachoscrebro  relegere  hanc  S.  Jacobi 
sententiam  :  religionem  cnim  sanclam  nonposse 
esse  in  loquacibus  ,  qui  linguae  moderari  ne- 
queunt,  nam  mors  et  vita  in  manu  lingux.  Pro- 
verb.  18.  51.  Quocirca  S.  Bernard.  serm.  1.  de 
lnulalione  aquae,  silentium  vocat  custodem  re- 
hgionis  ,  in  eoque  sitam  esse  fortitudinem  Reli- 
giosorum,  sicut  Samsonis  fortiludo  sita  erat  in 
capillis.  Hinc  et  in  Ordinibus  pene  omnibus 
arcte,  et  sub  gravibus  peenis  prrecipitur  silen- 
tium  :  etqui  monasteria  reformare  volunt,  pri- 
mum  curant  reslitui  silentium.  Sane  S.  P.  N. 
lgnalius  fundator  Societatis  nostrre,  dictitabat  : 
Vis  nosse,  an  in  aliquo  Ordine  vigeat  religiosa 
disciplina  ?  aspice  an  in  eo  rile  haec  tria  serven- 
tur,  nimirum  silentium,  clausura  etmundities. 
Si  enim  hac  triu  repereris,  scito  vigere  in  eo 
disciplinam  :  si  non,  scito  eam  languere. 

Vere  S.  Bernardus  (vel  quisquis  est  auctor) 
tract.  de  Passione  Domini,  c.  27.  Religa,  ait,  lin- 
guam  tuam  si  vis  esse  religiosus  :  quiasine  iin- 
gua  religatione  rcligio  vana  est,  Et  mox  :  Sciunt 


homincs  spirituales,qui  hoc  expcrli  sunt,  quantttm 
auferat  devotionis  ,  quantum  afjerat  dissotutionis 
intrinsecus,  frequens  linguK  resolulio.  JSam  sicut 
fornax ,  cujus  os  semper  aperlum  esl ,  non  potest 
in  se  retinere  fervorem  :  sic  nec  cor  devolionis  in 
se  graliam  poterit  conservare,  cujus  os  non  fuerit 
janua  silentii  reclusum.  Ctaudamus  igilur  os  nos- 
trum,  ut  cum  devolionis  fervore  Christum  devotio- 
nis  largilorem  in  ferventi  affeclu possimus  conser- 
vare,  et  Paulo  post :  O  quambonum  et  jucundum 
est  tecumd  dulcissime  Jesu,  habitarc  in  ttnum ;  te- 
cumcolloqui,  tibi  reveiare  causam  anima  nostra, 
tuaqtie  consolationis  responso  perfrui. 

27.  Rehgio  munda.  ]  Alludit  S.  Jacobus  tum  ad 
Judaeos  quorum  ipse  eral  Episcopus  ,  qui  suam 
religionem  et  munditiem  collocabant  in  cere- 
moniis  et  purificationibus  legalibus ,  tum  ad 
Centiles  qui  religiosos  se  putabant ,  si  colerent 
multitudinem  deorum  nefandis  sacrificiis  et  ri- 
libus.  Opponit  ergo  religionem  mundam  Chris- 
tianorum  vanae  et  immundad  religioni  Judaeo- 
rum,  aeque  ac  impie  superstitioni  Paganorum, 
Saracenorum  et  haereticorum  :  videtur  enim  Ja- 
cobusin  spiritu  prscvidisse,  et  taxasse  impuras 
religiones  et  ritus  Gnosticorum  et  Carpocratia- 
norum,  qui  in  suis  ceelibus  incestu,  infandoque 
concubitu  sese  inquinabant  tcste  Eusebio  lib.  h. 
c.  7.  et  Ophitarum,  qui  Eucbaristiam  suam  con- 
secrabant  conlactu  serpentis  :  hunc  enim  cre- 
debantesse  Christum,  tesleS.  August.  haeres.  6. 
et  17.  Sic  hodie  Lulheri  et  Calvini  impura  est 
religio,  qua  damnant  Ecclesire  jejunia  ,  leges  ct 
vota;  ac  monachos  incilanl,  imo  cogunt  ad  sa- 
crilegas  nuptias.  Sensus  ergo  est,  q.  d.  Judaji 
suaereligionis  niunditiemcollocanlin  multislus- 
trationibus ;  Pagani  in  multis  miiltorum  deorum 
victimis;  haereticl  in  impurissuicerebrifigmen- 
tis  etturpitudinibus;  Saraceni  nunc  in  cullu  Lu- 
ciferi,  poslea  Mahometi,  etc.  At  vero  munda  et 
immaculata  religio  et  pietas  Chrisli  et  Christia- 
norum  maxime  cernitur  et  consistit  in  miseri- 
cordia,  et  charitate:  nimirum  in  visitando  pu- 
pillos  etviduas,  ac  immaculatum  se  conser- 
vando  ab  hoc  saeculo.  Munda  enim  est  visitatio 
pupillorum  :  quia  hoc  est  opus  purae  misericor- 
diae  et  charitatis,  cum  a  pupillis  nibil  lucri,  gra- 
liae,  honoris  aul  mercedis  sperelur,  untle  et 
Deus  et  angeli  et  homines  hoc  opus  pietatis  ut 
purum  etmundum,  dilaudant  et  celebrant. 

Nota  Primo.  Beligio  hic  quatuor  modis  paulo 
ante  diclis  accipi  polest.  q.  d.  Et  cullus  Dei ,  et 
lex  charitatiset  professio  Christiana,  et  excel- 
lens  religio  consistit  maxime  in  visitandis  pu- 
pillis,  ac  in  immaculata  conscientia.  Proprie 
tamen  religio  significal  cullum  Dei  :  hic  enim 
graece  vocalur  Sfimix  (  heb.  mi3S  aboda  ,  id 
est  servitus,  cullura,  opus,  ministerium)  a 
Thracibus  quod  bicceteris  religiosiorescocperint 
certosacroqtie  rilu,  institutore  Orpheo,  colere 
Deum.  Ita  Suidas.  Zprtai*  ,  inquit ,  est  latria , 
idemque  cullus  et  Dei  obsequittm,  et  dcorum  vene- 
ratio.  Narrant  enim  Orpheum  Thracem  primum 
arte  quadam  mysteria  Grwcorum  tradidisse  ,  et 
cultum  deorum  &fjj«xeiav  nominasse ,  qttod  Thra- 
cum  esset  inventum. 

Posset  denique  retigio  hic  sumi  pro  pietate. 
Sic  enim  viros  pios  vocamus  religiosos  ;  pietas 
autem  est  pius  affectus  non  tantum  erga  Deum  , 
sed  et  erga  homines  ,  praesertim  miseros  et  af- 
Hictos,  unde  Hebr.  TDn  chesed  pietalem  et  mi- 
sericordiani   significat,  ac  lon  chasid  vocalur 


COMMENTARIA  1N  EPIST.  S.  JACORT.  Cap.  I. 


un 


vir  pius  et  miscricors.  Hacc  enim  duo  conjuncta 
»unt:  quienimpiusestinDeum,  piusquoqueest 
rt  misericors  in  proximum  :  sicut  qui  amat 
Dcum  ;  amat  et  proximum  propter  Deum. 

Nota  Secundo.  Virtutis  religionis  aclus  pro- 
prius  et  elicitus  est  colere  et  iionorare  Deum , 
lum  interna  nientis  submissione  et  reverenlia, 
idiii  externa,  puta  adoralione,  viclimis,  liymnis; 
votis,  jurainentis ,  elc.  Actus  vero  a  religionis 
virtule  imperatus  est,  visitare  pauperes,  jeju- 
nare,  mortificare  caruem,  etc,  in  bonorem  Dei 
ctSanclorum.  Poleral  ergo  S.  Jacobus  dicere  : 
Religio  munda  est,  orare,  psallere,  vovere  , 
peregrinari  llierosolymam  ,  Romam,  Compos- 
lellain.ctc;  bieniin  sunt  actus  religionis  elicili. 
Poteral  quoque  dicere  Religio  munda  est  absli- 
nere  carne,  vino,  gestarccilicium,  jejunare, etc 
Sed  maluit  dicere  :  Religio  munda  est  visitare 
pupillos  el  viduas,  quia  boc  opus  maxime  lunc, 
ut  mox  oslendam  ,  necessariuni  erat,  Deoque 
gratissimum ,  ct  sumnue  scdiGcationis  apud  in- 
iideles ;  adeo  ut  mulli  propter  Cbrislianorum 
cbarilatcm  et  misericordiam  ad  Cbristi  fidem 
se  convertercnt  :  alioqui  visitare  pupillos  |)ro- 
l>rie  est  aclus  miscricordi;e  ;  ab  ca  enim  elici- 
itir,  scd  a  religione,  ut  dixi,  imperalur.  Perpe- 
ram  ergo  bseretici  bunc  locum  intorquent 
contra  monacbos  solitarios,  qui  pupillos  non  vi- 
.silant  :  religio  cnim  est  nuiltiplcx  ,  niultasque 
species  compleclitur,  adeoque  religio  niona- 
cborum  est  vera,  et  proprie  dicia.  Ipsi  cnim 
totisunt  in  Deo  adorando,  meditando,  laudando, 
seqdunturque  sortem  Magdalenae,  quain  Cbris- 
tus  laudcvil,  et  praelulit  Martbo.',  Lucae  10.  62. 
undesuis  nicritisct  prtccibus  sustcnlant  Eccle- 
siam,  iis(|uc  magis  prosuni  viduis,  quani  diviles 
suis  eleemosynis  :  ut  meriio  de  iis  di&erit  Rulli- 
nusprcefat.  invitas  Patr.  Quisdubitet  staremun- 
dum  preeibus  Sanct&rum  ? 

Mtjnda,]  scilicet  paritboseflectus,  visitarc  pu- 
pillos,  et  innnaculatuin  se  conscrvarc  ab  boc 
saeculo.  Aut  q.  d.  Religio  niuiula  cst  si  visilet 
pupillos,  ct  immaculatum  se  custodiat. 

Apun  Dbom  et  Patrbh.  ]  Syrus,  apud  Deum 
Patrem.  Idem  enim  cst  Deus  et  Patcr  :  Deus 
enim  est  patcr,  id  est  crcator  gubernator,  con- 
servator,  et  provisor  omnium,  q.  d.  Apud  Deuin 
qui  et  pater  noster  est.  Aliqui  tamen ,  ut  Dyonis. 
Cartbus.  Iktc  disiinguunt,  etper Deum  accipiunt 
vcl  S.  Trinitatem,  vcl  Deum  Filium,  ct  per  Pa- 
trcm  Deum  Patrem.  q.  d.  Apud  S.  Trinitatem  et 
Deum  Filiuni,  qui  ut  Verbum  omnia  videt ,  et 
apud  Deum  Patrem,  qui  ut  Patcr  omnibus, 
eliam  miseris,  quasi  iiliis  suis  consulit,  religio 
nuuula  ccnsetur,  magni  fit,  ctbonoratur,  visi- 
tare  pupillos ,  etc 

VisiTARB  lMPiu.os.]  Visitare  per  mclalcpsim 
significat  visitando  consolari,  consulerc, juvarc, 
paso rc  :  Iktc  cnini  oinnia  signilicat  llcbr.  ^pD 
pacad.  id  csl  visitare  :  Ilcbraus  cniin  S.  Jacobus 
bebraizat:  imo  pauper  <|ui  pascere  nequit ,  visi- 
tando  solatur  pupillum,  juxta  vetus  proverbium  : 
Farrclttetqui  tlutre  non  potcst.  (iraece  cst  inu^n- 
T*aaa<,ul  cst,  providcre,  prospiccre;  Syrus  eu- 
rarc,  et  pro  vuili  sublevare.  Iiule  apud  Gentiles 
Bpucopi  vocabantur  magistratus,  quibus  incum- 
bebatreipubl.  providerodofrumeutoelannona, 
uti  dixi  Actor.  1.  w2fl. 

Nominat  prrs  cseteris  pauperibus  ct  miseris 
pupillosct  viduas,  quia  in  priina  illa  Juda-orum 
ci  Centibum  persecutione  multi  viri  Cbristiaui 


partim  occidebantur,  partim  incxilium  autcai- 
ccres  tradebantur  :  ac  plerique  omnes  bonis 
privabanturuti  dixi  Actor.  8. 1.  Hiergofilios  re- 
liuquebant  pupillos,  el  uxores  viduas.  Uorum 
derelictorum  curam  susccpit  S.  Jacobus  quasi 
coruin  Episcopus,  ideoque  eos  Cbrislianorum 
cbaritati  commendat,  quasi  Marlyrum  vel  Con- 
fessorum  filios  ,  sed  pupillos;  aut  uxores  ,  sed 
jam  viduas.  Jam  enim  cessarat  illa  communio 
el  distribulio  bonorum  Ecclesbe ,  de  qua  dixi 
AclorC.  et  3.  Creveral  enim  numerus  Cbrislia- 
norum  ad  plurima  rnillia,  inter  quos  impossibi- 
lis  eral  baec  vila  communis.  Addc  ,  bonorum 
communio  tantum  Hicrosolymae  fuit  recepta  iu 
primo  paucorum  Cbristianorurn  fervore ,  uon 
vero  in  cojleris  Ecclcsiisct  urbibus,  uti  dixi  Ac- 
lor.  5.  2.  Quare  cum  pupilli  et  viduae  nullos 
adbuc  babcrent  curatores,  tutelam  eorum  bic 
susci|)it  et  Cbristianis  commendat  S.  Jacobus. 
Ita  S.  Lucia,  ut  babet  ejus  vita,  cum  opes  suas 
in  pauperes,  viduas  et  pupillos  distnbuisset, 
easque  sponsus  per  Pascbasium  praefectum  re- 
posceret,  respondit ;  Sacrificium  vivum  et  imma- 
culatum  apud  Deum  et  1'alrem  hoc  est,  visitare  vi- 
duasetorplianosintribulalioneeorum:  et  uuia  niltil 
superesl ,  offero  meipsam  in  sacrificium  Deo  Itos- 
tiamviventem,  nimirum  per  martyrium,  quod 
ipsa  paulo  post  beroicesubiit. 

Ullimus  bisce  saeculis  in  bac  virtute  eminuit 
S.  Ivo,  quem  proinde  cjus  merito  Clemens  IV. 
Pont.  relulitin  Sanctorum  numerum  anno  Do- 
mini  1347.  die  19.  Maii.  De  eoenimsic  inler  alia 
scribit  auctor  gravis  Vitae  ejus  apud  Suriuni 
die  29.  Maii.  Pupillos  et  orphanos  cgregie  lueba- 
tur ,  et  eorum  causa  divcrsis  in  locis  adibatjudi- 
cia,  patronum  se  illis  exhibens  ,  neque  lamen  id 
spe  alicujtts  muneris  aul  premii,  sed  pietate  cl  jus- 
titia  permotus,  imo  vcro  suis  impendiis  illoruiit 
causas  defendebat  apttd  judiccs,  ut  posset  d  Du- 
mino  attdire  :  Quod  uni  cx  mtnimis  meis  fecisti  , 
mihi  fecisti.  Dule  factum  est ,  ut  in  illa  rcgione 
merito  appellatus  sil,  Advocalus  paitpcruin,  ct  an- 
tcrius  :  Orphani,  afflicli,  calamitosi  homir.cs  ejus 
fovebantur  humanitale  et  pralrociniis  ;  inttr  dis- 
cordes  conciliabat  pacem  et  amiciliam ;  eos  qui 
carceribusdestinebanlurhorlabaluradpalientiam: 
ct  cum  proferenda  ab  ipso  essct  injtulicio  scnten- 
lia ,  sine  lacrymis  id  non  facicbat ,  in  miscricor- 
dia  opera  totum  se  impendebat,  toto  pectore  qua: 
sunt  hujus  mundi  despiciens ,  et  caUestibus  scmper 
que  mansuris  bonis  inhians.  Et  infcrius  :  AUcni- 
genas,  pauperes ,  ilem  egenos,  mala  affectos  valc- 
titdine ,  deformes ,  haud  secus  ac  fratrcs  suos  hu- 
maniter  excepit ,  ad  mensam  sibi  assidcre  volttil. 
dc  cibis  suis  apposuit ,  leclos  apparavit  ,  propriis 
manibus  illorum  pedes  abluit.  Cnde  et  pcr  mira- 
culum  pancs  in  pauperes  erogando  sibi  multi- 
plicari,  ac  Cbristum  ipsum,  aut  cerle  angelum 
Cbristi  vicarium,  speciepauperis  mensae  socium 
babcrc  mcruit. 

Popillos  K.r  vinuAs. ]  Ikecnim  personce  abom 
nibus  dereliolaa  ,  caeleris  afflictis  miserabiliores 
sunt,  scd  sub  bis  a  pari  vel  simili,  quoslibet  mi- 
seros,  puta  pauperes,  cegrotos,  nudos,  incarce- 
raios ,  famelicos,  sitibundos,  peregiuos,  vex.i- 
tos,  opprcssos,  tentaios,  elc,  accipe.  Ila  Diony- 
sius.  Horumenimomnium  itlcaetspecimen  suni 
pupilli  ct  viduae,  qui  proinde  mystice  repra-scn- 
tanl  peccatorem  ,  qui  per  peccatum  Dco,  quasi 
patrc  ct  sponso  orbatus  faclusque  pupillus  cl 
viduus  prteda  fit  dsemonibus. 


4*78 


COMMENTARIA  IN  EPIST.  S.  JACOBI.  Cap.  I. 


Plurima  enim  sunt  wduarum  <'i  viduitatis  in- 
cominuda ,  ail  Nysscnus  tract.  de  Virgin.  c.  3. 
nimirum  vidniias  ,  aerumna,  soliludo,  caligo  , 
tcnebrae,  luctus,  lamentabiles  ploralus,  oppres- 
sio,  etc.  Unde  Deus  eas  sibi  asciscens  ,  vocalur 
pater  orphanorum ,  et  j udex  viduarum,  psal.  67.  6. 
et  Exodi  22.  22.  Vidua:  et  pupillo  non  nocebilis  • 
si  laseritis  eos,  vociferabuntur  ad  me,  et  ego  au- 
diam  ciamorem  eorum.  Vere  S.  Ambros.  lib.  1. 
Oflic.  cap.  11.  Nihil,  ait,  tam  commendut  Chris- 
tianam  animam,  quam  misericordia,  necquisquam 
magis  beatus,  quamqui  intelligit  super  pauperum 
necessitalem.  Id  pneslilit  Job ;  unde  ait  c.  31.  10. 
Si  oculos  vidua  exspectare  feci. 

Porro  haec  vocatur  religio,  quia  religio  versa- 
turcirca  Deum  :  ut  ei  debitum  honorem  praes- 
tet.  Ad  Deum  autem  quasi  ad  patrem  et  tutorem 
pertinent  pupilli  et  viduae;  qui  ergo  eos  lacdil, 
Deum  laedit :  qui  eos  et  pascit  et  curat,  Deum 
pascit  et  curat.  Quocirca  Heliodorus  coelitus  fla- 
gellatus  fuil,  quod  ex  aerariolemplibonavidua- 
rum  diripere  destinas>et,  2.  Machab.  3.  Hinc  et 
Plato  lib.  12.  de  Legibus,  ait  miserorum  causas 
proprias  esse  Dei ,  ac  proinde  neminem  debere 
pupillos  aut  viduas  affligere  ,  ne  Deum  ultorem 
et  hostcm  sentiat.  Hac  de  causa  S.  Ignatius  in 
epist.  ad  Tarsenses,  viduas  appellat  altare  Dei , 
quia  scilicet  sicut  in  altari  offeruntur  sacrificia  : 
ita  et  eleemosynis  in  viduas  collatis  maxime 
placatur  Deus.  Quocirca  Sapiens  Proverb.  23. 
20.  Agrum,  inquit,  pupillorum  ne  introeas  :  pro- 
pinquus  (Hebr.  S*0.3  goel ,  id  est  redemplor, 
vindex  ,  qualis  in  Iege  veteri  erat  propinquus  et 
cognatus)  enim  illorum  forlis  est ,  et  ipse  conlra 
te  judicabit  causam  illorum.  Idcirco  S.  Basilius, 
Ambrosius,  Chrysoslomus,  Gregorius,  etc.  se 
exhibuerunt  patres  viduarum  et  pupillorum.  Et 
S.  Paulus  Hebr.  13.  16.  Benificentia? ,  a\l,et  com- 
munionis  nolite  oblivisci :  talibus  enim  hostiis  pro- 
meretur  Deus. 

Si  beneficentia  est  hostia  ,  ergo  eadem  est  ac- 
tus  religionis,  isque  nobilissimus,  puta  sacrifi- 
cium.  Unde  lianc  hostiam  caeteris  preeferens 
Deus  :  Misericordiam,  inquit,  volo,  et  non  sacrifi- 
cium,  Osee  6.  6.  Eleemosynarius  ergo  visitans 
pupillos  utviduas,  est  quasi  sacerdos  ,  victima 
est  eleemosyna ,  sacrificium  est  ipsa  ejus  dona- 
tio,  altare  estpupillus  etvidua.  Unde  Aposlolus 
in  carcere  recipiens  eleemosynam  a  Pbilippen- 
sibus  :  Repletus  sum,  inquit,  acceptis  ab  Epaphro- 
dito  quazmisistisodoremsuavitatis,  hostiamaccep- 
lam,  placentem  Deo ,  Philipp.  U.  18.  Sicut  enim 
sacrificium  est  quasi  cibus  et  potus  Dei,  ut  dixi 
Levit.  2.  sic  est  et  eleemosyna  :  in  ea  enim  Deus 
comeditet  bibit  perora  pauperum,  pupillorum 
et  viduarum.  Ipseenim  dicit  dicetque  in  dieju- 
dicii  :  Esurivi,  et  dedistis  mihi  manducare  ;  silivi, 
el  dedistis  mihibibere,elc.  Amendicovobis,  quam- 
diu  fecistis  uni  ex  fratribus  meis  minimis  ,  milu 
fecistis,  Matlh.  25.  U0. 

lta  S.  Gregorius  prandio  inter  alios  pauperes 
excepit  angelum,  ipsumque  Christum  in  mensa, 
quae  etiamnum  Romae  in  ejus  domo ,  nunc  Ec- 
clesia,  ostenditur,  et  religiose  visitur.  Sicsanc- 
tus  Martyrius  leprosum  suscipiens ,  Christum 
suscepit  teste  eodem  S.  Gregorio  homil.  39.  in 
Evang. 

Jam  vero  qui  viduoe  et  pupillo  consulit,  sibi 
consulit.  Nam,  utaitS.  Ambros.  de  obitu  Theo- 
dosii  :  Bonum  est  misericors  homo ,  qui  dum  aliis 
subvenit,  sibi  consulit,  el  in  atieno remedio  vutnera 


sua  curat.  Et  S.  Basilius  hom.  6.  in  ditcscentes  : 
Benefactorum  gratia?,  inquit,  addanles  rcvertun- 
tur  :  dedisti  esurienli,  tibi  consuluisli :  quod  enim 
dedisli ,  cum  aucluario  revertelur. 

Eleemosyna  enim  est  velut  semen  sparsum  in 
agrum  ,  quod  in  mcsse  magnum  dat  fcenus 
spargenli ;  ad  eumque  ingenli  cuin  fcenore  redit, 
uliexS.  Paulodixi2.  Cor.9. 10.  QuocircaCIemens 
Alexand.  lib.  1.  Paedagog.  eleemosynam  compa- 
rat  ludo  pilae,  in  quo  pila  projecta  per  reverbe- 
rationem  reditadeumqui  projecerat.  Etsanctus 
S.  Chrysost.  hom.  84.  in  Joan.  Eleemosyna ,  in- 
quit,  est  veslis  quce  cum  mortuo  resurget.  llis  ves- 
tibus  fulgebunt ,  qui  tunc  audient :  Esurientem  me 
vidistis  :  et  dedistis  mihi  manducare :  lm  insignes 
faciunt,  conspicuos,  hai  securos.  Idem  homilioe33. 
ad  pop.  hunc  dat  titulum  :  Quod  eleemosyna  est 
ars  omnium  qu&sluosissima ,  in  qua  inter  alia 
hoec  ei  dat  elogia  :  Melius  est  scire  eleemosynam  , 
quam  esse  regem  et  diademate  coronari :  domos 
cedificat  in  ccctis,  sed  permansuras.  Hiec  le  docet 
quomodo  possis  Deo  similis  fieri.  Idem  hom.  7.  de 
Poenitentia  :  Eleemosyna,  ait,  artifex  est  optima- 
que  itlorum  propugnatrix  et  tutela,qui  eam  exer- 
ccnt :  elenim  Deo  amica  est,  et  cominus  eisemper 
assistit  :  quos  amaverit ;  his  facillime  gratiam  im- 
petraveril ,  modo  non  paliatur  a  nobis  injuriam. 
Quomodo  vero  patitur?  cum  eam  fecerimus  ex  ra- 
pina.  Idem  hom.  16.  in  2.  ad  Corinth.  Magnum, 
inquit,  et  jn~etiosum  quidvir  misericors.  Islama- 
jor  est  gratia  quam  morluos  excitare  :  nam  hic 
quidem  tu  Christo  benefacis,  iltic  autem  ipse  tibi. 
lllic  debitor  efficeris  Dei,  hic  eleemosyna  Deum  de- 
bitorem  constiluis. 

Mystice  S.  Chrysost.  in  psalm.  95.  enurnerat 
decem  religionis  et  sacrificii  species.  Primum, 
inquit  sacrificium  est  proprie  dictum  ,  de  quo 
Apost.  Ephes.  5.  Chrislus  dilexit  nos  et  tradidit 
semetipsum  pro  nobis  oblationem  et  hostiam  Deo , 
in  odorem  suavilatis.  Secundum,  est  martyrium , 
juxta  illudad  Romanos  12.  Obsecrovos  fralres,  ut 
exhibeatis  corpora  vestra  hostiam  viventem,  sanc- 
tam  Deo  placentem.  Tertium  ,  est  deprecatio , 
juxta  illud  psalm.  lftO.  Dirigatar  oratio  measicut 
incensumin  conspectutuo  :  elevatio  manuummea- 
rum,sacrificium  vespertinum.  Quarlum,  estlaudis 
ethymnodiae,  juxta  illud Psalm.  U9.  ik.  immolaDeo 
sacrificium  taudis.  Quintum  estjustitiaepsalm.  50. 
Tunc  acceptabis  sacrificium  justitia.  Sextum  ,  est 
misericordiaeeteleemosynoeJacobi  1.  Sacrificium 
(sic  enim  legit  Chrysost. )  mundum  et  immacula- 
tum  est,  visitare  pauperesez  orphanos  in  afflictione 
ipsorum.  Septimum  est  jubili,  psalm.  26.  Cir- 
cuivi,  et  immotavi  in  tabernaculo  ejus  hostiam  vo- 
ciferationis ;  Chrysost.  legit  jubilalionis.  Octa- 
vum,  compunctionis,  psalm.  50.  Sacrificium 
Deo  spiritus  contribulatus.  Nonum,  humilitatis, 
ibidem:  Corconlrilumet humitialumnon  despicies. 
Dccimum  praedicationis,  Rom.  15.  16.  Sacrifi- 
cans  (grneceispoupyoOv ,  id  est,  sacris  operans ,  sa- 
crificans)  Evangelium  Dei,  ut  fiat  oblatio  Gentium 
accepta  et  sanclificata  in  Spiritu  sancto. 

Et  immaculatum  se  custodire  AB  HOC  SJECVI.O,] 
a7roTou  y.oc/jou  ,  id  est,  e  mundo.  Mundus  sive  sae- 
culum  metonymice  sumitur  pro  saecularibus, 
putapro  saeculari,  animali  et  carnali  vita,  qua- 
lis  est  hominum  mundanorum  qui  se  opibus , 
deliciis  et  honoribus  hujus  mundi  ambiendis  et 
fruendis  dedunt,  ac  proinde  conscientias  suas 
saepe  maculant  avarilia,  gula,  libidine,  ambi- 
tione,  etc  Hinc  in  baptismo   abrenuntiamus 


COMMENTARIA  IN  EP1ST.  S.  JACOBI.  Cap.  I. 


kl'J 


omnibus  mnndi  pompis,  ideoque  induimur  . 
vestecanditla,  monemurqueeam  candidam  ser- 
vare,  referre,  et  sistere  Cliristojudici  in  ullimo 
inundi  die.  Hincet  de  Sanctis  Agnum  sequenti- 
bus  dicitur  Apocal.  \h.  5.  Sine  macula  enim  sunt 
ante  thronum  Dei.  Insinuat  S.  Jacobus  Cbristia- 
uos,  cum  sint  in  saeculo,  debere  cum  sseculari- 
bus  conversari,  et  facile  bac  conversatione  in- 
quinari,  uteorum  vitia  ipsis  affricentur.  Nam, 
ut  ait  S.  Leo  serm.  h.  de  Quadrag.  Necesse  de 
mundano  pulvere etiamreligiosacordasordescere; 
quin  et  visiiando  pupillos  et  viduas  periculum 
csse  a  vanitate,  avarilia,  luxuria.  Krgo  sapien- 
ter  monet  ut  inter  eos,  caeterosque  omnes  ita 
versentur,  ut  immaculatos  se  servent. 

Diflicile  enim  est  in  mundo  versari,  et  ab  eo 
non  inquinari :  qui  enim  tangit  picem,  inquina- 
lur  ab  ea.  Dilicile  esse  versari  in  igne  et  non 
atluri  :  inundus  enim  immundus  est,  plenusque 
sordibus,  ut  significat  bic  S.  Jacobus  :  intpiinat 
enim  jiice  vanitaium,  adurit  aestu  cupiditalum. 
Unde  aitTbomas  Anglicus  : 

Mundus  non  mumlus,  quiu  mundos  polluit  :  crgo, 
Qui  manet  in  rnundo  quomodo  mundus  cril? 

Qu.rres ,  cur  religio  muntla  sit  servare  se  im- 
maculalumabhocsacculo,  sivecurDeus  maxime 
colatur  puritale  conscientia;  etviL-e!  Respond. 
Primo,  quia  Deus  est  spirilus  purissimus,  et  a 
fa3ce  terr;e  remolissiinus  :  dccet  ergo  eum  vic- 
tima  purissima  puta  mundissima  conscientia, 
lalique  lionoralur  et  gaudet,  juxla  illud  princi- 
pium  Elhic.e  Calonis  : 

Sl  Dcus  est  animus,  nobis  ut  carmina  dicunt , 
llic  libi  pnccipue  pura  sit  mente  Colendus, 

Hinc  angeli;  qui  sunt  purissimi  spiritus  puris- 
sime  etperfeclissimccoIuntDeum,  adeoque  toli 
sunt  in  eo  amando,  fruendo  et  laudando,  ac  ju- 
Ritcr  ei  accinendo,  Sanclus,  sanctus  ,  sancius, 
Isaia-  (i.  8. 

Secundo,  qnia  Deus  est  ipse  per  esseniiam 
saniiiias  j  deeet  crgo  enni  victima  sancta.Sancta 
autem  est  ea  quae  illibata  est  et  pura.  Onde  Ori- 
gen,  i/«ov,  id  est  sanctum,  derivat  ab  <*  privativo, 
et  y*l  »  id  est  terra,  q.  d.  Sine  lerra  semolus  a 
tcrra,  terneque  inquinamenlis.  Et  S.  Dionysius 
de  Divinis  nominibus  cap.  12.  Sanctilas  ,  inquit, 
cst,  ab  omni  immiinditia  libera  ,  et  perfecta,  et 
omniuo  immuculaia  munditia.  Hoc  esl  quod  suis 
niinistiis  jubet  saneitque  Deus  :  Eritis  mihi 
sancli,  qttia  sanctus  sum  ego  Dominus,  et  separavi 
ros  ti  aeteris  populis ,  ut  cssctismci.  Levit.  20.  26. 
vide  ibi  dietii,  etc.  21.  ac  22.  ubi  Deus  tam  vic- 
fnnas,  quain  sacerdoles  requiritpuros,  omnique 
niacula  carentes. 

Terlio,  quia  religio  Cbristiana,  ac  consequen- 
ler  Deus,  quem  illa  profileturet  colit,  primo  illo 
Bcclesise  aevo  valde  bonorabatur  et  celebraba- 
lurapud  Gentiles  et  Judseos  lotoorbe  per  inno- 
cemiom  ei  puritalem  vitae  Chrislianorum ,  ut 
patei  Tertulliano,  Justino,  Atbenagora  in  Apolo- 
get.  Dicebant  enim  Gentiles.  Quain  sanctus  est 
Dcus,  qiu  tain  pure  et  sancte  a  Cbristianis  coli- 
lur,  uno  qm  eos  facit  tam  puros  et  sanctos?  hl 
etlamnum  fii. 

Quarto,  quia  qni  absirabit  se  a  saeculo,  unit 
se  Deo,  et  quo  minus  servit  sseculo,  eo  plus  ser- 
\it  Deo,  adeoque  sepe  totum  sc  Deo  Deique 
tulttii  niancipal.  Hinc  vicissim  Dcus  in  puris 
corportbus  et  mentibus,  qttasi  in  domo  cl  tcm- 


plo  inbabitat.  An  nescilis  quoniam  membra  ves- 
tra  lcmplum  sunt  Spiritus  suncti,  qui  in  vobis  est , 
quem  liabelis  a  Deo ,  et  non  eslis  vestri?  ait  Apos- 
poslolus  1.  Corinlb.  G.  19.  Denique  :  Beali 
mundo  corde,  quoniam  ipsi  Deum  videbunt ,  Mul- 
tbaei  5.  8. 

Porro.  modi  et  mediaconservandi  se  immacu- 
laluminsneculoetasauculo,  suntniulta.  Primum 
est,  liinor  Dei ,  ejusque  judicii  et  vindiclae,  juxlu 
illud  |)salm.  118.  120.  Confige  timore  tuo  carnes 
meas  :  djudiciis  enim  tuis  timui.  Vere  S.  August. 
in  S.  Joannem  serm.  &0.  Spes,  ait,  noslranon  esl  dt 
hoc  sicculo ;  non  amemus  saculum.  Ab  amore  sa- 
culi  liujus  vocali  sumus  ,  ul  aliud  s(cculum  spere- 
mus  el  diligamus.  ldem  senn.  13.  de  verbis  Do- 
mini  sccundum  Maltb.  Atlendile ,  ait,  sceculum 
quasimare,  venlus  validus  ct  magna  tempestas. 
Unicuique  sua  cupidilas  tempestas  est.  Ama* 
Deumumbulas  super  mure ,  sub  pedibus  tuis  est  ti- 
mor  steculi.  Amas  sceculum  absorbebit  le.  Amato- 
tores  suos  vocare  novit,  non  porture.  Sedcum  (luc- 
tuat  cupidilale  cor  luum,  in  vincas  tuam  cupidi- 
tulem ,  et  invoca  Clirisli  divinitatem.  Et  mox  : 
Magntevirtulis  est  cum  felicitate  luctari ,  magnu 
felicilatis  est  u  felicitale  non  vinci  :  si  titubas ,  si 
mergiincipis  ,  dic  ;  Domino  pcreo ,  libera  me  ;  dic  , 
Domine  pereo ,  ne  pereas. 

Secundum ,  mortificatio  oppetitum  et  seu- 
suum.  Immunditia  enim  et  macula  non  esl  iu 
saeeulo,  id  est  s;ecularibus  opibus  ,  deliciis  ct 
bonoribus,  sed  in  appetitu  nostro,  qui  nimis  ea 
amatetambit,  relicloet  spreto  saepe  Deo.  Appe- 
tituin  ergo  mortilica  et  rectifica  ,  ita  a  saeculo 
non  maculaberis.  Unde  S.  August.  I.  10.  Confess. 
c.  31.  ISon  ego  immunditiem  obsonii  limeo,  inquil, 
sed  immunditiam  cupiditatis.  Item  consideralio 
vanitatis  et  brevitalis  vit;e,  omniuuique  bono- 
rum  temporalium ;  ac  ex  adverso  verilatis  et 
aeternitatis  glorire  cceleslis,  ac  gehennae  et  in- 
lerni.  Hoc  eniin  est  sal ,  quo  contliendae  et  moi- 
lilicandse  sunt  voltiptates  sieculi ,  juxla  illud 
Kccli.  7.  a0.  Memorare  novissima  tua,  ct  in  ttter- 
num  non  peccabis.  Quid  ainas  sajculum,  hoc  est, 
senium?  A  senio  enim  dicitur  steculum ,  quod 
non  est  aliud  ,  qtiain  tetas  sencscendorum  htmii- 
niim,  ait  Varro,  rerumque  omnium.  Alii  saecu- 
lum  etsequcndo  derivant,eo  quod  sequaturse, 
ot  in  se  revolvalur.  Vere  S.  August.  in  psal.  30. 
conc.  1.  David  ait  :  Accelera,  ut  hoc  tolum,  quod 
nobis  videtur,  quamdiu  volvilur  sacutumintelli^as 
piinctum  cssc.  Xon  cst  diu  quod  habet  cxtrcmum  : 
si  adhuc  viverel  Adam ,  et  hodie  morerctur,  quid  t  i 
prodesset  tamdiu  vixisse  ?  Ergo  celeritas  luec 
quare?  quia  transeunt  tcmpora,  ct  quod  libi  tar- 
tltim  est ,  in  oculis  Dci  breve  est.  Cur  ergo  amas 
voluptatem  et  bonorem  ?  dum  oritur,  senescit 
et  occidit :  Filii  hominum  ut  quiddiligitis  vanita- 
(cm,  ct  quarilis  mcndacium?  Mcntilur  voluptas  : 
non  voluptas  est,  sed  dolor  et  angor.  Mentitur 
reruni  eopia  :  non  copia  esl,  sed  inopia  vera- 
ruin  opum  quae  in  coelis  suni.  Mentitur  honor  : 
non  honor  est,  sed  onus  et  steculi  ludibriutn. 

Tertium,  est  constans  resolulioel  fortitudo  ad 
resistendum  sociisj  illecebris,  omnibusque 
mundi  invilamenlis,  quibiis  nos  allicit  illicitque 
ad  peccatum  et  maculandam  conscientiam.  Ita 
de  Fabricio  consule  Roinano  vulgi  cral  sermo: 
Facilius  est  solem  it  suo  cttrsu ,  quam  Fabricium  u 
suo  proposito  avertere,  Testis  est  Plularcb.  in 
Apoph.  Smilisfuit  Calo,  dequo  aitValer.  Maxiin. 
lib.  h,  cap.  3.  F.x  co.l.m  naturaj  ulero  et  contineA- 


/i80 


COMMENTARIA  IN  EPIST.  S.  JACOBI.  Cap.  I. 


tia  nataest  ct  Cato.  Et  C.  Piso,  de  quo  idemVa- 
ler.  lil).  3.  c.  8.  Multa,  ail,  et  terribilia  Piso  con- 
tcmpsit,  dum  speciosum  mentis  sua;  flecti  non  vult 
rigorem.  El  C.  MaeviuscenturioAugusli,  qui  cap- 
tus  ab  Antonio,  rogalusque  quidde  eo  statui  de- 
berel:  Jugulari  mc,  inquit,  jube:  quianonsalutis 
beneflcio ,  aut  mortis  supplicio  adduci  possum  ut 
aut  Civsaris  miles  dcsinam,  aut  tuus  csse  incipiam. 
lta  Valer.  ibidem.  Multo  magis  tentanti  saeculo 
dicit  fidelis  illud  S.  Pauli  :  Quis  nos  separabit  d 
churilate  Christi?  Tribulatio?  an  anguslia?  an 
famcs?  etc.  Certus  sum  quia  neque  mors,  neque 
vita,  elc.  Roman.  8.  35. 

Quartum  ,  est  saeculum  quam  minimum  tan- 
gere  :  hinc  cor  habemus  pyramidale  :  cujus 
orificium  spectat  ccelum  ,  conus  terram  ;  ut  per 
hoc  significel  Deus,  noncorde,  id  est  amoreet 
affectu  tantum  in  puncto  debere  terram  et  ter- 
rena  langore.  Id  sapiuntelfaciunt  Religiosi,  qui 
totum  affectum  et  conversationem  a  mundo 
abstrahunt,  utomnemspem  et  amorem  in  Deo 
collocent,  et  cum  Psalte  psal.  72.  dicant  :  Mihi 
aulem  adhmrere  Deo  bonum  est ,  et :  Quid  mihi  esl 
in  carlo,  et  d  te  quid  volui  super  terram,  Deus  cor- 
dis  mei,  et  pars  mea  Deus  in  xternum?  Ita  Abbas 
Olympius  apud  Sophronium  (vel  potius  Joan- 
nem  Moschum)  c.  12.  hoc  salutis  monitum  al- 
teri  dedit ;  Conline  linguam ,  etventrem;  ac  ubi- 
cumque  sederis  dic  assidue  :  Perigrinus  sum.  Ita 
S.  Gregor.  Nazianzen.  epist.  51.  alias  17.  Caesa- 
rium  fratrem  objurgat,  quodhonorumcupidine 
delinitus,  se  in  Juliani  Apostatae  familiam  con- 
tulerat,  publicique  aerarii  curam  susceperat; 
urget  eum  ut  ab  illa  recedat.  Hanc  enim  esse  ve- 
ram  gloriam,  securitatemel  opes,  nimirumfortiter 
et  strenue  adversus  tempus  stare ,  et  quam  longis- 
sime  se  ab  scelere  et  piaculo  removere.  Alioqui , 
inquit,  honores  expetens,  in  rebus  majoris  mo- 
tnenti  detrimentum  capies ,  fumiquesaltem,  si  non 
ignis,  fies  particeps.  q.  d.  Julianus  idololatriae  si 
non  culpam  ,  certe  famam  et  suspicionem  tibi 
asperget. 

Vis  ergo  immaculatus  esse  a  saeculo?  esto  pe- 
regrinus  in  saeculo,  et  civis  ac  domesticus  in 
ccelo.  Peregrinus  hospitio  cor  suum  non  afligit, 
noninhaeret,  non  fruitur:  quia  scit  se  quasi 
peregrinum  per  illud  transire,  ac  post  horam 
in  eo  non  fore  :  omnibus  ergo  utitur  velut  in 
transitu.  Fac  similiter  ettu :  edis,  bibis,  etc.  ede, 
bibe,  etc.  necessitatis  causa  :  iis  utere,  non 
fruere.  Si  voluptas  se  misceat,  illacum  comes- 
tione  ct  bibitione  transeat.  Noli  cibo  et  potui  af- 
fici,  inhaerere,  addicerecortuum  :  nolide  iis  ex- 
tra  prandium  cogitare,  ea  desiderare,  eorum 
appetitu  te  oblectareelpascere:  itanonmacula- 
bunt  te.  Idemdictum  aeslima  de  ?ii«im« ,  idest, 


•  amore  sui,  et  f0.o$o*ix,  id  est,  amore  favoris,  bc- 
nevolentiae,  laudiset  gloriaehuinanse;  quae  aliud 
nonest,  quam  evanida  aura  popularis,  mcraque 
vanitas.  Cogita  illud  Psal.  118.  96.  Omnisconsum- 
mationis  vidi  fmem ,  et  finem  celerem ,  latum 
mandalum  tuum  nimis.  Id  cogitabat.S.  Agatha, 
cui  proinde  angeli  hoc  epilaphium  posuerunt : 
Mentem  sanctam  spontaneam  Deo  honorem,  etpa- 
tria?  liberalionem.  Vixerat  enim  in  corporc 
quasicarens  corpore,  quasi  angelus  in  corporo 
assumplor.  EtS.  Barlaam,qui  Josaphalregimun- 
diliem  menlis,  quasi  ingentis  pretii  thesaurum 
commendat  apud  Damascenum  in  Historia 
cap.  39. 

DeniqueS.  August.  in  psalm.  68.  Quis,  ait,  non 
contemnat  dulcedinem  s&culi ,  inhians  dulcedini 
vitx  mternm?  nam ,  ut  idem  ait  in  psalm.  123. 
Dulcedo  hujus  sajculi  ad  tempus  fauces  indulcat , 
sed  in  magnam  amaritudinem  poslea  convertetur. 
Dulcedo  aulem  vita>.  ailernce  constans  esl ;  ideoque 
expers  omnis  tam  amaritudinis  quam  finis , 
mentem  implet  et  satiat.  Quocirca  s.  Gregor. 
Nazianz.  in  Distichis  :  Perpeluttm,  inquit,  tibi 
sit  hoc  studium,  ut  mentem  tuam  templum  Deo 
extruas  :  sic  enim  eum  pro  spirituali  stalua  in  in- 
limo  corde  habebis.  Et  nonnullis  interjectis  ;  Agt 
vero  deserto  universo  hoc  mundo ,  mundique  sar- 
cinis  excussis  ad  vilam  ccclestem  vela  pande:  prce- 
sertim  libi  Trinilas  cura  sit.  Alii  aurum ,  alii 
argentum ,  alii  mensas  delicalas ,  id  est ,  vitx  lu- 
dibria  in  prelio  habeant ;  ego  vero  Christum  am- 
plissimarum  opum  inslar  duco  :  quem  ulinam 
aliquando  mihi  conlingat  pura  menle  intueri; 
ccetera  autemmundushabeat.  Causam  deditpaulo 
ante  :  Palris  verbum  est  homo  noster ,  ut  hujus- 
modi  mixlione  Deum  hominibus  misceat  :  unus 
utrimque  Deus  est ,  hactenus  homo  effeclus ,  utme 
ex  morlali  Deum  efficiat.  Et  S.  Eucherius  epist. 
ad  Valcrianum  :  Vera,  ait,  beatitudo  est  sceculi 
beatiludinem  spernere ,  neglectisque  terrenis  in 
divina  fiagrare.  Rursum  Nazianzenus  epist.  57. 
alias  63.  exhortans  Eudoxium  ut  Rhetorica  et 
mundo  relicto,  se  det  vitae  puras  ac  perfectae. 
Migremus,  ail,  hinc,  viri  efficiamur ,  somniapro- 
jiciamus ,  umbras  praitereamus  :  alios  occupatos 
tencant  ,jactent ,  ludificenlur  invidia,  et  tempus  et 
fortuna.  Valeant  throni,  principatus,  opes,  splen- 
dores ,  vilis  hcec  et  despicabilis  gioriola,  ac  denique 
magnce  hujus  scena?  ludicra,  nugceque  theatricat. 
Nos  verbum  arctissime  complectamur  ;  ac  pro  om- 
nibusrebus  Deum  habere  oplemus  :  solum,  inquam, 
perenne  iltud  bonum,  et  nostrum ;  quia  virtutis 
pramium  est ,  Deum  fieri.  Ad  hxc  contende  et 
volita.  Nusquam  spes  tuas  siste,  quoadusque  ad 
illud  summe  expetendum  et  bealum  bonum  perve- 
neris. 


COMMENTAhlA  13  EPIST.  S.  JACOBI.  Cap.  II.  «31 

CAPUT  SECUNDUM. 

SYNOPSIS    CAPITIS. 

TlUNSIT  A  RELIGIONE  AD  FIDEM  ,  QILE  RELIGIONIS  EST  PRINCIPIUM  ,  ET  FUNDAMENTUM.  De 
FIDE  ERGO  TRIA  DOCET.  PRIMUM  ,  FIDEM  NON  ADMITTERE  ACCEPTIONEM  PERSONARUM  ,  UT 
DIVITEM  PRjEFERAT  PAUPERI  ,  NORILEM  IGNORILI  :  HOC  ENIM  RECTE  COHiERET  EI  ,  QUOD 
PAULO  ANTE  DIXERAT.  RELIGIO  MUNDA  ,  ETC.  ,  EST  VISITARE  PUPILLOS  ET  VIDUAS  IN 
TRIRULATIONE  IPSORUM,  ET  IMMACULATUM  SE  CUSTODIRE  AR  HOC  S/ECULO.  SjECULUM  ENIM 
PR.EFERT  DIVITEM  PAUPERI  ,  NORILEM  IGNORILI  ,  HOCQUE  EST  EJUS  VITIUM  ,  ET  MACULA. 
SECUNDO,  V.  10.  ASSERIT  FIDEM  DOCERE  ,  EUM  QUI  VIOLAT  UNUM  LEGIS  PR.ECEPTUM ,  FIERI 
OMNIUM  REUM.  TERTIO  ,  V.  14.  USQUE  AD  FINEM  MULTIS  ARGUMENTIS  ET  EXEMPLIS  DOCET, 
FIDEM  SINE  OPERIRUS  ESSE  INANEM  ET  MORTUAM  ,  INSTAR  CADAVERIS. 

[ratres  mei ,  nolite  in  personarum  acceptione  habere  fidem  Domini  nostri 
) Jesu  Christi  glorise ,  2.  etenim  si  introierit  in  conventum  vestrum  vir  aureum 
'annulum  habens  in  veste  candida,  introierit  autem  et  pauper  in  sordido 
|habitu  ,  3.  et  intendatis  in  eum  ,  qui  indutus  est  veste  praeclara,  et  dixeritis 
>ei:  Tu  scde  hic  bene :  pauperi  autem  dicatis:  Tu  sta  illic,  aut  sede  sub 
\scabcllo  pedum  meorum:  4.  nonne  judicatis  apud  vosmetipsos,  et  facti 
estis  judices  cogitationum  iniquarum?  5.  Audite  fratres  mei  dilectissimi , 
nonne  Deus  elegit  pauperes  in  hoc  mundo  divites  in  fide ,  et  heredes  regni ,  quod  reproraisit 
Deus  diligentibus  se?  6.  Vos  autem  exhonorastis  pauperem.  Nonne  divites  per  potentiam 
opprimunt  vos ,  et  ipsi  trahunt  vos  ad  judicia?  7.  Nonnc  ipsi  blasphemant  bonum  nomen  quod 
invocatum  est  super  vos  ?  8.  Si  tamen  legem  perficitis  regalem  secundum  Scripturas :  Diliges 
proximum  tuum  sicut  tcipsum  :  bene  facitis  :  9.  si  autem  personas  accipitis,  peccatum  operamini , 
rcdarguti  a  lege  quasi  transgressores.  10.  Quicumque  autem  totam  legem  servaverit,  offendat 
autcm  in  uno ,  factus  est  omnium  reus.  1 1 .  Qui  enim  dixit ,  Non  mcechaberis :  dixit  et ,  Non 
occides.  Quod  si  non  mcechaberis,  occides  autem  ,  factus  es  transgressor  legis.  12.  Sic  loqui- 
mini ,  et  sic  facite  ,  sicut  per  lcgem  libertatis  incipienles  judicari.  13.  Judicium  enim  sine  mise- 
ricordia  illi ,  qui  non  fecit  misericordiam  :  superexaltat  autem  misericordia  judicium.  14.  Quid 
prodcrit  fratres  mei,  si  fidem  quis  dicat  se  habere  ,  opera  autem  non  habeat  ?  Numquid  poterit 
fides  salvarc  eum  ?  15.  Si  autem  frater,  et  soror  nudi  sint ,  ct  indigeant  victu  quotidiano , 
1G.  Dicat  autem  aliquis  ex  vobis  illis:  Ite  in  pace ,  calefacimini  et  saturamini :  non  dederitis 
autem  eis ,  quae  necessaria  sint  corpori ,  quid  proderit.  17.  Sic  et  fides  si  non  habeat  opera  , 
mortua  est  in  semetipsa.  18.  Scd  dicct  quis  ?  Tu  fidem  habes ,  et  cgo  opera  habeo,  ostende  mihi 
fidem  tuam  sinc  operibus :  et  ego  ostendam  tibi  ex  operibus  fidem  meam.  19.  Tu  crcdis  quoniam 
unus  est  Deus  :  Bene  facis ;  et  dremones  credunt ,  et  contremiscunt.  20.  Vis  autem  scire  o  homo 
manis ,  quoniam  fides  sinc  operibus  mortua  est?  21 .  Abraham  paler  noster  nonne  ex  operibus 
juslificatos  est ,  offerens  Isaac  Glium  suum  super  altare?  22.  Vides  quoniam  Gdes  cooperabalur 
operibus  illius:  et  ex  operibus  fides  consummala  est.  23.  Et  supplela  est  Scriptura  ,  dicens : 
Credidit  Abraham  Deo,  et  reputatum  est  illi  ad  justiliam ,  et  amicus  Dei  appellatus  est. 
2U.\  idetis qooniam  exoperibus juslificaliir  liomo,  el  non  exGde  tantum.  25.  Simililer  et  Jlahab 
morelrix,  nonneex  operibus  justifiralaest ,  suscipiens  nuncios  ,et  aliaviacjiciens?  26.  Sicut  cnim 
corpus  sine  spiritu  morluum  est,  ita  et  fides  sinc  operibus  mortua  est. 

1.  Fiatbbs  mki  nolite  in  (id  cst ,  nnn  :  poiest  e(  majora  dct  consanguincis,  amicis,  <livitibus. 

lauiea  m  proprie    accipi ,   ut  dicam    inferiUs)  nobilihus;  pejora  et  minora  exleris,  inimicis. 

nusoNAiuM  ACCEPTioiSE  iuberk  fidem.]  Acccptio  paiiperihus.  ignobilibus.  Aliquandoetiam  oppo- 

personarum  est  viiium  oppositum  justitiae  dis-  nitur  juslitioe  commutativa>,  ut  cum  judex  liteni 

iril)utiva\  quo  quis  in  dislribuendis  olliciis,  dig-  adjudicat  amico.qua'  ex  juslilia  adjudicandaeral 

niiatihus.  heneliciis,  muneribus  ,  locis,  etc,  non  inimico;  et  tunc  inducit  obligationem  restitu- 

ir.spuii  menium,  nec  dignitatem,  led  qualita-  tionis. 

lem  persona  ad  rem  non  pertinentem  utineliora  S.  Augustinus  cpist.  28.  banc  sententiam  Ja. 

COnNE!..    \  L.4PIDE.     TOM.   X.  Cl 


:si 


<obi  refert  ad  eos,  qui  ad  Episcopatumaliosque 
Ordinesei  beneficia  promovent  consanguineos, 
amieos,  aut  divites,  postposilis  exteris  etpaupe- 
ribus,  licet  dignioribus  :  quibus  proindefit  in- 
juria,  oeque  ae  Ecclesiae,  quoe  jure  majus  decus, 
majusque  auxilium  a  dignioribus  expectabat. 
Quare  boc  est  peccatum  morlale,  uti  docel  nos- 
ter  Lessius  deJustitia  etjurecap.  32.  dub.  1.  Be- 
nedictus  Justitianus  bic,  et  alii;  undograviler 
vetatur  a  Concil.  Trid.  sess.  24.  cap.  1.  de  refor- 
inat.  Verum  S.  Jacobi  sententia  generalis  est  et 
omnes  perstringit,  qui  quocumque  modo  diviles 
praeferunt  pauperibus;  hoc  solo  nomine  quod 
tlivites  sint,  sive  id  fiat  dando  eis  honoratiorem 
locum  in  templo,  mensa,  consessu  publico,sive 
injudiciis  favendo  plus  amicis,  quam  exteris ; 
sive  in  vectigalibus  aliisque  oneribus,  gravando 
magis  pauperes,  quam  divites ;  sive  in  distri- 
buendis  officiiset  beneficiis,  dando  illa  cognatis 
licetindignioribus,  etc.  Maxime  autemS.  Jaco- 
bus  spectat  hic  honorem  quem  multi  divitibus 
deferebant,  neglectis  vel  spretis  pauperibus  in 
communibus,  ut  ipse  ait  v.  2.  consessibus  et 
conviviis,  praesertim  sacris,  puta  in  agape,  in 
qua  divites  post  Eucharistiam  inter  se  splendide 
epuldbantur,  non  expectatis  vel  exclusis  pau- 
peribus.  Unde  idem  hoc  eorum  vitium  taxat 
S.  Paulus  1.  Cor.  11.  21.  dicens,  Unusquisque 
suam  ccenam  praisumit  ad  manducandum :  et  alius 
quidem  esurit ,  alius  autem  ebrius  est,  vide  ibi 
dicta.  Hoc  est  enim  quod  v.  3.  subdit  Jacobus 
eosdixissediviti;  Tu  sede  hic  bene ;  pauperi  au- 
tem  :  T-u  sta  illic ,  aut  sede  sub  scabelio  pedum 
meorum. 

Memorabilefuitexemplum  S.  Martini,  qui,  ut 
inquit  Severus  Sulpit.  lib.  1.  Dialog.  cap.  23.  a 
Maximo  lyranno  feroce  et  victoris  insolenti  ad 
convivium  invilatus,  cum  minister  regi  paleram 
obtulisset,  ille  eam  S.  Martino  dari  jussit,  ex- 
pectans  et  ambiens  ut  ab  illius  dextera  eamdem 
reciperet;  sed  vir  sanctus  ubi  ebibit  pateram 
presbytero  suo  pariter  pauperi  tradidi,  nullum 
scilicet  existimans  digniorem  qui  post  se  bibe- 
ret :  nec  integrum  sibi  fore,  si  aut  regem  ipsum, 
aut  eos  qui  a  rege  erant  proximi  presbytero 
praetulissct.  Quod  factum  rex  omnesque  qui 
aderant  ita  admirati  sunt,  ut  hoc  ipsum  eis ,  in 
quo  contempti  erant ,  placeret ,  perque  totum 
palatium  celebraretur  fecisse  Martinum  in  re- 
gis  prandio,  quod  in  infimorum  judicum  convi- 
viis  Episcoporum  nemo  fecisset. 

Idem  viderunt  Genliles,  Lycurgus  intelligens 
aequalitatem  et  ad  frugalitatem  et  ad  concor- 
diam  in  primis  conducere;  Spartae  novam  fecit 
agrorum  partitionem,  et  in  singulos  cives 
aequam  portionem  distribuit,  ut  tota  Lacedaj- 
mon  videretur  multorum  esse  fratrum  qui  in- 
ter  se  diviserunt  hereditatem.  Eadem  de  causa 
instituit  syssitia,  id  est,  convivia  publica,  in 
quibus  inter  omnes,  potus  ac  cibi  aequa  erat 
portio  :  quin  et  in  vasis,  et  alia  re  quacumque 
statuit,  utdives  non  plus  haberet,  quampauper. 
Ita  Plutarch.  in  Lacon. 

Curius  cum  devictis  Sabinis,  eia  senatu  plus 
agri  oflerretur,  recusavit ,  et  regalium  portione 
contentus  fuit,  dicens,  esse  malum  civem,  cui 
non  esset  satis  id  quod  caeteris  erat  satis.  Ita 
Plinius  Junior  in  Viris  illustr.  c.  33. 

Epaminondas  Simonidi  aliud  iniquum  postu- 
lanti  respondit  :  Neque  tu  bonus  poetaesses,  si 
numeros  carminis  negligeres ,  neque  ego  bonus 


COMMENTAMA  IN  EPIST.  S.  JACOBI.  Cap.  II. 

prcctor ,  si  gratiam  cujuspiam  tegibus  anlcponc- 


rem. 

Socratis  (qui  oraculo  Apollinis  sapientissimus 
mortalium  est  judicalus)  opes  erant  mina  ar- 
genti,  ait  Plalo  in  Apolog.  Socratis,  hoc  est, 
decem  aurei  coronali.  Mina  enim  Groecis  est  li- 
bra,  continens  cenlum  drachmas,  hoc  est,  cen- 
lum  deuarios  Romanos,  seu  quadringentos  ses- 
lertios,  qui  faci  unt  decem  coronatos.  Ita  Bu- 
daeus  de  Asse. 

Themistocles  admonitus  audiit  a  viro  sapiente, 
Bene  principatum  geres ,  si  cunctis  cequalis  et 
communis  esse  voies.  Ita  Plutarch.  in  Apophth. 

Habeus  fidem  Domini  nostri  Jesu  Christi.]  Va- 
rii  varie  haec  exponunt ,  sed  pauci  rem  acu  tan- 
gunt.  Primo,  aliqui  fidem  hic  sumunt  pro  opi- 
nione  et  existimatione.  q.  d.  Nolite  opinari  et 
existimare  de  Domino  nostro  Jesu  Chrislo,  quod 
in  ipso  sit  acceptio  personarum,  ita  ut  ad  fidem 
et  salutem  vocaverit  divites ,  non  pauperes. 
Ipse  enim  est  Dominus  gloriae  r  ac  proinde  nul- 
lius  ipse  ,  sed  omnes  ipsius  favore  et  gratia  in- 
digent.  Ita  Hugo. 

Secundo,  idem  fidem  proprie  accipit  ,  hunc- 
que  dat  sensum  :  Nolite  fidem  Christi  ponere  in 
personis  acceptis ,  puta  in  divitibus ,  ut  illos 
quasi  deos,  aut  numina  quaedam  prae  aliis  om- 
nibus  colatis. 

Tertio,  Dionys.  Carthus.  to  fidem  refert  ad  glo- 
rice.  q.  d.  Nolite  habere  fidem  glorias  Christi,  hoc 
est,  nolite  credere  quod  gloriam  aeternam  a 
Christo  sili  accepturi,  si  accipiatispersonas. 

Quarto,  alii  accipiunt  fulem  pro  spe  et  fiducia. 
q.  d.  Ne  speretis  gratiam  Christi ,  si  accipiendo 
personas  ostendatis  vos  spem  collocare  in  ho- 
minibus,  puta  in  divitibus.  lta  Beda. 

Quinto  et  genuine.  q.  d.  Nolite  fidem  Christi 
conjungere  cum  acceptione  personarum,  utpu- 
tetis  hanc  cumilla  posse  consislere.  Fides  enim 
Christi  docet  jubetque  justitiam,  aequitatem  , 
amorem,  curamque  pauperum ,  quibus  omni- 
bus  repugnat  acceptio  personarum,  quae  divites 
praefert,  pauperes  spernit.  Unde  Vatabl.  sic  ex- 
ponit  Cumsitis  Christiani,  ne  habeatis  personarum 
deiectum;  alii.  q.  d.  Nolite  putare  vos  vere  Chris- 
lianos ,  si  accipiatis  personas.  Praeposilio  enim 
in  saepe  apud  Hebraeos  sumitur  pro  cum  :  in  ac- 
ceptione  ergo  ,  id  est  cum  acceptione ,  persona- 
rum.  q.  d.  Professio  Christiana  non  patitur  ac- 
ceptionem  personarum,  eamque  non  admittit 
christianismus  ;  sed  vetat,  culpatet  damnat.  Po- 
tius  tamen  ait  in,  quam  cum,  ut  vitii  gravita- 
temexaggeret,  q.  d.  Nolite  in  eodem  corde  ves- 
tro  ponere  fidem  et  vitium  acceptionis  perso- 
narum ,  imo  nolite  fidem  ponere  in  vitio  hoc, 
id  est,  in  corde  vitio  hoc  imbuto  et  pleno  :  nolite 
balsamum  nobilissimum  fidei  in  vase  tam  im- 
puro  et  sordido  collocare  et  inquinare.  Hoc 
enim  injurium  est  fidei,  ipsique  Christo,  qui 
pauper  pauperes  vocavit  etelegit  eosquebeatos 
praedicavit.  Simile  est  quod  ait  Paulus  2.  Cor.  6. 
15.  Quce  socielas  iuci  ad  tenebras?  quce  autem  con- 
ventio  Christi  ad  Beliai?  Aut  quce  pars  fideii  cum 
in(ldeli?qui  autem  consensus  tempto  Deicum  idotis? 
ldipsum  recte  cuivis  vitio  adaptes  :  necenimin 
eodem  corde  poni  potest  virtus  et  vitium,  fides 
et  infidelitas,  Christus  et  diabolus. 

Quocirca  aliqui  nervosius  sicexponunt,  q.  d. 
Nolite  fidem  Christi  ponerein  acceptioneperso- 
narum  :  id  est,  in  acceptis  personis  (per  me- 
tonymiam,  vel  hypallagen)  ut  scilicct  fidem  ei 


COMMENTAIUA  IN  EI>1S 

fiduciam  vestramcollocetis  inpersonis  divilibus 
ei  potentibtis ,  quas  colitis  el  Jionoraiis,  cequo, 
\r\  magis,  quam  in  Christo.  Nolite  transformare 
fidem  et  spem  Christi  in  iidein  ct  spcm  iiomi- 
num  utplus  eis  credatisetfidatisquamChristo : 
multi  enim  iidem,  «eque  ac  cor,  magis  liabent 
in  aere,  quam  in  aethere;  quia  pluris  faciunt  acs, 
id  est  pecuniam,  quam  opem  cceliclDei,  plus- 
que  fidunlaeriquamoetheri.  Tales  suntdequibus 
ail  Psaltes.  Nolite  spcrare  in  iniquitale,  et  rapinas 
nolile  concupiscere ,  diviliai  si  ajjluant ,  nolite  cor 
apponcre ,  Psalm.  61.  11.  Et  haec  vidctur  essc 
nicns  Ilugonis  juxta  secundam  exposilionem. 

Denique  planissimus  cril  sensus,  si  per  faci- 
lem  metatliesin  verba  ita  connectas  :  Nolite  fi- 
dem  habere  glorise  Christi  in  acceptione  perso- 
naruin.  q.  d.  Nolile  credcre  quod  Chrisli  gloria 
consislalin  acceptionc  personarum,  quem  sen- 
sinn  mox  plenius  explicabo. 

Iloc  cst  (piod  ait  S.  Hier.  ad  Celantiam  :  Nescit 
religio  noslra  personas  accipere ,  nec  conditiones 
hominum,  sed  animos  inspicit  singulorum  :  ser- 
vum  el  nobilem  de  moribtts  pronunciat.  Sola  apud 
Deum  libcrlas  cst ,  non  scrvire  pcccalis.  Summa 
apud  Deum  nobilitas  cst ,  clarum  csse  virlutis.  Et 
S.  Bernardus  lib.  2.  dcConsider.  c.  6.  Argenti  el 
attri,  inquil,  usus  bonus ,  abusio  mala,  sollicitudo 
major ,  qua;stus  lurpior.  Unde  S.  Petrus  dixit : 
Argentum  et  aurum  non  est  milii,  quod  autemha- 
beo,  Itoc  ibido,  Act.  3.  Quin  ct  Apuleius  :  Lattdas, 
i  nquil,  aliquem  qttia  gcncrosus  csl,  parentem  ejus 
laudas  :  si  vero  qttia  divcs ,forlunai  lioc  debctur ; 
si  eum  laudas  qttta  bonis  moribus  sit ,  tunc  ipsum 
virum  lattdas,  non  alicna.  Liberevero  S.  Bcrnar- 
dus  1.  2.  deConsidcrat.  adEugenium  Pontificem 
c.  Ib..  Non  sit,  inquit,  in  te  acceptio  pcrsonarum  : 
nonparvi  le  reum  pcccati  existimcs ,  si  facies  pcc- 
ratorum  ,  ct  non  pritts  causas  judicas  mtrilortnn. 
Acceptio  ergo  persenarum  jusiitiam  pervertit, 
charitatem  lasdit  scindit  unitatem  christianismi 
Cumenim  Sdeset  lex  Christi  sit  lex  chariiatis, 
omncs  et  aequodcbel  comprehendere  ,  et  in  se 
unire;  ac  consequentec  nec  diviiem  ob  di\iiias 
bonorare  et  extollere  :  oec  pauperom  ob  ind- 
piam  fjespicere.  Comraria  ergo  opinio,  et  accep- 
tio  personarum  contraria  esi  Christo  etindigna 
elirislianistno.  Vere  Clemens  Alexand.  3.  Paedag. 
cap,  (3.  Sotus  Cliristianus,  inquit,  csl  divcs;  quia 
vcr<v  divititr  siint  in  aiiinut ,  pula  ftdes,  gratia  et 
in-lutrs,  qaibtts  pollet  Cliristiantts. 

fiLORiiE.]  Graece  T>jS  S&frs,  quod  Erasmus  et 
Tigurina  veriunl,  ex  opinionc,  scilicetnonChristi, 
sed  vulgi,  (piod  divilias  et  diviles  eolit,  pauper- 
uuem  et  pauperes  spernit  Verumhi  addunt  ™  « 
multaque  supplent,  quse  oonsuntintextuGraeco. 
Quare  alii  pas&in)  veriunt,  gloria  illudque  refe- 
runt  vel  remotius  ad  fljdem,  q.  d.  Fidem  glori;e, 
hoc  est,  gloriosam,  quasque  ducU  ad  gtoriam 
xternam.  VelprOximiusetconcinniusadC/irwft.- 
ChriStus  eniin  voratur  gloiiw,  seilicet  re\  e(  do- 
niiniis,  hocest,  gloriosissimus  in  se,  ttuBque 
(;leclis  et  Beatis,  q.  d.  Aceipiendo  personas  in 
lule  (.liristi,  faeilis  injuriam  Cbrislo  uloriosis- 
simo;  quasi  scilieet  ipse  pendeat  a  divitibus  el 
non  polms  di\iies  al)  ipM,  ;,,u  quasi  ipse  vos 
juvare,  liilanel  pmuiovere  nonpossil.  utdi\i- 
lum  favoreinei.-iiiuianieapiare  debeatis  :  quo- 
rum  utrunxjue  injuiimn  esl  gloriaa  Christi, 
Christoque  gloriosissimo.  simili  modo  Christus 
vocotur  spes  gloria- ,  Coloss.  1.  v.  27.  Et  Chrisli 
gratia  vocaturglori.T,idestgloriosa,  Ephes.  18. 


I.  S.  JACOlil.  Cap.  II.  :4b. 

Sic  Dei  proprium  est  esse ,  etdici  regem  glorix, 
Psalm.  23.  10.  Unde  Cyrillus  lib.  12.  Thcsaun 
cap.  13.  probat  Christum  esse  Deum  ex  eo,  quod 
lhc  vocetur  Dominus  gloria.  Denique  Joannes 
Alba  Eleclorum  cap.  9G.  ti  gloricp,  exponit  se- 
cundum,  vel  juxta  gloriam.  q.  d.  Nolite  sestimare 
Christi  iidern  et  fideles  juxta  gloriam,  id  est, 
juxtaopes,  honorem  et  potentiam  eorum,  ita  ut 
accipiutis  personas ,  divites  et  potentes  colendo, 
pauperes  vero  spernendo. 

Verum  ,  ut  ingenue  dicam  quod  sentio,  lia; 
omnes  exposiliones  remotaa,  durae  et  hiulcee 
videntur.  Quare  planissime  sic  exponemus,  q.  d. 
Nolite  fidem  habere  gloria;  Christi ;  id  est,  nolile 
crcdere  quod  Christi  gloria  sila  sit  in  acceptione 
personarum  ,  nimirum  quod  glorielur  vel  glori- 
iicetur  Christus,  cum  ad  agapes  et  coelus  ves- 
tros  admillilis  solos  diviles,  nobiles  et  glorio- 
sos,  spretisvel  cxclusis  pauperibus  etsqualidis, 
quasi  gloria  Christi  el  christianismi  consistat  in 
gloria  veslium  aurcarum  et  purpurearum ;  in 
splendore  aulicorum  el  famulorum,  in  pompa 
equorum  et  curruum.  H.ec  enim  est  gloria 
mundi,  non  Christi ;  Judaeorum,  non  Christia- 
norum  ;  gentilismi,  non  chrislianismi,  ita  Tho- 
mas  Anglicus.  Notent  hoc  confessarii,  concio- 
natores  ,  doctores  ,  praesides  congregationum  , 
qui  glorianlur  dum  habent  poenitentes,  audito- 
res  ,  discipulos,  asseclas  nobiles,  divites,  splen- 
dide  vestilos,  plebeios  vcro  ct  squalidos  aegre 
vident,  aegre  audiunt  et  admittunt.  Sciant  hunc 
csse  sensum  vanitatis,  non  veritatis,  mundi, 
non  Christi  sape  sub  veslibus  sericis  niagna? 
latent  sordes. 

Postliume  non  beneolet,  qui  bene  sempcrolet. 

Hunc  ergo  vilem  affectum  exuant,  et  contrarium 
Christi  discipulo  dignum  induanl. 

2.  ETEMMSI  INTKOIERIT  IX  CONVENTUM  VESTnUM,] 

tum  privatum  ,  tum  publicum  ;  tum  civilem, 
tum  sacrum  ,  puta  i«  concionem ,  Liturgiam  , 
S.  Synaxin  (quae  Grceco  swxy^r, ,  id  est  con- 
venltis,  coetus,  congregatio,  Ecclesia,  uti  eiymo, 
ita  significalione  apte  respondet :  Sy naxis  enim 
fiebatin  synagoga,  id  est,  conventu  et  Ecclesia) 
et  agapen  uti  superius  dixi ,  docetque  hic  Tho- 
mas  Anglicus,  Salmeron,  Serarius  et  Gagneius. 
Declarat  accepliontMii  personarum  exemplo  il- 
lorum,  qui  divites  in  conventu  et  consessu  lio- 
norant;  pauperes  vilipendunl  :  quod  commune 
olim  fuit,  et  etiamnum  est  vitium  ;  juxta  illud 
Ovidii  1.  Fastor. 

In  pretio  prelium  nunc  esl ,  dat  census  honores , 
Census  amicitias  :  pauper  ubique  jacet. 

EtEuripides  :  In  paupertate  ignobilitas  cst ,et  ti- 
mi(litas,ctigno>niniavit(T.\Qrc$i\inensEcclesAO. 
19.  Vecunice ,  ail,  obediunt  omnia ;  Septuag.  htt- 
miliantw  omnia;  alii,  canlant,  id  esl  adtilantur, 
el  applaudunt,  oinnia  ;  alii ,  testificanluromniu; 
alii,  respondenl  omnia,  s\cnl  famuli  respondent 
domin.T  vorantiet  mandanli,  li.xc  enim  omnia 
signilical  Hebr.  TVfr\  iaanr.  tlunc  vulgi  mun- 
dique  sensum,  hunc  paganismum  corrigit 
Christus  el  christianismus  ,  qui  in  Jide,  gratia  et 
gloria  pauperlalem  divitiis,  et  pauperes  diviti- 
hns;r(|uat  ;inioanleponit ;  Otiodplcrique  paupcrrs 
dicimur,  noiust.  inqui!  Minulius  in  Oclavio  ,  ui- 
famia  noslra,  scd  gloria:  nec  pattprr  est  qui  non 
( git .  qui  non  inhiat  alicno  ,  qui  Dco  divcs  est. 
S.  Salvianus  lib.  2.  de  Eccles.  Cathol.  Dciilis.  aii. 


4S4 


COMMENTARIA  1N  EPIST.  S.  JACOCI.  Cap.  II. 


(jui  cxpediti  omnibus,  aut  pcne  omnibus  sarcinis 
Salvatoris  via^n  scquuntur,  et  Dominum  Jesum 
Christum  non  sanclitatc  solum,  sed  etiam  pauper- 
tate  imitantur,  niliil  est  quod  dici  possil,  nisi  illud 
tantum  quod  etiam  Vropkcta  dixit  :  Mihi  aulem 
nimis  honorificati  sttnt  ainici  tui  Dcus.  Hos  enim 
e.go  omnes  7ion  aliter  quam  imilalores  Christi  ho- 
noro,  nonalitcr  qua^n  Christi  imagines  colo ,  7\on 
aliter  qua^n  Christi  membra  suscipio.  Eosdem  1.  3. 
vocat  nummularios  Christi :  Christiani  enim  qui 
opes  coelestes  ambiunt,  terrenas  contemnunt; 
imo  illas  emunt  harum  conlemptu.  Unde  Chrisii 
praeceptum  est  :  Dirnitte  terrena,  et  accipies  ca;- 
lestia,  ait  S.  Aug.  serm.  233.  de  Temp.  Est  enim 
paupertas  reg7ii  ccelestis  pretium ,  ait  idem 
sermone  28.  de  verbis  Apostoli.  Et  S.  Gregor. 
homil.  18.  inEzech.  Volant,  ait,  qui  terra^nquasi 
non  tangunt,  quia  in  ipsa  nihil  appetunt.  S.  Pros- 
per  libr.  2.  de  Vita  contempl  cap.  26.  Qui  vult, 
inquit,  Deum  possidere,  renunciet  mundo,  ut  sit 
illi  Deus  beata  possessio. 

Aureum  annulum  habens.  ]  Baronius  anno 
Christi  34.  et  Pineda  de  Rebus  Salomonis  lib.  6. 
c.  i.  censent  annulum  hunc  fuisse  in  veste,  ni- 
mirum  fibulam  auream  (haec  enim  circulo  au- 
reo  quasi  annulo  inseritur,  et  constringitur ) 
quam  gestabant  regum  et  principum  affines, 
vel  singulares  amici  in  veste,  ut  patetex  Jose- 
pho  14.  Antiq.  16.  Sic  Alexander  rex  dedit  au- 
ream  fibulam  Jonathae  in  summae  benevolenliae 
aeque  ac  honoris  indicium,  1.  Mach.  10.  88.  uti 
apudRomanos  erat  latus  clavus.  Formam  hujus 
libuLe  fuisse  instar  fibulae  auratae  etgemmata^ 
Pluvialis  Abbatum  et  Episcoporum,  qua  unum 
latus  alteri  ad  pectus  connectitur,  censet  nos- 
ter  Raderus  in  lib.  5.  Martial.  epigram.  42.  unde 
etVirgil.  jEneid.  4. 

Aurea  purpuream  subnectit  fibula  vestem. 

Verum  Graecum  oaxfiUtos  non  fibulam ,  sed  an- 
nulum  digitalem  significat :  SaxTuAos  enim  graece 
est  digitus ,  unde  fructus  palmee  vocantur  dac- 
tyli,  quiapraelonga  gracilitatecurvati,  humanis 
digitis  similes  sunt,  leste  Dioscoride  lib.  1.  c.  67. 
Inde  SaxTu).toi  vocatur  annulus,  qui  digito  in- 
seritur.  Ergo  xp^»5**-^ l°s  ad  verbum  idem 
est  quod  auroannuleus,  vel  aurodigilalis,  qui 
scilicet  aureum  annulum  in  digito  gerit.  Abolim 
enim  divitesetpotenles  solent  annulum  aureum 
gestare,  tumab  obsinandum  epistolas,  tum  ad 
ornamentum ,  tum  ad  cordis  hilaritatem  :  unde 
eum  gestabant  in  digito  penultimo  manus  si- 
nistrae,  qui  auricularis  dicitur,  eo  quod  ab  illo 
nervus,  vel  arteria  ad  cortendat,  teste  Gellio 
lib.  10.  cap.  10.  aurum  enim,  ac  praesertim  hya- 
cinthi ,  carbunculi ,  smaragdi ,  similesque 
gemmae,  quee  annuli  paloinseruntur,  cor  aeque 
ac  oculos  exhilarant  et  confortant.  Episcopi 
tamen  gestant  annullum  in  digito  medio  manus 
dexterae,  qui  Index  dicitur,  quia  silentiumin- 
dicat,  ut  docet  Apuleius  lib.  1.  Causam  dat  ipsa 
formula  donationis  annuli  inconsecratione  Epis- 
copi,  quae  sic  habet  :  Accipe  annulum  disc7-etio- 
nis ,  et  honoris  fidei  signum,  ut  quee  signanda 
sunt  signes,  et  qua?  aperienda  sunt  pandas  :  qua 
liganda  sunt  liges ,  qua  solvenda  sunlsolvas.  Vide 
Alexandrum  ab  Alexandrol.  2.  Genial.  c.  19.  et 
Pierium  Hierogl.  41. 

Porro  annulos  divitum  vani  esse  splendoris, 
docet  S.  Auguslinus3.  Civitat.  19.  cx  facto  Han- 
nibalis  in  victoria  Canensi,  cx  qua  tres  7nodios 


annulorum  aurcorutn  Carthaginctn  misit  :  quo 
intelligerent  tanlam,  in  illo  pralio  dignitatci7i  ce- 
cidisse  Bomanam,  ut  facilius  eam  capcrctme7isura, 
qua77i  7iu77ierus.  Et  mox  :  Turn  etiarn  slipendiis 
sufjicicndis  cum  defccisset  ararium ,  in  ususpubli- 
cos  opes  venere  privatce  ,  adeo  unoquoque  idquod 
habuit  conferente,  ut  prccler  singulos  annulos  au- 
reos ,  singulasque  bullas  miserabitia  dignitatis 
insignia,  nihil  sibi  auri  senatus  ipse  quantomagis 
aeteri  ordines  tribusque  relinquerent.  Olim  cnim 
apud  Romanos  soli  senalores  ct  equites  annuli.s 
utebantur  teste  Dione  1.  £8.  Quocirca  Clemcns 
Alexand.  libr.  3.  Paedag.  annulum  Chrislianis 
tantum  permittit  ad  hoc  ,  ut  eo  res  suas  obsig- 
nent.  Alii  autem,  ait,  abjiciendi  sunt  a^inulli,  ut 
vult  Scriptura.  Aureus  prudenti  niundus ,  est  dis- 
ciplina.  Et  mox  :Sedneque  est  a  virte  annulus  in 
articulo  ferendus  {hoc  enim  est  muliebre)  sed  in 
parvo  digito  ,  atque  adeo  in  exlre77ia  cjus  partc  : 
ita  enim  erit  manus  maxime  ad  operandum  expc- 
dila  :  neque  facile  excidet  sigillum ,  quodmajori 
articuli  tiga^nento  cusloditur. 

Investe.]  Id  est,  cum  vestejnam,  ut  jam 
dixi,  annulus  non  erat  in  veste,  sed  in  digito  : 
tam  enim  vestis  candida  ,  quam  annulus  erat 
dignitatis  insigne. 

Candida,]  Aa//.7rp5,  id  est,  splendida,  qualis  erat 
candida.  Candor  enim  prae  caeteris  coloribus 
splendet,  estque  ipse  splendor;  itasplendetcan- 
dor  cycni,  nivis,  fulguris  solis.  Hinc  Romae  olini 
candida  erat  veslis  ambientium  magistratus, 
qui  inde  Caudidali  dicebantur  :  candidati  enim 
descendebant  in  campum  Martium  ,  ubi  populi 
comitia  agebanlur.  Sic  et  principes  candida 
feque  ac  pureura  utebantur.  Unde  Herodes  illu- 
sit  Christum  induens  eum  veste  alba ,  graece 
Xx.iJ.nfS. ,  id  est  splendida ,  quo  tacite  insimula- 
bat  eum,  quod  fatue  affectasset  regnum  Judaeaj, 
Luc.  23. 11.  Hincet  Christus  et  Aposloli  Apoc.  6. 
2.  reproesentatur  perequum  album.  Ecce,  inquit, 
equus  albus,  et  quisedebat  super  iltum  habebat  ar- 
cian,  et  dataest  ei  corona,  et  exivit  vi^iccnsutvin- 
cei-et.  Albus  enim  color  est  pulcher  ,  laetus, 
lucens  et  splendens  ,  unde  vestis  candida  est 
festiva,  laeta ,  splendida,  magnifica.  Audi  Pru- 
dentium  contra  Symmachum  : 

Exultarepatres  videas ,  pulcherrima  mundi 
Lumina  conciliumque  senum  gestire  Catonum 
Candidiore  toga,  niveum  pietatisaraictum 
Sumcre. 

Et  Martial.  8.  epist.  28.  candidissimam  praes- 
tantissimamque  togam,  sibi  a  Parthenio  cubi- 
culi  Domitiani  praefecto  donatam,  ila  dilaudat  : 

Lilia  tu  vincis,  nec  adhuc  dilapsa  liguslra, 
Et  Tiburtino  monte  quod  albet  ebur  : 

Spartanus  tibi  cedet  olor ,  Paphiaeque  columbae , 
Cedet  Erythraiis  eruta  gemma  vadis  .• 

Quocirca  S.  Joanni  in  coelo  visi  sunt  Sancti  ac 
Beati  amicti  stolis,  albis,  Apoc.  7.  9.  nam  colo- 
res  alibi  maxime  decent  deos,  ait  Plato  1.  11.  de 
Legibus.  Denique  Christus  triumphator  glorio- 
sus  post  se  exercitum  ducit  albatorum,  Apo- 
cal.  19.  14.  Exercitus,  inquit,  qui  sunt  in  ccclo  se- 
quebanlur  cum  in  equis  albis ,  vestiti  byssino  albo 
et  mundo.  Vide  ibi  dicta.  Candor  ergo  vestium 
est  divinaegloriae  quaedam  aemulatio  :  namcan- 
didus  fulgor  est  divinitalis  ornamentum ,  Da- 
niel  7.  9. 
Porro  quam  vanum  sil  gloriari,  aut  honorare 


COMMENTARIA  1N  EPIST 

ve9tes  splendidas,  ct  vestitos  splcndide,  patet 

Primo,exeo,  quod  vestis  sit  poena  et  tegmen 

peccati.  Adam  enim  innocens  creatus  cst  nudus, 

sedmoxa  pcccato  erubescens  suam  concupis- 

centiam ,  tcxit  sc  veslibus  consutis  ex  foliis  ficus. 

Sicut  ergo  Rex  conjcctus  in  vincula  compcdes 

gestansaureas,  iis  non  honoraretur,  sed  magis 

vilipenderetur  :  licet  enim  sunt  aureae.compe- 

des  tamen  sunt;  quodquc  sint  aureae,  refiicant 

eipristinum  regni  decus,  cx  quo  in  compedes 

decidit,  quasie  summo  honorisfasiigioinimum 

dedecoris  dejectus  :  sic  parilererubescere  debet 

dives  in  vestibus  splendidis;  quia  illse  non  sunt 

aliud  nisi  sligma  peccati,  velamen  concupis- 

centiae ,  tegmen  pudoris.  Secundo,  quia  primae 

vestes  quibus  Deus  vestivit  Adamum,  fuerunl 

simplices  et  nativac,  puta  crudae  pclles  anima- 

lium.  Genes.  3.  21.  ul  doceret  eum  ac  posieros, 

vestem  liomini  dalam  tantum  ad  necessitatem, 

esseque  symbolum  poenitentiac  ct  mortalitatis, 

cui  per  peccatum  obnoxii  effccti  sumus,  uli  dixi 

Genes.  3.  21.  Non  magis  ergo  dives  in  vcste  bys- 

sina  extolli  debet,  quam  fur  in  laqueo  byssino. 

Terlio,  quia  simplcx  et  rudis  fuit  vcstitus  Eliae, 

Elisaci  ,    Prophetarum,    S.   Joannis    Baplistae, 

Christi   Domini  ,  Apostolorum,   Essenorum  et 

primorum  fidelium.  Unde  habitum   Christiani 

describcns  Lucianus  in  Philopatro  :  PallLum  pu- 

ire ,  inquit,  sine  calcels  el  tegmine,  capile  nudo 

incedens  ,  deionsa  coma.  Quarlo,  quia  femineus 

est  vcstium  ornalus,  fcminasquc  indicat,  non 

viros  :  horum  cnim  ornatus  cst  intcrior  in  judi- 

cio,  sapientia  el  virlulc.  Nam  quid  est  aurumet 

argcntum,  nisi  terra  alba,  cl  rubra?  Quid  est 

byssus,  nisi  vermium,  puta  bombycum,  pu- 

iredo  ;  Quid  uniones,  nisi  concharum  cxccre- 

menta?  Quid  lan;e  praetiosae,  nisi  ovium  vel- 

lera? 

Audi  S.  Bernard.  scrm.  h.  dc  Advcntu  ;  Auriim 
ct  argentum  nonnc  tcrra  cst  rubra  ct  alba,  quam 
sotus  hominum  error  facit  (aut  magis  repulat) 
pretiosam?  Verx  ergo  divitia:  non  opes  sunt ,  sed 
virtutes,  quas  secum  conscicmia  porlat,  ul  in 
perpetuum  divcs  ftat.  El  S.  Cyril.  1.  h.  in  Joan.  c.  h. 
Sancli  considcrandi  sunt  non  carnc,  scd  intrinscca 
gloria. 

Ita  Sisinnius  Novatianorum  Episcopus,  hom  , 
mollis  rcprehensus  fuit  a  fidelibus,  quod  quoti 
die  bis  lavaretur  et  vestc  candida  induerelur 
abutens  illo  Eccl.   9.  8.  Omni  temporc  sint  vesli- 
menta  lua  candida.  Ita  Socratcs  1.  6.  c.  22. 

S.  Asellam  laudal  S.  Hier.  epist.  15.  adMarcel- 
\zm:Sermo,  ait,  silens ,  et  silentium  loquens : 
ncccitus  ncc  tardus  inccssus ,  idcm  sempcr  habilus, 
neglccta  mundilies,  ct  incuUavcstecuitus  ipscsinc 
cullu. 

Aristotelcs  vidcns  adolescentem  sumptuosiori 
toga  lndulum  :  Adolesccns,  ait,  num  aliquando  a 
cultu  isto  immodico  lemperabis,  ovium  virtute 
parte?  Platodixit  Aristippo  :  Tibiunietcldamydem 
rt  pannum  fcrrc  datum  cst.  Chlamys  veslis  erat 
principum,  pannus  pauperum.  UndeHoratius  : 
Omnts  Ansttppum  decuit  color.  Testis  Laertius, 
I.  2.  8. 

Diogenes  divitem  indoctum,  sed  splendide 
vestitum  xpwopnh» ,  id  est  ovcmaurcam ,  vcl ,  ut 
,w  'eBunt  xp»«A«iiov,  idest  vcllus  aurcum,  appcl- 
labat.  Teslis  Laert.  I.  6. 

Demonax  cuidam  purpura  vestito  insolescenti 
in  aurem  dixit  :  Iletts  ttt,  hoc  anle  gcslabat  ovis  , 
ct  ovts  crat;signilicansillum  aeque  stupidum 


S.  JACOBI.  Cap.  II.  LHo 

esse  in  purpura  atque  ante,  nec  purpuram  «i 
ingenium  addidisse.  Tritum  est  illud  :  Simia  in 
purpura.  Et,  Siiniaestsimia,  etiamsi  aurea gestet 
insignia.  Artaxerxes  Teribazo  vcstibus  insoles- 
cenli  ait :  Tibi  ut  mulieri  aurum,  ut  insano  regium 
amiclum  gestandi  jus  concedo.  Augusti  Caesaris 
axioma  fuit  :  Veslitusinsignis  ac  mollis  superbue 
vexiUum  est  nidusque  luxurice.  Testis  Sueton.  in 
ejus  vita. 

Alexander  Scverus  Imp.  humili  vestitu  ince- 
dens,  cumob  id  abaulicis  reprehenderetur,  ail: 
Imperatoriamajestas  constat  virtute ,  non  corpo- 
ris  cultu. 

Simile  fecit  et  dixit  Alfonsus  AragonumRex  : 
Malo,  inquit,  moribus  ct  auclorilate  meos  exccl- 
lere ,  quam  diademate  et  purpura.  Ila  Panorm. 
1.  1.  de  geslis  Alfons.  Plura  dixi  Isaiae  cap.  3.  in 
linc. 

Denique  Clemens  Alexand.  1.  2.  Pacdag.  c.  10. 
narral  Cseum  sophislam  improbilatcm  reprae- 
sentasse  candida  veste  velatam,  virtulem  vero 
sola  vcrecundia  vestitam  :  perinde  ac  piclor 
ille,  quicum  Helenam  elegantem  pingere  non 
posset,  pinxiteam  vestc  aurea  gemmeaque  non 
lam  decoraiam,  quam  sepultam, 

Nota,  veslis  proeclara  saepesignum  est  magis- 
tratus,  dignitatis  aut  nobilitalis  :  tuncque  non 
ci,  sed  dignitati  et  officio  deferendus  est  honor, 
sed  eam  ab  hisce  abslrahit  hic  S.  Jacohus,  tan- 
liimquc  considcrat ,  ut  indicem  diviliarum  , 
ceque  ac  deliciarum,  lautaeque  vitae.  Solebant 
enim  olim  infestivis  epulis,  ludis,sacrificiis,etc. 
indui  veste  candida  quasi  indice  loelitiie,  uli  do- 
cet  Valer.  Max.  I.  1.  c.  1.  et  indicat  Ecclcsiastcs 
c.  9.  8. 

Quocirca  S.  Jacobus  per  vestiium  candida,  in- 
telligithic  non  tantumdivitem,  sedet  voluptua- 
rium,  quifeslis.ludis  ,  epulisque  vitamtransigit 
cum  despeclu  pauperum  :qualis  fui  divesEpulo 
qui  bysso  induebatur,  et  epulabatur  splendide. 
ac  Lazarum  spernebat,  eique  micas  mensaesuaj 
ncgahat.Sicut  ergo  Christus  Luc.  16.  laxat  hunc 
divitem  spernentemLazarum,  ita  Jacobus  taxat 
cos ,  qui  divites  ct  deliciosos  honoranl  cum  con- 
tcmptu  ct  injuria  pauperum  et  egenorum. 

INTROIKIUT  AUTEJI  ET  PAUPER  IS  SORDIDO  HABITU.] 

Graece py^api?,  idest,  squalido,  delrito,  sordido, 
de  puTxuztZ  dixi  c.  1.  21.  Plerique  fidelium  in  pri- 
mitiva  Ecclesia  erant  pauperes  vel  conditione, 
vel  exspoliatione  bonorum  quam  patiebantur  a 
Judaeis.vel  voluntate  etspiritu.  Audi  S.  Justinum 
ep.  ad  Diogenetum,  mores  Christianorum  sui 
revi  describentem  :  Omni  peregrina  regio ,  ait, 
patria  eorum  esl ,  ct  omnis  palria  est  percgrina. 
In  carne  sunt ,  scd  non  secundum  carncm  vi- 
vunt :  in  terra  degunt ,  sed  in  coelo  conversantur, 
pauperes  sunt  cl  multos  ditant  :  omnibus  indigent, 
ct  omnibus  abundant. 

3.  Pn.ECLARA,]>3£,a^iv,  id  est,  splcndidam,  puta 
candidam  de  qua  paulo  antc  dixi.  Praeclarc  Sc- 
neca  epist.  37.  Quemadmodum,  ait.  sttilttts  cst 
qui  equum  empturus  non  ipsttm  inspicit ,  scdstra- 
tum  ejus  ac  fra>nos  :  sic  et  stullissimus  csl  qui 
hominem  ex  condilionc ,qux  vestis  modo  nobis  cir- 
cumdata  est ,  aslimat.  Servus  est?  sed  fortasse 
libcro  animo.  Servus  esl?  hoc  illi  nocebit ,  aliisnon 
nocebit.  Parviergo  judicii  est.qui  hominemnon 
exseipso,sedex  vesteseslimat,  uli  faciunt  stulti 
et  pueri.  S.  Chrysost.  homil.  /|7.  ad  popul.  Ves- 
tes,  ail,  ct  aurum  ct  argcntum  sttnt  vcrmium 
pcnsa:virtutcm  attlcm  indutus  talcmluibct  vcslcm. 


fc86  COMMBNTAMA  1N  EP 

quam  non  tantinn  linca,  scd  ct  mors  ipsa  Ucdcrc 
neqait.  Et  merito  :  non  enim  hce  animw  virtutes 
rx  tcrra  origincm  trahunt ,  scd  sunt  fructus  spiri- 
lus. 

Er  dixkritis  ei  :  Tu  SEDE  iuc  BENE.  ]  Graece 
*»xat  Syrus  VSV  seapplr ,  icl  estpulchre ,  scilicct 
loco  non  (antum  conimodoel  honorato,  sed  ei 
cleganti,  puta  in  sede  primaria  vel  altiore,  pul- 
vinari  byssinq  insirata,  auleeis  in  conopseo  re- 
dimita.  Sedcbant  Judaei  in  Synagogis  :  magistri 
quidem  altius,  auditorcs  autem  etdiscipuli  de- 
missius,  uti  tradit  S.  Ambros.  in  1.  Cor.  lli.  30. 
et  insinuat  ibidem  Apostolus.  Pbilo  quoque  Es- 
senos  sedisse  tradit  lib.  de  Vita  contempl.  Idem 
dc  Cbrisiianis  Romanis  iradil  S.  Clemens  lib.  2. 
Constit.  c.  57.  Nam  in  Africa  nonlicuisse  laieis 
in  Ecclesia  sedere,  teslatur  Oplaius  Milevit.  1.  L\. 
sicut  etiam  iisdem  in  templo  sedere  non  licet  in 
JEthiopia,  sive  Abyssia,  ne  senibus  quidem  etin- 
fumis  :  his  enim  solum  scipioni  innitti  conce- 
ditur,  uti  Romai  ab  Abyssinis  accepi. 

Memorabile  est  quod  de  Conslaniino  Magno 
in  Vita  ejus  scribit  Euseb.  lib.  l\.  cap.  33.  ipsum 
in  Ecclesia  concionem  audivisse  stantem,  ac 
noluisse  sedere,  licet  ab  Episcopo  ad  id  invita- 
relur,  imo  juberetur;  quoddiceret,  res  divi- 
nas  erectis  animis,  auribus  et  pedibus  audire 
oporiere. 

Apud  Romanos  in  Theatro  suus  cuique  pro 
dignitale  erat  locus  :  unde  inter  equites  nemini 
considere  licebat,  nisi  equestrem  haberet  cen- 
sum,  nimirum  sestertia  quadringenta;hocest, 
decem  millia  aureorum.  Audi  Martialem  lib.  5. 
epigr.  26. 

Quadringenta  Ubi  non  sunt  Cbaerestrate,  surge, 

Leclius    ( locorum  censor )  ecce   venit    :    sla  ,  fuge  , 
curre,  latc. 

Similimodo  apud  S.  Clementem  lib.  2.  Constit. 
c.  57.  et&8.  Apostoli  sanciunt,  quos  operae  pre- 
tium  est  audire,  ut  ex  iis  ordinem  synaxeos  et 
sessionis  in  ea  discamus.  Cum  Ecclesiam  Dei, 
inquiunt, convocas  (OEpiscope)  tanquammagncp. 
navis  gubemator  jube  cum  omni  prudentia  congre- 
gari ,  pracipiens  Diaconis  veluti  nautis,  ut  loca 
fratribus  tanquam  navigantibus  valde  accurate  ct 
honeste  disponant.  Ac  primum  quidem  sit  cedes  ob- 
tonga  ad  Orientem  ve?'sus  navi  similis ,  utrimquc 
pastophoria  in  Orientem.  Sit  solium  Episcopi  in  me- 
dio  positum,  et  ex  utraqueejus  latere  sedeat  Pres- 
byteri,  et  astent  Diaconi  succincti  et  expediti  sinc 
multa  veste :  sunt  enimilli  similes  naulis,  fii  ittis 
qui  per  foros  navis  cursilant.  Sit  autem  horum 
cura,  ut  laici  in  attera  parte,  ordine ,  etdecorect 
quiete  sedeant :  item  ut  sedeant  mulieres  separatim, 
ac  cum  silentio.  Et  paulo  post :  Si  quis  autem  re- 
pertus  fuerit  qui  sedeat  loco  non  decenti ,  increpe- 
lur  a  Diacono,  tanquam  iiproreta;  traducatur- 
quein  locum  qui  eum  deceat.  Est  cnim  Ecclesia  non 
solum  similis  navi,  sedgregi;  namut  Pastores  sin- 
gulas  pecudes ,  capras  dico  et  oves  pro  generis  et 
cetatis  ratione  locant ,  et  quodque  eorum  similc 
cumsimili  congregatur  :  sic  in  Ecclesia  adolescen- 
tcs  quidem  seorsum  sedcant ,  silocus  sit  :sinautem 
non  sit ,  stent ;  atate  vero  provecti  ordine  sedeant : 
pueros  autem  stantes ,  patres  et  matres  eorum  sus- 
cipiant  :  rursus  adolescentula?  seorsum,  si  fuerit 
locus;si  veronon  fuerit ,  post  mulieres  locentur. 
Nupta?  jam  et  matresfamilias  item  seorsum  :  vir- 
gines  autem ,  et  vidux,  et  anus  prima?  omnium 
stcnt ,  aut  sedcant.   Locis  vero  occupandis  prasit 


1ST.  S.  JACOBI.  Cap.  II. 
Diaconus ,  ut  quisque  corum  qui  ingrcdiuntur,  in 
locumsuum  se  conferat ,  et  nemo  prater  decorum 
scdeat  :  simililer  Diaconus  popuium  specutelur ,ne 
quis  murmure  obstrepat ,  dormilet ,  autnutus  fa~ 
ciat.  Oportct  cnimslure  in  Ecclesia  sapienter ,  so- 
brie,  et  vigitanler,  auribus  ad  verbum  Domini 
intentis.  Deinde  cuncti  pariter  consurgentes ,  et  in 
Orientem  spectantes ,  cgressis  catechumenis  et 
pamilentibus ,  precentur  Deum,  qui  ascendit  super 
ccelum  cccli,  idque  ad  Orientem.  Et  inferius  :  Si 
aulcm  cum  jamscdelur,  alius  quispiam  adveniat 
honestus  el  nobilis,  sive  externus  sive  ejus  regio- 
nis,  etc.  Diaconus  j uniorem  locomoveat  prudenter 
tamen,  et  non  irate ,  et  illum  sessum  recipial  : 
aquum  enim  cst  ul  qui  est  in  fralres  benevolus , 
sponle  sua  hoc  faciat  :  quod  si  recusaverit ,  move 
eum  cogendo ,  et  in  cxtremum  locum  rejice ,  ut 
discant  cateri  cedere  loco  honoratioribus.  Siautem 
pauper,  aut  ignobilis ,  aut  peregrinus  quispiam 
sencx  vcl  adoiesccns  advenerit,  neque  sit  locus  va- 
cuus,  his  quoque  Diaconus  ex  toto  animo  tocum 
faciat,  utnon  fiat  adversus  Iwminem  acceptio  per^ 
sonce ,  scd  flat  ministcrium  Deo  acceptum  :  cum 
muiiercs ,  sive  pauperes ,  sive  diviles  advenerint , 
atrumquehorum  faciat  Diaconissa. 

Addii  S.  Clemens  Christianos  sedisseduntaxat 
in  concione  et  lectione,  in  oratione  vero  et  li- 
turgia  sletisse,  aut  cerlegcnuflexisse.  Posterius 
hoc  diserte  docet  Tertull.  lib.  de  Orat.  cap.  12. 
Irreverens  est,  ait,  assidere  sub  conspectu,  contru- 
que  conspectum  ejus,  quemmaxime  rcverearis  ac 
vencreris ,  quanto  magis  sub  conspeclu  Dei  vivi , 
angcto  adhuc  oralionis  astante,  factum  istud  ir- 
religiosissimum est?  ISisi  exprobrumus  Deo,  quod 
nos  oratio  fatigaverit.  Atqui  cum  modeslia  et  hu- 
mitilate  adoranles ,  magis  ccmmendamus  Deo  pre- 
ces  noslras.  Videdicta  Act.  20.  36. 

Pauperi  actem  dicatis  :  Tu  sta  ielic  ,  AUT 
sf.de  sub  (Tigur.  subler ;  alii,  juxta  ;  Syrus, 
ante)  scabello  pedum  meorum.  ]  Significatur 
contemptus  pauperis.  q.  d.  Sede  non  in  scabello, 
sed  sub  scabello  pedum  meorum  :  adeo  enim 
vilis  es,  utnon  sis  dignus  qui  pedesmeos,  imo 
nec  eorum  scabellum  tangas.  lbi  crgo  sede,  aut 
quasi  alter  Alexius  sta  in  angulo,  aut  cum  La- 
zaro  quasi  canis  procumbe  ad  januam  divitis 
Epulonis  :  qui  contemptus  sane  est  gravis,  ideo- 
que  peccatum  lethiferum.  Inde  sequebaturpau- 
perum  oppressio,  quod  est  peccatum  clamans 
in  ccelum,  de  quo  v.  6.  ait  S.  Jacobus  :  ISonne 
divites  per  polentiam  opprimunt  vos? 

Nota  Primo  ,  Honor  est  bonum  commune  , 
;eque  ac  officia  et  beneficia.  Nam  in  mensa,  ju- 
dicio,  concilio,  aliove  cofessu  publico  cuique 
suus  debetur honor  etlocus,  qui  sinondetur, 
fit  eiinjuria,  estque  peccatum  acceptionis  per- 
sonarum.  Secundo,  honor  debetur  creaturae  ra- 
lionaliobexcellentiam,  quee  consistit  in  sapien- 
tia,virtute,  officio,  dignitate  et  potenlia. Diviliae 
ergoperse  non  sunt  honorandse,  quia  per  se 
non  faciunthominem  sapientiorem,  magis  vir- 
tuosum,  digniorem  et  excellentiorem  creteris  : 
tantum  ergo  honorantur  divites  per  rcceptam 
consuetudinem,  velquia  diviliae  comitanturdig- 
nitatem  et  principatum.  Quare  si  quis  ex  inter 
riori  reverentia  erga  divitias ,  divitem  hoc  solo 
nomine  quod  divesest,  prseferatpauperi  fideli, 
peccat  vitio  acceplionis  personarum  :  fierique 
potest  ut  pecce  tmortaliter,  nimirum  si  fiat  cum 
notabili  pauperis  contemptu,  vel  injuria  et  op- 
pressione ,  ut  dicilur  y.  6.  alioqui  peccat  tantum 


COMMENTARIA  IN  EPIST.  S.  JACOI3I.  Cap.  I. 


487 


vcnialiter.  Ita  noster  Lcssius  dc  Justilia  et  jurc 
c.  32.  dub.  1. 

U.  Nonne  (griccc  ,  id  cst  non,  dc  morc  poni- 
tur  pro  ou/t,  id l  esl  nonne)  judicatis,]  foaxptaw , 
idest,  dijudicaslis,  id  cst,  dclcclum  pcrsona- 
rum  liabuistis  cxtollcndo  suninie  divitcm,  dc- 
primendo  in  imum  paupcrem.  Ita  Valabl.  Undc 
Syrus  vcrtit,  y\T)2hHT\»etpalgetuntiie»tt  divisis- 
tis ,  diserimen  fccistis,  discrcvisiis  iniquc  intcr 
paupcrem  ct  divitem,  quod  Nostcr  vcrtit,. judi- 
catis;  quia  judicis  cst  intcr  partcs  aequitalcni 
dividere,  utcui(|ue  jus  suum  tribuat,  non  vcio 
unum  alteri  inique  pr.x-ferat,  eiquc  totuin  per 
las  el  nefas  allribuat  :  oec  cnim  paupcr  ob  pau- 
perlatem  suo  jurc  cst  spoliandus,  ut  illud  per 
injuriam  detur  diviti  ob  solas  ejus  divitias.  Se- 
cundo,  Tigur. ,  Erasmus  et  alil  Se«tp&ijT*,  acci- 
piunt  passivc,  verluntquc  asserlivc,  noninlci- 
rogativc  :  cl  nondijudicali  cstis  apud  vosmelipsos. 
q.  d.  Non  sensistis  conscientiae  judicium  ct  re- 
niorsum,  quod  scilicct  in  bac  personanim  ac- 
ceplionc  Deum  offcnderetis.  Undc  Cajct.  Non 
estis,  ait, judicati  invobis  ipsis ,  sed  cstis  judicati 
in  vcstibus,  dum  divitcs  ob  vesles  splcndidas 
honoralis,  pauperesob  squalidas  spernitis.  Alii 
verlentes  intcrrogativc  sic  cxplicant.  q.  d.  Nonnc 
vestro  judicio  judicati,  convicti  el  damnaliestis  ? 
q.  d.  Nonne  rccta  ratio  etjudicium  vos  condem- 
nat,  arguilque  quod  iniquc  faciatis;  ila  Bcda. 
Verum  verlcndum  csse  aclivcj  udicalis ,  patel  cx 
eo,  quod  explicando  subdit  S.  Jacobtis.  Ei  facti 
cstisjudices  cogitationum  iniquarum  ;'}m\\cis  cnim 
est  judicare,  non  judicari  :  unde  suspicatur  Ga- 
gneius  Nostrum  Intcrpreicm  legisse  cix^iviTe , 
in  Indicalivo,  id  cst,  judicalis :  scd  judicalis  idem 
esl  quod  judicarc  solelis ,  id  csl,  judicastis  :  quod 
significat  Giaecum  Staxpi=bjT=. 

Urget  IIugoclDionys.  zbapud  vosmetipsos,uu&$i 
dicat,  avobis,  vcstraquc  prava  pbanlasia  judi- 
cium  boc  perversuin  smnilis,  non  a  Deo  :  Deus 
cnim  jubettam  pauperibus,  quamdivilibussuum 
jus  et  locuni  tribui.  Sapicnlcr  Plalo  in  Prolagora  : 
Veprius,  ait,  in  alio tiibunuli  judicavcris,  quam 
ipse  coramjustitia  (coram  Dco)judicutus  fueris. 
Et  Seneca  ep.  37.  Si  vis  tibi  omnia  subjiccre,  sub- 
jice  te  rationi  (et  consequenter  Dco)  Multos  re- 
ges ,  si  ratio  te  rexerit  :  ab  ilta  disces  quid,  et 
quemadmoditm  aggredi  debcas.  Et  Socrates  apud 
Stobanun  serm.  Z|8.  Optimus,  ait,  liex  cst,  qui 
suis  affectibus  impcrare  potest. 

ET  FACTI    ESTIS   JUDICES    COGITATIONUM    IMQUA- 

iujm  ,  ]  N3ti71Dn  mcpharsanc ,  id  cst,  separatores , 
discretores  pauperiset  divitis.  Pro  cogitationum, 
graece  cst  fitodoyts/twv ,  id  est,  ratiocinalionum , 
disputationum,  disceptationum,  consultationum, 
rcputationum,  sermocinationum.  q.  d.  Facli 
cstis  judices  iniqui  perversarum  ratiocinatio- 
num,  id  cst ,  judices  pcrverse  ratiocinanles  et 
concludcntes  pauperem  contemnendum  esse, 
quia  pauperest;  divitem  bonorandum,  quia  di- 
vei  est.  Ergo  facti  cstis  judiccs  judiciorum  ini- 
quoruni,  quia  iniquc  judicalis  iniqua  cogitando, 
raliocinando,  concludendc  ,  scrmocinando,  ea- 
(|uc  opere  exequendo;  dum  scilicct  pauperem 
pra  divite  spernitis,  plusquesplcndori  vcstium, 
quam  lulcict  virtuti  tribuilis,  honorando  impios 
dnitcs,  et  despiciendo  sanctos  pauperes,  ait 
S.  Ilicr.  in  c.  5.  lsaiae.  Hoc  ipso  enim  tacitc  judi- 
catlfl,  quod  divcs  tanto  paupere  sit  vielior,  quanto 
cst  dmor,  aitS.  Aug.  ep.  29.  ad  S.  Hier.  quod  uli- 
quc  falsum  ctpcrvcrsum  est  judicium ,  instarquc 


monslri.  Incongruus  cnim  scrmoest,  ait  Epic- 
tclus,  si  dicas  :  Kgo  sum  ditior  te ;  ergo  teme- 
lior.  Ego  sapienlior ,  crgo  mtlior.  Ili  vero  suut 
congrui  :  Ego  te  ditior  ;  mea  igitur  possessio  me- 
lior  est  tua.  Ego  sapientior  :  mea  igitur  oralio 
melibr  est  lua.  Tu  autem  ncquc  possessioes,  neque 
oralio.  Ita  ipse  Encbirid.  c.  59. 

Seneca  I.  10.  ep.  77.  Gladium,  ait,  bonum  di- 
ccs,  non  cui  deauratus  est  baltheus,  nec  cuivagina 
gcmmis  distinguitur ;  sedcuiest  ad  secandumsub- 
tilis  acies.  liegula,  non  quam  formosa,  sed  quam 
rccta  sit  quaritur.  Ergo  in  hoviine  nildl  ad  revx 
pcrlinct  quantum  arel ,  quantum  fanerel ,  d  quam 
uiullis  salutcHir,quam  pretioso  incumbat  lccto,sed 
quam  bonus sit.Nemo  istorum  qttos divilice honores- 
uuc  in  altafastigio  ponunl,  magntts  est.  Quare  ergo 
magntts  videlur?  cum  basi  sua  illum  metiris.  Parvus 
pumilio ,  licet  in  vwnte  constiterit.  Colossus  mag- 
nitudincm suamservabit ,  cliamsi  stetcrit  inputeo. 
lloc  laboramus  errore,  quod  neminem  astimamus 
co  quod  est,  scd  abjicimus  illi  ct  ca  quibus  ornatus 
est ,  imo  ex  itlis  ipsuvi  aslhnamus  et  metimur. 

Porro  ait  S.  Jacobus  cogitationum,  non  cogi- 
talionis  graece  iuxAoyuft&Vf  idest,  ratiocinationum. 
consullationum,  conclusionum  :  quiabaec  una  , 
qua  divitice  praeferuntur  paupertati,  mullas  in- 
cludit,  ct  cx  bac  una  quasi  principiomultcealia- 
educuntur,  v.  g.  qui  divilias  praefert  paupertati 
secum  ita  ratiocinabitur.  Primo,  divitiae  sunt 
commodiores,  magisque  in  bominum  prctio; 
crgodivites  prajferendi  pauperibus.  Secundo, 
dives  me  juvarc,  commendare,  promovere,  di- 
tare  polest,  non  pauper  :  divites  ergo  colendi, 
non  pauperes.  Tertio ,  dives  sui  contemptum  ul- 
ciscipolest,  nonpauper  :  illius  ergo  offensacu- 
randa  est,  non  btijus.  Quarto,  a  paupere  nibil 
expecto  :  ergo  mibi  negligendus  est.  Quinto, 
paupcr  mibi  est  dedecori  eloneri,  quia  a  me 
pclit  et  emendicat  eleemosyuam ,  itaque  opes 
mcas  minuit :  dives  veromibi  est  bonori  et  com- 
modo  :  ergobic  sequendus,  ille  fugiendus  est. 

Hae  sunt  raliocinaliones  iniquae  et  falsac,  puta 
paralogismi  mundi  et  mundanorum.  Exadverso 
Deus  contra  bos,  ait  PJiilo  lib.  1.  de  Monarcbia 
sancit  Exodi  20.  Pion  facietis  vobis  deos  argcnteos 
itaureos,  in  sensumystico  :  Ili  cnhn,  ait,  adoru- 
turi  mane  ad  a?des  diiitum  quasi  ad  sanctissima 
tcmplacursitant ,  bona  petituriab  illisqttasinumi- 
bus  :  cum  tamen  verissimum  sitillud  August.  5. 
Civit.  6.  Remota  jactanlia  quid  sunt  omncs  homi- 
nes,  nisi  homines?  Ergo  contra  bos  primo  argu- 
mcntatur  Cbristus,  dicens  :  Facite  vobis  amicos 
de  mammonainiquitatis  ,  ut  cum  dcfeceritis ,  re- 
cipiant  vos  inaitcrna  tabcrnacula,  Luc.  16.  19. 

Secundo,  S.  August.  serni.  55.  dc  Temp.  Iste 
mundttm ,  ait ,  aut  ridet  nos ,  aut  ridetur  d  nobis. 
Mclius  cst  ut  caices  mundum,  et  calcatoeo  gradum 
tibi  facias  per  quem  in  subiime  conscendas. 

Terlio,  Seneca  lib.  dc  Vita  beala  c.  26.  Divitiw 
apud  sapicntcm  virum  in  servitule  sunt ,  apud  stul- 
tumin  impcrio.  Sapiens  diviliis  nihil  permittit , 
vobis  divitia  omnia.  Undeet  Alexandr.  Magnus, 
lesle  Plularcb.  orat.  1.  de  Fortuna  Alexandri , 
dixit  :  Si  Alcxandcr  non  csscm,  Diogenes  esse  vel- 
lettu 

Quarto,  Auctor  imperfecii  apud  S.  Chrysost. 
bom.  22.  Si  divilcm  honoras,  ait,  propUr  perso- 
nam  ipsius,  honoras  cum  :  si  autcm  paupercm  lu>- 
noras  ,  propter  personam  Christi  honoras. 

Quinio,  S.  Ambros.  lib.  2.  Ollic.  25.  docet 
multis  rationibus  favores  ct  benclicia  pauperi- 


ASS  COMMENTAIUA  IN 

bus  potius  exhibenda  esse,  quam  divitibus. 
Primo,  quia  Christus,  ait,  docel  ad  epulas  non 
eos  qui  divites  sttnt ,  scd  pattperes  invitandos ,  Lu- 
cae  IU.  Secundo,  divites  enimrogari  videntur,  ut 
ipsi  quoque  nobis  reddant  :  pattperes  quianon  ha- 
bent  quodrestituant,  cum  acceperint  remuneralo- 
rem  nobis  faciunt  Dominum,  qui  se  pro  paupere 
obligandum  obtulit.  Tertio,  quia  dives  dedignatur 
bcneftcium ,  et  pudct  ettm  debitorem  esse  gratice. 
Quin  etiamid  quod  coltatum  estsibi,  meritis  suis 
arrogat.  Quarto,  qttia  in  accipiendo  beneficio  eo 
ipso  quod  acceperinl  ,divites  dedisse  se  magisquam 
uccepisse  existimant  :  pauper  vero  etsi  non  liabet 
ttnde  reddat  pecuniam,  refert  gratiam  :  in  quo 
certum  est ,  quod  plus  reddat ,  quam  acceperit. 
Pecunia  enim  nummo  sotvitttr,  gratia  nunquam 
exinanitur.  Quinto,  quod  dives  refugit,  pauper 
fatetur  quod  sit  obligatus  debilo ,  sibique  subven 


tum ,  non  honori  stto  delatum  putat  :  donatos  sibi 
arbitratur  filios,  vitamreddilam,  servatam  fami- 
liam.  Idem  ibid.  c.  1.  Tantus,  ait,  splendor  ho- 
nestatis  est ,  ut  vitam  beatam  efficiant  tranquiili- 
tas  conscientice ,  et  securitas  innocenlia.  Etideo 
sicut  exortus  sol,  lunce  globum  el  ccetera  stellarum 
abscondit  lumina,  ita  fulgor  honestatis ;  ubivero 
et  incorrupto  vibrat  decore,  ccetera  qucepulantur 
bona  secundum  volttptatem  corporis,  aut  secundum 
sceculum  clara  et  illustria  obumbrat.  Et  c.  U.  lo- 
quens  de  Elia,  cui  pauperi  corvus  deferebat  pa- 
nem  3.  Reg.  17.  Nunquidideo,  ait,  minus  beatus 
quia  pauper  erat  sibi?  Minime,  imo  eomagis  bea- 
tus,  quia  Deo  dives.  Aliis  enim  qttam  sibi  divitem 
esse  prcestat ,  ttt  iste  erat ,  qui  tempore  famis  cibttm 
d  vidtta  petebat,  largiturus  ei ,  ttt  hydria  farince 
per  triennium  et  sex  menses  non  deficerel ,  et  per 
qttotidianos  usus  olei  vas  viduce  inopi  sufficeret  ac 
ministraret. 

Sexto,  in  paupere  honoramusChristum  quasi 
exemplar  in  sua  imagine.  Unde  Chrysost.  s.  14. 
explicans  illud  Psalm.  140.  Beattts  qui  intelligit 
super  egenum  et  pattperem.  Non  dicit,  ait,  Qui 
vidct,  sedqui  intelligit.  ArCana  enim  res  est,  et 
occultum  mundo  paupertatis  pretium.  Oremtts 
fratres  ut  ipse  nobts  intelligere  intetiigenda  con- 
cedat,  qui  se  inteUigi  in  paupere  sic  demonstrat , 
quod  ipsequi  ccclum  tegit ,  sit  nttdtts  in  paupere; 
<fuod  in  esuriente  esuriat  satietas  rerum;  quod 
sitiat  in  siliente  fons  fontium.  Beatus  proinde  illc 
censendus  est ,  qui  hoc  intelligit ,  ut  super  paupc- 
res  intelligat  eorum  necessitatibus  occurrendo,  eos- 
quc  d  neccssitatibus  cruendo. 

Septimo,  S.  Bern.  serm.  1.  de  vigilia Nativitat. 
Paupertas ,  ait,  non  inveniebatur  inccelis,  porro  in 
terris  abundabat  hcec  species ,  et  nesciebat  homo 
pretiumejus.  Hanc  itaque  Dei  Filitts  concupiscens 
dcscendit  ut  eam  eligat  sibi,  et  nobis  quoqtte  sua 
cestimatione  faciat  pretiosam.  Hoc  est  quod  ait 
Christus  Isaiae  61.  et  Lucae  L\.  18.  Spiritus  Domini 
saper  me ,  propter  quod  unxit  me ,  evangelizare 
pauperibtts  misit  me.  Plura  de  bono  paupertatis 
dixi  Act.  c.  k.  eta. 

5.  Nonne  Deus  elegitpauperes  in  hoc  mundo.  ] 
Syrus ,  pauperes  mundi.  Probat  non  esse  acci- 
piendas  personas  utdivites  honoremus,  paupe- 
res  aspernemur  ,  exemplo  Dei,  quod  nobis  de- 
bet  esse  instar  normae  et  praecepti.  Deus  enim 
elegit  pauperes  sere,  eosque  divites  effecit  fide ; 
inopes  censu ,  eosque  opulentos  fecit  rerum  di- 
vinarumsensu.  UndeS.  Leoserm.  10.  de  Quadr. 
Ouosviles,  ait,  facit  carnalis  sapientia,  nescitnus 
quam  fnetiosos  spiritualis  sit  factura  gratia. 


EPIST.  S.  JACOBI.  Cap.  II. 

Divites  in  fide,]  ut  scilicet  fierent  divites, 
ipseque  faceret  eos  divites  in  lide.  Nam  simil, 
modo  addit.  Et  heredes  regni.  Clarum  autemesti 
Deum  neminem  elegisse  qui  jam  erat  hercs 
regni,  sedeligendo  haeredem  regni  fecisse.  q.  d. 
Pauperes  non  sunt  spernendi,  quia  Deus  non 
sprevit,  sed  elegit  pauperes,  eosque  eligendo 
ditavit  lide,  fecilque  heredes  regni.  Nihilergo 
hic  habent  Pelagiani,  quo  probent  fidemesseex 
nobis,  non  exgratia  Dei,  quasiob  fidem  viribus 
naturae  elicitam  Deus  fidelem  eligat,  infidelem 
respuat.  Fides  enim  estprimum  Dei  donum,  quo 
pauperes  Apostolos  primosque  fideles  ditavit 
Deus,  ita  S.  Augustinus  lib.  1.  de  Praedest.  sanct. 
cap.  17.  Agit  ergo  Jacobus  de  electione  tam  ad 
fidem  et  gratiam,  quam  ad  regnum  et  gloriam. 
Quosenim  Deus  elegit  adgratiam,  eos  conse- 
quenter  destinavit  ad  gloriam,  ut  fiant  heredes 
regnicoelestis.  Hicsensusestgenuinus.  Secundo, 
lamenGabriel  Vasquezl.  part.  disp.  89.  cap.  2. 
sic  explicat,  quasi  dicat,  Deus  Apostolospaupe- 
rescensu,  sed  divites  fide  etvirlute,  elegit  ad 
gloriam,  puta  ad  hereditatem  regnicoelestis,  et 
ad  vitamaeternamex  meritis  ;  quia  scilicet  prae- 
vidit  quod  ipsi  bene  ntendo  et  strenue  coope- 
rando  fidei,  et  gratia?  sibi  a  Deo  datae,  perbona 
opera  mererentur  regnum  cceleste.  Unde  sequi- 
tur  :  Quod  rcpromisit  Deus  diligentibus  se.  Censet 
ergohic  agi  de  electione  ad  gloriam  duntaxat, 
eamque  fieri  ex  meritis  probareex  hocloco  con- 
tendit;gloria  enim  esthaereditas,  quiadaturfiliis 
eadem  est  et  corona  justitiae,  ac  merces,  quia 
datur  merenlibus  et  vincenlibus.  Hinc  et  Jaco- 
bus  prius  ait,  quod  Deus  elegeritdivites  in  fide, 
deindequod  heredes  regni,  quia  perdivitias  fidei 
destinavit  nos  ad  regnum  in  prima  electione, 
quam  fecit  ab  reterno. 

Moral.  docethic  S.  Jacobus  veras  divitias  non 
esse  aurum,  argentum,  vestes  splendidas;  sed 
fidem  et  fidei  virtutes  :  sicut  ex  adverso  pauper- 
tatem  et  pauperes  non  facit  egestas,  sedcupidi- 
tas  etimpietas.  UndeS.  August.  hom.  decentum 
ovibus  :  Deus,  ait,  omnibus  cequaliter  adest ,  sed 
apttd  Deumphts  habet  loci,  quiplus  atttderit,  non 
argenti,  sedftdei.  Et  S.  Gregor.  hom.  15,  in  Evang. 
Solce ,  ait.  divitice  sunt ,  qttce  nos  divites  virtutibus 
faciunt.  Et  Clemens  Alexandr.  lib.  6.  Slromat. 
Ver<e,  ait,  divitice  est  abandantia  in  iis  qucesimt 
ex  virlute  aclionibtts  :  paupertas  autem  est  inopia 
inmoderatis  actionibtts.  S.  Ambrosius  1.  3.  ep.  10. 
Solttm  illum  Deus  divitem  novit,  qui  sitdives  ceter- 
nitali. 

Praeclare  vero  S.  Prosper  lib.  2.  de  Vita  con- 
templativa  c.  13.  Illce,  ait,  nobis  sunt  ambiendce 
clivitice ,  quce  nos  ornare  pariter  possint ,  et  mtt- 
nire,  quas  nec  acquirere  possttmus  inviti,  nec  per- 
dere ,  quce  nos  contra  hostites  impetus  armant ,  d 
mttndo  disterminant ,  Deo  commendant ,  ditant 
animas  nostras  atque  nobilitant,  nobiscum  sunt, 
intra  nos  sunt.  Divilice  nostrce  credendce  sunt  pu- 
dicitia,  quce  nos  pttdicos;  jttstitia,  quce  justos; 
pielas ,  qttce  pios;  humititas ,  quce  humites;  man- 
suetudo ,  qttce  mansttetos ;  innocentia,  quce  inno- 
centes;  pttritas ,  qttce  pttros;  prttdentia,  qace  prtt- 
denles;  temperantia,quce  temperantes ;  etcharitas 
qttce  nos  facit  Deo  et  hominibtts  charos;  virtutum 
potentes,scectiti  contemptores,  ac  bonorumomnium 
sectatores.  Hcecnon  sunl  omnittm ,  scd  Sanctorum 
sanctce  virtutes ,  non  divitum  superborum,  sed  htt- 
miliiimpauperumfacultates,  patrimonium  cordium 
divitice  incorruplibiles  morum ,  quibus  non  abttn- 


COMMENTARIA  IN  EPIS 

dnnt ;  nisi  illc  qui  illi  carnalibus  cx  corde  renun- 
lianl.  Et  inferius  :  Propier  hoc  igilur  eis  qui  mili- 
tant  Deo,  fugienda  sunt  ex  loto  corde  divitia  : 
quas  qui  luibere  volunt ,  sine  labore  non  quasrunl, 
sinc  difficultale  non  inveniunt ,  sine  cura  non  ser- 
vant,  sine  anxia  delcclatione  non  possident ,  sine 
dolore  non perdunt.  yipostolus  autcm  Christimili- 
tibus  dicit  :  Volo  vos  sine  sollicitudine  esse.  Et  : 
lladix  omnium  malorum  esl  cupidilas,  quamqui- 
dam  appetcnlcs  eiraverunl  a  ftde ,  et  inscruerunt 
se  doloribus  muttis ,  ac  sic  census  iste  tcrrcnus  eis  a 
quibus  vitiose  diligitur,  non  est  voluplatum  matc- 
ria ,  sed  dolorum. 

Breviler,  sed  nervose  S.  Greg.  1.  6.  episl.190. 
ad  Andream  :  !\on  crgo ,  ait,  honores  aut  divilia; 
qua;renda>  sitnl,  qtuB dimittuntur,  scdsi  bonaqua- 
rhnus ,  iltadiligamtts,  qtue  sine  ftne  habcbimtis.  Si 
autem  mala  pertimcscimus,  timcamus  quai  a  re- 
probis  sine  ftne  tolerantur.  Idem  hom.  18.  in 
Ezech.  llle ,  ait,  paupercst,  qui  cgcleoquod  non 
habct.  Namct  quinon  habens  habere  non  appclit , 
divcs  cst.  Paupcrtas  quippe  in  inopia  mcntis  est 
non  in  quanlitatc  posscssionis  :  namcui  cum  pau- 
pcrlate  bene  convenit ,  non  cst  pauper. 

Heredes  hegm.  ]  Id  esl,  destinaios  ad  regnum 

coclesle ;  illudque  certo  adcpturos,  si  in   fide 

operibusque  fidei  ad  fincm  usque  vitac  constan- 

ter  perseverent.  Praeclare  S.  Amhros.  scrm.  10. 

t.um  rcgnum  Dci ,  ait,  pauperum  sit ,  quid  locu- 

pletius  esse  potcst.  Vide  hic  miram  harmoniam 

Jacobi  et  Pauli.  Idem  cnim  eodem  acvo  intonuit 

1'aulus  scribens   1.   Gorintb.  cap.  2.  26.  Videte , 

ait,  vocalionem  vcstram  fialres,  etc,  quce  slulla 

sunt  mandi,  et  ignobilia,  et  conlemplibilia  elegit 

Deus.  Porro  regnum  Dei  estipse  Deus  cumomni 

sua  felicilale  et  gloria.  Vide  S.  August.  serm.  119. 

d(>  Tcmp.  et  in  Psalm.  186.  et  149.  ubi  ait  :  Ilere- 

des  Dei  sicsunt ,  ut  ipse  Dctts  sit  hereditas  noslra. 

Hatc  hcrcdilas   non  minuilur  copia  posscssortun , 

non   fit   angustior  numcrositate  coheredum;  scd 

lanta  est  mullis,  quanta  paucis;  tanla  singulis, 

quanta  ornnibus  :  non  talis  tc  fccit   heredem  cui 

mortuo  sttcrcdas  ,  sed  cum  quo  in  (elcrnum  vivas. 

Et  S.  AmbrosiuminPsalm.  118.  Omncs  possidcnt, 

ncc  minuitur  hcrcdi;  manet   cmolumcntum   inte- 

prum,  ct  co  magis  singulis  crcscit ,  quo  pluribus 

fuerit  acquisitum.  Cbaritasenim  perfecta  inccclis 

facit  omnia  communia  :  undc  quisquebeatus  de 

aliorum  singulorum  gloria  ita  gaudet,  ac  si  sua 

esset.  Quare  non  semel,  sed  millies,  et  millesies 

inillies  estbeatus  et  gloriosus.  S.  Bern.  de  Tri- 

plici  genere  bonorum  :  Quce  cst ,  ait,  copia  ubi 

mhil  quod  nolissit,  et  toittm  sit  quod  vclis?  Idem 

serm.  de  fallacia  praesenlis  saculi  :  In  rcmune- 

ratione,  nit,  lorrcns  csl  voltiplalis,  ctfluminis  bn- 

petus.    Flumen  planc  cst ,  scd  quod  affluat,  non 

quod  fluat,  vcl  cffluat ;  flumcn  vocatur,  non  quod 

transeat ,  vcl  prrtranscat ,  scd  quod  abundet.  Rur- 

sum  S.  Aug.  lib.  3.  de  Liber.  arbitr.  sub  finem  : 

lanta,  ail,  cstjucunditas  lucisxtcrna- ,  utctiamsi 

non  liccrct  amplius  01  ca  mancrc ,  quam  uniusdiri 

mora  .  proplcv  hoc  soltim  innumerabiles  anni  hujtis 

vtta  plenl  tlciiciis,  et  circumfluentia  temporalium 

honorum  rrdr  mtritoque  contcmncrcnlitr.  Idmiin 

Manuali  C»p.  14.  O  anima  mca,si  qitotidtc  oporte- 

rct   nos    tovmrnla  pcrfcrrc ,   si  ipsam  gehcnnam 

tongo  tempore  tolrvarc,  aut  Christum  in  tjloriu 

uia  vutrrc  posscmus  et  Sanctis  ejus  sociari,  noitur 

lUgnum    cssrt  pati  omnc  quod  tvislc  cst,  ut  tanii 

honi  tunurqtir  glovia  pavlicipcs  habcrcmur?  Insi- 

dientwr  crgo  dtemones,  pareni  suas  tentationes, 

CORNtL.     K    I.AHDF.      T0M.    X. 


T.  S.  JACOBl.  Cap.  II. 

frangant  corpus  jcjunia;  premant  carnem  vesti- 
mcnta,  laborcs  gravent ,  vigiiioz  cxsiccenl ,  clamel 
in  me  istc ,  inquietel  me  ille  vel  ille  ,  frigus  incur- 
vet ,  conscientia  murmuret ,  calor  urat ,  caput  do- 
lcat ,  pectus  ardeat,  infletur  stomaclius,  pallcscat 
vultus ,  inftrmelur  totum  corpus,  defciat  in  dolore 
vita  mea,  et  anni  mei  in  gemitibus,  ingrediatur 
pulredo  in  ossibus  meis  et  subter  me  scateat ,  ut 
requiescam  in  die  tribulationis,  el  ascendam  ad 
populum  accinclum  nostrum.  Qua:  enim  crit  jus- 
lorum  gloria,  quam  grandis  Sanctorum  laililia, 
cum  unaquaquc  facies  fulgebit  utsol?  cum  ordi- 
nibus  dislinclis  populum  suum  Dominus  in  regno 
patris  sui  cccperit  recensere  et  merilis  atque  ope- 
ribus  singulorum  promissa  praimia  restiluct,  pro 
terrenis  coclestia,  pro  temporalibus  sempilerna , 
pro  modicis  magna?  Revera  cumulus  fclicilutis  erit 
cum  Dominus  adducet  Sanclos  suos  in  visionem 
patcrna  glorice ,  el  faciel  in  cccleslibus  considere , 
ut  sit  omnia  in  omnibus.  O  felix  jucundilas ,  etju- 
cunda  felicitas  :  Sanctos  videre ,  cum  Sanctis  esse 
cl  sanctum,  Deumvidcre,  et  Deum  habere  in  oslcr- 
num  el  ullra! 

Porro  caussecurDeus  adfidem  et  regnum  ele- 
geril  pauperes  potius,  quam  divites,  sunt  va- 
ri;e,  eaeque  congruac.  Prima,  quia  id  requirit 
apla  disliibulio  donorum,  ut  qui  carent  terres- 
tribus,  abundeni  coelesiibus,  etvice  versa.  Unde 
S.  Hieron.  epist.  34.  ad  Julianum  :  Difficilc ,  ait, 
imo  impossibile  est ,  ut  prctsenlibus  quis  cl  fuluris 
frualur  bonis ;  ut  hic  vcntrcm,  et  ibimentemex- 
pleal  :  ut  de  deliciis  transeat  ad  delicias  :  ut  in 
utroque  sosculo  primus  sil  :  ut  in  ccclo  et  lerra  ap- 
pareat  gloriosus.  Et  S.  Cbrysosl  homil.  2.  ad  po- 
pulum  docel  S.  Paulum  ,  cum  nominat  divites 
liujus  sa-culi  1.  Tim.  6.  17.  hoc  ipso  significare 
aliosesse  divites  futuri  saeculi ,  nimirum  paupe- 
res  hujus  saeculi.  Sic  dives  bujus  sa-culi  fuii 
Epulo,  futuri  vero  Lazarus,  Lucae  16.  v.  24.  sic 
Nazianz.  orat.  16.  religiosos  vocat  proptcr  humili- 
talcm  exallatos,  el  propler  paupcrtatem  locupie- 
tatos.  Quocirca  Palres  pauperes  Evangelicos  vo- 
cant  divites,eosque  veroset  solos.  IiaS.  Nazianz. 
orat.  20.  de  S.  Basilio;  Divitice,  ait,  illi  crant , 
nihil  habcre.  Et  S.  Lco  serm.  4.  de  Quadrages. 
Cltrisliana  pauperlas  dives  est  :  quiaplus  est  quod 
hubct,  quamquod  non  habet  :  nec  pavet  in  islo 
mundo  indigentia  laborare  cui donutum  inomnium 
rcrum  Domino  omnia  possidere.  EtS.  Anibr.  lib.  4. 
ep.  24.  ad  Simplic.  Vere,  ait,  divesest,  quiin 
conspectu  Dci  polcst  dives  videri ,  in  cujus  conspectu 
tcrra  exigua ,  mundus  ipse  anguslus  cst;  scd  solum 
illum  Dcus  divilcm  novit,  qui  sit  dives  aternilatis, 
qtti  non  opcra,  sed  virlutum  fructus  rccondal. 
Vide  lotam  Epistolam,  in  qua  demonslrat,  hoc 
paradoxuin  :  Quod  solus  sapicns ,  licet  paupcr ,  sit 
divcs. 

Secunda,  quia  divitiae  suntfomites  etillecebr.T 
ambitionis,  avaritiae,  gula%  hrxuriae,  omuiumque 
vitiorum ,  quibus  ilur  in  gehennam  :  pauperlas 
vcrosuggeril  malei  iam  humililalis,  conlinenliiv, 
modcstiac,  sobrielatis,  castitatis,  omniumquu 
virtutum,  quibus  tendilur  ad  gloriam.  Dnde 
Cbristus  Maltb.  19.  24.  Facilius,  Sl\1,  esl  camelum 
transirc  pcr  foramcn  acus ,  quam  divitcm  intrarc 
in  regnum  cceiorum.  Sicut  ergo  non  nisi  pcr  mi- 
racuTum  camelus  iransire  poiest  per  foramen 
acus;  ita  et  dives  non  nisi  per  miiaculum  in- 
irare  potest  in  regnum  coelorum.  Vide  ea  qua- 
de  pernicie  divitiarum  dixilsaiae  5.  9.  Pauperlii* 
ergo  opibus  vicinior  esl  coclo.   Magna  qiuedam 

Cl 


/i30  COMMENTAMA  1N  EP 

penna  pauperlatU  csl ,  qua  lam  cito  volalur  in 
regnum  cojlorum ,  ait  S.  Bern,  s.  U.  de  Adveniu. 

Tertia,  Deus  ut  ostenderet  diviiias  bonitatis , 
miserieordke  »t  magiiifieentiae  suae,  elegit  pan- 
peres  potius  quam  dh  ites  utuue  pauperesexsti- 
mularet  ad  magnam  humilitaiem ,  gratiiudinem, 
honoremetamorem  Dei-  Vide  dictal.  Cor.  1.  26. 
el  seq. 

Quarla,  quia  pauperes  conicmptu  muncli 
emunt  a  Deo  cocluin.  Deus  ergo  eis  fil  debilor  : 
[•iiiii  enini  onmia  proplcr  Deutn  rcliquerint,  p.ar 
est  ut  Deus  iis  suum  regnum  rcpentlat.  Undc 
Nazianz.  in  Carm.  de  Beatit.  Felix ,  ail,  quiChris- 
tuni  forlums  omnibas  emit.  Et  orat.  18.  llcec ,  ail, 
negotialio  pra'stanlissima ,  quabrevia  ct  fragilia 
Uona  cam  semperlina  gloria  commutanlur.  Et 
S  Aug.  serm.  ult.  de.  diversi  :  Quid,  ait,  glorio- 
sius  hominiquamsua  vendcre ,et  Christum  emere? 
\  ide  Malth.  c.  19.  18. 

Quinta,  quia  Deus  vacuum  requirit  cor,  ut 
totum  illud  possideat ;  pauperum  aulem  corda 
sunt  vacua;  divitum  vero  plena  divitiis  sequc  ac 
vitiis  :  illa  crgo  capacia  sunt  fidei,  gloriae  et 
gratiae,  haec  vero  incapacia.  Divcs  itaque  qui 
cor  habet  in  aere,  ineptus  est  ad  capiendas  res 
sethereas  :  pauper  vero  cum  cor  nequeat  hahere 
jn  aere  quo  caret,  transfert  illud  in  asthera  quem 
sperat :  liberum  ergo  amplumque,  el  Dei  capax 
habet  cor.  Vide  S.  Chrysosl.  hom.  2.  ad  popul. 
Vidit  idipsum  per  umbram  Seneca  ep.  8.  TSemo 
alius,  ait,  est  Deo  dignas,  nisi  qui  opes  conlemp- 
sit ;  et  ideo  olhn  Flamini  Diali  non  modo  tangere 
hederam  criminosum  erat ,  verum  etiam  nomi- 
nare  :  Nam  hedera  symbolum  erat  tenacilatis, 
et  adhaesionis  adterrena,  teste  Pierio  Hierog.  51. 

Praeclare  S.  August,  1.  de  12.  grad.  abusionum 
gradu  8.  Becta,  ait,  dispensatione  misericors  ju- 
dex  regnum  ccelorum  illis  committit,  quiUus  regni 
lerrarum  participalionem  inter  mortales  aUstulit, 
ul  ipse  dives  in  cceli  sede  appareat ,  quiin  terra  ni- 
liil  penitas  procarat.  Etmox  :  NoUilis  ergo  inopia, 
esl  mentis  humilitas,  et  inepta?  divilue  sunt  animo- 
rum  enormitas.  Idem  (si  tamen  ipse  est  auclor) 
J.  de  Contemptu  mundi  c.  6.  Regnum  ccelorum 
non  divitum ,  sed  pauperum  est.  Dicitnamque  pau- 
pcriUas  :  Beati  pauperes  spiritu,  quoniam  ipsorum 
cst  regnam  ccclorum.  Si  est  regnum  ccclorum  pau- 
perum;  restat  ut  infcrnus  sit  divilum ;  idque  pro- 
Jjat  exemplo  divitis  Epulonis,  qui  sepultus  est  in 
inferno,  Luc.  16. 1U.  et  seq. 

QUOD  REPROMISIT  DEUS  DILIGE.NTIBUS  SE,  ]  ideO 

que  suas  legi  oljtemperantibus.  Qui  enim  diligit 
Deum,  debet  ea  diligerc,  quae  Deus  diligil;  et 
ea  odire,  quae  Deus  odit,  ait  S.  August.  imo 
Christus  Joan.  U.  15.  Si  diligitis,  ait,  me ,  mandata 
mea  servate.  Hinc  disce  Primo,  non  soli  fidei  et 
credentiJjus,  ut  volunt  haerelici ,  sed  dilectioni 
ct  diligentibus,  id  est,  opera  charitatis  erga 
Deum  ct  proximum  exercenlibus,  promissum 
esse  regnum  Dei  :  ac  proinde  volenti  illud  asse- 
qui  necessaria  esse  charitatis  opera.  Secundo, 
rcgnum  coelorum  promitti  et  dari  quasi  merce- 
dempro  meritooperumcharitatis.  Tertio,  sanc- 
tum  esse  liaec  obire  inluitu  hujus  mercedis  et 
pracmii,  ut  fecit  David  Ps.  118.  112.  dicens  : 
Jnclinavi  cor  meum  ad  faciendas  justificationes 
tuas  in  oeternum  propter  retributionem. 

Alludit  ad  Isaiae  c.  64.  U.  quem  sub  idem  tem- 
pusquo  Jacobus  haec  scripsit,  S.  Paulus  scribens 
Corinthiis  ep.  1.  c.  2.  9.  ex  Sept.  ita  citat  :  Ocu- 
Lusnon  vidit,  nccauris  audivit,  ncc  in  cor  hominis 


IST.  S.  JAGOBI.  Cap.  II. 

asccndil ,  <jua;  praparavit  Deus  iis  qai  diligunt 
illam.  Ultiina  eniin  baec  Isaiaj  et  Pauli  verba  an- 
lisiropha  sunt  verbis  hisceJacobi,  nimirum  quia 
idem  Spiritus  S.  per  ora  trium  horum  teslium, 
iuio  Prophclarum  suoruin  ,  loquebatur. 

Moral.  Disce  quam  facili  pretio  Deus  vendal 
regnum  cuelorum,  nimirum  amore  :  amorejus 
est  pretium.  Ama  Deum  ,  ct  Deum  Deiquereg- 
num  mereberis,  emes  et  obtinebis.  Ama  Deum 
et  regna,  tum  in  coelo,  lum  in  terra,  uti  Israeli 
promitlit  Moses  Deul.  11.  2U. 

Porroquis  non  amet  Dcum  summe  amabilem 
summumque  bonum  suum,  qui  est  gaudium 
omnium  angelorum  et  hominum  :  in  quo  sunt 
omnes  deliciaj,  omncs  opes,  omnes  bonores , 
omnis  sapientia,  omnis  gloria,  omnia  bona  in 
gradu  immenso  etiniinito?  Quis  nonametDeum 
qui  prius  lam  impense  amavit  nos,  ut  nos  cx 
nihilo  crearet,  perditos  perfilium  suum  recrea- 
retet  redimcret,  aversos  revocaret,  rucntes  in 
gehennam  relraherelad  coelum  ?  Quis  non  amet 
Deum,  qui  suum  amorem,  se  tolum,  suaque 
charitatis  viscera  in  nos  largissime  effudit?  qui 
nos  indies,  imo  singulis  momentis  animat,  ve- 
getal,  pascit,  sua  gratia  donisqueinnumeris  cu- 
mulat?  Quis  nonamet  Deum,  qui  a  nobis  amari 
optat,imo  jubel,  ac  amanli  promittit  coelum  , 
non  amanti  minaturinfernum  ?  Quare  inexcusa- 
biles  sunt  peccatores  etreprobi,  imo  stulli  sunt 
etinsani,  qui,  ut  creatura  cxigua,  pulavilivo- 
luptate,  vel  lionore  fruantur,  eamquediligant, 
Creatorcm  oderunt;  qui  terram  paradiso,  liomi- 
nes  et  hruta  angelis ,  regnum  daemonis  regno 
Dei,  infernum  coelo  anteponunt.  Quid  demen- 
lius?  quid  insanius? 

Praeclare  S.  August.  hom.  9.  dcverbis  Apostoli 
docetpauperem  sola  bona  voluntate,  id  est  di- 
lectione,  emere  coelum  :  Quia  quod  vcdde  neces- 
sariumest,  inquit,  haUet  :  pauper  eslinarca,sed 
divcs  in  conscientia ;  pauper  est  in  domo ,  sed  dives 
in  animo ,  etc.  Quam  parvo  constat  regnum  ccelo- 
rum,  quam  vili  pretio  tanta  possessio  proponitur? 
Proponilur  in  terra,  quod  possideas  in  cozio  :  pro- 
ponilur  intempore  ,  quodpossideas  in  asternum.  El 
mox  :  DuoUus  minulis  emil  quadam  vidua  regnum 
coztorum,  qua:  misit  in  gazophylacium  duos  num- 
mos  ,  Marci  12.  Misit  illos  in  domum  Dei,  et  emit 
regnum  cce  lorum.  En  duoUus  numrnis  vaiet.  Plus 
addo ,  valet  el  vilius  :  vilior  est  calix  aquce  fri- 
gidoe ,vilior  est  sola  bonavoluntas.  Audi  clamantes 
angelos  :  In  lerra  pax  hominiUus  bona?  voiuntatis. 
Dona  enim  voluntas  ipsa  dicitur  charitas.  Totum 
ergo  habet ,  qui  bonam  volunlatem  habet.  Idem 
liom.  13.  Begnum  coetorum  venale  proposuit,  el 
pretium  ejus  caticem  aqum  frigida  esse  voluit , 
Matth.  10.  U'2.  Quocirca  idem  in  Manuali  c.  10. 
suspirans  ad  Deum  :  Amo ,  ait,  le  Deus  meus, 
amo  te,  et  magis  atque  magis  amare  volo.  Da  mihi 
Domine  Deus  meus ,  speciose  pr&  filiis  hominum, 
ut  desiderem  te ,  ul  amen  le  quantum  volo  el 
quantum  debeo  :  immensus  ,  et  sine  men- 
sura  debes  amari ,  prxsertim  anobis,  quos  sic 
amasti,  sic  satvasti ,  proquibus  tanla  ae  tatia  fe- 
cisti.  O  amor  qui  semper  ardes ,  et  nunquam  ex- 
tingueris,  dutcis  Christe,  boneJesu,  charitasDeus 
meus,  accende  me  toto  igne  tuo,  amore  tuo,  dul- 
cedine  tua,  dileclione  lua,  desiderio  tuo ,charitate 
tua,  jucunditate  ct  exullatione  tua,  pietale  et  sua- 
vitale  tua,  votuptale  et  concupiscentia  tua,qux 
sancla  cst  ct  bona,  qua?  casla  csl  et  munda,  ul  lo- 
tus  dulcedinc  amoris  tui  plcnus,   tolas  in  famma 


COMMENTARLA  IN  EPIST.  S 

luce  ckaritalis  vaporatus,  diligam  te  Dominum 
meurn  dulcissimum  et  pulckcrrimum  ex  toto  corde 
nieo,  et  tota  anima  m<  a,  ex  lotis  viribus  meis,  et 
cx  omni  inlcnlione  m<  u,  cum  multa  cordis  con- 
tritione  et  lachrymarum  fontc ,  cum  multa  reve- 
rentia  et  tremore ,  habens  te  in  corde ,  in  ore,  et 
prcB  oculis  meis  sempcret  ubiquc ,  ita  ut  nullus  in 
me  adulterinis  amoribus  patcal  locus.  Et  cap.  12. 
Odulcedo  amoris,  cl  amor  dulcedinis ,  comedat  te 
venter  meus ,  et  nectare  tui  amoris  rcpleanlurvis- 
cera  mea,  et  eructet  mens  mea  vcrbum  bonum. 
Cliaritas  Dcus  meus ,  meldulce,  lacniveum,  cibus 
et  grundium;  fac  me  crescere  in  te ,  ut  sano  pulato 
l>ossis  manducari  a  me.  Tu  es  vita  mea  cui  vivo , 
spes  cui  inkcerco,  gloriu  quatn  adipisci  desidero. 
Tu  miki  cortcnc,  mentem  rege,  intellectum  dirige , 
amorcm  erige,  animum  suspcndc,  et  in  superna 
fluenta  os  sitienlis  te  spiritus  trakc.  Taceat  quccso 
tumuUus  carnis.  Conlicescant  pkantasia:  lcrrarum 
et  atiuarum,  acris  et  poli ,  taceant  somnia  elimu- 
ginaritv  revclationes ,  omnis  lingua,  omnesignum, 
ct  quidquid  transeundo  fit.  Sileat  sibi  et  ipsa 
unima,  et  transeat  se,  non  cogilando  se ,  sed  te 
jx>tts  mcus ,  </uoniam  tu  cs  revera  totaspes  el  fidu- 
cia  mca. 

6.     VOS    AUTF.M    EXHONORASTIS   PAUPEREM,  ]     /?t<- 

.«xjxre  ,  id  est,  inkonorastis ;  contempsistis 
sprevistis.  Ita  Syrus  ac  consequenter  inhono- 
raslis  Deum  ,  qui  auctor  est  pauperlalis,  pater- 
que  pauperum,  juxta  illud  Eccl.  11.  la.  Bona  et 
mala,  vila  et  mors,  paupertas  et  konestas  (id  est 
opulentia)  a  Dco  sunt.  Et  Proverb.  22.  2.  Dives 
1 1  paupcr  obviavcrunt  sibi,  utriusque  operator  est 
Duminus.  Unde  infertidem  c.  l/i.  31.  Qui  calum- 
niatur  cgentem,  cxprobral  factori  ejus;  konorat 
autcm  cum,  qui  miseretur  paupcris.  Quare  me- 
rito  exclamat  Damasc.  parallel.  3.  c.  37.  O 
quanta  est  dignilus  paupertalis  !  Dei  velut  lurva 
efficitur  :  delitescil  cnim  sub  paupcrtate  Deus  :  ac 
pauper  quidcm  sttppliccm  manum  cxtcndit ,  Deus 
aulcm  est  qui  accipil. 

1'ono  S.  Jacobus  mutat  personam  tertiam  in 
secuiulau),  diecns  :  Vos  autcm  cxkonoruslis,  ut 
acrius  corripial ,  pungatquc  divites  superbos,  et 
iu  pauperes  injurios. 

Dcnique  aliqui  per  pauperem  accipiunl  Cbris- 
luin  qui  paupcnun  fuit  pauper  (id  esi,  pauper- 
riuius)  ideoquecorum  pater.  Verum  boc  arclius 
estel  lmslicum  :  ad  lillcrain  cniin  qnosvis  pau- 
perea  iniclligit,  ut  patet  ex  toto  sermonis  dis- 
ctirsu. 

Nqkne  divites  rasn  potentiam  oppiumunt  vos?] 
<">  paupcrcs.  Compcllavit  divites  oppressorcs, 
nime  c.onipellat  pauperes  oppressos.  Grtece, 
x«w«uva<;!r\Mw  ojm6ij  ,  id  est,  dominanlur  in  vos , 
Urannice  vobis  iinpciunt  ,  yiolenler  oppri- 
iuiintvos  oneribus,  rapinis,  injuriis,  veeligalibus 
iniquis  :  duui  ul  ait  Salvianus  I.  b.  de  Provid. 
tltccrnunt  putcnlcs,  quud  sulvant  paupercs;  de- 
ttrnit  gralttt  dicilum,  quod  pcrdit  lurba  niisetw- 
nun.  Vci-c  Kccl.  13.  &  Tcnatio  lconis,  onagcr  in 
<  n-mo;  sic  ct  pascuu  divitum  sunt  pnttprrrs.  q.  d. 
Mculleo  vcnatur  ci  prasdatur  onagrum ;  sic  ct 
(b\ilcs  paupcrcin.  Di.vhuceniininlhml  aniniiiin 
di\iiis,  ut  pulel  sibi  onniia  liccrc,  sc  posse  ca> 
leris  dominari,  sibi  oportcrc  p;iupcres  subjici 
ct  parerc,  sibi  omola  deberi;  ac  proindc  pau- 
pcres  esse  ipiasi  scrvos  ci  mancipia,  quil.us 
suas  op,>  ,-i  pampae  adaugcat :  denique  corum 
opcs  dcvoraiK,  sicul  piscis  niajor  dcvorat  mi- 
uorem.  Quocirca  Sallusllos  in  Catilina  :  Divilia 


JACOUI.  Cap.  H.  /,01 

el  imperia,  ait,  belta  atque  certamina  inler  mor- 
tates  excitant.  Et,  O  urbem  venalem  et  mature 
pcrituram ,  si  emplorcm  invencril !  Et  Juvenal. 
saiyra  6. 

Luxuria  incultuil,  victumque  ulciscilur  orljem, 
Kulluni  ciimcn  abesl  lacinusquc  liliidinis,  ex  quo 
PaapeclOB  Kumatia  peril. 

Tp.aiiuntvos  ad  judicia,]  ad  tribunalia  ,  etiani 
Ccnliliuni  et  inlideliuin  judicuni ,  quos  vel  con- 
sanguineos  et  amicos  babent,  vel  muneribus 
corruinpiint.  Hoc  enim  illo  aevo  a  Cbristianis 
faclilalum  fuisse  docet  ,  et  gravitcr  culpat 
S.  Paulus  1.  Cor.  (i.  1.  videibi  dicla.  Hocestquod 
monet  Sapiens  Eccl.  5.  7.  Si  vidcris  calumnias 
egenorum  et  violenta  judicia,  et  subvcrti  justi- 
tiam  in  provincia  ;  non  mireris  super  koc  negolio, 
quiuexcelso excelsior  est  alius,  et  super  hos  quo- 
que  eminentiores  sunt  alii ,  et  insupcr  universa: 
terra?  Rex  imperat  servienti. 

7.     NONNE    IPSI    BLASPHEMANT     150MM   NOMEN.    ] 

Blaspkemant ,  id  est  blasphemari  faciunt,  sunl 
causa  ut  blaspbemetur.  Esl  bebraismus ,  cul 
ponilur  pro  kipkil.  Sensus  cst.  q.  d.  Divites 
Christiani  suo  fastu  ,  avaritia,  tyrannide  ,  op- 
pressione  pauperuin  faciunt,  ul  (ientes  haec 
corum  scelcra  videntes  blasphement  nomen 
Clirisli  et  Christianismij  ipsamque  lidem  el  re- 
ligionem  Chrisli;  quasi  illa  (alia  doceat,  aul 
cerle  permiltat,  nec  castiget  vel  puniat.  Nota. 
Pro  bonum  gra:ce  est  *x'/.<»  ,  quod  non  tantum 
bonum,  sed  et  prceclarum  significat.  q.  d.  Blas- 
phemant  nomen  Jesu,  quod  pr.eclarum  est  ei 
divinum,  a>que  ac  bonum,  mclliiluum  et  salu- 
tiferum.  Nomen  enim  Jesu  cst  mcl  in  ore,  melos 
in  aure,jubilus  in  corde,  ait  S.  Bern.  serm.  15. 
in  Cant. 

NOMEN  QUOD  INVOCATUM  EST  SIPER  VOS,]    id  CSt, 

noincn  quo  vos  vocamini,  quodque  invocarc 
soletis,  puta  nomen  Chrisli  et  Christiaui  :  a 
Chrislo  enim  vocaniur  Clirisliani,  quasi  asse- 
cla?,  discipuli  ct  filii  Christi.  Est  hebraismus 
crcber  in  scriptur.  u(i  sajpius  monui.  Alluditad 
Isaias  62.  2.  Et  vocabitur  tibi  nomcn  nucum,quod 
os  Domini  nominabit.  Vere  3.  Amb.  serin.  12.  in 
Psal.  118.  liespondendum,  ail,  csl  tam  glorioso 
nornini :  Ckristianum  dum  dico ,  pcrfectum  dico  : 
in  Ckristo  enim  plenitudo  dignitatis  est,  cujus  no- 
men  usurpas  :  qui  vocabutum  geris,  interprela- 
tionem  vocabuli  perfeclionemque  cur  rcfugis  '.' 

8.  Si  tamen  (  si  //cvroi ,  id  est,  si  quidem,  si  la- 
men,  vcrumtamen  si,  equidcm  si)  legem  PE&ftl- 
citis  REGAXEH.l  Occurrit  tacita-  objcctioni :  er- 
gone  di\itcs  odio  habeiuliet  conlcinnendi  sunt? 
r.cspondct  minime.  q.  d.  Verumtanicn  non  velo, 
quin  lcgc  comniuni  charitatis  ct  diviles  diliga- 
tis  :  si  cniin  hoc  facitis,  bene  facilis,  dummodo 
pcrsonas  non  accipialis  :  nec  paupcres  aspcr- 
ncniini  ;  praescrliin  quia  ut  ait  S.  Amb.  in  Luc. 
c.  16.  Neytce  omnis  suncla  paupcrlas,  aut  diviliw 
Crhrtmosa,  sed  ut  luxuria  tufamal  divilias ,  ila 
pattpcrlatan  cummcndat  sxinctiLas.  Et  Eccl^.  13. 
S0,  liona  cst  stthstuntiti  cui  nun  tst  pcccatum  tu 
conscicntia  (  cst  cnLni  iusti-uincntum  clccmo- 
s\iueet  bcncliccnlue)  ct  ucquissima  jiauputt;^ 
in  urr  impii. 

Secundo,  tt/ufcoi  expoui  pote>t  igitur  si„  \ 
purru  si,  c<rt<  si,  sanc si.  q.  (L  1'urrojsi  pcj-ficiti^ 
lcgem   rcgalcm   qua;  dicil  :    Diliges  ^roxuutnu 
tuum  sicut  tcipsum,  bene  facilis.  Sic  eniin  \ita- 
bitis  acceptioncm  personarum,  hanc  enini  e% 


W5 

rludit  dilectio,  quae  proximos  omncs  codem 
rharitatis  sinu  complectitur,  tamque  paupercs 
quam  divites  amore  et  honore  debito  prose- 
quitur.  Videtur  enim  hic  assignarc  remedium 
ncceptionis  personarum,  nimirum  charitatem. 
1'bicnim  est  charitas,  ibi  exulat  cupiditas,  ac 
conscquenter  personarum  acceptio. 

Quaeres ,  quaenam  lex  hic  vocetur  regatis ,  et 
cnr?  Primo,  aliqui,  ut  Cajet.  censent  legem 
regalem  vocari  eam  qua  reges  jubentsuos  prae- 
fectos,  nuncios,  amicos  a  subditis  honorari  : 
juxta  illudAssueri  regis  de  Mardochaeoedictum  : 
lloc  honore  condignus  est ,  quemcumque  Rex  vo- 
luerit  honorare,  Esther6.  11.  q.  d.  Jacobus,  dum 
veto  acceptionem  personarum  ne  divites  hono- 
retis,  pauperes  spernatis,  non  veto  honorem 
deferri  regibus  et  magistratibus,  qui  divites 
sunt,  hic  enim  cis  debitus,  ac  lcge  naturse,  di- 
vina  et  humana  praeceptus  est.  Verum  nulla  re- 
gum  hic  praecessit  aut  sequitnr  mentio. 

Secundo,  aliilegem  quamlibet  censentvocari 
regalem,  quia  praecipitet  sancitid  quod  justum 
est.  Justitia  enim  est  virtus  regalis,  basisque 
regni  et  reipub.  Unde  Orpheus  in  hymno  »«- 
//ou  vSfiov,  id  est  legem,  vocat  deorum  hominumque 
reginam.  Et  Cicero  Philip.  1.  legem  definit  rec- 
tam,  et  d  numine  deorum  rationem.  Et  Arislot.  3. 
Polit.  c.  ult.  aitquodlex  imperat,  hoc  imperare 
Deum.  Omnis  enim  lex  est  derivatio  et  radius 
legis  aeternae,  quae  est  in  Deo.  Qnocirca  Archi- 
damus  roganti :  Quinam  essent  Spartanm  civita- 
tis  prafecti?  Leges,  ait,  et  legitimi  magistratus. 
Demaratus  vero  percunctanti  :  Cur  exularet 
Sparta,  cum  esset  Rex  :  Quoniam,  inquit,  leges 
in  ea  sunt  potentiores ;  regales  ergo  sunt  leges , 
quia  regibus  imperant. 

Tertio,  alii  censent  legem  regalem  vocari , 
quia  ad  regnum  cceleste  et  aeternum  nos  ducit, 
lataque  est  a  Deo,  qui  est  Rexregum  et  Domi- 
nus  dominantium  ;  unde  Syrus  pro  legem  rega- 
lem  vertit ,  legem  Dei. 

Quarto,  Hugo,  Thomas  Anglicus  et  Glossa  : 
Lex  regalis,  inquiunt,  est  lex  gratiae,  pula  lex 
Evangelica  :  haec  enim  lege  naturae  et  Mosaica 
eminet  quasi  regina,  facitque  nos  reges,  Apoc. 
5.10. 

Quinto  genuine,  lex  regalis  vocalur  lex  cha- 
ritatis  et  dilectionis  mutuae  :  de  ea  enim  explicat 
Jacobus  dum  illico  subdit  :  Diliges  proximum 
tuum  sicut  teipsum. 

Proximi  ergo  dilectio  est  lex  rcgalis;  idque 
Primo,  quia  charitas  est  omnium  virtutum  re- 
gina  et  princeps.  Lex  ergo  charitatis  est  regia 
et  regalis,  hoc  est,  eximia,  splendida,  magni- 
fica,  omniumque  praestantissima  :  sic  dicitur 
animus  regius ,  virtus  regia,  munus  regium  , 
id  est,  magnificum  et  excellens  :  tale  enim 
decet  regem. 

Secundo,  quia  haec  virtus  decet  et  ornat  om- 
nes  homines,  praesertim  potentes  principes  et 
reges  :  hi  enim  uti  caeleris  virtutibus,  ita  chari- 
tate  maxime  eminere  debent,  utpote  quam  sub- 
ditis  omnibus  exhibeant  oportet.  Hinc  Christus 
constituturus  S.  Petrum  principem  Ecclesiae, 
hanc  unam  charitatis  virtutem  quasi  conditio- 
nem  necessariam  ab  eo  postulavit,  dicens? 
Simon  Joannis  diligis  me  plus  his  ?  eoque  respon- 
dente,  Etiam  Domine  :  tu  scis  quia  amo  te;  sub- 
junxit :  Pasce  agnos  meos,  Joan.  21. 15. 

Tertio,  quia  haec  estpraecipua  lex  Christi  Re- 
gis  regum,  quam  impense  et  ereberrimc  com- 


COMMF.NTARIA  IN  EPIST.  S.  JACOBl.  Cap.  II. 

mendavit,  ut  Joan.  15 


17.  Ucbc  mando  vobis  ul 
inviccm  diligalis.  Et  c.  13.  34.  Mandatum  novum 
do  vobis,  ut  diligatis  inviccm ,  sicut  dilexi  vos. 
RODO.  13.  8.  Omnemandalum  in  hoc  verbo  instau- 
ratur  :  Diligcs  proximum  tuum  sicttt  tcipsum.  Di- 
tectio  malum  non  operatur  :  plenitudo  crgo  legis 
csldilectio.  Lex  ergo  charitatis  regalis  est,  quia 
caeteras  in  se  complectitur. 

Quarto,  lex  charitatis  est  regalis,  id  est,  com- 
munis  et  universalis,  quia  omncs  obligat,  atque 
ad  omnes  omnino  homines,  etiam  inimicos, 
barbaros,  pauperes,  se  extendit.  Sicut  ergo  di- 
citur  via  regia,  id  est,  publica ,  communis, 
qua  omnes  incedunt,  non  avia,  vel  devia :  sic 
lex  charitatis  incedit  via  regia,  quia  nil  habet 
obliquitatis,  nec  declinat  ad  dexteram,  vel  ad 
sinistram.  Ita  Hugo  et  Dionys.  Unde  per  eam 
omnes  justi  et  sancti  incedunt,  tenduntque  ad 
coelum. 

Quinto,  quia  regibus  omnibus  et  tyrannis  eo- 
rumque  minis  et  suppliciis  est  superior.  Hinc 
Christiani  olim  sese  pro  Confessoribus  captis  et 
damnatis  offerebant  morti  et  martyrio.  Unde 
exclamatS.  Nilus  hom.  2.  de  Christi  ascensione  : 
O  religionem  omnibus  regibus  potcntiorem ,  ma- 
gtsque  regiam  l  qua?  enim  reges  armis  excitabant , 
hazc  absqtte  armis  dissolvebat :  qitce  isti  mactando 
prohibebat  ,  hcec  dum  mactaretttr  excitabat ,  ct 
sttorum  casdibus  trophcea  contra  mactantes  eri- 
gebat. 

Sexto,  estregaiis,  id  est  inviolabilis,  ait  Va- 
tabl.  legesenim  regum  sunt  inviolabiles,  nam 
qui  legem  charitatis  violat,  culpam  luet  ge- 
henna ,  et  incendiis  aeternis. 

Septimo,  Mosis  lex  fuit  timoris,  ideoque  ser- 
vilis;  Christi  vero  est  amoris,  ideoque  regalis. 
Amorem  enim  veteres  pinxere  undique  coronis 
aureis  cinctum,  quasi  totum  regalem. 

Octavo,  denique  lex  charitatis  est  regatis  : 
quia,  ut  ait  S.  Bern.  serm.  83.  in  Cant.  Amor  ubi 
venerit,  omnes  in  se  traducit  et  captivat  affectus, 
quasi  Rex  omnibus  affectibtts  imperans.  Et  mox  : 
Solus  est  amor  ex  omnibus  aritmm  sensibus,  moti- 
bus  atque  affectibus  in  quo  potest  crealura,  et  st 
non  ex  cequo,  respondere  auctori ,  vel  de  simili 
mutuumredderevicem,elc.  Namcumamat  Deusr 
non  aliud  vutt  quam  amari :  quippe  non  ad  aliud 
amat,  nisi  ut  ametur,  sciens  ipso  amore  beatoz 
qui  se  amaverint. 

Moraliter,  lex  regalis  charitalis  et  Christi,  sig- 
nificat  omnes  Christianos  Christi  subditos , 
eaque  praeditos  esse  reges,  ac  habere  animum 
regium,  hoc  est,  amplum,  praeslantem,  bene- 
ficum  et  munificum  in  omnes,  ut  singulos  tam 
pauperes,  quam  divites  ;  tam  exteros,  quam 
cives ;  tam  malevolos ,  quam  benevolos  amarer 
juvare,  protegere,  promovere  gestiant :  arclum 
enim,  strictumet  frigidum  cor  est  privatorum  , 
qui  sua  dumtaxat  quaerunt  commoda,  ideoque 
injuriis,  maleficiis,  calumniis  sese  conlrahit,  et 
ab  injuriantibus  avertit :  regum  vero  et  princi- 
pum  cor  est  latum,  liberale,  excelsum,  aestuans 
instar  solis,  qui  in  omnes  sive  amicos,  sive  ini- 
micos  radios  suae  beneficentiae  spargit,  uti  dixi 
Isaiae  kh.  1.  Hoc  est  quod  ait  S.  Petrus,  S.  Jacobo 
concinens  :  Vos  genus  etcctum  ,  regale  sacerdo- 
tium,gens  sancta,  epist.  1.  c.  2.  9.  Quocirca 
Saul  videns  charitatem  Davidis ,  qua  sub  ini- 
mico,  quem  in  potestate  habebat,  pepercerat, 
eam  accepit  ut  certum  regni  omen.  Nunc  scio, 
ait ,  qttod  cerlissimt fregnaitirus  sis,  ct  Itabiturus 


COMAIEYIARIA  LN  EPIST.  S.  JACOBl.  Cap.  II. 


.','  * 


in  manu  tua  regnum  Israel,  1.  Reg.  1l\.  21.  Simili 
modo  dicilur  Dcus  dedisse  Salomini  rcgi  laiitu- 
dinem  cordis,3.  Rcg.  k.  29.  hocesl,  aniini  mag- 
nitudinem  et  magnificeniiam  ,  ut  inter  Judccos 
et  homines  esset  et  emineret  animo,  sapientia, 
consilio,  judicio,  aequitate,  charitale,  providen- 
tia,  regimine  quasi  angelus;  essetque  quasi 
palerinter  pueros,  quasi  magister  inler  disci- 
pulos,  quasi  pastor  inler  oves,  quasi  dux  inter 
milites  ;  ita  ex  Abul.  Lyran.  Cajet.  et  aliis  noster 
Pineda  lib.  6.  de  Rebus  Salomonis  c.  9.  I'r;e- 
clare  Plinius  in  Panegyrico  Trajani  :  Ut  felici- 
latis  est,  inquit,  quantum  velis  posse ;  sic  magni- 
tudinis,  velte  quantum  possis. 

Porro  hsecmagnitudo  animi  inducit  ejusdem 
rectitudinem  ,  aequitatem  ,  tranquillitatem  in 
omnibus  et  per  omnia ;  ut  nullis  blanditiis ,  mu- 
neribus,  viribus,  nullis  conviciis,  injuriis,  in- 
gratitudine,  etc.,  a  rectitudine  aeque  ac  a  benefi- 
centiadimoveatur.  Honestum,  aitPolyb.  senn.  G. 
deorum  est,  aut  eorum  qui  diis  proximicensentur. 
Ex  adverso,  Tyrannis  servire  prcestat ,  quam 
affectibus ,  ait  Pythagoras.  Quocirca  praeclare 
Jamblichus  epist.  ad  Agrippam  :  Oportct,  ail, 
legibus  prcefectum  summe  purgatum  esse,  juxta 
summam  legumrectitudinem;  acneque  seduclione, 
neque  fraude  falli  per  ignorantiam,  neque  vim  in- 
ferioribus  inferre,  nec  ulla  occasione  injusta  al- 
lici  :  nam  servatorem  et  cuslodem  legum  tam  in- 
corruptum  oportetesse,  quam  summe  fieri  potest 
in  humana  natura.  Quamobrem  lex  regalis  ea- 
dem  est  quae  perfectae  libcrtatis,  uti  eamdem 
appellavit  S.  Jacobus  c.  1.  25.  Liberenim  a  metu, 
amore,  omnique  alia  cupiditate,  quae  sibi  ob- 
sequentes  serviluti  suae  mancipat,  facitque  ser- 
vos,  regalem  habet  animum  et  regalia  opera, 
ac  proinde  regaliterlegem  adimplet.  Lex  autem 
charitatis,  quia  enecat  cupiditatem,  parit  hanc 
libertatem,  ideoque  est  lex  perfecloe  libertatis  , 
adeoque  regalis. 

Secundo,  lex  charitatis  et  Christi  est  regalis 
et  aurea,  non  tanlum  quia  objectum  ejus  est 
regale,  aureum  et  excellens,  sed  quia  modus 
ejus  pariterest  regalis,  aureus  et  eximius.  Vo- 
hiitenim  Chrislus  nos  eam  implere  liberaliter 
ix  amore  justitioe,  non  serviliter  ex  timore  vin- 
dictoe.  Insuper  Christus,  juxta  illud  Osee  11.  k. 
In  funiculis  Adam  traham  eos  ,  in  vinculis  chari- 
tatis,  legem  regalem  charitatis  quam  nobis  im- 
posuit,  ipse  excmplo  suo  praeivit,  quando  pro 
nobis  ingratis  et  peccatoribus  ex  immenso 
amore  omnem  suam  vitam,  corpus  et  sangui- 
nem  expendit,  ut  nos  idem  ejus  amore  el  cxem- 
plo  faceremus. 

Tertio,  charitas  est  regalis,  quia  nunquam 
velul  serva  laborem  sentit,  sed  ut  domina  vo- 
luptalem  habet  etiam  in  morte  et  tormenlis. 
Unde  S.  Aug.  tr.  65.  in  Joan.  Quam  mirandi  gc- 
neris  mors  cst,  ait,  cui  non  satis  fuit  non  esse  in 
pxnis,  nisi  csset  insuper  in  deliciis  ?  Id  adumbra- 
tum  est  in  Samsone  Judic.  \k.  8.  qui  ad  dilectam 
suam  Philistseam  profectus  leonem  occidit ,  ac 
remeans  in  ore  leonis  reperit  favum  mellis; 
quia  amor  quaecumque  difhcillima  sunt,  dulcia 
facit  et  mellea.  Ita  Martyres  ibant  gaudentes  ad 
cruces  etignes;  quia  urgebal  eos  lex,  urebat, 
inquam,  charitas  regalis. 

Quarto,  denique  charitas  regalis  est,  quia 
amantes  facit  reges,  eisque  coronas  et  diade- 
mata  regni  in  coelis  imponit.  Maxime  vero  amor 
immicorum  facit  animum  excelsum  et  regium. 


Unde  Didymus,  Chrysost.  et  Euthym.  in  Psal.  U. 
asserunt  Davidem  ibid.  cum  ait  v.  1.  in  tribula- 
tiune  dilatasti  mild,  postulare  dilatalionem  cor- 
dis  et  magnanimitatis  donum,  ac  latitudinem 
charitatis,  qua  etiam  inimicos  diligeret.  Cha- 
rilas  ergo  regalis  est,  quia  omne  bonum,  om- 
ncm  dignitatem,  omnem  eminentiam  complec- 
titur.  rorus  licx  captus  ab  Alexandro  rogatusqite 
quomodo  se  tractari  vellet?  Iiegio  more ,  resp. 
lltasumque  interrogatus,  an  aliquid  aliud  vellet? 
rcsp.  Nihil;  nam  in  regio  more  insunt  omnia,  in- 
quit  Plutarch.  orat.  1.  de  Fortuna  Alexandri. 
Multo  magis  in  regali  charitatis  Iege,  et  amore 
insunt  omnia.  Quocirca  si  qua  ingruit  in  nobis 
velcum  proximis  pugna  cupiditatum,  litium, 
bellorum,  illam  dirimat,  vincat  et  triumphet 
cbaritas  quasi  Rex,  lex  et  Judex  omnium,  juxta 
illud  Colos.  3.  15.  Super  omnia  aulem  hcec  chari- 
latem  habele,  quod  est  vincutum  perfectionis;  eC 
pax  Chrisli  exultet  in  cordibus  vestris.  Vide  ibi 
dicta. 

Secundum  Scriptuius.]  q.  d.  Lex  regalis  quam 
perficiendam  monui,  est  ea  quam  dictant  et 
sanciunt  S.  Scripturae  tam  veteris  quam  novi 
Teslamenti,  nimirum  :  Diliges  proximum  ituau 
sicut  teipsum  :  haec  enim  lex  scripta  et  sancila 
est  Levit.  19.  18.  ubi  dicitur  :  Diliges  amicum 
tuum  sicut  teipsum.  Amicus  enim  est  quivis 
proximus,  qui  nobis  nalura  conjunctus  est,  ut 
ibi  dixi;  et  Matth.  5.  43.  ac  Rom.  13.  9.  S.  Jaco- 
bus  enim  hanc  Epistolam  scripsit  post  Episto- 
lam  Pauli  ad  Romanos,  ut  ostendi  in  prooemio, 
ac  consequenter  post  Evangelium  S.  Ifalthaei. 
Hoc  enim  scripsit  S.  Mallhaeus  anno  Chrisli /il. 
ut  tradit  Eusebius  et  S.  Hieron.  Epistolam  vero 
ad  Romanos  scripsit  Paulus  anno  Chrisli  58.  uii 
ibidem  ex  Baronio  docui. 

DlUGES  PROXIMUM  TUUM  SlCUT  TEIPSUM.]  PrOXi- 

mus  est  quivis  homo  :  hic  enim  compos  est 
cjusdem  naturae  nobiscum;  ideoque  faclus  est 
ad  imaginem  Dei,  alque  a  Deo  ad  eamdem  des- 
tinatus  est  gratiam,  gloriam  et  felicitatem  aeter- 
nam.  Vide  dicta  Levit.  19.  18.  et  Rom.  13.  9. 
Sensus  est.  q.  d.  Lex  regalis  charitatis  ,  quae 
jubet  dicitque  :  Diliges  proximum  tuum  sicat 
tcipsum,  non  accipit  ncc  excipit  personas,  sed 
omnes  tam  pauperes  quam  divites ;  tam  amicos, 
quam  inimicos;  tam  exleros,  quam  domesticos, 
eodem  charitalis  gremio  complectitur.  Hanc 
ergo  ubique  exercete,  itanon  peccabitis  accep- 
tionepersonarum,  vel  alio  peccato.  Omneenim 
peccatum  violat  legem  charitatis. 

Benefacitis,]  si  nimirum  Iegem  perficitis,  ut 
praecessit.  Unde  evidens  est  nos  posse  cum  gra- 
lia  Dei  legem  perficere.  Perperam  ergohoc  in- 
ficiantur  hseretici. 

Redakguti  a  lege.]  Lex  enim  vetat  acceptio- 
nem  personarum  Levit.  19.  15.  Deut.  1.  17.  et 
alibi.  Alii,  a  lege,  scilicet  nalurac,  qu;e  scripta 
et  sculpta  cst  in  conscientia.  Conscientia  enini 
dictat  acceptionem  personarum  esse  pcccatum  : 
unde  de  ea  dixit  Menander  :  Mortalibus  omnibus 
conscienlia  est  Deus. 

10.  QUICUMQUE  AUTtM  TOTAM  LEGEM  SERVAVI- 
RIT,  OFFENDAT  AUTEM  I>  U>0  ,   FACTUS  EST  OMNIUM 

reus.]  Occurrit  objectioni.  Ne  quis  enim  dicat  : 
Ego  reliquam  legem  servo,  esto  accipiam  per- 
sonas  divitum;  ergo  sum  juslus,  ergo  salvabor. 
Fuit  enim  hic  error  Pharisaeorum  ,  et  postea 
R.  Mosis,  et  R.  Salomonis  in  Deut.  tit.  1.  de  pn>- 
nitent.  nimirum  salvandum  fore  qui  majon-m 


i  COMMFNTAMA  IN  EPIS 

paricin  legis  servaret,  etsi  non  totam  :  eo  quod 
majorein  liabeat  acervum  operiun  bonorum, 
(|iiain  nialoruin.  RespondetS.  Jacobus,  cum  qui 
unani  legeii)  violal,  onmes  violare,  lieriqueom- 
niuin  reuni  ;  ac  proinde  esse  injuslum,  ct  reuin 
gehennoe.  lia  Beiln  et  s.  Aug.  epist.  29. 

Quaeres,  quomodo  boc  sit  vcrtun  ?  Multienim 
iinam  legemtanlum  violanl,  caelcras  observanl. 
Ergo  uiiiiis  lantum  fiunt  rci ,  non  autem  caetera- 
i ntn  omnium.  Primo,  Auctor  apud  S.  Augusl. 
lib.  de  Vera  et  falsa  pocnit.  c.  \U.  respondct  fieri 
omnium  rcum,  quia  omnia  peccata  dimissa 
quodammodo  per  ingralitudinem  redeunt,  el 
imputantur.  Secr.ndo,  Dionys.  et  Riehard.  Vic- 
tor.  lil).  de  Incarnat.  Verbi  part.  1.  cap.  1Z|.  di- 
eunt  lieri  omnium  reum,  quia  omnia  merila 
amittit,  ac  si  loiam  legem  violasset,  juxtaillud 
Ezech.  18.  Omnes  juslitice  ejus  non  recordabun- 
tur.  Tertio,  aliicensent  fieri omnium  reum,  id 
est,  laedere  omnes  virtutes  acquisitas,  quia  des- 
iruit  earum  statum  pcrfectum  ,  gcnerando  sci- 
licet  debitum  viliosum,  qui  earum  operationes 
impcdiat.  Verum  hrc  responsiones  ad  rem  non 
faciunt.  Cum  enim  ait  Jacobus  omnium  lieri 
reum,  omnium  inlellige  praeceptorum,  non  pec- 
catorum,  meritorum,  aut  virtutum  acquisita- 
rum.  Quarto,  vcrisimilius  Glossa,  Lyranus  ct 
alii  aiunt,  fieri  omnium  reum,  quia  eamdem 
pcenam  damni  incurrit,  scilicet  privationem 
gratiee,  charitaiis,  virtutum  moralium  infusa- 
rum  ,  merilorum,  ac  ipsius  gloriae  ct  coeli ;  pe- 
rinde  ac  si  omnia  praeccpta  violaret.  Verum  nec 
hoc  punctum  altingit,  tum  quia  non  cxplicat 
quomodo  omnium  mandatorum  fiat  reus,  cum 
omnia  non  violet  :  tum  quia  reatus  propric 
culpam  significat,  non  pcenam,  esto  ex  culpa 
scquatur  obligatio  ad  poenam  ipsaque  poena. 

Pro  rcsponsione.  Nota  quod  paulo  ante  de 
Pharisaeis  innui  cx  Burgeusi  et  aliis,  nimirum 
iilo  tempore  fuissc  crrorem  et  lueresim  Phari- 
saeorum,  qui  uti  in  cxplicandis  praeceptis  deca- 
logi  multis  modis  errabant,  uti  ostendit  Chris- 
tujg  Mattb.  5.  ita  pariter  censebant  unum  aut 
alterum  Iegis  praeceptum  transgredi  non  esse 
grave  peccatum,  quo  Deus  offenderetur,  nisi 
quis  omnia  praecepta  aut  potiorem  eorum  par- 
icm  transgredcretur  :  a  potiore  enim  parte 
quam  servat  ccnscndum  esse  justum  potius, 
quam  ab  una  violata  injustum  :  nec  omne  pec- 
catum  csse  iniquitatcm  :  nec  ullum  essc  crimen 
si  quis  charitatis  oflicium  proximo  denegaret, 
dummodo  amorem  ergaDeum  retineret.  Conlra 
hos  asserithis  Jacobus  eum  quiin  uno  offendit, 
fieri  omnium  reum,  Dei(|uo  offensam  et  iram 
incurrere,  utpolc  qui  lam  unum  quam  alterum 
pr.Tceperii:  qui  enim  universam  legem  condi- 
dit,  singula  quoque  ejus  praecepta  condidit. 
Contra  eosdem  scribit  S.  Joan.  cp.  1.  c.  3.  aii- 
que  :  Omnis  qui  facit  peccatum,  el  iniquitalem 
facit  :  et  peccatum  est  iniquitas.  Rursum  :  qtti 
non  diligit  fratrem  suum,  in  tenebris  est ,  et  ma- 
net  in  morte  :  qui  odit  fralrem  suum,  homicida 
est,  lege  c.  3.  quod  totum  est  de  hac  re. 

Similis  fuitcrror  nonnullorum  Christianortim 
lempore  S.  Aug.  uti  ipse  refert  Enchir.  75.  qui 
putabant  se  sanclos  et  salvos  fore  si  facerent 
ileemosynam,  ctiamsi  caetera  preecepla  viola- 
rent  et  ilagiiiose  viverent,  exeo,  quod  Christus 
dixerit  Luc.  11.  ftl.  Datc  eleemosynam,  et  ecce 
omnia  munda  sunt  vobis.  Sicut  nunc  hacretici 
docent  se  et  suos  sanclificaTi  et  salvari  per  so- 


I'.  S.  JAQOBI.  Cap.  II. 

lam  fidcin,  Btiamsi  legem  Dci  violeni,  ct  multa 
peccata  committnt.  Conlra  hos  omncs  docrt 
liic  S.  Jacobus  impiiim  et  injustum  esse ,  ae 
damnationis  reuin,  qui  vel  unam  legem  Dei 
violet,  et  ut  radicem  erroris  refringat,  ail  euin 
oinuiuin  ficri  reum  ,  taulum  abest  ut  ea  ser- 
vasse,  indcque  justus  denominari  aut  dici  pos- 
sit.  Bomun  cnim,  ail  S.  Dion.  de  Divin.  nomin. 
c.  U.  cst  (>x  integra  causa,  malum  ex  singulis 
defectibus.  Ut  enimopus  sit  bonum,  debet  om- 
nes  condiliones  requisitas  liaberc  :  quod  si  vel 
una  desit  malum  erii ,  non  bonum.  Sintili  modo 
ut  quis  dicatur  bonus  et  justus,  debet  tolam  le- 
gem  servare.  Si  enim  vel  unam  violet,  erit  ma- 
lus  et  injustus,  omniumque  reus. 

At  qua  ratione  omniuin,  cum  unam  dum- 
laxat  violarit  ?  Rcsp.  xo  omnittm  inlelligc 
conjunctim,  sive  copulalim  sumptorum,  non 
copulative.  Omnes  cniin  leges  et  ,pr;ecepta  in- 
tegrant  el  conllant  unam  totalein  legem,  sicut 
decem  priecepta  integrant  et  conllant  decalo- 
gum.  q.  d.  Qui  unajii  legem  violal,  totam  legis 
universitatem,  quaj  exsingulis  legibus  integra- 
tur,  violat,  spernendo  legislatoris ,  puta  Dei, 
majeslatem  et  potestatem  ;  ut  sequitur.  Violat 
ergo  omnia,  non  singula,  quatcnus  omnia  con- 
llant  unum  totum  :  loio  enim  violato,  violantur 
omnes  partes  quae  illud  integrant,  quajtcnus 
illud  integrant.  Est  ergo  enallage  totius  univer- 
salis  pro  toto  integro;  nimirum  omnium,  id  est 
totius  legis.  q.  d.  Violat  omnem  ,  id  est  totam, 
legem,  violat  integritatem  legis  :  totum  enim 
deperit  desinitque  esse  totum,  si  una  dumtaxat 
pars  ex  eo  dematur;  esto  caeier;c  in  eo  rema- 
neant.  Sic  qui  fornicatur,  totum  decalogum,  qui 
denominalur  a  denario  mandatorum,  ex  iisque 
iustar  unius  compositi  coalcscit,  transgreditur. 
Esto  enim  ceeteraomnia  servct,  non  tamen  po- 
tcst  dici  servasse  et  implesse  decalogum.  Si- 
mili  enallage  dixit  Jacobus  c.  1.  2.  Omne ,  id  est 
lotum  plenumque,  gaudium  exislimate  fratres, 
cum  in  varias  tentaliones  incideritis.  Ita  Beda, 
Qui,  inquit,  offcndit  in  uno ,  fit  omnium  reus ; 
non  quod  omnia  Legis  prxcepta  violarit ,  sed  quod 
legis  auctorem  contempserit,  eoque  prcemio  merito 
careat,  quod  legis  cuitoribtts  propositum  est.  Hunc 
esse  sensum  patet  manifeste  ex  ratione  quam 
subdit  Jacobus  :  Qui  enim  dixit :  Non  machaberis, 
dixit,  et,  Non  occides.  Quod  si  non  mcechaberis, 
occides  autem,  factus  es  transgressor  legis ,  quae 
scilicet  quasi  totum  quoddam  quantum  jntegra- 
tur  ex  singulis  lcgibus,  quasi  sui  partibus.  Si- 
mili  modo  in  musica  unica  vox  dissona  totam 
musicam  etharmoniam  corrumpit.  Sensus  ergo 
Jacobi  est:  quasi  dicat.  Justitia  consistit  in  ob- 
servalione  totius  legis  :  quare  ut  quis  justus  sit 
et  dicatur,  debet  totam  legem  observare;  adeo 
ut,  si  vel  in  uno,  puta  in  personarum  accep- 
tione  offendat,  sit  et  dicatur  injustus,  legisque 
praovaricator;  ideoque  irae  divinae  reus,  et  con- 
demnationi  obnoxius.  Lex  enim  et  justitia  legis 
cst  quasi  una  corona,  una  vestis.,  una  cyclas 
aurea  vestiens  ornansque  totumliominem ;  qu.-e 
tota  violatur  si  vel  unam  ex  ea  partem  demas 
aujt  violes  :  -sic  enim  tollitur  ejus  integritas, 
species  et  decor. 

Hinc  Secundo ,  S.  Aug.  ep.  .29.  (qufe  lota  est 
dc  bac  Jacobisententia)  Qui  in  uno,  ait,  pffendit, 
fit  omnium  reus,  quia  .contra.charita.tem  facit; 
undc  tota  lex  pendet.  Reus  itaque  fil  omnium, 
fariendo  contra  eam,  in  quapendet  omnia ,  utpoie 


COMMENTARIA  1N  EPIST.  S.  JACOBI.  Cap.  11. 


U-Jo 


io  qua  conncxa  sunt,  fiinUquc  quasi  unuminte- 
grum  cliaritalis  inanclatutn  :  charitas  cnim  est 
forma  legurn  et  virtulum  omnium.  Sic  et  OEcum. 
et  S.  Greg.  hom.  27.  in  Evangel.  Omnia,  ail, 
prxcepta  unum  sunt  in  radice  charitatis.  Sicut 
ergo  haereticus,  qui  non  creditunum  articulum 
fidei ,  perdit  tolam  fidem  non  tantum  illius  arti- 
culi ,  sed  etcaeterorum  omniuin  :  esto  cnim  eos 
dicat  se  crcdere ,  lamen  non  credit  eos  fide  di- 
vina ,  sed  humana  :  sic  qui  violat  unam  legem , 
perdit  charilatem  ;  non  tanlum  illius  legis ,  sed 
cailerarum  ornnium  :  ul  licct  eas  ohservet  et  fa- 
ciatjtamen  nuUamohservctelfacialexcharilate. 

Hinc  Tertio,  Dionys.  Fit ,  inquit  omnium 
reus  ,  quia  averlitse  a  stimtno  hono,  in  quo  om- 
nia  habent  qiiaiiulam  connexionem  :  oinnia 
enim  ah  eo  manant,  et  eodem  tendunt;  ila  ul  si 
nnum  negligas  suinmum  bonum  non  sis  adep- 
turus. 

Hinc  Quarto,  fit  omnium  rcus,  quia  perdit 
Dei  amicitiam,  graliam  ct  vitam  spiritualcm , 
atque  incurrit  moiiem  spiritualem  animae  et 
reaium  geheniKc;  perintle  ac  qui  toto  corporc 
armalus  cxcepla  una  parte  ,  in  illa  lethalem  pla- 
gam  accipit,  qtiaj  illum  OCCidit  aeque,  ac  si  in 
casteris  omnihus  plagam  lcthalem  acccpissct. 
Sicutergo  plaga  unius  memhri,  vitam  adimil  et 
("eleris  ;  ita  unuin  pcccattun,  v.  g.  ehriclatis , 
non  tantum  adimil  vilam  sohrictalis,  conlrariac, 
sed  ct  caicris  oinnihus  virlutihus,  ila  Auctnr 
imperfecti  apud  Chrysost.  bom.  35. 

Hinc  Guinlo,  Hugo.  q.  d.  Fit  omnium  reus , 
id  est,  perinde  damnahitur  quasi  hoslis  Dei ,  ac 
si  esset  omnium  rcus  ,  licet  non  tam  graviter 
tanlaque  pocna  :  sicui  qui  unam  portam  hosli 
aperit ,  omncs,  tolamque  urhcm  apcrit  :  hoslis 
eniin  per  unam  ingreditur ,  urhemque  occupat 
et  vastat.  Sic  una  scinlilla  ignis  totam  domum 
comhurit  :  sic  unuin  foramcn  in  aggcre  facit 
cluvionem  loiius  iluminis,  ut  omncs  agros  iiiiin- 
det  :  sic  modicum  fermentum  totam  massani 
corrumpit,  ait  Apostol.  1.  Cor.  5.  5. 

Omnes  ergo  hi  sensus  connexi  sunt ,  et  c\ 
primo  qucm  proprie  intendit  S.  Jacohus,  quasi 
livuli  e  fonte  ct  quasi  conclusiones  e  suo  pria- 
(  ipio  deducunlur.  Omnes  enim  clidunt  crrorem 
Pharisaeorum  ct  rahbinorum  patilo  anlccitatum, 
el  nonntillorum  rudium  Chrislianorum ,  t|iii 
ccnsent  salvandos  foreeos,  qui  plura  habuerint 
opera  hona  quam  mala.  Et  ad  boc  prohandtun 
ahutuntur  dicto  Chrisli  :  Date  elecmosynam  ct 
ccceomnia  munda  sunt  vobis,  Lucre  11.  k\.  Quos 
refellit  S.  Aug.  Enchir.  cap.  75.  uli  jam  dixi. 
Longe  enim  alia  est  mcns  Christi ,  nimiruni 
avaros  Pharisajos  hortari  ad  Eleemosynam,  illam 
cnim  eluere  peccata  ,  non  haplismos  et  Ittstra- 
tionjM  lcgales,  uti  Pbarisaeipulabant.  q.  d.  Om- 
ma  inicinaetextcrna,(furevos6Pharisa:ipulatis 
"  ui  aqua  vestra  lustrali,  non  illa  ,  scd  politis 
' •lcemosyna  cluuniur.  Eleemosyna  enim  si  a 
peccatore  ftatuti  debet,  nimirum  praemissa  con- 
jntionc  pcccatorum  et  proposito  rcstilucndi 
l)ona  male  parta,  ahstergit  culpam  omncm,  aut 
certeeo  hominem  disponit,  illique  ad  paeniten- 
dum  Dei  gratiam  et  misericordiam  conciliat  el 
unpclrat. 

Nota.  Agit  S.  Jacobus  de  offensa  gravi  ct  per- 
fecta,  puta,  quae  lit  peccatum  morialc.   Hoc 
cnlmest  perfecta  legis  violatio,  facitque  om- 
iiium  reum  :  lalc  veronon  cstpeccatum  veniale 
l  ndc  rccte  cx  hoc  loco  colligunl  Doctores  dis- 


tinctionem  peccati  venialis  a  mortali.  Secundo, 
cx  hoc  dicto  Jacobi  non  sequilur  dogma  Stoi- 
corum  et  Lutherarum,  nimirum  omnia  peccata 
esseparia,  aut  connexa  ;  imo  Jacohus  supponit 
possc  fteri ,  ut  quis  servet  totam  legem,  el  tan- 
tuinofTendatin  uno.  Ita  D.  Thom.  1.  2.  p.  73.  a.  1. 
Mystice  et  moral.  in  unooffendens  fit  omnium 
icits,  quia  violatio  unius  legis  sensim  allicit  et 
trahit  ad  violationem  alterius  et  allerius,  tan- 
demque  omnium  :  v.  g.  nimius  amor  pecuniac 
iraliilad  fraudcs ,  illicitos  conlractus ,  lites,  pug- 
nas,  verbera,  csedes  ;  rursum  ad  faslum  ,  gulam, 
libidinem  :  tandem  ad  blasphemiam  ,  hxresim  et 
atheismum  :  peccata  enim  stinl  colligata  quasi 
tiines  ,  quia  impium  conslringunt ,  juxla  illud  : 
l'unibuspeccatorum  suorum constringitur,  Prov.  5. 
u22.  et  :  Vce.  qui  traliitis  iniquitatem  in  finiculis  va- 
nitatis  ,  et  quasi  vinctdum  plaustri  peccatum 
Isaiae  5.  18.  Vide  ibi  dicta  hoc  est  quod  ail  Auctor 
lib.  de  Vera  et  falsa  panilentia  lom.  U.  operum 
S.  Aug.  c.  \h.  O/fendens,  ait ,  in  uno  fit  omnittm 
reus,  qaia  o^nnis  virttts  patilttr  dctrimentum  ab 
ttno  vitio  :  nam  si  qttis  cadit  in  avariliam  ,  largi- 
tatem  destruit ,  ct  ctiam  castitalem  minoravit  : 
amorc  cnim  pcciiniw  vclvioiaret  caslitalem ,  vel 
saltemminus  amarcl.Uinc  rursum  unuin  pecca- 
tum  rcmilli  nequit  nisi  rcmillanlur  caetera  om- 
nia  quia  unum  remilli  nequit  nisi  infundalur 
gratia  etchariias,  quae  tam  ceeteris  omnibus, 
(|iiam  uni  soli  rcpugnat.  Hinc  disce  quanta  cura 
ct  studio  quodlibcl  pcccalum  evitare,  tolisque 
animis  virtuti  et  charitati  studcrc  dcheamus. 
Quia,  ul  ail  Nazianz.  in  Carm.  ad  Virgines  : 

Qui  parvis  obvius  ibit , 

Is  nunquam  praeceps  scelera  in  graviora  ferelur. 

Nam  licel  una  virlus  imperfecla  possit  essc 
sinc  alia,  lamen  una  perfecta  caeleras  omnes 
plerumque  addncit :  virtules  enim  in  statu  per- 
fecto  sunt  connexc-e,  ut  docet  D.  Thom.  1.  2. 
qu.  73.  a.  1.  ad  1.  Similiter  ex  adverso  unum  vi- 
lium  perfeclum  adducit  caetcra  :  unde  S.  August. 
cp.  29.  Qttanto ,  ait,  quisque  gravius  levittsquc 
pcccaril ,  tanto  in  peccato  commillcndo  major, 
quanlo  in  diligendo  Dco  ct  proximo  minor.  Tanto 
itaqtte  plenior  iniquitatis  ,  qttanlo  inanior  chari- 
lalts.  Et  lunc  perfecti  sumtts  in  charitu;>  ,  qtiando 
tnilti  rcstat  ex  in/irmitate.  El  anterius  ex  senten- 
tia  Stoicornm  ila  viriutum  et  vitiorum  conca- 
tcnationem  ostendit  :  Ccrte  Itinc  persuadent  qtti 
unam  virlutcm  Itabttcrit ,  Itabere  omncs  :  et  omnts 
decssecui  una  dcftterit  :  qttod  prttdcnlia ,  ncc  igna- 
va  ,  nec  injusta  ,  ncc  intemperans  potest  csse  :  nam 
sialiquid  itorumdcfuerit ,  prudcnlia  non  crit.  Porro 
si  prttdcntia  tttnc  erit ,si  et  fortis  etjusta  et  tempi- 
rans sil,  profecto ttbifuerit,  secum Itabcl calcras.  Sic 
rtfortitttdo  iinprttdens  intemperens  cssenonpotest , 
vel  injusta :  sic  temperantia  necesse  iitprudens,  for- 
tis  ctjttsta  sit :  sicjttstitia  non  cst  nisi prudens,  fortls 
ct  tcmpcrans.  Ita  ubi  est  ttna  vera  aliqtta  carum. 
<  t  alia'  similitcrsunt.  Ubi  autcm  alia'  desttnt ,  r 
ilta  ttna  non  cst ,  eliam  si  aliqtto  modo  slmilis  i 
ritUalar  .  etc.  Si  cnim  virttts  csset ,  a  ca.'tcris  vit- 
/ulibus  tanqttam  inseparabilibtts  comitibus  nun- 
qttam  rclinqucrctur.  S.  Amb.  1.  5.  iuLuc.  ad  illud  : 
Tieati  pattpcrcs ,  etc.  Connexa:,  ait ,  sibi  sunt  concu- 
tcnat(Vqucvirtutcs,utquiunamhabeat,plurcshaber< 
vidcatur  :  ct  Sanctis  ttna  compctit  virtus  ,  sedcjus 
tpttv  fuerit  ubcrior ,  ubcritts  cst  prcmittm. 

Seneca  epfot.  07.  Mhii  inveniei  rertlus  recto  . 
noii  magis  quam   veritts  vcro,  quam  temperato 


::,6  COMMENTAMA  1N  EPIST.  S.  JACOBl.  Cap.  II 

tcmpcratius,  omnis  in  modocstvirtus;  moduscerta 
mensura  est.  Conslantia  non  habet  quo  procedat, 
non  magis  quatn  fulucia ,  aut  vtrilas ,  aul  fides. 
Qttid  accedere  perfecto  polest  ?  nih.il.  Aut  pcrfeclum 
non  crat  cui  accessit.  Ergo  ne  virtuti  quidem ,  aul 
si  quid  adjici  polest ,  defuit.  Crescere  posse  imper- 
fcctm  rei  signum  est :  bonum  omne  in  easdem  cadit 
leges  :  jtnicta  cst  privata  et  publica  utilitas.  Idem 
v.p.  GS.  Cum  atiquistormcnlaforliter patitur ,omni- 
bus  virlutibus  utitur ,  fortasse  cum  una  inpromptu 
sit  ct  maxime  appareat  patientia.  Calerumillic  est 
fortitudo ,  cujus  patientia  et  perpessio  et  toleran- 
lia  rami  sunt.  lllic  est  prudentia ,  sine  qua  nul- 
tum  initur  consilium ,  qtta  suadet  quod  effugere 
nonpossis ,  quam  fortissime  ferrc.  IUic  esl  conslan- 
tia  quw  dejici  loco  non  potest,  ct  pro  positum  nulla 
vi  cxlorquente  dimitlit.  Illic  est  individuus  ille  co- 
mitatus  virlutum.  Quidquid  honesle  fit ,  una  virlus 
facit ,  scd  ex  consilii  scnlentia.  Quod  autem  ab  om- 
nibus  virtutibus  comprobatur ,  etiamsi  ab  unafieri 
videatur ,  optabile  est. 

Plutarch.  orat.  1.  Foriuna  Alex.  Magni,  Alex. 
ait, conftrmavit  Sloicorum illuddecretum :  Quidquid 
agit  sapiens ,  omnibus  eum  virlutibus  agere,  unam- 
quc  virtutcm  atiquam  primas  obire parles,reliquas 
autem  socias  sibi  perficienda:  rei  adsciscere.  lta  in 
Alexandro  videre  licet  bellicam  virtulcm  humani- 
tale  tempcratam ,  mansueludinem  forlem ,  tibera- 
Iilatem  in  donundo  rei  familiaris  ralionibus  ac- 
romniodatam ,  iram  placatu  facilem ,  amorem  tem- 
perantem ,  remissionem  non  otiosam  ,  tolerantiam 
laborum  non  vacantem  solatio.  Quis  miscuit  bello 
fcsticitates,  quis  comessationibus  expeditiones,  quis 
obsidionibus  ct  rebus  difficillimis  gercndis  nuptias 
cl  hymenaios  ?  Quis  peccantibus  se  magis  infensum, 
adversas  res  passis  humaniorem  prmbuil  ?  Quis 
pugnanlibus  gravior  ,veniam  pelentibus  bcnignior 
fuil  ? 

Simili  modo  peccatum  umim  nisi  illico  per 
poBnilentiam  deleatur,  illico  suo  pondere  ad  aliud 
ct  aliud  trahit,  ac  tandem  caetera  inducit.  Est 
enim  uti  virtutum ,  ita  et  viliorum  catena  ac 
nexus.  S.  Greg,  31.  Mor.  cap.  31.  alias  17.  ait : 
Ipsa  viliorum  regina  superbia ,  cum  devictum  plene 
cor  ceperit ,  mox  ipsum  septem  principalibus  vitiis 
quasi  quibusdam  ducibus  suis  devastandum  tradit, 
quos  videlicet  duces  exercitus  sequitur ,  quia  ex 
ris  procul  dubio  importunm  vitiorum  multitudines 
oriunlur.  Etinferius  :  Radix  quippe cunctimali  su- 
perbia  est,  de  qua'Eccl.  10.  dicitur.  Initium  omnis 
peccatisuperbia.  Prima? autemej us soboles,nimirum 
septcm  principalia  vitia,  de  hac  virutenta  radice 
proferuntur.  Vide  eumdem  lih.  7.  Moral.  c.  12. 
in  illud  Joh  6.  18.  Invotulce  sunt  semitx  gressuum 
corum. 

11.  QUI   ENIM    DIXIT,    NON    MOECHABERIS  ;    DIXIT 

et,  Non  occides.  ]  Prohat  et  ostendit  eum  qui  in 
uno  offendit,  fieri  omnium  reum ,  ex  eo  quod 
omnia  prsecepta  sancita  sint  ah  eodem  legisla- 
tore  Deo,  cujus  proinde  auctoritas  contemnitur 
et  offenditur,  si  vel  unum  transgredieris ,  pe- 
rinde  ac  si  omnia  transgredereris.  In  legislatore 
<-rgo  uno  leges  omnes  coeunl,  suamque  habent 
unilatem,  ut  si  unam  violes  ,  omnes  violare 
ccnsearis ,  eo  quod  enim  inlegritalem  violes ,  eo 
modo  quo  paulo  ante  exposui. 

12.  Sic  LOQuiMiNi,  et  sic  facite.  ]  Concludit 
Jacohus  horiando  ut  jam  dicta  faciant,  nec  per- 
sonas  divitum  accipiant,  scd  legem  regalem 
(ieliciionis  proximorum  tam  pauperum,  quam 
'iivitum  implcant,  memorcs  judicii  divini,  in 


quo  gravius  damnahuntur  Chrisiiani  qui  eam 
violarunt ;  eo  quod  ipsi  a  Chrislo  legem  lihertaiis 
acceperint,  eaque  ingrate  ahusi ,  imo  eam  trans- 
gressi  sint.  Sensus  ergo  est ,  Primo,  q.  d.  Quaj 
hucusque  docui  ,  praesertim  de  acceptione  per- 
sonarum  vitanda,  et  ei  opposita  delectione  om- 
nium  consectanda,  nimirum  ,  acceptionem  per- 
sonarum  repugnare  iidei  el  religioni  Christianae  ; 
ac  proinde  non  licere  fideli  spernere  pauperes, 
et  divites  extollere  :  sed  tam  cir,ca  illos  ,  quam 
hos  implendam  essc  legem  ,  quae  sancit.  Ditigcs 
proximum  tuum  sicut  leipsum.  Haec  inquam ,  ac- 
cipite  ut  dicta  non  mea,  sed  Christi ,  itaque  cre- 
dite,  ac  sic  loquimini  cum  de  iis  sermo  incidit, 
et  sic  facitc  fidem  ct  sermonem  in  opus  confe- 
rcndOj  cum  res  poscitopus.  Ad  quod  stimulum 
vohis  suggero  ,  nimirum  memoriam  ct  metum 
divini  judicii,  in  quo  Dens  exactam  a  vohis  lam 
dc  verbis ,  quam  de  factis  singolis  ralionem  re- 
poscet;  eoque  majorcm,  quo  vobis  dedit  legem 
Evangelicam,  quaeregalis  est,  el  perfectae  liber- 
tatis  ,  uti  jam  dixi  :  hoc  enim  modo  vicissim  a 
Deo  diligemini,  et  misericordiam  in  ejus  ju- 
dicio  consequemini.  Ita  Beda. 

Secundo  ,  Thomas  Anglicus  haec  restringit 
ad  prseceptum  dileclionis  proximi,  quod  prae- 
ccssit,  quasi  dicat:  Loquimini  proximis  tam  be- 
nigne,  tam  affabiliter,  tam  amanier,  ac  opera 
talia  dilectionis  eis  exhibete  et  facite,  ut  ipsi 
sentiant  se  a  vobis  diligi,  vosque  implere  dilec- 
tionis  divinae  mandatum. 

Tertio,  Fevardenlius.  q.  d.  Loquimini  hones- 
ta  ,  Christiana,  religiosa,  uti  decet  discipulos 
Christi;  non  inhonesta  ,  Genlilitia  ,  mundana  : 
talia  enim  congruunt  carnalibus,  Gentilibus  et 
mundanis. 

Quarto,  gencralius  Dion,  et  noster  Lorinus , 
q.  d.  In  verbiset  factis  omnibus  tam  prudenter, 
honeste  et  ardenter  vos  gerile,  quasi  mox  sitis 
judicandi  per  legem  libertatis,  id  est  Evangeli- 
cam,  quae  a  suis  tanta  liberlate  donatis,  majo- 
rem  exigit  perfeclionem.  Unde  concinens  Jacobo 
S.  Petrus  ep.  1.  cap.  h.  11.  Si  quis  toquitur ,  in- 
quit,  quasi  sermones  Dei  {  quod  Jacobus  ait,  sic 
loquimini )  si  quis  ministrat  lanquam  ex  virlule 
qttam  adminislrat  Deus  (  quod  Jacobus  ait,  et  sic 
facile)  ut  in  omnibus  honoriftcetur  Deus.  Primus 
sensus  magis  genuinus,  magisque  textui  adae- 
quatus  videtur. 

Sicut  per  legem  libertatis  (Evangelicam ,  de 
qua  cap.  1.  25. )  incipientes  judicari.  ]  Graece 
fj.MovTEs  xpivEGzai  ,  u\  est  futurijudicari,  hoc  est, 
judicandi.  Verum  peUu  in  Script.  Saepe  idem  est 
quod  incipio,  ut  patet  Apoc.  3.  16.  Actor.  3.  3. 
et  cap.  18.  IZj.  Joan.  h.  hl.  et  alibi,  eaque  signi- 
ficatio  hic  est  aptior  et  efficacior,  q.  d.  Instat 
judicium  illudquemox  inchoandumest :  adillud 
ergo  vos  assidue  comparate  :  quare  sic  facite,  et 
sic  loquimini ,  quasi  memores  vos  brevi  judi- 
candos ,  omniumque  dictorum  et  factorum  ra- 
tionem  Christo  judici  reddituros.  Lex  enitn 
Evangelica  cum  sit  lex  libertatis,  non  tantum 
cxactam ,  sed  et  liberam  ac  liberalem  exigi  man- 
datorum  Christi  observantiam.  Incipit  ergo  Deus 
nos  judicare  illico  in  hac  vita  per  judicium  cons- 
cientiae,  quod  suum  quasi  tribunal  in  menle 
hominis  constituit,  ac  saepe  per  plagas  exter- 
nas,  etinternas  minas  quas  peccatoribus  inlli- 
git;  proprie  vero  per  judicium  parliculare,  quod 
anima  subit  in  morte  :  perficiet  vero  illud  h> 
extrcmo  mundi  die,  in  quo  nos  judicabit  secun 


COMMENTARIA  IN  EPIST.  S.  JACOBI.  Cap.  II. 


fi97 


dum   legem  libcrlatis,  id  esl  Evangelicam,  non 
Jtfosaicam. 

Moral.  docet  Jacobus  nos  in  omnibus  dictis 
et  faciis  recordari  judicis  Christi,  et  judicii  di- 
vini  :  illud  enim  vicinum  esse,  imo  ex  nunc 
incipere.  Inspirationes  enim  et  minse  a  Deo 
interius  menti  immissa?,  ac  monitiones  et  re- 
prebensiones  Concionatorum,  Confessariorum , 
Superiorum;  item  adversitates  et  plagoc  a  Deo 
intlicta3  ,  sunt  qnasi  incboalio  judicii  exlrenii 
mox  secuturi.  Adde  ,  vita  h<ec  brevis  non  est 
aliud  quam  cursus  ad  mortem ,  mortisque  in- 
cboatio  et  contiuua  persecutio  :  in  morle  autem 
liljudicium  animae  particulare,  quod  esl  incboa- 
tio,  iino  compendium  ,  et  pracjudicium  certuni 
judicii  universalis  et  extremi.  Hoc  est  quo  ait 
Jacobus  cap.  5.  9.  Eccejudex  antejanuam  assistit. 
Et  S.  Paulus  Areopagilas  impellil  ad  pceniten- 
tiam  metu  diei  judicii ,  Actor.  17.  30.  asque  ac  Fe- 
licem  Pnesidem ,  Actor.  2ft.  35.  Idem  Heb.  9.  27. 
Statutum  est ,  ait,  Iwminibus  scmel  mori ,  post  lioc 
autcm  judicium.  Rursum  judicium  boc  inculcat 
Romanis  cap.  2.  5.  et  Corintbiis  indigne  com- 
municantibus,  1.  Cor.  11.  &9.  et  Tbessalonicen- 
sibus  epist.  2.  cap.  1.  5.  et  S.  Joan.  Epistol.  1. 
cap.  U.  17.  Ut  fiduciam  liabcamus ,  ait ,  in  dieju- 
dicii.  S.  Judas  v.  13.  ex  Henocb  Propbeta  ?  Ecce, 
ait,  venit  Dominus  in  sanctis  mitlibus  suis  faccre 
judicium  contra  omncs.  S.  Petrus  Ep.  2.  c.  3.  10. 
Advcniet ,  ait,  dies  Domini ,  ut  fur ,  in  quo  cccli 
magno  impetu  transient ,  clc.  Igitur  quales  opor- 
tet  vos  essein  sanctis  convcrsationibus  ct pictatibus, 
expectantes  et  propcrantcs  in  adventum  dici  Do- 
mini. 

S.  Clemens  Epist.  1.  Narrat  S.  Petrum  dicere 
solilum  ;  Quis  peccare  poterit ,  si  semper  ante  ocu- 
tos  suos  judicium  Dei  ponal?  Praeclare  Climacbus 
gradu  20.  Sicut,  ait ,  qui  esitrit ,  recordatur  pa- 
nis  :  sic  qui  satvari  cupit ,  non  potest  rccordari 
extremum  judicium.  Uude  illud  observans  jugitcr 
menti  S.  Augustiui  antc  convertionem,  ardo- 
rem  concupiscentioc  in  eo  si  non  extinguebat, 
cerle  refrajnebat  ne  tot  tantaque  peccaret,  ut 
ipse  refert  lib.  Confess.  c.  ult.  Ft  S.  Hier.  Epist. 
ad  Florentium  :  Ego ,  ait,  cunclis  peccatorum 
sordibus  ini/uinatus  diebus  ac  tractibus  operior 
cum  tremore  rcddere  novissimttm  qttadrantcm. 
S.  Epbrem  assidue  mente  vcrsauat  Deijudicium, 
ideoque  in  conlinuoerat  timore  ;  compunctionc 
et  lacrymis,  quibus  pleni  sunt  ejus  libri  et  trac- 
tatus  omnes.  Sapicns  ergo  est  qui  boscc  sapien- 
tes,  ac  nominalim  S.  Jacobum  bic  sccntus  ,  sic 
loquitur ,  sic  facit  omnia  sua  ,  sicut  iu  die  judicii 
de  iis  Deo  judici  respondere  ,  el  exigcnti  ratio- 
nem  reddere  cogitat  et  destinat ,  uti  sapienter 
monet  S.  Greg.  bom.  1.  in  Evang.  Illtan  crgo 
diem,  ait ,  fratrcs  charissimi ,  tota  intentione  co- 
gitate,  vitam  corrigite  ,mores  mutate  ,  mala  len- 
tantia  resistendo  vincite ,  pcrtrata  autem  fletibus 
punite  :  adventum  namqtte  CBtcrni  jttdicis  tanlo 
tecutiores  quantoque  vidcbilis  ,  quanlo  nunc  dis- 
trictioncm  ejus  timendo  pravcnitis. 

13.  JlJDIClUM    ENIXI  SINE    MISElUCOrtDH    (  Slipplc  , 
Crit)   ILI.l  Ql)I    NON    FECIT   MISEIUCOnDUBI.  ]    II.TC 

aptc  praccedentibus  cohaMent.  Dixcrat  enlm  Ja- 
cobus  sic  nos  loqui,  sic  nos  facere  debere  om- 
nia  ,  ut  semper  memorc*  iudicii  divini  illud 
nobis  conciliemus,  itaqut  benignum  ct  propi- 
lium  experiamur.  Jain  floce»  modum  illud  con- 
ciliantli,  esse  miscricordiam  juxta  promissum 
Chrilli  :  Reali  mtscricordrs  .  qttoniam  ipsl  miscri- 
CORPiEL.    A    LAPIDK.      TOU.    X. 


cordiam  consequcntur.  Matt.  5.  7.  Ex  advrrso 
enim  qui  non  facil  misericordiam ,  experieUn- 
illud  rigidum,  et  sine  misericordia,  id  est  irn- 
misericors.  Sub  judicio  intellige  metonymycc 
ipsam  damnationem,  qua^  judicio  divino  impli* 
et  immisericorditius  infiigetur.  Matt.  25.  Ivi. 
Idem  docel  Cbristus  paraljola  illa  servi  immis<- 
ricordis ,  cui  herai  omne  dcbilum  decem  mil- 
lium  talenlorum  jam  condonalum  revocavit , 
eo  quod  conservo  suo  noluisset  condonare  cen- 
tum  denarios,  Matt.  18.  3/i.  Grrece  est  elegans 
paronomasia  :  -h  •/«/>  oju<m  in).ioi  tw  /j.yi  Ttoi/jaav  n 
Uios.  q.  d.  Immisericors  et  crudele  judiciuin 
subibil  crudelis  et  immisericors.  Causam  dal 
S.  Greg.  bom.  13.  in  Evang.  Pensate ,  ait,  fratres 
quia  conclusit  pietas  Dei  duritiam  nostram  :  non 
est  jam[quid  Itomo  excusationis  inveniat.  Deus  des- 
picilur\  et  expectat  :  contemni  se  videt ,  et  revo- 
cat  :  injuriamde  contemplu  suo  suscipit,  et  tamen 
quandoque  revertentibus  etiam pramia  promittit  : 
ideoque  poslquam  Jacobus  dixit  misericordiam 
superexattare  judicium,  recle  addidit ,  judicium 
dislrictum  subiturum  eum ,  qui  hanc  ineffabilem 
misericordiam  non  fuerit  imitatus.  Qui  ergo  non 
facit  misericordiam  in  egenos,  excludit  a  se  Dei 
misericordiam  ,  ait  OEcumen. 

SUPEREXALTAT  AUTEM  MISERICORDIA   JUDICIUM.  ] 

Potest  accipi  bic  misericordia,  vel  divina,  ve! 
humana.  De  Divina  mulli  cum  S.  Gregorio  jam 
citato  accipiunt ,  q.  d.  Misecordia  Dei  supcrat 
Dei  justitiam  et  judicium  ;  quia  Dei  proprium 
est  misereri  et  parcere.  Unde  lapso  genere  bu- 
mano  peccante  Adamo,  cum  judicium  vellct 
omnes  punire  et  damnare ,  accurrit  vichque  mi- 
scricordia,  decernens  uthomo  redimcretur  per 
Verbi  incarnationem  et  passionem.  Licet  enim 
in  Deo  omnia  attributa  sint  sequalia ,  ac  tanta 
sitjustitia,  quanta  misericortlia  ;  tamen  magis 
ipse  utilur  et  excrcet  misericordiam  ,  quain  jus- 
titiam.  Nam  ut  ait  Psalles  Psal.  Ikk.  9.  Miseratio- 
nes  ejus  ( Dei )  supei'  omnia  opcra  ejtts.  Unde  et 
misericordia  Dci  impios  punil  citra  contlignum. 
et  pios  praemiat  nltra  condignum,  ut  babet  com- 
munis  Scbolaslicorum  senientia. 

Hinc  aliqui  apud  Rcdam  siccxponnnt,  q.  d. 
Plurcs  per  Dei  misericortliam  salvantur,  nimi- 
rum  qui  fecerunt  misericordiam  ,  quam  per  ju- 
dicium  damnentur  ;  plures  sunt  electi  quam 
reprobi.  Hoc  in  angelis  verum  est  :  plures  enim 
steterunt,  quam  cecitlerint;  unde  Apoc.  12.  6. 
dicitur  draco  traxisse  tantum  tertiam  partent 
stellarum  idest  angelorum,  mystice  :  nam  alius 
litlcralis  ejus  loci  est  sensus,  uti  ibidem  dicam. 

Inbominibusfalsumest.  Certumenimestlongc 
majorem  hominum  partcm  damnari,  si  omnes 
omnino  etiam  Gcnliles,  Saracenos  et  haerelicos 
coniprcbcndas.  At,  si  tribus  bisce  exclusis  solos 
Catbolicos  accipias  ,  censent  nonnulli  plurcs  ex 
eis  salvari,  non  modo  parvulos  (bi  enim  omncs 
pene  salvantur,  cnm  omnes  pene  baptizantur  ) 
sed  et  adultos ;  eo  quod  plerique  omnes  in  Bne 
vitaj  suscipiant  sancta  Sacramenta,  tpiibus  pec- 
cata  omnia  expiant ,  ilaque  expiati  in  statu  gra- 
lise  ct  salulis  dcccdunt.  Favcl  parabola  nuplia- 
rum  regni  coelcslis,  it  quibus  unus  solus  ex  in- 
vitatis  exclusus  fuit ,  eo  quod  non  haberet  ves- 
tcni  nuptialem,  Mattb.  22.  12.  ubi  unus  ille  re- 
presentat  totam  multitudinem  rcproborum.  Ita 
cx  Sylvcstro  Franciscus  Suarez  dc  Deo  trino  ct 
uno  I.  6.  cap.  3. 

Verum  ex  adverso  plures  ex  Christianls  adubi» 

63 


m 


COMMENTAHIA  IN  EPIST.  S.  JACOBl..  Cap.  II. 


damnari  quam  salvari ,  suadere  videtur  ratio  et 
auctoritas.  Batioprima  :  quia  Ionge  plures  fuere 
damnati  tani  lu  stalu  legis  naturaj,  utpote  in  quo 
omnes  perierunt  per  diluviuin ,  ex  quo  solus  Noe 
justUB  cuni  suis  filiis  eorumque  uxoribus  evasit : 
qaam  in  statu  legis  Mo6&icae ,  utpote  in  quo  om- 
ncs  egressi  ex  jEgypto,  puta  sexcenta  hominum 
millia  et  ainplius,  ob  lnurmur  et  peccala  perie- 
runt  in  deserio,  tantuinque  duo,  puta  Josue  et 
Caleb,  ingressi  suut  lerram  promissam;  filii  au- 
tem  pereuutium  qui  iugressi  sunteamdem,  non 
fuere  meliores  parentibus  :  mulli  etiam  Chris- 
liaui  iis  non  sunt  meliores.  Secunda  quia  longe 
major  pars  Christianorum  vivit  in  statu  peccati 
mortalis  :  juxta  regulam  autem  S.  August.  sicut 
<pii  vixit ,  ita  et  morilur ,  ul  raro  qui  male  vixit, 
bene  moriatur,  et  vice  versa.  Dices ,  omnes 
suscipiunt  S.  Sacramenta  in  fine  vila?.  Resp.  non 
omnes  :  nam  multi  in  prseliis,  navibus,  monli- 
bus,  pagis  ,  etc.  ,  moriuntur  sine  Sacramenlis. 
Uursum  ex  iis,  quiea  suscipiunt,  multi  ea  male 
suscipiunt,  ac  proinde  peccata  non  expiant  : 
multi  enim  laborant  ignorantia  crassa  articulo- 
rum  fidei,  quos  explicile  scire  et  credere  tenen- 
lur ,  aeque  ac  Sacramentorum ;  ac  prassertim 
ignorant  efficax  propositum  abstinendi  a  peccalis 
rcquiri  ut  quis  sit  capax  absolutionis,  et  nes- 
ciunt  quam  fortis  et  constans  resolutio  animi 
requiratur,  ut  propositum  censeatur  esse  abso- 
lutum  et  efficax.  Alii  esto  sciant  necessaria  salu- 
tis,  tamen  vivunt  incurii  suaj  salutis,  toti  intenti 
colligendis  divitiis  et  dignitatibus,  fabricandis 
domibus  ,  hortis  ,  vineis,  etc. ,  ut  raro,  vel  nun- 
quam  de  Deo  et  vita  aeterna  ,  deque  conscientia 
sua  cogitent  nisi  in  Paschate  ,  idque  idcirco  lan- 
tum  quia  coguntur  praecepto  Ecclesiae  confileri 
ct  communicare;  peracto  Paschate  illico  ad  res 
terrenas  redeunt,  iisque  se  immergunt,  imo 
obruunt.  Alii  irreliti  sunt  usuris,  simoniis  ,  bo- 
nis  injustis  quae  restituere  nolunl.  Alii  habent 
pellices,  vel  obscoenis  amoribus  sunt  implicili  , 
nt  iis  se  expedire  nequeant,  quia  serio  se  expe- 
dire  nolunt.  Alii  fovent  Iites ,  rixas  et  odia  im- 
mortalia.  Dcnique  mulli  esto  sciant  propositnm 
cfficaxrequiri  acl  absolutionem,  tamen  illutl  pro- 
curare  et  babere  non  satabunt,  sed  habere  se 
simulant,  imo  sibi  ipsis  falso  persuadent.  Est 
cniin  propositum  hoc  serium  res  ardua,  subli- 
mis  ct  difficilis  :  multi  autem  nolunt  vim  sibi 
adhibere ,  et  ad  rem  tam  ardua  totis  viribus 
conili  praesertim  in  morbo  et  arliculo  mortis, 
cum  ratio,  judicium  ,  sensus  et  vires  homini 
debilitantur  el  sopiuntur  :  unde  ex  habilu  tot 
annorum  in  morte  formant  tale  quale  solent  in 
Paschate,  scilicet  superficiale,  verbale  et  ineffi- 
cax. 

Hac  enim  justa  animadversione  punitur  pec 
cator ,  ut  qui  vivens  oblitus  est  Dei ,  moriens 
obliviscatur  sui ,  ait  S.  Gregor.  et  S.  Aug.  lib.  3. 
de  Libero  arbitrio.  Illa  est  pcena  peccati  justis- 
sima,  ut  qui  rectum  facere  cum  possel,  nolit, 
amittat  posse  cutr.  velit.  Porro  mullos  carere 
hoc  serio  proposil^  colligitur  ex  variis  indiciis. 
Primum  est,  qu\!  noc  propositum  obilersemel 
eliciant  in  Paschale  ad  hoc  ut  confiteantur  ;  quia 
ad  hoc  a  Pastoribus  coguntur  :  unde  hoc  pro- 


riculum  hocevadant  et  rcvaleseant :  qui  ridilus 
signum  est  illud  propositum  fuisse  coaclum  ,  el 
melu  mortis  extortum  ,  non  sincerum  et  serium. 
Secundum  quia  multi  malos  habent  habitus 
inebriandi  se  ,  fornicandi,  ctc. ,  rixandi ,  peje- 
raruli,  maledicendi ,  quos  deponere  nolunl;  aul 
si  volunt,  non  adhibenl  remedia  ad  rem  taiu 
inolitam  defricandam  necessaria.  Porro  pree  re- 
licpiis  vitiis  passim  in  honhnibus  dominatur 
luxuria  et  superbia  :  hsec  duo  potentissima  stint 
implentque  infcrnum. 

Tertium ,  quia  multi  habent  principia  politica , 
aut  viliosa ,  proposito  huic  directe  contraria  , 
in  quibus  a  puero  enutriunlur,  adolescunt  et 
vivunt,  v.  g.  injuriam  tibi  et  tuis  factam  lalione 
esse  vindicandam  :  inglorium  ,  vilem  etinfamen 
esse  qui  id  non  faciat :  duellum  siolTeratur  esse 
acceptandum,  ne  honor  perdatur  :  in  conviviis 
cuilibetad  acquales  haustus  propinanti  essc  res- 
pondendum,  ideoque  inebriandum  :  anleomnia 
consulendum  esse  stalui ,  prolibus,  familiac,  M 
statum  ,  honoremque  retineas  vel  augeas  ,  omni 
modo  enitendum,  nec  curantlas  leges  Ecclesue, 
vel  Dei ,  si  obsislant  :  vilam  el  fortunas  tuendas 
esse  prae  omnibus  ,  etiam  cum  dispenclio  legis 
Dei  :  non  esse  tolerandas  ignominias,  calum- 
nias ,  verbera  ,  sed  par  pari  referendum.  Haec 
autem  dictamina  et  principia  data  occasionc 
saepius  actu  cogitanl,  deslinant,  confirmant,  ac 
nunqnam  deponunt,  ne  in  confessione  quidem, 
adeo  ut,  si  a  Confessario  de  iis  preecise  rogen- 
tur,  respondeant,  se  in  iis  perstiluros :  quia  ubi 
agilur  de  bonore,  lucro  aut  cotnmodo,  non  cu- 
ranl  conscienliam  nec  Deum ,  nec  infernum. 
Porro  haec  proposita  habituahler,  imo  virtua- 
liter  semper  in  iis  manentia,  ex  diametro  re- 
pugnant  proposito  serio  cavendi  omnia  peccata, 
Deifpie  legibus  per  omnia  obediendi  :  atcpie  Con- 
cionaiores  saepe  hoec  non  docent,  non  expiicant, 
non  inculcant,  sed  communem  tramitem  expli- 
candi  Evangelia  sequuntur,  peccaloribus  com- 
mendant  passionem  Cbristi  misericordiam  Dei, 
largitionem  Eleemosynarum  ,  el  cultum  B.  Vir- 
ginis,  quod  illa  sui  cullores  non  sinal  perire, 
ncc  descendunt  ad  vilia  huic  illive  loco  pro- 
pria,  ut  conlra  ea  tonent  el  fulminent,  caquc 
extirpent :  unde  urbes  et  populi  manent  in  iis- 
dcm  malis  legibus  consuetudinibus  ,  propositis, 
vitiis,  nec  ullum  ,  vel  exiguum  ex  concionibus 
omnibus  fructum  referunt.  Mutent  ergo  modum 
concionandi,  si  Deo  ,  conscientiae,  Ecclesiae  ei 
auditoribus  consu/ere  salagunt  ut  conscientias 
feriant,  ex  iisque  omne  malum  semen,  quod 
in  lali  loco  grassari  sciunt ,  slirpitus  evellant. 
Quartum,  eslo  aliqui  morte  ronfilentes  con- 
cipianl  verum  propositum,  taincn  poslconfessio- 
nem  ,  si  pluribus  diebus  ,  ut  fit,  decumbanl , 
recurrit  memoria  pristinarum  cupiditalum  , 
quae  animum  iis  se  pascer»-  solitum,  ad  con- 
sensunl  ilcctum,  ut  pravam  cogitationem  etdc- 
lectalionem  morosam  pra?terit;e  et  solitae  vo- 
luplalis  illicilae  conscnliat;  pr.esertim  quia  dae- 
mon  tunc  eamdcm  mcnti  objicere  et  refricarc 
solet,  gravissimeque  hominem  tentarein  ultimo 
illeo  duello  ,  adeoque  in  ipso  agone,  quo  anima 
e  corpore  migrat  :  permittit  euim  in  daunoni 
l>ositum  magis  extortum  est  et  coaclum  ,  qiiam  Deus  juslo  judicio  in  pocnam  scelerum  et  negli- 
liberum  el  spontaneum  :  hinc  mox  a  Paschate  ct  genliae,  qua  sani  ct  vcgeti  cupiditalcs  iJlas  mor- 
confcssione  ad  suas  cupiditales,  vitia  et  scelera  tificare  non  curarunt,  sed  eis  indulscrunl  quasi 
redeunt,  uli  mulli  redeunt  ad  eadem  post  Con-  equus  et  mulus  ,  quare  lunc  multi  succumbunt 
fessiouem  ifl  poriculo  mortis  pcractam  ,  si  pc-     ct  pereuni,  cujusrei  plurafunestaexstant  excm- 


COMMF.NTAMA  1N  EPIST.  S 


|)la.  Vere  enim  dixit  noster  R.  P.  Franc.  Villa- 
nova,  uti  referl  P.  Saccliinus  to.  S.  Ilisl.  Societ. 
lib.  1.  n.  131.  Passio  ct  vitittm  qttod  in  vila  mor- 
tificare  neglexisti,  acriter  tenlabit  le  ingruenle 
mortc. 

Quintum,  virtus,  salus  el  gloria   cceleslis  est 
res  sublimis  et  ardua,  superans  omnes  naiura; 
vires  :  ex  altera  parle  boininis  natura  per  pec- 
catum  corrupla,  el  plane  ad  res  terrenas  de- 
pressa  est,   tamque  vivi  in   ea  sunt  affectus 
terrcni,  et  cupidilatis  opum,  bonorum,  coin- 
moditaluin  ,  deliciarum  :  ut  vix  apprchcndat  aut 
capiat  res  coelesles,  mullo  minus  ad  eas  se  eri- 
gat,  et  lotis  viribus  connitendo  assurgat  :  Esto 
enim  gratia  Dei  praeveniatur,  tamen  illa  perinde 
■e  habet in  homine  lapso,  ac  medicina  in  bo- 
mine  infirmo  et  prostrato,  ut  illuin  vix  erigere 
queat;  el,  si  erigat,  facile  rursum  collabatur  et 
OOrruat.  Quare  in  liac  generali  nalurse  corrup- 
lione,  facile  est  cuilibel  inter  tot  occasiones  et 
tcntationes  carnis,  mundi  et  daemonis,  labi  in 
aliquod  peccatum  mortale  :  ex  eo  autem  resur- 
gere  per  poenitentiam  el  proposilum  eflicax,  ar- 
duum  est  et   perdiflicile.   Alque  hae  sunt  du.e 
causa3,  et  quasi    duo  poli,  in  quibus  vertitur 
bujus   quaestionis   cardo,  puta   damnandoruni 
multitudo,  et  salvandorum  paucitas.  Vera  cst 
eniin  gnome  S.  Justini  apud  Damasc.  lib.  2.  Pa- 
ral.  cap.   87.  Animus  ad  ea  bona  qttibus  excidit , 
a?gre  revocari  potest ,  ac  rurstts  ab  iis  quibus  as- 
suevit  malis ,non  facili extrahi potest.  Sane  haruin 
rationum  momenta  et  experimenta  coegeruni 
viros  sapientes,  ac  inter  eos  nostrum  Benedic- 
lum  Jutinianum  mutare  senlentiam,  ut,  cum 
prius  sensisset  plures  eChristianis  salvari,  hoc 
loco    senlentiam   revocct,    censeatque    plures 
damnari.  Romoe  plures  audivi  idem  sentientes, 
ac  inter  eos  nuper  celebris  quidam  doctor  et 
concionator  passim   praedicabat,  confessioncs 
eoruin  qui  iinminente  morte  coniitentur,  cnin 
male  vixerint,  coeteris  antea  lota  vila  factis  esse 
deteriorcs.  Quinet  S.  August.  serm.  57.  de  Tem- 
pore  :  ISec  illtul  sci-vct,  inquit ,  ut  in  extcmo  vittc 
sttw   tenipore,   tttnc  ptrnitcntiam  pelat,    quando 
eum  agerc  nonpossit.  Inutilisest  cnim  dileclissimi 
ista  persttasio.   Et  mox  :  Jdro  pwnitentia  qua?  ab 
infirmo  petitur,   infirma  est.  Panitentia  qtm  d 
moricnte  tantum  petilttr ,  timeo  nc  ipsa  morialur. 
Et  ideo  dikclissimi  qtticttmque  invenire  vult  misc- 
srricordiuin  Dci ,  santts  agat  pcenitcntiam  in  hoc 
stvrtdo,    ttt  santts   csse    valeat  in    futuro.   Idem 
boin.  M.  inter  50.  Agens,  inquit,  pccnitentiam  , 
et  rcconciliatus  si  sccttrtts  hinc  exit ,  cgo  non  sttni 
securus.  Causam  subdit :  Sivis  agcre  pcenitentiam 
tunc  quando  prccare  non  potcs  ,  pcccata  tedimisi- 
rtint,  non  tu  illa,  etc.  Ergo  tene  certum,  dimitte 
•ncrrtum.  Idcm  de  Verbis  Domini  secundum  Lu- 
earm  ser.  1l\.  Vivite  bcne,  ne  malc  moriamini.  Eoe- 
rtena  ratienea  idem  mihi  persuadent;  ut,  licet 
iii  nonnnllis  oppidis,  locis,  populis  bona?  indolis 
<-i  educatiotris,  ubi  scilicet  insignes  sunt  ma- 
psiri  pastores,  eonfessarii  senatores,  gnberna- 
lores,  «1 1 1 1  assidue  a  puero  populum  in  iide  el 
pietateeriHliunt,  nulriunt  el  foTent,  plures  sal- 
vari  credam  ;  tamen  in  imiliis  aliis,  ubi  b;ec  de- 
sunt  ubi  scilicel  niagnaest  ignorantia  el  incuria 
*alutis,  atque  ubi  indoles  genlis  perversa  .  prava 
educatione   aut    socielale   nulritur    et    robora- 
tur,  plures  damnari  quam  salvari  opiner,  aut 
inetuam.  s 

Accedit  auctoriias.  Primo,  S.  Script.  iioc  sa- 


JACOBI.  Cap.  II.  (fg 

cttlum  fecit  Deus  proptcr  mullos ,  futurum  autem 

propter  paucos :  sicut  lerra  dat  mtiLlam  materiam 

ex  qua  fiant   lictilia,  paucam  vcro  cx  quu  fial 

aurumet  argentum.  Mulli  qttidem  crcali  sttnt ,  ted 

pauci  salvantur,  ait  1.  h.  Esdroe.  c.  8.  1.  2.  '6.  qui 

liber  eisi  non  sit  canonicus,  tamen  suani  babet 

auctorilalem.  Rursum  :  Multi  sunt  vocali  pum  t 

vero  electi ,  Matth.  20. 16.  ubi  passhn  baterpretes 

docenl  jilures  Cbrislarios  damnari,  paucos  sal- 

vari.  HaOrig.  Eulhim.  Beda,  Haymo,  S.  Thoina>, 

Lyranus,  Abulens.  Dyonis.  Arias  Mont.  et   alii. 

ac  Malclon.  in  c.  21.  S.  Mall.  U.  v.  l/i.  Lutlov.  .Mo- 

lina.  1.  p.  q.  23.  a.  7.  Lnus  Cajel.  explicans  pa- 

rabolam  quinque  virginumfaiuarumetquiinpK 

prudcnlium.  Matt.  25.  3.  opinalur  numeruin  sal- 

vandoruin  et  damnandorum  esse  eequalem,  lol- 

<|iie  salvari  quot  damnari.   Insuper  clara  sunl 

vcrba  Chrisli  :  lntrate  per  angustam  porlam  . 

quia  lata  porta  et  spatiosa  via  est  quo3  ducit  ad 

perdilioncm ,  et  mulli  sunt  qui  inlrant  per  eam. 

Quam  augusta  porla  et  arcta  via  est  quce  ducit  atl 

vitam  et  pauci  sunt  qui  inveniunl  eam.  Mall.  7.  13. 

scilicet  ul  ait  Isaias  c.  2&.  13.  Quomodo  si  pauctr 

oliva?  qux  remanserunt,  excutiantur  ex  olea,  ci 

racemi  cum  fueril  finita  vindemia.  Et  Michaeas 

c.  7.  1.  V&  mihi,quia  factus  sum  sicut  qui  col- 

ligit  in  autumno  racemos  vindemiar.  S.  Anselmus 

iter  faciens  incidit  in  venatores  et  canes  perse- 

quentes  leporem,  qui  cum  jam  pene  esset  in 

ore  canum,  accurrit  ad  pedes  Sancti  totustre- 

mens  el  sudans.  Manueum  excepit  S.  Ansclmus, 

dixitque  sociis  :  Talis  est  anima  in  extremo  pe- 

riculo  vila3  ,  quam  canes  infernales  persequunlur, 

ct  dcvorarc  contendunt.  Ita  habet  ejus  Vita. 

Deinde  favithuic  sententiae  auctoritas  Palrum. 
S.  Aug.  1.  3.  contra  Crcscon.  c.  66.  Ipsi ,  ait,  boni 
vcrique  Cltrisliani  qui  pcr  scipsos  mttlli  sunt,  com- 
para(ioncmalorum,falsorumqueitidempauci  sunt. 
Sic  multa  granaquibus  horrea  multa  complentur , 
pauca dicimus  nicomparatione p alear um.  S.  Chrys. 
bo.  A6.  ad  pop.  Mutlo  sunt  plures  gehennam  in- 
gredientcs ,  sed  majtts  est  regnum  ccctorum.  Ideni 
clarius  bom.  40.  Qttot ,  inquit ,  putatis  esse  in  hac 
civitate  nostra  (Anliochia)  qui  salvi  fiant  :  infes- 
tttm  est  quod  dicturus  sum  dicam  tamen  :  Mou 
possttyit  inveniri  in  tot  mitlibus  ccntttm  qui  sul- 
vcntur ,  qttin  et  de  his  dubilo.  Quanla  enim  injtt- 
venibtts  malitia?  quantus  in  senibus  torpor,  etc. 
S.  Gregor.  hom.  19.  in  Evang.  Ad  fulcm  pkires 
vcnittnt,  sed  ad  caiestia  regna  pauci  reducttntui . 
Idem  fuse  probatAlfonsusMendozaq.  1.  positiva. 
An  numerus  praidestinatorum  sttperet  nutncriti,, 
rcproborum?  conclus  k.  qui  inter  caBtera  depra- 
vaios  sosculi  nostri  mores  recensens  :  Adi,  in- 
quit,  aulas,  tribunalia,  officinas ,  nundinas, 
militiam,  fora  ,  naves,  currus,  elc.  Et  ibi  puc- 
rorum,  adolescentium,  virorum,  senumqiw' 
dorruptissimos  mores  intuere,  perjuria  ,  invi- 
dias,  detractiones,  fraudes,  convicia,  rixas. 
abscrrnitates ,  corrupta  desideria,  superbiam. 
avariliam,  edacitafem  ,  vinolentiam,  etc. ,  pro- 
fccio  mecum  senties  dieesque  ,  'ftemo,  autunus 
allcrve  horumest,  qui  salutis  suae  memor  ad 
Deum  aliquandorevertatur  juxta  illud  Psal.  13.  1. 
Corrttpti  sunt ,  ct  abomina''itcs  facti  sunt  in  stttdiis 
suis.  Ntm  cst  qui  faciat  honum  ,  non  csl  ttsqtte  ad 
ttnttm  et  Michaea.1  7.  2.  Pcriil  sanctus  dr  tcrra  ,  1 1 
rccltts  in  hominibus  non  cst.  Hae  raliones  e(  ha?c 
sententia  magnum  cuique  de  salute  injiciuni 
metum  sanctumquc  timorem  ;  utjuxta  Aposto 
lum  cum  timorc  et  tremore  eam  operetur;  ac 


.«»00 


COMMENTAKIA  1N  EPIST.  S.  JACOBI.  Cap.  II. 


proinde  coiisi.kjUian-.  snam  serio  indaget:et  si 
quaein  ea  principia  etdictamina  saluti  contraria 
inveniat,  prorsus  abnegal  et  evellal,  ore  et  vo- 
luntatem  a  nimio  opuin  et  honorum  amore  abs- 
Uahat,  mpiditutlbus  generose  resistat,  totum- 
i(ue  so  Domino,  Deique  legi  afhgat,  malens 
omnia  pati,  omnium  jacturam  facere,  et  millies 
mori  potius,  quam  eum  offendere,  aut  ejus 
^ratiam  et  amicitiam  perdere.  Cum  enim  tam 
uiulii  etiam  Christiani  damnentur,  tam  pauci 
salvenlur,  quis  non  timeat  ?  quis  non  inter  pau- 
cos  esse  satagat?  quis  non  pericula  salutis 
studiose  devitet?  quis  non  eam  omni  modo  as- 
securel?  Unam  enim  habemus  animam,  non 
plures  :  una  perdila,  omnes  perdimus,  idque 
irrevocabiliier  in  omnem  aeternitatem  ,  ut  per 
eam  fulura  sit  miserrima  urendaque  ceternis  in- 
cendiis.  Ex  adverso  si  unam  salvas  omnes  sal- 
vasti ,  ac  in  aelernum  eris  felicissimus  el  glorio- 
Mssimus.  Hoc  cogila,  quisquis  haec  legis.  Vive 
Deo,  vive  ceternitati. 

Secundo,  alii ,  ut  Damas.  2.  Parallel.  c.  16. 
Catharinus  et  Salmeron  hic  accipiunt  hsec  de 
misericordia  humana,  ut  sit  anlitbesis  cum  he- 
mistichio  praecedenti.  q.  d.  Judicium  rigidum  ct 
sine  misericordia  erit  ei  qui  non  fecit  misericor- 
diam  :  qui  autem  facit  misericordiam,  habebit 
judicium  mixlum  magna  misericordia  ,  adeoque 
misesicordia  superabit  judicium,  severilalem 
llectetctmolliel.  Unde  Vatablus  verlit,  misericor- 
tlianon  rcformulal  j  udicium ;  Syrus  clare,  exultali 
cslis  per  miscricordiasstiperjudicium.  Misericordes 
enim  impetranl  per  misericordiam  et  Eleemo- 
synam  remissionem ,  vel  niiligalionem  poenae 
peccalis  suis  debilae,  et  in  judicio  Dei  eis  in- 
Uigendic,  atque  si  in  peccato  lethali  sint,  per 
Eleemosynam  disponunt  se  ad  misericordiam, 
graliam  et  juslitiam  a  Dco  recipieiidam  ,  eamque 
de  congruo  merentur  et  a  Dco  impctraut:  quo 
fit,  ut  in  judicio  ob  boc  peccatum  nou  dainnan- 
di,  sed  absolvendi  sint.  Miscricordia  ergo  supe- 
rat  et  elidil  rigorem  judicii ,  atque  e  manu  ju- 
dicis  quasi  virgam  et  flagcllum  extorquet,  ut 
reusos  flagellandus  immunis  et  liber  abeat. 

Hoc  est  quod  ait  sapiens  Proverb.  \l\.  21.  Mi- 
sericordia  et  veritas  praparant  bona.  El  Ps.  60.  1. 
Beatus  qui  intelligit  super  egenum  et  pauperem, 
in  die  mala  liberavit  eum  Dominus  ,  et  ,  Beati  mi- 
sericordes  quoniam  ipsi  consequenlur.  Malt.  5.  7. 
Denique  Christus  in  die  judicii  elcetos  omnes, 
obexercita  operamisericordiaeadjudicabitcoelo. 
reprobos  vero  ob  ea  neglecta  infemo,  Maltb. 
25.  Zh. 

Tertio,  plenus  et  ad.equatus  erit  sensus,  si 
primum  cum  secundo  jam  dalo  jungas,  et  mi- 
sericordiam  hic  accipias  lam  humanam  quam 
divinam.  q.  d.  Misericordia  hominis  misericor- 
dis  provocat  misericordiam  Def,  eaimpie  sibi 
advocatam  et  patronam  adsciscit:  utraque  au- 
tem  tam  potens  et  efficax  csl  apud  Deuin,  ut 
cjus  judicio,  et  justiliae  resislat,  eamque  viueat 
et  elidat.  Est  pposopopceia.  Judicium  eniin  et 
misericordia  finguntur  quasi  duae  pcrson.e,  li- 
tigantes  apud  Deum  de  homine  peccatoreel  reo : 
judicium  quasi  aclor  eum  accusat  reuinque 
damnationis  agit,  defendit  et  excusat  miseri- 
cordia:  impeiratque  ct  facit  ut  absolvalur,  ]i- 
berque  abeat. 

Sic  visa  est  S.  Joanni  Eleemosynario  miseri- 
cordia  quasi  virgo  pulcherrima,  spleudide  ves- 
titaet  oleagina  corona  in  capite  redimita,  in- 


citans  eum  ad  eleemosynam,  dicendo  se  ?!>*£ 
liliam  summi  rcgis,  eique  familiarissimam  et 
gratiosissimam,  omniaque  quae  vellet  ab  eo  ob- 
tinere;  uti  relert  Leonlius  in  ejus  Vila.  Excilans, 
ait  Joanuem  a  somno,  eumque  subridenli  et 
laelo  vultu  hilariter  intuens  ,  dixit :  Sum  prima 
ex  filiabus  mugni  regis.  Si  tu  me  tibi  amicam  pa- 
raveris  y  polero  te  ei  ofjicere  familiarem.  Nulti 
major  est  apud  eum  qtiam  milii  fiducia,  quoniam 
ei  ut  ccelo  descenderct  in  tcrram ,  et  carnem  ac- 
ciperet  kumanam  ego  persuasi.  Quocirca  Joannes 
deinceps  in  pauperes  fuit  liberalissimus,  eosque 
vocabat  dominos  suos  ;  causamqu,e  dabal;  ISu^n 
illisolis,  ait,  mihi possunl  opem  ferre,  ut  a  Christi 
regno  noncxcidam.  Ila  explicat  S.  Aug.  in  Ps.  1&3. 
dicens  :  Superponiturmisericordiajudicio,  inquo 
invenlum  fuerit  opus  misericordia: ,  et  si  habuerit 
aiiquid  forle  in  judicio  quo  puniatur ,  tanquam 
unda  misericordice  peccati  ignis  exlinguitur.  Et 
S.  Hier.  ad  Nepoiianum  :  Non  memini  melegere, 
ait,  mala  morlemortuum,  qui  Ubenler  opera  cha- 
ritatis  exercuit  :  habet  enim  multos  intercessores , 
et  impossibile  est  multorum  preces  non  cxaudiri; 
ut  impelrentei  contritionem  et  poenitenliam,  si 
sitin  peccato  morlali  ne  in  eo  decedat  et  dam- 
nelur,  juxta  illud  Tobioe/i.  11.  Elecmosyna  ab  omni 
peccatoet  cimorte  liberat ,  el  nonpatietur  animam 
ire  in  tenebras.  Ubi  vide  Serarium  et  Bellar.  1.  3. 
de  bonis  oper.  c.  3. 

Jam  verba  ipsa  pra^cise  expendamus  et  expli- 
cemus.  Supcrexaltal  autem misericordiaj udicium, 
hocest,  misericoidia  exallal  se  supra  judicium, 
superatel  vineit  judicium,ejusque  rigidam  dam- 
nalioiiis  sentcnliam,  cui  peccatorobnoxius  est, 
infiingil  et  abolet  dum  facit  ut  misericordesse- 
cuuduinmisericordiamsalvenlur, ctnon  perjudi- 
cii  rigorein  ct  severitatem  damnentur.  Inlerpres 
Nosler  lcgisse  videlur  zaTauxaxai  (el  siehabenl  ali- 
qui  codices  Craeci )  id  est  cervicemerigil,  collum 
atlollit  conlra  judicium:  a^v  enim  esl  cervix 
vel  coiium  :  grjecis  unde  uTTau^5 ,  idem  est. 
quod  cervicem  aloUo,superbio  :  et  //.£ ya^x^,  quod 
No.ster  verlil,  magna  exaltat ,  cap.  3.  5.  Super- 
exaltal  ergo  misericordia  judicium,  id  est,  exal- 
tatsecontra  judicium,  super  judicium  cervicem 
aitolit.  q.  d.  Misericoidia  esl  judicii  victrix ,  et 
quasi  jndex  illud  discernit  et.  judicat  :  habel 
euim  altius  tribunal,  ut  judicii  sententiam  ir- 
ritare  aut  mutare  possil ,  sicut  rex  et  Ponlifex 
irrilanl  aut  mulant  senlentias  Cardinalium  vel 
principum.  Sicutergo  ii  Cardinalibus  ad  Papam, 
ila  a  judicio  ad  misericordiam  ii  misericordibus 
fil  appcllatio;  adeoque  qui  injudieio  ob  peccala 
slabant  capile  demisso  et  pavitli ;  quasi  dam- 
nandi ,  in  tribunali  misicordiae  ob  misericor- 
diani,  quam  feccrunt.caput erigunl,cerlamque 
absolulionis  gratiaeet  gloriae  sententiam  expec- 
lant.  Untle  Nosler  Mariana  sic  explicat,  q.  d. 
Misericordiajudicio superior  est.  El  Emmanuel  Sa  : 
Misericordia,  ail,  superaxaltat ,scilicet  liominem, 
id  est,  collocat  eum  super  judidium,  hoc  est,facit 
cvadere condemnalionem.  AUqui  legunt  superexal' 
tatjudicio,  id  est  prcvvalet  judicio  scilicct  tiberans 
hominem  a  condemnalione.  El  S.  Thom.  Anglicus: 
Misericordia,  ail,  exallat  judicium,  quiamajor 
est  veluli  curia  misericordice  quamjusliticv  :  sicut 
licet  a  minore  curia  appellare  ad  majorem ,  ita  d 
curiajusiilicv  ad  cttriam  misericordice.  Sieut  Ro- 
mae  niulli  causam  quam  perdiderunt  in  signa- 
tura  justitiac,  impeirant  in  signatura  graliac. 
Quocircasuadet  Paulus  Heb.  h- 16.  dicens :  Adea- 


COMMENTARIA  IN  EPIST.  S.  JACOBI.  Cap.  II. 


601 


mus  ergo  cum  fiducia  ad  thronum  gralice ,  ut  mi- 
sericordiam  consequamur ,  et  gratium  inveniamus 
in  auxilio  opportuno.  Cnde  S.  Cyrillus,  vcl  |>o- 
lius  Cliclovaeus  (hic  enim  mediosoctoCyrilli  li- 
bros  deperditos  supplevit)  lib.  5.  in  Joan.  c.  \k. 
Suprajudicium ,  ait,  cxaltatur  misericordia,  sicut 
oleum  super  aquum,  sicut  crgo  oleuni  ae(|ue  su- 
pernatat,  ila  niisericordia  supeialjudicium. 

PorroCracca  nunc  liabenl  non  r.xw/&Tirj ,  sed 

/«Taxauxarat ,    (juod    respoudel    Hebrseo  SSnnu 

milhudel,  id  esl  gtorlatur  misericordia  conlraju- 

dicium,  quasi  illud  superans  el  in  causa  triuin- 

pbans  :  sicut  qui  lilem  vincit,  solet  gloriari  de 

victoria  conlra  parteni  adversam.  Gloriatur  er- 

go,  idestvincit,  (xpugnat,  obtundit,  hebelat 

judictum    ait  OEcumen.  ;  yh.tmw/x-cj.1  ,  enirn  po- 

nilur  pro  wj. ,  per  catacbresin  quia  victoriam 

comitari  soh-tgloriatio.  Rursumgloriatur  contra 

judiciuin,  id  esl  damnaiioncin,  lioc  esl  damna- 

lioni    quasi  superior  el  victrix   insultat.  Huic 

leclioni  el  sensui  aliqui  adaplant  nostruui  supe- 

rcxalal,  siibaudiendo  GrsBCum,  /j.-!-j.  id  cslcontra. 

q.  d.  Superexallal  misevicordia  judicio,  felc&ntra 

judicium,  id  est,  ipsa  sc  effert  et  gloriatur  ad- 

vcrsus  judicium,  gloriose  se  extollit  ac  supe- 

riorcm  facil  judicio.  Veruni  Latinis  insolens  est 

subaudire   to  contra.   Quocirca  Erasmus,  Cag- 

neius  et  alii  suspicantur,  pro  superexaltal,  lcgen- 

dum  esse  superexultat.  Siccnim  S.  Aug.  Ep.  29. 

legit  superexultat  judicium,  el  Ep.  89.  superextd- 

tatjudicio,  ac  Beda  bic  dum  sic  cxplical  :  Sicut 

injudiciodolebit  qui  non  fccit  misericordiam ,  ita 

quifecit,  remuncratus  cxuttabit  atque  gaudebit. 

Qui  cnini  lilem  vincit,  glorialur  et  cxullal  snper 

judicium,  quasiqui  illud  vicerit.  q.  d.  Sicut  qui 

non  faciunt  iniscricordiain,  dainnabunlur  a  Dei 

judicio,  et  ab  ipsa  ejus  misericordia,  ita  ex  ad- 

verso  qut  faciunt  misericordiam,  nnn  reformi- 

dabunt  Dei  judicium  et  danmationcm,  sed  ipsi 

judicio,  id  est  damnationi,  morti,  gchcnnae , 

peCCatO  ct  diabolo  qnasi   viclorcs   insullabunl, 

dicentescumCbristoeorumtriumpbatoresiioque 

salvatore:  Absorpta  est  mors  in  victoria.   Ubi  est 

mors  victoria  ttta?  ubi  cst  mors  stimulus  tuus? 

1.  Corinlb.  15.  55.  et  illud  Rom.  8.  31.  Si  Deus 

pro  nobis,  quis  contva  nos?  ct  v.  33.  Quis  accusabit 

adversusclectos  (misericordes)  Dei?  Deus,  quijus- 

lificat ,  quis  est  qui  condemnet  ? 

Hunc  sensum  poscit  aniitbesis  cum  bemisti- 
chio  praecedenli :  Judicium  cnim  sinemisericordia 
ci  qui  non  facit  miscricovdiam ,•  buicenim  opponit: 
Sitpevexaltatautemmiscvicovdiujudicium.  q.  d.  Im- 
miscricors  judicabitur  rigide  a  judicio,  cum  non 
babeal  patronam  misericordiam  qu;c  eum  defen- 
dat :  misericors  autem  judicabitur  misericorditer 
etniiseridordiamconscqnciur.qniadcfendeteum 
misericordia,  causamquccjus  m  judicio  agct  el 
peraget,  ut  \incat  et  triumphet.  Eumdem  sen- 
sumposcit  connexiocum  vers.  pneccdenti :  ejus 
enim  dal  rationem,  utpalct  cx  vocula  rationali 
cntm  :  vcrsu  autem  prtecedenli  dixit,  Sic  toqui- 
tninl  cl  sic  facile ,  sicut  incipientcs  pcr  tcgcm  ti- 
hn-tatis  indicari.  q.  d.  Sic  loquimini  ct  sic  facitc, 
Ut  loctilionis  cl  faciorum  vcstrorum  Deo  in  ju- 
dteioexactam  rationemvos  reddiiuros  memine- 
ritis.  Subdii  deinde  ralionem,  dicens  :  Jtulicium 
rnun  stnc  miscricordia  ci  qui  non  facit  mistricor- 
diam.  q.  d.  Qui  accipit  personas  divilum ,  pau- 
perea  ?ero  Bspernatur,  In  eosque  immiscricors 
eat:  ac  proinde  violat  legcm  charitalis,  Diligcs 
proxtmum  tuum  sicut  teipsum,  quam  paulo  aiilo 


commendavi;  hic  paritcr  subidtt  judicium  rigi- 
dum  sine  misericordia  :  qui  vero  non  accipit 
pcrsonas,  sed  omnes  lam  pauperes  ,  quam  di- 
vites  diligit,  in  eos(jii<;  miscricois  est,  hic  pa- 
riterexperielnrjudicium  Deimisericors  adeoquc 
misericordia  omnem  judicii  vim,  mclumque  su- 
pcrabit  ct  auferet,  ac  facict ,  ut  misci  icors  non 
tantnmdamnalionem  evadat,  sed  et  pr.cmio  glo- 
riaqnc  cojlesti  donetur.  Hic  sensus  est  ycrus  ct 
genuinus  :  ex  quo  discimus  quanta  sil  vis  mise- 
ricordiie ,  et  quam  illa  Deo  sit  grata  ,  quamquam 
illam  amplecti  et  exercere  debeamus,  si  salvari 
vcliinus,  cum  in  ca  salus  nostra  consistat. 

Tanta  enim  est  vis  misericordiae  ,  ul  in  judicio 
exaltarc  valeat  misericordes  per  pauperes,  qui 
cos  recepluri  sunt   in  .elerna  tabernacula   ait 
S.  Aug.  1.  21.  Civit.  c.  27.  qui  et  idipsum  adum- 
bratum  fuisse  in  arca  et  propitiatorio   scribi. 
qu.  105.  id  Exod.  In  arca,  a\l,  jussasunt  poni  tex, 
el  manna,et  virga  Aaron;  nt  tege  prcecepta  sunt , 
virga  potestatem  signiftcat ,  manna  gratiam,  quia 
nisi  cum  gralia  non  estpolestas  prcecepta  faciendt. 
Verttmtamen  quia  lex  d  quovis  proficiente  non  ex 
omni  parte  comptetur,  propitiatorium  est  dcsuper. 
Ad  hoc  enim  opus  est  ut  propitius  sit  Detts  ,et  ideo 
dc.snper  ponitur ,  quia  superexallat  miscricordia 
jutlicio.  Duo  vero  Cherubini pennis  suis  obumbrant 
propiliatorium,  id  est,  honorant  velando.  El  vuttus 
eorum  sttnt  in  propilialorium,  quia  misericordiam 
Domini  in  quo  una  spes  est ,  vatde  commendanl. 
Pulchre  OEcumen.  ex  vocum   analogia  quae  est 
inler  ilxw,  id  est  oleum,  et  ftwj,  id  est  misericor- 
diain,  ulriusque  vim  et  usum  declarat.  Sicul,  ail , 
oleum  athletis  illilttmdat  cis  etabi,  ne  ab  adversa- 
riis  leneantur,  sic  et  in  universali  judicio  miseri- 
cordia  noslra  crga  egenos  dabit  ejfugcre  impetus 
ac  pericula  qua  d  dannonibas  acctisatoribus  nos- 
tris  imminebunt.  Sicut  ergo  Sardius  lapis  prelio- 
sus,  sed  ruheus  et  cruentus,  ideoque  symboluui 
jndicii  et  yindictae ,  hebetatur  oleo >  leste  Plinio 
I.  37.  c.  7.  sicjudicium  Dei  hahetatur  et  rcfran- 
Situr  per   misericordiam.    Rnrstim   S.   August. 
liom.  39.   intn*  50.  Ante  foras  gchenna ,  inquit, 
stat  misericordia ,  et  neminrm  permittit  in  carce- 
rem  mitli.  Est  ergo  ipsa  domina  cceli  terras  et  in- 
ferni,  omniumque  clavcs   habet.   S.  Chrysost. 
hom.  33.   ad  popul.    Eleemosyna,  inquit,  astat 
tribunali  non  tantum  patrocinans ,  sed  ipsi  judici 
persuadens ,  ut  reo  patrocinium  pnestel ,  ct  pro  eo 
sententiani  ferat.  Pe.trus  Chrysol.  serm.  't-.  Van- 
durat ,  ait,  Deus  paivm  in  co3lo,  qttrm  p  rccperit 
pauper  in  terra.  Da  crgo  pancin  si  Deum  debito- 
rem,  non  judicem  vis  hahcrc.  Misericordiam  nescit 
divinus  ignis  exurere.  Vide  S.  Leonem.  serm.  5. 
de  jcjunio,  u  i  inter  alia  praeclare  ait:  Mquatuar 
ptcrumque  mcrito ,  quod  distat  impcndio   :  quia 
potest  esse  par  animtts  ubi  impar  est  census.  Idem 
scrm.  10.   de  Quadrag.  Ubi  Deus  curam  miseri- 
cordio?  invcnit ,  ibi  imaginem  sure  pietatis  agnos- 
cit,  Nazianz.  orat.  16.  de  cura  pauperum  :  Esto, 
inquit.  catamitoso  Deus.  Idem  in  Uonoslicis;£r(J 
si  bcneficus ,  imitabcris  Deum.  Fac  sis  bcnigntts, 
ut  benignum  habcas  Deum.  Deniquc  misnicordia 
secundumscesl  maxima  virtatttm  ,  ait  D.  Tho.  2.  2. 
([.   30.  art.  t\.  Unde  et  miscreri  poniluv  pvopvium 
Dco  ct  in  hoc  maxime   dicituv  ejus  omnipotentia 
manifestari.  Et  mox  :  Xnter  omnes  vivtutcs  qiut  ud 
pvoximum  pcvtincnt  ,  potissima  csl  miscvicovdia. 
y<tm  suppteve  defectum  altevius ,  est  supcvioviset 
mctiovis.  Et  S.  Amb.  iii  iilud  1.  Timoth.  u.  Pictas 
adomnia  utitis  cst ;  Omnis,  ait,  sumtna  discipuna 


COMMENTARIA  IN  EPIST 

miscricordia    ct  pietate    est.    Et 
7.  Miscricordiam ,  ail,  uo(t>  g{  wm 


5j>2 

C.liristiana:  in 
S.  Matt.  c.  12. 
sacrificium. 

Porro  Hugo  Cardin.  quatuoc  alios  affert  sensus 
in  se  veros,  scd  huic  loco  incongruos  ot  im- 
pertinentcs.  Primus  est ,  q.  d.  Misericordia  sn- 
perponitur  rationi  et  judicio  hominis,  ipsumque 
illuminat  sicul  lucernacandelabrum.  Secundus, 
<].  d.  Dei  misericordia  plus  super  condignum 
praemiabit  in  judicio  bonos  ct  misericordes, 
quam  malis  et  immisericordibus  de  poena  re- 
laxet  el  remiltat.  Tertius,  q.  d.  Plures  salvantur 
per  misericordiam  quam  per  judicium,  plures 
enim  decedunt  in  peccatis  venialibus,  quae  per 
misericordiam  Dei  remittenda  sunt;  pauciores 
moriuntur  ila  puri,  ut  statim  evoleut  in  coehun. 
Ouartus,  q.  d.  Misericordia  faciet  allius  gra- 
viusque  judicium  ejus,  qui  magnam  misericor- 
diam  conseculus  est  a  Deo,  si  fuerit  immiseri- 
cors.  Quintus  est,  Dionys.  Carthus.  q.  d.  Plus 
placetDeo,  charitativa  miseratioquamjudicialis 
districtio.  Undeoportetutjura  sint  in  misericor- 
diam  prona,  et  stent  magis  juramento  accusali 
quam  accusantis,  acin  dubiis  casibus  ad  miseri- 
eordiaeparleminclinent.  SexlusCajetani,q.  d.  Si- 
cut  inslatera  una  lanx  pondere  aliquo  depressa 
elevatalteram  etadversam,itamisericordia  elo- 
vatjudicium.  q.  d.  Apud  Deum  plus  ponderis  et 
momenti  habet  misericordia  quam  judicium, 
adeoque  ipsa  judicii  vim  extenuat  et  elevat. 

Hi  omnes  sensus  partim  detorti  sunt,  partim 
accomodatitii,  partim  symbolici  :quarelitteralcs 
et  genuini  esse  nequeunt. 

Mystice,  Primo,  Elias  Cretens.  in  orat.  10. 
Naz.  n.23.  Miscricordia superexaltat judicium;  quia 
misericordice  opera,  ait  ascendunt  ad  Deum  , 
etexaltantmisericordemjquae  veroin  voluptates 
effunduntur,  abscedunt  et  ad  cruciatus  transmit- 
tunt  puta  in  gehennam,  ubi  est  sedes  judicii 
et  damnationis.  Et  Dion.  Carthus.  Misericordia  , 
ait,  est  alior  judicio,  quia  relucet  in  beatis  in 
coelo,  judicium  vero  jacet  in  damnatis  in  tar- 
taro. 

Secundo,  S.  Thom.  1.  p.  q.  21.  a.  3.  ad  2.  Mi- 
sericordiasuperexaltatjudicium.  Quia,  Deus,  ait, 
misericorditer  agit,  non  contra  justiliam  suam 
faciendo,  sed  aliquid  super  justitiam  operando  : 
sicut  si  aliqui,  cui  debentur  centum  denarii  aliquis 
ducentos  det  de  suo,  non  facit  contra  justiiiam , 
sed  liberaliler  vel  misericorditer  operatur.  Et  si- 
tniliter  si  aliquis  offensam  in  se  commissam  remit- 
tat :  eam  enim  donat  et  condonat.  Ex  quo  patet, 
quod  misericordia  non  tollit  justitiam,  sed  est 
qucedamjustitice  plenitudo,  unde  dicitur  Jacobil. 
quod  misericordia  superexaltat  judicium ;  sicut 
opera  supererogationis  superant  mandata,  ac 
consilia  Evangelica  transcendunt  praecepta :  mi- 
sericordia  enim  saepe  est  consilii ,  judicium  vero 
praecepti  apud  homines,  sednon  apud  Deum. 

Tertio,  Petrus  Blesens.  1.  de  Poenit.  et  satis- 
fact.  hanc  sententiam  applicat  correctioni  fra- 
ternse,  q.  d.  Qui  alium  corripit  id  faciat  potius 
permisericordiam,  ostendendo  lenitatem,  quam 
per  judicium  dure  increpando ;  ne  et  ipsum  ea- 
dem  invadat  tentatio,  uti  docet  Apostolus  Ga- 
lat.  6. 1.  videibi  dicta. 

Anagog.  mire  exaltabuntur ,  ideoque  mire 
exultabunt  misericordes  in  judicio,  cum  a 
Ghristo  judice  cycneam  hanc  vocem  audient : 
Venite  Benedicti  Patris  mei ,  possidete  paratum  vo- 
bisregnum  a  constitutionemundi.  Esurivi  enim,  et 


JACOBI.  Cap.  II. 

dedislis  mihi  manducarc ,  ctc.  Malt.  25.  ok,  Hoc 
est  quod  dixit  Jacobus  c.  1.  Gloriclur  autcm  />•«- 
terhitmilisin  exatlatione  sua.  Et  Pelrus  ep.  c.  5.6. 
11 1  vos  exaltet  in  tcmporc  visitationis,  El  Ps.  71*.  11. 
Exaltabuntur  cornuajusli.  Et :  Cornuejus  exallu- 
bitur  in  gloria.  Ps.  88.  25.  et  Exultabunt  Sancli 
in gloria ,  Uetabuntttr  in  cubilibus  sttis.  El  :  Exalta- 
tiones,  Dei  in  gutlure  eorttm.  Ps.  169.  5.  Et :  Tran 
sibo  in  locum  tabernaculi  admirabilis  ttsqtie  addo- 
vium  Dei ,  in  voce  exultalionis  et  confessionis  , 
sontts  epulanlis ,  Ps.  Ul.  5.  Et :  Vox  exttltationis  el 
salutis  in  tabernactdis  justorum,V$.  117.  15.  El: 
Lwlabunlur  coram  le  sicut  qui  Imtantttr  in  messe  , 
sicut  extdtant  victores  capta  praida,  quando  divi- 
dunt  spolia.  Isa  ia?  9.  3. 

\k.  QtUD   1'KODKRIT  FIUTRES  MKI,    SI  FIDEM  QUIS 
DICATSE   IIABERE,   OPERA  AUTEM  NON  IIABEAT.]  H*c 

est  tertia   pars  capiiis,  in  qua  contra  haeresim 
tunc  exorientem  docet,  ad  salutem  non  suflicere 
fidem,    sed  et  requiri  opera  bona.  Ad  ea  ergo 
transit  S.  Jacobus  occasione  operum   miseri- 
cordia3,qua3  paulo  anle commendavit,  dicens  : 
Misericordia  atttem  superexaUul  jiidiciam.  Ab  iis 
ergo  assurgit  quasi  a  specie  ad  genus  ad  quo- 
rumlibel  bonorum  operum  necessilatem,  simul 
explicat  illud  quod  dixit  cap.  1.  22.  Estote  aulem 
factores  verbi,  et  non  auditores  tantttm,  nimi- 
rum  docendo  fidem  verbi  non  sufiicere,  sed  re- 
quiri  ut  verbum  in  opera   conferatur  :  et  illud 
hoc  c.  v.  8.  Si  tamen  legem  perftcitis  regalem  sc- 
cundum  Scripluras ,  Diliges  proximum  tuum  sicut 
leipsum ,   bene  facilis;  nimirum   docendo  hanc 
legemimpleri  non  per  nudam  fidem,   sed  per 
opera  charitatis.  Insuper  explicat  legem  liberta- 
tis ,  quam  nominavit  v.  12.   puta  Evangelicam, 
nimirum  illam  non  ita  Christianos  facere  libe- 
ros,ut  omni  lege  soluli  libere  facere  possint, 
quidquid  lubet,  quasi  sufficiat  fides  qua  credant 
in  Christum  Salvatorem.  Hoc  enim  docebat  illo 
H3vo  Simon  Magus,  teste  Irenaeo  1.  1.  cap.  20.  ei 
Theodor.  lib.  Haeretic.  fabul.  et  post  enim  Va- 
lentinus    Basilides,    Eunomius,    Aetius,    teste 
S.  Ircnneo  et  Theodoreto  locis  jam  citatis ,  ac 
S.  Aug.  lib.  de  Heres.  c.  hh.  et  S.  Hieron.  lib.  2. 
contra  Jovinian.  Simonem,ejusque  asseclas  jam 
dictos  sequuntur  nostri  haeretici  quasi  dignum 
patella  operculum,  cui  docent  ad  salutem  suf- 
ficere  fidem ,  qua  credas  Christum  pro  te  esse 
mortuum,   pro  tuis  peccatis  satisfecisse,  tibi- 
que  meruisse  gratiam  cl  gloriam ;  quare  ad  sa- 
lutem  non  requiri  opera  bona.  Probabat  id  Si- 
mon,  uti  etiamnum  probant  nostri  haeretici,  ex 
Epist.  S.  Pauli  ad  Rom.  in  qua  Paulus  contra  Ju- 
daeos  gloriantes  in  Mose  et  operibus  legis,  ac 
fidem  Christi  despicientes,  deprimit  opera  le- 
gis ,  ac  fidem  Christi  extollit.  Ut  ergo  hunc  er- 
rorem  eliderent  S.  Petrus,  S.  Jacobus.  S.  Joan., 
scripserunt    Epistolas   Canonicas,    in     quibus 
Pauli  mentem  explicant,  ac  impense  commen- 
dant  et  exigunt  studium  bonornm  operum,  uti 
diserte  affirmat  S.  Aug.  lib.  de  Fide  ct  operibus 
c.  14.  et  15. 

Unde  liquet  Paulum,  dum  ait  Rom.  3.  28.  nos 
justificari  ex  fide  sine  operibus  legis ,  non  ad- 
versari  Petro,  Jacobo  et  Joanni,  qui  dicunt  nos 
justificari  non  ex  fide  sola ,  sed  etoperibus.  Pau- 
lus  enim  intelligit  opera  legis,  facta  viribus  na- 
turae  sine  fideet  gratia  Christi,  qualia  jactabant 
Judaei.  Petrus  vero ,  Jacobus  et  Joannes  intelli- 
gunt  opera  fidei,  puta  facta  ex  fide  et  gratia 
Christi,  quae  Paulus  nomine  fidei  comprehendit 


COMMENTARIA  IN  E 

n  intellexit.  Ita  S.  Aug.  Iib.  /4.  v.  3.  q.  76.  Paulus, 
inquit,  intclligit  opera  quae  fidem  praecedunt ; 
Jacobus  opera  quse  fidem  sequuntur.  Porro  du- 
|)Iex  estjustificatio:  Priina,  qua  liotno  ex  injusto 
lil  justus.  Secunda,  qua  exjusto  fit  juslior  et 
sanclior;  qu;e  proinde  non  est  aliud  quam  aug- 
inenttnn  juatitifB.  Jain  opera  fidei  conferunt  pri- 
inam  juslitiain  dispositive,  secundam  vero  me- 
ritorie:  justus  eniin  per  opera  bona  meretur 
augmentum  justiliae;  iiijuslus  vero  per  opera 
spei,  limoris,  pmnitentiae  disponit  se  adprimam 
justitiam,  non  vero  eaia  merelur  de  condigno, 
sed  tanlum  de  congruo.  Vide  Concil.  Trident. 
.>ess.  6. 

Nota  Primo.  Per  fidem  S.  Jacobus  intelligit  ve- 
ram  fidein,  nou  umbram  fidei,  pula  inanem 
cognitionem  arliculorum  ftdei,  uti  exponit  et 
eludit  Calvinus:  lides  enim  fidcm  veram,  non 
uinbram  fidei  significatj  et  talem  babuit  Abra- 
bam,  quem  hic  citat  et  urget  S.  Jacohus  v.  21. 
lia  conlra  Calvinmn  fidcni  veram  liic  intelligil 
S.  Augustinus  loco  jam  citato.  Naz.  orat.  27. 
Cbrysosl.  bom.  2.  in  Cen.  Cyrill.  1.  10.  in  Joan. 
c.  18.  S.  Ilieron.  in  c.  5.  ad  Galatas  sub  finem  , 
et  alii  passim.  Hinc  palel  fidem  veram  posse  esse 
sine  operibus  qnod  negant  h;erelici,  sed  perpe- 
ram.  Q"od  eniin  suiit  Christiani,  qui  vere  cre- 
dunt  in  Cbristum  et  tamen  carent  operibus  bo- 
nis,  imo  abundant  malis? 

Nota  Secuiido,  Calvinus  cum  suiscoactus  lioc 
loco  et  siniilibus,  fatelur  opera  requiri  ad  sa- 
Iutem,  vertim  non  tanqtiam  causas  ct  merila 
salulis,  sed  tautnm  ut  vera  fidei  verac  signa  et 
indicia.  Veruin  boc  quoque  elidit  S.  Jacobus , 
dicens  v.  21.  Abraham  pater  noster  nonne  ex  ope- 
ribus  jusliftcatus  est ,  offerens  Isaac  fdiuni  super 
altare?  el :  Credidit  Abraham  Deo,  etreputaturn 
est  illi  ad  juslilianu  Videlis  quoniam  ex  opcribus 
justificalur  homo ,  et  non  ex  fide  tantum.  SimUitcr 
et  Hahab  mrrrtri.v  nonne  ex  opcribus  jusli/icata 
rst ,  etc.  Quid  clarius?  Vide  Bellar.  1.  h.  de  Jusli- 
fic.  c.  18.  et  seq. 

Nota  Tertio.  Opera  requiri  ut  fidesprosit,  pro- 
bat  S.  Jacobus  sex  argumentis.  Priimiinestv.  1G. 
Sicul  pauper  non  veslitur,  necsaturalur  verbo  , 
sedopere  Eleemoaynae,  dando scilicel  ei  panem 
ut  veslem ;  ita  pariler  animae  nuditas  et  inopia 
iik 'ritoriun  non  vestitur,  nec  saluratur  fide,  sed 
bonorum  opertnn  exercitio.  Secundum  v.  17. 
Fides  sine  cbaritate  et  opere  est,  sicut  corpus 
sine  anima,  puia  mortua  :  ergo  non  tantum 
inutilis,  sedel  fceda  quasi  cadaver.  Terlium  v.  18. 
Fidea  oon  nisi  peropera  seostendercetcommu- 
nicare  potest :  ergo  si  demas  opera,  cst  invisibi- 
lis,  insensibilis,  ac  consequentcr  nulli  ulilis. 
Quarlum  v.  19.  Fides  sine  operihue  est  demo- 
niaca  :  nain  et  daemones  crethmt  et  contremis- 
cunt.  Quintum  v.  21.  Abrabam  fuit  juslificatus 
non  ex  fide  sola,  sed  et  ex  operibus,  offerendo 
scilicetfiliumsuum  super  altare.  Atqui  Abrabam 
iiut  paier  oredentium  et  norma  justlflcandoruna 
et  salvandoriun.  Krgo  et  bi  quasi  Abralix  filii , 
justtttam  ct  saluleni  spcrarc  dcbcnt  cx  operibw, 
non  r.v  nuda  ftdr.  Sextnm  v.  25.  Idipsum  patel 
ex  Uabab,  qme  ex  operibns  jusiiticata  est,  exci- 
pienset  prolegens  exploratores  missos  a  Josue 
C  2.  10. 

Numquid  1'OTi.nir  rii)i:s  (sola  sine  operihu>; 
sai.vahe  kum?]  q.  (1.  Mininie.  Salvarc ,  id  cst, 
jnslihcare  et  bralilicaic  :  justilia  enim  est  salus 
mchoata,  bealitudoel  gloria  est  salus  constim- 


PIST.  S.  JACOBI.  Cap.  II. 

mata.  Justilia  enim  salvat  et  lib<  ratnos  a  peccato 
•  tdiabolo;  beatiludo  vero  a  morte,  miseiiis,  et 
inferno. 

Pr.eclare  S.  Crcgorius  lib.  3.  in  1.  Regum  c.  3. 
Arca,  inquit,  vacua  esse  non  debet,  boc  esl , 
scienti  i  sine  bona  operalione  :  ficnlnea  enim  in 
qna  sunt  sola  folia  sine  friiclu  a  Cbristo  mab-di- 
cittir,  Maltb.  21.  19.  ac  servtis  piger,  oiiosus  e| 
dcses  damnatura  Cbristo,  Mattb.  25.  26.  S.  Ful- 
gentiua  lib.  2.  de  Remiss.  peccaU  c.  1.  Vila  ,  aif/ 
bona  non  veraciicr  dicitur ,  quce  perversa?  crudeli- 
tatis  vilio  depravalur  ;  nequc  sufficil  ad  saUUcm 
fdes  recte  crcdcntis  ,  si  conversatio  moribus  atque 
operibus  turpatttr  obscwnis.  S.  Bern.  serm.  51.  in 
Cantica,  explicana  illud  :  Fulcitemc  floribus ,  sti- 
pateme  malis ;  fidem  asshnilal  fiori,  opera  fruc 
mi  et  poino.  Sicut  eniminutilis  esl  llos,  qui  nou 
excrescil  in  fructum  ;  ita  inulilis  est  litles,  quae 
fructum  bonortim  operum  non  producit.  Disertt? 
\ero  S.  Cregorius  bom.  29.  in  Evang.  Fortafse, 
ait,  unusquisquc  apud  semelipsum  dicat  :  Egojam 
credidi ,  salvus  cro.  Verum  dicit ,  si  fldcm  opcri- 
bus  tenet.  Vcra  etenim  ftdes  cst,  qua:  in  Itoc  quod 
verbii  dicit ,  moribus  non  conlradicit.  Ilinccst  enim 
qttod  de  quibusdam  fulsis  ftdctibtts  Pattlus  dicil : 
Oui  confttcntur  se  nosse  9ettm,  faclis  autcm  ne- 
gant.  llinc  Joannes  ait  :  Qui  dicit  se  nosse  Dcttm. 
et  mandata  ejtts  non  custodit,  mendax  cst.  Quud 
cum  itasit ,  fulei  nostrce  verilatcm  In  vila;  nostiut 
consideratione  debemus  agnoscere .  Tunc  enim  ve- 
raciler  fuleles  sttmus ,  si  quod  verbis  promittimu* , 
opcribus  compleamus.  Diadocus  de  perfeclione 
spirituali  cap.  20.  et  21.  Fides,  inquit,  in  actiont 
per  charilatem  posita ,  magnitudo  virttttum  esl. 
S.  Isidorus  lib.  de  Different.  spirit.  in  30.  Fides  , 
ait,  sine  operibus  non  prodest,  quia  non  polcst 
prr  fidem  Deo  placere ,  qui  Deum  conlcmnil  iu 
opcrc. 

15.  Sl  AXITEM  FRATEn,  ET   (id  CSt   tttlt ,  CtSJC  1).>- 

bent  nonnulli  codices  :  boc  enim  significat  Gra- 
cum  )  sohou  NBDJ  sint. ]  Fratcr ,  id  esl  Cbrisli,  - 
nus  ;  soror ,  id  esl  Cbrisliana.  Hicenim  est  fratcr 
el  soror  cognalione,  non  naturae  et  sanguinis  . 
sed  Ecclesiae  el  fidei,  utdixi  Actor.  1.  15.  Estboc 
primum  argumentum  pro  necessitale  Operum , 
petitum  a  simili ,  imo  ab  exemplo  ,  q.  d.  Sicul  .-i 
t|uisdivesesuricnti  diceret,  Salurare;  nudo,  N  es- 
tire  et  calefias;  non  vero  daret  panem  quo  se 
saturaret,  necvestem  qua  se  vestiret,  nibilcon- 
feret,  nibil  prodessel  pauperi.  Nain,  tit  ait  Valc- 
rianusCameliensisbom.  7 '.  yon  pascttnt  csttricntem 
blanda  colloquia,  ncc  vestiunt  alienam  nudltateiti 
infructuosa  consilia ;  ita  et  fitles  quae  tlicit ,  Crcdo 
in  Deum  et  Cbrislum,  adeoque  crcdo  bona  opera 
facere  ad  salulem  si  eadem  non  operai  etur,  m<- 
reipsa  exerceret  jnibilconferrel,  nibil  prodessi  : 
acl  assequendam  salutem  :  Di.xi  Divcs  ,  qui  potest 
succurrere  :  nam  pauper  paupeii  magnam  dat 
Eleemosynam,  si  ei  cominiserationi>  noneffec- 
tum,  sed  affectum  ostendat ,  eique  bene  pre<  < 
tur.  Cnde  S.  Aug.  in  Ps.  125.  $i cordr  misrroiris  , 
inqui t,  cliamsi  non  habcas  qttotl  porrigas  manu . 
acceptat  Dcus  El< ■cmosynam  taam.  EtS.  Job.  c.  30. 
-25.  Flcbam  ,  inquil,  super  co  qui  afjlicttts  crtt!  . 
compaticbalur  anima  mca  paupcri.  In  quem  l<<- 
cum  S.  Creg.  20.  Moral.  2(>.  Vir  sancttts ,  ait,  apttd 
omnipotcnlcm  Dcum,  atiqtiando  majtts  datttm  nc- 
crrat  mcntis  cssc  qttam  mnitrris.  Ettttrtottk  < •  ntm 
largicns,  rcm  c.rtra  scmctipsam  pnrbttil.  Qui  au- 
tcm  jlctum  cl  compassioncm  proximo  tribttit ,  a 
uliqttitl  ctiam  dc  sriwtipso  dcdit.    Idcirco  aui 


504  COMMENTAMA  IN  EPIS 

plus  compassionem ,  quam  datum  dicimus,  quia 
rcm  quamtibet  plcrumque  dat  et  qui  non  compa- 
titur;  nunquam  autcm  qui  verp  compalitur t  quod 
necessarium  proximo  conspicil  negat. 

16.  Qu.e  isecessaria  sunt  corpori.  ]  Quia  cor- 
pus  egel  viciu  ad  sustenlationem ,  veste  ad  le- 
gendam  nuditatem  :  innuit  S.  Jacobus  Christia- 
nos  in  hac  vita  tanlum  quaerere  dehere  necessa- 
xia  vitae,  non  vero  ambire  delicias,  luxumque 
vestium.  Idem  docuitS.  Paulus :  Est ,  u\i,qucesttts 
magnus  pietas  cum  sufficientia.  JSihil  enim  intuli- 
mus  in  hunc  mundum;  haud  dubium  quod  nec  au- 
ferrequid  possumus.  Habentes  alimenta  et  qttibtts 
tegamur  his  contenti simus.  Namquivolunt  divitcs 
fieri ,  incidunt  in  tentalionem ,  et  in  laqueumdia- 
boti,  et  in  desideriamulla  inulitia  ct  nociva ,  quce 
mergunl  homines  in  interitumel  perditionem.  Ra- 
dix  cnimomnium  malorum  est  cupiditas,  graecc 
fOxpyjpix  ,  idest,  cupicio  argentiet  pecunicc ,  1.  Ti- 
mot.  6.  6.  Hinc  severe  S.  Basil.  orat.  in  illud, 
Destruam  horrea  mea,  sub  finem,  At  tu,vt\\, 
nonne  spoliator  es,  qui  quce  dispensanda  accepisti, 
propria  reputas?  Est  panis  fametici ,  quem  lu  te- 
nes ,  nucli  lunica,  quam  in  conclavi  conservas  dis- 
catceasti  calceus ,  qui  apucl  temarescit;  indigenlis 
argentum;  quod  possides  inhumatum.  Quocirca 
injuriam  tot  pauperibus  facis ,  quot  darevaleres. 

17.  SlC  ET  FIDES  SI  NON    HABEAT    OPERA  MORTl A 

est.  ]  Quasi  non  habens  animam,  ipsam  dilectio- 
nem;  qua  vegetetur  et  moveatur  ad  opera ,  ait 
S.  Bern.  Epist.  Z»2.  Talis  ergo  fides  est  quasi  ca"- 
daverexanime,  ut  ait  idem  sermone2/i.  in  Can- 
tica,  et  corpus  mortuum,  quod  tamen  verum 
est  corpus,  sicut  fides  sine  operibus  vera  est  fi- 
des,  quod  falso  negat  alvinus,  sed  elumbis, 
exanguis,  deses,  inanis  otiosa  etquasi  mortua  : 
sic  radix  dicitur  mortua  e  qua  non  germinant 
frondes,  ilores  et  fructus  :  sic  aqua  non  germi- 
nant  frondes,  flores  et  fructus  :  sic  aqua  stag- 
nans,  quia  stat,  necfiuit,  dicitur  mortua,  quia 
earet  motu  qui  in  viventibus  est  index  et  effectus 
vitae.  Sic  virtutes  dicuntur  moituae,  si  desit  cha- 
ritas  :  haec  enim  earum  est  quasi  forma  et  vita 
non  physica,  sed  moralis,  quia  sua  praesentia 
tribuit  eis  dignitatem  et  statum  virlutis,  ac  vim 
merendi,  uthomo  coram  Deosenseatur  virtute 
praeditus  ,  justus,  amicus,  filius,  cujus  opera 
digna  sint  et  meritoria  vitae  (eternae,  alioqui  cha- 
ritalem  non  esse  propriam  fidei  et  virtutum  for- 
mam  nec  essentialem,  nec  accidentalem,  sed 
extrinsecam  dumtaxatet  moralem,  patet  ex  eo, 
quod  fides  sit  in  intellectu ,  charilas  vero  et  vir- 
tutes  sint  involuntate:  rursum,  quod  fides  in 
suo  genere  sit  species  perfecta,  aeque  ac  chari- 
tas :  charitas  tamen  fidem  aliasque  virtutes  diri- 
git  ad  Deum  quasi  ad  summum  bonum,ulti- 
mumque  finem ,  ideoque  eis  dignitatem  statum- 
que  virtutis  tribuit.  Vide  Gregorium  de  Valentia 
2.  2.  disp.  1.  quaest.  h.  puncto  3.  ac  disp.  3.  q.  1. 
puncto  3.  Proeclare  S.  Chrys.  in  1.  Tim.  5.  Viven- 
tes,  ait,  non  eo  tantum  d  mortuis  differunt ,  quod 
solem  et  aerem  vident ,  sed  eo  quocl  boni  atiquid 
faciunt :  nisienim  id  adsil viventibus ,nihito defunc- 
tis  meliores  sunt.  Est  hoc  secundum  argumen- 
tum,  quo  probat  Jacobus  ad  fidem,  ut  salvet, 
requiri  opera. 

Ex  hoc  loco  S.  Jacobi  colligit  S.  Cyrill.  in  Con- 
cilio  Ephesino  p.  3.  cap.  Uo.  Sicut  fides  absque 
operibus  mortua  est.  Ita  vicissim,  opera  mor- 
tua  sunt,  si  desitvera  fides.  Rursum  :  ergofides 
habens  opera  viva  est. 


T.  S.  JACOBI.  Cap.   IT. 

Denique  multi  Patres  asscruntfidcm  carentcm 
operibus  non  esse  veram  fidem,  quia  scilicet 
non  est  fides  viva  ,  ardens,  perfecta  et  charitate 
formata,  quae  per  dileclionem  operatur,  ut  ait 
Apostolus  Galat.  5.  6.  sed  informis  et  mortuajet 
quia  fidelis  deses  ad  bona  opera  ,  facile  labilur  in 
peccata  ,  adeo  gravia,  ut  tandem  ipsam  fidem 
aniittal  fialque  infidelis.  Terlio,  quia  lides  docet 
et  jubet  facere  opera  bona.  Si  ergo  ea  non  faciat, 
fallax  videturel  mendax.  Ita  Didymus  hic  Fides, 
ait,  morlua  non  est  futes ,  sicut  homo  mortutts  non 
cst  homo.  S.  Bern.  serrn.  2U.  in  Cant.  Munus,  ait, 
mortuum  of]'ers  Deo ,  elc,  bene  honoras  Deum  mu- 
ncre  fcclido?  bcne  ptacas  tuce  fulei  interfector? 
Cyrill.  Alex.  in  c.  h.  Malach.  n.  U2>.  Si quis,  ait, 
post  justificationem  recidat  in  peccata ,  fidem  in 
seipso  quasi  occidil.  S.  Hier.  in  c.  5.  ad  Galat.  Cum 
ditectio  procul  abfuerit ,  fidcs  pariler  abscedit. 
Cyrill.  Hierosol.  Fides ,  ail,  sine  operibus  est  quasi 
lampas  sine  oleo.  Sicul  ergo  hacc  hiscere  nequit , 
ita  nec  illa  salvare  :  hoc  enim  solum  potest  lides 
dilectione  ardens.  Quare  fides  bonis  operibus 
alendaest,  alioqui  emoritur,  uti  lampas  ardens 
deficienle  oleo.  Unde  S.  Hier.  in  Ezech.  cap.  3. 
ait  iKereticos  propter  impuros  mores  et  opera 
fidem  amisisse.  Idem  Chrislianis  impie  viventi- 
bus  non  raro  accidere  docel  S.  Greg.  25.  Moral.  10. 
Symbolice  quoque  fldes  otiosafidesnon  est,  quia 
futes  dicitur,  eo  quod  fiat  quod  dicitur.  Si  ergo 
non  fiat  quod  dicitur ,  fides  non  est,  si  fidei  ety- 
mon  specles,  inquit  Thomas  Anglicus.  Unde  ei 
S.  Greg.  Probatio ,  ait,  dileclionis  (consequenter 
et  fidei)  exhibitio  est  operis.  Simili  phrasi  dicimus 
homines  feros  et  barbaros  non  esse  homines , 
sed  Belluas,  haereticos  non  esse  homines ,  sed 
lupos  tyrannos  esse  tigrides  et  leoncs. 

MORTUA   EST   IN  SEMETIPSA,  ]  xxd'  ixurii-j  ,  id  est , 

secundum  seipsa,  hoc  est  per  se  sola  ac  solitaria, 
quia  remota  a  charitate,  ejus  queoperibus  :licet 
enim  fides  actusque  fidei  in  se  sit  vivus  :  tum 
naluraliter,  quia  scilicetest  actus  a  vitali  poten- 
tia;  puta  intellectu  et  voluntate  vitaliter  proce- 
dens,  tum  supernaturaliter,  quia  scilicet  est 
actUs  fidei,  quae  est  virtus  supernaturalis  et  gra- 
tia  inchoata;  gratia  enim  dat  vitam  supernatu- 
ralem  animae :  quatenus  tamen  charitate,  quae 
plenam  et  perfectam  vitam  supernaturalem  tam 
fidei  quam  homini  tribuit,  destituitur  ,  catenus 
mortuus  dicitur;  sicut  brachium  slupefactum 
mortuum  dicitur  quod  ab  anima  vegetationem 
et nutritionem,non  vero  motum  et  sensationem 
recipit :  mortuum  enim  est  quoad  animam  sensi- 
tivam,  vivitvero  quoad  vegetativam. 

Praeclare  S.  Bern.  serm.  1l\.  in  Cant.  Mors  fi- 
dei,  inquit,  est  separalio  charitatis.  Credis  in 
Christum?  fac  Christi  opera ,  ut  vival  fides  tua. 
Fidem  tuam  ditectio  animet ,  probet  actio.  Non  m- 
curvel  terrenum  opus ,  quod  fides  ccclestium  erigit. 
Qui  te  dicis  in  Chrtsto  manere,  debes  sicut  ipse  am- 
butavit,  et  tu  ambulare.  Quod  si  propriam  gtoriam 
quceris  ,  florenti  invides,  absenti  detrahis,  reponis 
losdenti  te :  hoc  Chrislus  non  fecit.  Confiteris  te 
nosse  Deum ,  factis  autem  negas.  Non  recte  plane, 
sed  impie  linguam  Christo,  animamdedisti  diabolo. 
Vita  ergo ,  linguaque  fidei  sunt  opera  :  opera 
enim  loquuntur  ait  S.  Augustinus  tr.  3.  et  6.  in 
Epist.  S.  Joannis,  Loquuntur,  inquam,  veram 
et  probam  esse  fidem,  quae  tam  proba  parit 
opera.  Nam ,  ut  ait  Naz.  orat.  in  plagam  gran- 
dinis  ,  Prccslantior  est  sapientia  quce  factis  indica- 
tur,  quam  quce  verbis  splendescit.  Inteltectus  enim 


COMMIiNTAhlA  1N  EPIS 

hontis  (inquil  ille)  omnibus  facientibus  eum,  non 
ilem  prcedicanlibus. 

Fides  orgo  jiiteiynm  ct  carens  oporum  praxi , 
mortua  ost,  quia  quando  debet  operari  et  idip- 
Riim  renuit,  signnm  cst  eam  non  csse  vivam, 
nec  habcrc  animam  ct  vitam  cbaritatis  :  charilas 
onim  opcratur,  si  est,  sin  renuit opcrari,  chari- 
tas  non  cst  ait  S.  Grogor.  lum  quia  vila  animoB, 
putajustilia,  charitas  ct  gralia  oporibus  bonisali, 
cDnsorvari  ot  augcri  dobol;  sicut  vila  corporis 
cibo  alenda  cl  conservanda  ost  :  sicnim  isdesit, 
famc  conlaboscet  et  morictur.  Ita  Trid.  sess.  G. 
o.  10.  Simili  phrasi  liomo  dicilur  vivore  ox  rcs- 
piralionc  el  halitu  ,  adcoquc  carens  halilu  esse 
mortuus,  quia  halitus  ita  comilatur  fovetquc 
animam,  ut  hcec  sinc  iila  consisterc  nequeat; 
nam  refrigcrando  cor,  conservat  corpus,  ani- 
niamcl  vitam.  Intolligo  haec  de  adultis,  scilicet 
hos  din  non  posse  vivere  vita  gratiae,  si  bonc 
pperari  nogligant.  Nam  in  parvulis  ct  adultis 
justilicaiis ,  si  statim  a  baptismo,  vel  justifica- 
lione  moriantur,  patet  cos  salvari  sine  operi- 
bus.  Cum  orgo  ait  Jacobus,  fidem  sine  oporibus 
esse  nioriuam,  intollige  fidem  quae  ronuit  ope- 
rari;  cum  lox  charilatis  aut  alia,  opus  aliquod 
jubot  ot  poscil.  Ita  Cajet.  Quotidic  onim  lox  di- 
viua  vcl  humana  non  unum,  sed  plura  opera 
fiori  prcecipiunl,  quae  si  quis  facere  contemnat 
aut  negligat,  poccat,  itaquo  amillit  Dei  graliam, 
qUae  vila  est  anhnre  :  quo  fit  ut  fides  io  eo  jam 
non  sitviva,  scdmoitua.  Uoc  est  quod  aitS.  Au- 
gust.  I.  do  Cognil.  veraj  vilae  cap.  37.  Hcec  fides 
spc  nulritur ,  sicutcorpus  cibo  rcficilur;  dilectione 
animatur ,  sicut  corpus  avima  vivificatur.  Idom  de 
Spirilu  ot  lit.  c.  32.  Charitas  qim  cst  vita  fidei , 
ipsam  non  prccccdit  scd  sequitur.  S.  Bcrn.  Ep.  b,2. 
Mortua  fidcs  cst  qurc  non  operalur  ex  dilcctionc , 
quasi  non  habcns  animam  ipsam  dilcctioncm , 
qua  vegeleturet  movcatur  ad  opcra. 

18.  Sed  dicet  niis.  ]  Erasmus  puta  esseoeeu- 
paliononi,  quasi  Jacobus,  ut  oslendal  nec  fidem 
absque  operibus,  necoperasine  fidcvalero,  in- 
ducat  hic  duos  colloquoiilos,  quorum  altor  frotus 
fidc  nogligil  opora.  Huic  dicitur.  Tu  fidomhabcs, 
«it  huc  tibi  salis.  lUirsus  altor  fidons  operibus 
neglecta  fido,  respondelilli :  Etegooporahaboo, 
inilii  satis  ost.  Jacobus  autonrutriusque  scrmo- 
iioin  rofollil,  dicons  :  Imo  ncutrum  quodalloru- 
tor  babot,  suflieit  ad  salutom.  Sed  tu  qui  fidem 
tuam  jaclas,  doce  factis  ipsis  tibi  fidom  csse,  quae 
certe  res  otiosa  non  est .  otogofaciis  ipsis  docla- 
rabo  mihi  noutrum  dcesso.  Vcrum  hoc  intrica- 
Lius  esl ,  noc  trium  porsonarum  colloquium  hoc 
iu  texlu  reperiri  potest.  Nam  pronomen  ego, 
cum  ait ,  Ego  opcra  habeo  cst  idem  ojusdom  (iion 
aUeriusj  pcrsonae  loquentis,  ac  mox  dieentis  : 
KgO  o.Ucndam  tlbi  cx  operibus  fidcm  mcam;  ac 
consequenler  Ues personae,  triaquc  oorum dicta 
Inc  inveniri  nequeunt. 

Secundo,  Glossa,  Ilugo  et  Thomas  Anglicus 
ccnsent  baec  irridendo  et  improperando  dicj ; 
quasi  is  qni  lidom  c".  opera  habet ,  irrideateum 
qui  de  solo  Dde  sejactat,  ox  eaquesalutemspe- 
rat,  iii  signiDcei  lalem  essc  risu  et  probro  dig- 
nmii,  ideoqueexplodendum.  Verum,  utaliata- 
ceam  .  hoec  irrisio  indigna  videlur  gravitate 
Apostohca  el  tnodestia  s.  Jacobi. 

Teriio  crgoet  genuinu  ,  ost  haectota  sontentia 
rt  ohjeetio  s.  Jacobi,  qua  iiovo,  puta  tcriio  ar- 
gnmwnlo,  vel  nova  argumenti  jani  allati  con- 
lirmalione  retundil  jacumiam  ejus,  qui  soJa 

COHNEI..     A    UtNDE.      TOM.    X. . 


T.  S.  JACOBI.  Cap.  U.  505 

fide  gloriatur :  rtenim  ki.Xd,  id  est  scd,  e.*t  parti- 
cula  non  adversantis ,  sed  confirmantis,  vol  exag- 
geranlis  suum  diclum ,  ut  sit  idem  quod  sed  sane, 
vcrumtamen,  certe,  insuper,  praeterea;  vel 
quippo,  quare.quamobrem,  vel  quinimo,  imo, 
vero  :  haec  enim  omnia  significat  >;;>,  et  haec  om- 
niahuic  loco  congruunt.  q.  d.  Sed  sane,  verum- 
tamen,  vel  praeterca,  velquippe,  vel  quinimo 
dicel,  id  est,  jure  dicere  ct  recte  objicerc  poterit 
quis  eij  jactitat  ot  opera  nogligil  (ailque  nndii 
el  famelicis  :  Ite  in  pace,  calefacimini,  satura- 
mini.)  Tu  fidem  habes  etjactas,  at  ego  fidoi  ad- 
juncta  habeo  opora.  Ostcnde  ergo  mihi  fidem 
tuam  sine  operibus  :  certe  cam  nudam  iisquc 
dcstilulam  nunquam  mihi  ostendes.  At  cgo  ex 
oporibus  clare  ibi  ostondam  fidom  meam  , 
iiaque  simul  ostondam  libi  me  esse  verc  fido- 
lem  ,  et  e  coetu  Ecclesiac  verorumque  fidclium  , 
ac  pariter  ostendam  fidem  mcam  non  mihi 
soli,  sed  et  tibi  aliisquc  prodessc  vel  ad  auxi- 
lium,  vol  ad  oxomplum.  Ostensio  enim  fidoi  por 
opora  ad  haec  duo  roquirilur  in  Ecclesia,  scilicet, 
Primo,  ut  iis  Qdeles  sibi  mutuo  ostendant  suam 
fidem ,  itaque  coeani  ot  conllent  unum  coettini 
Gdelium  enmque  visibilem.  Fidoles  enim  quiii 
homines  sunt,  non  angcli,  fidern  montis  videre 
noquount:  operibus  ergo  illam  ostendore,  aliis- 
quo  spectandam  exbiberc  debenl  ad  hoc,  ut  sc 
invicem  nosse,  etab  infidelibus  distingucre,  ao 
inunumcoelum  convonirc  et  coalescere  possint. 
Quocirca  Salvianus  1.  3.  de  providcntia,  trac- 
tans  hunc  Jacobi  locum,  ait  :  Bonos  actus  esse 
tcstes  fidci  Christiance.  Secundo  ,  ul  fides  unius 
non  illi  soli,  sed  et  celeris  fidolibus  prosit,  vol 
bonorum  morum  et  virtutum  cxemplum  pr.c- 
bondo.  Idcirco  enim  in  Ecclesia,  uthabet  syni- 
bolum,  est  Sanctorum  communio  ,  puta  bono- 
rum  mulua  communicatio,  ut  in  ea  singuli 
aliis  sua  communicarc,  cisque  prodesse  sala- 
gant.  Jam  quid  niihi  predest  fidos  quam  in  cordo 
gerere  dicis,sioam  in  oporibus  non  videam,  non 
sentiam,  ncc  ullum  ox  oa  cmolumentum  porci- 
piam  ? 

Atqueutrumque  significatToostew/e.Oslcndere 
onim  in  Scriptma  signilicat  non  tanlum  reni 
spcctandam  proponoro,  scdctroipsam  cxhibere, 
dare,  donarc,  largiri ;  ut  cum  dicimus  Deo  : 
Ostende  nobis  Domine  misericordiam  tuam.  O.v- 
tcnde ,  id  est,  exhibe  el  clargire  ;  nt  sciliccl  tua 
dona,  beneficia  el  opera  misoricordiae  nobis 
impcrtias.  Cum  ergo  ait  Jacobus  :  Oslende  viihi 
fidem ,  oxigit  non  tantum  ut  illa  oculis  videnda 
subjiciaUir,  sed  et  reipsa  mihi  communicetur , 
mihiquc commodum et utilitatom  aliquam confc- 
rat,  vcl  Eleemosynas  importinondo,  vol  adju- 
vando,  vei  consulondo  vcl  aliis  quibnsque  mo- 
dis.  lUirsum  <p  d.  Ostcndo  mihi  fidom  luam  esse 
vivam ,  et  charitate  animatam  vivorc,  non  au- 
tcni  esse  morluam  et  cadaver;  vita  onim  osten- 
dilur  ex  habitu  el  motu.  Si  onim  animal  so  mo- 
veal  «'t  respiret,  \i\ii;  si  sit  iinmohile,  cst 
morluum  :  ila  parilor  fides  oslondit  sc  vivorc, 
si  se  moveat  ot  agat  ad  bona  opora  ;  sin  ab  iis 
quiosoal  el  sil  immoia,  ostonditsoosse  mortuam. 

OSTENDBMHII    FIDKMTLAM    SIXE  OPEIUIiUS.  ]  Jam 

conlrario  legunt  (irceca  ix  twv  «syo»,  id  est,  <?.r 
operibtts:  sed  pro  i»  lcgcndtim  c/re;,id  cst  sine; 
sic  cnim  logit  Noster,  Syrtts  et  multi  Grasci:  id- 

quo  cxi^it  BDliLhesis  :  (Jstcnde  mihi  fidcm  tuain 
iinc  optribus ,  ct  cgo  ostcndam  tibi  ex  operibut 
fidcm  mcam.  q.  d.  Tu  lidom  sinc  operibus  ntihi 

C. 


.:>0G  COMMENTARIA  IN  EPIST, 

oslendere  non  poteris,  ego  vero  ex  operlbus 
plane  lihi  ostendam  fidem  meam.  Ita  Apostoli , 
Mari\res  et  \irgiues  conteiimentes  opes,  hono- 
res,  delicias,  ipsainque  vitani,  oslendcbant  se 
credere  vilain  ruiurani,  opes,  honores  et  dcli- 
cias  cielesles.  Idco  cnini  liic  pauperlalein  am- 
plcxi  sunl,  humilitali  afllicli ,  ut  in  coelo  dilaren- 
lur  ,  exaltareniur,  ct  gaudiis  aeternis  aflluercni. 
Censet  Salmeron  alludere  S.  Jacobum  ad  Pro- 
verb.  12.  17.  ubi  pro  eo  quod  Nosler  vertit,  qui 
quod  novit  loquitur ,  indexjustilia  est;  Sept.  ver- 

tllllt  ,     eJTiSet/.vu/ievjjv    nt^iv  a.nxyye).).v.  Si/.xiO{  ,    id   CSt, 

demonstratam  fidcm  annanciat  justus ,  quasi  dt- 
monstratam ,  idem  sit  quod  operibus  demons- 
trabilem ,  Symmachus,  cx^atvwv  ni^tv  &mefye))ti 
otxxioewYi» ,  id  est,  q ui  patefacit  fidem,  puta  per 
opera ,  annunciat  justitiam.  Verum  fidcs  ibi  su- 
mitur  pro  veritalc  et  fidelitale.  q.  d.  Justus  pa- 
tefacit  veraciter  et  fideliter  ipsam  fidem,  id  est, 
rei  veritatem  sibi  patefactam  et  demonstratam. 
Hoc  est  enim  quod  Nostcr  verlit,  qui  quod  novit 
loquitur,  index  justitia?  est ,  id  est,  indicat  id 
quod  verum  et  justum  est :  cui  per  antilhesin  dc 
moreSapiens  moxopponit:  Qui  autem  mentitur, 
lestis  est  fraudulentus.  Si  ergo  eo  alludit  S.  Jaco- 
bus  ,  verbotenus  tantum  alludit,  aut  certe  mys- 
ticeet  symbolicc  dumlaxat. 

Symbolice  haec  adaptes  haereticis,  eisque  di- 
cas  :  Ostende  mihi  fldem  tuam  novam,  imoper- 
fidam,  sine  operibus  divinis,  id  est  miraculis: 
cgo  ex  iis  ostendam  tibi  fidem  meam  et  ortho- 
doxam.  Miracula  enim  fidei  orthodoxae  sunt, 
ex  mortuis  suscitare  vivos,  ex  caecis  facere  vi- 
dentes,  ex  surdis  audienles,  haereticae  vero  fidei 
miracula  sunt,  ex  vivis  facere  mortuos,  ex  vi- 
denlibu*  coecos ,  ex  audientibus  surdos. 

Ita  Calvinus  volens  suscitare  vivum  fingen- 
tem  se  mortuum  ,  eum  vere  morluum  eflecii, 
uti  narrat  Bolsecus  ejus  discipulus  in  ipsius 
Vita  c.  13.  Idem  fecisse  Cirolam  Episcopum 
Arrianum,  docet  Gregor.  Turoncnsis  1.  2.  Hist. 
Franc.  c.  3. 

Sic  S.  Macarium  disputantcm  cumEunomiano 
haeretico  provocasse  ad  miraculum ,  ut  ex  ope- 
ribus  quisque  ostenderet  fidem  suam,  ideoque 
mortuum  suscitasse;  cum  Eunomianus  diffidens 
suae  fidei,  imo  perfidiae,  se  subduxisset,  narrat 
Cassianus  coll.  15.  c.  3. 

Efllcacius  arguit  eosdem  Georgius  Dux  Saxo- 
niae  :  cum  enim  a  Lulhero  invitaretur  ad  suam 
haeresim,  respondit ;  opera  Lutheri  etLuthera- 
norumostendere  ipsius  fidem  non  esse  a  Deo  , 
sed  ex  diabolo  :  opera  enim  quae  fides  Lutheri 
docet  et  suadet,  sunt,  violare  vota,  jejunia, 
festa,  profanarc  templa  et  altaria  ,  imagines 
Sanctorumconfringere,  S.  Sacramenta  concul- 
care,  blasphemare.  B.  Virginem  ,  omnesque 
Sanctos,  imo  Deum  ipsum ,  quem  omnis  operis 
mali  auctorem  facit.  Quando  unquam  inquit , 
facta  sunt  tot  sacrilegia  sacerdotum.  Religioso- 
rum  et  Virginum  Deo  dicalarum,  quot  sub  tuo, 
6  Lulhere  Evangelio  ?  Quando  crebiores  in  prin- 
cipes  extitere  rebelliones.  Quando  tot  sacrarum 
cedium  expilationes ,  tot  furta  et  rapinae  visae 
sunt  ?  Quando  lot  maritis  ablatae  sunt  uxores 
aliisque  traditae  ?  Quando  tot  fornicationes,  adul- 
teria,  incestus,  etc. 

19.  TO  CREDIS  QUONIAM  UNUS  EST  DEUS  :  BENE 
FACIS  *.  ET   D.EMONES  CREDUNT  ET  CONTREMISCUNT.] 

Est  hoc,  quarlum  argumentum  probans  ad  fi- 
dem  justificanlem  requiri  bona  opera,  quod  fi- 


S.  JACOBI.  Cap.  IL 

des  operum  expers  sit  d;cmonum  ,  non  Bdelium 
el  sanclorum.  Objicil  Calvinus,S.  Jacobum  per 
(idem  accipere  umbram  fidei,  quia  daemones 
non  habent  lidem  veram  et  divinam,  scd  huma- 
nam.  Resp.  Multi  probabiliter  censent  in  doemo- 
nibus  et  damnatis  remanere  habitum  et  actum 
fidei  divinae;  quia  ipsi,  exceptis  haerelicis,  nun- 
quam  habucrunt  actum  infidelilatis,  quiutcon- 
trarius  fidei,  eam  expellit,  et  quia  iu  damnalis 
remanet  characler  haptismi,  quiest  quasi  nota 
fidei  etfidelium.  Ita  censent  Durand.  in  3.  disi. 
23.  q.  9.  a.  2.  Alensis  3.  p.  q.  6k.  memb.  7.  Ca- 
tharinus  et  Salmeron  hic,  Magister  sent.  in  3. 
dist.  23.  §  Atiud  est ,  ubi  id  probatex  Augustino 
in  Psal.  77.  Idem  probabile  essecenset  Gregor. 
de  Valentia  2.'  2.  q.  5.  a.  2.  puncto  2.  ac  magis 
Justinianus  hic,  qui  idem  asscribit  S.  Augustino 
Enchir.  3.  et  S.  Thomae  2.  2.  q.  18.  a.  3.  ad  2. 

Verum  verius  est  in  daemonibus  et  damnatis 
non  remanere  fidem,  quia  Deus  cam,  uti  etcae- 
teras  virtutes  supernalurales ,  ab  illis  aufert ;  eo 
quod  hae  virtutes  hominem  ordinent  et  dirigant 
ad  salutem  et  vitam  aeternam ,  qua  indigni  et  in- 
capaces  sunt  damnati.  Ita  censent  S.  Thomas  2. 
2.  q.  5.  art.  2.  quemThomasAnglicus,  Grcgorius 
de  Valentia  et  passim  Scholastici  sequuntur.  Fa- 
vet  S.  Dionysius  de  Divin.  nom.  c.  U.  ubi  ait 
naturalia  in  daemonibus  mansisse  integra,pe- 
riisse  vero  gratuita  :  fides  enim  est  unum  e  gra- 
tuitis. 

Dico  ergo,  argumentum  Jacobi  non  peti  ab 
eadem  specie  ct  fitle ,  sed  peti  a  pari  vel  simili. 
q.  d.  Non  est  quod  jactes  te  credere  Deum  caelc- 
rosque  fidei  articulos;  quia  etiam  daemones  eo- 
rum  evidentia  (unde  Plato  in  Cratylo,  ait  da>- 
mones  dici  &zviy.ovxs,  id  est  scientes)  coactieosdem 
credunt,  sive  id  faciant  fide  divina,  sive  huma- 
na  :  ettamen  haec  eorum  credulitas  nil  eis  pro- 
dest,  nisi  admajus  tormentum.  Pariergo  modo 
fides  tua,'etsi  divinitus  indita,  tibi  non  proderit, 
nisi  ad  majorem  damnationem ,  si  secundum 
eam  non  vixeris,  nec  bona  opera  quae  fides  fa- 
cienda  dictat  exercueris,  sed  cum  daemonibus 
erituti  fides,ita  et  sors  ac  gehennatua,  infra  dae- 
mones  subsidebis,  cum  daemonibus  flammabe- 
ris  :  aeque  enim  tua,  ac  daemonum  fides  non  est 
aliud  nisi  inanis  cognitio,  imo  iners  ac  socors 
credulitas,  qua  credisDeum  jussisse,  ut  haec  ei 
illa  facias,  quae  tamenfacere  et  operari  non  vis. 
Quocirca  S.  August.  Enchirid.  8.  fidem  sine  opt- 
ribus  vocat  daemoniacam,  eamque  opponit  fidei , 
quae  per  dilectionem  operatur.  Et  S.  Anselmus 
in  c.  5.  ad  Galat.  fidem  operibus  destitutam  vo- 
catdaemonum,  non  Christianorum. 

Et  co.ntremiscunt,  ]  ppiffffouut^id  est  exhoires- 
cunt,  quia  videlicet  tantam  Dei  judicis  et  vindi- 
cis  majestatem  ,  potentiam  ,  severitatem  non 
tantum  credunt,  sed  et  reipsa  experiuntur  ac 
sentiunt. 

Vis  autem  scire  ,  o  homo  inanis.  ]  Instat  acrius 
S.  Jacobus  ,  quintumque  argumentum  affert, 
quo  rem  conficit,  nimirum  proponendo  Abra- 
ham  patrem  fidei  et  justitiae,  qui  ex  operibus 
non ex fide  sola  justificatus  est.  Inanem  vocat  ho- 
minem,  qui  inanem  jactat  fidem,  utpote  fruc- 
tuum,  id  est  operum  expertem,  ideoque  inanis 
et  expers   est  prudentiae,  sanaeque  mentis. 

Mortua  est.  ]  Ita  Romana,  Graeca  et  Syra  : 
minus  ergo  recte  aliqui  legunl  otiosa  est. 

21.  Abraham  pater  noster,]  tum  secunduin 
rarnom,  tum  secundum  fidem  et  «niritum.  Ja- 


CO.U.WLMAnTA  LN   EPU) 

cobus  cniin  Judccus  loquiiur  prcecipue  Judseis  , 
quasi  eorum  Episcopus.  Producit  Abrahamum, 
lum  quiuipse  fuitpuler  credentiuni,  elexemplar 
justorum;  tum  quia  Puulus  Ilom.  h.  3.  produxe- 
rut  Abruhumum,  dixerutque  euni  per  fideni  jus- 
Uficatum  esse;  unde  infercbat  Simon  Magus , 
eum  sine  operibus  justificatum  esse.  Explical 
ergo  bic  Jacobus  1'aulum  ,  nimirum  fidein 
Abrahse  non  fuisse  otiosain,  sed  bonis  operibus 
cumulatam.  Ita  (|uoque  seipsum  explical  Paulus 
Heb.  11.  8.  et  17.  ubi  heroica  lidei  Abrahae  opera 
recenset  et  celebrat. 

Offekens  Isaac  ]  Otferens  ,  id  est  offerre  pa- 
rans,  nimirum  eum  ligans,  imponens  altari,  et 
slringens  ineum  gladium  ;  sed  ab  Angelo  prolii- 
bitus;  eum  reipsa  nou  obtulit,  nec  immolavit. 
Ofjercns,  ergo  in  actu  dcstiuato  etincboalo,  oOn 
perfecto  etconsummato.  Euilhic  Abrahae  lieroi- 
cus  fidei,  fortiludinis,  obedienlice ,  charitalis  et 
rcligionis  actus,  quo  Deo  jubcnli  inimolare  fi- 
lium,  eumque  unicuni ,  illico  paruit.  Lnde  Sa- 
piens  c.  10.  5.  vocat  Abrahain  in  fdii  misericor- 
dia  forlcm ,  quia  fortitudine  vicit  misericordiam. 
Quare  actus  Abralice  innnolaiitis  fidelium  longe 
cxcellentior  fuit  acius  Jephle  Agamemnonis , 
Codri  Iphigenice,  Harinonii,  Aristogitonis,  Leoni- 
il;e,  Lpuminondce,  L.  Hruli,  Deciorum,  Creontis, 
Idomenei,  el  siiniliuin,  de  quibus  CiceroTusc.  1, 
et  Serarius  noster  in  Judic.  11.  q.  17.  qui  se, 
vel  lilius,  vel  filias  immolarunt,  aut  morli  devo- 
verunl,  quia  idfecerunl  vel  coacli,  ad  tuendum 
patrise  saluteni,  vel  cupidine  famce  et  glorke. 
Abraham  auteni  libere  id  fecit,  sola  Deo  obe- 
dienili  volunlate  el  zelo  hnpulsus.  Adde  Abra- 
liani  innnolavit  filium,  ex  quo  Deus  promiserat 
illi  po.sieriiatein  muximam,  ipsumque  Christum; 
i 'redidit  ergo,  quod  Deus  liliuin  a  se  inunolaluin 
resuscilaret.  Lnde  Apostolus  ait,  quod  conlra 
apem  nalur;e,  in  spcm  gralise  et  resurrectionis  ii 
DeO  pronhss;e  credidei  it  lloni.  h.  18.  Arbilruns 
quia  ct  a  morlttis  sttscitan:  polats  csl  Dctts ,  Ileb. 
11.  19.  Vide  dicla  (ien.  12.  el  22. 

Nola  Primo,  ciun  l.eda,  Jacobum  producerc 
hoc  exeinpluin  Abralwe,  ut  eo  fidclcs  aniinelad 
illud  imituuduin,  ut  scilicel  in  pcrscculione  in- 
Hiuente  suam  el  suorum  vitam  Deo  iu-  niariv- 
riuin  offerant,  nnilto  magis  nt  eideni  in  paupe- 
ribus  bona  sua  elargiaiilur ,  ilaque  0|>era  chari- 
talis  aliaruinque  \irtutuni  exerceant,  et  cuni 
lide  conjungant. 

Nola  Secundo,  Abraham  jam  eral  justus  :  jani 
enim  dicluin  erat  de  eo  Gen.  15.  6.  CrcdiUit  Abra- 
ham  Deo,  et  rcputalum  cst  ci  adjttstitiam.  Quod 
erim  poslca  Cen.  22.  10.  offcrcns  filium,  dicitur, 
bic  juslilicatus,  inlellige  magis,  quia  scilicel 
valdc  in  accepla  justilia  per  ucluin  t.un  heroi- 
<um  obedientiae,  religionis  et  charitalis  profecii 
et  crevit,  ut  patetex  eo,  quodin  pramium  tunti 
•ii  tus  Deus  cum  sna  beoedictione  cumulavit, 
IMOiniltendo  ei  filium  Messiam,  slve  Chrisluni. 
Ailenim  (ien.  22.  l(i.  Vcr  mcmctipstim  jitrati  ,Ui- 
nt  Dominus  ,  tptia  fecisti  hanc  rtm,  ct  non  pcpcr  ■ 
risti  ftlio  ttto  unigcnito  proplcr  mc ,  bcntdicam  libi 
et  vmitiplicnio  Mrnn  tuum  sicut  stcllas  caii,  et 
lnt  arcnam  qtuc  csl  m  lillorc  niaris  :  possiUabit 
semen  lniim  portas  inimicorttm  tttorttui.Et  bencdi- 
rcntur  tn  soninc  luo  onuus  iientcs  tcme ,  uttia 
obcdisli  roci  incic. 

r.\  quihns  relelluntur  Lalvinus  et  Leza  (quod 

' ..ilvinista?  Bibliis  Valabl.   inseruerunl )  qui  cen- 

ut  s.  Jacob.  proeier  fldem  opcra  requirerc .  non 


T.  S.  JACOLl.  Cap.  II. 

ut  causam  juslificationis  sed  ut  e]us  effeciium  ; 
quasi  opera  sint  signum  duinlaxat  et  osteOHO 
lidei  juslificantis,  quce,  inquiunt,  acharilale  se- 
parari  nequit.  Ergo  rbjustificatus  esl ,  iulerpre- 
lanlurjustus  declaratus  est.  Sed  perperam,  quia 
hce  benedictiones  et  hcec  praemia  ex  Genesi  jam 
recensila,  a  Ueo  non  sunt  data  Abrahce  ob  justi- 
lise  declurationem,  sed  ob  insignem  ejus  virlu- 
tem  et  juslitiam,  qua  ollerendo  filium  eximie 
Deo  placuit,  eximiamque  ejus  graliam  et  jusli- 
tiam  consecutusest.  Quis  enim  neget  Abraham, 
cuin  tanla  lide,  charilate  et  obedientia  filium 
suum  voluit  immolare  magis  Deo  gratum,  ac 
proinde  magis  justificatum  fuisse?  Secundo, 
idem  palet  exeo  quod  subdil  Jacobus,  Abrabam 
justificalum  ess(;  ex  opc-ribus,  non  tanlum  ex 
fide.  At((i)i  ex  iide  non  tantum  juslus  declaratus, 
sed  vere  justificalus  dicitur,  ul  1'atentur  hcere- 
tiei :  ergo  el  ex  operibus  non  lanluin  justus  de- 
claratus,  sed  ct  vere  juslilicatus  est.  Terlio  , 
quia  subdit  Jacobus  ex  operibus  fidem  Abraha 
esse  consummatum  :  quia  scilicet  vere  iis  con- 
summata  est,  non  autem  quia  ex  eis  consum- 
mata  dcclarata  est  :  ergo  opera  afferunt  lidei 
perfectionem  et  consuinmationem  ;  quia  scilicet 
merentur  augmentum  el  perfectionem  juslilia-. 
Quarto,  quia  v.  25  ait  Ilahab  merelricem  e\ 
operibus  justiiicatam  ,  neque  enim  meretrix 
declarari  potuit  jusla,  sed  vcre  justificala  ,  id  est, 
e.\  inlideli  fidelis,  et  ex  merelrice  casta  justaque 
facta  esl.  Quinto,  ita  explical  Conc.  Ti  id.  sess.  6. 
c.  8.  et  10.  ac  S.  Aug.  I.  de  Fide  etoperibus  c.  1U. 
et  ad  Dulcitium  q.  1.  et  alibi  s.epc  ac  passim  Pa- 
tres,  omnes(|iie  Doctores  oriliodoxi. 

Morul  S.  Amb.  I.  1.  de  Abruham  c.  8.  docet . 
Deum  ad  hunc  tentulionis  et  perfectionis  gra- 
dum,  ut  filium  suum  immoluret,  sensim  pro- 
vexisse  Abrahamum  per  multas  prcevias  proba- 
tiones  el  experimenta,  sicut  duces  solenl  mililes 
per  velitalioncs  instruere  et  formare  ad  prajlium 
el  victoriam.  lit  sanclum,  ail,  Abraltam  probavit 
anle  et  sic  lentavit ;  nc  si  ante  tentaret  qttampro- 
basset,  gravarct.  Probavit  cttm,  cttm  exire  d< 
Cltara  jttssil ,  et  obedientcm  repcrit,  probavit  cum 
ftdei  lilttlo  frettts  libcravit  ncpotem,  cumUcprada 
nihilaltigit ,  cttm  promisit  seni  filium;  et  cum  cssc/ 
Ct  nlitm  annorum ,  quamvis  Sara?  genitalia  consi- 
ih  ravit  cmorttta ,  tamen  crcdidit ,  nec  fulc  lta;sita- 
cil;  probavit  eum  seUttlitatc  hospilii.  Probatuni 
igitur  qttasi  fortiorem  tentantlttm  ptttavtt  major- 
bus,et  quibttsclam  impcriis  dtwioribtts,  jubendo 
immolare  filium  unigenilnm. 

Discant  Pnelali  cl  Superiorcs  a  Deo  ,  non  su- 
bilolentare  subdilos,  neconerare  gravibus  pra- 
ceplis,  sed  sensim  ii  ininoribus  eos  provenerc 
ad  majora.  Subdit  aliud  morale  documenlum 
S.  Ambr.  Et  hoc  quidem  cxemplo  docemttr ,  quiu 
veris  probatur  quis  ,  tcntatur  aittcm  composilis  et 
ficlis.  Nec  enim  volebat  Detis  inuitoluri  a  putre  (i- 
littm  ,sed  tentubat  affcclum  patris  ,  si  Dci  ptceceptu 
pnvfcrrct  ftiio,  si  putcrmr  pictatis  contempLUioue 
vim  dcvotionis  infltrtcrtt.  In  magnis  eigo  voluissr 
sat  est,suflicitque  Deo  affectus.  Idem  imiUeutur 
PraMati. 

22.  VlDES  QUOMAM  (qUOd)    FIDES  COOPtn ABATL T. 

(Syrus  auxfliataeit)tmMmm  ai.us.  ]  Sicut  radiv 
coopcratur  ramis,  instillando  eis  succum  ad 
producendum  friiclus  :  quod  enim  radix  est  in 
arbore  ,  hoc  esl  lides  in  serie  virtulum  et  bono 
norum  operum  i  fides  enim  esl  (piasi  fax  nstei:- 
dens  (-t  suadens  quid  faciendum,  quid  rugicn- 


COMMENTARIA   1N  EPIST.  S. 
ut  gehennam   vitenuis ,    et  coelum     3.  35 


608 

dum  sit 

adipiscamur,  ac  eo  ipso  ad  bona  opera  capes 
»enda,  mala  declinanda  impellit.  Nam  fides  est 
tubstantia  revum  sperundarum ,  argumentum  non 
apparentium ,  Heb.  11.  1.  Vide  il)i  dicta. 

Et  ex  Opkribis  fides  co.\simmata  est.  ]  Grsece 
i-rtXuuiS»,  id  est,I'rimo,  perfecta  est;  Secundo 
tinein  suum  nacta  est:  Terlio,  victoriam  conse- 
cuta  ;  Quarto  ,  coronata  et  coronam  adepta  ; 
Quinto,  consecrata  est,  vide  dictac.  1. 1\.  Opera 
ergo  tribuunt  fidei  perfectionem  et  consumma- 
tionem,  quia  tribuunt  ei  meritum  vitae  aelernse. 
itemaugmentumetperfectionem  cbaritatis,  ca3- 
terarumque  virtulum.  Ex  earum  actibus  iteratis 
seseque  intendentibus,  intenditur  perficiturque 
earumdem  habitus.  Hucfacitquod  mystice  notat 
Orig.  homil.  10.  in  Gen.  famuluin  scilicet  Abrahae, 
dum  jussu  domini  sui  sponsam  Isaaco  elegit 
Rebeccam,  statim  obtulisseei  inaureset  armil- 
las,  ut  aures  manusque  simulornatas  haberet. 
Idque  uiystice  explicans  :  Vult  enim ,  ait,  Chris- 
tus  sponsus  animam.  Sponsam  suam  aurea  in 
auribus  suscipere  fidei  verba,et  aureos  actus 
in  manibus  habere. 

23.  Et  supleta  est  scriptura.  ]  Hugo  et  Tho- 
mas  Anglicus  legunt,  impleta  est :  utrumque 
significat  Graecum  in^pu^ri.  Sensus  est.  q.  d.  Ne 
putaremus  ex  sola  fide  Abraham  et  fideles  justi- 
iicari,  eo  quod  deeo  Scriptura  Gen.  15.6.  dicat: 
Credidit  Abraham  Deo ,  et  reputatum  est  eiadjus- 
titiam;  ecce  tibi  alia  Scriptura  idipsum  supplet 
et  implet,  addens  ad  fidem  requiri  opera,  nimi- 
rumcumdicit  Abraham  obtulisse  filium,  mul- 
taque  alia  heroica  virtutum  opera  edidisse , 
quibus  magis  magisque  sibi  Dei  gratiam,  justi- 
tiam  et  amicitiam  conciliavit.  Alii  legentes  im- 
pleta  est  simpliciter  sic  explicant.  q.  d.  Atque 
hac  ratione  impleta  estScriptura,  qua3  dicit Abra- 
ham  per  idemjustificatum  esse:per  opera  enim 
impleta  etperfecta  estfides,etconsequenier  jus- 
titia  Abrahee.  Verum-ro  suppleta  exposcit  priorem 
sensum,  praesertim  quia  Jacobus  hic  urget  jus- 
tificationem  fieriex  operibus,  nonex  fide  dum- 
taxat ,  hic  enim  est  scopus  ipsius. 

Credidit  Abraham  Deo,  et  reputatum  est  illi 
ad  justitiam.  ]  Huec  verba  expiicui  Gen.  15.  6. 
Moral.  Philol.  Quis  rer.  divin.  sit  heres,  ait,  dif- 
ficile  esse  credere  soli  Deo,  propter  cognalionem 
quam  liabemus  cum  rebus  rnorlalibus  ,  quce  nobis 
persuadent  ut  credamus  fidamusque  gtorim  prin- 
cipatui,  amicis,  sanitati,  robori,  etc.  Has  per- 
suasiones  eluere ,  et  diffidere  creaturce  per  se  inji- 
dissimce ,  ac  soli  Deo  fidere,  qui  solus  vere  fidus 
est,  res  est  animi  magni  ccclestisque  non  inescali 
ullis  rebus  nostratibus.  Idem  1.  de  praem.  etpcen. 
Quisquis,  ait ,  Deo  credit  ex  animo,  in  nutlare 
creata  corruplibilique  coltocat  fiduciam ,  ne  in  his 
quidemquibus  sibimaxime placet.  Idem  l.de  Abra- 
ham  :  Solum  igitur,  ait,  certum  firmumque  bo- 
num  est  (ides  qua  Deo  creditur ,  vilce  solatium, 
boncespei  supplementum  depulsivum  calamitatum, 
felicitatum  conciliativum,  superstitionis  abnega- 
tio,  pietatis  assertio,  prosperitatis  hmredilas ,  pro- 
fectus  in  bonis  omnibus  fultus  universorum  aucto- 
re ,  qui  potest  omnia,  vult  tantum  optima. 

Etamicus  Dei  appellatus  est.  ]2.  Paral.  20.  7. 
etJudith.  8.  22.  Memores,  ait,  essedebent ,quo- 
modo  pater  nosler  Abraham  tentatus  est ,  et  per 
muttas  tributationes  probatus,  Dei  amicus  effectus 
est,  etlsaise  U\.  8.  Et  tu  Israel,servemeus  Jacob, 
quem  elegi  semen  Abraham  amici  mei ,  ac  Daniel 


JACOIil.    Cap.  II. 

Neque  auferat  d  nobis  miscricordiam  tuant 
propter  Abraham  dilectum  tuum,  et  Isaac  servuin 
tuum,  et  Israet  sanctum  tuum. 

Nota.  Licet  omnes  justi  sint  et  vocenturamici 
Dei,  proprie  tamen  et  quasi  antonomastice  hic 
litulus  et  epithetum  datur  Abrahae,  ut  ait  Epi- 
phan.  haeres.  78.  quia  mira  Dei  cum  Abraham 
fuit  familiarilas  et  amicitia,  ut  patet  in  Gen.  a, 
c.  12.  usque  ad  25.  Hinc  et  ei  quasi  singulari  suo 
amico  secreta  sua  revelavit  Deus,  uti  excidium 
SodomseetPentapolis.  Numquid,  a\t,celarepotero 
Abraham  (Septu.  addunt,  amicum  meum)  qucn 
gesturus  sum.  Gen.  18.  17.  Vere  Philo  1.  in  illud, 
Besipuit  Noe  :  Cuicumque,  ait,  hcec  sors  contige- 
rit  ut  amicus  Dei  sit ,  is  humance  felicitatis  termi- 
nos  transcendit. 

Ratio  hujus  amicitinc  fuit,  Prima,  quod  Abra- 
ham  Deum  mire  amans  et  colens  eum  vocan- 
tem  secutus,  expatria  exteritin  Chanaan,  ibi- 
que  quasi  peregrinus,  sed  civis  coeli  et  domesti- 
cus  Dei  vixerit.  Secunda,  quod  Dei  voluntati  in 
omnibus  se  conformarit.  Ita  S.  Aug.  serm.  40. 
de  Temp.  c.  h.  Vera  enim  amicitia  estidem  velle 
et  idem  nolle,  ait  Aristot.  Tertia ,  quod  ardua  et 
iieroica  virtutumopera  ediderit,  etin  tentatione 
valida  fidelis  Deo  et  constans  permanserit,  ut  ait 
Judith  verbis  paulo  ante  citatis.  Nam,  uti  ait 
Seneca  1.  1.  de  Provid.  Bonum  virum  Deus  in  de- 
ticiis  non  habet;  sediniris  modis  probat,  purgat 
et  exagitat.  Quarta ,  quod  Deo  fuerit  similis  :  si- 
cut  enim  Deus  immolavit  Filium  pro  salute 
mundi,  sic  et  Abraham  immolavit  Isaac,  qui 
typus  eratChristi,  uti  Abraham  Dei  Patris.  Si- 
militudo  autem  est  illex  amoris  et  amicitiae  teste 
Aristot.  Quinta  ,  quia  Abraham  in  omnes  fuit 
beneficus  et  liberalis.  Id  autem  mire  Deo  placet, 
eique  nos  facit  persimiles  :  Deus  enim  in  om- 
nes  beneficentissimus  est.  Titus  Imp.  cum  ves- 
peri  recordaretur,  se  eo  die  nulli  beneficium 
contulisse,  exclamavit ,  Amici3  diem  perdidi. 
Quod  recitans  S.  Hier.  in  c.  6.  ad  Galat.  Etnos, 
ait,  non  putamus  perire  nobis  horam,  diem,  mo- 
mentum,  tempus,  cetatem;  cum  otiosum  verbum 
toquimur  pro  quo  reddituri  sumus  rationem  in  die 
judicii?  Sexta ,  quia  conversatio  ejus  erat  in  coe- 
liscum  Deo  et  angelis  ;  unde  mente,  lingua  cl 
moribus  non  tam  terrestris  erat,  quamcoelestis 
etdivinus.  Septima,  quia  Dei  fidem,  cultumet 
gloriam  docendo  orando,  sacrificando,  ideoque 
a?dificando  allaria  per  totam  Chananaeam  pro- 
pagavit.  Rursus,  eadem  imbuit  lotam  suamfa- 
miliametposteritatem  amplissimam,quae  Abra- 
hami  patriarchae  disciplinam  secuta  in  Dei  Re- 
ligione  constans  et  firma  stetit  per  annos  bis 
milleusque  ad  Christum.  Octava,  quia  insigni 
fuit  in  rebus  omnibuset  eventibus  animimode- 
ratione  et  aequitate  ;  qua  uti  preecellit  Deus,  ita 
ea  praeditos  quasi  amicos  diligit.  Hancin  Scipio- 
ne  Africano  celebratSeneca  Ep.  87.  Animamejus, 
ait,  in  ccetum ,  exquo  erat,  rediisse  mihi  persua- 
deo ,  non  quia  magnos  exercitus  duxit ,  hoc  enim 
et  Cambyses  furiosus  et  furore  feliciter  usus  ha- 
buit,  sedob  egregiamejus  moderationem. 

lisdem  de  Causis  S.  Johannes  ,  quasi  alter 
Abraham  novse legis ,  vocatur  discipulus  itte quem 
ditigebat  Jesus.  Johan.  13.  23.  Quin  et  Apostoli 
omnesaChristo  amici  vocantur.  Vos  autem,  ait, 
dixi  amicos;  quia  omnia  quacumque  audivid  Pa- 
tre  meo,  nota  feci  vobis.  Johan.  15.  15.  Sic  et  cae- 
teri  Christiani  non  lantumamici,  sed  filii  Dei 
nuncupantur,  de  quibus  S.  Johannes  rfdasi  ad- 


mirans  aitepis.  1.  c.  3 

tatemdedit  nobis  Pater ,  ut  fitii  Dci  nominemar  et 
simus.  Eosdem  preevidcns  in  spirilus  Psall.cs  cxul- 
luns  canebat  :  Milu  aulem  nimis  Iwnorati  sunt 
amici  tui  Deus ,  nimis  confortalus  est  principattts 
eorum.  Psal.  138.  17.  ct  sponsa  Cant.  5. 10.  Dilec- 
tus ,  ait ,  candidus  et  rubicundus ,  electus  ex  milli- 
bus  ,  etv.  16.  Totus  desiderabilis  :  tulis  estdilectus 
meus  ,  et  ipse  cst  amicus  meus.  Porro  hoininum  , 
ctiam  principum,  amicilia  infida,  est,  fragilis, 
caduca  ,  inulilis,  ct  saepc  noxia  ,  non  tanlum 
corpori  ;  sed  et  animae  extremam  pcrnicicm  af- 
fert :  Dei  vero  amicitia  fidacst,  slabilis  ,  secura, 
utilis,  salulemque  el  corpori  et  animee,  tam 
praesentem  quam  ajteruam  conciliat.  Quocirca 
sapienler  Aulicus  iste  apud  S.  August.  8.  Con- 
fess.  cap.  6.  lecla  victa  S.  Antonii,  ad  socinm 
conversus  :  Dicquatso  te ,  ait ,  omnibtts  laboribus 
nostris  quo  ambimus  pervenire?  qui  qtuBritnusfcw 
jus  rei  causa  mililamus?  Majorne  esse  polerit  spes 
noslra  in  palatio,  qttam  ut  amici  Impcratoris  si- 
inus  ?  Et  ibi  quid  non  fragile  plenumque  periculis? 
Et  per  quot  pericula  pervenitur  ad  grandius  peri- 
culum?  Et  quandiu  istuderil?  Amicus  autem  Dei 
sivoluero,  ecce  nunc  fto.  Voluit,  et  faclus  est. 
Porro  inter  Deumeljnslum  non  eslamicitia  ri- 
gida,  quae  soltim  est  intcr  aequales  :  Deus  cnim 
in  immcnsum  supcrat  omnes  liomines  ,  angelos 
et  crealuras  ;  sed  qualis  csse  potcst  el  solct  in- 
terprincipemetsubditum,interpalremel  filium, 
intercreatorcm  et  crealuram,  qurc  tota  summa 
dignatione  et  bcncvolentia  Crealoris  nililur,  in 
eaque  fundatur  ct  consistit.  Et  boc  sensu  accipe 
illud  S.  Hier.  in  c.  7.  Micbaeae  :  Amicilia  pares  aut 
accipit,  aut  facit ;  pares  scilicet  in  ofiiciis  ami- 
cilia?. 

25.  Rahabmerktiux.  ]  Cbald.  Lyran.  Abul.  Pag« 
ninus,  Arias  pro  mcretrix  vertunt,  cattponam. 
vel  hospiam.  Hcb.  cniin  r~l31T  zona  etcauponam 
ct  meretricem  significat :  utrumque  bic  con- 
gruit,  quia  non  raro  bospitae  dum  marito  ca- 
rent,  tam  se  quam  sua  prostituunt.  Porro  Rabab 
rneretricem  fuisscex  Clemente  Romano,  Origc- 
ne,  Irenaeo,  Nazianzcno,  Ephrem  .  Cbrysost. 
Theodor.  Ambros.  August.  Hicron.  et  aliis  docet 
noster  Serarius  in  Josuecap.  2.  q.  3.  etseq.  Lndo 
exemplo  Rahab  conversae  ad  fidem  et  castitatcm, 
eeque  ac  S.  Magdalenae,S.  Ephremtomo  1.  scrni. 
2.  de  Poenit.  inviiat  peccatores  omncs  ad  poeni- 
tentiam.  Idem  facit  S.  Chrysost.  hom.  5.  dc  Pa> 
nitentia  ,  ubi  de  Rahab  ait :  Erat  in  fornicevclut 
in  volutabro  confttsa  margarita ,  atirttm  in  Ittto 
abjectum,  flos  spinis  confossus  ,  religiosa  anima 
reclusa  impictatis  loco,  quia  scilicet  talis  erat  non 
actu  ,  sed  in  Dci  praescientia  ct  praedcstinatione. 
UndeetRabab  hebr.  idcm  est  quod  robur ,  vel 
latitudo.  Origen.  hom.  3.  in  Josue  eam  vocat 
Prophetidem.  Cyril.  Hierosol.  catech.  2.  ait  eam 
•udvatam;  quin  et  S.  Paulus  Heb.  11.  31.  eam  in 
(-atulogo  Sanctorum  veteris  testamenti  collocat, 
d  ab  msigni  fide  commcndat,  Fide,  ait,  Rahab 
meretrtxnonperiit  ctim  incredulis,  excipiens  explo- 
ratores  cum  pace.  q.  d.  Cum  omnes  cives  Jeri- 
cluintis  incrcduli  persisterent,  nollentque  se 
dedere  Hebraeis ,  quibus  Deus  urbem  totamque 
(.hananaeam  dono  dederat,  perierunt  et  ab  He- 
braeis  occisi  sunl;  sola  Raha  credens ,  et  Hebrceis 
dedens  se  et  palriam  ,  salvata  est. 

Mor.  S.  Amb.  1.  3.  epist.  25.  sub  finem :  Hospita- 
Ittatcm  ,  ait,  diligite ,  perquamS.  Abraham  invr- 
ntt  gratiam ,   Chrislum   hospitio  susccpit ,  fUium 


COMMENTARIA  IN  EPIST.  S.  JACORI.  Cap.  II.  609 

1.   Videte  qualcm  chari-      Sara  mcruit  effcetajam  senectule ,   LotquoqueSo- 

domitani  cxcidii  evasit  ignem  :  et  tu  poles  susci- 


pere  angeloi,  si  advenicnlibus  hospilium  tuumof- 
fcras.  Quid  de  Rahab  dicam ,  qttoi  hoc  rnunere  in- 
venit  salulem  ? 

NO.VNK     KX    01'EIUBUS   JfSTIFlC  ATA    EST  ?  ]    OpCPa 

fidci  Rabab  fucrc  illuslria.  Primo,  insignis  fuit 
cjns  bospilalitas,  quae  exteros  et  ignotos  explo- 
ratores  Jerichuulis,  palriae  licct  boslcs  ;  bospi- 
tio  cxcepit,  abscondit,  servavit;  eoquoddivino 
inslinclu  intcllcxissct  Dcum  vcllc  civitatcm  Hc- 
braeis  tradi.  Ouarc  fallitur  Abulcns.  in  Josuc  I. 
(|.  UO.  c|  !\l.  ubi  ait  Rabab  sinc  pcccato  poluisso 
cxploratorcs  prodcrc,  vel  occidere;  Dco  cnim  , 
•  jiisqucvoluntalicognit.ercpugnare  non  poterat. 
Sccundo,  fuit  iu  ea  amor  ingens  Dci ,  quo  vicit 
ainorcm  patriae,  adeoque  illo  palriam  Hcbra^is 
prodidit  et  pcrdidit :  amor  autcm  palriae  in  cive 
vchcmens  cst,  amorique  palris  el  malris  praepo- 
nitur,  ait  Plato  in  Crilone.  lta  pro  patria  morti 
se  devoverunt  Codrus  Rex  Alhcnarum,  Curtius, 
Decii,  Brutus  ,  Tbrasybulus,  Themistocles  et 
alii,  quos  mire  cclebrat  Valcr.  Max.  lib.  5.  c.  6. 
et  Cicero  Tuscul.  1.  Tertio ,  cnituit  in  ca  forti- 
ludo  ingens,  qua  se  suasque  fortunas  ,  totam 
familiam  extremo  discrimini  objecit  pro  Dco 
cjusque  populo.  Nam  ,  ut  aitS.  Amb.  in  Psal.  37. 
Animam  suam  non  solttm  contcmplu  omnium  qua: 
habebat ,  sedeliamvitte  periculis  putavit  esse  redi- 
mendam,  qute  exploratores  Jesu  ISave  civibus  suis 
qtKerentibtts  denegavit ,  el  hostes  patria? ,  legatos 
tamcn  ftdei ,  maluit  occultare  quam  prodere.  Non 
cam  mina?  civium,non  beliorum  pcricula  ,  non  in- 
cendia  patria; ,  non  suorum  discrimina  tcrrticrunt. 
Disce  vir ,  disce  Christiane  ,  qtiomodo  verum  Je- 
sttm  sequi  debeas  ;  qttando  femina  contempsit  om- 
nia  sua ,  et  Jesttm  in  figura  propter  similitudinem 
nominis  est  secttta. 

Quocirca  R.  Simcon  et  R.  Jobai  apud  Masium 
in  Josue2.  pag.  16.  asserunt  tantain  fuisse  (ideni 
Rahab  ,  adeoque  Dco  acceplam  ,  ut  ctiamsi  du- 
centosbabuissetconsanguineos  ,  ct  ducentas  ex- 
tcras  familias  eis  affinitate  conjunctas  ,  omnes 
illae  ob  Rabab  salvandae  fuissent. 

Hinc  Nota  Primo,  Rabab  justificalam  esse  as- 
seritbic  S.  Jacobus  etS.  Paulus  Hebr.  11.  31.  ex 
communi  Synagogae  ct  JiuUeorum  consensu, 
atque  ex  fide  ejus  tam  generosa  ,  qua  et  vilam  , 
suaque  omnia  pro  populo  Dci  evidenti  exposuit 
periculo  ac  exidolatra  et  Cbananaea  facta  est  fi- 
dclis  et  prosclyta,  adcoque  in  veram  Dei  religio- 
nem  ,  Ecclcsiam  et  judaismum  transiit :  undeet 
nupsilSalomon  principi  tribusJuda,  ex  quo  des- 
ccndit  Cbristus.  Sahnon  enim  ex  Rahab  genuit 
Roos,  hic  Obed,  hic  Jesse,  hicDavidcm,  Mattb. 
1.  5.  Quare  meruitessegenilrix  et  avia  Davidis, 
Salomonis ,  ipsiusque  Cbristi.  Addunt  Rabbini 
(pencs  quos  sit  fidcs )  Rahab  sua  fide  prome- 
ruisscutex  cjus  slirpe  procrearentur  Propbetae 
et  sacerdotcs ,  Jcicmias,  Helcias,  Sarias;  Maa- 
sias ,  Barachias ,  Hanameel ,  Sellum ,  Ezechiel  et 
Huldam. 

Nota  Secundo  ,  Rahab  ante  adventumcxplora- 
torum  audiens  prodigia,  qwe  Deus  pro  Hcbraeis 
fecerat  in  ^Egypto,  el  in  transilu  maris  rubri, 
Dei  instinclu  in  eumcredidit ,  dicens  :  Dominus 
Deus  vesler  ipse  est  Deus,  in  calo  sursumet  in  ter- 
radorsum  Josuc  2.  11.  Sedproblema  est,  an  an- 
tequam  exciperet  exploratores ,  fidem  contri- 
tione  et  charitale  perfectam  habuerit,  idcoquc 
justificala  sit;  an  vero  post  eorum  adventnm  <t 


510  CO.MMENTARIA  IN  fcP 

rolloquium  cnm  conccperit , ita  uteosexcipien- 
do  non  sit  |)rimo  justiflcata  ,  sed  jam  justa  facta 
>itjustior  ct  sanctior.  Utramlibet  est  probabile 
ei  jraves  habet  auctores  ;  iuissct  justificaiam 
anteeorum  adventum  videlur  indicare  narratio 
Ifistorica  Josue  2.  Non  fuisse  justificalam,  sua- 
tlet  quod  hic,  eta  S.  Paulo  Hebr.  11.  31.  vocelur 
mereirix,  quae,  ait  Ambr.  in  Psal.  UO.  Perftdia: 
d  intemperantice  se  alebat  slipcndiis,  tarnen  ubi 
exploratores  vidit  quosmiserat  Jestts  Nave,  ftdem 
indait,  el  periculo  imminenle  juslitia  servavit.  Se- 
<undo,quia  non  potuit  velle  mularc  gentilis- 
imim  in  veram  religionem  et  judaismum,  nisi 
visis  et  auditis  exploribus  Judceis,  ab  cisque  de 
judaismo  edocta ,  Atqui  debuit  mutarc  gentilis- 
nitim  in  culuim  et  religionem  viri  Dei  Hebraeo- 
runi,  anlequam  justificari  posset  :  crgo  debuit 
j)riuseos  nudire  ct  ab  eis  edoceri.  Quare  multa 
inter  cam  ct  exploratores  colloquia  de  Deo  ,  et 
Hebrseorum  religione  corumque  portcntis  inter- 
oessisse  non  est  dubium,  licelea  silentur  Josue 
caj).  2.  Hoc  si  vcrum  cst,  sequitur  Rahab  post  et 
j)cr  adventum  cxploralorum  fuisse  plcne  ad 
Deum  conversam,  primoquejustificatam,  quam 
justitiamdeindeauxitabscondendocldimittendo 
^  exploratores.  Quocirca  s.  Jacobus  agit  tam  de 
prima  ,  quam  secunda  ejtis  justificalione,  puia 
de  augmento  juslitise. 

Slscipiens  nuntio,  ]  duos  cxploratores  in  Je- 
rico  missos  a  Josue.  Hebraei  nonnulli  tradunt  hos 
duos  fuisse  Caleb,  et  Phinecs  filium  Eleazari, 
qucm  aliqui  censent  fuisse  arigelum,  vcl  instar 
angeli,qui  cum  vellet  videretur  ,  rum  nollet 
absconderetur;  ac  proinde  cum  Rahab  eum  vel- 
lct  abscondere,  respondissc:  Ego  sacerdossum; 
sacerdoles  vcro,  quippe  angelorum  similes,  si 
volunt ,  aspectabiles  sunt ;  si  nolunt,  non  cer- 
nuntur:  itaque  Rahab  abscondissctantumCaleb, 
non  Phinees.  Sed  hoc  Rabbinicam  olet  fabulam, 
ctrcpugnat  versioni  Latinre  Josue  2.  h.  ubi  ulcr- 
que  d  Rahab  abscondilus  dicilur. 

2G.  Sicutknim  corpus  sine  spiritu  (id  csthalitu 
vitali,  qui  indcx  ctfomes  est  animoc,  acviiaein- 
dicitim)  moutuum  est,  ita  et  fides  sine  operibi  s 
mortca  est.]  Hinc  patelerrare  eos,  qui  virtutem 
in  verbis  non  rebusponunt,  de  quibusPlularch. 
I.  de  Superstitione,  et  Horat.  Virtutem,  inquit, 
verba  putas ,  at  luceni  tigna.  Ex  adverso  enim 
Paulus  1.  Cor.  h.  20.  Non  insermone  ,  ait,  cstreg- 
?ium  Dei,  sed  in  virtate.  Philo  lib.  de  Migral. 
Abraham  :  Verba ,  inqtiit,  Dei,  opera  sant  sa- 
pientis  :  qaod  enim  Detts  loquitttr ,  hoc  sapiens  opc- 
ratur.  S.  Amb.  iu  Psal.  h'i.  Virlus,  ail,  non  ver- 
his  et  in  voce ;  aat  sirnnlta.ionc ,  sed  in  re  ar  in 
rnanibus  et  operibtis  consistit.  S.  Ephrem  lib.  de 
Vita  spirituali  :  Considera,  ait,  titrum  habeas 
operafidei  congrnentia.  Nam  si  dicendi  lantttm  et 
audiendi  sttidiostts  cs ,  illitd  in  tejacietttr  :  Fides 
sine  operibus  morltia  cst. 

Hinc  Christus  ut  necessitatem  operum  nobis 
commendaret :  ln  vita  passiva  liabuit  aclionem , 
et  in  morte  passionem  aclivam  sttstinuit ,  dum  sa- 
lutem  operalur  in  medio  terrce.  ait  S.  Bernard. 
serm.  feriae  /j.  Hebd.  poenosae  ;  quia,  ut  idcm 
inquit  serm.  de  obedientia,  palientia  ct  sapien- 
tia,  Christusdum  operabatur  simul  patiebatur, 
ddum  paiicbntur,  simul  operabatur  ;  ut.  ulrnm- 
que  nos  ambire  ct  jungere  doceret.  Idem  serm. 
de  resurr.  Fidcm,  ait,  veramopera  tcstantur.  Si- 
cttt  enim  corporis  liajas  vitam  in  motu  stto  dignos- 
rimus,  ila  et  fidei  vitam  ex  oprribus  bonis.  Jta- 


rsT.  s.  jacori.  cap.  lf. 

que  vila  qtiidem  corporis  cst  auima,  per  qttam 
muvclur  cl  senlil  :  vila  vero  fidei  ckaritas  ,  quia 
prr  itlain  operatur ;  unde  cl  refrigescenlecliaritute 
ftdcs  moritur ,  sicut  corpus,  nima  recendente.  Tu 
ergo  si  vidcris  Itominem  in  bonis  operibus  stre- 
ntttim  vivere,  in  co  ftdem  esse  non  dubites ,  tenens 
/idri  illitis  argumcnta.  Hoc  est  quod  ait  Paulus 
Ephcs.  2.  10.  Ipsitis  enim  sttmus  faclura,creati  in 
Christo  Jesu  in  opcribits  bonis  ,  idest,  ad  oj)era 
bona  peragenda  ct  accumulanda  ,  qua?  prccpara- 
vit  Deus  ut  inillis  ambutemus.  q.  d.  Idcirco  Chris- 
lus  nos  fecit  Christianos  tantaque  gralia  donavil, 
ut  ea  non  sit  iners  el  otiosa  ,  sed  operosa  ,  ac  in 
opera  bona  studiose  conferatur. 

Moral.  Thomas  Anglicus  :  Notat  ,  inquit, 
quod  oportel  nos  habcre  fulemveram,  non  ficlam, 
1.  Tim.  1.  Finis  prw.cepti ,  ait,  est  cliaritas  de 
corde  puro  et  conscicntia  bona  ,  et  fide  non  ficla. 
Certam,  non  dubiam ,  c.  1.  G.  Postutet  infuleni- 
hil  kcesitans ,  Matth.  \h.  31.  Modicce  ftdei  quare  du- 
bilasti?  Unam,  non  divisam,  Ephes.  h.  5.  Unus 
Dominus ,  unaftdes,  unum  baptima.  Vivam,  non 
mortuam ,  Habac.  2.  h.  Juslus  cuttem  in  fule  sua 
vivet.  Magnam,  non  parvarn ,  Malth.  15.  28.  O 
mulier  magna  est  fides  ttta.  Fervidam ,  non  tepi- 
dam,  Mallh.  17.  19.  Si  habuerilis  ftdem  sicut  gra- 
nurn  sinapis.  Operosam,  nonotiosam,  ttt  hic ,  fides 
sine  operibus  otiosa  est.  Firmam,  non  in/irmam , 
Coloss.  2.  5.  Videns  vestrum  ordinem ,  et  ftrma- 
mentiimejus  quce  Christi  est  fldei  vestrce.  Animo- 
sam  non  timidam.  Ephcs.  6.  In  omnibus  sumen- 
tes  sculum  fldei.  Perpetuam ,  non  transitoriam ; 
Tob.  2.  18.  Filii  sanctorum  sumus  et  vitam  itlam 
exspectamtts  quarn  Deus  daturus  est ,  iis,quifi- 
dem  suarn  ntinquam  mutant  ab  co. 

Ex  dictis  liquelquomodo  conciliandus  sil  S.  Ja- 
cobus,  dicens  nosfidc  eto|)eribusjustificari,cum 
S.  Paulo,  qui  asserit  nos  ex  fide,  non  ex  operibus 
justificari.  Nam  Jacobusper  opera  intelligitopera 
fidei;  Paulus  vero  opera  legis  ct  nalurae,  seclusa 
fide  el  gratia  Christi,  ex  quibus  nos  non  justifi- 
cari  manifestum  est.  Porro  Paulus  sub  fide  com- 
prehendit  opera  fidei,ex  iisque  nos  justiiicari 
non  negat,  imo  asserit,  aeque  ac  Jacobus.  Ut 
alia  taceam,  idipsum  plurimis  exemplis  confir- 
mat  toto  cap.  11.  ad  Hebraeos  ,  ubi  heroica  fidci 
patrum  facta  enarrat,  per  quae  ipsi  Dei  homi- 
numque  gratiam  et  gloriam  meruerunt.  JJnde 
per  anadiplosin  concludens  v.  53.  Gedeon,  inquit, 
Barac ,  Samson,  Jcphte,  David,  Samuel ,  etc.,pe>- 
fidem  vicerunt  rcgna ,  operali  sunt  jttstitiam  , 
adepti  sunl  repromissiones ,  obturaverunt  oraleo- 
nitm  ,  exlinxerunt  impetum  ignis  ,  effugerunt 
aciem  gladii ,  ctc.  lapidati  sunt ,  secti  sunt ,  ten- 
tati  sunt ,  in  occisione  gladii  mortui  sunt.  Circuie- 
runt  in  melotis,  inpeltibtis  caprinis  ,  egenles  ,  an- 
gtistiali ,  affticti ,  quibus  dignas  nonerat  mundus, 
in  soliludinibus  errantes ,  in  monlibus  et  speluncis, 
et  in  cavernis  terrce.  Ita  S.  August.  de  Fide  et 
oper.  c.  \h.  qui  et  I.  83.  q.  9.  76.  ait  Paulum  in- 
telligere  opera  quae  fidem  praecedunt;  Jacobum 
vero  opera  qure  fidem  sequunlur. 

Addunt  aliqui  Paulum  loqui  de  prima  justifi- 
catione,  qua  quis  ex  injusto  lit  justus;  Jacobum 
de  secunda,  qua  quis  ex  justo  fitjustior:  scd 
Rom.  h.  v.  3.  ostendi  tam  Paulum  quam  Jaco- 
bum  loqui  deutraque.  Verum  tamen  est,  Jaco- 
bum  magisloqui  de  secunda,  puta  de  augmcnlo 
justitiae  :  conatur  enim  fideles  ct  justos  excitarc 
ad  sludium  bonorum  opcrum,  Paulum  vero 
magis  loqui  de  prima,  qua  quis  ex  impio  fit  jus- 


COMMENTAKIA  LN  EPIST 


lns.  Id  liquet  ex  c.  3.  ad  Rom.  v.  23.  ubl  sic,  ait : 
Omne»  peccaverunt  ct  agent  gioria  Dei  ,justificuti 
gratis  per  grcttidm  ipsius,  uic,  propter  remissio- 
ncm  praicedentiam  dclictorum.  elc.  U.  3.  Credenti, 
,iii ,  in  rum  quijustiflcati  impium,  reputalur fides 
ejus  ud  justitium.  Ldque  probat  ex  psal.  31.  1. 
hcatiquorum  remissai  sunt  iniquitates,  et  quorum 
tecta  tuni  neccata. 

Dcnique  Paulus  peropera  propric  intelligii  lc- 
galia.  Cu.m  enhn  Judaei  ccnscrcnl  sc  justificari 
cx  circumcisionc,  et  caeremoniis  lege  Mosaica 
pnescriplis,  Paulus  idipsum  confutat,  doectquc 
h;ccomnia  sinc  lidc  ct  gralia  Chrisli  cssc  incf- 


S.  JACOBI.  Qap.  1U.  511 

ficacia,ctinuiiliaadjusliliamctsalutcu).  Idipsum 
palel  liom.  3.28.  ubidiserie  ait:  Arbilramur jus- 
Uficari  hominem  per  fidem  sine  operibus  legis  ,  ac 
subdit  :  An  Judawum  Deus  tantum?  mi  Juxlnei 
putabant,  nonne  et  Gentium?  imo  et  Gentium. 

Idcm   liqucl.  ex  co ,  quod  Hom.  c.  2.  c.  3.  c.  U.  <l 

cpii.  ad  Galat.  cum  nominat  onera  lcgis,  sciu- 
pciallcit  cxcinpluin  circumcisionis,  quae  fuit 
pivccipuum  opus  legale  veteiis  lcgis.  Jacobu* 
vcro  per  opcra  inlclligit  Evangclica  ct  Chris- 
liana,  quae  fiunt  cx  fide  ct  gratia  Christi,  ex 
quilms  nos  justiticari  tam  Paulus  quam  fidcs 
docei. 


CAPUT  TERTIUM. 

SYNOPSIS  GAPITIS. 

IIOC  CAPITR  S.  JACOBUS  A  FIDE  TRANSIT  AD  FIDEI  DOCTRINAM  ,  PUTA  AD  iMAGISTERIuM  ;  AC 
COMTENTIONI  ET  AMDITIONI  OPPOMT  SAPIENTIAM  HUMILEM  ET  MANSUETAM.  PRIMO  ,  ERGO 
TAXAT  EOS  QUI  OFFICIUM  DOCENDI  AMBIEBANT,  QUORUM  OCCASIONE  IN  LlNGUvE  VITIA 
EXCURRIT,  AITQUE  UNGUAM  ESSE  INDOMABILEM,  IGNEM  OMNIA  COMDURENTEM,  ADEOQUE 
UNIVERSITATEM  INIQUITATIS.  DeNIQUE  V.  13.  DOCET  VERAM  SAPIENTIAM  DISCENDI  ET 
DOCENDl  NON  CONSISTERE  IN  CONTENTIONE  ET  ZELO  ,  SED  IN  MANSUETUDINE  ET  PACE. 


[olite  plurcs  magistri  fieri ,  frafrcs  mei ,  scientes  qnoniam  majus  judicium 
'sumilis.  2.  In  multis  enim  oflendimus  omnes.  Si  quis  in  verbo  non  oflendit, 
Shic  perfectus  est  vir,  potest  etiam  fraeno  circumducere  totum  corpus.  3.  Si 
*aulem  cquis  frocna  in  ora  mittimus  ad  consentiendum  nobis ,  et  omne  corpus 
Sillorum  circumferimus.  4.  Ecce  et  naves  cum  magnae  sint,  et  a  ventis 
;validis  minentur ,  circumferuntur  a  modico  gubernaculo  ubi  impetus  diri— 
Sgentis  volucrit.  5.  Ita  et  lmgua  modicum  quidem  membrum  est ,  et  magna 
cxaltat.  Eccc  quanlus  ignis  quam  magnam  silvam  incendit.  G.  Et  lingua  ignis  est,  universitalis 
iniquitas.  Lingua  constituitur  in  membris  nostris ,  quae  maculat  totum  corpus  et  inflammat  rotani 
nalivitatis  noslrse,  inflammata  a  gcbenna.  7.  Omnis  enim  natura  bestiarum ,  et  volucrum  ,  el 
xTpentium,  et  eeterortim  domantur,  et  domila  sunt  a  natura  litimana.  8.  Linguam  auteni 
nullus  bominum  domare  potest :  inquictum  malnm :  plena  veneno  mortifero.  9.  In  ipsa  benedi- 
cimus  Deum  ctPalrem  :  et  in  ipsa  maledicimus  bomines,  qui  ad  simililudinem  Dei  facti  sunt. 

10.  Ex  ipso  ore  procedit  benedictio  ct  maledictio.  Non  oportet,  fralres  mei ,  hnec  ita  fieri. 

11.  Nunquid  fons  de  eodem  foramine  emanat  dulcem  et  amaram  aquam  ?  12.  Nunquid  potest, 
fratres  mei ,  Gcus  uvas  facere,  ut  vitis  ficus  ?  Sic  neque  salsa  dulcem  potest  facere  aquam. 
13.  Quis  sapiens ,  et  disciplinatus  inler  vos?  Oslcndat  ex  bona  conversatione  operationem  suani 
in  mansuetudine  sapientioe.  14.  Quod  si  zelum  amarum  habetis ,  et  contentiones  sint  in  cordibus 
vestris:  nolile  gloriari ,  ct  mendaces  esse  adversus  veritatem.  15.  Non  est  enim  ista  sapientia 
desursum  dcsccndens :  sed  terrena ,  animalis  ,  diabolica.  1C.  Ubi  enim  zelus  et  contentio :  ibi 
mconstantia,  cl  omne  opus  pravum.  17.  Qua?  autem  desursum  est  sapientia ,  primum  quidem 
pudica  est,  deinde  pacifica ,  modesta ,  suadibilis,  bonis  consentiens ,  plena  raisericordia  et 
fructibus  bonis,  non  judicans  siue  simulatione.  18.  Fructus  autem  juslitiae ,  in  pace  seminatur  , 
facientibus  pacem. 


1.  Nolitk  plukes  fieri  Magistri.  ]  Graecc,  nc 
mutti  dactores  fuitis.  Magistcr  Latinis  appcllalur 
qoiUbel  proefectus,  unde  vocatur  magistcr  mo- 
rum,  magister  equitum,  magister  navis,  ma- 
gistcrpopuh,  ul  est  dictator,  magister  pecoris, 
ulcstpastor.  Hinc  magistrare  est  regere,  indc- 
que  nomen  magistraius,  aitFestus.  Undc  Primo 
aliqm  pcr  Magistros  accipiunt  Episcopos  :  Epis- 


copus  cnim  cst  doctor  populi,  ul  ait  Aposlolus 
1.  Timotb.  3.  2.  q.  d.  Nolitc  plures  licri  Episcopi 
cjusdem  loci  at  urbis  :  una  cnim  urbs  unuin 
poscit  Episcopum,  ct  unus  Episcopus  unam  ur- 
bem  ;  sicut  sponsus  unam  sponsam  .  cl  spons.i 
unum  sponsum.  Indc  cnim  nat.c  sunt  bereses 
et  scbismala,  ait  S.  Cyprianus  lib.  1.  epist.  3.  atl 
Cornelium,  quod  plurcs  volucrunt  esse  Fpi>co- 


M2  COMMENTARIA  IN  EPIST 

pi  et  Pontificcs,  acconsequenler  quod  uni  sacer- 
doii  Dei  non  oblempcraluv  ncc  unus  in  Ecclesiaad 
icvipus  sacerdos  judexvice  Clirisli  cogitatur  :  cui 
si  secundum  magisteria  divina  oblemperaret  fra- 
ternitas  universa,  nrmo  advej-sus  sacerdotum  col- 
legium  quidquam  moveret.  Et  Lactaniius  1.  U.  c. 
ult  :  Uceresiurchce,  ait,  augcndis  opibus  et  hono- 
ribus  studentes  ,  a/Jectabant  magnum  sacerdotium, 
et  u  potioribus  vicli  sccedere  cum  suffvagatoribus 
suis  maluerunt,  quam  eos  ferre  prapositos  ,  quibus 
roncupierant  ipsi  anle  praponi.  Huc  accedit  Tho- 
nias  Anglicus,  qni  sic  exponit.  q.  d.  Nemo  in 
pluribus  Ecclesiis  velitesse  magister,  pluraquo 
beneficia  consequi. 

Secundo,  planius  etplenius,  q.  d.  Nolite  plu- 
res  ambirc  cathedram  doctoralem  ,  scilicet,  no- 
lite  singuli  e  pluribus  aml)ire  magisterium , 
lierique  magislri  fidelium  :  Per  plures  enim  in- 
telligit  singulos  e  pluribus,  per  syllepsin,  qua 
uti  pro  mullis  ponitur  unus,  ut  ;Eneid.  2. 

Armato  rnilite  complent , 

id  est  armatis  militibus ;  ita  vicissim  pro  uno 
ponuntur  multi,  ut  jEneid.  9, 

Vos  6  Calliope  precor  aspirate  canenti. 

Sed  dicil  plures  non  singulos,  quia  plures  con- 
currebantet  ambiebanlmagisterium,  uli  etiam- 
num  concurruntet  ambiunt,  q.  d.  Solentplures 
aspirare  ad  magisterium,  illudque  ambire  :  velo 
id  fieri ;  quia  pauci  ad  id  ii  Praelatis  Ecclesiae 
destinati  et  auctoritali  sufficiunt  :  pluresvero  si 
liant,  paucos  impcdiunt,  idque  Primo,  quia  in 
pluritate  semper  esl  confusio.  Secundo,  quia 
inler  plures  facile  irrepunt  indocli ,  indiscreti , 
perversi,  scandalosi.  Rursum  inlcr  plures  levi 
de  causa  oritur  ambilio  et  conteniio,  dum  unus 
alium  excellere  vel  supprimere  satagit.  Terlio  , 
quia  plures  plura  et  diversa  liabent  judicia  ;  un- 
de  facile  diversa  et  contraria  docebunt,  ex  quo 
orienlur  liies  et  scandala.  Quarto,  quia  inter 
plures  facile  inseril  se  aliquis  heterocliti  et  su- 
perbi  cerebri ,  qui  solus  sapere,  ac  discipulos 
post  se  trabcrc  sataget,  ut  novae  scholae,  sen- 
tentise,  ct  sectce  auctoret  princeps  habealur; 
ilaquc  haeresim  introducet,  fielquehseresiarcha. 
H.ec  enim  ambitio  impulit  Simonem,  Arrium , 
Pelagium,  Calvinum,  Lutherum  ,  creterosque 
Novatores  ,  ad  comminiscendum  suas  haereses, 
uli  docet  Tertull.  lib  de  Prrcscript.  haeret.  c.  U\. 
et  S.  Juslinus.  q.  U.  ad  Orthod.  Unde  S.  August. 
in  prologo.  lib.  1.  Relract.  Magistri,  inquit, 
tunc  plures  fieri  dicuntuv ,  cum  diversa  et  inter  se 
adversa  srntiunl :  cum  vero  idipsum  dicunt  omnes, 
et  verum  dicunt ,  ab  unius  viri  magistri  magiste- 
rio  non  recedunt.  Offendunt  aulcm,non  cumilli 
multa  dicunt  :  sed  cum  addunt  sua  :  sic  quippe 
incidunt  ex  muttiloquio  in  falsiloquium. 

Occasio  id  scribent  Jacoho  fuil  ea  quam  dat 
Reda  :  Mulli ,  ait,  fuere  temporibus  Apostotorum 
qui  dcscendenles  dc  Judcea  Anliochiam  ,  non  bcne 
eruditi  in  tcge  jidei ,  docebant  credenler  ex  Gcnti- 
bus  debere  circumcidi ,  et  aiioscrroresinducebanl, 
dr  quibus  in  Aclis  Apostolicis  loquitur  Lucas.  Ta- 
Irs  fuere  Ebion,  Cherinthus  ,  Simon,  et  similes, 
uti  dixi  Act.  15.  Hosceergo  vitandos  docetS.  Ja- 
cobus  ,  aeque  ac  S.  Paulus  Act.  20.  29.  Ego  scio  , 
ail  ,  quoniam  intrabunl  post  disccssionem  meam 
lnpi  rapaces  in  vos ,  non  parcentes  gregi.  Et  ex 
vobis  ipsis  exurgcnl  viri  loqucnlcs  perversa ,    ut 


S.  JACOEI.  Cap.  III. 

abducant  discipulos  post  se ,  ut  scilicet  eorum  vo« 
centur  magistri. 

Alludit  S.  Jacobus  ad  illudChristi  Matth.  23.  6, 
ubi  taxans  arrogantiam  Pharisajorum  :  Amant , 
inquit,  primas  cathedras  in  Synagogis  ,  et  saluta- 
tioncs  in  foro ,  ct  vocari  ab  hominibus  Babbi  :  vos 
aulcm  nolite  vocari  Babbi.  Unus  est  enim  magis- 
terverter  (Christus)  omnes  aulem  vos  fralres  es- 
tis.  q.  d.  N.  arrogetis  vobis  honorem  et  titulum 
Rabbi  prae  Christo,  imo  excluso  Chrislo,  ut  fa- 
ciunt  Pharisoei ,  sed  polius  quasi  discipuli  unum 
magistrum  Christum  sectamini  et  nuncupate, 
ejusque ,  non  vcslra  dogmata  praedicate,  non 
tam  quasi  magistri ,  quam  quasi  christi  disci- 
puliel  prrccones.  Scripsit  S.  August.  lib  de  Ma- 
gistro,  in  quo  docet  non  alium  esse  magistrum 
qui  docet  hominem  scienliam ,  quam  Deum. 
hominesenimexteriustantum  admonere,  Chris- 
lum  vero  intcrius  doccre  veritatem.  Dum  enim 
loqdimur  et  docemus  nos  loquendo  asserit  ni- 
hit  atiud  agere ,  quam  commonere ;  cummemoria, 
cui  verba  inhmrcnt,  ea  rcvolvendo  facit  venire  in 
mentem  res  ipsas,  quarum  signa  sunt  verba.  Unde 
sic  concludit  :  Ego  vero  didici  admonilione  ver- 
borum  luorum ,  nihit  aliud  verbis  quam  admoneri 
hominem,  ut  discat,  et  perparum  esse  quod  pcr 
locutionem  aliquanla  cogitalio  loquenlis  apparel. 
Utrum  autem  vera  dicantur  eum  docerst  sotum , 
qui  se  intus  habitare ,  cumforis  loqueretur,  admo- 
nuit.  Quemjam  faventes  Ipso  tanlo  ardentius  diti- 
gam,  quanto  ero  in  discendo  provictior.  Idem 
serm.  122.  de  diversis  c.  2.  Totiuscst  ergo  ut  et 
nos  qui  loquimur ,  el  vos  qui  auditis ,  sub  uno  ma- 
gistro  condiscipulos  nos  esse  novcrimus  :  ornnino 
lolius  esl  et  hoc  expedit ,  ul  nos  non  tanquam  ma- 
gistros  ,  sed  tanquam  condiscipulos  vesiros  audia- 
tis.  Hinc  haeretici  volentes  esse  magistri,  ab  uno 
magistro  Christo  desciverunt.  Cum  enim  Phryges 
aut  Novaliani ,  aut  Vatenliani ,  aut  Marcionisla?, 
aut  Anthropiani ;  seu  quitibet  alii  nominantur , 
Christiani  esse  desierunt  qui  Christi  nomine amisso , 
humana  aut  extcrna  vocabula  induerunt ,  ait  Lac- 
lant.  1.  k.  c.  ult.  Tales  fuere  qui  se  superbe  Gnos- 
ticos,  id  estj  scientes  omnia,  indigitarunt , 
lesle  Clemente  Alex.  lib  1.  Paedag.  cap.  6.  Ilaque 
Jacobus  hic  lantum  vetat  docendi  ambitionem  , 
prfesertim  juvenum  et  indoctorum,  quipriu* 
docere  volunt  quam  discere  ,  et  ut  sint  doctore» 
dedignantur  esse  discipuli  :  in  quos  invehitur 
S.  Hieron.  epist.  ad  Paulinum ,  simulque  docet 
totius  esse  discere  quam  docere ,  juxta  illud 
Psal.  50.  15.  Audilui  meo  dabis  gaudium  et  lati- 
liam.  Vide  quae  contra  ambilionem  dixi  1.  Ti- 
moth.  3. 1. 

Quare  ineple  hanc  Jacobi  scntentiam  haere- 
lici  torquent  conlra  Academias,  eorumque  gra- 
dus,  quasi  Jacobus  vetet  creari  Baccalaureos  ? 
Linccntiatos ,  eos  enim  non  plus  prodcsse  Eccle- 
siae  quam  diabolum ,  asseruit  Wiclef ,  leste  Pra- 
teolo,  et  AndreasCaroIstadius  cxDoctore  factus 
pistor,  cathedrae  Wittenborgicae ,  in  qua  docto- 
randi  stabant ,  inscripsit :  Nolitevocari  magislri, 
quod  legensLutherus  dixit,  hac  Chrisli  et  Jacobi 
sententiae  non  aliud  sanciri,  quam  ne  quis  no- 
vum  dogma  excogilet  et  doceat ,  nti  relert  Co- 
chlseus  in  gestis  Lulheri.  Inepte,  inquam.  Nam 
Paulus  fuit  doclor  Gentium,  aitque  Deum  in 
Ecclesia  posuisse  doctores  Ephes.  U.  11  et  tales 
in  Schola  Alexand.  fuerunt  Clemens,  Origenes  , 
Heraclas  ,  Pantenus  ,  Dionysius,  Theonas,  Achil- 
lns,etc.,ac  similes  Pharisiis  Carolus  Magnus  ins- 


COMMENTARIA  IN  EPIST.  S.  JACOBI.  Cap.  111. 


515 


Mliiit,  qaos  secutisunt  Albcrtus  Magnus,  Alcxan- 
der  Alensis,  S.  Thomas,  S.  Ronavenlura,  qui  ct 
doctoratus  insignia  susccpcrunt.  Vidc  Midden- 
dorpiumlib.de  Aeademiis,  etdccrcta  dcmagis- 
tris  in  Synodo  Vicnncnsi ,  Basileensi,  Lalcranensi 
et  Tridcntina.  Denique  Nazianz.  oral.  1.  in  Julian. 
S.  August.  I.  18.  de  Civit.  c.  5.  el  passim  velercs 
laxantjulianum  Aposlatam,  quod  vctuerilCiiris- 
tianos  docere,  ut  arma  iis  eripcrct,  quibus 
gentilismum  suum  destruebant. 

Mystice  S.  August.  in  Psal.  ltVi.  Breve ,  ait, 
magisterium  cst  :  ut  semper  laucles  Deum  ,  vero- 
que  corde  non  falso  dicas  :  Benedicam  Dominum 
in  omni  tempore  :  semper  laus  ejus  in  ore  meo.  Bre- 
ve  myslerium  (alias  magisierium)  est,  scilicet  ut 
noveris  eummisericorditer  dare  cum  dat,  miscri- 
corditer  auferre  cum  tollit :  nec  te  crcdas  d  mise- 
ricordia  ejus  derelinqui ,  qui  tibi  aut  btanditur 
dando  ne  deficias ,  aut  corripit  exultantem  ne 
pereus.  Sive  ergo  in  ejus  donis ,  sive  in  ejus  flagel- 
lis ,  lauda  eum.  Laus  flageilantis  medicina  est 
vulncris. 

SciENTES  QUONIAM  GRAVIUS    JUDICIUM    SUMITIS.  ] 

Graece  >>i<fo/*£aa  ,  id  est  sumemus ,  scilicel  nos 
magistri,  q.  d.  Magislerium  cst  Xow* ,  id  esl, 
onus  cl  pondus,  quod  quis  imprudcnter  in  hu- 
meros  assumit  nisi,  a  superiore  imponatur.  Dat 
causam  cur  magislcrium  potius  fugiendum  sit, 
quam  ambiendum  ?  quia  scilicet  magistri  apud 
Christum  judiccm  gravius  et  severius  judium  et 
condcmnationem  subibunt,  quam  discipuli,  si 
arrogantcs  gloriam  captent,  aliosque  coniem- 
nant ,  aut  si  mala  doceant,  vel  male  vivant  : 
magislri  enim  discipulis  pnclucerc  debent  non 
lantum  verbo  ,  sed  et  excmplo.  Unde  caute  mo- 
n  ct  S.  August.  lib.  dc  Pastoribus  c.  10.  JSe  lace- 
reris  d  [spinis ,  id  est,  ne  facta  imiteris  malorum ; 
iege  uvam  inter  spinas  pendentem ,  sed  de  vile  nas- 
cenlem.  Ad  te  perveniat  botri  alimcntum ,  spinis 
seroatur  ignis  tormentum.  Idem  tract  ZiG.  in  Jo- 
hann.  Botrum  carpe ,  spinam  cave  :  doclrina  vera 
pcr  malos ,  palmcs  in  spc  :  bolrum  intcr  spinas 
caule  lege,  nedum  (juwris  fructum,  laceres  mamtm, 
et  cum  audis  bona  diccntcm,  ne  imitcris  mala  fa- 
cientem.  Auctor  impcrfccli  apud  S.  Chrysost. 
hom.  Zi3.  ISttnquid ,  inquit ,  propter  tcrram  vilcm 
pretiosum  aurum  contemnitur  ?  Non  :  sicut  aurttm 
eligitur ,  et  tcrra  retinquitur ,sicet  vos  doclrinam 
accipite,  et  morcs  rclinquite.  Et  nonnullis  inler- 
ycl\s:  Apes,  ait,  flores  colligunt ,  licrbas  relin- 
quunt  :  sic  et  vos  flores  doclrinx  colligite,  et  con- 
versationem  relinquite. 

Porro  magnum,  inquit  Hugo,  est  judicium, 
si  magisler  sit  illilcratiis  :  majus,  immorigcra- 
tus  :  maximum  ,  si  deficiens  in  utroque,  quod 
Sapiens  c.  (i.  6.  durissimum  asseril  fore  ci  qui 
ppeest  Quocirca  formidabile  est  quod  scribit 
S.  Chrysost.  hom.  3.  in  Acta  :  Non  temere  dico  ; 
scd  nt  affcctus  sum  ac  sentio.  ISon  arbitror  inter 
saccrdotes  multos  esse  qui  salvi  fiant ,  sed  mullo 
irturcs  qui  pcreant.  Quod  alii  peccant ,  sacerdoti 
imputatur ,  Si  vel  unus  tantum  dcccdat  non  ini- 
tiatus,  nonne  totam  ipsius  subvei'tit  salutem?  Ele- 
mm  si  iinius  unimtc  sutus  tttuti  cst ,  ut  ob  hanc  Fi- 
tiits  Dci  ftcrct  homo,  tantuquc  palcrctur  t  pcrditio 
cogita  quantam  eonciliabit  pcenam?  Quod  si  quis 
ob  homtncm  in  huc  vita  perditttm  morte  dignus 
«tt ,  qttanlo  magii  ille? 

Rccle  itaque  monct  Imperator  lib.  Si  quem- 
quam,  C.  de  Episcopis  el  Clericis  :  Tantum  ab 
«mbitudebct  cssc scpositus.  ut  quaratur C0gendust 

COlWKL.    A    LAPIDK.       TOU.    X. 


rogalus  recedat ,  invitatus  effugiat.  Profecto  enim 
indignus  est  sacerdotio,  nisi  fuerit  ordinatus  in- 
vitus. 

2.   I.N   MULTIS  ENIM  OFFENDIMLS    (grOCCC  7iraio/«t», 

id  est ,  cadimus)  omnes,  ]  tum  verbo,  cum  alios 
docerc  volumus,  de  quo  proprie  hic  agitur,  tum 
exemplo.  q.  d.  Cum  quisque,  etiam  sibi  soli  et 
Deo  vivens,  in  multis  otfendat,  sane  impruden- 
ler  ambiet  quis  aliorum  magisterium  ,  cum  in 
co  in  longe  pluribus  sil  offensurus,  de  quibus  in 
Dei  judicio  exactam  rationcm  est  redditurus. 
Audi  S.  August.  serm.  122.  de  Diversis  c.  2.  Vi- 
dete,  quia  sotlicitudo  nobis  imposita  est ,  ubi  dici- 
tur  :  Nolite  plures  ficri  magistri,  in  multis  enim 
offendimus  omnes.  Quis  non  conlremiscat  cum 
.ipostolus  dicat,  omnes?  elc.  Oportet  ergo  vos 
esse  non  solum  loquentium  audilores,  sed  timen- 
tium  miseratores  ;  ut  in  eo  quod  verum  dicimus , 
quoniam  verum  d  veritate  est ,  non  nos  ,  sed  ipsum 
(verum  etveritatem  quaeestipseDeus)  laudetis: 
ubi  aulem  sicul  Itomines  ofjendimus  ,  eumdem  <*/>- 
sum  pronobis  orctis.  Hocest  quod  ait  Ecclesiastes 
c.  7.  21.  Non  est  liomo  justus  in  terra  ,  qui  faciat 
bonum,  ct  non  peccet,  Et  Proverb.  2h.  16.  Sep- 
ties  enim  cadet  juslus  ,  et  resurget.  Unde  Clemens 
Alex.  1.  Paedag.  c.  2.  Nil  omnino  peccare ,  inquit , 
proprium  cst  Dei.  ClareveroS.  Joannes  epist.  l.c. 
1.  8.  Sidixerimus  ,  ait,  quod  peccalum  non  habe- 
mus,  ipsi  nos  seducimus,  et  verttas  innobis  non  est, 
et  S.  Paulus  1.  Cor.  U.  U.  TSihil  mihi  conscius  sum, 
sed  non  in  hoc  justificatus  sum.  Unde  S.  Grego- 
rius  24.  Moral.  c.  7.  vel  18.  Quid  ergo,  ait,  facient 
tabula',  si  tremunt  columnte?  Aul  quomodo  vir 
gulta  immobilia  stabunt ,  si  hujus  pavoi'is  turbine 
eliam  cccli  quatiuntur?  Quocirca  singulariter  ex 
praecepto  Chrisli  quolidie  oramus  :  Dimitte  no- 
bisdebita  nostra ;  idque  vere,  non  ex  ficta  humili- 
tate,  ac  in  persona  propria,  non  aliena,  utcon- 
tra  Pelagium  delinitConcilium  Milevitan.can.  C. 

Itaque  de  6de  est,  homincm  justum  non  posse, 
cliam  cum  auxilio  speciali ,  quod  ordinarie  con- 
fertur,  sine  singulari  privilegio  omnia  peccala 
veniala  ad  longum  tcmpus  cvitare.  Ita  dcfinil 
Concil.  Trident.  sesse.  6.  can.  23.  Si  quis ,  ait, 
hominem  semcl  justiftcatum  dixerit  posse  in  tota 
vita  peccata  omnia,  etiam  veniatiavitare ,  nisiex 
spcriati  Dci  privilegio,  quemadmodum  de  B.  Vir- 
gine  tcnet  Ecclesia,  anathema  sit.  Ubi  Nota  Primo. 
posse  bomincm  justum  carere  omni  omnino 
peccato  ad  leinpus;  v.  g.  cum  baptizatur ,  cum 
deomnibuscxtoto  corde  conleritur  ct  ronfitelur 
cum  indulgcntiain  plcnariam  consequilur,  elc. 
Scd  non  potesl  per  omncm  vitam,  ut  volebant 
Pclagiani ,  imo  nec  ad  longum  tcmpus  sc  couti- 
nere  abomni  peccalo  vcniali. 

Raiioest,  quia  auxilium  omnc  grallte  (|notl 
Dcus  ordinaric  confert,  non  tollit  coiicupiscen- 
tiam,  ut  patet  in  S.  Paulo.  Rom.  7.  el  2.  Cor. 
12.  9.  Ac  proindc  non  impcdit  omncs  motus  ra- 
tionem  priuvenicntcs  quibus  rapimur  iu  illicit... 
Motus  autem  hi  concupiscentiae  varii  sunt,  et 
pene  inuumeii  ,  ac  dum  unum  supcramus, 
exurgitet  quasi  ebullit  alius  ct  alius  quasi  con- 
tinuc.  Lbicumque  autem  sunitales  tantique  mo- 
tus  ad  peccatum  illices,  lieri  moraliter  nequit, 
ut  spcclala  luimana  infirmilale  aliquando  non 
peccetur  venialiter.  Nam  si  ?el  paruoi  quis  ne- 
gligens  in  uno  fuerit,  illico  esl  peccatum  vcuia- 
le  :  non  cst  autem  humanae  industriae,  istam 
extrcmam  diligcntiam  el  vigiianliam  in  omni- 
bus  aniini  molibus  pra:slure.  Ergo  morahtcr  fi<*i  i 

G5 


614 


COMMENTARIA  IN  EPIST 


nequit  ut  per  BQXlVum  specialc  ordinarium, 
quod  etiani  sanctissimis  confcrtur,  honio  evi- 
tct  in  tota  vita,  iino  ad  unuin  annum  omne  pec- 
catum  veniale.  Mininia  enim  ncgligentia  suflicit 
ad  pcccatum  vcnialc  ;  quia  non  rcquirit  per- 
fcctam  deliberationem  ,  aut  adverlcntiam.  Sic 
impossibile  est,  ut  quis  opus  aliquod  magnum 
conscribat  vel  imprimat ,  aut  navim,  domum  , 
templum  ;cdificet;  et  ntillum,  ne  minimum  qui- 
dcmerrorem  commitial;  quia  impossibile  estut 
mcns  humana  ad  omnia  eliam  minima  vigil 
excubet,  vigilque  consistat.  Unde  illud:  Quando- 
que  bonus  dormilat  Homcrus.  Sicut  ergo  facile  in 
citbara  chorda  aliqua  pcr  longum  tempus  laxa- 
tur,  facitque  dissonantiam,  ita  et  in  homine 
contentio  animi  diu  durare  nequit ,  quin  se  re- 
miltat  et  in  aliquo  hallucinetur.  Rursum  sicut 
qui  in  Alpihus  pcr  montes  asperos  et  saxa  mul- 
tis  diebus  incedunt,  impossibile  est  ita  semper 
esse  cautos,  ut  aliquando  in  aliquod  saxum  non 
impingant  et  offcndant  :  sic  homini  inler  tot 
lapsum  occasiones  etscandala,  aliquando  non 
impingere  et  offendere  moraliter  est  impossi- 
bile.  Licetenim  singuli  aciusetlapsussint  liberi, 
ideoque  in  hominis  potesiate  sit  eos  evitare ,  ta- 
men  omnes  simul  sumpti  non  ita  sunt  in  homi- 
nis  potestate  ,  ut  omnes  vitare  possit.  Libertas 
ergo  est  singulorum,  necessitas  vero  peccandi 
aliquando,  est  omnium  copulatim  et  simul 
sumplorum.  Denique  peccatum  veniale  non  tol- 
!il  justiliam  ,  aut  gratiam  Dci,  sed  cum  ea  con- 
sistit ,  estque  quasi  naevus  in  facie  pulcbra  :  un- 
fle  pariter  non  impcdit,  quo  minus  juslus  ccn- 
seatur  implcre  lcgem  juxta  possibilitatem  hujus 
vitac.  Praetor  enim  ,  et  mullo  magis  Deus,  non 
ourat  errata  minima,  ul  ob  ea  graviter  indigne- 
lur ,  hominem  odio  prosequatur  et  morte  pu- 
niat. 

Dices,  si  homo  tantummodo  moraliter  hanc 
a  Iapsu  veniali  immunem  inlegritatcm  praestare 
non  potest,  pbysice  tamen  polcst,  ergo  non  est 
<:i  absolute  id  impossibile;  acproinde  fieri  pote- 
rit ,  ut  aliquis  in  toto  gcnere  humano,  per 
auxilium  Dci  commune  viiet  omnc  peccatum 
vcniale.  Respond.  Cum  dicimus  homioem  mo- 
raliter  hoc  non  posse,  non  sic  inlelligimus , 
quasi  aliquo  modo,  raro  tamen,  aut  non  nisi 
cum  summa  difficultate  fieri  possit,  ut  homo 
omne  omnino  peccatum  caveat;  scd  quia  non 
carctpotestate  intrinseca,  puta  libertateet  volun- 
tate  pbysica  ,  quoe  secundum  se  cum  Dci  gratia 
sufficiens  est  ad  hoc  praestandum  :  haec  (amen 
tot  difficultatibus  et  mutalionibus  cst  obvallata; 
utspectala  humanae  fragilitatis  conditione  nun- 
quam  possit  rcduci  in  acluni :  cl  ideo  diciinus 
moraliler  hoc  esse  impossibile,  physice  tanien 
possibile;  ttti  recte  docet  Andr.  Vcga.  1.  14.  in 
Concil.  Tridcnt.  cap.  25» 

Si  quaeras,  an  justus  cnm  auxilio  speciali 
non  possil  vitare  sallcm  omnia  peccata  venia- 
lia  exgenere,  quae  plena  deliberatione  commit- 
tunlur?  Respondet  Durand.  in  2.  dist.  58.  q.  3. 
n.  8.  id  fieri  posse  :  idquc  non  est  improbabile, 
81  de  aliquo  viro  sanclissimo  loquamur,  ut  de 
S.  Joanne  Baptisla,  qui  nnnquam  videtur  dixisse 
verbum  otiosum.  Unde  de  eo  canit  Ecclesia, 
quod  a  puero  iverit  in  deserlum  ,  ne  levl  sallem 
maculare  vilam  faminc  possct :  Idem  forte  dici 
posset  de  S.  Paulo  primo  Eremita  et  Antonio, 
cos  ad  aliquol  annos  haec  vitare  potuisse  :  licct 
de  tota  vita  non  ausim  id  afiirmare  :  facillime 


.  S.  JACORT.  Cap.  III. 

enim  tanto  tempore  contcngit  aliquis  lingua? 
vel  phantasise  et  meniis  lapsus,  uti  docet  hic 
S.  Jacobus.  lta  olim  sensildocuitque  noster  Les- 
sius  in  tract.  de  Gratia. 

Moral.  haec  peccandi  necessitas  est  rnateria 
profundae  humilitatis,  acuitque  hominis  vigilan- 
tiam,  stuiiittm  ct  luctam,  ut  quam  minime  pec- 
cet,  atque  ideo  eam  in  justo  permittit  Deus,  uli 
S.  Paulusait,  sibi  stimulum  carnis  relictum,  ae 
magnitudo  revelationnm  eum  extolleret,  et  vir- 
tus  divina  in  ejus  infirmitate  perficeretur,  2. 
Cor.  12.  9.  Hic  ergo  Jebusaeus  in  carne  nostra 
habitans,  subjugari  polest  ,  extirpari  non  po- 
test,  sicut  olimidcmrclictus  fuita  Deo  Hebrneis, 
ut  in  eo  experiretur  Israelem ,  Judic.  2.  22.  Hic 
rursum  monet  nos  misereri  aliorum ,  eisque 
qui  nos  offenderunt  facile  dare  veniam,  utpote 
conscios  fragilitalis  tam  nostrae  quam  alienae, 
ac  pariter  peccantes  corripere  in  spiritu  lenita- 
tis,  Galat.  6.  1.  Unde  S.  Aug.  1.  2.  de  serm.  Do- 
mini  in  montecap.  20.  hunc  corripiendi  modum 
praescribit,utcorripiensconsideret  an  aliquando 
idem  vilium  habuerit,  au  non  :  Si  non  habuit , 
cogitel  se  hominem  esse  ,  habereque  potuisse  ;  si 
habuit  et  non  habet;  tangat  memoriam  communis 
fragililas ,  ut  objurgationcm  non  odium  sedmise- 
ricordia  prcecedat.  Si  est  in  eodem  vitio  non  repre- 
hendat ,  vel  objurget  ,  sed  congemiscal  et  ad  pari- 
tcr  cavendum  invitet.  Iiinc  de  S.  Francisco  mul- 
tisque  aliis  Sanctis  legimus,  quod  assiduc  se 
vocarint  peccatores,  et  quidem  maximos.adeo- 
que  noster  Franc.  Borgia  suis  cpistolis  non  aliud 
subscribebal,  quam  Franciscus  peccator  ,  uti  re- 
fert  Ribaden.  in  ejus  Vita.  De  aliis  legimus  eos 
optasse  liberari  hoc  cxilio,  et  transiread  Chris- 
tum,  ut  hanc  eum  offcndendi  miserabilem  ne- 
cessitatem  cvadcrent. 

Sl  QUIS    IN  VERIJO  NON  OFFENDIT  ,  niC  PERFECTUS 

est  vir.  ]  Didymus  id  acccpil  de  vcrbo  interno 
cordis,  non  externo  oris;  qui  cnim,  inquit,  ha- 
bet  veritalem  sensus  derebusquae  sunt;  isinof- 
fensibilc  habebit  verbum  :  atque  perfeclio  con- 
sistit  in  moderatione  et  fraeno  non  lam  verbo- 
rum,  quam  cogitationum  ct  passionum.  Verum 
boc  symbolicum  est.  Agit  enim  Jacobus  de  usu 
et  vitio  linguae,  ut  patet  ex  sequent.  perpetua 
cnim  linguce  moderatio  effectus  et  signum  cer- 
tumestmoderationiscogitalionumetpassionum 
Qualis  enim  est  vitalis  est  loqucla.  Unde  Hugo 
Victorin.  annol.  in  c.  13.  epist.  ad  Roman.  docet 
in  moderatione  linguae  non  tam  consistere  per- 
fectionem,  quain  cumulum  perfectionis  :  sicut 
senem  vocamus  ,  qui  centesimum  annum  agit : 
etsi  enim  solus  centesimus  non  inducat  senium  : 
tamen  id  facit,  si  jungatur  caetcris  praccedenli- 
bus.  Talcm  virum  quasi  vix  inveniendum  requi- 
rcbat  Eccles.  c.  19.  17.  Quis  est  qui  non  detiquerit 
in  iinguasua  :  Ratio  est ,  Prima  ,  qttia  inler  vitia 
corruptae  naturae  humanae  unum  non  minimum 
est  innata  loquacitas,  utquod  cupit  et  concipit, 
hoc  proloqui  gestiat;  uti  videre  est  in  pueris  et 
mulieribus  :  hanc  autem,  quia  innata  et  quasi 
naturalis  est  propensio,  compescere  et  egere  est 
difficillimum.  Exabundantia  enim  cordis  os  loqui- 
tur,  Matlb.  12.  34 

Secunda  ,  quia  lingua  vicina  est  cercbro,  os 
phanliasia?  ut  quod  illa  cogilal  mox  derivet  in 
os,  et  in  verba  effluat :  quare  nisi  phantasiam 
regas  (quodestperdifficile)  linguamnon  rexeris; 
verbum  enim  oris  est  partus  verbimentis  :  ser- 
mo  esl  fructus  cogitationis,  imago  cordis ,  index 


COMMENTARIA  IN  EPIST. 

srnsorum  animi.  IlincSocrates  dicebat :  Loquere 
adolescens,  ut  tevideam.  Unde  Psalles  Psal.  38.  1. 
Dixi,  ait,  Cuslodiamvius  meas,  ut  non  delinquam 
in  tingua  mea. 

Tertia,  quia  magna  rerum  et  circumstantia- 
ium  omnium  cireuinspectione  opus  est  in  lo- 
quendo  ,  ut  dieas  accommodate  loco ,  tempori , 
personis  audientibus,  ne  quem  offendas.  Haec 
autem  circumspectio  actus  est  magnae  pruden- 
tiae  et  perfeclionis  ac  viribus  naturae  in  omni 
sermone  longo  tempore  praeslari  nequit,  sed  ad 
id  gratia  Dei  singulari  opus  est.  Quocirca  vere 
S.  August.  epist.  7.  ad  Marcellinum  :  Quamvis, 
ait,  Tullius  (ut  scribitur)  nullum  verbum  unquum 
emiserit ,  quod  revocure  vellet ,  licec  tamen  Utus 
credibilior  est  de  nimium  fatuo ,  quam  de  sapiente 
perfecto. 

Quarta,  quia  homo  pronus  esl  ad  se  laudan- 
dumetaliis  detrahendum  :  ilem  ad  aclulandum, 
simulandum,  fallendum  ,  mentiendum  :  rursum 
ad  loqucndum  ,curiosa,  fabulosa,  otiosa,  et  su- 
perihia,  cum  tamen  Christus  edicat  Matlh.  12. 
26.  Dico  autem  vobis,  quoniam  omne  verbum  otio- 
sum  quod  locuti  fuerinl  homines ,  reddent  ratio- 
nem  de  eo  in  die  judicii. 

Hoc  est  quod  pronuntiat  Sapicns  Proverb.  16. 
1.  Uominis  est ,  prxparare  animam  ;  et  Domini , 
gubernare  linguam.  Hoc  oratPsaltes  Psal.  140.  3. 
Ponc  Domine  custodiam  ori  meo ,  et  ostium  cir- 
rumslantue  labiis  meis,  ut  non  declinem  in  verba 
muiitice ,  ad  excusandas  excusationes  in  peccatis. 
Quocirca  unus  e  Seraphim  calculo  igniio  adus- 
sit  labia  Isaiae,  ul  expurgata  discerent  recta  et 
ignita  loqui ,  Tsaiie  6.  idem  viderunt  Genliles. 
interrogatus  Aristotelesapud  Stobaeum  serm.  33. 
quaj  res  honiini  esset  diflicillima  ?  respondit, 
Sitere  taeenda.  Longiusprogressus  estidem  Aris- 
lOt.  apud  Antonium  inMelissal.  p.serm.73.  tom. 
1.  BibliotheceeSS.  Patruni,cum  enim  exeoquu;- 
reretur,  quisnam  posset  arcanum  sibi  credilum 
continere  :  Qui  carbonem,  ail,  ignitum  Ungua 
retine  potest.  Consentanee  refert  Cicero.  1.  2.  de 
Orat.  Enniuindiceresolilum  Ilammam  asapiente 
facilius  ore  inardcnle  opprimi,  quam  bona  dic- 
la  teneal. 

Atque  ha?c  Philosophorum  apophthegmata  il- 
lustrant  illud  Eccl.  19.  v.  12.  Sagittu  infixa  fe- 
mori  carnis,  sic  verbum  in  cordc  stutti,  id  est, 
qualis  impressa  fugax  taurus  bipennc,  vulnus 
cl  telum  ferens(ut  loquitur  Senei  a  in  Hercule 
Furente  Actor.  3.)  acerbissime  saucius  coelum 
horrido  mugitu  complel,  donec.  ailactum  ac  pe- 
nitus  inflxum  venabuluni  cxcutiat  :  sic  stultus, 
quoad  vcrbuin  sibi  creditum  effutiat  |)arturien- 
tis,  aut  hosto  veneno  nauseanlis  ( quas  eliam 
simililudines  usurpai  ibi  Spirilus  sanctus)  nulla 
capit  intervalla  requictis.  Krgo  tam  impotenti 
belluce  fraenum  rationis  injiciendun.  est  Eccl. 
°-H.  30.  Facito  frwtws  ori  tuo  reclos  ,  ct  altende  ne 
fortc  Uibaris  in  tingua.  Psal.  88.  2.  Posui  ori  meo 
cuslodiam  ,  h<  braice  fnnunii. 

Porro  ratio  et  inodus  dirigendi  linguam  ne 
Offendat,  est  silentium.  \  is  disecre  loqui?sileel 
in  silcnlio  cogita  quid  ei  quomodo  sit  loquendum. 
Hac  dc  causa  in  omnibus  hcliginnibus  tanta  est 
disciplina  ct  cnra  silemil.quodid  ad  cavcndum 
offensaset  ad  cordis  puriiatem  ac  innocentiam 
sit  utilissimum.  imo  nrcessarium.  Itali  pruden- 
tcr  suis  hoc  pro\erbiuni  occinunt  :  Odi,  vedi  ct 
taci,  sc  voi  vivrrr  in  pacc  :  hocest,  Audi ,  vide  et 
tace ,  si  vis  degere  in  pace  : 


S.  JACOBI.  Cap.  III.  5ij 

Lcge  vitas  Patrum,  et  innumeris  exemplis  id 
ita  esse  deprehendes ,  inter  alios  eximius  fuit 
Abbas  Pambo,  qui  suo  silentio  eo  perfeclioni» 
pervenit ,  ut  in  morte  protestatus  sit,  nullum 
sibi  verbum  unquam  excidisse,  cujus  se  paeni- 
teret.  Rudis  enim  cum  esset ,  ait  Socrales  lib. 
U.  cap.  18.  niagislrum  adiit,  a  quo  audiens  pri- 
mum  versum  Psal.  138.  Dixi ,  Custodiam  vias 
meas ,  ut  non  deiinquam  in  lingua  mea  ;  secun- 
dum  audirc  noluit ,  sed  discedens  dixit  :  Lnus 
hic  versus  satis  est ,  si  modo  eum  reipsa  el  opere 
discere  potuero.  Cumque  post  sex  mensesrogare- 
tur  a  magistro,  cur  ad  se  lanlo  lemporenon  re 
disset?  respondit  se  versum  Psalmi  nondum 
reipsa  didicisse.  Post  plures  annos  rogatus  an 
eum  didicisset?  ait,  se  decem  et  novem  annis 
integris  vix  didicisse  eum  opere  explere.  (Juo- 
circa  moriens,  inquit,  Palladius  in  Lausiaca  c 
10.  dixit:  Non  memini  me  ab  aliquo  panem  gratis 
datum  comedisse  ,  nec  mc  in  hanc  Iwram  pccnitet 
alicujus  sexjnonis  quem  dixerim  ;  et  sic  ad  Deutn 
recedo ,  ut  qui  nec  pius  quidem ,  nec  retigiosus 
esse  cceperim.  Subdit  Palladius :  quod  nunquam 
de  sacra  Scriptura ,  vel  derc  atiqua  interrogatus 
slalim  responderit ,  sed  dixerit  :  JSondum  inveni 
quod  respondeam.  Prxleribant  tres  menses  ,  et  non 
debat  responsum  ,  dicens  :  ISondum  comprehendi. 
Tam  considerate  ex  Deo  dabat  responsa,  ut  a  Deo 
cum  omni  metu  omnes  acciperent  :  dicebatur  enini 
luinc  virtutem  supra  magnum  Jntoniian  et  super 
omnesSanctos  exercuisse,  nempe  utesset  in  loquendo 
accuratus  el  perfectus. 

Similis  fuit  Arsenius,  olim  prccccptor  ArcadH 
et  Honorii  Imp.  qui  eorum  iram  declinans  abih 
in  eremum,  audiitque  ab  angclo  :  Arseni  fuge , 
tuce ,  quiesce ,  hcec  sunt  principia  satutis  :  quae  in 
praxin  redigens,  virmirac  sanctitatis  evasit.  Si- 
milis  fuit  Evagrius,  qui  a  quodam  sene  dogma 
salutis  posccns  dicensque.  Dic  mihi  Abba  sermo- 
nem  quo  sutvus  fiam  ,  ab  eo  audit :  Si  vis  satvari , 
quando  ad  aliquemvadis ,  non  prius  loquaris  antc 
quum  te  itle  inquirat.  Ita  habelur  in  Vitis  Patr. 
lib.  5.  cap.  10.  de  discretione  num,  19. 

S.  Anlonii  monitum  salulis  fuit  :  Contine  lin- 
guamelventrem.  Alius|senior  in  VitisPatr.  eos  qui 
linguam  non  conlinent,  vocabat  stabulum  sinr 
janua  :  quia  quodcwmque  eis  ascendit  Ui  cor ,  id 
ore  loqiiuntur.  Ibidem  Abbas  Sisois  ait  ;  Tri- 
ginta  annos  non  deprecor  Deum  propter  peccata  , 
sed  orans  hoc  dico  :  Domine  Jesu  Christi  protege 
me  a  lingua  mea  :  Et  usque  nunc  pcr  singutos  dics 
rornu)  per  ipsam  et  delinquo.  lbidem  Abbas  Hy- 
perichius  ait  :  Monachus  qui  non  retinet  linguain 
m  lempore  furoris  ,  neque  passionum  corporaUuvi 
relevor  crit  aliquando.  £1  Abbas  Lucius  cuidam 
volenti  peregrinari  ait  :  Si  non  tenucris  Unguum 
tuam ,  ubicumque  perrexeris,  non  erifipenegrinus  ; 
sed  rcfroyna  liic  Unguam  tuam  +  et  eris  etiam  hic 
peregrinus. 

Abbas  Agatlio  per  triennium  lapidcm  orc  ges- 
tavit,  ut  coactuus  disceret  silerc;  idque  ita  di- 
dicit ,  ut  postea ,  cum  vellct  loqui ,  vix   posset. 

Idem  viderunt  Uentiles.  Hesiodus  apud  Plu- 
tarch. in  Lacon. 

Optimus  ,  art  est  homini  Liogua;  ihtsnurus  et  ingerx 
Gratia  quae  parcis  mensurat  singula  Ttrbis. 

Anacharsis  rogatus  quid  in  homine  esse  opti- 
nnim  et  pessimum  ?  respondit ,  Lingua,  teste 
Laertio  I.  1.  c.  9.  /F.gyplii  socrilicantcsHarpocrati 


i!6 


COMMENTARIA  IN  EPIST.  S.  JACOBI.  Cap.  111. 


Deo  silentii  clamabanl :  Lingua  fortuna  ,  lingua 
dcemon,  le*te  Plutarch.  lib.  de  lside. 

Inmulliloquioenim  non  deeslpeccatum.  Quo- 
circa  S.  August.  prooemio,  in  lib.  Retract.  tesla- 
tur  selibros  retraclalionum  scribere,ut  mulla 
locutus  male  dicta  casligaret.  Neque  enim,  iu- 
quit,  eareprehendcre  deberem ,  si  dicere  debuissem: 
sedqui primas  non  poluil  habere  sapientia,  secun- 
das  habcat  partes  modeslia :  ut  qui  non  valuit  omnia 
impanitenda  dicerc,  saltem  pceniteat  quai  cogno- 
veril  dicendanon  fuisse.  Ex  mox  :  In  muitis  enim 
offendimus  omnes.  Si  quis  in  verbo  non  offendit , 
hic  perfectus  esl  vir,  Ego  mihi  hanc  perfectionem 
nec  nunc  arrogo,  cumjam  sim  senex,  quanto  mi- 
nus  cum  jiwenis  capi  scribere ,  vel  ad  populos  di- 
cere  :  tanlumque  mihi  tributumest ,  ut  ubicumque 
me  prxsente  loqui  opus  esset  ad  popuium,  rarissi- 
mx  tacere ,  atque  atios  audire  permitterer ,  et 
esse  velox  ad  audiendum ,  tardus  autem  ad  loquen- 
dum, 

POTF.ST  ETUM  FR,ENO  CIRCUMDUCERE  {  SjTUS  Sllb- 

jicei'eet  inservitemredigere)  totum  C0RPUs.]Graece 
AWtoj ,  id  est  potens  ;  sed  eodem  redit  sensus  , 
q.  d.  Sicutqui  fraenat  osequi,  per  illud  fraenat, 
regit  et  circumducit  quocumque  vult  tolum 
corpus  equi ,  totumque  equum  :  ita  qui  fraenat 
os  et  linguam  ,  potest  fraenare,  regere,  et  quo- 
cumque  libuerit  gyrare  et  circumducere  totum 
corpus.  Aliqui  per  corpus  accipiunt  corpus 
peccati,  pula  congeriem  vitiorum,  quse  qua 
sitotum  quoddam  corpus  ex  variis  speciebus  et 
actibus  peccatorum,  quasi  partibus  el  membris 
conflatur  et  integralur  ,  uti  docet  Cassian.  col- 
lat.  12.  c.  1.  et  2.  Alii  per  corpus  accipiunt  con- 
geriem  passionum,  quae  exira  ,  odio,  spe,  me- 
tu,  aliisque  passionibus  integratur  :  passiones 
enim  sunt  quasi  equi  indomili,  qui  fraenis  do- 
mandi  et  circumducendi  sunt.  Ita  Origen.  hom. 
15.  in  Josue.  Terlio,  alii  accipiunt  corpus  actio- 
numomnium.  q.  d.  Quifraenal  regilquelinguam, 
potest  pariler  fraenare  et  regere  passiones  mo- 
tusque  animi,  atque  actiones  omnes.  Nam,  ut 
ait  S.  August.  serm.  17.  de  verbis  Apostoli  : 
Ream  linguam  non  facit  nisi  mens  rea.  Quarto, 
genuine  et  proprie.  q.  d.  Qui  fraenare  novil  lin- 
guam.hic  perfectus  est  vir,  ideoque  fraenare 
potest  caetera  corporis  membra,  omnesque  ac- 
tiones  et  motus  moderari  et  componere  ad  leges 
modestiae  et  virtulis.  Causam  cur  perfectus  sit 
paulo  ante  dedi.  - 

3.  Si  autem.  ]  Legit  Interpres  cum  nonnullis 
ei  Kaijam  plures  legunt  lot,  vel  tsou  ,  id  est,  ecce 
vidi :  illud  enim  mox  repetit  Jacobus  in  altera 
navium  shnililudine,  dicens  :  Ecce  (iSou)  el  na- 
ves,  etc.  Aliqui  pro  si  legunt  sicut.  Est  ananlapo- 
doton.deest  enim  altera  pars  comparalionis, 
quam  ila  supplet  et  explet  Beda ,  q.  d.  Si  equum 
fraeno  in  os  misso  regimus  :  ergo  multo  magis 
decel  hominem  fr.enando  os  et  linguam,  totum 
corpus,  omnesque  actiones  suas  regere  et  mo- 
derari.  Aut,  ut  Gagneius  :  si  autem  in  ora  equo- 
rum  fraenos  mittimus,  omne  illorum  corpus  cir- 
cumferimus;  ita  qui  linguae  fraena  imponit, 
quoquo  vulteam  agit,  nec  sinil  praecipitem  ferri. 
Verum  haec  suppletio  nimia  esl,  nimisque  multa 
subaudit  et  supplet.  Quare  lam  hujus,  quam  se- 
quenlisdenavisimilitudinis  reddilionemetcom- 
parationem  explet  Jacobus.cum  post  ulramque 
subdil :  Ita  et  lingua  modicum  membrum  est ,  el 
magna  exaltat.  Id  ita  esse  patetex  Textu  Graeco. 
Jacobusenim  duplici  similitudine  declaral  quanti 


momenti  sit  fraenare  iinguam  :  prior  petilur  ab 
equis,  poslerior  a  navibus.  q.  d.  Sicut  equos  li- 
cet  generosos  ,  forles  et  indomitos  fraeno  in  ot 
missos  domamus,  gyramus  et  flectimus  quo 
volumus  :  rursum  sicut  clavo  modico  navim 
vastissimam  dirigimus  quo  volumus  :  ita  pari- 
ter  si  linguae,  quae  modicum  est  membrum, 
fraenum  injicias,  framabis  et  reges  lotum  cor- 
pus  animumque  hominis.  Aut  cerle  dicendum 
est  to  autem  poni  pro  cnim,  ut  et  alibi  fit.  Unde 
Syrus  vertit ,  ecce  enim  :  et  Hugo  ,  qnia  si ;  ut  det 
causam  ejusquod  dixit  :  Potest  etiam  franocir- 
cumducere  totum  corpus  ;  quia  scilicet  simili 
modo  si  in  equorum  ora  millamus  fraenum,  to- 
lum  corpus  eorum  circumducimus.  Ila  Franc. 
Lucas  in  Notationibus  ad  hunc  locum.  Hinc  illa- 
Theophrasti  gnome  apud  Laert.  lib.  5.  cap.  2. 
Fidendum  est  magis  equo  effroeni ,  quam  verboin- 
composito.  q.  d.  Ab  hoc  plus  periculi  est,  plusque 
noxae ,  quam  ab  equo  effraeni.  Perstal  Jacobus  in 
similitudine  equi  fraeno  recti,  quam  quia  paulo 
ante  verbo  innuerat,  hic  fuse  el  clare  explicatet 
pertractat ,  docetque  non  tantum  linguam  esse 
iramandam  ,  sed  et  ipsammet  esse  fraenum  , 
qttod  fraenantur  omnia  membra  totumque  cor- 
pus,  q.  d.  Quod  fr;enum  est  equis,  hoc  esl 
hominibus  lingua  :  sed  fraeno  reguntur,  dirigun- 
tur  et  circumllectuntur  equi  ad  sessoris  arbi- 
trium  :  igilur  et  lingua  Dei  timoris  el  amoris 
proximi  legibus  coercita  et  temperata ,  omnes 
iacullales  et  actiones  humanas ,  tam  corporis 
quam  animi,  in  suum  finem  moderabilur ,  di- 
riget  el  perducet. 

A»  conse.ntiendum  (jq?ft«  to  xuSsoSut ,  id  est  ad 
obedicndum,  hoc  est,  ad  obedire  faciendum,  est 
hebraismus  :  ponitur  cal  pro  hiphil;  scilicel  ver- 
bum  neulrum  pro  aclivo)  illos  nobis.  ]  q.  d. 
Fraeno  facimus  equos  indociles  ,  dociles  ,  indo- 
mitos  domitos  ,  intlexiles  flexiles  et  ducliles,  ut 
nobis  per  omnia  obediant,  juxta  illud  Ovidii  U. 
Trisiiuni  eleg.  6. 

Tempore  paret  equus  lenlis  nnimosus  habenis, 
Et  placido  duros  accipit  ore  lupos. 

Hinc  Cassiodorus  inPsal.  31.  frcenum,  censetdi- 
ci  a  fero  (id  esl,  equo)  retinendo  :  ferum  quippc 
antiqui  cabatlum  dixerunt ,  licet  alii  ii  frangendo 
dictum  putenl,  quod  equorum  ora  frangat. 

ETOMNE  CORPUS   1LI.ORUM   CIRCUMFF.RIMUS,  ]  p-tta- 

)ojj.v>,  id  est,  circumagimus.  Ralio  esl ,  quia  dtim 
«essor  frceno  regit  os  equi,  regit  pariter  totum 
equi  caput,  ejusque  phanlasiam  :  haec  aulem 
regi»  tottim  equi  corpus,  omnesque  ejus  affec- 
lus,  motus  el  gressus  :  equus  enim  per  omnia 
phantasiam  suam  sequitur  :  eoque  ferlur,  quo 
illaeum  ducit.  Simili  modo  fncnando  linguani 
per  continentiam,  fraenamus  pariter  caput  nos- 
trum,  ejusque  |)bantasiam  ,  mentem  et  volunta- 
tem ,  quae  refreenat  pariler  lotum  corpus,  om- 
nesqueejus  mottis  et  actus  :  tum  quia  omnium 
idem  est  fraenum ,  scilicet  continentia,  quae  si 
partem  fraenet  difficillimam,  puta  linguam  re- 
fraenel,  facile  caetera  membra  minus  rebellia  et 
difficilia  fra^nabit  :  tum  qtiia  lingua  fraenari 
nequit,  nisi  prius  fraenetur  pronilas  et  aviditas 
loquandi  qua^  esl  in  phanlasia  et  appelitu  ;  fne- 
nata  autem  phantasia  et  appetilu,  fraenanlur 
omnes  acliones  et  molus  qui  ab  iis  mananl  : 
tumdenique  quia  lingua  vicina  est  cerebro ,  in 
quo  residet  uli  phanlasia  et  appetitus,  sic  et 
vis  motiva  toiius  corporis  per  nervos ,  niusculo» 


COMMENTARIA  IN  EPIST.  S.  JACOBI.  Cap.   III. 


ct  spirilus  quos  cx  se  in  rcliqua  membra  deri- 
vat  ettransmitiit.  Refncnata  ergo  lingua,  refrae- 
natur  parilcr  ccrebrum ;  cjusque  pliantasia ,  ap- 
petilus  cl  vis  niotiva,  omnesquenervi,  musculi 
et  spiritus  uiolivi. 

Mystice,  equus  cst  corpus  bominis  :  scssorest 
Chiislus  qui  illud  sua  gralia  fraenat  ct  regit.Ila 
S.  Joan.  Apoc.  6.  2.  Ecce ,  ait,  equus  albus,  el  qul 
sedebat  super  illum  habebal  urcum,  et  data  est  ei 
corona ,  et  exivit  vincens  ut  vinceret.  Hic  equus 
«unt  Apostoli,  sessor  est  Christus,  qui  per  cum 
vicit  et  subegit  lotum  orbem.  Equus  crgo  notat 
Apostolorutn  crga  Cbristum  Primo,  obedien- 
tiam  ;  Sccundo,  paticntiam  laborum;  Tcrtio  , 
alacrilatem;  Quarto,  ferociam  contra  dnemones, 
infidelilatcm  el  pcccala  ;  Quinlo,  vclocitalein  in 
evangelizando;  Sexto,  quod  Christum  Chrisliquc 
nomcn  et  regnum  pcr  lotum  orbcm  porlariut. 
Vide  ibi  dicta.  Hinc  S.  Chrysost.  hom.  52.  in 
Matlh.  linguam  nostram  vocat  rcgiuin  cquum  , 
quem  si  frajnes,  gradarium  cflicics,  dignumque 
cui  insidcal  et  inequitct  Chrislus.  S.  Ambrosius 
lib.  9.  in  cap.  19.  S.  Lucae  v.  30.  quaerens  cur 
Christus  asina  in  die  Palmarum  vehi,  itaque 
Hierosolymam  ingrcdi  volucrit,  respoudet.  Non, 
inquil,  mundi  Dominum  forensi  specie  gestari  dorso 
usince  delectuvit ,  sed  ut  lalcnte  myslerio,  penetra- 
lia  nostrce  mcnlis  inslcrnercl,etin  secrelis  animo- 
rum  inlcriore  confessu  mysticus  vector  insideret , 
quasi  quodam  corpore  divinilatis  infusus,  regens 
mentis  vestigia  ,  lasciviam  carnis  infrcenans  ut 
ductu  pietalis  assuelum  populi  Gentilis  cdomaret 
affeclum.  Felices  illos  ,  qui  lalem  internis  renibus 
reccpere  veclorem.  Fetices  plane  illos,  quorum  ora 
multiloquio  solvcrenlur,  verbi  ccelestis  habena  res- 
trinxit.  Quce.  est  isla  hubenu,fralres  ?  Quis  medo- 
r.eat  quemadmodum  ora  hominum  aut  restringat 
aut  soloal  ?  Monstravit  mihi  habenam  illam  qui 
dixit  :  Ut  delur  mihi  sermo  in  apertione  oris  mei. 
Sermo  ergo  habena  est ,  sermo  stimutus  est,  et 
ideo  durum  est  tibi  adversus  stimulum  calces  mit- 
tere.  Docuit  igitur  hic  nos  aperire  ora,  slimutum 
perpeli  fjugum  ducere.  Doceat  ct  alius  lingtuere- 
tinacula  pati.  liarior  enim  tacendi  virtus  cst , 
quam  loquendi.  Doceat  ptanc  ille,  qui  velut  mutus 
udversus  dolum  non  apnruit  os  suum  paratus  in 
flagella  ,  et  verbera  non  recusans ,  ut  esset  pia 
sessio  Dei. 

Nota  hic  Primo.  Sicut  fracno  domantur  cqui , 
cameli,  ursi,  aliaqui  animalia  fcra  etindomita, 
juxta  illud  Martial.  1.  1.  cpigram.  105. 

1'ktoquod  juga  delicata  collo 
Pardus  susliuet ,  improbxque  tigrcs 
lndulgent  patienliam  llagello  : 
Mordenl  aurea  quod  lupata  cervi, 
Quod  franis  Lybici  domaulur  ursi  , 
Et  quanlum  Caljdon  tulisse  fertur. 
1'aret  purpureis  aper  capistris  : 
Turpes  esseda  quod  trahunt  bisontes  , 

ita  nulla  cst  liugua  ,  phanlasia  et  cupiditas  tam 
USDVO  cl  vehemens,  quae  non  Christi  gratia  et 
conUnentia  dometnr,  cicuretur ,  jugumque  ra- 
lionis  el  spiritus  divini  subeat.  Hoccstquod  mo- 
net  Eccl.  C.  28.  29.  dicens  :  Aurum  tuurn  et 
argentum  tuum  conjta  et  vcrbis  tuis  facito  state- 
ram,  et  framos  ori  tuo  rectos.  Quae  vcrba  cxpli- 
cansS.  Atnbros.  lib.  1.  Oriic.cap.3.  Possessio  tuu, 
attj  mrns  ttta  est  :  uitrum  tuum  ,  cor  tuum  csl ; 
argentum  tuum,  cloquium  tuumcst ,  etc  jugum 
iii  vcrbis  tuis  ct  statcra,  Itoc  cst ,  kumUUas,  utqiie 


mensura,    ut 


lingua 


tua  mcnti   subdita  sit. 


M7 
I\es- 


tringutur  habenx  vincutis  :  franos  habeat  suos  , 
quibus  revocari  possil.  Ad  mensuram  sermonts 
proferat,  libra  examinatos  juslitia: ,  ut  sit  gru- 
vitas  in  sensu,  in  sermone  pondus,  atque  in  verbis 
modus.  Ila;c  si  custodiut  aliq  uis ,  fit  milis  ,  man- 
suetus,  modeslus. 

PorroPhilo,  lib.  Qms  divin.  rerum  hcres,  sub 
initium,  fraenum  linguae  asserit  csse  meditalio- 
nem  rcrum  divinarum.  ldcm  alibi.  Quit  ait , 
narranl  qtuc  non  dccent,  non  etoquentiam  osten- 
tant ,  sed  silendi  impolenliam. 

Nota  Secundo.  Sicut  equtis  fraenatur  et  fraeno 
inhibetur  cum  dolore  ,  ideoque  framum  a  fran- 
gcndo  ore  dicitur,  uli  jam  indicavi  ;  ila  et  lin- 
guae  vis  inferenda  est  per  silentium  et  conti- 
nentiam  ,  cum  dolore.  U  nde  Seneca  lib.  U.  de 
Benef.  cap.  36.  Ecce,  inquil ,  ut  doleas,  ut  postea 
consideratius  toquaris  quod  dicere  solemus ,  tin- 
guarium;  id  cst,  linguae  vinculum  et  retinacu- 
lum,  v.  g.  capislrum  (quo  equorum  morda- 
cium  os  et  labra  claudi  et  conslringi  solent ) 
dabo.  Voluplas  cnim,  aviditas  et  quasi  pruri- 
lits  loquendi  qu;e  vidimus,  audivimus  aut  sci- 
mus  ,  adeo  nobis  innata  cst,  ut  sine  dolore  in- 
liiberi  nequeat.  Mullis  cnim  pruril  lingua  ad 
loquendum  magis,  quam  mcns  ad  cogitandum, 
aut  manus  ad  operaudum.  Quocirca  sapientcr 
S.  Gregor.  lib.  5.  Moral.  cap.  11.  alias  12.  Boni 
viri ,  inquit,  frwno  consilii  relincnt  prcecipilatio- 
nem  verbi,  et  caute  consider  ant ,  ne  relaxantes 
linguce  tascivium  ,  atulilorum  conscientiam  in- 
cauta  tocutione  transftgant.  inde  bene  per  Sato- 
monem  dicitur:  Quidimittit  aquam,  caput  estjur- 
giorum.  Aquaqtdppe dimilt  itttr,  cum  linguce  fluxus 
cffrccnatur :  scd  dimis  sor  aquoi,  caput  jurgiorum 
efficitur ,  quia  per  lingua?  incontinenliam  discor- 
dice  origo  propinat  ur.  Igitur  sicut  pravi  in  scnsu 
teves  "sunt,  itu  in  locutione  prcecipiles,  et  reticere 
pertractando  negt  igunt  qtue  loquantur  ;  sed  quod 
tevis  concupiscentiu  concipit,  tevior  protinus  lin- 
gua  prodit. 

Nota  Teriio.  Sicut  sessor  laxando  fraenum  ct 
calcaribus  slimulando  cquum  incitat  "ad  cur- 
sum,  ita  pariler  Chrislus  jubet  incitalquc  suos 
pnccones,  et  fideles,  ut  tempore  congruo  lo- 
quantur,  ac  fidenter  et  animose  praedicent,  mo- 
neant,  carpant  vitia  hominutn.  Quocirca  rogan- 
dus  cst  ul  millat  in  nos  Spiriium  sanctum  ,  qui 
linguas  igneas  et  Seraphicas  nohis  indat,  qui- 
bus  tumejus  magnalia  cclebremus,  omnesque 
ejus  amorc  accendamus  :  lum  Deum  fidenter  ct 
audaclcr  invocemus  ,  ac  pia  quadam  libertate  ct 
vi  quasi  cogamus  ul  postulata  concedat ;  uti  fc- 
cit  Moses  Exodi  32.  32.  Quia,  ut  ait  Philo  loco 
citato  :  Libertus  loquendi  cognata  est  amicitue  . 
namarrogands  est  temeritas,  amici  vero  fiduciu. 
Quocirca  S.  Bernard.  de  passioneDomini,  c.  26. 
Ostittm,  ait,  nonsempcr  palct,  nec semper clauditui ; 
sedindomo  sapienlis  palet  sapientibus  ,  ctaudilar 
verostultis :  sicct  osnostrttmquodest  ostium  cordts 
nostri,  pcr  quod  vcrba  quasi  qtuedam  nuncia  egre- 
dittntur ,  nttncianlia  qitid  interitts  agatur  in  cor- 
de ,  quod  verbis  prudentibus  et  utilibus,  est  in 
tempore  rescrandttm  ,  pravis  vero  verbis  qua  de 
matis  moribus  cordis  surgunt  ,  jugiter  est  ctau- 
dcndttm.  Tnnpus  cnim  loquendi  et  temptts  tacendi, 
nec  minus  pcccat  is  qui  sub  trahit  verbum  in  tempor* 
oppurtuno,qttam  quiprava  loquendo  alios  scanda- 
lizat.  Idcmdocet  S.  Crcgor.  lib.  7.  Moral.  in  Dne. 
Huc   speclat.   illud  Theophrasti  ad  queindaiu. 


'518 


COMMENTAMA  W  EPIST.  S.  JACOBL  Cap.  IIH 


qui  in  COnviviopcrpcluO  silcbal :  Sl  indoclus,  ct 
imprudcns  cs  ,  ait,  prudenler  facis  ;  sin  doctus  , 
imprudentcr.  Ita  Laert.  lib.  5.  c.  2.  Plutarcbus 
vero  sic  dixisse  scribit :  Si  slultus  es ,  rem  facis 
sapientem  :  sin  sapicns  ,  stultam.  Estcnim  sapien- 
tia?  pars  non  levis  lcgcre  silcnlio  stultitiam. 

U.  Ecce  et  naves.  ]  Est  sccunda  similitudo  petita 
a  navium  gubernaculo ,  ideoque  similis  primoe 
pelitae  ab  cquorum  fracno.  Nam  navisinmari  est 
id  quod  in  terra  equus  et  currus ;  ac  sicut  cquus 
regitur  fraeno ,  sic  navis  gubernaculo :  unde 
navis  a  Plauto  inRudcntc  actu  1.  vocatur  equus 
ligneus.  EtHomerus  Odyssea  U.  Celeres,  ail,  in 
mari  naves  equorum  toco  sunt.  Hinc  et  nautae  a 
Varrone  apud  Nonium  Yocantur  cquisones,  ac 
Seneca  in  Medea  actu  1.  rati  sive  navi  dat  frae- 
num,  quo  instar  equi  frcenanda  sit.  EtPindarus 
Pythior.  ode3.  aitanchoramessefraenumnavis: 
quin  et  Horatius  lib.  U.  Carm.  ode  U>  aitEurum 
Siculas  equitare  perundas.  Pulchre  vero.Catullus 
in  carm.;  de  nupliis  Pelei,  navim  vocat  volitan- 
tcmflamine  currum,  quia  fiatu  ventorum  agitur. 

Ipsa,  ait,  lcvi  fccit  volilantem  flaminecurrum, 
Pinea  conjungens,  inflexa)  textacarinsc. 

Vice  versa  Martianusl.  2.  remigiumnavisvocat 
solis  equos. 

CUM    MAGNJE    SINT,  ]  fjj/tzauTa  ovra  ,'id  eSt  ,  CUm 

tant®  sint,  puta  tam  magnae  et  vastae. 

Et  a  ventis  validis  ,  ]  axUps».  Vatabl.  scevis  : 
Pagnin.  duris,  alii ,  asperis,  rigidis. 

Minentur,  ]  Dauvo/jeva ,  id  est ,  agantur  ;  Pa- 
gnin.  vehantur;  alii  proprie  impetiantur. 

ClRCUMFERUNTUR  A  MODICO  (e}axi?ov,   ideSt.Wt- 

nimo)  gubernaculo.  ]  puta  clavo;  quod  enim  in 
cquo  est  fraenum,  in  currutemo,  hocinnavi  est 
clavus.  Unde  proverbia,  adclavum  sedere,  cla- 
vum  tenere  reipubl.  praesidere ,  eamque  guber- 
nare  et  regere.  Ita  Cicero  ad  Papirium  1. 9.  epist. 
15.  Sedebamus  in  puppi  clavumque  tenebamus ; 
nunc  autem  vix  est  in  sentina  tocus. 

Ubi  impetus  dirigentis  voluerit.  ]  Impetus  ,  id 
est,  voluntas,  seddicitop^,  idcst,  impetus,  <jjaia 
gubernator  volens  recta  dirigere  navim  ,  debet 
saepe  obniti  ventis  et  undis  ;  ideoque  vi  et  im- 
pe(,u  clavum  iis  opponere,  aut  certe  illis  eum  to- 
taaique  navim  ita  aptare  et  accommodare  ,  ut, 
si  non  rectum ,  certe  lateralem  cursum  tencat, 
feraturque  in  locum  a  se  destinatum.  Adde, 
Sp/j-r)  accipi  posse  pro  impetu  ,  id  est,  impulsu , 
studio  et  conatu  voluntatis  :  in  nauclero  enim 
ad  clavum  sedenti  ut  eum  recte  gubernet, 
magis  opus  est  animi  attentione  et  dexteritate , 
quam  brachiorum  impetu  viriumque  impulsu. 
Vere  Plato  ep.  ad  Axiochum  :  frrtmts,  inquit 
ac  flagcllo  equos  dirigimus  :  et  navigamus  aii- 
quando  velis  navim  expandentes  ,  atiquando  an 
choris  franantes  retinemus ,  seu  degravamus  :  sic 
gubernanda  lingua  ,  Axioche,  modo  ut  verbis  ar- 
memus ,  modo  ut  sitentio  reprimamus. 

5.  Ita  et  lingua  modicum  quidem  membrum 
est.  ]Vere  Nazianz.  in  car.  de  Silentio  inter  alia 
ait  :  Lingua  quidem  parva  est,  at  viribus  omnia 
vincit ,  praesertim  in  sacerdote ,  cujus  ungua , 
ait,  est  musicum  instrumentum.  S.  Bern.  serm. 
de  custodia  linguae,  manus  et  cordis:  Lingua, 
ait,  modicum  est  membrum,sed  nisi caveas ,  mag- 
num  matum.  Idem  de  Interiori  domo  c.  50.  lin- 
guam  a  lingendo,  vel  ligando  deducit :  Quia,  ait, 
lingit  adulando,  mordet  detrahendo  ,occidit  men- 
tiendo,  etc,  ligat,  et  ligarinon  potest;  labilisest, 


ct  teneri  potest :  sed  labitar  ct  faltitur  :  tabiturt:l 
anguilta  ,penetrai  ut  sagitta :  totlit  amicos ,  multi- 
plicat  inimicos  ;  movet  rixas,  seminat  discordias  , 
ttno  ictu  mutlos  percutit  et  interficit  ;  blanda  est 
ct  subdola ,  lata  ct  parata  ad  exhaurienda  bona, 
ct  miscenda  mala. 

Et  magna  exaltat.  ]  Est  hic  apodosis ,  sivc 
redditio  utriusquc  similitudinis  ,  scilicet  freeni 
regentis  equum,  et  gubernaculi  regentis  navim, 
quibus  linguam  comparavit.  Promagna  exaltat, 
graece  est  /«fy«veiux<* ,  quod  primo ,  multi  jux.ta 
propriam  verbi  significationem  usu  communi 
receptam  vcrtunt,  magnifice  gloriatur;  Syrus, 
se  extoltit ,  nimirum,  ut  ait  Poeta  : 

Projicit  ampullas  et  sesquipedalia  verba. 

q.  d.  Pusillum  membrum  est  lingua,  scd  jacta- 
bundum  ,  quod  verborum  suorum  quasi  toti- 
dem  verberum  jactu,  impetu  et  ponderc  tota 
regna ,  totosque  populos  inter  se  committit ;  ac 
proinde  maxime  curanda  est  ejus  directio  et 
moderatio.  Hinc  Beda  et  alii  pro  exatlat  legunt 
cxultat  (perperamAuctor.  cum  inPsal.  119.  apud 
S.  Hieron.  legit  exultat)  id  est,  impotenter  gestit, 
gloriatur,  et  jactantia  sua  quasi  in  altumexilit, 
ferocit  et  saevit,  ut  contineri  non  possit ,  nisi 
frcenum  rationis  et  continentiae  adbibeas.  Sic 
Cicero  U.  de  Repub.  dixit:  Omni  crudelitate  exul~ 
tare,  quod  Nonius  interprctatur  sxvire.  Rursum 
Cicero  lib.  de  Senectute :  Fabius  ,  inquit ,  Anni- 
balcm  juveniliter  exultantem,\A  est,  ferocientcm 
et  saevicntem  ,  patientia  sua  emoltivit. 

Itaque  S.  Jacobus  fj.tyuiuuxii  hic  non  sumit 
pro  inani  jactantia  ,  ostentatione  et  gloriatione; 
haec  enim  parum  boni  vei;  mah  efficit,  sed  pro 
jactantia  impetuosa  et  eflicaci,  qualingua  mul- 
tos  ,  adeoque  intcgros  saepe  populos  ad  magna 
vel  bona,  vel  mala  impellitetconcitat.  Ilinc  per 
metalepsia  jueya^aux"  idem  est  quod  magna 
exaltat,  ul  verlit  Noster  ,  id  est ,  magna  erigit , 
efficit ,  operatur.  Unde  Pagnin.  et  Vatabl.  vcr- 
tunt ,  magnajactat ,  videlicct  verba  et  verbera  ; 
OEcumen.  magna  operatur ,  bona  videticet  et  ma- 
la,  sicet  Mariana  et  alii.  Emmanuel  Sa,  magnas 
turbas  excitat.  Alludit  ixzyalauxti  ad  ail^v ,  id 
est ,  cervix ,  cottum.  q.  d.  MEva^«  «^ei  ,  id  est , 
magna  in  cervicem  attoliit ,  magna  in  altum  eri- 
git,  magna  exaltat :  unde  eodem  allusitin  voce 
xarauxaxat ,  id  cst  ,  superexaltat  ,  uli  dixi  cap. 
2.  vers.  13.  Rursum  ai^v  est  pars  clavi ,  sive 
gubernaculi,  in  quam  gubernator  incumbit,  ait 
Pollux,  idem  pene  quod  mjoaiiov  nominatum  hic 
a  S.  Jacobo,  ait /««y«aaux««  sit  idem  quod  magna; 
navis  clavum  gerit  et  regit.  Sensus  ergo  est,  q.  d. 
Sicut  fraenum  cervicem  equi  totumque  equum 
agit,  et  in  altum  erigit ;  et  sicut  clavus  se  totam- 
que  navim  regitet  erigit  supra  aquas  el  undas, 
ut  iis  non  obruatur  et  mergatur,  sed  iis  super- 
feratur  et  inequitet ;  ita  quoque  lingua  non  tan- 
tum  hominem  totum  sua  jactantia  in  altum 
sustollit,  sed  et  coetus  ac  respubl.  integras  in  al- 
tum  erigit,  agitquequo  vult,  ac  proindc  magna 
vel  bona,  vel  mala  exaltat,  id  est,  erigit,  cfficit, 
producit;  perinde  ac  aurigoe  currusin  profundo 
limi  defixos  modico  instrumento  ferreo  ,  quod 
instar  vertebrae  gyrando  sese  exerit ,  sensimque 
assurgit,  facile  elevant  et  educunt.  Simili  vcrte- 
bra  et  rota  exigua  vidi  in  Belgio,  apuero  uno 
maximos  pontes  et  naves  in  altum  attolli.  Itidem 
facit  et  lingua;  licet  enim  minimum  sit  meni- 
brvtm,  magoa  tamen  potestet  oDeratuv. 


COMMENTARIA  1N  EP1ST.  S.  JACOBI.  Cap.  III. 


Dicitergo  Jacobus:  Sicutsessor  peritus  equi- 
tandi  fraeno  rcgil  equum,  eteo  vehatur  quocum- 
quc  libuerit ;  imperitus  vero  sessor  aut  negli- 
gens  framum,  facit  tam  sc  quam  equum  etcur- 
rum ,  omnesque  qui  eo  vcliuntur  prriclilari  ut 
cursu  praecipiti  allidantur  ,  excutiantur  ,  aui 
ruant  in  praeceps.  Rursum  sicut  nauclrrus  peri- 
tus  clavo  regilnavim  et  omnes  quiea  velmntur, 
ut  superatis  lluctibusetventis  salvi  perducantur 
in  portum  ;  impcrilus  vcro  aut  ncgligens  cla- 
vum,  se,  et  navim,  ac  omncs  qui  ea  vchuntur, 
certo  periculo  naufragii  exponit,  ut  in  scopulos 
illisa  dissiliat,  aut  ventis  ,  lluclibus  ,  et  vortici- 
bus  hauriatur  :  ita  paritcr  vir  prudens,  qui 
linguam  rite  moderatur,  semultosque  alios  ad 
magna  bona  atlollil ;  hnpriulrns  \ero  qui  eani 
regere  nescit,  sibi  aliisque  pluribus  magha  mala 
invehitet  accersil:  linguaj  enirn  eflra-nis  pulu- 
iantia  excilal  lites,  jurgia,  odia,  bella,  excidia 
fanhliarum  ,  urbiuin  el  genlium;  lingua  vero 
framata  ct  moderala  salutem  sibi  doniui,  urbi, 
totiquc  genti  conciliat.  Sicut  ergo  dircetum 
fraenum  et  clavus  saluli  cst  quo,  navi  et  vcc- 
toribus,  negleclum  vero  utrumque,  pericuhun 
et  perniciem  ulrisquc  afferl :  itapariteret  lingua 
a  prudenti  prudenler  dirccta  ,  pacem  ct  omnc 
bonum;  ab  imprudenti  veroiniprudenler  direc- 
ta,  bellum  et  oinne  inaluin  sibi  tnultisque  aliis 
conciliabit.  Comparat  enim  linguam  framo  et 
clavo  ;  virum  sessori  et  nauclero;  domum,  ur- 
bem  et  rempubl.  equo  et  currui,  ac  navi  et  vcc- 
toribus.  Ha?c  omnia  intelligit  ,  unoqne  vcrbo 
magna  exallat ,  brevilalis  studio  compleclilur 
S.  Jacobus.  Unde  OEcumen.  Non  est  adeo,  inquit, 
explicatus  s«rmo,  qttoniam  abbreviali  Vtrbi  disci- 
pulas  cst  is  qui  hoc  scribit. 

Mystice  Beda,  llugo,  Eyran.  et  Tliom.  Angli- 
cus.  Lingaa  magna  exaltat,  inquiunt,  id  est , 
niagna  pnrniia,  Vel  niagnas  poenas  atfcrt. 

Exempla  bonas  HngUae  magna  bona  concilian- 
lis  suht  apud  Vaier.  Max  lib.  8.  cap.  9.  rrhnum 
rie  Valerio,  qui  cum  plebs  a  scnalu  pcstifcra  fte* 
ditione  divisa  in  monlem  sacrum  scccssisscl  , 
eaindem  sua  oralione  et  blandiloquentia  adsa- 
niora  consilia  revocatam  scnalni  std/jicit,  id  cst , 
urbem  itrbi  junxit.  Verbis  crgo  facundis  ira  ,  con 
sleinatio,  arma  cesserttnt. 

Secunduni  de  llegcsia  Cyrenaico  Philosopho, 
qui  sicmala  vitai  sua  cloquentia  reprcesentubttt  , 
uteortim  miseranda  imagine  audicntium  pccloribus 
inserta,  multis  voluntarice  mortis  appttenda  cupi- 
ditatem  ingenerdret  :  ideoque  a  regc  Ptolomcvo 
tUlerius  hac  de  rc  disserere  prohibitus  est. 

Tcrtius  sit  Ainphion,qui  sua  orationc  saxa  ad 
struendosmurosThcbanostraxissedicilur.  Undc 
Horalius  dc  Artepoclica  : 

Dictus  el  Amphion  Thehanx  conditor  urbis, 
Saxa  moveresonotestudinis,  et  prece  blanda 
Ducere  quo  vellet. 

Idem  lib.  3.  de  Carm.  ode  11. 
Hovit  Amphion  lapides  canendo. 
Et  Statius  lib.  8.  Theb. 

El  duras  nnimantem  Amphionacaules. 

sic  Orpheua  et  Arion  perhibentur  suo  carminc  ct 

suaviloqucntia  movissc  .uborcs,  silvas  cl  feras  : 
non  quod  \crc  id  feceribl,  sedquod  homines  (\u- 
ros,  stupidos  et  barbaros  instar  ferarum  in  sil- 


bVJ 

visvivcntes,  sua  oralione  pellexerint  ad  viiam 
civilcm,  humanam  et  socialeni  ,  ac  ad  urbes  efl 
dc  cansa  construendas  et  incolendas. 

Quartus  sitCicero,  qtii  Romee  omnia  poterat, 
ct  Romanis  persuadebat  quaecumque  volebat , 
Catilinam,  Antonium,  aliosque  tyrannidein  am- 
bientes  urbe  expulit.  Audi  Plutarch.  in  eju* 
vita  :  Nempe  hic  vir  quanlum  afferat  honesto  con- 
Uimentum  cloquentid  ostendit  populo  Romano  : 
alque  invincibde  esse,  quod  juslum  est  ,  si  rectt 
dicalur :  deberequeeum  qul  sedulo  tracture  Rcmp. 
intendit,  semper  quidcm  in  rebus  agendis  Iwnes- 
lum  blandienti  anteferre  a  sed  in  dicendo  acerbum. 
eximere  conduciblli.  Et  inferius  :  Fuit  Cbceronu  ea 
lcinpcslute  potcnlia  Roma:  maxima  :  cl  cum  om- 
nia  efftcerel  quie  veilel,  Antonium  factione  oppres- 
sil,  etc.  Subdit  Augusluin,  poslea  Caisarein,  per 
Ciceronem  postulasse  el  impetrasse  consula- 
lum,  quo  viain  sibi  stravit  ad  triumviratum , 
deinde  ad  monarchiam. 

Similis  Ciccroni  in  suavitale  dicendi ,  sed  in 
cflicacia  dicendi  supcrior  fuil  AthenisDemosthe- 
nes  :de  eoenim  sic  scribilPlutarch.  in  ejusvila  : 
IIujus  oraloris  vis  qum  excilabat  animos  et  incen- 
debat  ad  gloriam,  obstruxit  omnibus  reliquis  ,  ut 
(juasi  lymphati  ab  ejus  oratione  rapti  ad  hones- 
tum,  metum,rationem,  graliam  abjicerent,  ut  lc- 
gatos  mitteret  Philippus  ad  pacem  petendam  ;  om- 
nis  Grcecia  erigeret  se ;  accommodarent  se  vero 
Demoslheni  non  modo  pratores  Athenienses  diclo 
ei  audientes ,  scd  et  Boeolarcha;  concionibus  illic 
prtvesset  omnibus,  Thcbanorum  osque  ac  Alhenien- 
sium. 

Verum  hos  omnes  supcrarunt  oratores  Chris- 
tiani ,  ac  in  immensum  Christus  ipse,  qui  lurfcafl 
ilectebat  quo  volebat,  ut  missi  a  Pharisaeis  ad 
capicndum  slupefacli  redirent  dicerentque  : 
Nunquam  sic  locutus  est  homo  sicut  hic  homo,  quia 
scilicet  erat  verbum  in  carne  loquens  hngua 
coelestietdivina,  Joan.  7.  &6.  et  Petrus  :  Domine, 
ad  quem  ibimtts  (nisi  ad  te  )  ?  vcrba  vtUB  wterna 
habes.  Joan.  6.  69.  Hinc  Aposloiis  hnguas  dedit 
igneas ,  ac  praeserlim  S.  Paulo  qui  reges  et 
principes  ,  oratores  et  philosophos  Juda^os  et 
Graecos,  adeoquegentes  tolius  orbis  perlraxilad 
Cbrisli  fidein  et  cultum.  Ejus  tliscipulus  fuit 
S.  toannes  Palriarcha  Constantin.  qui  ab  aureo 
Ore  ellingua  persuadendi  quidlibet  cognoniina- 
tus  est  Chrysostomus.  Tales  posterioribus  sajcu- 
lis  fuercS.  Autonius  <lr  Padua,  S.  Vincenlius  Fer- 
rcrius,  S.  Bernardinus  ,  qui  suis  concionibus 
saxea  hominum  corda  ttd  poenitentiam  et  sanc- 
tinioniam  inllexeruiii  ;  adeo  nt  corum  lingux 
cssent  plectra  el  orgaua  Spiritus  Sancti. 

Exempla  maUe  linguaj  magna  mala  concilian- 
tisrecenset  Valerius  loco  ciiato.  Pisistralus  ,  in- 
quit ,  tantum  dicendo  iultiisse  traditus  est ,  ut  ei 
Athenienses  rcgittm  imprrittm  oralionc  capti  per- 
mittercnt  ,  cttm  pnrscrliit!  r.i  ronlraria  parlr 
amantissimus  patriiv  Soton  nittrclttr }  sedultt- 
rius  salubrio7~es  erant  conciones ,  altrritts  diserlio- 
res.  Pericles  liberis  Athenarum  ccrvicibtts  jttgum 
srrvitutis  imposuit  :  egit  enim  tt  vrrsavil  illam 
urbem  arbitrio  stto,  ramqur  adrcrsus  voluntalcm 
populi  loqurretur ,  jucunda  niltilominus  ct  popu- 
larisejui  rox  crat;  itndc  futebantur  in  tubris  ho- 
minis  mt  llr  dulbiorem  lep&tem  Itabilarc.  Qttocirca 
senex  qttidam  cxclamavit ,  caixriitlum  civnn  opor- 
terc,qttod  Pisistrali  simillima  ejus  forct  oratio. 
i\ec  hominein  aut  icstimatio  cloquii ,  aut  morum 
attgurium  fefellit.  Quid  enim  inter  Pisistratum  ct 


020 


COMMENTARIA  IN  EPIST.  S.  JACOBI.  Cap.  III. 


Pcriclem  intcrfuit?  nisi  qttod  iUe  armatus,  liic  sinc 
armis  tyrannidcm  gc  sit. 

C.  Gracchus  sua  eloquentia  perturbavit  rcmp. 
ait  Valer.  lib.  8.  cap.  11.  luter  fideles  quid  Eva 
et  Adamo  totoque  genere  humano  tniserabilius : 
Quid  illud  in  bas  miserias  conjecil  ?  lingua  ser- 
pentis.  Genes.  3.  Quid  exitialius  lingua  Judae  ? 
quae  prodidit  ei  perdidit  Cbristum,  unicum  ho- 
niinuni  et  angelorum  bonum  et  gaudium.  Quid 
stolida  lingua  Roboam  vesanius?  quae  sua  seevi- 
tia  totum  Israelis  regnum  a  se,  a  Juda,  i\  lemplo 
et  Deo  avertit.  3.  Reg.  12.  Quid  hodie  bella  inler 
regna  et  reges  Christianos,  quae  utrisque  innu- 
meras  calamilates  et  clades  afferunt,  suscitat  ? 
linguae  pestiferae  invidorum  et  inquielorum,  qui 
suam  quietemastimant  bellum  commune,  qui 
sua  lucra  aestimant  damna  aliena  ,qui  rapinas 
etspoliaaucupantur.  Videhicquotincendia.quot 
stupra,  quotfurta,  quot  exitia ,  quot  funera  cu- 
mulet,  atlollat  etexaltet,  parva,  sed  nocentis- 
sima  lingua.  Vere  Sapiens  Proverb.  18.  21.  Mors 
et  vita,  ait ,  in  manibus  Unguce. 

Ecce.]  In  Graeco  est  hoc  te rti u m  itov,  id  est, 
vide,  ecce.  Est  enim  haec  tertia  simililudo  ,  qua 
docet  quanlo  studio  moderanda  sit  lingua  : 
Primo  ,  enim  assimilavii  linguam  ori  equi  frae- 
nato,  sive  fraeno  equi.  Secundo  ,  gubernaculo 
uavis.  Tertio,  hic  assimilat  eam  modico  igni  , 
sive  scintillae,  quse  tolam  domum,  silvam  et  ur- 
bem  incendit. 

Quantus.  ]  Id  est ,  quantulus  ,  quam  exiguus: 
graece  enim  est  6Uyov,  id  est ,  modicus,  parvus  ; 
videtur  interpres  legisse,  ^Afacov,  id  est,  quan- 
tus,  sic  enim  habel  Textus  Graecus  Veronensis, 
teste  Gagneio,  qui  et  explicans  addit:  Et  Iwc 
modo  ironice  legendum  :  Videle  quanto  et  quam 
magno  igni  opusesl  ad  incendendam  silvam.  q.  d. 
Non  multo  opus  est,  sed  modico  ,  imo  una  scin- 
tilla  dumtaxat.  Ita,  ut  ait  S.  Hier.  in  c.  3.  ad 
Gal.  Arius  in  Alexandria  parva  scintillufuit,  scd 
quia  non  statim  oppressus  est,  tolum  orbem 
flamma  ejnsest  populata.  lta  Faustus  Manichaeus 
sua  eloquentia  ,  ait  S.  Aug.  1.  5.  Confess.  c.  3. 
magnus  erat  laqueus  diaboli :  et  multi  implica- 
bantur  in  eo  per  illecebram  suaviloquentia. 

Ita  Lutheri  lingua  quasi  ignis  scinlilla  ,  quia 
illico  non  repressa,  proserpens  incendit  lotam 
Gerinaniam  ,  Calvini  Galliam,  Wiclef  Bobe- 
miam,  etc.  Annon  hae  faces  orbis  ? 

6.  Etlingua  igms  est.  ]  Et ,  id  est,  sic;  simili 
modo,  pariter.  Incipit  enim  hic  apodosis  sive 
redditio  similitudinis.  q.  d.  Sicut  modicus  ignis 
totam  silvam  accendit,  simili  modo  ignis  est 
lingua.silva  esl  universitas  iniquilatis,  quam 
lingua  accendiudum  domos,  urbes,  resp.  et 
regna  implet  rixis,  litibus,  bellis,  aliisque  scele- 
ribus  :  juxta  illud  Proverb.  16.  27.  Vir  impius 
fodit  matum,  et  in  labiis  ejus  ignis  ardescit.  Et 
Eccl.  28.  11.  Homo  iracundus  incendit  litem,  etc. 
Secundum  enim  ligna  silvce ,  sic  ignis  cxardescit. 
Eo  alludit  hic  Jacobus.  Sic  in  Proverbiis  passim 
Hebr.  T  vau,  id  est,  et  sumilur  pro  sic,  ut  pat<  t 
intuenti. 

Comparat  linguamigni.  Primo,  obformamrt 
speciem  :  utrumque  enim  formam  habet  pyra- 
midalem.  Secundo,  ob  similem  colorem;  utrum- 
que  enim  rubicundum  est.  Tertio,  ob  velocita- 
tem,  volubililatem  etagiliiatem  similem.  Quarto, 
ob  parem  eflicaciam  :  verbum  enim  mordax  urit 
el  cruciat  proximum  mstar  ignis.  Quinto,  obsi- 
milem  agendi  modum :  unde  Ilamma  aeque  ac 


lingua  diciturlambere  rcmquamaccendit.juxta 
illud  Claud.  de  1.  Rap. 

Lamhit  conliimas  innoxia  flamma  firuina*. 

Sexto,  quia  lingua  se  prodit  inlernus  ignis,  id 
cst,  amor,  vel  impurus  et  carnalis,  vel  purus  et 
divinus,  (jui  proinde  Apostolis  indidit  linguas 
igneas.  Quocirca  sapienler  ct  pie  S.  Aug.  lib. 
10.  Confess.  c.  37.  Quotidiana  fornax  nostra, 
a\l,est  humana  tingua ,  imperas  nobis  et  inhoc 
genere  conlinenliam  :  daquodjubes  et  jube  quod 
vis.  Tu  nosti  de  hac  re  ad  te  gemitum  cordii 
mei ,  et  (lumina  oculorum  rneorum.  Neque  enim 
facile  colligo  quam  sim  ab  liac  peste  munda- 
tior  ;  et  multum  timeo  occulla  mea  qua  norunt 
oculi  tui,  mei  autem  non.  Est  enim  qualiscumqu* 
in  aliis  generibus  lenlationum  mihi  facultas  ex~ 
plorandime,  in  koc  pene  nulla  csl.  Et  inferius  : 
Confiteor  me  delectari  laudibus  ,  sed  amplius  ipsa 
veritate,  quam  laudibus.  Denique  uli  ignis ,  ita 
linguae  damnum  saepe  esl  irreparabile.  Fama 
enim  semel  perdita  recuperari  nequit.  Pro- 
verb.  25.  8. 

Moral.  Sicut  lingua  et  loquacitas  ignem  et  in- 
cendium  immane  excitat,  ila  sileniium  et  linguae 
moderalio  idem  sopitelextinguit.  Cnde  Sapiens 
Proverb.  26.  20.  Cum  defecerint  ligna,  inquit, 
extinguetur  ignis :  (sic)  et  susurrone  subtracto 
jurgia  conquiescent.  Et  Eccles.  c.  8.  4.  Non  Litiges 
cum  liomine  linguato,  et  nonstrues  in  ignem  il- 
lius  ligna.  Quocirca  S.  Basilius  graviter  deceptu» 
et  olfensus  ab  Eustachio  haeretico  ,  quem  simu- 
lantem  conversionem  ad  communionem  admi- 
serat,  per  triennium  siluit,  et  ne  vel  litterulam 
ad  eum  scripsit,  ne  potius  ex  dolore  quam  ex 
ratione  cum  eo  expostulare  videretur  ,  neve 
novasrixas  suscitaret.  Ita  habet  ejus  Vila.  S.  Ba« 
siliuni  quasi  sociurn  et  fratrem  imitatus  est 
S.  Gregor.  Nazianzen.  Cum  enim  nonnulli  pro- 
bra  in  eum  jacerent,  ut  ignem,  id  est  iram,  eli- 
cerent,  ille  se  siluisse  narrat  orat.  deserm.  suis. 
Negant ,  inquit,  ut  pyritem  (qui  lapis  est  inter- 
num  habens  ignem ,  quem  percussus  exerit,,, 
ait  Nicetas,)  sic  me  convitiis  tundere  desituros, 
donec  ex  parva  scintitla  ingentem  sermonum  flam- 
mam  excitarint. 

Hujus  rei  symbolo,  Deus  incendium  voce  si- 
lentis  extinxit.  Erat  is  Radulphus,  ob  silentium 
coniinuum  cognominatus  Tacens  :  per  sede- 
cim  enim  annos  nullum  verbum  ex  ore  emise- 
rat.  Habitabat  ipse  in  monasterio  Affligemiensi , 
quod  Bruxellae  adjacens  Belgis  notum  est  et  ce- 
lebre.  In  eo  casu  exortum  est  incendium,  quod 
cum  nulla  vi  reslingui  posset,  Radulphus  silen- 
tium  solvens  fidenter  edixil :  Stes  ignis  ,flamma 
penitus  conquiescas  ;  illico  slelit  ignis,  ut  sletit 
sol  adimperium  Josue.  Ita  Thom.  Cantip.  lib.  2. 
de  Apibus,  cap.  13.  §  h.  Quocirca  S.  Ephrem  de 
Passion.  animi,  sic  nos  antequam  loquamur 
pro  lingua  moderanda  Deum  orare  docet :  Di- 
gitus  gratitf  tu& ,  Domine  ,  semper  moveat  lin- 
guam  meam ,  tanquam  nervum  cithara?  ad  glo^ 
riam  tuam.  Conccde  mihi  ,  Salvalor ,  petitionem 
cordis  mei,  fiatque  lingua  mea  velut  cithara  ad 
resonandum  jugiter  laudes  tuas.  Et  Esther  c.  lii. 
13.  Tribue  sermonem  compositum  in  ore  meo.  Et 
Psaltes  Psal.  50.  17.  Domine,  labiamea  aperies  , 
el  os  meum  annunliabit  laudem  tuam.  Et  Psal. 
70.  8.  Repleatur  os  meum  tatide,  ut  cantem  glo- 
riam  tuam. 

Univeusitas  iniquitatis.  ]  Uniwsitas ,  id  e*t , 


COMMENTAMA  IN  EPIST 

rmnulus,  congeries,  simili  provcrbio  vocamus 
malorum  oceanum  ,  malorum  iliadem.  Graece  6 
r.oa/jLot  T/,s  k&ixlxst  id  est,  mundus  injuslilice ,  scilicet 
est  liugua  ,  aut  potius  silva  ,  quani  liugua  quasi 
igaia  inceudit.  sicuienimlinguamcoiiiparaiigni, 
ila  niuiiduiu  iniquuni  comparat  silvae  ,  in  quam 
agit  ignis  linguae ; alioqui  quidigni  cum  univer- 
sitale  iuiquitaiis  ?  Jam  xov/j.bi,  id  est  mundus. 
Primo,  cum  Nostro  iuterprete  accipi  potest  pro 
universo,  siye  nniversitate.  q.  d.  Uti  mundus 
omnium  rerum  varieiatem  et  universitatem 
CQmplectitur  ;  ita  lingua  omnern  iuiquitalem 
parit  rt  eontinet  :  aut  potius.  q.  d.  Lingua  to- 
turn  Ijiiiic  ntunduin  ,  qui  non  est  aliud  quain 
silva  quaedam  iniquitalis  et  injustiliae,  velnt 
ignis  infernalis  acccndil.  Rursuin  q.  d.  Lingua 
implet  lotuni  Universum  iniquitate.  Nulla  eniin 
est  regio,  nulla  civilas  ,  nulla  platea  ,  imo  sae- 
l»e  nulla  donuis  quain  malctlica  lingua  non  iin- 
pleat  dctractionibus  ,  calumniis  ,  litibus,  tumul- 
tibus,  lxllis  ,  concupiscentiis,  libidiuibus.  Ad 
liaec  niundus  iniquitatis  accipi  polest  ipsa  con- 
gerics  injuriaruin  et  scelerum  :  bujus  enim  fol- 
Jis  cl  causa  cst  lingua  ;  adeo  ut  ipsa  tribunalia  , 
qu;c  sunt  asyla  jusiitiae,  iniplcat  falsis  teslibus, 
injuslis  advocatis  ,  procuratoribus, ,  judicibus. 
lla  lingua  iinpia  et  baerelica  Deuni,  blaspbemal, 
Sanctos  oinncs  probris  aflicit,  Verbum  Doinini 
corrnmpit ,  auditortun  nientes  excsecat ,  volun- 
tales  ad  quidvis  audendum  accendit,  fidem  ex- 
termiuat, spem  in  pnrsumpiionem  vertit,  cba- 
ritatem  extinguit,  bunianitatem  tollit ,  sedilio- 
ncni  bcllorumque  faces  accendit;  facit  superbos, 
invidos,  rixosos,  avaros,  gulosos  ,  luxuriosos  , 
corpora  couimaculat,  et  animas  intarlarum  dc- 
nicrgit.  An  non  ergo  ipsa  cst  univcrsitas  iniqili- 
tatis?  oinnes  eriim  iuiquitates  ct  scelera  per 
linguain  aut  pcriiciuntur,  aut  persuadenlur,  anl 
defendunlur ,  aut  cxcusantur  :  Lingua  (cnim ) 
fst  lena  et  conciliatrix  peccatorum,  ait  S.  Basil. 
in  Psal.  33.  Denique  linguaest  mundus  ct  uni- 
versitas  iuiquitatis,  quia  maculat  totum  corpus, 
tolamque  vilam  bominis  cujusque  ,  uti  subdit  ct 
explicat.  S.  Jacobus.  Addnnt  aliqui :  lingua  est 
universitas,  id  cst  acadeniia,  iniquitatis ;  quia  si- 
cut  in  academiis  docentur  omnes  artcs  et  scicn- 
liae  ;  sic  lingua  docetomnia  genera  iniquitatnm. 
Scd  *o<jij.6i  ,  non  significal  acadciniam. 

Secundo  ,  xoo/*6»,  id  est  mundus,  verti  potesl 
ornatus  el  ornamentum ;  sic  enim  niundus  mu- 
liebris  vocatur  mulierum  ornalus.  q.  d.  Lingua 
est  velamentum  et  ornamentum  iniquitatum. 
Sicut  enim  meretrix  sua  dedecora  et  sordes  tegit 
vestibus  sericis  et  aureis  ;  sic  multi  sua  scelera 
velant,  excusanl,  imo  exornant  sua  garrulitatc 
el  lalsiloquentia.  Ita  OEcumen.  et  Isidor.  Pelus. 
I.  /4.  epist.  10.  Hinc  toties  in  Script.  lingua  dici- 
iur  concinnare,  id  est,  comere  el  adornarc 
mendacium  vel  dolos,  ut  Psal.  U9.  19.  Job.  6. 
'26.  Proverb.  12.  19.  Verum  prior  scnsus  aplior 
cst  el  nervosior,  ac  plane  gcnuinus. 

Symbolice  Priino,  Tbomas  Anglicus  :  Lingua, 
inquit,  totuin  Universum,  puta  coeluni,  lcrram 
et  infernum,  iinplct  iniquitate.  In  coelo  eniin 
Lucifcr,  dicens  :  In  calum  conscendam,  super 
astra  exaltabo solium  mcum,elc.  similiscro  Altis- 
simo,  Isaice  c.  \U.  13.  suisque  asseclis  idipsiun 
suadens  et  pcrsuadens,  ccelum  implevit  sedi- 
tionc  ct  apostasia.  Sic  ct  impii  posucrunt  os  ra- 
tum  in  suum  ,  Psal.  11.  9.  nialedicendo  Dcuni  el 
ccelites.  Rursum   .  Lingua  corum  transivii   in 

CORNF.L.    A    LAPIUE.    TOM.    X. 


S.  JACOBI.  Cap.  III.  521 

terra,  quia  terram  implcnl  rixis  ,  bcllis,  perju- 
riis ,  etc.  Daniuati  vcro  infcrnuin  implent  suis 
blasphemiis ,  jurgiis,  sannis,  maledictionibus. 
Secundo,  Hugua  inipctit  Deum  blasphemando , 
proximum  calumniando ,  seipsum  jaetando. 
Tertio,  noslcr  Salmeron  ct  Paes  boc  loco  p< 
litteras  alphabeti  osteudunt  linguam  esse  alpha- 
betiini  et  congeriem  omoium  vitiorum  :  cx  lin- 
gua  enini  oritur  adulatio,  blasphemia,  calum- 
nia,  detraciio,  excusalio  iu  peCcatis,  glorialio  , 
b.cresis,  liyiiocrisis,  irrisio,  lamentatJO,  incn- 
dacium,  nugaj,  oliosa  verba,  perjiiriuni ,  que- 
riuionia,  rixa,  susurratio,  secreli  revclatio , 
scandalum,  tacilurnilas  noxia  ,  viluperalio , 
zelus  amarus.  Scribil  Joanncs  Pcllccyus  c  Socic- 
tatc  noslra  librum  boc  tilulo,  Universitas  iniaui- 
talis ,  in  quo  quot  quantaque  sint  vitia  liuguae 
ostendit. 

LlNGUA   CO.VSTITUITUR    IX    MF.MBRIS.  ]    GlcfJCa    ad- 

duntourtu;,  id  est,  sic.  Hic  enim  liniiur  apodosis  : 
explet  enim  bic  Jacobus  cneptam  siBiilitudinem 
ignis  et  silvce  cum  lingua  et  universitale  iniqui- 
tatis.  Verum  quia  concisus  est  mulla  subaudit,  ut 
superius  annotaviexOEcum.  Quare  tota  baecejus 
senlentia  ita  reddenda  et  connecienda  videtur  : 
Ecce  quantulus  ignis  quantam  silvam  accendit : 
unaenim  scintilla  potest  accendere  totam  silvam 
Herciniam,  cujus  ,  ut  aitCaesar  lib.  0.  Comment. 
latitudo  ad  novem  diaetas,  longitudo  ultra  sexa- 
ginta  diaetas  extenditur.  Pari  modocllingua  ignis 
esl,  universitas  iniquitatis  est  silva ,  in  quam  lin- 
gua  instar  ignis  agit :  sicut  ergo  modicus  ignis  in 
silva  constitutus  eam  totam  accendit :  sic  lingua 
quasi  modica  corporis  parlicula  inslar  scinlillas 
in  membris  constituilur,  quae  totum corpus  pu- 
lida  sua  exhalalione  et  adustione  commaculat, 
totamquevitae  seriem  malitiaefiammis  succendit. 
Hiinc  essti  sensum  patetex  Giceco,  eumque  exi- 
gil  liujus  vcrsus  cum  preecedenti  coheerentia  et 
connexio,  ncc  alia  idonea  causa  afferri  potest , 
cur  Jacobus  dicat  linguam  constilui  in  membris 
noslris. 

Nota.  Lingua  a  Dco  posila  cst  in  ore  P.ominis 
cl  animalium  quatuor  de  causis.  Prima  est,  ut 
sit  inlcrpres  animi ,  cjusque  cogitaliones  et  af- 
(ectua  enunciet.  Nam,  utait  S.  August.  priefat. 
in  Psal.  93.  Quid  vclit  cor ,  lingua  testatur.  I.r 
Arislotelcs  libro  Periherm.  docet  voces  ess 
signa  concepttuim  et  passionum  animae. 

Secunda  ,  ut  scrv  iat  cibo  ct  comeslioni :  lingua 
enim  contritos  et  commolitos  dentibus  cibo> 
(olligit,  et  collectos  vi  sua  deprimit  et  traus- 
nhttit  ad  ventrem.  Quocirca  Varro  censet  lin- 
guam  dici  it  ligando,  quod  liget  cibum  :  liccl 
alii  a  lingendo  diclam  vclint. 

Tertia,  lingua  sapores  sentimus  el  discerni- 
mus  ut  cibos  commodos  ab  incommodisetnoxii- 
sccernamus ,  lingua  crgo  est  quasi  praeliba- 
lor  et  praeguslator  stomacbi. 

Quarta,  lingua  bcstias  in  polu  adjnvat  :  ille 
cnini  cxtcnta  cavalaque  lingua  bauriunt  aquam. 
camquc  comprcbensam  linguae  sinu,  ne  tar- 
dilatc  ac  mora  tlclluat,  ad  palatum  celeri  m  - 
cessitate  complodunt,  itaque  io  ventrem  tra- 
jiciunt. 

Vcriun  homocorruptuset  vitialushis  omnibus 
abutitur,  eaque  in  vitium  et  scelus  vertit,  pri- 
mum  scilicet  in  mendacia,  perjuria,  detractio- 
ncs.  rixas,  ctc.  secundum,  tertium  et  quartum 
in  gulam  et  crapulam. 

Qv.£  macvlat.]  Pcrsislit  in  metapbora  ignis. 

66 


512  COMMENTAIUA  IN  EPIST. 

lguis  cnim  dum  rcm  adurit,  ram  alro  colore, 
asque  dc  odore  inficil  el  maculal  :  ita  lingua  dum 
tduril  totum  homincin,  eumdem  letro  Iil)itli- 
imm ,  rixarum,  vulnerum,  omnisque  viiii, 
teque  ac  infamiic  colore  et  odore  ftnlai  et  ma- 
eulat.  lta  CEcum.  Probat  mundum  sivo  univer- 
«itaicm  iniquitalis  esse  silvam,  quam  lingua 
iiislarignisaceendil,cxeoquodliuguatotumcor- 
pu«  totamque  viiam ,  omnesque  actioncs  liominis 
cujusque  commaculet  etsuccendat  i  ex  omnibus 
•nim  liominibus  conllatur  niundus,  cl  cx  iniqua 
viia  cujusque  bominis  conilalur  universilas  ini- 
quitatis. 

Toium  corpus.  ]  Pcrboc  aliquiaccipiuntomnes 
hominis  polcntias,  habilus,  passioncs,  quae  sihi 
invicem  subordmataa  unum  quasi  corpus  cons- 
tiluunt.  Alii  tolum actionum  humanarum  congc- 
rieui ,  ac  corpus.  Verum  lioc  corpus  myslicum 
est   polius,  quam  litlerale.    Alii,  q.    d.  Lingua 
vitia  animi  profert  in  luccm,  itaque  totum  quasi 
corpus   hominis  puhlice  dehoncslat.    Ego  pro- 
priam  maculamel  homiuis  corpus  hic  intclligo, 
quod  suis  mcmhris  conslat  et  intcgralur  :  in  his 
cnim  dixitconstitulam  essc  linguam.  q.   d.  Lin- 
gua  exigua  in  mcmbris  hominis  constiiuta  cst , 
iion  tam  quasi  memhrum,  quam  quasi pariicula 
«■t  p.cne  punctum  memhrorum.  Quod  cnim  in 
circulo  csl  cenlrum ,  in  rota  modiolus,  boc  in 
capila  est  lingua.  Sicut  ergo  moto  ccntro  move- 
lur  lotus  cireulus,  et  cenlro  vitialo  vitiatur  cir- 
culus  ;  ila  nioia  ct  maculala  lingua  movctur  et 
macuiatur  tolum  caput,  totunique  cor|)tis  bo- 
minis.  Porropercorpus  synccdochicc  animam, 
totumque  homincm,  intcilige.  q.  d.  Lingua  ma- 
eulat  corpus  et  animam ,  id  cst  lotum  homincm, 
omnesqueejnsacliones:  nam.ulexplicatsanclus 
Chrys.  bom.  22.  ad  popul.  maculato  corpore  ne- 
cesse  eslmaculari  animam,  juxla  iilud  :  Corrum- 
/>unt  bonos  mores  coltoquia  prava,  1.  Cor.  15.  33. 
lingua  cnim  inlicit  aurcs  ,  et  per  aurcs  phanla- 
siam,  capul,  menlem  et  voluntatcm  pravis  desi- 
deriis,cupidilatibus,odiis,inimiciliis,  crrorihus, 
etc.  ,ex  quihus  sequuntur  crapulae,  fornicaliones, 
adulteria,  pugnae,  verhcra,  caedes,  elc,  qiue  cor- 
puscommaculanl.  llursum  lingua  inlicil  tresap- 
petitus  bominis,  et  per  eos   tolum  homincm  : 
iniicit  enim  appctitum  concupiscibilcm  concu- 
piscentiis ;. irascihilcm  ira  et  rixa:  rationahilcm 
crrore,  odio,  haeresi ,  etc.  In  bujus  rei  signum 
et  symholum  DeusMariamsororcm  Mosis  lingua 
abuleniem,  el  iuurmurantemcontra  Mosen  pcr- 
cussit  lcpra  in  toto  corpore.  Num.  12.  1.  Simili 
enim   modo  lingua  impudica ,    rixosa  ,    blas- 
phema.clc.  tolam  mentem,  et  totum  corpus  , 
idest,  totum  bominem  commaculat,  et  quasi 
lepra  inficit. 

ET  INFLAMMAT  ROTAM  NATIVITATIS  NOSTRJ2.  ]  PrO 

/>jv£7-:w;  ,  id  est  generationis,  nalivitatis ,  non- 
nulli  apud  OEcum.  legerunt  yewbfls.,  id  est  ge- 
hennaj.  q.  d.  Lingua  incendit  et  excilat  in  nos 
ixehennam  veluli  grassari  faciens  adve7'sus  nos 
ignem.  Sed  et  ipsa  incenditur  a  gehenna,  ut  mani 
festum  est  exdivite,  qui  Lingua  cruciabatur.  Luc. 
16.  ail  OEcumen.  Huc  spectat  illud  Chrisli 
Matlh.  5.  22.  Qui  dixcrit  fatue,  reus  erit  gehennai 
ignis.  Vcrum  alii  passim  lcgunt  yaiaeut  quod 
Primo,  Syrus  verlit,  genealogiam.  Injlammat , 
inquit,  series  genealogiarum  nostrarum,qucecur- 
runt  in  modum  rotarum;  lingua  enim  serens 
odia  inter  familias,  urbeset  rcgna,  cademtrans- 
lnittit  in  posteros  per  multas  goncrationes  ct 


S.  JACOBI.  Cap.  III. 

s;ccula  ,  ut  perpetuas  intcr  eos,  immortalcs,  rt 
iireconciliahiles  litcs  et  inimicili;e  cssc  videan- 
lur. 

Secundo,  alii  pcr  r^byo-j  yziiniut  accipiunt 
iinivcrsum  orhcm  condilum,  ut  Tfiyoi  ponatur 
pro  /uz/oj,  itl  cst,  circtda  ct  oihc,  favitrtut,  pio 
ouTtT«w«,  itl  est  creatione  etCOndilione  :  rcspicil 
cnim  el  cxplical  id  tpiod  dixil,  liiiguam  essu 
ignem  a  quo  accenditur  xo«>4s  hZivXvi,  idesl, 
mundus  vel  universilas  iniquilatls.  q.  d.  Lingua 
tolum  orhem  lartarco  ignc  inllammat. 

Tcrtio,  Vatahl.  pcr  rolam  nalivitalis,  itl  esl 
rolam  natam  cl  gcnilain,  non  arie  a  fabro  fac- 
tam  ,  accipit  lolum  coi  pus  ,  quod  csl  vchiculum 
anim;c.  q.  d.  Lingua  adducil  in  discrimcn  totum 
corpus  et  animam ,  idcst,tolum  homincm  ,  si 
inconsulle  movcalur  :  sicutimol;e  inolcnilinorum 
tolum  molcndinum  inccndunl ,  ubi  nimio  motu 
igncm  concepcrint. 

Quarlo  el  gcnuinc,  rotam  nativitatis  nostraj 
vocatJacohus  univcrsum  vitae  noslr;e  cursum, 
qui  ii  lingua  inllammalur  ira,  lihidine,  super- 
hia,  aliisque  scclcribus  ,  atque  uritur  mulli.s 
a&rumnis,  morhis,  molesliiset  malis,  ail  Valab. 
Hic  cursus  dicitur  rola  :  quia  inslar  roise  a  nali- 
vitate  usque  ad  moricm  sempcr  volvitur  cum 
ratione  coeli,  cui  subjacel,  et  a  qua  regituret 
rolatur.  Groecum  enim  r^xw,  si  accentum  gra- 
vem  ponas  in  ullinia,  signilical  tam  rotationcm 
quam  rolam  :  sin  vero  pcr  accenium  in  penul- 
tima  lcgas  scribasque  ^poyov ,  signilical  currum. 
Untle  Bcda:  Cursttm,  in(|uit,  httmance  vitce  lingua 
conlaniinat,  qtto  ad  morlem  usque  veluti  currenli 
rota  agimur.  Ila  OEcum.  liota,  inquit,  dicitur 
vila,  qttia  in  se  ipsatn  revoluta.  Et  Isidor.  Pelus. 
1.  1.  epist.  158.  Tcmpus,  inquit,  vita;  nostra: 
rolae  speciem  imilatur ;  utpote  qtiod  in  se  tor- 
qucatur  etconvolvalur.  Dicsenim  succedil  diei, 
mensis  mensi,  annus  anno,  ut  uno  liuienle  altcr 
incipiat,  ilaquead  sui  principium  dics,  mensis 
et  annus  quasi  redcant  et  in  se  perpeluo  re- 
volvantur,  ut  choream  jugem  agere  vitleantur. 
Sic  etLyran.  Glossa.  Hugo,  Thomas  Anglicus, 
Cajctanus,  Salmeron,  Calhar.  Vatabl.  et  aiii 
passim. 

iEtas  ergo  vitaque  nostra  vocalur  rota.  Primo, 
quia  nunquam  consistit ,  sed  sempcr  inslar 
roiae  circumvolvitur.  Audi  S.  Greg.  Nazianz.  in 
Senlent.  liota,  ait ,  estincerte  fixa,  brevis  Iwc  et 
mulliptex  vita.  Sursum  movelur ,  ac  deorsum 
Irahitur  :  neque  enim  stabilis  esi  quanlttmvis  ita 
videatur  :  fugiens  tenetur ,  et  manens  efjugit  : 
sallat  plerumqtte  ,  nec  lamen  fugere  potest  :  sta- 
tionem  suam  motu  trahit  ac  retrahit.  Quocirca 
ipsius  inanitas  nttllo  modo  rectius  describi  potest  , 
quam  si  vel  fumus ,  vel  insomnium,  vel  herba  flos 
appellelur.  Atque  olim  quidem  avarus  quispiam 
his  verbis  ususesse  fertttr  :  Fortttua?  gultam  malo, 
quam  mentis  dolium.  Sed  ei  prceciare  sapiens  qtu- 
dam.  hoc  opposuit :  Menlis  guttam  pluris  facio 
qttam  forlunce  dolium. 

AlluditS.  Jacobusadroias  curruum  etadlami- 
nas  ferreas  quae  ignitaecircumcirca  rolisa  fabris 
afliguntur,  ut  rolee  sint  lorliores,  et  lapidibus, 
dum  pcr  eos  rotantur  ?  diutius  resislant.  Hisce 
enim  laminis  ignitis  comparal  linguam.  q.  d. 
Quod  lamina  ignita  est  in  rota,  hoc  lingua  est 
in  rotavitae  :  sicutenim  lamina  h;ec  ignitur  in 
fornace;  ita  lingua  ignilur  in  fornacc  gchcnnre: 
ct  sicut  lamina  ignita  a  fabris  dum  applicatur 
clavisque  afligilur  rotao,  undiquevomit  ilammas, 


COUUENTARIA  IN  EPIST.  S.  JACODI.  Cap.  III. 


555 


\idcturque  lotnm  rotam  igneam  circumcirca 
itiflammare;  ita  pariter  lingtia  iiillainniat  totain 
roiam  vitse  nostra?.  Ita  ne  lingua  laudanio 
dixilS.  Aug.  lil).  20.  Confess.  c.  37.  (Juolidiana 
fornax  noslra  lingua  lutmana.  Quid  do  petu- 
lauti,  impudica  ,  malediea  ,  invida  ,  rixosa 
dixisset? 

Secundo,  sicut  rota  in  puiicto  tantum  lerram 
altingit ;  ita  liomiinun  vila  res  terrcnas  lcviter 
lantuin  degustat  :  illee  cnim  mox  rotanlur  et 
abeunt. 

Tertio,  sicut  rola  major  rapit  minorem  sibi 
subdilamet  suballcrnam;  ila  rolalioeceli  sccuin 
rapit  et  rolat  rolam  viUe  nostrae,  ait  Cajctan. 

Quarto,  quia  instar  rotae  velocissime  ad  nie- 
tam  et  morlem  decurrit.  Vocalur  atUem  rota 
nutivitalis,  quia  ab  ipsa  nativilale  ad  mortein 
properamus,  cl  inslar  rolae  currimus.  Unde  ex 
Isidor.  1'elus.  OEcum.  Lingua,  incpiit,  inllainmal 
rotam  nalivitalis,  conlaininat  vilam,  dum  te- 
mcre  ac  pclulanter  movclur;  iiude  i/.r?zxvjira.i  , 
id  est  exaccrbatur ,  exasperalur,  atque  innu- 
meris  reruin  varietatibus  et  icrumnis  succum- 
bil;vcl,  ut  alii  lcgunl,  i/.ry.yy>zrxi ,  id  est,  ac- 
releralur  viia  noslra,  sive  tcinpus  et  linis  viUe 
nostne.  Simili  melaphora  Eccles.  cap.  12.  6. 
dicit  in  morle  conteri  bydriam  super  fontem  , 
et  confringi  rotam  super  cislernam.  Ubi  inler- 
preles  per  hydriam  accipitint  venas  aut  fel ,  pcr 
fontem  jecur  :  aul  per  hydriam  corpus,  per/ou- 
tem  elcrnenta,  in  quoe  moriens  iiomo  abil  et 
rcsolvitur  \  per  rotam  caput ,  per  cislernam  cor, 
ex  quo  caput  haurit  omnes  spiritus  vitalc*.  Corde 
enim  exlincto,  eliam  cerebruin  deficit  et  extin- 
guitur.  Hinc  noster  Scrarius  bic  :  Rola ,  ait,  est 
naliva  quadibct  perturbalio,  qua  tanquam  rola , 
huc  iiluc  rotamur  ct  agilumur. 

Quinto  ,  sicut  rota  rotando  redit  ad  sui  princi- 
pium  ;  sic  vita  nostra  lum  agendo,  tiun  mo- 
riciulo  rcdil  ad  stti  principia.  Dum  ciiiin  una 
actio  finilur,  incipit  alia  :  sic  labor  laborem 
parit,  et  sacpe  duni  credimus  eum  finire,  ile 
novo  idem  incboandus  esl,  juxta  Eccli.  18.  v.  6. 
Cum  consummavcrit  homo,  tunc  incipiet.  Ita  Ly- 
ran.  Hinc  veleres  piuxerunt  anniim  quasi  ser- 
pentem  acltim  in  gyrum,  qui  gaudam  ore 
mordet :  quia  ubi  cauda  el  finis  unius  anni  de- 
sinit,  ibi  os  et  principium  allcrius  incipit. 

Scxlo,  sicut  in  rota  duin  una  pars  deprimiiur, 
adversa  erigitur,  sic  in  bac  vita,  dum  bi  depri- 
mtintur,  adversa  crigitur,  illi  exaltanlur;  et 
vice  versa.  Na?c  est  rota  forturue.  Itotam  hane 
quisque  conlinuo  subit,  ut  nunc  bumilielur, 
nunc  cxallrlur,  nimc  rursum  butniliclur. 

In  bujus  rei  syinbolum  Archiepiscopus  Mo- 
guntinus  pro  stemmaie  gcrit  rotam  :  cujusorigo 
ct  auctor  fuit  Willigisus,  qui  cum  cxcarpenla- 
rio  ct  fabro  rolarum  creatus  esset  Archiepisco- 
pus  Mogunlinus,  rotam  pro  insigui  sumpsit,  ut 
perpetuo  prioris  suae  tenuis  forlunse  memor  ,  in 
humililate  se  conlineret,  quod  deinde  succiv-- 
•orea  cjus  relinuerunt,  ulinarralnoster  Serariu> 
in  Mogunlia  1.  k.  pag.  723. 

Simile  cst  quod  Glycas  refert.   lib.  /|.  Anna 
de  Sultano  caplo  a  rege  Francornm,  qui  ctiin 
in  vinculis  nunquam  risisset  ,   visa   rotalionc 


currus  in  risum  sc  ciTudit,  rogatus  causam, 
dixit  rotalionem  banc  ci  repncsenlasse  suam  el 
rerum  humanarum  vicissiludinem;  qua  nunc 
hi,  nunciili,  imo  quisque  nunc  erigitur,  nunc 
deprimitur :  quocirca  vinculis  liberatus  iu  Con- 


siliariorum  numcrum  a  .rege  COaptatni  esL  Hoc 

est  quod  hoelius  in  seipso  expcitus,  de  rot.i 
forlun.e  ail  I.  2.  dc  Consol.  prosa  1.  Ilac  nostrii 
vis  est,  hunc  continuo  ludum  ludimns  :  rotam  volu- 
biti  orbe  versamus,  infima  sttnnuis,  summa  infimi 
mutara  gaudeHitU.  Asccnde  si  placet  :  sed  ea  lege 
?r,'  ntK\ne,  cum  ludicri  mci  ratio  poscet,  descenderc 
injuriam  putet. 

Sic  el  Theodorus  prisci  medicus  apud  Nic<- 
phor.  I.  18.  29.  recilat  quemdam  rcgein,  Seso»- 
trisregis  juncltimcurrui,  rotaruni  cjus  conlinuas 
volutioncs  spectanlcm,  ct  his  \ilaui  nostram 
comparantem,  sc  suosque  in  iibcrtatem  as- 
sei  uisse.  Sesostris  cnim  quatuor  rcges  devictos 
instar  equorum  currum  suum  trahere  jusserat; 
sed  hac  unius  sapienli  oralione  flexus  illos  hoc 
jugoexolvit.  Vere  Pylliagoras  apud  Diogcnem 
Laertium  I.  8.  ait  vitam  humanam  similem  e&se 
foro  el  nundinis ,  ad  quas  duin  alii  veniunt,  alii 
reverluninr,  alii  vcndituri,  alii  cmpturi,  alii 
spectaturi. 

Porroccetera  vitia  certa  m  aelatis  ctvitae  parlem 
occupant,  ul  gulapucritiam,  libido  juventutem, 
ambiiio  virilem  ajtalcm,  etc.  omniaquc  fcrc 
cum  hominc  scnescun  t  cl  cmoriuntur  :  soluin 
linguae  vitium  omnem  vitam  occupat,  ul  ait  hic 
S.  Jacobus ,  et  in  senio  perdurat.  Senum  eniin 
propria  esl  loquacitas ,  qua  narrant  omnia  per 
totam  vitam  a  se  gesta ,  visa  et  audila  ,  quare 
putanl  se  sapere  suumque  esse  loqui ,  esse  ju- 
venum  vero  tacere,  atidire  aut  discere.  Intcr 
omnia  autem  lingtue  vilia  nocentissimum,  ac 
perpetuum,  et  quasi  per  omnem  vitam  peren- 
nans  esl  delractio.  Haic  iullammat  totam  rotam 
etcursum  actatisnostrae  ,  ac  dcnigiat  et  niaculat 
aliena;.  Il.ec  cst  qax  turbat  domos,  urbes  cl 
regna  :  hrcc  estquae  concitat  odia,  lites,  rixas 
immortales,  et  bella  inlernecina.  Ha?c  esl  qme 
ubique  grassatur  et  dominalur :  undc  quidam 
eam  comparat  linguUe  chalybea?  sclopeti,  qu:c 
collisione  ad  rotulam  ignem  elicit,  qui  sulphu- 
reum  pulvereminflammans  glandcm  plumbeam 
cjaculalur,  qua  instar  fulminis  illico  quemlibct 
percutit  ctoccidit,  sed  perperam  censet  S.  Ja- 
cobum  dc  ea  loqui  :  hoec  enim  non  est  rola  nati- 
vitatis,  nec  cognila  a?tate  S.  Jacobi ,  sed  nuper- 
rimum  invenlum  Ccrmani  anonymi,  qui  illud 
primo  ostendit  Venelis  in  bello  contra  Genuenses 
anno  Domini  1330.  uti  narrat  Polydor.  Virgil. 
lib.  2.  dc  Inventor.  rerum  cap.  11. 

HancEcclesiaslicuscap.  2S.  1G.  vocal  linguam 
tertiam,  quia  discordiam  seril  intcr  duos  ,  et 
quia  detrabit  terlio  absenti.  Alii  tcriiam,  expo- 
nunt  trisulcam,  quia  inslar  tridentis  ct  gladii 
tricipilis,  ac  fulminis  trisulci  trcs  uno  iciu  seril 
et  conficit,  nimirum  dcirahenlem,  audicntcm 
cl  absenlem  cui  dclrabitur  ,  uti  nolat  S.  Der- 
nard.  sermon.  de  Triplici  custodia  ,  nianus  , 
linguae  et  cordis.  Sed  audiamus  ulrumque  : 
Lingua  tcrtia,  ait  Ecclcsiast.  mullos  commovil, 
1 1  dispcrsit  ilios  de  geiite  in  genlcm  :  cioitates  mn- 
ratas  dicitum  destruxil  ,  et  domos  magnatorum 
cffodit  :  cirtulcs  populorum  concidit,  et  genles 
I.  sorlcs  dissolvit  :  lingua  lcrlia  mulicrcs  viratas 
(  graece  xA?uj.i,  id  cst,  viriles  ,  viragines)  cjccil, 
et  privavit  iltas  taboribus  suis.  Qui  respicil  illam  . 
non  habcbit  requiem,  ncc  habebit  amictim  in  qm> 
rcquiescat.  Flagctli  plaga  livorem  facit  :  plaga  ou- 
li  ni  linguaj  comminuel  ossa.  Multi  cecidcrunt  in 
ore  gladii ,  sed  non  sic   quasi  qui  intcrierunt  per 


Unguam  suam.  Deatus  qui  kctus  est  a  lingua  n<  - 


524  COMMENTARIA  IN  EPIS 

quam,  qtti  in  iracundiam  UUus  non  irunsivit ,  et 
qui  non  uttruxit  j ugum  illius  ,  et  in  vinculis  ejus 
nonest  Ugutus,  jugttm  enim  illitts,  jugumferreum 
;  et  vinculuin  itlitts,  vincultim  cerettm  est.Mors 
illius,  nwrs  nequissima:  ct  utilis  potius  infernus , 
quam  illtt.  (|.  (I.  Satius  est  mori  et  ire  ad  inferos 
statumque  defunctorum,  puta  ad  limbumquam 
paii  vexationes  linguoe  tertiae,  puta  detractoris. 
s.  Bernardi  verba  sunt :  Numquid  non  viperu 
est  tingua  istu?  Ferocissima  plune,  nimirum  quce 
ittm  lcthalitcr  trcs  inficiut  Jlatu  uno.  Numquid 
non  lancea  est  tsla  lingita?  Profecto  ,  et  ucutissi- 
mu ,qutc  tres  penetrat  ictu  uno.  Linguu,  inquit 
Psalles  ,  eorttm  gladius  aculus.  Gladitts  equidem 
anccps,  imo  triceps  cst  iingua  delractoris.  Nec 
vero  cjusmodi  linguum  ipso  etiam  mucrone , 
tjtio  Dominicum  tuttis  confossum  est ,  crudeiiorem 
tliccre  verearis.  Fottit  enim  Imc  quoque  Christi 
(Orpus  ,  et  membrum  de  membro,  nejam  exanime 
fodil :  sed  fucit  cxanime  fodiendo  :  ipsis  quoque 
nocentior  est  spinis ,  quasitlotam  sublimi  capiti 
furor  militaris  imposuit :  sex  etiam  ctavis  ferreis, 
ijttos  sunctissimis  manibus  illiset  pedibtts  consum- 
matio  judaicte  iniquitatis  infixit.  Nisi  enim  hujus 
tptod  nunc  pungitur  et  transfoditttris  corporis 
stti  vitam  illius  vitce  corporis  prcetulisset ,  nun- 
qttam  itltid  pro  isto  morits  injurice ,  crucis  igno- 
minice  tradidisset.  Et  dicimus  :  Levis  res  sermo  , 
tenera,  motlis  el  exigua  caro ,  lingua  hominis  : 
tjttis  sapiens  magni  pendat?  tevi  qutdem  res  sermo, 
quiu  lcviter  volat ,  sed  graviler  vulnerat  tevi- 
ter  transit,  scd  graviter  urit ;  teviter  penetrat 
tintmum,  sed  non  teviter  exit  :  profertur  levi- 
ler,  sed  non  teviter  revocatur  :  facile  volat, 
atque  idco  facile  viotat  charilatem.  Vilis  res  est 
musca  moricns  ,  sed  exlerminat  oleum  suavitatis. 
Tenerum  membrttm  lingua,  altamen  vix  teneripo- 
test  substantia  quidem  infirmum  utque  exigutim  ; 
scd  usu  magnum  el  validttm  invenitur.  Modicum 
membrum  esl;  sed  nisi  cavens,  magnum  malum. 
Denique  nosler  Augustin.  Quiros  liic  nove ,  sed 
ingeniose  et  apposiie  hanc  rotam  explicat.  Arbi- 
tior,  inquit,  liic  rotam  sumi  metaphorice  pro 
acerbissimo  illoantiquissimoquecruciatu,  quem 
trochon  Graeci,  rotam  Lalini  nominarunt  :  cujus 
supplicii  mentio  fit  Proverbior.  c.  20.  26.  El  in- 
curvat  super  eos  fornicem  :  ubi  in  Hebraico  textu 
etin  edilione  Septuag.  legimus  :  Et  immittet  iltis 
rotam, graece Trochon  :observatqueibi  Vatablus, 
genus  fuisse  supplicii  usitatum  apud  Hebroeos. 
£t  veroin  eo  supplicio  non  solum  distentis  laxa- 
tisque  membris  bomines  alrocissime  excarni- 
iicabanlur,  sed  urebantur  etiam  admotis  fiam- 
mis,  ut  aperte  constat  ex  Josepho  in  lib.  de 
Machabaeis  ,  cujus  hoec  sunt  verba  ;  Ut  eral  af- 
ftxus  rotte,  igni  in  catasla  objicitur :  atque  ita  ten- 
dentibus  corptts  rudiis,  et  contralwntibus  flummis, 
ct  costis  dcinde  palcntibus,  luterum  vitalia  rum- 
puntttr.  Et  ex  Apuleio  lib.  S.  de  Asino  aureo  : 
Nec  mora,  ignis  et  rota  :  tttm  omne  flagrorum 
genus  inferunlur.  Ab  hoc  supplicii  genere  voci- 
tatos  allirmat  Christianos  per  irrisionem  sar- 
menlitios.  Terlullianus  in  Apologetico  capite  50. 
Ouia  ad  slipilem,  inquit,  dimidii  axis  revincti, 
sarmenlorum  ambitu  exurimur.  Tractantde  hoc 
supplicio  Baronius  in  martyrologio  die  23.  Apri- 
lis,  Ponlanusin  lib.  /Eneidos  col.  1.  1485.  Tur- 
nebus  lib.  7.  Adversarior.  cap.  16.  Omniumvero 
ut  novissime,  ita  accuratissime  noster  Cerda  in 
].  6.  /Eneid.  vers.  616.  num.  10.  Bisciola  tom.  2. 
Horarum  subcisivarum  lib.  12.  cap.  9.  Rotam 


T.  S.  JACOBI.  Cap.   III. 

ilaque  nativitatis  explico  per  metaphoram,  sup* 
pliciumuaturae  nostrae  :  nam  etiain  Plautus  m<  - 
taphoriceusus  est  el  voc  abulo  et  supplicioRotae, 
in  Cistellaria  Actu  2.  scena  1.  faclor,  crucior, 
agitor,  stimulor,  versor  in  amoris  rota  miser. 
Eodem  gignendi  casu  usus  est  Jacobus  cap.  1. 
v.  23.  cum  faciem  nalivam  appellavit  vultum  nu- 
livitutis.  Quocl  aulem  supplicium  alrocius,  quis 
carnifex  naturae  nostrae  truculentiOr  excogitaii 
|)otest,  quam  impotentesanimi  perturbationes? 
Ece  nativae  cum  sint,  id  est ,  ipsa  ab  natura  in- 
genitae,  ubi  motlum  intemperanter  excedunt, 
hominem  miserrime  et  acerbissime  torquent  : 
ut  merito  rota  nativitatis  ,  hoc  est  nativus  cru- 
ciatus,  nominentur.  Subol  uit  Ikcc  explicatio  sa- 
gacissimo  ingenio  Serarii  nostri,  dum  ait  in 
Commenlario  hujus  loci  :  Vel  rota  est  nativti 
qualibet  perturbatio,  qua  tanquam  rota  huc  illuc 
rotamur  et  agitamur.  Hacc  ipse. 

Vita  ergo  nostra  est  rota,  non  quaelibet,  sed 
torquens  et  discrucians ,  adeoque  ipsa  est  tor- 
mentum  rotae,  quia  non  est  aliud,  quam  con- 
tinrua  rotatio  laborum  ,  morborum,  dolornm , 
anxielatum,  perturbat  ionum  ;  curarum  ,  limo- 
rum,  cupiditatum ,  miseriarum  et  malornm 
omnium,  quae  hominem  continue,  sed  varic 
rotant,  iacerant,  discerpunt ,  excerebrant  :  liuic 
vero  tormento  rotee  aliud,  ignis  scilicet,  addit 
lingua  petulans,  dum  hominum  tot  malis  rota- 
tum  instar  ignis  urit,  cruciat,  consumit :  perinde 
ac  tormentum  rotae  er  at ;  quo  corpus  ut  rotce 
aptaretur,  debebat  nec  essario  frangi,  exossari, 
exvertebrari.  Deinde  co  rpus  sic  rotae  illigatum 
et  pendens  rotabalur  in  gyrum,  idque  velocis- 
simeetconversim,  utjam  in  unam  partem  ver- 
saretur ,  jam  in  contrariam  mulato  motu  :  quo 
fiebat,  ut  viscera  et  membr  a  omnia  miserum  in 
modum  jactarentur  et  divelleren  tur,  juxta  ilkld 
Senecae  in  Hercule  Furente  : 

Rapitur  volucri  torlus  Ixion  rola. 
EtStatius  8.  Theb. 

Ixione  frango 
Vorticibus. 

Denique  non  raro  homini  sic  rotac  affixo  subji-* 
ciebatur  ignis,  uti  factum  esse  Machabaeis  testi- 
tur  Josephus  in  eorum  vita.  Talis  est  ei  rota  vita; 
nostrae,  ab  igne  linguoe  succensa. 

Inflammata  a  gehenna.]  Cajet.  vertit  active  in- 
flammat  subgehenna.  q.  d.  Lingua  inflammat  ro-1 
lam  nativitatis  nostroe,  idest,  vitam  pracsentem 
quoad  culpam  ,  sed  futuram,  quoad  poenam  :  in 
gehenna  enim  et  sub  gehenna  ,  puta  supposiia 
et  subjecta  igni  gehennae,  rota  ardens  et  sulphu- 
rea  inflammabit  hominem,  qui  lingua  tota  viia 
abususest,  per  omnem  aelernitatem.  Sic  dives 
Epulo  in  gehenna  cruciabatur  inlingua  ,  qua  de- 
licate  vivens  spreverat  Lazarum  :  unde  petebat 
eum  ad  se  mitti,  ut  injecta  frigida  mitigaret  in- 
cendia  lingu.e,  Lucae  16. 

Verum  passive  verlendum  est  inflammata,  uli 
vertit  nosteret  alii  passim  :  passivum  enim  est 
est  Graecum  fXoyi%opivY) ,  appositum  activo  pio* 
yi?ouja,  quoddixitde  rola  nalivitalis.  q.  d.Lingua 
adeo  est  exilialis,  adeo  omnia  adurit,  adeo  in- 
llammat  rotam  totius  vitae  noslrae,  ut  videatur 
conflatain  fornacegehennae,  ibique  ignetartareo 
inilammata  inllammare  rotam  et  cursum  totius 
vilae  cujusque  ,  ac  consequenter  totius  Universi : 
siculi  Poetoe  finxerunt  furias  accensis  ex  Erebo 
lacibus  totum  mundum  inllammare,  est  cata- 


chresis  :  non  onim  voro  ct  propno 
dica  inflaromatur  a  geheiraa ,  sed  per.  shnilitu- 
dinem;  qnia  scilicet  tam  maledica  ot  tain  pesti- 
lcns  urensque  est,  utvideatur  non  terreno ,  sed 
infernali  igne  succensa.  In  inferno  enim  damnati 
ex  desperatione  lingua  ignita  et  furibunda  male- 
diciiiit  Deo,  Sanclis,  ac  croaturis  omnibus. 
Simili  tropo  (licimus  :  ihec  tyranni  superbia , 
haecira,  liajc  invidia  tanlaosl,  ut  non  vidoatur 
liuniana,  sed  infernahs  et  diabolica. 

Adde;  tinguam  dici  inflammari  a  gehenna  per 
motonyniiain ,  quia  scilicet  inllanimalur  a  dia- 
bolo,  quiest  rox  et praeSes gehennae.  Sicutergo 
Sancti,  praesertim  doctores  et  praedicatores , 
loquuntur  lingua  angelorum,  imo  evangeli  per 
tingnam  toquuntur :  iia  ex  adverso  perversi, 
prsssertim  doctores,  ut  h.cretici,  scliismaiici, 
susurrones,  seininantes  rixas  et  bella  ,  doeenles 
obscoena,  famam  alienam  mordentes,  otc..,  lo- 
quuntur  lingua  daemonum,  imo  damiones  per 
eorum  oraet  linguas  loquuntur.  Unde  lneresiar- 
cbasomnes  suas  hajrosos  didicisse  a  doctore  dia- 
holo  docot  S.  Aug.  1.  2.  do  Genesi  contra  Manicb. 
C.  25.  et26.  Irenajus  lib.  5.  e.  23.  S.  Alhanas.  orat 
conlra  Arrianos.  Imo  ipsos  habuisscdamionespa- 
rodros,  idest  assessores  el  familiares,  tradit  Ire- 
lueus  lib.  1.  c.9.  etlib.2.  c  57.  Eosdem  bal)uisso 
Berengarium,  Lutherum,  Calvinumj  Ztiiriglium, 
oslendi  1.  Timolb.  /i.  1.  Hoc  est  quod  ail  Job. 
c.  /il.  12.  do  Behemot,  id  est  elephante,  qui  est 
lypus  diaboli  :  llatitus  ejus  prunas  ardere  facit , 
tl  flamma  de  orc  ejus  egreditur.  El  S.  Joan.  Apoc. 
e.  9.  17.  Vidi  cqtios  in  visione  ,  ct  qui  scdehctnt 
supcr  eos  liahchant  loricas  igneas ,  elltyacinlltinas, 
ct  Bitlphureas,  et  capita  equ&rum  erant  tanquam 
eapita  teonum  ,  ct  de  ore  eorum  procedit  ignis,  ci 
fttmits,  cl  stttpliur.WiU*  ibi  dicla.  ConcludatS.  Cbry- 
sost.  boinil.  ad  baptizandos  ,  tomo  5.  Undiqtte, 
ail,  nohis  insidias  dwmon  prapararc  consttcvit  ; 
scd  facitius  lingua  ct  orc  peccante  :  nullum  enim 
(njtte  congruum  iiii  orgdnum  in  ministerium  est 
interitus  atque  peccati. 

Denique  gehenna  est  proprius  locus  ig-nis  el 
incendiorum,  eorumque  quasi  fons,  imo  ooea- 
niis  et  baratbruin  :  ardent  enim  damnali  ul 
omni  culpa  et  scelere ;  itaetomnipoenael  igne: 
(piocirca  sieut  £thna  ,  Vcsuvius, Hecla,  simiies- 
que  nioiiics  qui  ignesevomunl ,  dicuntur  a  mul- 
lis  inilaininari  ab  Igne  inferni,  ejusque  esse 
quasi  os,  camini  el  spiracula  :  itael  lingua  quaa 
ardon\s  litium,  bellorum,  incendiorura,  om- 
niumque  scelerum  ei  malorUm  tam  culpa? 
•  piain  poenas  suscitat,  dicitur  inllammari  ii  <ic- 
bcnna,  quasi  illa  in  vieinam  sibi  superpositam 
lcrram  cos  cxbalcl,  per  ealacbresim  ,  qua  res 
quasque  suis  assighamus  locis,  quibus  abun- 
danl.  Sic  lliunina  oinnia  dicuntur  oriri  a  niari , 
Eccles.  1.  7.  quia  maro  aquis  abundat.  Igitur 
sioql  faber  tignarius,  vcl  carpentariuis  eoniun- 
dciidis  caedendisque  lignis  et  lapidibus  praspa- 
rans  inallcuin  ,  ciundcin  prius  ad  ignilam  niillit 
incudem,  ul  Ibi  aptetur  ci  exacuatur:  iia  inalc- 
dieus  boino,  inipelu  fiircns,  odiisque  armatus 
ad  ineudcin  raferni,  ad  cacodasmones  gebennae 
malleaiorcs  suain  iniiiii  liiiguam,  ut  furiali 
quodam  splendescat  acumine,  quod  deinde 
mores  boniinuin  eonfundal,  honorcin.  fainam  , 
vitamque  prorsus  comminual,discindat,  lace- 
i  et  ;  quin  (.|  ra'des,  r.ipinas,  ineendia  doinorum, 
iubiuin  etregnorum  suscitet,aeuai ,  inflammet 
GBnsmiA.  ]  lla  pcr  crasin  dicitur  bcbraic 


COMMENTAP.IA  I!N  EPIST.  S.  JACOBI.  Cap.  III.  525 

ben  ennom,  id  ost,  vatlis  fdii  Ennom,  quae  crat 
juxta  Jerusalem,  in  qua  parentes  cremabant 
lilios  idolo  Moloeb,  ct  ne  eos  ejulanles  audirent, 
pulsabant  topli,  id  ost ,  tympanum  ;  unde  locus 
diclus  cstTopbet.  Ibidein  c  i  sa  sunt  ab  angelo 
occullo  ardore  el  igne  185.  rnillia  uhliluin  Sen- 
nacherib  :  unde  ob  similem  crudelitatem ,  stra- 


^eniet  ineendia  infernus  dictus  esi  Gelienria  et 
Tophet,  uti  dixi  Isaias  32.33.  etJerem.  cap.  7. 

31.el  eap.  19.  2. 

Deniquetotam  hanc  Jacobi  senteutiam  egrc- 
gie  perlractat  Gilbertus  Abbas  in  Appendice  ad 
Cantic.  sancti  Bernardi  serm.  2/i.  dicitque 
Jacobus  ait:  Lingua  modicum  membrum  inftam- 
mat  rotam  nativilatis  nostrce ,  inftammata  ct  ipsa 
dgehenna.  Quomodo  potest  bcne  inflammare  lingua 
tampcssime  injlammata?  vitiatcc  nativitatis  ?no- 
bilis  corruptela  pcr  se  nimis  roiaiur  ad  malum , 
ct  votubitilatc  propria  ferlur  in  prceceps.  Et  quid 
necesse  cst  inflammari  rotam  Itanc,  qtiai  firman 
nonpotcsl,  scd  per  sc  fcrtur  in  malum?  Denique 
diligenter  appositum  est  cor  Iwminis  in  malum  ab 
adotescentia  sua.  A  prima  nativitate  impulsa  nes- 
cit  cursum  inflectere ,  et  tu  illam  lingua  prava 
impeltis  amptius  ct  inflammas?  lingua  prava  ira- 
cundiaict  indignationis  occasiones  requirit ,  inju- 
rias  vel  falsas  simulat,  vet  veras  exaggcral,  quas 
debuerat  dissimulare :  ad  offensam  ofjicia  ctiam 
interprelatur,  et  venenati  sermonis  scinlillas  adld- 
beta^  commovendum  cor  suum.  Quid  lingua  ne- 
quam  cordi  tuo  talcm  adkibes  flammam?  sufficial 
ttli  llamma  stta,  sufficiat  itli  concupisccntia;  ardor 
carnatis,et  tcvitatiscalor  innata? ,quibus  cor  luttm 
ac  si  volubilis  rota  impcllitur.  Deinde  cjtts  origi- 
ncm  et  tcrminum  recenset.  Ilanc  tibi  flammam  na- 
tivilas  prima  iiigenuit ,  scd  rcnascendi  gratia  res- 
tringil.  JSoli  ignemigniadlubere ,  et  concupisccnlia- 
addcre  matitiam  :  ignem  hunc  quem  cvomis ,  luiu- 
ris  dcgeltcnna  :  indeincipit,  ct  itto  rapit  :  Lingua, 
inquit,  inflammata  a  gclienna.  Lingua  Itccc  mata 
coccinea  est ,  scd  vitta  non  cst.  ISon  cnim  tigat , 
sed  dissipat.  Malc  succcndit ,  quia  succidit  ttnita  , 
quia  dissidii  vcrba  scintiltat ,  ct  flamma  tatis  dc. 
iufris  cst  :  nam  jtamma  ,  qttce  desur.stim  cst ,  pu- 
dica  est,  pacijicala  cst ,  bonis  cotisenticns,  et  bonos 
faciens.  Vcrbum  cntm  dttlce  ct  mullipticat  amicos, 
<l  mitigat  inimicos.  Quasi  flammam  ftammacon- 
stimit,  inferiorem  superior ,  infernalem  ccvlestis: 
dtun  sapietis  ct  suave  verbum  vincit  malignum , 
(t  dulcc  dttrttm  cmollit ,  el  ideo  dicit:  Sicut  vitta 
coccinca  tahia  ttta,  cl  eloquittm  tuum  dulcc.  Ao/( 
i  nim  dccent  sponsamnisi  verba  dttlciu,  vtrba  amo- 
ris,  verba  qtuv  dclicati  funicuti  vicc,  funganltti  , 
vcrbaquo!  sponsttm  irretiant ,  ct  traltant  vincuiis 
cliarilatis.  Feli.v  anima ,quo3  Itujus  novit  dulcium 
verborum  nectere  retia;  quibus  Jesttm  iilaqueet,  at- 
liget  Vcrbtim  Patris  ;  animi  affcclihus  vt  I  affatibtts 
Clirislum  inctttdat ,  ttmatorio  dcliniu'.  scrmone  et 
dctcctct ,  ut  cjus  cloquittm  dttlcc  sit  ei  qtti  habii 
vcrha  vitiv  ivtcrmv ,  ct  cst  lcrhttm  atcinttm,  qtuul 
cum  Patre  ct  Spirilu  sancto  vivit  et  rcgnat  Deus 
pcr  omnia  sivcula  scTcutorttm.  Anun. 

7.  Ounis  BNIM  NAiTiu  ltKsiiAiu  \i.  ]  S.  Jacobu.-. 
ut  oslendat  quantam  vim  et  ellieariani  babeat 
linfrua,  ae  proinde  quanla  ci  sit  adbibendacura. 
priino  eomparavil  eain  fncno  equi.  secundo 
gubernaeulo  na\  is.  Icrlio  igni  modieo  silvain  in- 
cendentL  Dnde  Quarto,  hic  comparat  eamdem 
besliis  ferocissimis  .  atquc  iis  magis  offeram  et 
indonhtam  :  idque  apposite  ad  etyinon  linguie 
in  Hebrajo  :  lingtia  cnim   hebraice  dicilur  'veh 


526  COMMENTARIA  IN  EPIST. 

lascon  j  qnofl   vidctur  esse  diminiitivum  A  tp*S 
lais,  id  est,  tro  :  (sicul  abu>N  is,  id  cst  vir,  dici- 
lur  ntlPN  frttm.,  idest,  virtincttlus  cl  pttpillaocu- 
ti  ■■  iti  ea  cnitn  apparet  viritucultis.)  Unde  luscon, 
id  eft  lingtta,  idcm  cst  quod  lcuuculus,  parvus 
leo;  quia  sieut  lco  saevus  cst  ct  forlissimus  ani- 
malium,  ac  bestiarum  omuium  Rex;ita  et  liu- 
gua   saeyissima,  el  forlissima  est,  omuiumque 
princeps  et  domina.  Rursum  sicut  leo  laict  in 
spehmca,  ex  eaque  iu  praedam  a  se  visam  im- 
provisus  insilit ;  ita  lingua  lalct  in  ore  quasi  in 
insidiis,  ex  coque  obvios  quosque  et  ignarosin- 
vadit.  Porro  lais,  id  est   lco ,  dicilur  i\  ^*ib  tus , 
id  est  subegit,  eo  quod  pra?dam  subigat,  om- 
nesque  feras  sibi  subjiciat.  Unde  alii  lascon,  id 
esl   linguam,   derivant  per   metatbesin  i\  blin 
nascal,  id  est  delraxit,  dejecit :  utrobique  eniin 
eaedem  prorsus  sunt  littera*,  sed  transpositse : 
tascon  cnim  nascal,  id  est,  lingua  omnia  detrabil, 
dejicit,  subigit  et  sternit  quasi  leo.   Porro  ab 
Hebrso  lascon  nonnullideducuntGracum  /**»<«, 
id  est  lingua,  addilo  •/  et  a  y).»<nx«  deducunt  Lati- 
num  gtoria,  quasi  glosia  :  lingua  enim  est  quae 
gloriatur,  ipsaque  unicum  glorialionis  et  jac- 
tantiae  est  inslrumentum.  Simili  modononnulli 
linguam  Latine  dictam  volunt  i\  ligando,  quod 
ipsaquasi  indomita  fera  et  leo,  dentium  et  la- 
biorum  septis,  tanquam  muris  vallata  ac  ligata 
sit.  Hinc  de  lingua  maledica  ait  Eccles.  cap.  28. 
vers.  27.  immitlelur  in  illos  (injuslos  et  impios) 
quasi  leo ,  quasi  pardus  ladcl  itlos.  Ipsa  est  ergo 
quasi  leopardus,  saevior  leone  et  pardo,  ulpole 
qui  utriusque  saeviliam  exsuxit,   et  in  se  con- 
junxit.  Hincct  ilkid  Proverb.  20.  2.  Sicutrugitus 
leonis,  itaet  lerror,  puta  lingua,  etterrifica,  re- 
gis  :  qui  provocat  eam ,  peccat  in  animam  suam. 
q.  d.  Animae,  id  est  viiae  suae,  creat  periculum. 
Et  Isaiae  5.  29.  de  Nabucbodonosor  :  Rugitus  ejtts 
ut  leonis,  rugietulcaluti  leonum.  SimileestEzecb. 
19.  v.  7.  Zacbar.  11.  3. 

Nota.  In  statu  innocentiae,  et  integrae  naturoe, 
in  quali  conditus  fuit  Adam,  positusque  in  pa- 
radiso,  omnia  animalia,  etiam  ferae ,  homini 
obediebanl  ad  nulum.  Unde  singula  venerunt  ad 
Adam ,  qtiasi  servi  ad  dominum,  ab  eoque  sin- 
gula  nomen  acceperunt.  Genes,  2.  19.  Id  fiebat 
per  instinctum  obediendi  homini,  quem  eis  in- 
debat  Deus  per  angelos  -.pertalem  enim  instinc- 
tum  canes,  equi,  asini,  muli  et  boves  parent 
homini,  et  catuli  ferarum  parcntmatribus  feris. 
Hunc  instinctum  perdiderunt  bestiae ,  peccante 
Adamo,  qui  proinde  jus  herile  et  dominium  in 
eas  per  peccatum  amisit.  Sancti  tamen  eminen- 
tes,  qui  proxime  accesserunt  ad  primaevam  in- 
nocentiam,  hoc  dominium  recupcrarunt,  ut 
S.  Paulus,  S.  Antonius,  S.  Franciscus.  Caeteri 
homines  longo  usu,  arte  et  industria  similem 
instinctum  feris  indunt,  itaqueeasaliquo  modo 
domant  et  cicurant. 

Primo.ergo  feras  quaslibet  domariab  homi- 
ne,  multis  docetur  exemplis.  Experientia  cons- 
lat,  et  docet  Plinius  lib.  8.  c.  16.  hac  arte  do- 
marietvinci  leones ,  etiam  furentes  et  irruen- 
tes,  si  quis  in  capul  eorum  pallium  aut  vestjem 
objiciat,  qua  oculi  eorum  velentur:  quia  omnis 
vis  etferitas  consistit  in  ocutis.  \di\il  Plinius  :  Ju- 
go  subdidit  eos,primusque  Ronuead  curramjunxit 
M.  Antonius ,  et  quidem  civiti  bello,  cum  dimica- 
tum  esset  in  Pharsalicis  campis.  Primus  autem  lio- 
minum  leonem  manu  tractare  ausus ,  et  ostendere 
mansuefactum  Hanno  d  clarissimis  Pacnorum  tra- 


S.  JACOBI.  Cap.  III. 

ditur,  damnatusquc  itlo  argumanto,  qttoniamnihil 
non  persuasurus  vir  tam  artificis  ingenii  videbatur; 
ct  male  credi  libertas  ci ,  cui  in  tantum  cessissct 
ctiam  fcritas.  Menlor  Syracusanus  in  Syria  lcone 
obvio  suppliciler  votutantc ,  allonitus  pavore ,  cum 
rrfugicnti  undique  frra  opponerct  scse,  et  vestigia 
lamberet  adutanli  similis  ,  animadvcrtit  in  pede 
ejus  tumorem  vutnusque ,  el  exlraclo  surculo  tibe- 
ravit  cruciatu. 

Simile  est,  quod  de  leone  obediente  Androdo, 
ob  spinam  c  pcde  sibi  ab  eo  excmptam  ,  recilavi 
Isaiae  1.  3.  Et  tale  subdit  Plinius  de  Elpide  Sa- 
mio,  ac  cap.  17.  de  Democrito  Physico,  qui 
pantlierae  blandienti  catulos  e  fovea  eximens, 
ab  ea  Imta  ct  gestiente  usque  ullra  solitudines  de- 
ductusest,  ul  facile  appareret  gratiam  referre. 
Subdit  de  inlantibus  ferarum  lacte  nutrilts,  cum 
essent  exposili,  uli  Romulus  el  Remus  a  lupa. 
/Elianus  lib.  15.  cap.  l/i.  narrat  Indos  suo  rcgi 
offerre  cicures  tigrides ,  pardos  el  oryges  qua- 
dricornes.  Paulus  Vcnetus  in  Historia  Tartaro- 
rum  narrat  magnum  eorum  Cbam  cicuratos 
baberelcones,  ligrides,  pardos,  ursus,  etc.,qui- 
bus  in  venatione  se  oblectet,  veneturque  ejus- 
dem  spcciei  feras.  Rbinocerotes  cicuratos  Do- 
milianolmper.  Romam  adveclos  narrantSueton. 
et  alii.  De elephantum  docililalestupenda ,  quaj 
fidem  videntur  exccdere,  ex  /Eliano,  Plinio  Op- 
piano  ,  Aristolele,  et  aliis  recenset  Lipsius  cen- 
turia  1.  cpist.  50.  Denique  bestiarii,  sive  prae- 
fecli  bcstiarum  Romoe  alebant  et  regebant  leo- 
nes,  ligrides,  pardos,  ursos,  omnesque  feras. 
quas  e  caveis  in  amphitbeatrum  ad  pugnas  et 
speclacula  educcbanl  et  reducebant. 

Jacobus  ergocomparans  linguam  cum  bestiis, 
innuit  in  ea  quid  esse  irrationale,  stultum  el 
besliale,  ideoque  indomitum.  Ha  Pbilosopbi 
censentloquacilatemsignum  esse  parvi  cerebri, 
et  judicii,  adeoque  siullitiae.  Lnde  Solon  cuidam 
dicenti,  illtim  ideo  non  loqui,  quia  insanus  es- 
set  :  Nulius,  inquit,  sltiltus  tacere  polest.  Theo- 
criius  audiens  initium  orationis  Anaximenis  : 
Incipit,  inquit,  verborttm  fJumen  ,  mentis  gutla; 
significans  illumesse  multiloquum,  sed  parum 
sapientem.  Ita  Stobacus  scrin.  3^i.  Alfonsus,  Ara- 
gonum  Rex,  tesle  Panormitano  in  ejus  Gestis 
lib.  U.  homines  ad  loquendum  turgidos  et  quasi 
dislentos  vocabat  utres  et  vesicas :  turgent  enim, 
donecea  eruclent.  Quarc  prudenter  iEneas  Sil- 
vius  lib.  1.  de  Gestis  ejusdem  Alfonsi  ait :  Sa- 
pienlius  esse  agere  quam  fari :  numquam  enim  , 
nisicum  necessitas  postulat,  sapiens  loquitur  : 
neque  vana  ,  sed  ponderata  profert.  Stulto  aur 
tem  nullum  est  tempus  sermoni  clausum  ;  sed 
quovis  loco  et  tempore  quidquid  in  buccam  ve- 
nerit,  effutit. 

Secundo,  volucres  quaslibetab  homine  doma- 
ri,  puta  falcones,  aquilas,  accipitres,  mertdas  , 
graculos,  luscinias,  etc,  patetexperientia:  quin 
et  multae  earum  humanum  sermonem  addiscunt 
tam  Groecum,  quam  Latinum  :  uti  de  slurno  ct 
lusciniis  Caesarum  narrat  Plinius  lib.  10.  cap.42. 
Idemde  perdiceaffirmat  Plutarcb.  in  Symposiis. 
De  psiltacis  res  clara  est.  Idem  de  picis  CJrti 
generis  asserit  Plinius  loco  citato.  Adamanl , 
inquit,  verba  quce  loquantur;  nec  discunt  tantum; 
sed  ditigunt,  meditantcsque  intra  semet  cura  at- 
que  cogitatione  intentionem  non  occultant.  Cons- 
tat  emori  viclas  difficultate  verbi ,  ac  nisi  subinde 
eadem  audiant,  memoria  fatiit  quxrentes;  mirum 
in  modumhitarari ,  si  interim  audierint  id  verbum. 


COMMENTARIA  IN  EPIST.  S.  JACOBI.  Cap.  III. 


5:7 


Lepidn  suntqnac  narralMacrobius  lil).  2.  Saturn. 
cap.  10.  in  linc,  decorvis  Augustuin  sululanlibus: 
Avc,  (kesar,  vicivr,  imperutor,  quos  viginti  niil- 
libns  nuunnoruin  emil.  Similc  lucruin  aucu|iaus, 
sulor  corvttm  insliluit  ad  parem  sulululioncm. 
Huc  audilu  dttm  trunsit  Auguslus,  rcspondil :  Sa- 
lis  domi  stdululorum  tulium  liabeo.Hupcrfuit  corvo 
mcmoria ,  ut  ct  illu  quibus  qucerentem  dominum 
solebut  uttdire ,  sttbtexcrct  :  Opera  ct  impensa  pe~ 
ritl.  Ad  qttod  Ccesur  risit ,  emiqtie  avem  jttssit, 
qtutnti  nttttum  udltttc  cmcrut.  Subdit  dc  graculo, 
tpii  Cajsari  solcbat  porrigero  honorilicuni  cpi- 
grannna,  ac  shnile  submissuma  C;csarc  Icgen- 
do  laudavil,  admirans  tam  voce  quam  vullu.et 
Ca^sari  paucos  denarios  dedit,  adjcclo  boc  ser- 
mone  :  Non  secundum  fortunum  litum,  Auguste; 
si  plus  lutbcrem,  plus  durem.  Quaro  August.  scs- 
terlia  centum  millia  graculonumerari  jussit.Ve* 
rum  pro  graculo  legendum  cst  Cruculo ,  puta 
bomine  Cr.cco,  ut  palet  ex  nairalionis  seric,  tt 
cx  emcndaiis  Macrobii  codicibus. 

Terlio,  scr[)enles  domari  patetcx  Plinio  lib.  8. 
cap.  7.  qui  lltoanlem  in  Arcudia  servatum  d  dra- 
cone  narral.  Ettm  nttlrierul  puer,  dileclum  udmo- 
dttm,  puvcnsque  scrpentis  nalurum  ct  mugnitudi- 
nem  metuens  in  solttudincs  lulcrut ;  in  quibus 
circumvcnto  lutronttm  insidiis,  agniioquc  voce , 
subvenit.  klein  lib.  10.  c.  7Zj.  narrat  de  aspide 
rem  miram  :  Ipsam  (cnim)  cum  ud  mensum  cu- 
jttsdam  in  /Egypto  vcniens  uteretur  ussidtte  , 
cnixam  cattdos ;  quorttmab  uno  jitittm  hospitisin- 
tereviplum;  iltam  reversum  ad  consttclttdinem  cibi 
inteltexissc  calpum ,  et  necem  inlutisse  cttluto ,  nec 
poslca  in  lcctttm  id  reversttm.  Psyllos  ct  Marsos 
domare  scrpenles  liadit  Plinius,  ct  nlii ,  licct 
nonnulli  viri  sapicntcscenseant  cos  cssc  incan- 
tatorcs.  Crocodilos  mansucscerc  Iradit  /Eliunus 
lib.  8.  cap.  U.  adilunt  alii  Tondyritas  cis  inctpii- 
tarcquict  addil  lnurenuin  piscem  agnovis^e 
voccm  Crussi  r>oniani,  cl  ab  co  alilam  ct  dilcc- 
tam  adco,  ut  in  ejus  morle  luxcrit.  Dc  delpbini 
in  hoinines  aniore  ct  obscquio  mira  narrat  Pli- 
nius  lib  i).  c.  8.  niuiirum  quod  ipsc  pueruin  u 
quoalcbalur,  in  dorsum  rcccptuin,  Pttteolos  pcr 
magnum  ceqttor  in  ludum  ferebat  :  simiti  modo 
revcltcns  pturibus  annis ,  doncc  morbo  cxlinclo 
pitcro,  subindc  ad  consttclum  tocum  ventituns  tris- 
tis  ct  marcnti  simitis  ipsc  quoqite  desiderio  e.vpi- 
ruvit.  Et  inlra:  Qtttv  facittnt  ttt  crcdalur,  Ario- 
nem  quoque  citliarwdicte  urtis  intcrjiccre  nuittis  in 
nutri  parantibtts  ,  ad  inlcrcipicndos  cjtts  qtuvslus  , 
cblundiltim,  ut  pritts  cuncrct  ctthura;  congregm- 
lis  cantu  delpltinis  cttm  se  jecissel  in  mure,  cxccp- 
tum  ab  ttno  Tanurum  in  ttlttts  pcrvccttim.  Subdil 
delpbinos  cvocalos  ii  piscaloribus  accurrcre,  ct 
cogcre  mugiles  in  coruin  rclia.  Quid  ad  ba?c 
bomincs  indociles,  loquaces  ct  iudomiti?  uii- 
que  eis  dociliores  sunl  dclpbini  cl  bcsliie,  ina- 
gisque  domari  ct  rcgi  se  sinunt. 

B  r  ciiTEiionuM  ]  aninialiuin.  Ita  I.oniana  :  le- 
gitlnlerpres  -6»  a/).wv,  id  cst  atiortun;  vcl  tva/^v, 
id  cst  variorum  :  jam  lcgunl  i-^yv^  ,  id  est  muri- 
nvrnin  :  ita  Syrus.  Lnde  nonnulli  pro  avtcrorum 
ccmcnt  legenduui  crionnn.  lta  Cajetanus  ,  Cla- 
rius,  Salnienni,  Gagneius,  Catliar.  et  alii.  Ceto- 
rtini  cniin  \ari;e  sitni  species,  (pias  recciisii 
liondclclius 61  AUlrovand.  lib.  dePiscibus.  Maxi- 
uia  est  babcna,  ipiam  domat,  imo  rugil  piscicu- 
Itis.cuinonicn  niusculus.llic  camducit  el  praeit, 
ejusqiie  cst  quasi  OCUlus  ,  du\  et  nnuiilor,  indi- 
eatis  \  ada  el  pericula  qtta  cavcrc  ilcbeal.  cibum 


ostentans,  ceteraquc  otunia  praesentiensetpia- 
monens  :  und«:  eo  inorienic  inoiitur  pariler  bj- 
lama,  tcslo  .l.liano  lib.  2.  cap.  13.  el  aliis.  Ve- 
rum  -ocelorum  non  respondct  Craeco  bo/iM»,  jd 
est  marinorum  :  innumcra  cnim  suul  gcnci  a 
animalium  murinorum,  e  quibus  unum  duni- 
taxal  est  cettis. 

Doma.mlis,  J  non  ail,  Cicurantur,  quia  aliqiue 
bestueadeo  fenesunt,  utplanccicurari  neqin  ant; 
scd  domuntttr,  ul  scilicet  corum  ferilus  com- 
pesealur  etrelraenelur.  Domantur  auleni  mulLe 
pastu;  illi  cnim  u  tpio  pascunlur,  obsequuutur  : 
aliae  frcenis  cl  capistris  ;  alioe  llagcllis  et  verbc- 
ribus;  aliee  per  res  quus  meluunl,  ut  leones  ter- 
rcnlur  flammis,  rotis  et  vocc  galli  gallinacei ; 
aliae  fame  el  iuedia.  Unde  illud  :  Quis  docuit  pstl- 
tacum  suumyziii?  fames.  Alice  per  animalia  sil  i 
inimica. Sic  inquil  1'linius  lib.  10.  c.  7/i.  Dissident 
otoreset  aquiUe ,corvus  ct  mitvus,  cornices  ct  noc- 
lua',  mttsteta  etcornix ,  turlur et pyrutis ,  anates  ei 
graviai,  sorices  et  ardeoUe,  cegitkus  mtninia  (tois 
cum  usino ,vulpes  el iSili angucs ,  mustelce  cl  stus: 
dissidenl  tltocs  et  leones,  et  minima  ceque  acmaxima. 

8.     LlNGUAM    AUTEM     NULLUS    IIO\II.M\l     DOMAKL 

potest.  ]OEcum.  lcgil  inlcrrogalive,  q.  d.  Fer;u 
domunlur,  cur  lingua  ab  bomine  domari  non 
possil?  omuino  polest :  bumanior  cniin  ct  doci- 
lior  est,  quain  iene.  Abulebantur  bac  lcclionc 
et  expositionc  Pelagiani,  ut  probarent  graliam 
Dei  non  csse  necessariam,  sed  bomincm  sui* 
et  naturse  viribus  possc  refrtcnare  omncs  tam 
linguae,  quam  aninue  passiones  et  concupis- 
ccnlias.  Vcrum  perperani  :  nam  caelcri  Graeciet 
Laliniiegunt  asserlivc,  non  inlerrogative.  Se- 
quilur  enim ,  Inqiticlum  inalum,  pLcnu  veneno 
mortifero.  lla  S.  Auguslin.  de  Nat.  et  gratio  c.  15. 
Jdein  scrm.  6.  de  vcrbis  Domini  secundum  Mat. 
llomo,  ail,  donutt  feram,  non  domat  tinguam  ; 
domat  teoncm  ,  ct  non  rcfnenat  sermonem  ;  domut 
ipse ,  cl  nondomatseipsttm  ;domat  qttod  timcbal , 
et  ut  sedomct,  non  ttmet  qttvd  ttinerc  dcbebat.  I  l 
mox  :  Ergo  inlelligumus,  clutrissimi ,  quiu  si  lin- 
gttam  nutlus  hominum  domare  polest,  ad  Deum. 
confttgicndttm  cst ,  qui  domct  lingtutm  nostrum. 
Si  cnim  tu  cum  domure  volucris,  non  potes,qttia 
liomo  cs :  lingttam  ntilius  liominttm  domarc  potest. 
Sic  Cbrislus  Matt.  19.  2Zi.  uit  tam  impossibile 
esscdivilcin  salvari ,  quam  impossibile  estca- 
mclum  transire  per  forainen  ucus.  Miraulibus 
discipulis  uc  dicenlibus  :  Quis  ergo  poterit  sal- 
vtts  cssc?  respondit  seque  explicuvit  Christm». 
dicens  :  Apud  livmincm  Itoc  impossibile  est ,  upttd 
Deum  aulcm  omnia  possibilia  sttiit.  q.  d.  .Vbn  b<'- 
niinis,  scd  Dei  virtute  ucgratia  potest  divcs  sal- 
\ari,  ;eque  ac  camclus  pcr  foramen  ttcus  trans- 
irc.  Pergit  S.  August.  Allendilc  similtttidinem  at> 
ipsis  besliis  qttas  domamtts.  liquus  non  sc  domat  , 
titinelus  nonse  domttt,  aspis  non  se  dvmal ,  leonon 
sc  domal,  ct  sic  liomo  nvn  se  domal.  Scd  ttt  dvnu  - 
tttr  cqutts,  bos ,  camelus  ,  etepliantus  ,  leo  ,  uspis  . 
tpuvritur  lionto.  ErgO  Deus  tpuvratur  tti  domclur 
Itomo  :  crgv,  Domine,  refagiuin  ttt  factus  cs  nvbis. 
etc.  Qititt  eigv,  fratres  mci,  dubltare debemastquia 
inunsuetvs  nvs  faeit  Ihnninus ,  si  nos  domundos 
d  prcebeamus?  Domuisti  leonem  quem  non  fecisti, 
non  dvmal  lc  qtti  fetit  /  '.'  t  lc.  nnugo  Dki  dviitu. 
frttin  ,  et  non  dvnutt  Detts  imai;inem  siutni. 

Subtiil  inoduin  tloinaiuli  Dei,  sc;!irct  liibula- 
tioucs.  ln  illo,  ;;il,  spem  nvstram  f>onttmtts ,  . 
donec  domcmur  et  perdvmcmur,  idcst  perftciainnr, 
domitorcm  fcrttmus.  Ptcrai  nim  profert 


5*8  COMMENTARTA  IN  EPIS 

milor  noster  etiam  flagctla.  Si  enim  tu  ad  doman- 
dajumenta  (iticst ,adjumcntainftrmilatis  tua)  lua , 
profers  virgam,profers  flagcUum;  Dcus  non  proferl 
<ui  domanda  jmncnta  suas  qtiod  sumtis  nos,  quida 
jumentis  suis  faciel  jitios  suos?  Et  paulo  post  dat 
stimulum  prsemii:  Dotnitotibl  Dcus  hereditatem 
scrvat ,  qttod  cst  ipse  Deus  :  et  constituet  te  cum 
angetisin  ceternum,  ubijamnon  indigeas  domari, 
scd  lanlmnmodo  dpiissimo  possideri.Erit  enim  tunc 
Deus  omnia  in  omnibus  :  ncc  crit  ulla  infclicitas 
quanos  exerccat ,  sed  feticitas  sota  quce  pascat. 
Subdit  cxenipluni  lilii  quem  castigat  et  erudit 
pater,  ut  eum  bonorum  omnium  relinquat  hie- 
redem  :  Deus  autem  tuus  rcdemptor  tuus ,  casli- 
gator  taus,  pater  tuus  erudit  tc.  Quo?  ut  accipias 
hereditatem ,  ubinon  efferas  palrem ,  sed  heredi- 
tatem  habeas  ipsum  patrcm.  Ad  hanc  spem  erudi- 
ris  et  murmuras ,  et  si  quid  trisle  acciderit ,  for- 
tasse  blasphemas  ?  Nonne  mclitts  est ,  ut  flagcllct 
te  et  recipial  lc ,  quam  parcat  tibi  et  deserat  te? 
Unde  concludit  :  Dicamus  crgo  :  A  te  non  rece- 
demus,  cum  Uberaveris  nos  ab  omnibus  malis 
nostris ,  et  impleveris  nos  bonis  luis.  Bona  das , 
btandiris ,  ne  fatigemur  in  via.  Corripis ,  ca?dis , 
perculis,  dirigis  ne  aberremus  a  via  :  sive  ergo 
blandiris ,  ne  fatigemur  in  via  :  sive  castiges  ,ne 
aberremus  civia,  Domine,refugium  tu  facttis  cs 
nobis.  Hoc  esl  quod  ait  Sapiens  Proverb.  16. 
vcrs.  1.  Hominis  est  animam  praparare ,  et  Do- 
mini  gubernare  tinguam.  Nam,  ut  ait  Ecclesiasl. 
cap.  19.  vers.  17.  Quis  est  qui  non  deliquerit  inliti- 
gua  sua?  adeo  ut  et  S.  Job.  ita  laudatus  a  Deo 
dicat  cap.  42.  3.  Insipienter  locuttts  sum,  et  qum 
idtra  modum  excederunt  scientiam  meam.  Tanla 
enim  est  linguae  cupido  et  pruritus  ad  loquen- 
dum,  quanta  cst  ejus  qui  hausit  venenum  ulil- 
lud  evomat;  quanta  est  musti  bullientis  el  dif- 
fringeniis  lagenas  ;  quanta  est  mulieris  gravida) 
ad  pariendum  ;  quanla  est  vulnerati  ut  sagitla 
eximatur.  Audi  Ecclesiast.  cap.  19.  10.  Audisti, 
ait,  vcrbum  adversus  proximum  tuum?  commoria- 
lur  in  te,  ftdens  quoniam  non  te  disrumpet.  A  fa- 
cieverbi  parturit  faluus,  tanquam  gemitus  partus 
infantis.  Sagitta  infixa  femori  carnis ,  sic  verbum 
in  corde  stulti.Umie  Eliae  Job.  32.  18.  Plenus  sum  , 
inquit ,  sermonibus ,  et  coarctat  me  spirilus  uteri 
mei.  En  venler  meus  quasi  mustum  absque  spira- 
c.uto,  quod  lagunculas  novas  disrumpit.  Hinc  lin- 
gua  a  Nazianzeno  tractatu  de  silentio  vocatur 
aia;j.xqoi,  id  est  indomabilis,  axa).tvo?;  id  est  effrce- 
nis;  aslapo? ,  id  est  exlex  ,  quia  scilicet  fraenari 
non  potest  a  natura  ,  sed  a  gratia ;  non  ab 
homine,  sed  a  Deo.  Rursum  quia  cum  gratia 
communi  et  ordinaria  nemo,  id  est,  pauci 
et  vix  ullus ,  ita  eam  fraenare  potest,  quin 
aliquandoexorbitet,  ct  fraenum  excutiens  instar 
•■ffraenis  equi  huc  illucque  discurrat,  et  in  alio- 
rum  noxam  grassetur.  Unde  Nazianzenus  loco 
citato,  ait  se  jejuniis,  vigiliis,  ciliciis,  humicu- 
batione  domuisse  gulam,  libidinem,  iram,  etc, 
sed  non  linguam. 

Namque  milii ,  ait ,  effraenis  lingua  est  et  garrula  :  per 
quam 
Livor  me  innumeris  afficit  usque  malis. 

Verum  loqui  videtur  de  lingua  non  sua,  sedin- 
vidorum  sibi  detrahentium,  seque  exagilantium. 
Preeclare  hanc  Jacobi  sententiam  pertractat 
B.  Petrus  Damiani  lib.  2.  epistol.  18.  adGardinal. 
additque  Religiosis  per  caetera  fere  securis  a 
sola  lingua  esse  periculum  damnationis  (quotl 


T.  S.  JACOBI.  Cap.  III. 

etalii  viri  sapientes  olitn  asscruerunl,  eletiam- 
num  asserunl.)  Fateor,  ail,  fratres  mei,  nihilfere 
in  monastcriis  agitttr,  unde  mens  mca  terribilius 
super  monachos  imminere  Dei  judicium  suspicetur: 
nani  contiyitto  mealus  impulsu ,  quasi  lorrens  per 
decUoa  devexa  procedens  eorum  lingua  decurrit  : 
et  cum  linlinnabulum  sonat,  sic  iUis  est,  tanquatn 
si  de  repentino  protinus  ictu  eorum  capul  Ulidal. 
Quod  lamen  dc  quibttsdam ,  absit  aulem  ul  de  om- 
nibus  dicam,  etc.  Omnibus  lioris  taborandi ,  ac  le- 
gendi ,  sludium  quidam  poslponentes ,  abutuntm 
in  fabulis ,  et  quidquid  luboribus  ac  tectionibus  de- 
bent ,  totum  vanitoquis  sermonibtts  exliibent.  Et 
mox  citato  Proverb.  18.  Mors  et  vila  inmanwtin- 
gtm  :  Qttam  inhoneslumest ,  ail,  ul  in  hoc  mune- 
re ,quo  creaturis  omnibus  homo  proiponiltir ,  ipsc 
largitor  ab  homine  frequentius  offendatur !  Et  cum 
naturis  reliquis  homo  prcesideat ,  easque  suce  di- 
lionis  legibus  subdal ,  quanti  pudoris  cst ,  ut  ca- 
runculam  tenuem  quam  inlrafauces  includit ,  edo- 
mare  non  possit !  Unde  el  Jucobus  dicit :  Omnis 
natura  bestiarum  et  volucrum  domabitis  cst ,  lin- 
guam  autem  nttlUis  hominum  domare  potcst.  Nul- 
lius  quippe  frcena  doctoris  coercere  valent  Unguam 
se  cohibere nolenlis ,  (est  hrec  ejus  nova  el  lertia 
hujus  loci  S.  Jacobi  exposilio)  aUoqui  si  pulsal 
et  nilitur,  qttod  optat  procut  dubio  conseq  uelur. 
Et  inferius  :  Serpentes  sunt  de  quibtts  diclum  est : 
Venenum  aspidum  sub  tabiis  eorttm.  Ubi.ergo 
supervacuis  vacatttr  inepliis,  et  quasi symbola  con- 
geruntur  verbis  otiosis ,  apud  intrinsecus  auscul- 
lantem  non  sermones  hominum ,  sed  quasi  mulli- 
gena  decerniturvociferatio  bestiarum.  Ipse  nimi- 
rttm  est ,de  quo  in  Canticis  cap.  2.  dicitur:  Dilectus 
meus  respicit  per  fenestram ,  respicit  per  cancellos. 
Et  ipse  per  Prophetam  (Jerem.  8.)  Attendt,  ait, 
ct  auscultavi ;  nemo  quod  bonttm  esl  loquilur.  Sed 
ut  noster  sermo  ab  ea  qudm  semel  cozpit  matcria 
nonrecedat,  et  loquentium  vitia  per  non  loquen- 
tium  animatium  prosequatar  exempla,  nunquam 
fauces  hydrus  ingreditur ,  nisi  cum  crocodilus  os- 
citans  invenitur  :  nam  si  clausum  os  teneat ,  insi- 
dianlis  impetum  non  formidal.  Attlludopus  cum 
exctamal ,  ad  suum  ignarus  interitum ,  gladios 
venatoris  invilat;  quidonec  obticuit,  persequentis 
industriam  fugacis  cursus  opinione  delusit.  Atquc 
uthoc  inferam,  quod  cancer  ostreo,  facit  pterum- 
que  diabolus  monaclw,  etc.  Solerter  explorat ,  si 
quando  ostreum  se  contra  solis  radios  aperiat : 
tunc  ergo  calcutum  clandestinus .  incursalor  im- 
mittit ,  sicque  hiantia  claustra  reperiens,  viscera 
ostrei  inlerna  decerpit.  Ostreum  significat  mona- 
chum  qui  nimirum  vivit,  dum  sub  silentii  censura 
conctuditur  :  perit  autem  cum  ad  loquendum  im- 
moderatius  aperitur.  Quid  enim  designat  calculus 
qtti  ostreo  ne  recludatur  injicitur,  nisi  duritiacon- 
suetudinis,  qua  quisque  ne  sese  ad  poenilenliam 
emolUat ,  induratur.  Nam  quasi  quidam  lapillus 
pravm  consuetudinis  obstat ,  ne  is  qui  fabutarum 
vacat  ineptiis ,  dsuase  vanitate  recludat.  Cancer 
qui  post  se  naturaliter  graditur,  est  Apostataspi- 
ritus,  qui  postquam  semel  d  conditore  recessit ,  in 
posterior  relabi  ntinquam  desiit. 

Inquietum  malum.]  axxTdcxuziv,  id  est,  ut  Pagni- 
nus  et  Vatablus,  incoercibile ;  S.  Hieronymus  1.2. 
contra  Pelagium,  incontinens ,  scilicet  passive  , 
quod  contineri  et  coliiberi  nequit;  alii,  incohi- 
bile;  Syrus,  inimpedibiie ,  irremorabite;  alii,  iu- 
toterabite. 

Nonnulli  legunt  «zKTa^arov ,  id  est  inconstans  , 
instabile,  consistere  non  potens;  sicut  cor  et 


COMMfiNTAIUA  1N  EPIST.  S.  JACOBI.  Cap.  III. 


*?0 


ptihno,  quibus  lingua  respondet,  et  quoad  for- 
uiam  assimilatur,  consistere  nequeunt,  sed  per- 
peluo  agilantur  :  cor.ut  spirilus  vitales  loticor- 
pori  subministret;  pulmo  ,  ut  cor  refrigeret. 
Lnde  Poeta  : 

Corsapit,  et  pulmo  loquitur,  fcl  commovet  iram, 
Splen  ridere  facit,  cogit  amare  jecur. 

Item  «xaTa^v  est  sediliosum  et  tumultuosum  : 
Mara  «aT«;a5(a  est  sedilio,  inconstantia ,  tumul- 
lus  ,  confusio,  turbatus  rerumordo.  Hinc  et  se- 
quitur,  Plena  veneno  mortifero.  Porro  cur  lingua 
.sil  inquieta,  causam  dalS.  August.  serm.  31.  de 
verbis  Apost.  Lingtta,  inquit,  facilitatem  habet 
motus,  in  udo  posila  est ,  facile  in  lubrico  labilur. 
Ouanto  illa  citius  ct  facilius  movetur,  tanto  tuad- 
nrsusillam  ftxus  csto.  Domabis ,  si  vigilabis;vi- 
gilabis,si  limcbis;  timebis,  si  Cltristianum  te  esse 
rogttaveris. 

Plena  veneno  mortifero.  ]  quo  proximi  fa- 
tnani,  suam  et  audientis  animam,  ac  saepemul- 
torum  corpora  occidit  per  odia,  rixas  et  bella 
quac  suscitat:  unde  Psal.  139.  h.  Acuerunt,  ait, 
linguas  suas  sicut  serpenlis  :  venenum  aspidum  sttb 
tubiis  corum.  EtPsal.  5.  11.  Sepulcrum  patens  est 
gullur  eorum,  Ungttis  suis  dolose  agebant  ,judica 
illos  Deus.  Sepulchrum  est,  Primo,  quia  lethife- 
iumcstgutturmaledicum,et  quos  teiigerit  occi- 
dit,  etinscpulcruminfertjuxtailludjerem.  5.16. 
Pliaretra  ejus  quasi  sepulchrum  patcns.q.  d.  Nabu- 
chodonosoris  sagittae  sunt  lcthiferae,  et  omnes 
quos  confixerit,  occidet  et  sepeliet. 

Secundo,  quiainstar  sepulcri  tetrum  et  lelha- 
loni  halitum  ac  virulentiam  calumniarum, 
dolorum  et  impiarum  machinalionum  exhalat. 
Terlio,  qui  obscocna  loquuntur  :  ait  ibidem 
S.  Chrys.  ora  habent  quasi  sepulchra,  quia  foetor 
ille  spiritalis,  qui  ex  animac  putrefaciione  ori- 
lur,  faetore  sensibili  major  ct  gravior  est. 

Linguaergosimilisesthydrargyro,  siveargen- 
lo  vivo,  quod  consistere  nequit,  sed  perpetuo 
agitatur  :  ac  si  langatur,  in  mille  et  minulissi- 
mas  partes  dissilil;  estque  venenum  exitiale,  ut 
si  vel  minimum  quid  ex  eo  haurialur,  illico  in- 
tciimat :  ut  olim  Lovanii  juvenem  curiositatis 
causa  illud  dclibantem,  illico  interimi  cons- 
pexi.  Porro  alludit  Jacobus  ad  linguam  aspi- 
dum  ct  serpehtum  ,  quae  vcncnata  cst,  et  venc- 
nummorsueffundit.  Nam  animalia  quae  veneno 
nocenl ,  venenum  in  vesica  sub  Jingua  inclu- 
sum  habent;  quae,  cum  mordent,  rumpitur,  et 
morsu  venenum  cffundunt,  ait  Mercurial.  De 
Venen.  juxla  illud  Job.  20.  12.  Cum  cnim  dulce 
fttcrit  in  oreejus  malum,  abscondet  illud  sub  lin- 
guasua. 

9.  1n  iPSA(idest  ipsa,  per  ipsam)  iienedici- 
mus  Deum,]  lum  psallendo,  tumdocendo,  tum 
concionando,  elc.  Hic  enim  est  finis  linguac  ob 
qucm  nobis  a  Deo  est  indita,  scilicel  ut  illa 
Dciun  glorificemus,  aliosque  glorificare  docea- 
nius.  Ita  fccil  S.  Antonius  de  Padua,  qui  ardenti 
corde  ct  lingua  concionando  innumcros  ad 
Druinconvcrtit.Unde  32.annoa  mortc  cjus,  lin- 
guo  cjus  incorrupta,  reccns  et  rubicunda  in- 
xcntaesl  a  S.  Bonaveniura,  qui  lachrymando 
cam  deosculans:0  tinguabenedicta,  inquit,  qucs 
Dominttm  semper  bencdixisti,  aliosque  bcnedicere 
docttisli,  nttnc  liqttct  quam  grata  ci  fueris,  quan- 
tique  apttd  cum  mcriti.  ltahabet  cjusVila  ct  Chro- 
nicaOrdin.  S.  Francisci  :  quae  et  addunt  ipsius 
s.  Bonaventurae  linguam,  160.  annis  post  mor- 

CORNEL.    \    I.ArtDF.      TOM.    X. 


tem,  puta  anno  Domini  ilxiU  ,  integrum  et  re- 
centem  csse  repertam,  aeque  ac  coret  caput,  in 
translalione  ejusdem.  Ita  Psalles  Ps.  33.  1.  Bene- 
dicam,  inquil,  Dominum  in  omni  tempore,  temper 
lausejus  in  oremeo.  Ita  Sancti  in  coelis  non  aliud 
lingua  concinunt  quam  Dei  laudes  et  magnalia. 
Apoc.  ti.  8.  et  c.  5.  8.  et  c.  7.  12.  vide  ibi  dicta. 
Quocirca  S.  Paulus  quasi  angelus  terreslris, 
salagens  fideles  efficere  coeliteset  angclos  :  Im- 
plemini,  inquit,  Spiritu  sancto ,  loquentes  yobis- 
melipsis  in  psalmis,  et  hymnis,  et  canticis  spirilua- 
itbits,  canlanlcs  et  psallcnles  in  cordibus  veslris 
Domino,  gralias  agentes  semper  pro  omnibus  in 
nomine  Domini  nostri  Jesu  Chrisli,  Deo  et  Patrt. 
Ephes.  5.  18.  Ila  S,  Nazianz.  in  carm.  de  Silentio 
de  lingua  canit  : 

Sum  lyra  supremi  regis,  modulisque  canoris 
Hunc  cano  ,  qui  tremulo  cuncta  pavore  quatit. 

ItaS.  August.  totislrcdecim  librisConfessionum 
assidue  benedicit,  laudatque  Dominum  :  unde 
ita  orditur  :  Magnus  cs,  Domine,  et  laudabilis  val- 
de;  magnavirtus  tua,et  sapientix  tua  non  est 
numertts.  Et  laudare  te  vult  homo ,  aliqua  portio 
creaturde  tux  ,ct  homo  circumferens  mortaUlatem 
suam,  circumferens  lcstimonium  peccati  sui,  quia 
sttperbis  resistis  :  et  tamen  laudare  le  vull  homo 
aliqtia  portio  creatura:  lua.  Tu  enim  excitas  ul 
laudare  te  deleclet  :  quia  fecisti  nos  ad  le ,  el  in- 
qttietum  est  cor  noslrum  donec  rcquiescal  in  te. 
El  1.  9.  c.  1.  Laudet  te  cor  meum  et  Ungua  mea,et 
omnia  mea  dicant  :  Qttis  similis  tibi?  Quocirca 
impius  Neslorius  lingua  abutens,  etmaledicens 
Christo,  ejusque  malri,  diccnsque  et  doccns 
Christum  non  esse  Deum,  ac  consequenlcr  ejus 
matrem  non  esse  Deiparam,  sed  Christiparani, 
in  eadem  ii  Deo  mulctatus  est :  lingua  enim  ejus 
a  vermibus  corrosa  ct  exesa  est ,  teste  Cedreno 
et  Evagrio  1. 1.  c.  7.  Ex  adverso  Martyres  plures, 
quibus  ob  fidei  confessioncm  exsedse  erant  lin- 
guae ,  Deum  laudarunt  perinde  ac  si  illae  exsectx 
non  fuissenl,  uti  fecerunt  Martyres  Africani, 
teste  Victore  Ulicensi  in  Perseculione  Wandali- 
ca.  Tota  crgo  vita  fidelium ,  praescrtim  Clcrico- 
rum,  Religiosorum ,  et  Praedicalorum,  non 
aliud  esse  debet,  quam  continua  Dei  laus  et  prae- 
dicatio. 

Dicit  hoc  Jacobus,  ut  ostendat  proprium  fi- 
nem  et  usum  linguae,  qui  eslbenedicere  etlan- 
dare  Deum,  ut  ex  illo  ostendat  gravitatem  abu- 
sus  ,  quo  homines  passim  eadem  impie  et  quasi 
sacrilege  abutunlurad  maledicendum.  Nam,  ut 
aitS.  Chrys.  hom.  \k.  in  ep.  ad  Ephes.  Os  habes , 
jnquit,  spiritale  obsignatumSpiritu  sancto  :  cogita 
qux  sit  oris  tui  dignilas.  Patrem  vocas  Deum,  et 
fratrem  mox  vituperas? Cogila  qua  mensa  digna- 
tttm  sit  os  luum,  quai  contingat,  qiuv  degustel,  quo 
cibo  frttatur.  Pcrpende  cum  quibus  tempore  mys- 
teriorum  astes ,nempc cttm  Chcrubim  ac  Seraphim. 
Seraphini  neminem  vituperant  ,  sed  unus  ct  idem 
tisits  ora  illorum  adimplcl ,  nempe  benedicendi  el 
gloriftcandi  Dcum.  Quomodo  crgo  polcs  cum  ittii 
dicere:  Sancttis,  sanctus,  sanctus,  qui  orc  tuo  ad 
vitupcrium  abuteris? PorlwW.mn  ergo  est  qui  lin- 
{fua  prrcdicatDei  bonitatcm,  camdcm  vero  exa- 
cuit  inconsortes  et  proximos  suos.  Indignusest 
hominis  titulo  qui  paccin  habcl  in  orc,  opere  au- 
tem  serit  litcs  et  bella  :  qui  semcn  cceleslis  doc- 
triua2  pollicetur,  et  merum  seminat  oconitum. 
ldctn  Chrysost.  Homi  1.  21.  in  epist  ad.  Rom.O«o- 
modo ,  inquit ,  sacram  oblationem  sumes ,  quilin 

67 


6  50  COAIMENTARIA  IN  EPIS 

ruam  humano  sanguinc  crucntasti?  Quomoclo  pa- 
crm  das  orc ,  bcilis  adco  referUf 

Deum  et  PAmEM.]Deum  quiesl  pater  omniuni. 
Vide  dicla  c.  1.  27. 

ET   IN    IPSA  MAI.F.DICIMUS   IIOMINES,  ]  x!iT«p^.£jj  , 

id  est  execramur, mala  imprccanmr,  diris  de- 
vovemus  jrursum,  calumniamur,  conviciamur, 
irridemus,  subsannamus,  elc. :  hiec  enim  omnia 
significatx&matedictfjww  per  catacliresin.  Vide- 
runt  idipsum  per  umbram  Gentiles  :  Anachar- 
sis  rogatus  quid  in  homine  esset  optimum,  quid 
pcssimum,  respondit:  Lingua;  testis  est  Laer- 
lius  lib.  1.  c.  9.  Bias  Amasi  regi  /Egypti  poscenti 
optimumet  pessimum  exvictima,  linguam  re- 
misit ,  sentiens  linguam,  si  ratione  regatur, 
esse  oplimum  hominismembrum  ;sin  ira,  aliave 
passione  instigelur,  essc  pessimum.  lla  refert 
Plutarch.  lib.  de  Garrulitate.  Vide  Pierium  1.  33. 
titul.  de  lingua. 

Qui  ad  siMii.iTUDiNtM  (id  est  imaginem.  Vide 
dicta  Genes.  1.  '20. )  Dei  facti  sunt.  ]  q.  d.  Ala- 
lediceudo  homines,  maledicimus  Deum  :  quia 
liomines  suntopUs,  crealura  et  imagoDei.Pne- 
clare  S.  Ambrosius  lib.  de  Dignitate  humanae 
condit.  c.  3.  Quis  major ,  inquit,  lionor  homini 
potuit  esse  quam  ut  ad  simililudinem  sui  factoris 
conderelur?  Et  S.  Leo  serm.  1.  de  jejunioX.  men- 
sis  :  Si  (ideliter  atque  sapienter  a-eationis  noslros 
intelligamus  exordium,  inveniemus  liominem  ideo 
ad  imaginem  Dei  conditum,  ut  imitator  sui  esset 
auctoris ,  et  hanc  esse  naturalem  nostri  generis 
dignitalem ,  si  in  nobis  in  quodam  speculo ,  divince 
benignitatis  forma  resplendeat.  Explicatvenenum 
morliferum  linguae,  taxatque  proprie  eos  qui 
pii  videntur,  Deumque  benedicunt  psallendo, 
orando,  prcedicando,et  interim  proniin  maledi- 
centiam  assidue  eadem  lingua  petulanter  male- 
dicunt  proximis,  eo  utique  nocentius,  quo  ex 
pietatis  specie,  quam  prae  seferunt,  justeet  pie 
id  facere  videntur.  Tales  sunt  non  pauci  qui  fre- 
quentes  sunt  in  officiis  divinis,  et  domum  re- 
versi  eam  implent  rixis,  jurgiis,  calumniis, 
maledictis,  utin  lemplo  videantur  esse  angeli, 
in  domo  daemones.  Contra  quos  magna  palien- 
tia  certandumest,  etcogitandum  illudSenecae 
de  Remediis  forluitis  ;  Bene  nesciunt  loqui :  fa- 
ciuntnon  quodmereor ,  sedquod  solent  :  quibus- 
dam  enim  canibussic  innatum  est ,  ut  nonpro  feri- 
tate ,  sed  pro  consuetudine  latrent. 

Sensus  ergo  est.  q.  d.  En  lingua  adeo  plena 
est  veneno  mortifero,  ut  eliam  tunc  cum  Dcum 
laudat,  non  cesset  a  maledictis  in  proximos, 
itaquein  Deumsit  injuria,  adeoque  Deum  simul 
maledicat  et  benedicat.  Qui  enim  imaginem, 
inio  amicum  et  filium  regis  violat,  aut  male- 
dicit,  regem  violat  aut  maledicit;  multo  magis 
qui  Dei.  Unde  OEcum.  bsec  legit  interrogative  .- 
In  ipsa  benedicimus  Deum,  et  in  ipsa  maledi- 
cimus  Iwmines?  q.  d.  Fierine  potest,  ut  eodem 
ore  el  lingua  laudemus  Deum  et  vitupere- 
mus  homines,  qui  sunt  peculium  et  imago 
Dei?  Fierine  potestut  simullaudes  et  vituperes 
Deum?  laudes  in  se,  vituperes  in  sua  imagine? 
Unde  subdit  Jacobus  :  Non  oportet,  fratres  mei, 
hcec  itafieri;  sed  si  laudas  Deum,  lauda  et  ho- 
minem,  qui  estmagnaDei  portio.  Hocest  quod 
ait  Sapiens  Prov.  1/j.  v.  31.  Qui  calumniatur  egen- 
tem ,  exprobrat  faclori  ejus ;  honorat  autem  eu?n 
quimiserelur  paupcris.  Et  Psalles  Psal.  &9.  16. 
Peccatori  autetn  dixit  Deus  :  Quare  tu  enarras 
justitiasmeas,  ct  assumis  testamentum  meum  per 


r.  S.  JACOBI.  C:>p.  ilL 

os  tuum?  elc.  Os  tuum  abundavil  tnalitia,  ct  lin- 
gua  tua  concinnabat  dolos ,  scdens  adversus  fru- 
tremtuum  loqucbaris.  Tales  similessunl  pauthc- 
ne,  qme  cum  hoinini  nocere  nequit,  imagineni 
ejus  dilaceral,  tesle  S.  Basilio  orat.  10.  de  invi- 
dia  :  ita  et  hi  cum  Deo  nocere  nequeant  in 
seipso,  nocentei  insuaimagine,  puta  in  homine. 
Nota.  Etsi  homo  quoad  naturam  inferior  sit 
angelo,  ilaque  minor  imago  Dei ,  tamen  quoad 
qiuedamangeluni  superat ,  magisque  quamihV 
est  imago  Dei.  Primo,  quia  mundus  hic  visibi 
lis  creaius  est  propter  hominem,  non  propter 
angelum;  utpoie  qui  spiritus  est  invisibilis.  Ho- 
mo  ergo  in  mundo  est  quasi  princeps,  Rex  rt 
Deus  quidam  terrestris,  in  eo  ergomagis  referi 
Deum  quam  angelum.  Secundo,  quia  omne* 
besliee,  aves,  pisces,  elementa,  sidera,  cceli , 
quin  et  angeli  serviunt  homini  perinde  ac  ser- 
viunt  Deo.  Terlio  quia  homo  per  tot  rerum  in- 
ventiones,  per  totfabricas  et  machinas,  pertoi 
fructuum  sationem  et  productionem,  per  tor 
artesmechanicas  quibus  nihil  non  efficit,  vide- 
tur  imitari  Dei  omnipotentiam,  omniscienliam  , 
rerumque  omnium  creationem.  Quarlo,  quia 
hominis  productio  refert  S.  Trinitatem ,  Adam 
scilicet  ingenitus  reprassentat  Patrem  ingenituin, 
Eva  producta  ex  Adamo  Filium  genitum,  Seth 
Spiritum  sanctum  procedentem  ex  utroque,  uti 
innuit  Nazianz.  orat.  39.  Quinto,  quia  sicut  in 
Deo  sunt  omnes  rerum  species  et  gradus  vel 
formaliter,  vel  cminenter:  ita  sunt  etin  hominc. 
Homo  enim  habet  esse  communecum  inanimis, 
vivere  cum  planlis ,  sentire  cum  animalibns  ,  in- 
lelligerecum  angelis.  Denique  homoest  affinis, 
consanguineuset  frater  Dei  per  Verbum  incar- 
natum,  non  angeli :  Chrislusenim  nascens  non 
angelos  apprehendit ,  sed  semen  Abrahce.  Hebr.  2. 
v.  16.  Noli  ergo,  6  homo,  te  abjicere,  et  tanli  gc- 
neris  esse  degener,  sed  divinae  consors  natur;e 
despice  haec  vilia  et  exilia,  suspice  illa  magna 
et  divina,  Deum  luum  imilare.  Estoquidamquasi 
in  terris  obambulans  Deus  ,  et  sanctus  in  came  «/;- 
gelus. 

Vidit  haec  per  nmbram  Trismegistus;  unde 
scribens  ad  Asclepium  exclamat  :  O  Asclepi , 
magnummiraculum  est  homo,  animal  adoranduvi . 
llic  enim  in  naturam  Dei  transit ,  quasi  ipse  su 
Deus.  Hic  human&nalurai  partemin  seipso  despt- 
cit,  atterius  partis  divinitate  confisus :  diis  cognala 
divinilate  conjunctus  ,  partem  sui  qua  terrenus  csi 
despicit :  ccelera  omnia  q uibus  se  necessarium  essc 
ccelesti  dispositione  cognoscit ,  nexu  secum  chari- 
talis  ustringit  sicque  suspicit  ccclum.  Sic  ergo  fe- 
liciore  loco  medielatis  est  positus  ,  ut  qua;  infra  sr 
sunt  diligat ,  ipse  a  superioribus  diligalur.  Elc- 
mentis  velocitate  miscetur.  Acumine  mentis  in  ma- 
ris  profunda  descendit :  omnia  illi  lucent.  Non  ca- 
tum  videtur  attissimum ;  quasi  enim  proxima 
sagacilate  animi  intuetur.  Jntentionem  animieju* 
caligo  aeris  non  confundit,  non  aqux  altitudo  as- 
peclumejus  obtundit  :  omnia  idem  est,  et  ubiqur 
idem  est.  Nam,  ut  aiunt  Theologi :  Factus  esthomo 
ul  Deumintelligerel,  inteltigendo  amaret ,amando 
possiderel ,  possidendo  frueretur. 

19.  Ex  IPSO  OnEPROCEDIT   nENEDlCTIO  ET   MALK- 

dictio.  ]  Exaggerat  mali  indignitatem,  illudque 
insistendo  etrepetendo  perurget.  q.  d.  Ex  eodem 
ergo  procedit  benedictio  et  maledictio ;  quod  in 
se  tam  iniquum  et  indijpum  esse  liquet ,  ut  aliis 
verbis  magisexaggerannon  egeat,imonequeat: 
unde'OF.ciim.  rursum  hacclegitet  intelligit  inter-. 


COMMENTAIUA  1N  EPIS 

rogalivc  :  Anjuslum  est  ut  cx  eodem  ore  et  bene- 
dictio  et  detestatio  egrediatur?  non  profecto.  Hinc 
et  leni  piaque ,  sed  cflicaci  correplione  idipsum 
studiosecavendum  monet  S.  Jacobus,  dicens  : 
Non  oportet,  fralres  mei,  hxc  ita  fieri;  sed  ore  ad 
benedicendum  tantum  (ad  hocenim  nobisa  Deo 
inditumest),  non  ad  malcdicendum  utnos  con- 
vcnit.  S.  Maximus  scrm.  U2>.  et  alii  banc  Jacobi 
sententiam  apposite  exponunt  de  adulatoribus 
qui  palam  laudant,  occulte  viluperant,  et  ex 
eodem  ore  calidum  et  frigidum,  ul  vulgo  dici- 
lur,  efllant.  Verum  prior  sensus  videtur  genui- 
nus  :  loquitur  enim  de  cadem  benedictione  ct 
iijaledictioue,  de  qua  locutus  est  immediate 
ante. 

Disce  hic  mansuctudinem  in  corripiendo  a 
S.  Jacobo,  quam  ipse  didicit  a  Christo,  cui  pcr 
omnia  similis  erat,  ideoque  vocabalur  Fratcr 
Domini :  unde  ct  subditos  vocal  fratrcs.  Praecla- 
re  S.  Chrysost.  hom.  62.  ad  popul.  ait  linguam 
nostram  fieri  linguam  Christi,siin  loquendo, 
doccndo  et  corripicndo  imitcmur  mansuetudi- 
nem  Christi.  Ita  David  de  se:  Memcnto ,  inquit, 
Domine  David ,  et  omnis  mansuetudinis  ejus. 
Psal.  131.  1.  Et  Paulus  2.  Cor.  10.  1.  Ipse  ego 
Paulus,  inquit,  obsecro  vos  per  mansuetudincm  et 
modesliam  Chrisli.  Et  Ephes.  k.  1.  Obsecro  itaque 
ros  ego  vinctus  in  Domino,  ut  digne  ambuletis  vo- 
cai.ione  qua  vocati  estis,  cum  omni  huiuilitate  et 
mansuctiuiine.  Et  1.  Timoth.  6.  11.  Tu  vero,  6  ho- 
mo  Dci ,  haic  fuge,  sectare  vero  justitiam ,  picla- 
(<m,  fidem,  charitatem ,  patienliam ,  mansuetu- 
dinem.  Et  ad  Titum  3.  2.  Omnem  ostendentes 
mansuetudincm  ad  omncs  homines.  Aurea  estSa- 
pientis  vox  :  Fiti  in  mansuetudine  opera  tua  pcr~ 
/ice,  et  supcr  hominum  gloriarn  diiigeris.  Eccles. 
3.  19. 

11.   NUMQUID    FONS    DK   EODEM    FORAMIISE    EMA- 
NVT  DUIXEM  ET  AMARAM  AQUAM ]  q.    d.    NOn.   ErgO 

iicc  homo  ex  eodem  ore  dcbet  proferre  bcne- 
dictioncm,  qu*c  cst  quasi  aqua  dulcis;  ct  male- 
diclionem,  quaeest  quasiaqua  amara  amaricans 
Deum  et  honiincs;  sed  solum  benedictionem. 
hursum,  sicut  aqua  amara  immixta  dulci  eani 
eflicit  amaram;  ita  dulcedinem  benedictionis 
maledictionisamaritudo  incodcmore  consumit, 
ait  Beda ;  sicut  modicum  fcrmenlum  totam 
niassamcorruinpit,  1.  Corintb.  5.  6.  Huic  tamen 
non  obstat  quin  Concionator  populo  nunc  blan- 
diri,  nunc  minari  et  objurgare;  nunc  dulcia 
Dcipromissa,  nunc  amaras  ejusminas  et  pcenas 
proponere  debeal  :  quia  hxc  omnia  inducunt 
populum  ad  Deo  servicndum  et|benediccndiun  ; 
iilcoquc  sunt  Dci  benedictio,  nou  malediclio. 

Nola.  Quidam  fontes  dulcem  ct  amarani  ftn.- 
dunt  aipiam,  scd  divcrso  tempore,  vcl  loco. 
Audi  Plinium  1.  2.  c.  103.  ln  Troglodytis  fon. 
Solis  appcliatur  dulcis,  ct  circamcridicm  maxime 
frigidus  ;  mox  paalalim  tcpcsccns ;  ad  noctis  mc- 
dia  fercore  et  amaritudinc  infcstatur.  Et  mav  : 
l.ynccstis  aqua  qiue  vocatur  Acidula ,  viui  inodo 
tanulentos  facit.  ln  Audro  insula  lenydo  IJhoi 
patris  fonlcm  Nouis  Januarii  semper  viiii  sapoj-e 
fluere  Muiianus  crcdil.  Adduulnostri  ConiuilMi- 
eenses  Iracl.  9.  in  Meleora  c.  9.  in  TrogloUytU 
lacum  csse  qui  Ur  die  fit  amarus  s<dsusque  uc 
dcindc  dulcis,  toticsquc  ctiam  noctu.  Simile*  in 
Ardetuia  non  louge  a  Leodio  sunt  fontes  Spha- 
dani  aciduii,  qui  ferri,  uiui,  suiphuri*  et  vi- 
irioli  si.porem  referunt;  eo  quod  eorum  aqua 
|mt  vrna*  ferri,  uilri,  mlphwris  cl  vilrioli  per- 


I.  S.  JACOBl.  Ca|i.   III.  i>o\ 

Iabalur,  eorunupje  vimct  saporem  imbibat,  uti 
e  tricnnali  experientia  eos  frequentando  didici: 
quocirca  invicem  vicini  foutes  diversos  habent 
sapores,  ob  diversas  venas  quas  pertranseunt : 
iino  idem  fons  si  per  aliam  venam  labatur,  sa- 
porem  mutabit. 

Talis  quoque  est  Arethusa  fons  et  llumen  Sy- 
racusae,  qui  diversis  in  locis  fcrtur  diversum 
liabere  saporem,  eo  quod  alii  fontes  in  eum 
inlluant;  el  quia  sub  mari  labitur,  si  ex  eo  quid 
hauriat,  marinam  et  salsam  dulci  immixtam 
emanabit,  dc  quo  Virgilius  ecloga  10. 

Extremum  hunc  Arethusa  mihi  concede  laborem. 
Sic  libi,  cura  fluctus  subtcr  labere  Sicanos, 
Doris  araara  suam  uon  intermisceat  undam. 

Sed  audi  Thomam  Fazellum  oculatum  testem  , 
qui  dc  Arethusa,  ita  scribit.  1.  «.  de  Reb.  Siculis 
p.  89.  Crassas  salsioresque  el  ad  potum  injucun- 
das  habct  aquas;  quarum  usum,  cum  durce  et  in- 
coclilcs  sint,  incolumitali  humancc  minus  conferre 
lib.  2.  docet  Alhenwus.  !\onprocul  ab  Arethusa  in 
mediis  maris  fluctibus  fons  aqua  dulcis  mire 
exundat ,  caputque  inler  aquas  salsas  atloliit , 
oculus  CiUca;  vulgo  appcllatus.  El  mox  :  Quod  si 
ex  Arcthusx  fontibus  hic  non  est  unus ,  ex  aliquo 
certe  vicino  monte  gigni,  ct  ex  pelagi  vadis ,  ex- 
pellente  eum  intcriori  vcnlo,  sursum  emcrgerc 
necessc  est.  Et  anlerius  causam  aperit,  scilicei 
quod  aqua  Arethusae  non  orinlur  in  Sicilia ,  sed 
in  Achaia  et  Peloponneso.  Siquidem  Alplueum  , 
ail,  Acbaiae  rcgionis  Huvium  terra  absorptum  . 
subtcr  mare  in  Siciliam  pcr  passuum  millia 
fcre  quingcnta  flucrc,  atque  cx  boc  fonte  Are- 
tbusae  rursum  cmcrgere  primum  Pindarus, 
dcinde  Timauis,  quos  Graeci  et  Lalini  seculi 
sunt,  tradiderunt.  Sic  de  Ascanio  lacu  et  fonti- 
bus  Chalcidis  scribil  Plinius  1.  31.  c.  10.  corum 
superliciem  dulcem  essc  et  potabilem,  infc- 
riorcs  vcro  parles  nitrosas  cl  amaras. 

Verum  S.  Jacobus  loipiittir  de  fontibus  eom- 
munibus  et  ordinariis  :  lii  enim  siinul  aqUcttD 
dulcem  et  amaram  non  reddunt,  pauci  jam  uo- 
minati  extraordinarii  sunt,  et  quasi  portenta  et 
monstra  naturae,  ideoque  sunt  lypi  et  symbola 
lingiue,  qtiae  siniul  fundit  iualedictionem  etbc- 
ncdictionem,  ideoque  ipsa  paiitcr  ostentuiu 
est  cl  monstrum  naturce.  Addc,  liccl  iti  jam 
diclis  fonlibus,  cxterior  fons,  puta  fouti6  orifi- 
cium  sit  idcm,  quod  emauat  aquam  dulcem  ct 
amaram;  tamen  intcrior  fons,  hoc  esl,  ipsa 
priina  vcna  et  scalurigo,  quae  est  quasi  cor  aut 
hepar  fontis,  esl  diversa,  ut  patet  ex  dicli»  de 
fonte  Arethusae,  cui  nomen  oculus  CAUca.  Iu 
hoiniiK^  auirni  secus  se  res  habet.  Sicutenim 
in  eo  unus  cst  fous  exte»rior,  puta  uiuun  os ,  o^ 
proferens  bona  et  nulaj  sic  et  uuu$  est  fons 
intcrior,  puta  unmn  cur  ei  uaa  auima ,  ex  quo 
ulraque  juanant.  Iloc  ergti  in*t<ir|iorlenli  est  et 
prodigii,  qjftod  .scilicet  idein  cor  ptrr  eaaauein 
linguam  injuriain  et  laudeiu,  pietalem  et  im- 
liieiateui.  niiirlein  el  vu.uu,  veiitatcin  et  u>eu- 
dac.iuiu  ik'pronii.i. 

12.    Nl'MQVM>  TOTRST,  FRAT&ES  NU  ,    FJCU6   UViS 

facehe.  ]  Graeca  et  Syrus  pro  uvas  Iegtmt««»«» , 
id  esl  oiivas,  et  tunc  major  QBt  JHUiLho*i6  :  ficu> 
cnim  sunt4uioes;  oliv«  vero  amar*,  aed  #*>- 
que.iHia  iu<lk«inl  de  uvis  «gi.  Subdil  eniw:  An\ 
viiis  liaa$?  q.  tL  Nulto  modo  :  nec  ««im  *iii' 
pcr  se  aliud  qtuuu  uvas  profcrt,  uec  licus  *in 


Jo2 


COMMENTARIA  IN  EPSl 


inseri  potest,  ut  in  ea  producat  ficus ,  uti  pirus 
inseritur  pruno,  alque  in  pruno  profert  pira. 

SlCNEQUE  SALSA  DU>CEM  TOTEST  FACEnE  AQLAM.] 

Salsa,  id  est,  fons  salsus  :  unde  griece  est,  sic 
nullus  fons  salsus  satsam  ac  tlulcem  polest  edere 
aquam.  Ita  Tigurin.  Pagnin.  et  alii.  Probatenim 
priorem  similitudinem,  scilicetquod  ex  eodem 
fonte  non  manet  aqua  dulcis  et  amara  (ex  qua 
probat  etconcludit,  moraliternon  posse,  idest 
non  deberc,  ex  eodem  ore  prodire  benedictio- 
nem  et  maledictionem)  alia  similitudine  vitis 
et  ficus ,  quarum  illa  non  ficus ,  sed  uvas  dum- 
taxat,  bttc  non  uvas,  sed  ficus  dumtaxat  pro- 
fert.  Burgensis  tamen  censet  hic  esse  aliam  , 
puta  tertiam  similitudinem  :  primam  enim  peli 
a  fonte,  secundam  a  vite  et  ficu,  tertiam  bic  ex 
aqua  salsa,  quae  ex  se  non  potest  dulcem  dif- 
fundere.  Verum  se  diffundit,  ergo  fons  est  et 
fontis  rationem  babet  :  quare  eadem  est  haec 
similitudo  cum  prima.  Ex  hisce  similitudinibus 
ostendit  Jacobus  innaturale  esse  et  prseter  re- 
rum  ordinem,  ac  quasi  cum  ipsa  natura  pug- 
nare  ut  ex  ore  a  Deo  et  natura  destinato  ad 
benedicendum  procedat  maledictio  :  sicut  cum 
natura  pugnat,  ut  ex  fonte  dulci  procedat  aqua 
amara ,  ex  vite  ficus,  ex  ficu  uva ;  ideoque  idip- 
sum  fieri  nequit.  Rursum  sicut  aqua  amara  im- 
mista  dulci  eam  facit  amaram,  ita  maledictio- 
nem  mistam  benedictioni  in  eodem  ore  eam 
vitiare,  ac  quasi  convertere  in  maledictionem  ; 
quia  scilicet  maledictum  est  os,  quod  cum  sit 
soli  benedictioni  destinatum,  ex  se  emittit  ma- 
ledictionem  :  bonum  enim  est  ex  integra  causa, 
malum  ex  singulis  defectibus,  ut  ait  S.  Diony- 
sius.  Insuper  sicut  ficus  non  profert  uvas ,  nec 
vitis  ficus;  sic  maledicum,  licet  aliquid  boni  ad 
tempus  loqui  videatur ,  fructum  henedictionis 
habere  nullatenus  posse.  Ita  Beda.  Porro  octo 
differentias  et  quasi  species  malaelinguaeassig- 
nat  Thomas  Anglicus,  nimirum  lingua  tertia, 
inquit,  de  qua  Eccli.  18.  16.  est  detractorum, 
solumque  detrahit,  falsa  est  adulatorum  Ec- 
cli.  20.  18.  magniloqua  superborum  Psal.  11.  h. 
viperea  haerelicorum  Job  20. 16.  blasphema  ma- 
ledicorum  Job  15.  5.  dolosa  hypocritarum 
Ps.  119.  v.  2.  coinquinata  luxuriosorum  Fc 
cli.  51.  3.  iniqua  advocatorum  Prov.  17.  h. 

Nota.  S.  Jacobus  noxam  et  damna  linguae  dt 
monstrat  ex  duodecim  partim  argumentis,  par- 
tim  attributis.  Primum  est  v.  3.  quod  instar 
equi  sit  effraenis;  Secundum  v.  1.  quod  modica 
licet,  magna  tamen  exaltet;  Tertium  ibidem , 
quod  sit  instar  scintillae  quae  totam  silvamcom- 
burit;  Quartum  v.  6.  quod  sit  universilas  ini- 
quitatis;  Quintum  ibidem,  quod  maculet  totum 
corpus;  Sextum,  quod  inflammet  totam  rotam 
nativitatis  et  vitae  nostrae  ;  Septimum,  quod  in- 
flammetur  a  gehenna;  Octavum,  quod  magis 
indomita  sit  quam  omnes  ferae,  ideoque  a  ne- 
mine  domari  possit;  Nonum,  quod  sit  inquie- 
tum  malum;  Decimum,  quod  sit  plena  veneno 
mortifero;  Undecimum,  quod  cum  sit  data  et 
dicata  benedictioni  Dei,  simul  tamen  maledicat 
proximis;  Duodecimum,  quod  sit  quasi  fons 
monstrosus,  eructans  simul  aquam  dulcem  et 
amaram. 

13.  Qui  sapiens  (  aofoi  ,  iU  est  eruditus,  sci- 
licet  rerum  divinarum  )  et  disciplinatls,  ] 
iiirtnuv  ,  idest,  sciens  ea  quae  ad  praxim  et 
mores  pertinent,  non  tantum  speculative,  sed 
et  practice,  hoc  est,  disciplinae  studiosus. 


T.  S.  JACOBI.  Cap.  III. 

Porro  idem  est  sapiens  et  disciplinalus ;  sed  bic 
illi  additur,  ut  significetur  sapientem  non  spe- 
culativum  dumtaxat,  sed  et  praclicum  essti 
debere,  puta  disciplinatum  et  bene  instilulum  : 
unde  vers.  ultimo  diserte  asserit  sapientiain 
esse  pudicam  ,  pacificam ,  modestam  ,  suadibi- 
lem,  etc.  Disciplina  enim  est  morum  ordinata 
correctio,  et  regularum  amajoribus  traditarum  stu- 
diosa  observalio.  Ita  Cicero  Tuscul.  h.  Sapiens,  ait, 
est  qui  rerum  divinarum  et  Uumanarum  (ad  qua» 
pertinet  morum  disciplina )  scientiaest  praditu.s. 

OSTENDAT  EXBONA  CONVEHSATIONEOPERATIONEM 

suam  in  mansuetudine  sapienti£.]  Syrus ,  osten- 
dat  opera  sua  in  conversationibus  bonis.  Redil 
S.  Jacobus  ad  doctores  et  magistros,  de  quibus 
egil  v.  1.  quorum  occasione  bucusque  digressus 
est  ad  vitia  linguae.  Eis  ergo  impense  commen- 
dat  mansuetudinem  et  modestiam,  ut  plus  do- 
ceant  exemplo  quam  verbo;  plus  modesta  et 
miti  conversatione ,  quam  magna  ostentatione 
sapientiae.  Magis  enim  docent  et  movent  opera 
quam  sermones ,  magis  vita  quam  vox.  Ita 
Christus  prius  coepit  facere,  deinde  docere  Ac- 
tor.  2. 1.  Christum  imilatus  S.  Petrus  pastoribus 
hanc  legem  praefigit  epist.  1.  c.  5.  3.  Forma, 
inquit,  facti  gregis  ex  animo,  praemiumque  as- 
signat  :  Et  cum  apparuerit  princeps  pastorum  , 
percipietis  immarcescibilem  gloria  coronam.  Et 
S.  Paulus  Philipp.  3.  17.  Imitatores  mei  estote  , 
fratres,  et  observate  eos  qui  ita  ambulant  sicui 
habetis  formam  nostram.  Hinc  pontifex  Aaroni- 
cus  in  Rationali  ad  pectus  gestabat  urim  et  tum- 
mim,  id  est,  doctrina  et  veritas,  ut  significaret 
in  Pontifice  requiri  tam  veritatem,  idest,  inte- 
gritatem  vitae  et  exempli,  quam  doctrinam  le- 
gis  et  Scripturae.  Exodi  28.  30. 

Insignis  in  hac  re  fuit  Origenes ,  de  quo  scri- 
bit  Euseb.  lib.  6.  histor.  c.  3.  quod  qualis  ejas 
eral  sermo,  tales  et  mores;  et  quales  mores,  talis 
sermo,  ideoque  habitus  est  Ecclesiae  oraculum , 
orbisque  miraculum  ,  ac  plurimos  ad  fidcm  et 
sanctimoniam  convertit.  Ex  adverso  piobro 
fuit  ille  qui  audivit  :  Verba  tua  sunt  verba  Dei, 
sed  facta  tua  sunt  facta  diaboli. 

Illustrior  fuit  S.  Lucianus  Martyr,  qui  adeo 
moribus  erat  compositus,  pios,  hilaris  et  sanc- 
tus,  ut  angelus  videretur,  omnesque  ad  sui  et 
Christi  amorem  alliceret :  quocirca  Maximianus 
Imper.  non  nisi  eminus  et  per  velum  eum  as- 
picere  et  alloqui  est  ausus,  timens  ne  et  ipse  ab 
eo  virtutis  quasi  philtro  dementarelur,  vellel- 
que  fieri  Christianus.  Vide  dicta  Philip.  h.  5. 

Similis  fuit  S.  Bonaventura ,  in  cujus  funere 
perorans  in  Concilio  Lugdunensi  anno  Domini 
I27h.  Petru9  Tarantasius  Cardinalis  ex  Ordine 
S.  Dominici ,  qui  postea  creatus  Pontifex  dictus 
est  Innocentius  V.  inler  alias  ejus  laudes  dixil : 
Quotquot  aspiciebant  vel  audiebant  S.  Bona- 
venturam ,  ejus  amore  capiebantur,  illi  cede- 
bant,  illius  sententiam  et  consilium  amplecte- 
bantur;  eo  quod  esset  benignus,  affabilis,  bu- 
milis,  charus  omnibu9,  pius,  prudens,  castus , 
pacificus,  omnique  virtute  ornatissimus. 

SapienterS.  Hieron.  epist.  3.  Heliodoro  Epis- 
copo  hunc  vivendi  canonem  praefigit :  In  te,  in- 
quit,  ocuti  omnium  diriguntar  :  domus  tua  et 
conversatio  tua  quasi  in  specula  constituta,  ma- 
gistraest publica  discipiina.  Quidquid  feceris,id 
sibi  omnes  faciendum  putant.  Cave  ne  commitlas 
quodaut  quireprehenderevolunt  ,dignelacerassevi- 
deantur;aut  quiimitari,coganturdelinquere.  Talis 


COMMENTARIA  IN  EPIST.  S.  JACOBI.  Cap.  III. 


533 


fuil  Grcgorius  senior  Episcopus  Nazianzeni,  pa- 
tcr  S.  Gregorii  Nazianzcni.  Nam,  ut  liic  tle  co 
ait  orat.  19.  Ferinos  liominum  mores  haud  magno 
negotio  miligavit,  lum  pastoratis  arlis  sermoni- 
bus,  tum  eliam  quod  velul  spirituatcm  quamdam 
staluam  ad  optima?  cujusque  aclionis  pulchritu- 
dinem  expolitam  ad  imilandum  proponerct.  Idcni 
in  laudibus  S.  Basilii  :  Oratio  Dasilii  erat  toni- 
tru ,  quia  vita  ejus  crat  fulgur.  Ex  advcrso 
S.  Bernard.  lib.  2.  de  Consid.  ad  Eugcn.  Pont. 
Monstrosa  res,  inquit,  est  locus  summus,  et  ani- 
mus  infimus ;  sedes  prima,ct  vita  ima;  lingua 
magniloqua,  et  manus  otiosa;  sermo  niullus ,  ct 
fruclus  nullus. 

Idem  cminus  viderunt  Gentium  Philosophi. 
Aristides  apud  Platoncm  inTheag.  profitctur  se 
cxalloquio  Socratis  nihil  didicisse,  ex  conver- 
salione  et  morihus  plurimum.  Agesilaus  roga- 
tus  qua  ratione  quis  maxime  apud  homines 
proharetur:  Si  dicat ,  inquit,  oplima,  el  faciat 
lionestissima.  Praeclare  Seneca  1.  1.  ep.  6.  Plus, 
inquit,  tibi  etvivavox,  et  convictus,  quam  oratio 
proderit.  In  rem  prcesentem  venias  oportet.  Pri- 
mum,  quia  homines  amplius  oculis,  quam  auribus 
credunt.  Deinde ,  quia  longum  iter  esl  per  prce- 
ccpta,  breve  et  efficax  pcr  exempla.  Zenonem 
Cteanthes  non  expressisset ,  si  eum  tantummodo 
audisset,  vitce  ejus  interfuit ,  secreta  perspexit , 
observavit  iltum  an  ex  formula  sua  vivcret.  Ptato 
et  Aristotetes,  et  omnis  in  diversum  itura  sapien- 
tium  lurba,  plus  ex  moribus  quam  ex  verbis  So- 
( ratis  traxit.  Metrodorum,  et  Erymachum,  et  Po- 
lycenum,  magnos  viros  non  schota  Epicuri,  sed 
contubernium  fecit.  Idem  alihi  :  Eum,  ait,  doc- 
torem  elige  quem  magis  admireris  cum  vidcris, 
quam  cum  audieris.  Scilum  est  illud  Democriti 
apud  Laertium  lih.  9.  cap.  7.  >oyos  «pyou  «xfsjj ,  id 
est,  oratio  operis  est  umbra.  Sicut  ergo  se  habct 
nmhra  ad  corpus,  ila  oratio  ad  opus  :  opus 
crgo  est  quasi  corpus  solidum ,  oratio  et  sermo 
quasi  umhraticum  ct  cvanidum,  puta  corporis 
virtutisque  umbra,  non  corpus  et  solida  virtus. 

In  mansuetudine  sapienti^e.]  In  mansueta  sa- 
pientia,  quae  mansuete  audit,  respondet,  mo- 
net,  corripit  ct  docet.  Talis  enim  est  Christi  ct 
discipulorum  ejus,  juxta  illud  ejusdem  :  Discite 
d  me,  quia  mitis  sum  ct  humilis  corde.  Matth.  11. 
Est  hebraismus.  Sic  charitas  fraternitatis  voca- 
tur  cbarilas  fraterna,  lilius  dilectionis  vocatur 
lllius  dilectus,  filii  inobedientiae  et  diffidentiae 
vocantur  filii  inobedicntcs  ct  diffidentes. 

Nota.  Veroe  sapientiae  propria  dos  ct  quasi  flos 
est  mansuetudo.  Vide  dicta  c.  1.  21. 

Quaerit  Petrus  Damiani  libro  de  Contcmptu 
saeculi  c.  28.  cur  U.  Rcgum  U.  31.  Elisaeus  nequi- 
verit  puerum  suscitare  pcr  baculum  illi  appli- 
citum,  sed  per  seipsum  incumhendo  illi  euin 
rcvocarit  ad  vitam  ?  ac  rcspondet :  Is  quem  tcr- 
roris  virga  suscilare  non  potcrat ,  per  amoris 
spiritum  ad  vitam  redit,  dumque  se  parvuto  ac- 
commodavit  et  composuit ,  facile  erexit  et  susci- 
tavit.  Sic  subditi  soepe  magis  moventur  amore 
Pradati,  quam  terrore,  si  leniter  seeis  accom- 
modat,  moresque  attemperet  et  bcnigne  com- 
ponat.  S.  August.  serm.  6.  deverbisDom.durum 
Praelatum  vocat  tentatorem  subditorum.  Vide 
S.  Dionysium  ep.  8.  ad  Demophilum.etS.  Ber- 
nard.  serm.  de  S.  Magdalena. 

14.    QUOD    SI    ZELUM     AMARVM    HABETIS.  ]    ZelUS 

amarus  est  invidia ,  zelus  dulcis  est  fervens  cha- 
ritas,  a  qua  Simon  Chananoeus  cognominatus 


e*t  Zelotcs.  Opponit  mansueiudini  sapienUae 
zelum  amarum ,  id  cst,  amarulentam  aemula- 
tionem  et  invidiam,  quae  nata  ex  Buperbia  ei 
amore  excellentiae  parit  conlentiones  et  scbis 

mata,  ideoquc  abit  incnores,  haercses  etmen- 
dacia,  exquibus  gloriosum,  sed  vanum  docto- 
ris  nomen  aucupaiur,  nt  scilicct  inanitcr  de 
nova  secta  a  se  inventa,  de  nova  schola,  novis- 
que  discipulis  glorielur  el  se  jactitci. 

Notat  Isidorus  Pelus.  I.  2.  ep.  90.  plurcs  fuisse 
ct  esse  seclas,  conicntiones,  schismata  et  hae- 
reses  in  christianismo,  quamfuerint  in  judais- 
moet  gentilismo,  eo  quod  diabolus  t  teclarum 
auctor,  invidcns  et  indignans  utilitati  ct  <-xcel- 
lentise  Christi  et  christianismi,  ul  eum  evertat, 
illa  magis  nunc  seral  et  succcndat  quam  anle, 
praeserlim  quia  gentilismus  lolus  eral  diaboli ; 
Judaeorum  etiam  longe  major  pars.  Acccdit, 
Primo,  quod  inter  Christianos  major  sil  sapicn- 
tia  majusque  sapienliae  sludium:  inlcr  studiosos 
aulem  sapienti;c  oriri  solent  variae  sectentias  et 
sectoe.  Secundo,  quod  in  christianismo  omnes 
errores  se  tegant  sanctissimo  nomine  Chrisli , 
pratextu  veric  fidei  et  pietalis,  quem  (Haboltts 
magistris  superhis  et  novarum  opinionum  avi- 
dis  obtendit,  itaque  eos  exceecat ,  ut  vere,  recte 
et  pie  se  agerc  putent. 

Adverte  to  amara :  nam  invidia  cst  amarulen- 
ta,  et  iis  quibus  invidet,  et  magis  sihi.  Invidus 
enim  mire  cruciatur  cruciatu  invidiae  suac,  quo 
torquet  et  affiigit  se  de  excellentia  alterius , 
quem  dolet  sihi  praeferri  vel  aequari  in  sapien- 
tia ,  virtute  el  gloria  :  tunc  enim ,  ut  ait  Statius  2. 
Theb.  crucemsecretus  coquit  invidiam.  HincNota 
conditiones  invidiae.  Prima  cst,  invidia  signum 
est  animi  parvi  et  abjecti  :  invidendo  enim 
agnoscit  alium  esse  se  superiorem,  vel  parem. 
Etquiinvident,  feresunt  inertes,  pusillanimcs, 
depressi,  juxta  illud  Ovidii  1.  5.  de  Ponto  : 

Livor  iners  vitium  mores  non  exit  in  altos, 
Ulque  latens  ima  vipera  serpit  liumo. 

Unde  Plinius  1.  6.  epist.  17.  Disertiores?  inquit. 
tanto  magis  ne  invideris.  Nam  qui  invidet,  minor 
cst. 

Secunda,  id  quod  cxcellit  et  eminet,  ferit 
oculos  invidia,  estquc  objectum  invidiae.  Undc 
Ovid.  1.  1.  de  Remedio  amoris : 

Summa  petit  livor,  perflant  altissima  venti  i 
Summa  petunt  dextra  fulmina  missa  Jovis. 

Quocirca  Themistocles  juvenis  dolebat  sibi 
non  invidcri :  hocenim  signum  est,  inquit,  me 
nihil  adhuc  praeclari  gessisse.  Sicutenim  cantha- 
rides  rosce,  sic  invidia  virtuli  innascitur.  Ita  An- 
tonius  in  Melissa  sermone  62.  ubi  et  addit  Aris- 
totelem  rogatum  quid  esset  invidia ,  respon- 
disse,  esse  antagonistam  fortunatorum. 

Terlia,  invidia  saepe  res  maximas  impedit  et 
evertit,  uti  in  urbibus,  bellis,  congregationibus 
eliam  bonorum  suhinde  experimur.  Trita  est 
Belisarii  Ducis  Justiniani  Imper.  tot  victoriis 
inclyti,   sed  per  aemulos   ad  extrema   redacti 
mendica  et  miseranda  vox  :  Da  obolum  Bclisario, 
quem  extulit  virtus ,  c&cavit  invidia.  Ila  multi  : 
licet  nonnulli  viri  docti  ex  Zonara  et  aliis  id 
refutent,    asserantque   Belisarium   honoratum 
semper  vixisse  et  obiisse.  Vere  Silius  1. 1. 
0  dirum  exitium  mortalibus,  o  nihil  umquam 
Crescere,  nec  magnas  paticns  exurgere  lauJes, 
Invidia  I 


bik  COMMENTARIA  1N  BPIS 

Ita  duos  primos  fratrcs  Cainum  et  Abclem  una 
domus,  imo  totus  mundus  capere  non  poluit. 

Quarta,  invidiam  liqucl  rssc  amaram  ct  M- 
lcim  :  commovd  cniin  fcl  cl  bilcm  utramquc, 
scilicettam  flavani  quam  atram,  hocest,  tam 
choleram  quam  mclanclioliam  ;  adeo  ut  iuvidus 
iu  vultu  atrum,  fcllcum  lividumque  colorem 
prce  sc  fcrat.  Unde  Martial.  I.  1. 

Ecce  ilerum  nigros  corrodil  lividus  ungues. 
Omnibus  invideas,  livide,  ncmo  tibi. 

Et  Siliuslib.  11. 

Alra  veneno 

Invidix,  nigroque  uudanlia  pectora  felle. 

Quinta,  duo  suni  aclus  invidiae,  videlicet:  In- 
sultare  malis,  rebusque  cegrcscere  laitis,  ait  Sla- 
tius  I.  2. 

Sexta,  invidia  summum  est  tormentum  in- 
vidi,  eumque  lenla  longaque  tabe  exedil  el 
consumit,  indeque  invidia  vocatur  edax.  Unde 
Claudian.  lib.  3.  de  Raplu  Proserp. 

Invidus  alterius  rebus  macrescit  opitnis. 

Et  Horat.  lib.  1.  epist. 

Invidia  Siculi  tion  invenere  tyranoi 
Bfajus  tormenlum. 

Hinc  Socrates  dixit  invidiam  esse  ulcus,imo 
serram  animae,  teste  Stobaeo  sermone  36.  et 
Antonio  in  Melissa  serm.  62.  etMartial.  lib.  9, 

Rumpilur  invidia  quod  amamur,  quodque  probamur, 
Rumpatur  quisquis  rumpitur  iuvidia. 

Et  Ovid.  2.  Metamorph.  graphice  eam  depingit ; 

—  Lentaque  miserrima  tabe 

Liquitur,  ut  glacies  incerto  saucia  sole, 
Felicisque  bonis  non  lenius  uritur  Herses, 
Quam  cum  spinosis  iguis  supponitur  Iierbis. 
Qua?  neque  dant  (lammas,  lenique  tepore  cremantur. 

Hinc  PoeUe  fmxerunt  invidos  apud  inferos  ser- 
pcntibus  vesci,  el  hydris  recreari.  Quin  et  Cas- 
sianus  collat.  1S.  c.  17.  illud  Jerem.  8.  Ecce  ego 
viittam  vobis  serpentes  regulos ,  quibus  non  est 
incantatio,  et  mordebunt  vos,  mystice  accipit  de 
invidia.Vide  cum.  Agis,  rex  Lacedajmonum,  au- 
diens  sibi  ab  aemulis  invideri  :  Geminam  igilur, 
iuquit,  habcbunt  molestiam  :  nam  ipsos  et  sua 
ipsorum  mala  discr  lociabunt ,  ac  insupcr  meis  et 
meorum  bonis  torquebuntur.  Magnifica  vox,  sig- 
nificans  eos  quos  tcnet  invidia,  magis  esse 
miscricordia  dignos  quam  ira  ;  ac  invidum  salis 
dare  peenarum,  ctiamsi  alius  ejus  ultor  non 
cxistat.  Ita  Plutarc.  in  Lacon.  nam,  ut  ait  An- 
listhcncs  apud  Laerlium  1.  6.  c.  1.  sicut  fcrrum 
consumit  rubigo  ex  ipsomet  nata,  ita  invidus  suo 
ipsiils  vitio  contabescit.  Elegantius  vero  Chryso- 
logus  scrm.  172.  Invidia  suorum  carnifcx  semper 
cxtitit :  extcndit  scnsus,  torquet  animos .,  discru- 
ciat  metUes,  corda  corrumpit.  Ouid  plura?  llanc 
qui  receperit ,  sua  sustinet  sine  fine  supplicia : 
quia  in  sc  domesticum  semper  diliget  habere  tor- 
torem.  Quis  ibi  malorum  finis,  ubi  atterius  bonam 
ncena  esl  ?  ubi  cruciatus  est  aliena  felicitas  ?  Prop- 
t«-rea  acute  dixit  Nazianz.  or.  27.  Solus  ex  oiu- 
nibus  affectibus,  iniqtus&imus  simul  et  a^quissimus 
est  invidia  :  imquissitnus.,  quia  bonis  onmibus  ad- 
versus  est ;  aquissimus ,  quia  dominos  suos  excst 
cl  conficit. 

Sepiima,  rcmcdium  invidine  ost  huthilitas , 
modcsiia  ct  gluriae  contemptus.  Hinc  Cato  dicc- 


r.  S.  JACOBI.  Cap.  III. 

bal  eos  qui  moderate  sobrieque  forluna  utercn- 
tur,  minime  peti  invidia.  Nonenim,  inquit,  no- 
bis,  scd  bonis  quce  nos  circumstant,  invidcnt 
homines.  Externa  bona  extra  hominem  sunt ; 
at  insolenter  utenti  vitium  intra  hominem  esl , 
quieo  sibi  conflatinvidiam,  seque  facil  invidio- 
sum  et  exosum.  lta  Plutarch.  in  Apoph.  Roman. 
Diogeni  Cynico,  utpote  omnium  contemptori, 
nemo  invidcbat.  Cratcs  Thcbanus  dicebat  se 
pro  palria  habere  gloriae  contemptum  et  pau- 
pertatem,  inquee  nullumjus  exerceret  fortuna. 
Aiebat  item  se  Diogenis  esse  discipulum,  qui 
nullis  invidiae  patebat  insidiis.  Opes  enim  el  ho- 
nores  plerumque  conciliant  invidiam,  praeser- 
tim  subiti,  si  sortem  stalumque  valdeexcedant. 
lta  Laert.  1.  6.  c.  5.  Praeclare  S.  Ambr.  I.  2.  de 
Abraham.  c.  h.  Grande,  ail,  virtutis  mysterium , 
cui  cito  invidelur.  Et  ideo  ut  invidiam  reprimat , 
humitiorem  se  prxslare  d  ebet.  Non  sibi  principa- 
tum  super  omnes  vindicet  ;  non  sibi  soli  sapien- 
tiam  pracipuam  arroget.  Idem  in  conflictu  vi- 
tiorum  et  virtutum.  lnvidia ,  ait,  dicit  :  In  quo 
illo  vel  isto  minor  es?  Cur  ergo  eis  vel  tequalis,  vet 
superior  noti  es  ?  Quanta  vates  qux  ipsi  non  va- 
lent?  Non  ergo  tibi  aut  superiores ,  aut  etiam 
wquales  esse  dcbcnt.  Verum  ditectio  fraterna  res- 
pondet  :  Siceteros,  dhomo,  virtutibus  antecellere 
te existimas,  tutius  in  infimoquamin  summo  loco 
temetipsum  servabis.  Semper  enim  de  atto  pejor 
fit  ruina.  Quod  si  tibi,  ut  asseris ,  quidem  supe- 
riores,  alii  aiquales  sunt  ,  quid  te  la?det  ?  quid  ta 
nocet?  Cave  prorsus  ne ,  dum  aliis  locum  celsitu- 
dinis  invides ,  illum  imiteris  de  quo  scriptum  est : 
Invidia  diaboti  mors  intravit  in  orbem  tcrrarum. 
Imitantur  autem  iltum  qui  ex  parte  cjus  simt. 

Octava,  denique  invidia  solet  morte  ejus  cui 
invidetur  finiri,  ct  in  commiseralionem  quinct 
admirationem  verti. 

pascilur  in  vivis  livor,  post  fata  quiescit. 

Kt  :  Virtutem  incolumem  odimus,  subiatam  ex 
ocutis  quterimtts  invidi.  Ita  Julius  Caesar  audiens 
tragicam  necem  Pompeii  sui  semuli,  iHachry- 
mavit. 

Et  contentiones  sint  in  coitDrnus.  ]  Conten- 
tiones  solent  esse  in  ore  el  linguis,  non  in  cor- 
dibus  :  per  contentiones  ergo  hic  accipe  studia 
ct  proposita  contendendi  :  unde  graece  est 
ip&tix  ,  idest,  contentio  insingulari,  hoc  est 
voluntas  et  cupido  contendendi,  qnam  parit 
zelus  amarus ,  id  est  invidia.  Qui  enim  fel  in- 
vidiae  gerit  in  menlis  stomacho,  ille  gestit  illutl 
ore  exhalare,  omnibusque  contradicere,  etcum 
omnibus  conlendere.  Praeclare  Sapiens  Pro- 
verb.  20.  3.  Honor  cst  homini  qui  sepurat  se  a 
conten  tionibus  :  omnes  aulem  slulti  miscentur 
contumeliis,  rd  est  contentionibus,  quae  pariunt 
jactantque  vicissim  contumelias  :  Puerilis  enim 
animositatis  esl  conlendere ,  ait  S.  Augustin. 
cp.  17&.  et  studere  ut  alter  alterum  vincat,  cum 
apud  Chrislianos  vincere  debeat  verilas ,  pax  et 
humililas.  Et  Seneca  lib.  2.  de  Ira  cap.  t>h.  Cam 
pari  contendere,  inquit,  anceps  est,  cttm  superiore 
fariosumfVum  infeiiore  sordtdum ;  pusitU  homi- 
?iis  et  miscri  cst  repetere  inovdenlem.  fmb&cilla 
se  tcedipitltint ,  si  langtfnlnr,  M  mures  et  formkce; 
quas  si  manu  amovcris,  ora  converumt. 

Quid  quaeris,  o  Chris^tiane,  dmn  conlra'ChristI 
leges  cirtn  fratve  contenms?  «uOrtpie  scientiae 
ostehtationem  ct  vietorhc  laadem  aptid  tui  si- 
rniles,    superbos    et  stolidos.    Egregiam  »ano 


COMMENTARIA  IN  l-PIST.  S.  JACOBI.  Cup.  III. 


53; 


laudem  nancisceris,  ut  audias  conienliosus , 
arrogans,  ostenlator,  sophista  :  quanto  gloiio- 
sius  libi  forct  abstinere  jurgio,  ut  apud  corda- 
tos  audire  sapiens,  pacilicus,  religiosus,  nienlis 
Iingueequo  conipos  et  dominus^  Sapieriler  Pa- 
pias  S.  Joannis  Apostoli  discipulus  el  S.  Poly- 
carpi  sodalis  audiens  multorum  clamoribus 
Dei  veritatem  lacerari  :  JSon  multa  dicentibus, 
inquit,  sed  vera  tradentibus  auscullandum  est. 
Ila  Euseb.  I.  3.  c.  59.  Religiose  S.  Ignatius,  fuu- 
dator  Socielatis  nostrae ,  hoc  suis  docuuienlum 
dabat: 

Nulli  vcl  miiiimo  quavis  ratione  repugncs  : 
Cedere  le  potius,  quam  superarc  juvet. 

EtS.  Bern.  I.  de  Modo  bene  vivendi  c. 


mites ,  ait,  semper  despiciunt  lites.  El 


17.  Viri 
mox  :  Si 
delraclio  eljurgia  sunt  in  claustro,  ubi  est  taci- 
turnitas  regularis,  ubi  sanctilas  religionis ,  ubi 
silentium  Ordinis,  ubi  religiositas  monastcrii, 
ubi  vinculum  charitatis ,  ubi  pax  unitalis ,  ubi 
concordia  fraternitatis,  ubi  amor  socialis?  Ileu 
proh  dolor!  periit  taciturnitas  regutaris ,  abiata 
est  sanctitas  rcligionis,  defecit  silentium  Ordinis, 
adnihilumdevenit  reiigiositas  monaslerii ,  annul- 
lata  charitas  fraternitalis  :  sed  si  illi  qui  in  pace 
debent  vivere,  incipiunt  contendere ,  Utigare,  de- 
trahere,  ubi  est  vita  tranquiUa,  ubi  vita  quieta, 
ubi  vita  pacifica ,  ubi  vita  honesta,  ubi  vita  mo- 
desta,  ubivitacasta,  ubi  vita  contemplativa  ,  ubi 
vita  angelica?  Et  inferius  :  Contentio  lites  parit : 
rontentio  pacem  cordis  extinguit :  conlcnlio  rixas 
gignit :  contentiojurgia  seminat :  contentio  faces 
odiorum  accendit :  contentio  concordiam  rumpit  ; 
contentio  conturbat  oculum  mentis.  Modum  eam 
excludendi  subdit,  si  quis  ubique  eligat  viliora, 
nc  concludens  ait :  Innulta  causa  decertare  slu- 
deas,  nisi  ut  soli  Deo  placeas. 

NOLITE   OI.OIUARI    ET   MENDACES    ESSE    ADVERSUS 

veritatem.]  q.  d.  Si  senlitis  in  mente  ardorem 

contendendi ,  noliteillum  sequi,  eumqueper  os 

verbaque  egerere   et  exerere,  ut  gloriose  et 

mendaciter  oppugnetis  veritatem;    sed  potius 

ardorem  hunc  silentio  rcprimile,   et   ratione 

compcscite.  Unde  Graeca  habenl,  ne  gloriemini , 

rt  mentiamini  contra  verilatem;  Syrus,  ne  intu- 

mcscatis  adversus  vcritalem ,  ct  menliamini.   Qui 

enim  libidine  conlcndendi  agilur  ex  studio  con- 

tradicendi,  ut  scilicetvideatur  esseprudentior, 

vel  doctior  caeteris  omnibus,  tam  veris  quam 

falsis  contradicit  omncsque  et  omnia  impug- 

nat;  ac  proinde  necessum  est  ut  saepe  inaniter 

glorietur  et   mentiatur  contra   veritatem;  uti 

clare  videre  est  in  sophistis  et  haereticis,  qui 

ngnitam    veritatem   impugnant.   Significat  Ja- 

cobus  zelum,  sive  invidiam  matrem  et  fontem 

esse  contentionis,  jaclantise  et  mendaciorum. 

Porro  sicut  summum  decus  est  tueri  veritatem, 

ita  summum  dedecus  est  eam  impngnare  et  pro- 

pugnare  falsitatem  :  quod  faciunt  invidi  et  con- 

tentiosi.Quocircacumquaererelurquidnamesset 

fortissimum,  unusque  responderet  esse  regem, 

nlius  esse  vinum  aulmulieres,  Zorobabel  rem 

acu  tangens  respondit  essc  veritatem,  de  qua 

perorans  coram  Dario  regc,  impetravit  ab  eo 

toti  genti  suae  plenam  solutionem  captivitatis 

Habylonicae  et  templi  reredificationem.  Vide  3. 

Lsdrae  3.  v.  1'2.  et  seq.  usque  ad  v.  hl.  c.  h. 

Praeclare  S.  August.  epist.  9.  ad  S.  Hieron.  In- 
iomparabititer,  ail,  pulchrior  est  veritas  Christia- 
norum,  quain  Ilclena   Grcecorum  :  pro  ista  cnim 


fortius  nostri  Martyres  adoersus  hanc  Sodomam  , 
quam  pro  illa  illiheroes  adversns  Trojam  dimica- 
rri-iiui.  Idi.-in  epist.  7.  ad  Maicelliniiin  :  Nitnts, 
ait,  pervcrse  seipsum  amat,  qui  ct  ulios  vutt  er- 
rare,  ut  error  suus  /atea/.Dcmostlienes  rogatus, 
quid  Deo  simite  haberent  hominrs  ,  respondit:  De- 
nigne  facene,  et  veritatcm  amare.  Itu  Maximus 
serm.  H.  Pytliagoras  asscrebat  haec  duo  divinitii5 
hominibus  dala  csse  longe  pulcherriina  ,  vcrila- 
lem  amplccti  et  bencficiis  operam  dare  :utrum- 
que  eniin  cum  deorum  iinmortalium  0|><jnbus 
coinparuri  posse.  Ita  /Elianus  lib.  12.  Vaiiaj  his- 
torhe. 

Deuique  verilas  et  charitas  sorores  sunt. 
adeoque  Deus  per  essentiam  tam  e-M  vcritas 
quam  cbaritas  :  qui  ergo  vcritateni  dppugftat, 
oppugnal  pariter  charilatem  ,  ipsuiiKpie  Deum. 
(jui  est  i)iima  veritas  et  increata  cbaritas.  !'.<  - 
niedium  igilur  contentionis  et  clypcus  veritatis 
esl  charitas.Nam,  utait  Aposlol.  l.Corinlb.  13.6. 
Charitas  non  cemulatur,  non  agil  perperam ,  non 
inflalur,  non  est  ambitiosa ,  non  qucerit  qux  sua 
sunt,  non  irrilatur,  non  cogitat  malum,  non  guu- 
det  super  iniquilale,  congaudet  uutem  oerilati.  El 
S.  Bernardus  tract.  de  duodecim  Gradibushumi- 
litatis  :  Dona,  inquit,  est  via  humililalis ,  qua 
veritas  inquirilur,  charitas  acquiritur,  gcnera- 
tiones  sapientios  participantur.  Denique  sicut  finis 
legis  Christus ,  sic  perfectio  humiUtatis  cognilio 
veritalis.  Christus  cum  venit,  attulit  gratiam  :  vc- 
ritas  quibus  innoluit,  dal  charitatem  ;  innotescit 
autem  liumilibus  :  humilibus  ergo  dat  gratiam. 
Tres  igitur  sociaj  ct  comiies  inseparabiles,  ac 
quasi  tres  Chrislianae  Charites  sunt  humilitas, 
veritas  et  charitas. 

Idem  paulo  post  tres  voritatis  gradus  assignat 
Primum ,  quo  Deum  el  Christum  ac  nos  ipsos 
agnoscimus ,  ideoque  eum  summe  reveremur, 
et  nos  sub  co  summe  humiliamus.  Secundum, 
quo  proximorum  culpasetmiserias  pervidcmus, 
eisque  compatimur.  Tertium ,  quo  Deum  con- 
templamur,  partim  hic  in  asnigmale,  parlim  in 
ccelo  facie  ad  faciem  per  visioncm  beatilicam, 
juxta  illud  :  Deati  mundo  corde ,  quoniam  ipsi 
Dcumvidebunt.  Ad  primum,  inquit,  ascendimus 
per  laborem  humilitatis ,  ad  secundum  per  affeclum 
compassionis  ,  ad  tertium  per  excessum  contempta~ 
lionis.  In  primo  veritas  reperilur  sevcra,  in  se- 
cundo  pia,  in  tertio  pura.  Ad  primum  ratio  ducil, 
quanos  discutimus ;  adsecundum  affeclus  perducit, 
quo  aliis  miseremur ;  ad  tertium  purilas  rapit, 
qua  ad  invisibitia  sublcvamur. 

Tropolog.  Beda  explicat,  q.  d.  Jacobus  :  No- 
lite,  6  Christiani,  mentiri  Deo,  cui  in  baptismo 
promisistis  vos  abrenuntiare  Satanae  et  pompis 
ejus:  hisce  enimnonabrenuntiatis  sibonavestra 
insolentius  jactetis,  et  glQriosius  supra,  imo 
contra  veritalem  mendaciter  pracdicetis.  Magis 
ad  mentem  S.  Jacobi  dicas  eos  Deomentiri, 
qui  cum  ejus  cultores  se  profiteantur,  proximis 
tamen,  quos  Deus  ut  scipsos  diligere  jubet, 
irascuntur,  indignanlur,  invident,  cum  eisque 
contendunt  et  rixantur,  in  eoque  quasi  re  prae- 
clare  et  animose  gesta  gloriantur. 

15.  Non  emm  est  ista  sahentia  (zelum  ama- 
rum  habcntis  ct  contentiosi,  qui  gloriam  aucu- 
patur,  ideoque  veritatem  mendaciteroppugnat, 
ut  videalur  caeteris  sapientior)  desursum  dcs- 
cendens,  (coelilus  i  Deo  Patre  luminum,  ut 
dixit  c.  1.  v.  17.  infusa)  sed  terrena,  ob  avari- 
liam,  qua  quaerit  opes  terrenas  :  animaus,  ob 


336  COMMENTARIA  1N  EPIST. 

gulam  ct  luxuriam,  qua  concu[)iscit  voluptaies 
M-nsibiles  venlris  el  veneris,  ideoque  illius 
Deus  venter  esl ,  ul  ait  Apost.  Philip.  3.  v.  19. 
DUBOUCE,]  ob  superl)iatn,  qua  ambil  prac  cae- 
■  ••ris  excellere  el  bonorari :  atque  ad  id  subtiles 
modos  ,  dolos  et  astus  adinvenit  ,  quorum 
auctor  et  antesignanus  est  diabolus.  Ex  ad- 
verso  sapientia  vera  viri  el  docloris  humilis, 
pacifici  el  sancli  est  coelestis  ,  spiritalis,  di- 
vina.  Antistropha  huic  Jacobi  sententiae  est 
illa  S.  Joan.  epist.  1.  cap.  2.  16.  qui  mundotri- 
huens  id  quod  Jacobus  sapientiae  terrenae  et 
mundanae  ait  :  Nolite  dUigere  mundum,  neque 
ea  quce  in  mundo  sunl ,  elc.  Quoniam  omne  quod 
cst  in  mundo,  concupiscentia  carnis  cst ,  puta 
gula  et  luxuria,  ciconcupiscentia  oculorum,  ava- 
ritia;  el  superbiavitce,  quce  non  est  ex  Palre,  sed 
cx  mundo.  Anlistropha  quoque,  et  magis  est  illa 
S.  Pauli  1.  Cor.  3.  v.  3.  Cum  enim  sit  inter  vos 
zelus  et  contentio,  nonne  camales  estis  et.secun- 
dum  hominem  ambulatis?  ubi  Tbeod.  Carnalis , 
ait,  est,  qui  contentus  cst  propriis  cogitationibus , 
et  spiritus  doctrinam  non  admittit.  Ambrosiaster 
vero  :  Qui  pecoribus  similis,  ait,  sensum  suum  in 
terram  deprimit  :  ideoque  non  asiequilur  nisi  ea 
quce  videt,  nec  putat  aliquid  posse  fieri  nisi  quod 
scit;  ideo  quidquid  aliud  audit  quam  norit,  stul- 
tumjudicat.  Talis  est  hacresis  et  hcereticus,  qui 
non  capit  nisi  terrena,  noncapit  nisi  quae  sentit 
sensibusque  tangit,  non  sapit  nisi  ventrem  et 
venerem,  non  ambitnjsiprimas  cathedras,  ideo- 
que  plenus  estinvidia,  odio,  contentione,  fastu, 
ostentatione,  falsitate. 

Nota.  Primo,  Animalis,  groece  ? ux«o; ,  est  is 
qui  non  cupit  nec  capit  et  sapit  aliud,  quam  id 
quod  familiare  et  gratum  ct  aoimae  et  animali, 
nuta  sensui,  gustui  et  tactui,instarbestiae,  qua- 
les  sunt  gulosi  et  ljbidinosi :  et,  ut  ait  S.  Ber- 
nardus,  vel  quisquis  est  auctor,  lib,  de  Solitar. 
vita ,  qui  corporis  sensibus  et  aniuiae  sensitivas 
desideriis  servit,  el  pascit  ac  nutrit  sensualita- 
tem  suam,  adeoquc  nescit  nisi  corporeas  vo- 
Juptates  imaginando  cogitare  :  ubiet  addit  tres 
esse  gradus  fidelium,  nimirum  primum  inci- 
pientium;  secundum ,  prolicientium;  tertium, 
perfeclorum  :  primum  esse  animalem,  secun- 
dum  rationalem,  lertium  spiritualem.  Sic  Ter- 
tul.  jam  factus  Montanista,  o.rthotloxos  per 
scomma  vocabat psychicos  (maleRhenanus  legit 
Physicos)  id  est  animales,  se  vero  Montanistas 
spirituales,  eo  quod  tres  Quadragesimas  jeju- 
narent,  «lamnarent  secundas  nuptias,  ctc,  quas 
admiltebant  orlbodoxi.  Unde  scripsit  librum  dc 
Jejuniiscontra  Psychicos.  Rursuaianimales  sunt 
haeretici,  qui  nil  credunl  nisi  quod  videnletin- 
tclligunt.  Nam,  ul  ail  S.  August.  serm.  151.  dc 
Temp.  in  homine  carnali  lolaregula  inlelligendi 
est  consuetudo  cernencU. 

Secundo,  hcec  mundi  sapientia  vocalur  diabo- 
lica,  tum  quia  diabolum  imitalur;.  Primus  enim 
diabolusin  coelo  inviditDeo  su.um.thronum  glo- 
riae,  eamque  voluit  inviderc,.  ac-.contra  eum, 
cjusque  angelos  contendit  et:  dlmicavit,  sed 
victus  dejectus  est  in  tarlara.  Tum  quia  a  dia- 
bolo  suggeritur  et  aspiralur,  unde  invidia  dia- 
holi  mors  intravit  in  orbem  terrarum.  Sap.  2.  1k. 
fpsequc  Princeps  cst  super  omnes  fdios  superbiai 
,Iob.  ki.  2o.  insuper  cst  mendax  et  mendacii 
pater.  Joan.  8.  v.  hh.  Sic  Paulus  Elymam  sibi  et 
Christo  resistentem  vocavit  filium  diaboli 


Acto- 
rxun.  13.  10.  S.  Polycarpus  Marcionem  vocavit 


S.  JACOBI.  Cap.  III. 

primogenitum  Salance ,  teslc  Eusebio  lib.  ...  hist. 
c.  ll\.  Iren.  lib.  3.  c.  3.  eumdem  vocato.?  diaboli. 
Porro  alludit  Jacobus  ad  etymon  daEmonum: 
(Uemones  enim  dicuntur  quasi  Savj/xovts,  id  esi 
scientes;  elhis  antiqui  tribuebant  scientiarum  et 
artium  humanarum  inventionem ;  sed  proprie 
ipsi  primi  auclores  et  inventores  sunt  sapieniiae 
mundanae ,  quae  docet  se  suaque  extollere,  alios 
deprimere,  ideoque  miscerelites,  contentiones 
et  bella. 

Igitur  sapioutia  coelcstis  est  theodora,  id  est, 
Dei  donum;  terrena  vere  est  dxmonodora ,  icl 
est,  diaboli  donum.  Ita  Theodora  uxor  sapiens 
Justiniani  Imper.  facta  dictaqueest  daemonodo- 
ra,  cum  Justinianum  ad  hreresin  Eutychianam 
inflexit,  Concilium  Chalcedonense  proscripsit, 
Sylverium  Poniificem  coepit  morique  coegit , 
aliaque  nefanda  perpetravit.  Ita  Theophilus  in 
vita  Jusliniani.  Quocirca  coelitus  icta  misere  pe- 
riit.  Audi  Viclorem  Tunensem  in  Africa  Episco- 
pum  in  Chronico  :  Theodora  Augusta,  inquit, 
ChcUcedonensis  Synodi  inimica,  canceris  plaga  toto 
corpore  perfusa,  vitam  prodigiose  finivit. 

16.  Ubi  exim  zelus  et  contentio.  ]  Contendere, 
ail  S.  Aug.  1.  k.  de  Doctr.  Christ.  c.  28.  est  non 
curare  quomodo  error  veritate  vincalur,  sed  quo- 
modo  lua  dictio  dictioni  prxferatur  alterius. 

Ibi  inconstantu.  ]  Greece.axarasasix,  id  est  in- 
constantia,  inquietudo,  inordinatio,  turbulen- 
tia,  perturbalio,  agitatio,  lumuUus,  sedilio.ut 
dixi  v.  8.  Probat  Jacobus  superbam  invidorum 
et  contentiosorum  sapientiam  esse  terrenam, 
animalem,  ac  praecipue  diabolicam,  ex  eo  quod 
sit  inconstans  et  turbulenta,  cieatque  tumultus 
et  seditiones  :  id  quod  in  haeresi  ct  haereticis 
o.mni  sacculo  visum  est,  qui  internecina  bella 
et ^ediliones  ubique  suscitarunt.  Unde  hic  ve- 
rum  est  illud  Tertul,  lib.  de  Pallio  cap.  5.  Plus 
togct  lcesere  RempuOL  quam  loricai ;  plus  scilicfct 
in  pace  heeresiarchoj  laeserunt  Ecclesiam,  quam 
ia  persecutione  lyraniii :  nam  hinc  Martyres  ex- 
liiere  invicti  el  gloiiosi ,  inde  pertidi  et  seditio^i 
np.ostalae  qui  Rempubl.  et  Ecclesjam  discide- 
runt. 

Porro  quam  hafretici  iq  haeresi  sint  inconstan- 
tes,  patet  ex  eo,  quod  iutlies  nova  cudant  dog- 
mata  prioribus  contraria.  Unde  S.  Hilarius  libro 
ui\  Constantium  et  Constantem  Imper.  asserit, 
Arrianis  annuas  et  menstruas  esse  fidis  :  circum- 
feruntur  enim  omni  vento  doclrinae,  ut  ait 
Apostol.  Ephes.  U.  v.  lk.  Id  in  Lulhero  clareos- 
tendit  Cochlaeus  in  lib.  cui  litulus:  Lutherus  sep- 
liceps.  Ralio  cst  prima ,  quia  haereticj  aguntur 
spiritu  verliginis.  Secunda,  quia  hoeresis  est 
mcndax,  omne  autem  mendacium  debiles  habet 
pedes;mox  enim  ejus  falsitas  deprehenditur , 
tumque  aliam  adinvenit,  qua  se  obvelet  et  sus- 
tcntet.  Tertia.quia  diabolus  ejus  auctormendax 
cstet  pater  mendacii ,  atque  suos  ad  nova  sem- 
per  et  majora  scelera,  ic  blasphemias  impelli.t 
ex  odio  immani  quo  llagrat  jn  Deum,  et  invidia 
qua  uritur  in  homines,  ne  in  thronos  ccelestes 
quibus  ipseexcidit,  succcdant. 

Et  omne  qpus  piuvum.  ]  Ex  invidia  enim  et  con- 
tentione  oriuntur  rixae,  oohtumeliae,  blasphe- 
miae,  pugnae,  caedes,  rapinae,  schismata,  hae- 
reses,  sacrilegia,'  omniaque  scelera  :  nam,  ut 
ait  S.  Cyprianus  serm.de  zelo  et  livore,  Mala 
ccnterahabent  termhium,  et  quodcumque  cieiinqui- 
lur,  delicti  consummatione  finitur  :  invidia  termi- 
nnm  non  habel  permanens  jugiter  maium,  et  sine 


fine  peccalum.  Vide  quanta  scelera  etclades  se- 
cuta  sintex  haeresi  Donatistarum  apud  Optatum 
contra  Parmen.  et  Arrianorum  apud  Athanas. 
Apolog.  2.  et  Viclorein  Uticens.  in  Wandalica. 
Quale  incendium  Galliae,  Germaniae.Angliae,  elc, 
intulerint  Lutherus  et  Calvinus,  nuper  specta- 
vimus,  atque  adliuc  spectamus  el  lugemus. 

17.    QU4?   AUTEM    DESURSUM    EST    SAPIENTIA  PRI- 

mum  quidem  pudica  est.  ]  Oppouit  falsae  invido- 
rum,  superborum  et  contenliosorum  sapientiae, 
qu;e  terrena  est,  animalis  et  diabolica,  veram 
et  sanctam  fidelium  et  doclorum  liumilitali, 
paci,  cliaritati  et  sedificationi  studenlium,  ejus- 
que  novem,  partim  signa,  partim  effeclus  ct 
dotes assignal.  Sapientiam  inlelligitcognilionein 
sapidam  (puta  cum  affeclu  ,  amore  ct  praxi  con- 
junclam)  rerum  divinarum,  quoe  lideles  ad  sa- 
lutem  ctbeatitudinem  perducunt.  Sapientia  ergo 
haec  complectitur  omnia  mysteria  fidei,  totam 
doctrinam  Christianam,  Theologiam,  S.  Scrip- 
turam,  Ethicam,  cseteraque  quae  ad  christiane 
aancleque  vivendum  conducunt.  Ihec  dcsursum 
rsl,  quia  a  Christo  tradita,  quia  bac  de  causa  e 
COBlis  descendit,  ut  eam  nos  doccret.  Rursum, 
quia  sine  supcrnalurali  Dei  lumine  gratia  intel- 
ligi  et capi  nequit ,  requirit  tamen  ipsa  honrinis 
cooperationem  et  studium  :  licct  cnim  Apostoli 
cam  infusam  acceperint,  tamen  posteri  eorum 
proprio  studio  et  laboreeam  acquirereetaugere 
dcbent  :  unde  qui  plus  ei  vacant,  sapientiores 
evadunt  iis  qui  ininus  ei  student  :  uti  videre  est 
in  Theologia  et  Theologis.  Hi  enim  lumen  et 
•  logmata  fidei  sequenles,  cx  iis  speculando  alias 
ventatea  scrutantur,et  quasi  conclusiones  theo- 
logicas  ex  suis  principiis  cliciunt  et  colligunt. 
Denique  de$ursum  cst ,  quiaearum  sapor  etamor 
ac  praxis  sine  gratia  Dei  haberi  neqtiit. 

Porro  conferre  libelhascc  novem  antitheses 
vcrae  etfalsae  sapientiae,  quasi  hic  assignatS.  Ja- 
cobus,  easque  in  sinopsi  leclori  spectandas  pro- 
ponere.  Primaest,  sapientia  vera  est  pudica  : 
lalsa  cst  animalis  et  impudica.  Secuntla,  vera 
est  pacifica  :  falsa,  conlenliosa.  Tertia,  vcra  est 
niodesla:falsa,  petulanset  superba.  Quarta,  vera 
cst  suadibilis  :  falsa  esl  impersuadibilis,  quia 
ncc  a  vcra  quidquam  sibi  suaderi  sinit,  nec  seip- 
sam  cordatis  persuadere  potest.  Quinta,  vera 
ist  bonis  consentiens  :  falsa  cst  invidens  ,  atlvcr- 
sans  et  rixora.  Sexta,  vera  esl  plena  misericordia: 
falsa,  immisericors,  erudelis  et  impia.  Septima, 
vcra  est  plena  fruclibus  et  operibus  bonis:  falsa, 
plenaoperibus  malis  cunctisque  sceleribus.  Oc- 
tava.vera  neminem  temere  judicat :  falsaju- 
diciumpnecipitat,  quiaomniacensuratet  carpit. 
Nona,  veraestsincera:  falsa  est  simulata  et  by- 
pocrita.  Simili  modo  ait  Apost.  l.Cor.  13.  Ckaritas 
(  quam  includit  sapientia  haec  practica  )  patiens 
>st ,  benigna  est,  non  annulatur ,  congaudct  veri- 
tuli,  etc.  Jam  si  sapicntia  pudica  cst ,  paciflca, 
.nodcsta,  suadibilis ,  etc.  ergoet  sapiens  pudicus 
e.sjt,  pacificus,  modestus,  suadibilis,  etc.  Ksl 
argumentum  a  conjugatis  :  sapiens,  inquam, 
tuin  disripulus,  tum  doctor  :  doctorum  eiiam 
et  magistrorum  causa  haec  dicit  Jacobus,  ut  pa- 
tetv.  i. 

Pudica  f.st,  ] iyvri,  id  est  pura,  casta,  intemerata 
est  instar  agni ,  tum  a  libidine,  tum  a  quavis  ini- 
puritate  pravae  doctrinae,  sceleris  et  vitii,  ut 
possit  pingi  specie  S.  Agnelis,  quae  pudicilioe 
aeque  ac  sapienUaB  Christianae  fuit  exemplar  et 
\  iva  efiigies,  ut  jure  vocelur  sitque  Agnes.  Nulla 

COR>EI..    A    LAIMDE.      TOM.    X. 


COMMENTARIA  IN  EPIST.  S.  JACOBI.  Cap.  III.  537 

cnim  religio  aut  secta  docet  jubetque  tantani 
puritatem  tam  castitatis  et  morum,  quam  verita- 
tis  et  dogmatum,  atque  Cbristiana.  Haec  enim 
de  Deo  docet  omnia  augusta ,  divina,  eoque 
digna.  Haec  sancil  omne  quod  honestum  est. 
Haec  jubet  conjuges  caste  in  conjugio  vivere, 
sibi  servare  fidem ,  nec  eo  uti  ad  voluptatem, 
sed  ad  suscipiendam  educandamque  Deo  pro- 
lem.  Hcec  consulit  virginitalem ,  celibatum  et 
continentiam,  eamque  omnibus  sacerdotibus 
et  Religiosis  severe  praecipil  et  indicit. 

Quocirca  ha?c  puritas  doctrinae,  castitalis  et 
vitae  est  una  e  nolis  verse  fidei,  et  religionis  el 
Ecclcsi.e.  Ab  ea  enim  longe  aberrarunt  et  aber- 
rant  Centiles  ,  Mahometani ,  lueretici  :  doceni 
enim  cudibatum  et  continentiam  boniini  esse 
impossibilem  :  fornicationem  esse  licitain  cen- 
suerunt  Gentiles,  ut  colligitur  Actor.  15.  v.  2H. 
Mabomctanis  tot  in  Alcorano  permiltuntur  con- 
cubinoe,quotpossuntalere.Idem  deDeoetCbristo 
multa  docent  insulsa  ,  ridicula,  blasphema  ,  et 
aeque  ac  Juda;i  in  Thalmud.  Hoeresiarchas  omnes 
suas  babuisse  amasias,  docet.  S.  Hier.  epist.  ad 
Ctesipbontem  :  scilicet  Simon  Magus,  inquit, 
habuit  Helenam  meretricem  :  Nicolaus  Antio- 
chenus  choros  duxit  femineos  :  Apclles  habuit 
Philumenem;  Montanus,  Priscam  et  Maximillam; 
Elpidius  ,  Agapen  ;  Priscillianus  ,  Gallam,  ttc. 
Gnostici  docebant  frequentandamesse  fornica- 
tionem  quasi  palmar*e  vitium,  conceptum  vero 
impediendum  esse  per  abortum ,  foetumque  ene- 
candum,  teste  Epiphan.  haercs.  26.  qui  et  h;e- 
resi  27.  tradit  Carpocratianos  docuisse  quemquc 
satagere  debere  ut  ante  mortem  omnibus  sce- 
leribus  se  commaculet,  alioqui  toties  revocan- 
dum  ad  vitam,  donec  id  perfecerit  et  perpetru- 
rit.  Quam  impia  et  impura  doceant  Lutberus 
et  Calvinus  ,  omnibus  liquet,  ut  Deum  esse  auc- 
torem  operum  tam  malorum  quam  bonorum  : 
Christum  m  cruce  perpessum  esse  poenas  ge- 
hennae,  ideoque  desperassc  :  Religiosis  et  sacer- 
dotibus  violanda  esse  vola  caslilatis  :  non  esse 
liberum  arbitrium  ;  sed  electos  a  Deo  incoelum  : 
reprobatos  in  tartara  uuius  Dei  decreto,  quasi 
fato  agi  et  impelli ;  si  uxor  nolit  rem  uxoriam  , 
vocandam  ancillam  ,  omnia  opera  iidelium, 
etiam  pia  et  sancta,  esse  peccata  :  nulla  esse 
eorum  merita  ;  sola  lide  quemque  salvari ; 
quemque  fidelem  certum  esse  de  sua  fide  gratia 
ctsalute,  accredere  debere  fide  divina  se  itu- 
rnm  in  coelum  ad  gloriam  aeternam. 

Denique  Dionys.  Carth.  ailveram  sapientiam, 
puta  ftdem  et  professionem  Christianam  ,  esse 
pudicam  ,  eo  quod  pcrspiciat  quanta  cujusquc 
|ieccali  sit  fceditas,  ideoque  illud  cane  pejuset 
angue  fugiat  et  cxecretur;  ac  eo  quod  summ.T 
veritatis,  ac  primae  lucis  pulchritudinem ,  pu- 
ritatcnKpic  conlemplans,  pariat  in  mente  castnm 
pudorem  et  timorem ,  qtio  bonio  limel  et  eru- 
liescit  se  in  divinae  Majestatis  preesentia  et  as- 
pectu  viliter  turpiterquc  gferere,  aut  aliquid  co- 
gilare,  dicere,  agere,  quod  Dei  oculos  offendat. 
losuper  quia  de  praeteritis  culpis  salubrem  in- 
jicit  pudorem,  ut  eas  contritionc  et  lacbrvmi» 
deleat.  Tertio,  quia  facitut  ad  contemplationcui 
Dei  rcverenier,  pureet  verecundc  quis  accedat, 
non  praesumptuose ,  impudenter  ac  temerarie 
ingerens  st>  ad  diviuorum  ac  incomprehensibi- 
lium  perscrutationem. 

Moral.  Disce  hic  comitem  individuam  et  quasi 
sororem  sapientiae  esse  pudicitiam.  Hinc  amb.x- 

68 


6i8  COMMENTARIA  IN  EPIST 

appuriurunt  in  somnis  S.  Cregorio  Nazianzeno, 
eumque  coinpleclentes  dixcrunt :  Ne  moleste  ac- 
cipias,  juvenis;  nota  tibi  et  familiares  sumus  :  ul- 
teva  enim  ex  nobis  sapientia,  alteru  castitas  di- 
cilur ;  et  missa  sumus  d  Domino  tecum  habitare; 
quiajucundum  nobis  et  mundum  in  luo  corde  kabi- 
taculumpraparasli.  Uti  refert  lUiffiuus  in  prologo 
Apolog. 

S.  Joannes  Apostolua,  quia  virgo,  mertiit  ex 
pectore  aelernae  sapicntiae  Cliristi  Domini  hau- 
pire  arcana  coelestia.  Uude  quasi  aquila  libravit 
»e  ad  Uironum  S.  Trinitatis,  Verbique  aelerni  ge- 
nerationem  enarravil.  Ibi  quoque  didicit  Apoca- 
lypsim  ,  qiue  lol  babet  sacramenta  ;  quot  verba 
iude  unus  ipse  Apostolorum  cognominatus  est 
Tbeologus.  Similis  ei  fuil  Joannes  Baplisla  ;eque 
ac  Elias  uterque  virgo,  uterque  Propiieta  :  nam, 
ut  ait  Clemens  Alexand.  3.  Paedag.  c.  2.  Doini, 
foris,  semper  comes  est  sapientis  pudicitia. 

S.  Tbomas  Aquinas  Doclor  Angelicus,  angeli- 
cam  habuit  tam  castitatem  quam  sapientiam, 
adeoque  ab  angelis  in  ecstasi  singulo  castitatis 
(quod  Vercellis  in  lemplo  P.  Dominicanorum 
religiose  asservatur)  accinctus,  omni  deinceps 
libidinis  sensu  caruit. 

Illustre  est  quod  legimus  in  vita  S.  Laurentii 
Jusliniani  :  hic  enim  cum  annum  ageret  deci- 
mum  nonum ,  qui  aetatis  tlexus  lubricus  esse 
solet,  apparuit  ei  Sapienlia,  puta  Christus  Do- 
minus  specie  virginis,  cujus  splendor  solis 
splendorem  superabat,  eique  dixit  :  Cur ,  ado- 
tescens,  cor  tuum  ef\'undis,  et  pacem  seclando  teip- 
sum  per  multa  spargis?  Ego,  si  me  sponsam  ac- 
cipere  decrevcris ,  pacem  hanc  certissime  polliceor. 
Ille  tam  magnifica.specic  et  promissodelectatus, 
quaesivit  quod  ei  nomen,  quod  genusesset? 
Tum  illa  :  Kgo  sum  Dei  sapienlia ,  qua  ad  lio- 
mines  refoi-mandos  liumanam  formam  assumpsi. 
Quare  cum  Laurcntius  se  vero  eam  libentis- 
sime  accipere  respondisset ,  illa  dato  osculo 
l.eta  et  gaudens  abscessit  :  ipse  autem  non 
inulio  posl  iu  nionasterium  ad  oblatas  nuptias 
sapientitC  et  caslitalis  se  conlulit,  in  quibus 
abunde  id  expertus  est,  quod  promisso  acce- 
perat. 

Simili  visu  et  schemale  sapientia  despondit 
sibi  Henricum  Susonem  qui  proinde  inter  alia 
scripsit  officium  de  aeterna  Sapientia  ,omnibus 
ejus  sludiosis  etdiscipulis  quotidie  recilandum, 
indeque  vocatus  est  Minister  aterna  Sapientia, 
ut  habet  Vita  ejus  c.  k. 

Simili,  sed  reali  et  visibili  specie,  Sapientia  in- 
carnata,  puta  Chiistus  Jesus,  despondit  S.  Ca- 
tharinam  Senensem  virginemcastissimam,  qiuc 
licet  litterarum  rudis,  inde  facla  est  sapieniis- 
iima;  quin  et  prophetiae  spiritum  accepit.  An- 
nulus  hujus  ejus  desponsationisRomae  in  montw, 
qui  vulgo  dicitur  Magnanapoli,  religiose  asserva- 
lur,  ubi  mihi  ostensus  est. 

Causa  est,  quod  sapientia  sit  ccelestis  et  pu- 
tissimae  sapientiae  Dei  participalio,  Deique  filia, 
ut  aiebat  Alfonsus  Arragonum  rex  apud  Panorm. 
lib.  3.  Ilequirit  crgo  cor  purum  et  cceleste,  non 
spurcum  et  libidinosum  :  hoc  enim  in  cceno 
luxuriae  demersum,  cceleslem  hanc  lucem  in- 
tueri  nequit.  Unde  Sapiens  pingens  sapienliam 
c.  7.  25.  Vapor  est ,  inquit,  virtutis  Dei ,  et  ema~ 
natio  quadain  est  claritatis  omnipotentis  Dei  sin- 
cera,  et  ideo  nihil  inquinatum  in  eam  incurrit ; 
candor  est  enim  lucis  atema ,  et  speculum  sine 
maculaDei  majestatis,  et  imagobonitatisillius.Ex 


.  S.  JACOBI.  Cap.  III. 

adverso  Osec.c.  U.  11.  ait :  Fornicatio,  et  vinum,  et 
ebrietas  auferunt  cor.  lla  Bersabee  demeniavit 
Davidem  virum  secundum  cor  Dei :  et  niulieres 
(lctnentarunt  Saloinonem  mortalium  sapientis- 
simum,  caecilas  eniin  mentis  est  proles  luxu- 
riae,  ait  S.  Gregor.  I.  31.  Moral.  Nimirum  cum  in 
uliquem  supercecidit  ignis  concupiscenlia ,  vidcri 
ab  eo  nequil  sol  inteliigentia,  ut  docet  S.  Aug. 
in  psalm.  57.  v.  9.  lla  Dalila  exciecavil  Samso- 
nem.  Judic.  16.  et  libido  Sodomitas.  Gen.  19. 11. 

Idem  viderunt  Gentilium  Philosopbi.  Seneca  , 
pr;efat.  ad  Controversias,  asserit  nil  lam  morti- 
ferum  esse  ingeniis,  quam  luxuriam.  Plato  sem- 
perfuitcontinensobsapienliajstudium,ailS.Aug. 
lib.  de  vera  relig.  Idem  Academia  locum  morbi- 
dum ,  ideoque  aptum  libidini  reprimendae,  ad 
scholam  elegit.  Hinc  Platonis  ad  Musas  monitum 
fuitteste  Laertio:  Veneremexhorrescile,Nympha; 
Cui  Musae  :  Aliger  huc  ad  nos  non  volat  ille  puer. 
Ilinc  el  Musas  vocarunt  Camoenas,  quasi  casUe 
tnentis.  Sybillae  sapientissimae  fuere  virgines, 
imo  ob  virginitatem  adeptae  sunt  donum  pro- 
pheliae,  ait  S.  Hieron.  contra  Jovin.  et  Lactant. 
1.  1.  Divin.  institut.  Averroes  1.  7.  Physic.  aitcas- 
titalem  et  alias  virtules  ,  quibus  concupiscentia 
carnis  comprimitur,  plurimum  valere  ad  ac- 
quirendas  scientias  speculativas.  Hippocrates 
copulam  carnalem  vocabat  parvam  epilepsiam  : 
quia  inea  homo  ila  a  turpi  voluptate  abripitur, 
ut  videatur  esse  epilepticus,  et  rationis  men- 
lisque  impos  :  libido  enim  ,  ait  Nyssenus  lib.  de 
Virg.  cap.  U.  et  seq.  facilhomines  quasi  porcos, 
quorum  oculi  in  coenum  demersi  coelum  et  coe- 
lestia  aspicere  nequeunt.  Cicero  in  Hortensio, 
asseril  luxuriee  motuin  uti  maximus  est,  itaini- 
micissimum  esse  sapientiae.  Hinc  Venus,  juxta 
uonnullos  ,  dicta  est  a  ve  quae  est  particula  pri- 
vativa,  significans  sine,  etvot/?,  id  est,  mens,  quasi 
sine  mente,  amens;  atitpolius,  ut  Varro,  a  vien- 
do ,  idest,  ligando  et  vinciendo,  quia  ligat  ra- 
lionem,  mentem  etvoluntatem  amantis.  Venus 
enim  ex  homine  facit  brtitum  ;  ex  adverso  cas- 
titas  ex  homine  facit  angelum. 

Pacifica,  ]  lianvwji,  id  est,  pacis  amans,  pacem 
colensinse,  et  conseciucnter  eamdem  aliis  com- 
municanset  concilians;  Syrus,  plena  pace.Exa<\* 
verso  falsa  sapientia  ,  ut  lueresis  tptgu/i  ,  id  est 
rontenliosa,  est  amans  litium,  rixarum  el  bello- 
rum ;  uti  omni  cevo,  sed  praeserlim  nostro  in 
Gallia,  Scotia,  German  ia,  Hollandia  ,  etc.  vidi- 
mus.  Causae  suut.  Prima,  quia  vera  sapientia  est 
donum  Spiritus  sancti,  qtii  concordino  et  pacis 
est  auctor ;  falsa  est  enim  donum  diaboli,  qui 
discordiae,  belli  el  sedilionum  est  princeps.  Se- 
cunda ,  quia  sapientia  baec  fide  et  charitate  ni- 
litur,  quae  una  eademque  est  in  omnibus  fideli- 
bus  :  unde  multitudinis  credentium  erat  corunum, 
et  anima  una,  ait  S.  Lucas  Actor.  l\.  32.  Ita  sa- 
pientissimus  mortalium  fuitrex  Salomon,  idest 
pacilicus.  Hinc  Christus  Marci  9.  v.  ult.  Habete, 
inquit,  in  vobis  sal,  et  pacem  habele  inter  vos.  Sal 
est  symbolum  sapientiae,  hujus  comesest  pax  : 
Sal  quippe  sine  pace  non  esl  virtutis  donum,sed 
damnationis  augmentum,  ait  S.  Gregorius.  Unde 
etsal  priscis  erat  symboltun  amicili.'e,  ideoque 
hospitibus  ante  alios  cibos  apponi  solebat,  tesle 
Pierio  Hieroglyph.  13.  Unde  proverbium  :  ISon 
oportet  transgredi  salem  et  mensam,  id  est,  jus 
amiciliae.  Sed  audi  S.  Gregorium  2.  parte  Pas- 
tor.  c.  h.  Per  sal,  inquit,  sapienlia  designatur. 
Quiloquiigitur  sapienter  nititur,  magnopere  me- 


COMMENTARIA  IN  EPIST 

luat  ne  ejus  eloquio  audientium  unilasconfunda- 
tur.  Ilinc  Paulus  ait :  Non  plus  sapere.  quam  opor- 
tet;  sed  sapere  ad  sobrietalem.  Ilinc  in  sacerdotis 
veste  juxta  divinam  vocem  tintinnabulis  mala 
punica  conjunguntur.  Quid  enim  per  rnala  pu- 
nica,  nisi  fidei  unitas  designatur?  nam  sicut  in 
malo  punico  uno  exterius  cortice  multa  inte- 
rius  grana  muniunlur  ;  sic  innumeros  Ecclesia; 
l>opulos  unitas  fidei  contegit ,  quos  intus  diversilas 
meritorum  tenet.  Terlia  ,  quia  pax  non  est  aliud 
quam  tranquilliias  ordinis  :  ordinareautem  est 
sapientis,  ait  Aristot.  I.  1.  Melapbysic.  Quarla, 
quia  Sapientia  increata,  a  qua  noslra  creata  de- 
rivatur  ,  eslChristus,  qui  est  pax  noslra  Ephes. 
2.  ll\.  el  princeps  pacis.  lsaiae  9.  v.  6.  Unde  suis 
valediceus  Joan.  ih.  27.  Pacem,  inquil,  relinquo 
vobis,  pacem  meam  do  vobis.  Hincde  Cherubinis, 
(  qui  creaUe  sapientiee  primum  vivumque 
sunt  exeinplar)  dicitur  Ezech.  1.  v.  9.  Juncttt- 
que  erunt  penna  eorum  atterius  ad  atlerum,  in 
signum  pacis  et  concordiae.  Quinla,quia  sapientia 
est  humilis;  humilitas  autem  est  mater  pacis  : 
unde  humiles  jugiter  sunt  in  pace;cum  inter 
superbos  semper  sint  jurgia.  Sexta,  quia  sapiens 
scit  omnia  bona  pace  constare,  omnia  vero 
mala  dissensione,  lite  et  bello  conllari;  omni 
ergo  conalu  pacem  seclatur,  liles  fugit.  Hinc 
apostolus  Philip.  h.  7.  Et  pax  Dei,  inquit.  qutt 
rxnperal  omnem  scnsum ,  custodiat  corda  vestra 
et  inleltigentias  vestras.  Vide  ibi  dicta.  Et  S.  Au- 
gust.  19.  Civit.  c.  13.  Pax  corporis ,  inquit,  esl 
ordinata  temperatura  parlium.  Pax  anima  ra- 
tionalis,  ordinala  requies  appetitionum.  Pax  ani- 
vm  rationaiis ,  ordinata  cognitionis  actionisque 
consensio.  Pax  corporis  et  animc9 ,  ordinata  vita 
ct  salus  animanlis.  Pax  hominis  mortaiis  el  Dei 
immortalis ,  ordinata  in  ftde  sub  teterna  lege 
obedientia.  Pax  hominum,  ordinata  concordia. 
i'a.r  domus ,  ordinata  impcrandi  atque  obediendi 
■oncordia  cohabitantium.  Pax  civilatis ,  ordinala 
impcrandi  alqttc  obediendi  concordia  civium.  Pax 
axiestis  civitatis,  ordinatissima  el  concordissima 
societas  fruendi  Deo  et  invicem  in  Deo.  l'ax  om- 
nium  rerum,  tranquiltilas  ordinis.  Ordo  esl  pa- 
rium  disparium<iuc  rcrumsuacuique  loca  tribuens 
dispositio. 

Modesta,  ]  intiur.i ■  Syrus,  mansuela,  dimissa  , 

humilis;  Tigurina,  trqua:  Valabl.  et  Pagnin.  mo- 

rigcra;  alii,  moderata,  humana ,  facilis,  civilis  ; 

nam  mundi  sapientia  facit  superciliosos,  moro- 

sos  ,  dilliciles  :  alii ,  moderata,  sedala  ,  honesta, 

laudabilis;  haee  enim  omnia  significat  -h  i-*m- 

>i%.  Modestiai  mater  eslhumilitas,  filia  verecun- 

dia,  soror  patientia,  magistro  exerceuda  :  nam. 

nl  ailCiccro  pro  Hoscio,  Coraoedo,  quo  quisque 

est  solriiior  «>i  ingcniosior  ,  hoc  docet  iracun- 

dius  ci  laboriosius;  et  quod  ipse  celeriter  arri- 

puil,  t.diquam  tardea  discipulis  percipi  videns, 

discrucialur.  Porro  modestia  in  schola  et  dispu- 

latione  csi  necessaria,  ut  refr;enet  juvenum  pe- 

tulanliametaudaciani ,  unde  uiodeslia  ab  ora- 

toribus  voeaiui    Vlos  ei  dccus  adoiescentum  :  ab 

Euripide,  donum  ihttcherrimum  deorum :  a  S.  Am- 

htos\o,  purpura  vtriutum.  Ejus  haec  es.t  sanclio  : 

Sic  habiltiiii  ,  vocetn,  vidtum  ,  gressttm  conifyone , 

tttdeceat  Ihum,  tti  le  ornct ,  ut  proxtmum  xdiji- 

cel ;  alioqui  dectts  lalei  in  animo,  dedecus  patet  in 

voce,  vultu.  habitu,  Vide  dicia  Philipp.  U.  b.  et 

S.  Naziaiu.  or.n.  Jii.  qiwe  cst  de  moderatione  in 

disputatioueserv.oida.  VereS.  Bernardus  serm. 

3«i.  inCautic.  Uultascientia  ,  inquit.  ingestasto- 


.  S.  JACOIil.  Cap.  III.  5*9 

macho  anima  ,  si  charilatc  decocta  non  fucrit , 
converlilur  in  pravos  noxiosque  humorcs,  atquc 
inflationes  mentisque  tormina  facit. 

Siudibius.  ]  id  est,  persuasu  facilis.  Crsece 
cuTia-Sv,;;  Syrus,  obediens,  obsequens  ;  Pagniu.  mo- 
rigera;  Tigur.  tractabitis ;  alii  ,  faciie  cedens  et 
rredens.  Ex  adverso  falsa  sapientia  ,  ut  baeratu 
est  «7r=(=ry;?,  jd  est,  impersuasibilis ,  intractabilis  , 
cerebrosa  ,  dura  ,  cervicosa  ,  pertiuax,  obstinala 
iu  sua  sententia  et  errore.  Sapientis  ergo  est 
rationi  cedere  ,  verilati  cor  pandere ,  errorem 
agnaeoere  ,  sententiam  mutare.  Uude  Apostolus 
Kpiscopum,  (|iii  est  doctor  populi ,  vult  esse  do- 
ribilein.  2.  Tim.  2.  2i.  Et  Salomon  poslulans  a 
Deo  sapientiam,  petiil  cor  docile  ,  Hebr.  audiens, 
.').  Heg.  c.  3.  Docilitas  enim  est  pars  prudentiae  , 
ait  IMato  apud  Macrob.  lib.  1.  in  Somnium  Sci- 
pionis.  Quia,  utailS.  Cyprian.  epist  ad  Stepha- 
Kpiscopum  ,  et  doctorem,  oportet  non  tanlum 
doccre ;  sed  etiam  discere  :  quia  idem  mclius  docet 
qui  quotidie  proficit ,  elcrescit  discendo  meliora. 
Ita  S.  Aug.  S.  Damasus,  aliique  doctores  consu- 
luerunt.  S.  Hieron.  in  diflicultatibus  S.  Script. 
Vide  S.  August,  inepistolis,  quas  plures  de  ei» 
dedit  adeumdem.  Idem  Auguslin.  ad  Dulcilium 
quaest.  3.  Ego  ,  inquit ,  ptus  amo  discere ,  qudin 
docere. 

Porro  rosuadibilis  dupliciter  accipi  polest.  Pri- 
mo,  passive  ,  ut  sit  idem  quod  quse  facile  sibi 
persuadcri  sinit.  Secundo  ,  active ,  qua?  facile 
persuadetur  aliis,  quia  ipsa  facile  seipsam  iis 
persuadet :  sapientia  enim  tantam  veri  et  ho- 
nesti  babel  speciem,  ut  illico  audienti  se  sua- 
quepersuadeat.  Ita  religio  Chrisliana  nil  docet 
absurdi  ,  nil  lurpe,  nil  inopinabile  ;  sed  omnia 
naturae  et  reclae  ralioni  conformia  ;  uti  contia 
Gentiles  docent  Euseb.  in  lib.  de  Demonstr.  Au- 
gust.  in  lib.  deCivit.  elalii. 

Ex  adverso  Philosophi  et  ha?retici  plurima  do- 
cent  absurda  ,  turpia  ,  incredibilia.  Uycurgus 
dabat  impunitatem  adulteriis.  Persce  cum  soro- 
ribus  el  fratribus  inibant  conjugia.  Plato,  qui  .i 
suis  nuncupatur  sidus  sapienliaB,  uxores  voluii 
essecommunes,  etpr.-eposteram  libidinemcom- 
mendat  lil).3.  deRepubl.  In  solo  fere  Timaeobar 
habet  paradoxa,  imo  contraria.  Priinum,  mun- 
duin  creatum  esse  non  ex  nibilo,  sed  ex  alo- 
mis.  Secundum  ,  mundum  facit  animal  intcl- 
ligens  aelernum  ,  eo  quod  pulcberrima  creatura, 
qualis  est  mundus  ,  non  possit  esse  sine  in- 
hllectu.  Tertium,  hoc  animal  ii  Deo  crcatum 
esse  ad  ideam  alterius  animalis.  Fingit  enim 
ipseanimal  aliud  universale  ,  jeternum  ,  separa- 
bile  et  ideale,  cujus  exemplum  Deus  secutus  sii 
in  creando.  Rursum,  Deumesse  animam  mundi. 
Quartum,  ignem  et  terram  censet  primo  fabri- 
eata,  deinde  aere  et  aqua  quasi  vinculis  fuisse 
colligata.  Quintum,  terram  antiquissimam  deo- 
rum  coelo  conlentorum  facit.  Sextum  ,  mundum 
ait  ali  senio  et  consumptione  sui  ipsius,  et  la- 
men  aeternumesse.  Septimum,  inundum  appel- 
lat  Deum  beatum.  Oclavum  ,  animam  mundi 
ponitin  ejusmedio,  abjeetissima  scilicel  parte. 
Nonum,  stellascensel  animalia  esse  ,  imodeos. 
Decimum,  solem  in  seCuudo  a  terrae  circulo 
statim  a  luna  positum,  quod  Astronomi  et  ratio 
ipsa  confutat.  Undecimum.  astra  ex  igne  es<e 
fabricata,  ideoque  ignea.  Duodecimum,  terram 
esse  circa  poluin  suspensam  ,  antiquissimam  el 
primain  deorum  (id  est  stellarum)  qui  intra  roe 
lum  sint  geniti.  Decimum  tertium  .    fabulo»am 


COMMENTAhlA  1N  EPIST. 


640 

daeinonuin  generaiionem  cx  terraet  coelo,et 

prosapiam  per  Oceanum  etThelidem  produe- 

luni ,  Qdelem  esse.   Idem  in  Apolog.   Dcemones, 

ail,   sunt  dcorum   fdii  spurii,  unde   deos    facit 

udulteros.  Decimum  quartum,  omnem  animam 

statuit  eelernam  ei  ingenitam.  Decimum  quin- 

tum,   iniquoa  transmutari  in  ortu  secundoin 

mulieres,  avcs  et  bestias  pro  cujusque  delicto. 

Decimum  sextum,  delicia  expiariper  ignem  et 

reliqua  elementa.  Decimum  septimum,  deos  ju- 

uiores  fecisse  hominis  corpus  ex  quatuor  ele- 

meniis  secundum  atomos.  Decimum  octavum 

mundi  generationem  ail  ex  necessiiaiis  et  men- 

lis  coetu  mislam  ,  quasi  Deus  coactus  fuisset 

inundum  gcnerare,  aut  facere.  Huc  speclatquod 

de  necessitatis  filiabus,  scilicet  Parcis  ,  scribit 

lib.  10.  de  Nepubl.  et  quodalibi  habetdefortuna 

pariier  gubernante  mundum  :  et  quod  Deus  ne- 

cessiiati  non  repugnet.  Unde  Marsilius  Plaionis 

interpres,  duplicem  Platonicorum   sententiam 

afleri.  Primam  Procli ,  mundum  faclum  esse  ; 

secundam,  mundum  non  esse  factum.sedsem- 

per  fuisse  el  tluxisse  a  Deo,  quasi  fiat  semper  et 

lluat.  Decimum  nonum,  ante  mundum  elemenla 

in  suis  fuisse  sedibus  inordinate  mota;  Deum 

ordinem  attulisse  etornatum.  Vigesimum,  mun- 

dum  esse  Deum  seipso  sufficientem.  Vigesimum 

primum   homini  dat   plures  animas ,  unam  a 

Deo  factam ,  alias  duas  mortales  ,  perturbationi 

et  libidini  obnoxias,  factas  a  Dei  liliis  ,  id  est, 

stellis  el  da?monibus,  quarum  unam  jecori,  al- 

teram  cordi  indiderint.  Vigesimum  secundum  , 

injecore,  ait,  dii  valicinia  expleri  statuerunt, 

membroscilicel  rationis  experte,  ne  quis  sit  sa- 

piens  simul  et  vates.  Quare  nemo  dum  sanaeest 

mentis  vaticinatur,    sed    cum    vis  prudentia; 

somno,  vel  morbo  oppressa  aut  diviuo  aliquo 

raptu  e  suo  statu  est  dimota;  vaticinia  enim 

esse  pronuntiata  furentis    ingenii.  Vigesimum 

tertium,  homincm  acquirere  iinmorlalitalem  ex 

veritatis  intentissimo  intuitu:  undecolligasani- 

mam  per  se  non  esse  inimortalein.  Vigesimum 

quartum,  anima,  ait.cum  semper  divinumco- 

lat,  ipsumque  familiarem  daemonem  in  se  ha- 

beat  ornatissimum  ,   fit  beata.    Hoc  familiari 

daemone  valde  gaudent  Platonici,  ob  id  magije 

suspecti,  ut  et  Socrates.  Vigesimum  quinlum  , 

idem  alibi  docel  animam  anle  corpus  extitisse, 

ideoque  cognilionem  nostram  non  esse  scien- 

tiam,  aut  potius  discentiam  ,  ut  ita  dicam  ,  sed 

reminiscentiam,  elc.  Vigesimum  sextum,  po- 

nit    TTa/ty/cveoiav  ,    sive    rcdilum    rerum    om- 

nium  ,  nimirum  post  duodecim  millia  annorum 

(quod  spatium  ipsemagnuni  annum  nuncupal: 

hic  enim  proecise  conlinet  annos  12554.  ail  Ci- 

cero  1.  2.  deJNatur.  deor. )  omnia   praeterita  in 

integrum  revocanda  csse,  ut  iterum  fianl  eo 

modo  quo  facta  sunl. 

Aristotelis,  qui  a  S.  Hieron.  et  aliis  vocatur 
miraculum  naturae  ct  ingenii,  paradoxa  sunt. 
Primum,  mundum  fuisse  ah  oeterno.  Secundum, 
primum  motorem  Orienti  afligit.  Terlium,  asse- 
rit  eum  moveri  falo  et  nalurali  nccessilate.  Quar- 
tum,  futurorum  conlingentium  non  esse  deler- 
minatam  veritatem,  ncc  Deum  ca  delerminate 
scire.  Quintum,  de  aninuc  mortalitate  ita  su- 
binde  loquiiur,  ut  nonnulli  asserant  eum  pu- 
tasse  animam  esse  mortalem  :  licet  alii  verius 
contrarium  opinentur.  Sexturn ,  censet  licere 
partum  abigere,  etliberis  neccm  parare.  Septi- 
mum ,  docet  Dei  providentiam  non  se  extcndere 


S.  JACOBI.  Cap.  III. 

ad  singularia.  Ociavum,  lib.  dc  Bonor.  fortun» 
liegat  Deum  curam  gerere  forluitorum.  Nonum 
negavil  Dei  providentiam  se  extendere  infra  lu- 
nam,  Deumque  curare  sublunaria,  si  credimus 
Clem.  lib.  5.  Slromat.  Nazianz.  orat.  1.  de  Theo- 
log.  Ambros.  1.  Offic.  cap.  13.  Decimum  ,  mo- 
tum  et  lempus  censuit  esse  perpetuum,  ideoque 
iulinituin.  Undecimum  ,  ex  nihilo  nihil  fieri  : 
unde  inferunt  Deum  non  creasse  mundum,  sed 
omnia  fecisse  ex  praejacerite  materia.  Plura 
vide  apudS.  Juslinum  lib.  de  Error.  Aristolelis. 
Sloicorum  et  Epicurcorum  absurda  dogmata 
recensui  Aclor.  17.  18. 

Vere  Psaltes  Psal.  118.  85.  Narraverunt,  inquit, 
mihi  iniqui  fubulaliones  ,  sed  non  ut  lex  ttta  :  nam 
in  vera  sapientia  tum  increata ,  tum  creata  et 
derivata,  c&lSpiritus  intelligenlice  ,  sanctus  ,  ait 
Sapiens  c.  7.22.  unicus,  mulliplex,  subtilis,  discr- 
tus,  mobilis,  incoinquinatus,  cerlus,  suavis,  amans 
bonum,  acutus,  quemnihilvelat,  humanus,  benig- 
nus,  stabitis,  securus,  elc,  intelligibilis,  mundus  , 
sublilis  :  omnibus  enim  mobilibus  mobilior  est  sa~ 
pientia  ,  attingit  autem  ubique  propter  suam  mun- 
ditiam. 

Bonis  consentiens.  ]  Hoc  epithetum  non  est 
in  Graeco  et  Syro,  illudque  expungit  Prosper  de 
lib.  Arbitr.  Dion.  Cajelan.  Cathar.  Gagneius  et 
alii  :  legunt  tamen  Romani  codices.  Videlur 
ergo  additum  ad  explicandum  et  determinan- 
dum  suadibilis,  nimirum  quod  sapientia  sibi 
bona  persuaderi  sinai ,  non  mala,  ut  bonis  lam 
rebus  quam  hominibus  sit  consentiens,  non 
malis,  nimirum  eiscredendo,  eorum  bonacon- 
silia  et  opera  probando ,  imitando,  diligendo  et 
promovendo,  nulli  invidendo  aut  resislendo, 
neminem  vituperando ,  et  a  sanclo  opere  impe- 
diendo.  Ex  adverso  haereses  et  haeretici  bonis 
dissentiunt,  malis  consenliunt.  Ha  Lutherus  in 
Colloquiis  mensalibus  respuil  Chrysostomumut 
loquacem,  Basilium  ut  abjectum  ,  Cyprianum 
ut  infirmum  Theologum  ,  Hieronymum  ut  er~ 
rantem  et  de  hseresi  suspectum ,  ac  omnibus 
praefert  Apologiam  sui  Melanchthonis  :  qui  et 
alibi  satanico  faslu  intonat,  nihil  securare,  si 
mille  Cypriani,  mille  Augustini ,  miile  Ecclesiae 
contra  se  starent. 

Mortaliter  S.  Aug.  serm.  12.  de  Verbis  Aposl. 
Nihil,  ait,  in  te  atteri  resistit  ?  vide  ne  forte  ideo 
non  sit  bellum ,  quia  pax  perversa  est ,  forte  m 
totum  carni  conseniiens  ,  et  nullarixaest. 

Plena  misericordia.  ]  Syrus  icm  rachame,  id 
est,  miserationibus  ex  intimis  visceribus  ma- 
nantibus.  Sapienlia  enim  novii,  didicitque  illud 
Christi :  Beati  misericordes  ,  quoniam  ipsi  miseri- 
cordiam  consequentur.  Mallh,  5.  7.  lta  S.  Cypria- 
nus  serm.  de  lapsis  :  Doleo ,  ait ,  fratres  ,  vobis- 
cum.  Cum  singutis  copulo  pectus  meum,  cum  ja- 
centibus  jacere  me  credo ,  cum  prostratis  fratri- 
bus  et  me  proslravit  a/fectus.  Talis  quoque  fuit 
S.  Job,  ut  paletc.  Sl.  et  S.  Paulus  2.  Corintb.  11. 
29.  Quis  ,  ait  infirmatur ,  et  ego  non  infirmor  ? 
Quis  scandalizatur  ,  et  ego  non  uror  ?  et  S.  Leo 
serm.  10.  de  Quadragesima :  Pulchrumvaldeest 
etdivinx  benevolentice  comparandum,  suiquemque 
in  atlero  mcminisse.  Porro  Plinius  1.  2.  cap.  7. 
omnem  divinilatem  ponit  in  beneficentia  :  nam 
quasi  atheus  dubitat  de  Deo  et  numine ,  deos 
vero  censetabhominibus  factos,  fuissenon  alios 
quam  viros  forles  et  beneficos.  Deus,  ait,  est 
mortali  juvare  mortalem :  et  hxc  ad  xlernam  glo- 
riam  via,  Ilac  proceres  iere  Romani :  hac  nunc  cce- 


COMMENTARIA  IN  EPIST.  S.  JACOBI.  Cap.  III. 


541 


lesti  passu  cum  tiberis  suis  vadit  maximus  omnis 
<evi  rector  Vespasianus  Augustus  fessis  rebus 
Aubveniens.  llic  est  vetustissimus  referendi  bene- 
merilis  gratiam  mos  ,  ul  tales  numinibus  ascri- 
banlur.  Quippe  el  aliorum  omnium  nomina  deo- 
rum ,  cl  quce  supra  retuli  siderum  ct  hominum  , 
natasunt  meritis. 

Misericors  ergo  et  beneficus  suis  clientibus 
<st  Apollo,  iEsculapius  etJupiter,  id  est,  ju- 
vans  pater.  Idem  debeneficis  in  deosrelatis  cen- 
set  Cicero  lib.  2.  de  legibus ,  et  ex  eo  Lactan- 
tius  1.  1.  Inst. 

Et  fructihus  bonis,]  puta  bonis  operibusjhax 
enim  sunt  eflectus,  parlus  et  fructus  sapientiae. 
Non  judicans.  ]  Mulli  codices  et  interpretes 
deleut.To  non  :  et  rbjudicans  nectunl  sequenti,  le- 
guntque  judicans  sine  simulalione ,  q.  d.  quasi 
Judicans  sincere  ,  non  licteet  simulate;  verum 
codices  Romani,  Lovanienses,  Lugdunenses , 
Regii  et  caeteri,  ;eque  ac  Syrus  et  Graecus  le- 
gunt ,  non  judicans;  Pagnin.  et  Tigur.  niltil  di- 
judicans,  scilicet  lemere ,  non  usurpans  sibi 
munus  judicandi,  non  faciens  se  judicem  alio- 
rum  eos  carpendo ,  censurando,  spernendo, 
juxta  illud  Cbrisii  :  Nolite  judlcare ,  ut  nonjudi- 
cemini.  Mallb.  7.  1.  q.  d.  Nolite  in  aliorumfacla 
et  mores  curiose  inquirere,  carpere ,  censu- 
rare,  damnare  :  ita  fiot,  Deo  jtiste  disponente , 
ut  vicissim  ab  aliis  non  judicemini ,  censuremini 
et  damnemini. 

Secundo  Gr.-ecum  «ScJx^tos  quasi  passivum 
noster  Turrianus  I.  4.  deDogmat.  cbaracl.  vertit 
passive,  qua  non  judicatur,  quia  scilicet  certa 
el  indubitata  est,  ut  ipsa  potius  de  aliis  judi- 
care  debeat,  quam  judicari;  quomodo  Aposto- 
lus  ait  spirilualem  a  nemine  judicari.  1.  Corintb. 
2.  15.  Hinc  S.  Auguslin.  lib.  de  Gratia  et  lib. 
Arbitr.  ad  Valent.  c.  ultim.  aScix^Tos  vertit, 
in&stimabilis ,  q.  d.  Sapienlia  adeo  sublimis  et 
pretiosaest,  ut  superet  omne  bominum  judi- 
ciumet  aestimationem,  de  qua  re  vide  Barucb. 
c.  3. 16.  et  sequent.  et  Job  28.  v.  13.  et  seq.  Ter- 
tio.aliqui  ao(axp(To;  vertunt,  nihil  ha^sitans,  non 
dubitans  ,  non  nutans,  sed  resoluta  ccrla  et  se- 
cura  de  verilate. 

Sine  simulatione,  ]  «vuttoxsito?  ,  sine  hypocrisi; 
Pagnin.  ni/iil simulans.  Ex  adversofalsa  sapien- 
tia,  ut  haeresis  et  haeretici  simulant  verilatem, 
sinceritatem,  castitatem  ,  pacem,  sanctilatem  , 
cum  moliuntur,  docentque  falsilatem  ,  hypocri- 
sin,  libidinem,  bellum,  omneque  scelus  :  sunt 
ergo  lupi  vestiti  pelle  ovina,  ut  ait  Christus 
Matth.  7.  17.  Vere  Sap.  c.  1.  5.  Spiritus  sanctus , 
ail,  dUcifUirue  cffiigict  ficlum,cl  auferel  se  acogi- 
lalionibtts  qmv  sunt  sine  intcllectu,  et  cap.  7.  13. 
Quam  sine  fictione  didici ,  et  sine  invidia  commu- 
nico,el  honestatem  illius  non  abscondo. 

Vide  actus  et  mores  bypocritarum  graphice 
dcpmgentem  S.  Greg.  10.  Moral  16.  alias  27. 

18.  FlUiCTUS  AUTEM  JUSTITI.K,  IN  PACE  SEMINA- 
TUn,  FAClENTIIlls  1'ACEM.  ]  Syrus  iis  qui  Sllllt  pa- 
cifici.  Juslitia;,  id  est  sapienliu:;  sapientia  enim 
practica  ,  de  qua  bic  agilur  ,  est  justilia,  id  est, 
coinplcxio  omnium  virtutuin.  Concludit  Jacobus 
lotius  capitis  de  sapientia  et  magislris  discur- 
sum  hoc  quasi  epiphoneinate,  quo  sapientiac 
usumfructum  et  prttmiiuu  assignat  el  complec- 
Utur,  q.  d.  Dixi  sapiemiam  plenam  esse  mise- 
ncordia  el  fruetibus  bonis,  quia  sapientia  et 
>apicns  certoscit  hos  justiiia.- ,  id  est  virtutis 
bonoruiuquc  opcrum ,  fruclu»  esse  quasi  se- 


men  jeterna^  felicilatis  ei  gloriae,  quam  quasi 
copiosam  segetem ,  ac  pracmium  metet  in  cotlo : 
scitpariter  se  hocsemen  serere  debere  in  pace, 
pacem  et  mutuam  concordiam  sludiose  co- 
lendo,  et  interdissidentes  conciliando;  cum  se- 
ges  luec  et  merces  solis  pacis  cultoribus  propo- 
sita  et  promissa  sil,  non  superbis,  non  conlen- 
tiosis ,  non  facientibus  schismata,  nonse,  et 
sua  dogmata  factaque  jactanlibus.qui  alios  cou- 
lemnunt  ut  soli  sapere  videantur :  lios  enim  toto 
capite  laxavii  S.  Jacobus.  Nam ,  ut  ait  Origen. 
hom.  13.  in  Levit.  Deo  grataopera  nostra,  quan- 
tuinlibet  in  se  bona  ,  esse  nequeunt,  nisi  in  pace 
peraganlur,  adeo  ul  et  sacrificium  ejus  qui  a 
fralre  dissidet,  ei  non  placeat,  juxta  illud  Christi 
Mallh.  5.  23.  Siergo  offersmunus  tuumad  altare, 
et  ibi  recordalus  fueris ,  quod  frater  tttus  habet 
aliquid  udvcrsumte,vade  prius  reconciliari  frulri 
tuo,  et  tunc  veniens  offeres  mttnus  tuum.  Antistro- 
pba  buic  Jacobi  senlentia  est  illa  S.  Pauli,  sub 
idem  lempus  ad  eosdem  edita  Hebr.  12.11.  cum 
de  disciplina  ait  :  Quod  fructum  pacatissimuin 
exercitatis  per  eam  reddet  justitia ;  el :  Qua?  se- 
minaverit  homo  ,  hazc  etmetct.  Qttoniam  qui  scmi. 
nat  in  carne  sua,  de  carne  et  metel  corruptionem; 
qui  autem  seminat  inspirittt,  de  spiritu  metel  vi- 
tamaternam.  Galat.  6.  v.  8.  et  illud  Psaltis  de 
Apostolis  et  doctoribus.  Euntes  ibant  ct  flebant 
mittentes  semina  sua  :  venientes  autem  venient 
cum  cxultatione  portantes  manipulos  suos.  Psal. 
125.  6. 

Nota  Tbfacieyitibus  pacem,  id  est  opcra  pacis  , 
quse  scilicet  ad  pacem  couciliandam  et  augen- 
dam  faciunt,  qui  scilicetet  sibi  et  aliis  pacifici 
sunt,  ut  vertit  Syrus:  sic  enim  in  Script.  jube- 
mur  facere  misericordiam,  justitiam,  judicium, 
pielatem,  etc,  id  est,  opera  misericordite,  jus- 
titiae,  judicii,  pielatis,  etc. 

Moral.  Nota  quanta  sint  commoda  pacis.  Pri- 
mum,  quod  Deo  sit  gratissima,  unde  ipse  voca  • 
tur  Deuspacis  et  dileclionis.  2.  Cor.  13.  11.  Se- 
cunduin,  quod  pax  sit  via  ad  coelum,  adeoque 
iochoatio  vilae  coelestis.  In  coelo  enim  unum  e 
summis  Sanctorum  gaudiis  est  summa  aeterna- 
que  omnium  pax.  Tertium ,  quod  pax  sit  ipsa 
Dei  et  SS.  Tri  nitatis  similitudo  :  in  Deo  enim 
cum  sint  tres  personae  ,  una  tamen  voluntas  est, 
unus  amor,  unus  omnium  sensus  et  consensus. 
Audi  Nazianz.  orat.  2.  de  pace.  iSonminns,  ait, 
quam  ipsa  secum,divinitas  (nisi  hoc  nimis  mag- 
nifice  dictum  videatttr)  inter  yios  conscntimus, 
concordcsque  sumus  ,  labiumqtte  uniim  ct  vox 
una  existimus :  contrario  tamen  modo  atque  illi 
qui  turrim  olim  extruebut  ;  animo  atque  ore 
Valrcm,  et  Filium  ,  et  Spiritum  sanctttm  celebra- 
mus ,  idque  de  nobis  pr&dicatur  quod  vere  in 
nobis  sil  Deus ,  eos ,  a  quibus  unilur  ,  uniens.  Quar- 
lum,  quod  Cbrislus  ideo  e  coeio  descendit ,  ut 
pacem  hominibus  cum  Deo  et  secum  aflerret. 
Unde  S.  Chrysosl.  hom.  18.  in  1.  ad  Corinth.  Ut 
in  Christo,  ait,  ttniamur,  multa  moverenos  debent, 
quia  ipse  csl  caput;  nos  corptts  :  ipse  fundamentum, 
nos  &dificium  :  ipsc  vitis,  nos  palmitcs  :  ipse  pastor, 
nos  oves ,  etc.  Quintum,  quod  pax  vitam  suavis» 
simam  eflicit.  VideS.  Bern.  serm.  5.  de  Assumpt. 
B.  Virg.  Unitas,  ail,  Sanctorttm  alia  csl  qttajus- 
liftcat,  alia  qtta  glorifical ;  una  meritttm,  attera 
pra^mium  :  ttnitas  qtta?  in  hac  vita  habetttr  ,  esl  de- 
cus  sttavitatis,  de  qtta  scriplttm  cst :  Ecce  quam  bo- 
nttmct  qttam  jucttndttm  habitarc  fralres  in  ttnum. 
Cuvi  enim  descripsisset  Propheta  pulchritudinem , 


562 


COMMENTAMA  IN  EtMST.  S.  JACOBI.  Cap.  IV. 


non  lacuit  utititulem;  quoniam  illic  mandavit  Do- 
minus  benedictionem  et  vitam  ;  hic  benedictionem , 
illic  vitam  a;ternam.  Plura  de  pacc  dixi  Isaiae  2. 
h.  et  Philip.  1.  ct  scq.  Ephes.  h.  3.  Coloss. 
S.  15. 
forro  ut  hoec  pax  cum  Dco,  nohiscwm  et  cum 


proximis  hal>eatur;  nohis,  id  estnosiris  concn- 
pisccniiis  ,  infcrendum  est  hclluin.  Unde  S.  Au- 
gusl.  scrm.  6.  dc  verhis  Apostol.  Et  si  spiritus. 
iiit,  concupisrit  adversus  carnem,  el  simodo  rixa 
cst  in  ista  domo;  maritus  litigans ,  non  pcrniciem, 
scd  concordiam  quttrit. 


CAPUT   QUARTUM. 

SYNOPSIS    CAPITIS. 

CAP.  PRjECEDENTI  IPiSECTATUS  EST  FIDELIUM  ,  PILESERTIM  MAGISTRORUM  ,  CONTENTIONE5  , 
JEMULATIONES  ET  LITES  ;  HIC  MALI  RAD1CE3I  INDICAT  ET  AMPUTAT  ,  NIMIRUM  CONCUPIS- 
CENTIAS  ,  AMOREMQUE  3IUNDI  ET  COMMODORUM  PRjESENTIS  VIT.E  ,  CUI  OPPONIT  AMOREM  ET 
ACCESSUM  AD  DeUM.  IgITUR  VERS.  1.  CONCUPISCENTIAS  QUASI  LITIUM  ET  BKLLORUM 
FOMITES  PERSTRINGIT.  INDE  VERS.  4.  DOCET  AMICITIAM  MUNDI  ESSE  INIMICAM  DeO.  Ad 
DEU31  AUTE31  ,  QUI  SUPERBIS  RESISTIT  ,  PER  HUMILITATE31  ET  MUNDITIEM  CORDIS  ACCE- 
DENDUBl  ESSE,  UT  IPSE  NOS  EXALTET.  TERTIO  ,  V.  11.  INVEHITUR  IN  DETRACTORES. 
QUARTO,  V.  13.  OSTENDIT  VANITATEM  CONCUPISCENTIARUM  EX  VANITATE  VIT.E  ,  CUI  ET 
INHvERENT  ET  ADHiERENT.  SUMMA  ERGO  CAPITIS  EST  :  CONCUPISCENTIA3I  HONORIS  F.T 
EXCELLENTIjE  ,    SIVE    AMBITIONEM  ,    QUiE    3IATER    EST    INVIDLE  ,    LITIU31  ,    BELLORUM    ET 


DETRACTIONUM,  SANARE  ET  EXTINGUERE  PER  STUDIUM  HU3IILITATIS  ET  3IODESTI*:. 


1 


nde  bella  et  lites  in  vobis?  Nonne  hinc?  ex  concupiscentiis  vestris ,  quse 
militant  in  membris  vestris?  2.  Concupiscitis,  et  non  habetis  :  occiditis,  et 
zeiatis  :  et  non  potestis  adipisci :  litigatis,  et  belligeratis  ,  et  non  habetis 
propter  quod  non  postulatis.  3.  Petitis ,  et  non  accipilis  :  eo  quod  male 
petalis :  ut  in  concupiscentiis  vestris  insumatis.  4.  Aduiteri  nescitis ,  quia 
amicilia  hujus  mundi,  inimica  est  Dei?Quicumque  ergo  voluerit  amicus  esse 
saeculi  hujus,  inimicus  Dei  constituitur.  5.  An  putatis  quia  inaniter  Scrip- 
tura  dicat :  Ad  invidiam  concupiscit  spiritus ,  qui  habitat  in  vobis?  6.  Majorem  autem  dat 
gratiam.  Propter  quod  dicit:  Deus  superbis  resistit,  humilibus  autem  dat  gratiam.  7.  Subditi 
ergo  estote  Deo ,  resistite  autem  diabolo ,  et  fugiet  a  vobis.  8.  Appropinquate  Deo ,  et  appro- 
pinquabit  vobis.  Emundate  manus,  peccatores :  et  puriOcate  corda,  duplices  animo.  9.  Miseri 
cstote,  et  lugete ,  et  plorate:  risus  vester  in  luctum  convertatur,  et  gaudium  in  moerorem. 
1 0.  Humiliamini  in  conspectu Domini ,  et  exallabit  vos.  1 1 .  Nolite  detrahere  alterutrum  ,  fratres. 
Qui  detrahit  fratri ,  aut  qui  judicat  fratrem  suum ,  detrahit  legi ,  et  judicat  legem.  Si  autem 
judicas  legem  :  non  es  factor  legis,  et  judex.  12.  Unus  est  legislator,  et  judex,  qui  pdtest 
perdere,  et  liberare.  13.  Tu  autem  quis  es,  qui  judicas  proximum  ?  Ecce  nunc  qui  dicitis : 
Hodie  autcrastino  ibimusin  illam  civitatem,  et  faciemus  ibi  quidem  annum,  et  mercabimur,  et 
lucrum  faciemus.  14.  Qui  ignoratis  quid  erit  in  crastino.  15.  Quae  est  enim  vita  vestra?  vapor 
est  ad  modicum  parens ,  et  deinceps  exterminabitar :  pro  eo  ut  dicatis :  Si  Dominus  voluerit. 
Et:  Si  vixerimus ,  faciemus  hoc,  aut  illud.  1 6.  Nunc  autem  exultatis  in  superbiis  vestris.  Omnis 
cxultatio  talis  ,  matigna  est,  17.  Scienti  igitur  bonum  facere ,  et  non  facienti ,  peccatum  est  illi. 


1.  Unde  bella.  et  lites  in  vobis?]  Primi 
Christiaru'  nulla  gesserunt  bella,  nec  gerere  po- 
terant,  utpote  pauci  el  Gentilibus  subdili :  bella 
ergo  vocat  iites ,  rixas  et  pugnas  ;  ut  to  et  sit  ex- 
plicaiivum,  q.  d.  Belta,  id  est  lites.  Ita  Lyran. 
Secundo,  lites  accipi  possunt  Yerborum ,  bella 
verberum ;  unde  Thomas  Anglicus ,  iites,  in- 
quit ,  pertinent  ad  litigantes|coram  judice ,  dum 
yoluntobtinerecausampercalumniam.prjetextu 
justiliae  :  bella  pertinent  ad  violentes,  qui  rem 
per  violentam  injuriam  sibi  vindicare  conan- 
tur.  Tertio,  per  bella  accipe  pugnas  et  duella  : 
duellumenimestduorumbellum.  Denique  prce- 


videbat  Jacobus  inter  Christianos  post  Constan- 
tinum  fore  bella,  eaquehic  toliere  satagit.  Sen- 
sus  ergo  est,  q.  d.  Capite  praeced.  culpavi  invi- 
diam  et  contentiones,  quaa  suscitant  bella  et  li- 
tes  ;  ac  suasi  studium  modestiae ,  concordiae  et 
pacis  :  nunc  profundius  radicem  eorum  digilo 
commonstrabo,  ut  ea  k  vobis  amputata,  ampu- 
tentur  pariter  hi  mali  ejus  rami.  Unde  ergo  ctex 
qua  radice  oriuntur  bella  et  lites  in  vobis  ?  uti- 
que  ex  concupiscentiis  vestris  :  dum  enim  plu- 
res  eamdem  rem  concupiscitis ,  eamque  simul 
omnes  obtinere  non  potestis,  quisque  proea 
obtinenda  ,  .sibique  vindicanda  contendit,  litigat 


COMMENTARIA  1N  EPIST, 

H  pugnat.  Cnpis  proferre  limiies  agri  el  clomi- 
niitui,  aspiras  ad  dignilalem,  ambis  oflicium  : 
resislilur  tibi  ab  aliis  qui  eadem  retinere,  vel 
obtinere  satagunt ;  incitaris  ergo  ut  cum  eis  li- 
liges ,  eosque  pessumdes,  itaque  rem  concupi- 
tam  assequaris.  Omnes  ergo  lites  etbella  oriuu- 
tur  propler  meum  et  luum  :  tolle  baec  duo  pro- 
nomina  o  mundo,  aut  saltem  ementibus  boini- 
nuin  ,  nullae  erunt  lites,  nulla  beila  ,  inquit 
S.  Chrysost.  Hinc,  utaitVirgil.  12.  /Eneid. 

Limes  agro  positus,  lilem  ut  discerneret  arvis. 

Sane  priscos  principes  et  tyrannos  non  alia 
causa  incilavit  ad  bella,  quam  ambilio  profe- 
rendi  imperii  el  cupiditas  opum  externarum.  Id 
significat  Hebrseum  an  rlb  ,  id  est  Us  :  deriva- 
tur  enim  vel  alludit  ad  im  rahabs  id  est  super- 
bivit ;  et  ad  im  raliab ,  id  est  multiplicavit.  Ex 
superbia  enim  et  cupiditate  excellendi,  ac  mul- 
tiplicandi  opes  et  bonores  oriuntur  omnes  lites 
elbella.  Audi  Sallustium  in  Conjur.  Calil.  Una  , 
ait,  et  ea  vetus  causa  bellandi ,  profunda  cupido 
imperiiet  divitiarum  ;  ctTacitum  in  lib.  L\.  His- 
tor.  Aurum  et  opes  prxcipuce  bellorum  cattsa ; 
el  Lucanum  in  lib.  3.  Pbarsal. 

At  pars  vilissima  rcrum 
Certameu  movistis  opes; 
et  Ovid.  1.  Melainorpb. 

Jamque  nocens  ferrum  ,  ferroque  nocentius  auruiu 
Prodieral  ,  prodit  bellura  quod  pugnat  ulroque. 

Porro  sapienter  S.  Aug.  1.  U.  dcCivit.  6.  Inferre, 

ait ,  bella  fmiihnis,  et  inde  in  ccelera  procedere  , 

ac  populos  sibi  non  molestos  sola  regni  cupiditate 

conlcrere ,  quid  aliud  qttam  grande  Uilrocinium 

nominandum  est  ?  Talia  fuere  olim  bclla  Alexan- 

dri,  Nabucbodonosoris,  Ccesaris ,  et  passim  re- 

gum   Assy riorum ,  Babyloniorum  ,  Persarum  , 

Medorum  ,    Graecorum  et  Romanorum.   Unde 

licet  Priscianus  belluin  dictum  putat  per  anli- 

phrasim,  quasi   minime  bellum,   id  est  pul- 

ehrum;  Festus  veroquasibelluinumetferinum; 

alii  lamen  censentdictum  a  Belo,qui  primus  As- 

syriorum  rexccepitbellovicinosappelereetsub- 

jugare.  PorroBelus  proprio  nomine  vocatus  est 

Nemrod,  cujtis  tyrannis  describitur  Genes.  10. 

Appellative  vero  vocatus  cst  hebraice #<«(/,  B«/, 

licl  et  Belus,  id  est  dominus,  quia  omnibus  do- 

minari  satagebat.  Vide  dicta  Genes.  10.   10.  Ita 

Cassiodorus   lib.  1.  Variarum  epist.    30.    Non 

rrant,  inquit,  pritis  armala  certamina,  scd  pug- 

»u'5  se  quamlibct  frrvida  laccsscbat  inlentio ;  ttnde 

et  pitgna  nomen  arcepit.  Postca  Bclus  ferreumgla- 

dium  primtts  produxit ;    aquo  et  bellum  placait 

nominari.  Consilium  atrox,  crudelc  pra?sidiuni, 

ferina  cerlalio.  Crimini   applicandum   est ,  quod 

nidr  postrritas  potuit  intcrire.  Intellige  posl  dilu- 

vuiin  ;  nam  ante  diluvium  giganles  bellis  ct  cae- 

mbus  fuere  infaniestestcJosephol.  Antiqu.  cap. 

13. 1  bi  etprimuDQ  qui  militarem  artemexercuit, 

eenset  fuisse  Tubal  Cain  ,  qui  invenit  artem  fa- 

brllem  m  cuucta  opera  aeris  et  ferri  Genes.  h. 

■22.  Josepbum  sequitur  Glossa. 

NONNehimc,]  scilicet  cx  concupisceuliis  ;  ut 
sequiiur. 

Ex  concupiscentiis  (grajce  ^wOn,  id  estyo/((/;- 

tatibus)  vi;snu.s;](|iiassciliceiconcupisciiis,boc 

est .  ex  wncupisccntiis  opum ,  scilicet  honorum 

el  aeUciarum  :  quia  licet  ira  sitin  appetituiras- 

oibiU  ;  ontur  tamcn  ox  appetitu  concupiscibili. 


S.  JACOBI.  Cap.  IV.  bhZ 

Ex  eo  enim  quod  oblinere  ncquit  reni  coiku- 
pilam,  irascitur,  lites  et  betla  movet.  Porro  pax 
dedit  maleriam  concupiscenliee,  concupiscen- 
lia  bello  :  unde  lempore  persecutionum  nulla 
inter  Cbristiauos  fuerunt  bella  usque  ad  Cons- 
tanlinum,  sed  pace  ab  eo  data  Ecclesiae ,  illico 
in  eo  lites  et  bella  movere  coeperuut  Arriani 
Episcopi  et  principes  ;  ac  mox  ca-leri.  Unde  verc 
S.  Leo  sertn.  G.  in  Epiphan.  Terrorcs ,  ail,  pro- 
scriplionum  diabolus  in  avaritia?  mutat  incen- 
dium,  et  qttos  damnis  non  fregit,  cuputitate  cor- 
rumpit ;  inflammal  concupisccntiis  ,  quos  nun  pu- 
test  vexare  tormcnlis.  el  Terlullian.  Magis  toga 
lasere  remp.  quum  lorica?.  Licct  enim  lis  el  bt I- 
lum  jusium  debiio  modo  susceplum ,  etiani 
Cbristianis  licitum  sil  el  sanctum ,  ut  conlra 
Erasmum  et  Anabaptistas  docet  S.  Augustinus 
Encbirid.  78.  lamen  vix  caret  peccalis,  saltein 
venialibus:fere  enim  suscipilur  exnimio  amore 
rerum  terrenarum.  Insuper  facile  se  inlerserit 
cupido  vindictie  ,  invidiaj  ,  malevolentiae,  su- 
perbiai  ,  gloriae,  etc. 

QVX  MILITANT  l.N  MEMBAIS   VESTRIS.  ]  LJCet  eilim 

passiones  et  concupiscentice  sint  in  anima  et  ap- 
petitu,  vel  concupiscibili,  vel  irascibili ;  tamen 
quia  hi  appetitus  sedem  habent,  et  quasi  castra 
sua  figunt  in  membris,  per  eaque  se  cxeruut; 
hinc  pariter  coucupiscentiae  in  membris  suam 
habent  sedem,  ut  ira  in  felle,  libido  in  membris 
generationi  destinatis,  trisiitia  in  liene,  amor  in 
jecore,  etc.  Hinc  concupiscentia  ab  Aposlolo  vo- 
catur  lex  membrorum.  Rom.  7.  23.  Forro  con- 
cupiscentbe  militant  adversus  mentein  et  spiri- 
lum.  Nam,  ut  ait  Apostolus  Galat.  5.  v.  17.  Caro, 
id  esl  concupiscentia  ,  concupiscit  adversus  spiri- 
tum ,  et  spiritus  advcrsus  carncm.  Hi  ergo  sunt 
quasi  duo  milites,  aut  potius  duo  belli  duces , 
qui  assidueinter  se  confiigunt,  suosque  milites 
in  aciem  educunt,  nimirum  concupiscentia  edu- 
cit  omnes  passiones,  sensaliones,  imaginationes 
et  membra  :  spirilus  educit  lidem ,  spem,cba- 
rilatem,  omnesque  virlutes  morales,  qu;e  ciuii 
concupiscentiis  singulis  decertant,  uti  graphice 
describit  Prudentius  in  Psychouiachia  ,  id  est 
animae  pugna. 

Denique  concupiscentiae  hae  in  membris  ita 
militant,  ut  dominentur  quoad  aclus  subitos  et 
indeliberatos  ,  qui  rationem  et  libertatem  prae- 
veniunt;  quoad  actusvero  humanos,  liberos  et 
deliberatos  non  dominanlur  :  sed  tam  ips.x  quam 
membra  subsunt  voluntali  et  libero  arbitrio  ,  a 
quo  reguntur  non  despolice,  uti  brtitiim  regitur 
ab  homine ;  sed  polilicc ,  uli  civis  regitur  a  magi- 
stratu,  cui  contradicereel  reluctaripotest.  Unde 
Apostolus  horlatur  fideles  jam  baptizatos  et  jus- 
liiicalos  Rom.  C.  12.  dicens  :  ffon  ergo  regnet  pcc- 
catum  (peccali  fomes,  puta  coucupiscenlia)  m 
vestro  morlali  corpore  ,  ut  obedtatis  concupis- 
centiis  ejus.  Sed  neque  exhibealis  mcmbra  vcstra 
ai-ma  iniquitalis  peccato ;  sed  exhibcle  vos  Deo 
tanquam  cx  morluis  vivenles ,  ct  mcmbra  vcstra 
arma  justilia;  Deo :  pcccatum  cnim  vobis  non  do- 
minabitur.  Vide  ibi  dicta.  Hinc  vere  ct  sapienier 
ait  Laurent.  Justinian.  1.  de  iuteriori  Conlliclu 
c.  8.  Omnis  disciplina  Clirisliante  profcssionis  non 
in  miraculis  facicndis  ,  non  in  fulttra  prcrdicendo  , 
non  in  eloquio  composito  scrtptururmnque  expla- 
natione ,  scd  in  rcsccandis  concupisctntiis  comuu  n- 
dalttr.  Qttantum  Cliristtim  quis  ditigat ,  in  lioc spi- 
ritttali  ccrlaminc  rccognoscat.  Et  S.  August.  I.  de 
Agone  Chrislianoc.  2.  Ibiergo ,  inquit,  cinemmUu 


iUU  COMMENTARIA  IN  EPIST.  S.  JACOBI 

inimiat  nobis  visibiles  poteslates ,  tibi  vincuntur 
visibiles  cupiditatrs.  Kt  idco  qui  in  riobis  vincimtts 
temporalium  rcrum  cupiditatcs ,  necesseest  ut  in 
nobis  ipsis  vincatnui  ct  illum,  quiper  ipsas  cupidi- 
tates  regnal  in  hominc.  Quando  enim  diclum  est 
diabolo  :  Terram  manducabis,  dictum  est  pccca- 
tori :  Tcrra  es,  etjn  terram  ibis.  Datus  est  ergO  in 
cibum  diabolo  peccator.  Non  simus  terra  ,  si  nolu- 
mus  tnanducari  d  serpente. 

2.  Concupiscitis,  etnon  iiahetis.]  Docet  con- 
cupiscentiam  ,  quaj  ciel  lites  et  bella  ,  inquietum 
esse  malum,  quod  animam  jugi  rerum  concu- 
pitarum  desiderio  et  siti  cruciat,  ac  nunquam 
explet  et  satiat.  Rursum  concupiscenliam  con- 
cilare  lites  et  bella ,  ut  rem  concupitam  sibi  vin- 
dicet,  at  frustra  :  res  enim  concupita  non  armis 
paranda,  sed  a  Deo  rerum  omnium  auctore  et 
datore  postulantla  est.  Concupiscentia  ergo  non 
nisi  tumultus  irarum  et  lilium  in  animo  susci- 
tat,  eosquc  inanes  et  evanidos;  utpotequibus  re 
desiderata  potiri  nequit ,  magisque  angores , 
metus  et  dolores  sibi  asciscit. 

Concupiscitis  ergo  et  non  habetis.  To  et  potest 
Primo,  accipi  morc  Hebraeo  pro  quia,  q.  cl. 
Concupiscilis,  quia  non  babetis  id  quod  concu- 
piscitis :  concupiscendo  ergo  significalis  vos  esse 
egentes  et  miseros. 

Secundo,  ct  simpliciter  accipi  potest  ut  vox 
copulativa,  q.  d.  Concupiscitis ,  et  tamen  non  ha- 
betis,  non  obtinetis  quod  concupiscitis ,  idque 
Primo,  quia  saepe  aliena  et  illicita  concupisci- 
tis,  quaeper  jus  et  fas,  et  saepe  per  injuriamet 
nefas  acquirere  non  potestis.  Secundo  ,  quia 
concupiscentia  est  insatiabilis;  nam  habito  eo 
quod  concupivit,  illico  aliud  et  aliud  in  immen- 
sumconcupiscet.  Idvidemusinmercatoribus,qui 
cum  centum  lucrati  sunt,  appetunt  mille,  inde 
decem  millia,  inde  centum  millia,  inde  millio- 
nem ,  etc. ,  juxta  illud  , 

Quo  plus  sunt  potse ,  plus  sitiuntur  aquae  ; 

et  in  ambitiosis :  nam  qui  ambit  esse  senator, 
ubi  id  obtinuit ,  ambit  esse  gubernator,  inde  Co- 
mes,  inde  Dux,  inde  Princeps,  inde  Rex,  inde 
Imperator. 

Tertio,  quia  concupiscentia  est  instabilis :  nam 
ubi  rem  concupitam  obtinuit,  faslidit,  et  aliam 
concupiscit:  ita  finis  concupiscentiae  unius,  est 
initium  alterius,  juxta  illud  Thren.  1.  8.  Pecca- 
tum  peccavit  Jerusalem,  propterea  instabilis  facta 
est ,  ubi  multashujus  instabilitatiscausas  attuli. 
Idem  vidit  Seneca  lib.  de  Vita  beata  c.  7.  Voluptas, 
ait,  tunc  cum  maxime  delectat ,  extinguitur.  Nec 
multum  loci  habet  :  itaque  cito  implet  et  t&dio  est, 
et  post  primum  impetum  marcet.  Nec  id  unquam 
certum  esl ,  cujus  in  motu  nalura  est.  Ita  non 
potest  quidem  ulla  ejus  esse  substantia  quod  venit 
transitve  ceterrime  ,  in  ipso  usu  sui  periturum.  Eo 
enim  pervenit,  ubi  desinit ;  et  dum  incipit,  spectat 
ad  finem.  Idem.  1.  3.  de  Benefic.  c.  3.  Novis,  ait, 
semper  cupiditatibus  occupatinon  quid  habeamus, 
sedqui  dpetimus  inspicimus :  non  in  id  quod  est,  sed 
inquod  appetitar  intenti.  Quidquid  enimdomi  est, 
vile  est.  Ergo  non  habctis,  quia  licet  habeatis, 
habere  vos  non  existimatis;  et  quia  aliud  con- 
cupiscitis,  quod  revera  non  habetis.  Concupis- 
cens  itaque  est  quasi  chamaeleon,  qui  vivit  vento 
sui  desiderii,  et  re  desiderata  non  fruitur  :  est- 
que,  ut  illeait,  vir  desideriorum,  sed  alio  sensu 
quam  Daniel  c.  9.  23. 

Quarto,  quia   concupiscens  non  tam  habet 


Cap.  IV. 

rem  concupitam ,  quam  ab  ea  habelur  et  possi- 
detur  quasi  ab  hero,  imo  tyranno.  Audi  Sene- 
cam  de  Vita  beala  c.  \U.  Catcrum  non  ipsi  votup- 
tatem,  scd  ipsos  voluplas  habet ,  cujus  aut  inopia 
torquenlur ,  aut  copia  strangulantur.  Miscri ,  si 
dcserunlitr  ab  illa;  miscriores ,  si  obruttntur.  Si- 
cut  dcpreliensi  mari  Sirtico,  rnodo  in  sicco  relin- 
quunlur,modo  torrente  undafluctuantur.  Etmox: 
Ut  feras  cum  labore  periculoque  venamur  ,  et  cap- 
tarum  quoque  iltarum  soUicila  possessio  est ;  swpc 
cnim  tanianl  dominos  :  ila  habentes  magnas  vo- 
luptates,  in  magnam  matum  evasere ,  captaquc 
cepere,  qua?  quo  plures  majoresque  sunl ,  eo  Ute 
minor  ac  pluriumservus  esl,  quem  vulgus  felicem 
appellat,  elc.  ;  nec  voluplates  sibi  emit,  sedse  vo- 
luptatibus  vendit. 

Quinto,  quia  cupidorum  vita  in  rerum  cupi- 
tarum  prosecutione  saepe  tota  pene  consumitur. 
Quosdam,  ait  Seneca  de  Brevit.  viUe  c.  19.  cum 
in  summum  ambitionis  enilerentur,  inler  prima 
tuctantes  a?tas  relinquit.  Quosdam  cum  in  consum 
mationem  dignitatis  per  mille  indignationes  (alii 
legunt  indignitates)  erupissent ,  misera  subit  co- 
gitatio  ipsos  laborasse  in  titulum  sepulchri.  Quu- 
rumdam  ullima  senectus  dum  in  novas  spes ,  ut 
juventa,  disponitur,  inter  conatus  magnos  et  im- 
probos  invalida  defecit.  De  hac  concupiscentia 
ambitionis  maxime  hic  agit  Jacobus  :  baec  enim 
innumeros  suscitat  sibi  tumulius,  aliis  liles  et 
bella. 

Sexto ,  quia  ssepe  cupidus  re  cupita  uti  fruique 
non  audet ;  ita  avarus  opes  congerit,  et  sordide 
vivit,  nec  easexpendere  audet,  ne  minuat.  Opes 
ergo  quas  habet,  vere  non  habet,  sed  aliis  ha- 
bendas  custodit.  Hoc  est  quod  ait  Sapiens  Prov. 
13.  7.  Est  quasi  dives ,  cum  nihit  habeat ;  et  est 
quasi  pauper ,  cum  in  multis  divitiis  sit.  Unde  De- 
mocritus  teste  Hippocrale  ep.  2.  adDamagetum, 
ridebat  hominum  insaniam,  quod  dum  non  ha- 
bent  opes  ,  expetant;  dum  habent,  occultant : 
quod  omnia  pervertantadpropriamcupiditatem; 
quod  ex  omnibus  affectionibus  cegrotent ;  quod 
concupiscant  ea  quae  tristitiam  et  noxam  inle- 
runt;  ideoque  feris  sint  deteriores  etstolidiores, 
utpote  quae  intra  sufRcientiam  seconlinent.  De- 
nique  Sapiens  Prov.  30.  15.  Sanguisugce,  ait, 
duai  filia? ,  dicentes  :  Affer ,  affer.  Sanguisuga  est 
hirudo,  quae  ab  heerendo  dicitur,  juxta  illud: 

Non  missura  cutem  nisi  plena  cruoris  hirudo. 

Duae  ergo  filiae  sunt  duo  ora ,  quibus  hirudo  san- 
guinem  sugit.  Symbolice  sanguisuga  est  concu- 
piscenlia,  praesertim  avaritia  in  pauperes,  de 
qua  immediate  ante  egerat  Sapiens ,  quae  quasi 
hirudo  pauperum  sanguinem  sugit.  Haec  dicit : 
Affer  munera,  ut  vendam  justitiam  :  affer  dona, 
ut  vendam  gratiam ,  ail  Cajetan.  Beda  vero :  San- 
guisuga,  ait,  est  diabolus ,  cujus  duae  flliae  di- 
centes  :  Affer  ,  affer  ,  sunt  luxuria  et  avaritia. 
S.  Bernard.  autem  in  declamat.  sub  initium: 
Propria  voluntatis,  ait.,  sanguisugKdua  sunt  in- 
satiabiles  fdix ,  clamantes:  Affer ,  affer.  Siquidem 
nec  animus  vanitate,  necvoluptatecorpus  aliquando 
satiatur.  Fuge  sanguisugam  hanc,  et  omnia  re- 
liquisti.  Vere  Seneca  lib.  8.  deBenef.  c.  26.  Aspi- 
ce,  ait,  quemadmodum  immensx  hominum  cupidi- 
tales  hient  semper ,  et  poscant.  Non  miraberis  ibi 
neminem  reddere ,  ubinemosatis  accipit. 

Occiditis.  ]  Legit  interpres  cum  Syro,  Com- 
plut.  et  Regiis  fo-^Xrt ,  vel  ?oveusTe.  Alii  legunt, 
f&o/etTE ,  idest  invidetis.  Ita  Cajet.  Clarius,  Vatabi. 


COMMKNTAUIA  l.\  EPIS 

non  cnim  videntur  fideles  adcoinvidisse  aemu- 
lis,  Ut  eos  occiderent.  Sed  rcsp.  inlanto  numero 
lideles  aliquos  in  caedes  erupisse,  Uti  eruperunt 
in  hsereses  et  schismata ;  quorum  licet  paucorurn 
scelufi  hic  Jacobus  cxaggerat  et  quasi  indignum 
omnihusexecrandumproponit.  J\ursumocciditis, 
in  actu  non  perfecto,  scd  inchoato,  id  est,  occi- 
derc  cogitatis,  csedcm  machinamini.  Invidia 
cnim  et  ira  semper  crescunt,  ac  tandem  in  ca> 
deserumpunt.  Undcvicina  sunt,  uti  nomine,  ita 
el  re  ac  opcratione  v«v65  ZKi  ?*&w  ,  id  est,  invidia 
ct  occisio.  SolentOratores,  cum  vitiuminsectan- 
tur,  extrema  et  gravissima  ejus  damna,  licet 
rara,recensereetexaggerarc,utaudiiorcsmagis 
ad  vitii  odium  impellant :  iia  facit  hic  Jacohus, 
praeserlimquia  scrihiteliam  postcris,  quos  prnc- 
videhat  ex  ira  ct  invidia  patraturos  homicidia , 
uii  saepc  nunc  fieri  videmus. 

Et  zei.atis.  ]  Primo,  ct,  id  eslquia,  ut  paulo  ante 
dixi.  q.  d.  Quia  invidetis,  ideo  occiditis;  alioqui 
mim  decresceret  oratio;minus  enim  mali  est 
inviderequamoccidere.  Secundo  proprie,  q.  d. 
Postquam  occidistis ,  pergiiis  aliis  invidere,  imo 
zelari  .  zelus  enim  non  qualem  qualem,  sed  ve- 
Iiemcntem  el  acrem  invidiam  signilicat,  qualis 
fuitin  Cain  fratricida.  Quocirca  Euscb.  1.  11.  de 
Pra-par.  c.  U.  Cain  cx  Hebraeo  interprelatur  m- 
lidiam  et  zelum  a  rad.  N2p  kana ,  id  est  zclari 
(unde  Simon  Apostolus  dictus  est  Chananaeus, 
id  est£d0tes),licetmaterEvaeumvocaveritCani, 
id  est  possessionem ,  a  rad.  top  kana ,  id  est  pos- 
scdit,  dicens  :  Possedi  hominem  per  Deum.  Gen. 
U.  1.  Nimirum  portendit,  quod  amor  possidendi 
in  Cain  causaret  invidiam,  invidia  cnxlem,  imo 
parricidium. 

Et  non  potestis  auipisci,  ]  id  quod  concupis- 
citis  et  ob  quod  zelatis  et  occiditis.  Causas  dedi 
paulo  nnte. 

Litigatis  et  bem.igeiutis.  ]  An,  ct  quantum 
diatetlis  a  hcllo,  dixi  inilio  capitis. 

Proptkr  qvod  (proptcrca  quod;grncce  enim 
rst  iia.  tb  fxfj  «(TttiSat ,  id  est  quia)  nonpostui.atis.  ] 
Siguiticatcausam,  curremconcupitam  non  ob- 
tincant,  esse  quod  eam  litibus  cl  armis  pcr  in- 
juriain  occupare  satagant ,  non  vero  postulenl  a 
Deo,  qui  solusest  dator  omnium. 

3.  Petitis,   et  non  accipitis,  60  quod  mai.f. 

IT.TATIS,    VT    IN   CONCUPISCENTIIS     (gl\T:Ce   /,cW:,  , 

id  cst  volitptatibus)  vestius  insumatis.  ]  Syrus, 
ut  cas  atatis,  cibelis,  pascatis  et  nutrialis.  Est 
occupalio:  occurrii  enim  objectioni  concupis- 
centium  ac  dicentium :  Ecce  nos  petiimus  saepe 
.i  Deo  res  quasconcupiscimus,  ct  nonimpetra- 
%imus:  frustra  ergo  nos  mones  peterc  eas  a  Deo 
non  per  litesetbella  occupare.  Resp.  S.  Jacohus: 
Pelitis  quidem,  sed  non  accipitis:  co  q.uod  male 
petalis.ut  iis  abulamini  conlra  Deum  ad  ves- 
tram  libidinem.  Audi  Bedam  :  Male  petit  d  Deo, 
•nl,  Pmno,  qui  jussa  Domini  contcmnens ,  d  Do- 
mmo  beneficia  superna  dcsiderat.  Sccundo,  qui 
•  'mtsso  amore  supemorum,  inftma  tantum  qumrit 
bona  pcraprre.  Tertio  ,  ct  ha;c  non  ad  sustenta- 
iionem  humana  fragilitatis,  sed  ad  redundantiam 
tibcrat  voluptatis;  quod  est  vcllc  insumere  in  con- 
rnpisetntus.  Modus  recte  petendi  esl,  quem  do- 
cet  Christus  Matth.  6.  33.  dicens  :  Quarite  pri- 
mumrcgnum  Dei  ct  justitiam  ejus,  et  hac  ornnia 
adjiaentur  vobts ,  quae  scilicet  necessaria  snnt 
ul  vitam,  non  ad  concupiscentiam:  Deus  enim 
tlat  tantnmbonaetsalutaria,  non  malaetnoxia, 
quaha  lUrtt  en  quibus  expletur  concnpisccntia 

COr.NEI.    A    I  APIDF..      TOM.   X. 


1.  S.  JACOBl.  Cap.  IV.  5i5 

Eis  ergo  qui  talia  pelunt,  Dcus  aures  plane  ob- 
struit.  llla  enim  odit,  quia  turpia,  ac  proinde  ea 
largiri  nequit;  nec  dulcedinis  fons  amarum  ali- 
quid  scaturire  potest,  ait  Cyrill.  1.  9.  in  Joan. 
c.  W.  et  S.  Aug.  tract.  73.  in  Joannem,  et  ex  eo 
S.  Bernard.  serm.  contra  vitium  ingraliL  Mise- 
ricordinc,  ait,  esl  aliquando  subtrahere  miseri- 
cordiam,  quemadmodum  irne  et  indignationis 
misericordiamexhibere,  ulifuil  ilebraeisin  mur- 
mure  petentibus  carnes ,  eas  dare :  mox  enim 
ira  et  ultio  Dei  ascendit  super  eos.  Ps.  77.  30. 
Quocirca  Cassian.  collat.  9.  c.  23.  docetaDco 
non  esse  postulandas  opes,  honorcs,  delicias, 
potentiam,  robur,  etc.  Nihilcnim  caducum,  ait, 
vult  h  se,  nihil  temporale  ailernitatum  condilor 
implorari.  Itaquc  magnificentia  ejus,  ac  omnifi- 
ccntix  maximam  irrogabit  injuriam  ,  quisquis 
sempiternis  pelitionibus  prartermissis  transitorium 
aliquid  ct  caducum  ab  co  maluerit  postulare ,  ct 
offensas  potius  quam  propilialionem  judicis  sui, 
vilitate  orationis  incurret.  Elcganter  S.  Gregor. 
hom.  27.  in  Evang.  explicans  illud  Christi, 
Joan.  ih.  Si  quid  petieritis  in  nomine  mco.  Nomen, 
inquit,  Fttil  Jesus  esl  :  Jcsus  aulcm  Salvator,  vel 
etiam  Salutaris  dicitur  :  ille  ergo  in  nomine  Sal- 
vatoris  petit  qui  illud  petit  quod  adveramsalutem 
pertinetjeic.  Pensate,  quxso,  pctitionesvcstras,vi- 
dele  si  in  nomine  Jesu  pclilis,  id  est ,  si  gaudia  sa- 
lulis  xternai  postulatis.  In  domo  cnim  Jesu  Jcsum 
non  quxrilis ,  si  in  aiternitalis  tcmplo  importuni 
pro  temporalibus  oratis.  Ecce  alius  in  oralionequa- 
rit  uxorem,  alius  petit  viltam,  atius  postutat  ves- 
tem,  alius  dari  sibi  deprecatur  alimentum.  Et  qui- 
dem  cum  ha?c  desunt ,  ab  omnipotenti  Deo  petenda 
sunt ;  sed  meminisse  debcmus  quod  ex  mandato 
ejusdem  nostri  lledemploris  accipimtts:  Qttaritepri- 
mum  regnum  Dci.  Subdit  aliquos  orare  prohibita 
a  Deo,  ut  vindiclam  el  mortem  inimici,  aitque  : 
Quisquis  itaque  sic  orat,  in  ipsis  sttis  precibus  con- 
traDeum  pttgnat ;  undeet  subJuda?  specie  dicitur: 
Piat  oratio  cjus  in  peccatum.  Oratio  autem  inpec- 
catumest  ilta  pctere  qua>  prohibet  ipsequi  pctitur. 
Chrysologus  serm.  132.  Quimalad  Deo  postutat , 
inquit,  Dettm  malijtidicat  et  scntit  auclorem. 

Sanxerunt  idipsum  Genliles.  Seneca  epist.  10. 
ex  Athcnodoro  :  Tttnc,  ait,  scito esse  te  omnibtts 
cupidttatibus  solutum,  cum  co  pervencris ,  utnihtt 
Dcum  roges,  nisi  qttod  rogare  possis  palam.  Nunc 
cnim  quanta  cst  dementia  hominum  !  tttrpissima 
vota  diis  insttsurrant ;  si  qttis  admoverlt  attrem, 
conticcscent ;  et  quod  scire  homincm  nolunl ,  Dco 
narrant.  Et  mox  :  Sic  vive  cttm  hominibus,  tan- 
quam  Deus  videat :  sic  toqucre  cumDeo,  tanquam 
homincs  audiant.  Et  Juvenal.    salyra  10. 

Orandura  cst ,  ut  sit  mens  sana  in  corpore  sano  ; 
Forlcm  posce  animura  ,  morlis  errore  carentcra  , 
Qui  spatium  vita;  extremum  inler  muncra  ponat 
Naturae;  qui  ferre  queat  quoscumquc  laborct, 
Nesci.it  irasci,  cupial  niliil. 

Plalonis  oralio  eral  :  Jupitcr,  da  nobis  bona,  sive 
ea  petamus,  sivc  non :  arce  vcro  mata,ctiamsi  ca  ex 
crrore  petamus.  Secus  enim  videmur  vclle  Deo 
legem  sapiendi  el  dandi  pracscribere.  Sed  audi 
de  Socrate  Valer.  Max.  1.  7.  c.  2.  Socrates  huma- 
na?  sapientia?  quasi  qttoddam  terrcstre  oracutum  , 
nihit  ttltra  petcndum  d  diis  immortatibus  arbilra- 
batur,  quam  ut  bona  tribuerent :  qtiia  ii  demum 
scirent ,  qttid  anicuique  csset  utitc  :  nos  autem 
ptcrumquc idvotis  cxpctcre,  qttod  non  impctrass>: 
mclitts  forct.  Etcnim  densissimis  tcnebris  involuui 

09 


566  COMMENTAMA  IN  EPIS 

mortutium  mens ,  in  qaam  late  palentem  errorcm 
ctecas  prccutiones  tuas  spargis?  divitias  appetis , 
quce  mullis  cxilio  ftierunt  :  honores  concupiscis , 
qui  complures  pessumdederunt :  regna  tecum  ipsa 
cotvis ,  quorum  exilus  scipenumcro  miserabiles 
cernunlur  :  splendidis  conjugiis  injicis  manus; 
dt  lnvc  ul  atiquando  illuslrant  ,  ita  nonnun- 
quatn  fundilus  domos  evertunl.Desine igitur  stulta 
futuris  malorum  tuorum  causis ,  quasi  felicissimis 
rebus  inhiare ,  teque  totum  ccelestium  arbitrio  per- 
mitte :  quia  qui  tribuerc  bona  ex  facili  soient , 
ctiam  eligere  aptissima  possunt. 

Quocirca  misericordiam  suam  ostenditDeus, 
cum  noxia  quae  petimus,  negat;  iram  vero,  cum 
ea  tribuit  et  concedit.  Multos  Deus  non  exaudit 
ad  votuntatem  ,  ut  exaudiat  ad  salutem  ,  ait  lsi- 
dorus  I.  3.  de  Summo  bono  c.  7.  el  S.  August. 
ep.  SZi.  ad  Paulinum  :  Bonus  Dominus  qui  non 
iribuit  s&pe  quod  votumus ,  ut  quodmatlemus  at- 
tribuat.  S.  Bern.  serm.  contra  vitium  ingratitu- 
dinis  :  Misericordia:  res  esl,  liac  inparte  subtra- 
herc  Deum  misericordiam.  Denique  S.  Gregor.15. 
Moral.  12.  Majoris  iracundia:  est,  inquit,  cum 
hoc  tribuitur,  quod  male  desideratur ;  atque  inde 
repentina  ultio  sequitur  :  nam  quanto  cilius  ma- 
lum  votum  impleri  permittitur,  tanto  celerius  pu- 
nitur;  sicut  punivit  Deus  Judaeos  concupiscen- 
tes  carnes  ,  dum  eas  illi  dando,  illico  plagam 
mortis  in  poenam  eis  immisit.  Numer.  11.  33. 
ideoque  loco  datum  est  nomen,  Seputchra  con- 
cupiscentice. 

U.  Adulteri.  ]  Grseca  addunt ,  x«i  //otxaiiJEj ,  id 
est,  et  aduiteria :  tamenim  feminas ,  quam  viros 
objurgat.  Dices:  Vocare  aliquem  adulterum.est 
grave  convicium.  Resp.  Convicium  est,  cum  in 
aliquem  lorquetur  ut  probrum,  ad  eum  infa- 
mandum  vel  debonestandum  ;  cum  vero  jacitur 
in  aliquem  ad  eum  corripiendum  et  objurgan- 
dum,  ut  ille  se  emendet,  correctio  est  et  disci- 
plina,  quee  ex  amore,  non  ex  odio  et  ira  profi- 
ciscitur.  Talis  est  haec  Jacobi  aeque,  ac  illa 
Joannis  Baptistae  Matth.  3.  7.  Progenies  vipcra- 
riirn;  et  illa  Christi  Lucae  ult.  v.  25.  O  stulli  et 
tardi  corde  ad  credendum;  et  illa  Pauli  Galat.  3. 
10.  0  insensati  Galatce;  etActor.  13.  10.  ad  Ely- 
mam  Magum  :  O  plene  omni  dolo  et  omni  fallacia, 
fui  diaboti.  Duri  enim  dure  sunt  increpandi,  uti 
jubet  Apostoli.  Titoc.  1.  13.  Sicuteuim  longi  et 
etpertinaces  morbi  non  nisiustione,  sectioneet 
cauterio  curantur;  sic  et  amor  mundi,  puia 
concupiscentia  omnibus  innata ,  quam  homi- 
nes  quasi  bruta  sequuntur,  non  nisi  acri  objur- 
galione,  longaque  mortificatione  quasi  perfri- 
catione  et  sectione  curari  potest.  Porro  si  pa- 
rentibus  et  magistris  licet  filios  et  discipulos 
flagellare  virgisetverberibus,  multo  magis  licet 
eosdem  verbis  acrioribus  castigare:  imo,  utait 
S.  Cbrysost.  homil.  7.  ad  popul.  Tunc  maxime 
patres  sunt ,  cum  filios  mensa  prohibens,  flagella 
infligunt,  afftciunt  ignominia. 

Quaeres,  quo  sensu  et  qua  veritate  vocat  eos 
adulteros?  Resp.  Eo  quo  idololatrae  a  Prophetis 
vocantur  adulteri ;  quia  scilicet  relicto  Deo  ani- 
mae  suae  sponso  adhaerent  idolis,  quasi  adulte- 
ris ;  ita  hi  relicto  Deo  sponso  adhasrebant  mun- 
do,  qnasiadultcro.  Nam,  ut  ait  Apostol.  2.  Cor. 
11.  2.  Despondi  vos  uni  viro  virginem  castam  ex- 
hibere  Christo.  Aut ,  quod  eodem  redit ,  adulteri 
dicuntur,  quia  ad  amplexus  mundanae  sapien- 
tiae  turpiter  dcficctebant,  spreta  cnclesti,,  quam 
paulo  ante  S..Jacobus  celebravit:dequuetiamaii 


f.  S.  JACOBI.  Cap.  IV. 

Sapiensc.  8.  2.  Qua-sivi  sponsam  mihi  eam  assu- 
mere,  et  amator  factus  sum  fornuv  iltius. 

Moraliter  bic  disce,  quain  muiidum  odisse  et 
fugcre  debcamus  ,  nimirum  quasi  adulterum  : 
amor  ergo  mundi  esl  adulterium  spiritale  et 
mysticum ,  quod  tanto  gravius  est  carnali  e.l 
litterali,  quanio  Deus  ,  qui  hiccontemnilur,  no- 
bilior  est  bomine  ,  cui  uxor  se  despondii. 
Amans  ergo  mundum  vere  coram  Deo  est  adul- 
ler,  et  ut  adulter  plectetur.  Omnes  enim  eju.s 
amoressunt  adulterini,  qui  caslo  Dei  amori  ei 
charitati,  quo;  per  Spirituin  sanctum  diffusa  est 
in  cordibus  nostris,  e  diametro  repugnant.  Hoi 
est  quod  Synagogam  idololatrantem  increpaii^ 
Jereinias  intonat  cap.  3.  2.  Tu  autem  fornicata 
es  cum  amatoribus  multis.  Et  Osee  c.  2.  2.  Judi- 
cale  malrem  vestram,  judicale :  quoniamipsa  nou 
uxormea,  et  ego  non  vir  ejus.  Auferat  fornicatio- 
nes  suas  a  facie  mea,  et  adulleria  sua  de  mcdio 
uberum  suorum.)  Eoalludit  bic  Jacobus;concu- 
piscentiae  enini,  de  quibus  hic  agii,  sunt  mys 
ticae  fornicationes  et  adulteria  animae  :  unde  qui 
eis  obediunt  contra  Dei  legem,  potius  diaboli 
quem  imitantur  etsequuntur,  filii  dicendi  sunt 
quam  Dei,  ait  S.  lren.  I.  U.  c.  79.  IlaS.  Nazianz. 
in  Iambicis  carm.  3.  divitias  vocat  meretricem: 
quia  ut  meretrix  nunc  huic  amasio  blandilur, 
nunc  illi,  nunc  alteri,  omnesque  ludit  et  deci- 
pit;  sicet  divitine. 

Secundo,  alii  sic  cxplicant :  Adulteri ,  id  est 
spurii,  degeneres  et  adulterini  filii  videmini ; 
quia  non  Deum  patrem  vestrum,  sed  munduin 
adulterum  amatis  etcolitis.  Sic  aitPaulusHeb.12. 
8.  Quod  si  extra  disciplinam  estis,  etc.  crgo  adul- 
teri  graece  voSoi ,  id  est  adulterini  et  spurii,  et 
non  fdii  estis.  Verum  prior  sensus  est  genuinus : 
quia  gra3ceest//oixs^°<,  idest  adutteri,  non  voSoi, 
id  est  adutterini  et  spurii, 

Nescitis.  ]  Hocverbum  emphasim  habetacri- 
terque  pungit.  q.  d.  Itane  ignoratis  ,  aut  non 
consideratis  juratum  vestrum  hostem,  puta 
mundum,  imo  eum  amicum  putatis,  qui  vos 
Dei  vestri  inimicos  constituit  ?  Et  sane  mira  est 
hominumignorantia,  inconsideratio  et  demen- 
tia,  quod  mundum  cum  Dei  etbonorum  cceles- 
tium  aeterno  dispendio  sequanluret  diligant. 

QUIA  AMICITIA    HUJUS   MUNDI   INIMICA    EST  DEl.  ] 

Aliqui  efficacius legunt,  inimicitia  est  Dei,  si  enini 
'ixdpa  legas  cum  Syro  accentu  penacuto,  signifi- 
cat  inimicitiam:  sin  cum  aliis  passim  legat  ac- 
centu  gravi  ixfy*,  significat  inimicam. 

Quaeres,  quaenamest  amicitia  mundi?  Primo, 
aliqui  active  accipiunt  eamqua  mundus  impro- 
bos  amat,fovet,  exaltat;  probos  vero  odit,  de- 
primit,  persequitur.  Joan.  15.  18. 

Secundo,  alii  melius  amicitiam  mundi  ac- 
cipiunt  passive,  qua  scilicet  mundus  a  mun- 
danis  amatur  et  colitur  prae  Deo,  imo  spretii 
Dei  lege.  Unde  apposite  subdit  Jacobus  :  Qiu- 
cumque  ergo  voluerit  esse  amicus  sxculi  hujus , 
inimicus  Dei  constituitur.  Amicilia  ergo  mundi 
est,  qua  quis  amat  mundi  bona,  puta  opes , 
honores  ,  delicias  ;  ita  ut  propter  illa  Dei 
legem  violet,  aut  violare,  eumque  mortali- 
ter  offendere  sit  paratus.  Item  ea  qua  quis  amat 
et  colit  homines  mundanos ,  puta  superbos ,  di- 
vites,  potentes,  ut  adeorumgratiam  captandam, 
aut  retinendam  praecepta  Dei  et  Ecclesiae  trans- 
grediatur.  Id  ita  esse  patet,eoquod  quas  paulo 
onte  vocavitconcupiscentias,  easdem  bic  vocet 
munduin.  Lnde  Iuuic  Jacobi  locuin  unlislropba 


COMMEMAlilA  l.\  EPIS 

<  ntcnlia  cxplicans  S.  Joannes  epist.  1.  c.  2.  15. 
Xulite,  inquil,  diligerc  mundam,  neque  ea  quce  in 
mundo  sunt.  Quoniam  omne  quod  in  mundo  est , 
concupiscenlia  carnis  est ,  ct  concupiscentia  ocu- 
lorum ,  et  supcrbia  vilw,  qtue  non  est  cx  Vatre , 
scd  cx  mundo.  Vere  Seneca  ep.  85.  Iielinque,  ait, 
ista  ad  qtue  discurritur ;  rclinque  divitias  pericu- 
lum  possidentium,  aut  onus ;  relinque  corporis 
atque  animivoluptatcs;  molliunt  ct  cnervant  :  re- 
linquc  ambitum;  tumida  rcs  cst ,  vana,  ventosa , 
nullum  Itabel  lerminum:  tam  sollicila est ,  nequem 
anlc  vtdeat,  quam  ne  alium  post  se  :  laborat  in- 
vidia,  ct  quidem  dupiici :  vides  aulcm  quam  miser 
sit ,  si  is,  cut  invidctur  et  invidet.  Confragosa  in 
fasligium  dignilalis  via  est. 

Quocirca    christiaiie  et  sapienter  Tertull.  Jn 

Itoc  mundo,  ail,  niliilnoslra  interest,  nisi  ut  quam- 

l'>  unum  cx  eo  exccdamus.  El  S.  Cyprian.  1.  de  Ha- 

bilu  virg.  c.  2.  Scianl  Cltristiani  bona  illaessc  qiuv 

\iint    spirtlualia,  divina,   cceleslia ,  qiue  nos  ad 

Dominum  ducunt ,  qute  nobiscum  apud  Deum  per- 

pelua  possessione  permaneant.  Ctetcrum  qutvcum- 

que  terrcna  sunt ,  in  sttculo  acccpta  ct  luc  cum  ste- 

cuto  remansura,    tam  contcmni    dcbent ,  quam 

mundus  ipse  contemnilur,  ctijus  pompis  et  deiiciis 

jum  tunc  renunliamus ,  cum  meliorc  transgressu 

(td  Dominum  venimus.  ldem  tractat.  tle  Mortalila- 

te  :  1'orro,  ait,  cummundus  oderit  Chrislianum; 

quid  amtts  cum  qtti  tc  odit,  ct  non  magis  sequeris 

Cltristum  qui  tc  rcdcmit  et  diligit?  Mundus  ecce 

uttlat  ct  labitur,ct  rttinam  suinon  senectule  re- 

rum,  scd  fine  teslalur ,  etc.  Considerandum  estct 

ulcntidemcogitanduni  renunliasse  nos  mundo ,  cl 

tunqitum  hospitcsct  percgrinos  hic  interim  degere. 

Vidc  S.  Ambros.  tolo  libro  de  Fuga  sacculi,  qui 

<tde  Virginis  fornia  vivcndic.  1.  hisce  Jacobiver- 

l)is  urgel  virginem  Deo  addictam,utplane  fugiat 

saeculariuinconsorlia.  Et  S.  Creg.  homil.  28.  in 

Kvang.  Eccc,   ait,  mundtis  qui  tlUigilur ,  fugil ; 

Sancli  tsli    (Nereus  et    Archilleus)   ad  quoriuit 

tumbam  consistimus ,  florentem  mundum  mentis 

despectu  culcavcrunl.  Erai  tttnc  vita  tonga,  salus 

continua ,  opalcntia  in  rebus ,  facundilas  in  pro- 

pagine ,  (ranqtttUitas  in  pace  :  et  tamcn  cum  in 

snpso  florcrct ,  jum   in  eorum  cordibus  mundus 

urucral.  Eccejum  mundus  in  seipso  aruit ,  et  ad- 

buc  in  cordibus  nostris  lloret.  Ubique  mors,  ubiquc 

lucltis ,  ubiquc  drsolalio,  undiqtte  percutimur,  itn- 

dique    umurittuliirbiis   rcplcmur ,   cl  lamcn  cteca 

menlc  curnulis  concupiscentia:,  ipsas  cjus  amarilu- 

itines  scquimur,  fugicntcm  scquimur  ,  labunli  in- 

ii.vicmus.Et  quiu  Utbcntem  retinere  non  possumus, 

nmipsoiubimur  qucm  cadentem  tcncmus. 

QtJlCUMOUE    KIIGO  VOI.UKIUT    AMICUS   KSSE  SyECUM 

lnundi)  iujus,  immicus  Dhj  constituitur.  ] |  Ergo 
"iitrarii  fct  aniagouistae  sunt,  hostcsque  inlcr- 
ni-cini  Dous  et  inundus  ,  amor  Dei  et  amor 
iniindi.  Ua  Didyimis  hic:  Sicut,  ait,  impossibile 
rst  scrvirc  Dcocl  mummontv ,  ita  amicum  Dei  cssc 
stmtUetmuntli.  Et  S.  Augusl.  ik.  Civit.  28.  Fecc- 
rttnt ,  ail,  civitulcs  duas  amorcs  dtto  :  civitatvm 
lcrusalcm  umor  Dei ,  usqtie  ud  contcmptum  sui , 
i  ivitatcm  lhihyloncm  ttmor  sui  us<iuc  ad  conlnnp- 
fttm  Dct.  Hine  ad  amorcm  Christi  classicum  ca- 
nens  Apostolus  :  MilU,  inquil ,  absit  gloriari  tiisi 
in  crucc  Domtninostri  Jesu  Cltristi,  prr qitem  mihi 
mtnutus  rrucili.rits  cst,ct  egomundo.  Vide  i  i  dic- 
la  .  qucm/juasi  m.vgisirum  serultis  S.  Ignatius 
ep<  ail  Hoin.  /Imor  mrus,  inquil,  cntcifi.vus  esl. 
Sapicnter  Uichanl.  Viclorin.  de  Cradil).  charit. 
cap.  ,".  Columbinus ,  inquil,  vcrc  pii  ocutits  umor 


1.  S.  JACODI.  Cap.  IV. 

est ,  qui  in  rebus  humano  usui  conccssis  nttl.lu  tCbi- 
dine  ftgitur,  scd  intrunsitoriis  contcmplatur  tvter- 
num.  Vere  enim  Beda  hic  :  07nne5,inquit,  ama- 
lores  mundi ,  omnes  inquisitoresnttgarum.S.  Aug. 
(vel  quisquisest  auctor)  lib.  de  Duodecim  abu- 
sionib.  gradu7.  Mundi  amor,  inquit,£t!  Dei,par- 
rilerin  unocorde  cohabitarenon  possunt ,quemad- 
modum  iidcm  ocuti  ctxlum  pariler  et  lcrram 
nequaquam  aspiciunt.  S.  Cyprian.  ep.  ad  Donat. 
Arridel  mundus,  inquit,  ut  socviat  ;  blanditur ,  nt 
fttllut ;  iliicil,  ut  occidat  ;  exlollit ,  ut  dcmimat : 
famore  quodam  nocendi ,  quam  fuerit  amplior 
summa  dignitatis  ct  honorum ,  tammajor  exigi- 
turet  ttsura  pojnarum.  Dcnique  mundi  typus  fuit 
Sodoma,plena  omnibns  ct  infandis  sceleribus 
qiue  proinde  coelilus  siderata  conllagravit.  Sicut 
ergo  Lot  Sodormc  incendium  angelum  sequens 
(^flugit;  ita  nos  graliam  Dci  sequentes  niundi 
pericula  etincendia  fugiamus. 

Nota.  Pro  constituitur  Crseceest  ?.xQiyzry.i, idcst, 
plane  ct  lirmiter  conslituilur,  puta  semper  ci 
in  omnes  ajternitates ;  ni  Dcus  inlinita  sua  cle- 
mentia  amatorem  mundi  in  gehennam  ruentem 
excipiat,  et  ad  se  ca-lumque  revocet. 

5.  An  putalis.  ]  Cr.ecc  >,,  id  cst  aui ,  et  sic  te- 
gunt  nonnulli  Codices.  Verum  r, ,  id  csi  aut , 
srepe  idcm  cst  quod  un ,  ut  multis  exemiilis  do- 
cet  Thesaurus  linguae  CiNecae. 

Quia  inanitcr  (  fruslra,  sinecausa)  Scriptura 
dicat.  ]  Quid  ?  Respondent  aliqui,  id  quod  proxi- 
me  praecessit;  scilicet  ut  mundi  amiciliam,  le- 
ges  et  consortiafugiamus,  acDei  gratiametami- 
citiam  ambiamus:  hocenim  passim  concionan- 
tur  prophetac  Bt  alii  libri  S.  Script.  ila  Beda. 
Alii  cum  OEcum.  referunt  ad  id  quod  paulo 
posl  sequilur  :  Deus  suptrbis  resistil,  humilibtts 
titiicm  dat  graliam.  Verum  alii  passim  referuni 
adid  quod  proxime  sequitur  :  Ad  invidium  con 
cupiscit  spirilus  qui  habitat  in  vobis.  q.  d.  Deus 
est  zelotes  ,  et  quasi  zelotypus  animae  vcstrae, 
vclut  sponsee  siuc  :  undc  non  palilur  rivalem, 
mundum  scilicet  :  nam  ad  invidiam  concupis- 
cere  idcm  est,  quod  cssc  zelotypum.  Qui  cnim 
zclotypns  esl,  ita  rem  amatam  concupiscit,  ut 
camdem  rivali  cuilibet  invideat,  cupiatque  ea 
solus  potiri  ,  nec  quemquam  in  amoris  partem 
adnhiti  paiialur  :  Deuni  anlem  esse  zeloiem  , 
scriptum  est  Kxodi  V.i).  b.  iSahum  1.  2.  et  alihi. 
Si  velis  plus  velle  S.  Jacobum,  nimiruin  han. 
sentenliam  ab  eo  ivoiiatam,  in  Script.  pr;ecise  ei 
in  lerminis  scriptam  esso ,  fateor  ubi  ea  stripto 
sit  mc  lalere,  nec  quisquam  hacteiius  idipsum 
indicare  potuit.  Quare  nova  et  contorta  videtui 
t*xumenii  dispunclio,  vcrsio  el  expositio.  Ipsc 
enim  sic  dispungit ,  vertit  elexplicat:  An  putu- 
lis  quia  inunilcr  Script.  dicat  uut  ad  invidium  ?  q. 
d.  AnputatisquodScript.  dilficilianobis  pnecopta 
et  vires  excedenlia  de  odio  mundi  el  concupis 
tiae  tradat ,  eo  quod  illa  nobis  invide-it  P  En  alis  : 
non  enim  id  facit  inaniter  aul  e\  invidia,  sod 
quia  concupiscil  latip*  in  accusativo,  id  est 
spiritum,  scilicet  roctuin.  idest,  be^nuni  pnqio- 
situm,  bonamqne  voluntatem  sua  exhortalioi,' 
in  vobis  excitare  ot  habitaro  :  quam  ubi  per  spi- 
riliialom  modesliam  Invenerlt  operantem  in 
nobis  ,  majorem  dal  yratiam.  Catori  onim 
omnes  nliter  dispuncrnnt  ct  V(>rtunt  ,  exeopio 
Krancisco  Luca  Annot.oi»^i.  qUl  OKcumen.  peqni 
tur. 

Ad  invidinm  concttpiscit  spiritus  qui  habitat  iu 
ro'us.]  lla  per  interrogationein  haec  legunt  ( 


5Zi8  COMMENTARIA  IN  EPIS 

dices  Roiiiani  et  alii  pleriqae  :  nonnulli  tamen 
interrogationem  tolluntet  legunl  assertivc.  Rur- 
sum  alii  interrogationem  referunl  ad  to  putatis, 
alii  ad  t6  concupiscit  spirilus.  Jam  nonnulliperspi- 
ritum  accipiunt  humanum,  sed  vario  sensu.  Pri- 
mo,  aliqui,q.d.  Spiritushomiiiismundodedituset 
concupiscens  ea  quae  sunt  mundi,  sibi  suaeque 
saluti  nocet  et  quasi  invidet ;  sed  Deus  copiosius 
impertit  gratiam  ,  quam  ipsi  cupiamus.  Secun- 
do,  q.  d.  Spiritus  humanuset  mundanus  impel- 
lit  nos  ad  aliena  concupiscenda ,  et  ad  aliis  ea 
invidendum.  Ita  Lyra.  Hugo  et  Thomas  Anglicus. 
Tertio,  Emuianuel  Sa,q.  d.  Spiritus  hominis  ad 
invidiain,  id  cst  per  invidiam ,  concupiscit  bona 
proximi.  Quarto,  alii,  q.  d.  Spiritus  zeli  et  fer- 
voris  habitans  in  nobis  adeo  concupiscit,  idest, 
concupiscere  nos  facit  virlulem  et  sanctimo- 
niam  ,  ut  sanctam  in  nobis  excitet  invidiam  ae- 
quandi,  imo  superandi  eos,  qui  nos  in  studio 
virtutis  praccurrunt. 

Verum  alii  passim  accipiunt  hic  Spiritum  divi- 
num  et  Spiritum  S.  idque  melius.  Illi  enim  soli 
competit  id  quod  sequitur  :  majorem  autem  dat 
gratiam.  Primo  ergo  Beda  inter  alias  expositio- 
nes  hanc  affert,  q.  d.  Putatisne  quod  Spiritus 
divinus  nos  excilet  ad  concupiscentiam  et  invi- 
diam  ?  Erratis,  si  id  putatis  :  ipse  enim  est  spiri- 
tus  conlinentise,  charitatis  et  concordioe,  ac 
majorem  dat  graliam,  quam  sunt  bona  et  gratia 
mundi,  quam  concupiscitis  :  ergo  malus  sitspi- 
ritus  oportet,  qui  ad  concupiscendum  et  invi- 
dendum  vos  concitat.  Secundo  Glossa,  q.  d. 
Spiritus  Dei  cupit  etconcupiscit  ut  invideamus 
mundo  eumque  odio  prosequamur.  Terlio  Hu- 
go ,  q.  d.  Spiritus  concupiscit  ad  invidiam,  id 
est  contra  invidiam ,  ut  scilicet  ea  quasi  opus 
diaboli  tollatur  e  mundo.  Quarto  noster  Justi- 
nianus.q.  d.  SpiritusS.  quo  inBaplismo  imbuti 
estis  ad  invidiamconcupiscit,  hoc  est,  ita  affici- 
tur  erga  vos  sui  cultores  et  amicos,  tantisque 
donis  vos  cumulat,  ut  mundi  amatores  merito 
vobis  invidere  queant,  juxta  illud  Isaiae  65.  13. 
Ecce  servimei  comedent,  etvos  esurietis.  Ecceser- 
vimei  bibent,  et  vos  sitietis ,  etc.  Hoc  sensu  invi- 
dia  datur  mundanis,  non  Deo  ,  ut  fit  in  aliis 
expositionibus  ;  quae  proinde  duriusculae  viden- 
tur.  Nusquam  enim  alibi  in  Script.  invidia  tri- 
buitur  Deo ,  sed  nec  proprie  tribui  potest.  Quin- 
lo ,  apposite  alii  interrogationem  referentes  ad 
to  Spiritus  concupiscit ,  exponunt,  q.  d.  An  puta- 
tis  Spiritum  S.  vos  inhabitantem  et  regentem 
veslri  esse  zelotypum,  vobisque  mundi  amici- 
tiam,  quae  e  re  vestra  sit,  invidere,  ut  ipse  solus 
corde  vestro  potiatur  et  fruatur,  quasi  ex  hoc 
illi  ingens  bonum  accedat  ?  q.  d.  Absit  :  imo 
vero  majorem  dat  gratiam  quam  vel  accipi, 
vel  sperari  possit  a  mundo  ;  quam  tamen  ipse 
mundiamaloribus  ,  utpote  tam  sibi,  quam  pro- 
priae  saluticontrariis,  negat.  Propler  quod  scrip- 
tumest:  Deus  superbis  resistit ,  humilibus  autem 
dat  gratiam.  Ita  Franc.  Tilelmannus  et  Franc. 
Lucas  Notat.  593.  Sexto,  Gagneius,  Cajet.  Catha- 
rinus,  Salmeron,  Mariana,  et  Lorinus  interro- 
gationem  referentes  ad  to  putatis,  censent  sig- 
nificantius  et  nervosius  hic  anthropopathos  Spi- 
ritui  Dei  tribui  invidiam,  id  est  zelotypiam, 
quae  Deo  tribuitur  a  Prophetis  et  Apostolis  2. 
Corinth.  11.  2.  Exodi  20.  5.  Jerem.  c.  2.  et  aliis 
locis  mox  citandis.  Invidia  enim  subinde  in  bo« 
nam  partem  capitur,  ut  cum  duorum  virtutis 
aniulaiionem,  et  in  untegressu  conlenliouem 


r.  S.  JACOBf.  Cap.  IV. 

vocamus  sanctam  invidiam.  Talis  qunque  rst 
ea  quae  vitiis  et  viliosis  invidet  opes  et  ho- 
nores,  quibus  ipsi  contra  Deum  ad  scelera 
abuluntur.  Talis  qnoque  est  illa  Plinii  lib.  2. 
epist.  ult.  Quid  invidetis  bonam  mortem,  cui  darc 
vitam  bonam  non  potestis?  Sic  Deus  invidetmun- 
do,  quod  animas  a  Deo  ad  se  pelliciat  et  perdai, 
quae  utique  est  sancta  invidia.  Sensus  ergo  est, 
q.  d.  Putalisne,  6  Christiani ,  frustra  in  Script. 
Deum  vocari  zelotypum  vestrl,  ac  osorem  mun- 
di,  illique  quasi  invidentem  possessionem  cor- 
dis  vestri,  eamque  ad  invidiam,  id  est  cuin  in- 
vidia  mundi,  sive  ita  ut  eam  invideat  mundo, 
concupiscere  ?  non  sane  frustra  ita  vocatui. 
Reipsa  enim  est  zeloles,  consortis  impatiens  : 
non  patitur  ut  alios  amemus  praeter  ipsum,  nou 
fert  nos  diligere  mundum  quasi  adulteros.  Deus 
ergo  concupiscit  cor  nostrum  instar  zelotypi , 
magnoque  zelo  illud  affectat,  ideoque  dolet  et 
quasi  invidet  mundo,  quod  animasDeo  despon- 
satas  per  illecebras  ad  se  pelliciat.  Probat  Jaco- 
busidquod  dixit,  scilicet  amicitiam  mundi  esse 
inimicitiam  Dei,  ex  eo  quod  ita  nos  amat  Spiri- 
tus  Dei,  ut  solus  velit  amari,  nec  patiatur  riva- 
lem.  Amat  enim  nos  tanquam  sponsas  suas 
charissimas.  Unde  si  alium,  putamundum,  ame- 
mus,  nobis  quasi  adulteris  irascitur.  Ardetergo 
nostri  amore  :  si  quando  igitur  aliquid  nobis 
postulantibus  neget,  non  id  facitquod  nobis  in- 
videat ,  utpote  qui  usque  ad  invidiam  amat  nos, 
sed  ne  id  nobis  obsit,  nosque  ab  amore  suo  ad 
amorem  mundi  avertat. 

Ubi  moraliter  nota  quantus  sit  amor  Spiiiltis 
divini  in  nos  :  nimirum  ardenti  zelo  amat  nos, 
et  eodem  vult  amari  a  nobis ;  ac  si  non  ametur , 
indignatur  et  soevit  tanquam  ursa  raptis  catulis 
raptori  occurrens.  Osee  13.  8.  Praeclare  sanc- 
tus  August.  hunc  zelumex  Script.  inDeo  ponit, 
et  defendit  lib.  contra  Adimantum  c.  13.  Tolle, 
inquit ,  de  zelo  errorem  et  dolorem,  quidremane- 
bit  aliud  nisi  voluntas  custodiens  castitatem,  et 
corruptionem  vindicans  conjugalem  ?  Quo  igitur 
verbo  nisi  zelo  Dei  melius  posset  insinuari  ?  quo 
vocamur  ad  conjugium  Dei ,  el  non  vutt  nos  turpi 
amore  corrumpi  ;  et  punit  impudicitiam  nostram  , 
et  diiigit  castitatem.  Non  enim  frustra  etiam  vulgo 
dici  solet  :  Qui  nonzelat ,  non  amat.  Hic  ergo  Dei 
zelus  sanctus  est,  haec  sancta  invidia.  Simili 
schemate  et  figura  Deo  tribuitur  indignatio, 
ultio,  furor  in  peccatores,  qui  mundum  Deo 
anteponunt  :  rege  enim  furorem  ratione,  uti 
Deus  regit,  eumque  pro  justitia  exere,  sanctus 
erit ;  nec  tam  vindiciee  furor,  quam  justitiae  ri- 
gor.  Sic  et  S.  Hier.  in  Sophon.  1.  Nisi  Deus ,  in- 
quit,  amaret  animam  humanam,  nunquam  zela- 
retur  eam ,  et  in  similitudinem  mariti  peccatum 
ulcisceretur  amoris.  Quin  etS.  Paulus2.  ad  Corin- 
thios  11.  2.  y£/n«/o?-,inquit ,  vos  Dei  xmulatione: 
despondi  enim  vos  uni  viro  virginem  castam  exhi- 
bere  Christo.  Quocirca  decet  nos  simili,  cum 
pari  non  possimus,  passu,  huic  Dei  amori  oc- 
currere,  vicemque  vicietzelum  zelo  rependere, 
ut  totum  cor ,  totumque  amorem  a  creaturi» 
mundi  avocantes ,  in  eum  unum  tota  animi  con- 
tentione  et  ardore  conferamus. 

Ita  fecit  S.  Agnes ,  quae  Christo  sponso  totam 
se  addixit,  ideoquejuvenemnobilissimum  nup- 
tias  ejus  ambientem,  ac  omnia  promittenlem 
dantemque  quasi  diaboli  satellitem  cum  suis 
muneribus  indignabunda  repulit  :  Discede,  itt- 
quit,  dmefomcs  peccali ,  nutrimentum  facinoris, 


COMMENTAMA  1N  BPtST.  S.  JACOBI.  Ca|>.  IV. 


5'i9 


pabutum  mortis.  Dlscede  a  me ,  quia  jam  ab  alio 
amatorc  praventa  sutn ,  qui  miliisalis  meliora  te 
obtulit  ornamenla  ,et  annulo  ftdeisuai  subarrha- 
vit  me ,  longe  te  nobitior  et  genere  et  dignitatc. 
Cujus  est  generositus  cetsior ,  possibililas  fortior , 
aspectus  pulchrior,  amor  suavior,  et  omni  gratia 
etegantior :  cujus  Mater  Virgo  est,  cujus  Pater 
fcminamnescit ,  cujus  pulchritudinem  Sol  ethuna 
mirantur,  cujus  odore  reoiviscunt  mortui.  Uti  soti 
servo  fidem,  illime  totadevotione  commitlo.  Quem 
cum  amavero  casta  sum,  cum  tetigero  munda 
sum  ;  cum  tetigero  virgosum,  uti  refert  sancius 
Ambrosius  lib.  I\.  epist.  2>l\.  Idem  nobis  dicen- 
dum  mundo,  carni  et  diabolo,  cum  nostentant, 
ct  a  Cbristo  ad  se  pellicere  satagunt.  Quocirca 
S.  Agnes  post  mortem  apparens  parenlibus  cum 
choro  Virginum,  cycladibus  aureis  el  ingenli 
lumine  radianlium,  consistensjuxta  Agnumni- 
ve  candidiorem,  iis  dixil  :  Congaudete  mihi  el 
congratulemini ,  quia  cum  his  omnibus  lucidas 
sedes  accepi :  itli  sumjuncta  in  ccelis ,  quem  in  ter- 
ris  positatota  animi  intentione  dilexi.  Ita  S.  Am- 
brosius.  Similis  estsponsain  Canticis,  qiwe  ubi- 
<|ue  non  nisi  amoris  ardorem ,  languorem, 
delicias,  et  zelum  spirat  :  Futcite ,  inquit,  me 
floribus,  slipate  me  matis ,  quia  amore  tanguco. 
Poneme  ut  signaculum  super  cor  tuum,  ut  signa- 
culum  super  brachium  tuum,  quia  fortis  est  ut 
mors  dilectio,  dura  sicut  infernus  amutalio ,  lam- 
padesejuslumpades  ignis  atque  flatnmariim.  Can- 
tic.  8.  6.  etc.  Et  Psaltes  in  Epithalamio  Christi 
etEcclesiae,  sive  animae  sanctae:  Astitit  ,\nqu\i, 
Regina  a  dextris  tuis  in  vestitu  deaurato  circum- 
datavarietate.  Audi,  fdia,  et  vidc,  et  inclina  aurem 
luatn,  ct  oblivisccre  populum  tuum  et  dovium  pa- 
tris  tui :  et  concupiscet  Rex  dccorem  tuum. 

Porro  Cbristus  usque  ad  agoniam  et  sangui- 

neum  sudorem  zelatus  est  nos.  Patiens  enim  vi 

orans  pro  nobis  in  horto,  sanguinem  copiosum 

«uidavit  ex  angore  non  tam  doloris,  quam  amo- 

ris  nostri,  quodque  plus  amans  nosparum  auic- 

tur  a  nobis  ,  imo  a  multis  odio  babeatur.  Hunc 

suum  innoszelum  passim  in  Propbetis  explicat, 

ut  Isaiae  9.  Parvultis  ,  inquit,  natus  est  nobis ,  elc. 

Zeltis  Domini  exercituum  faciet  hcc,  etc.  c.  59.  17. 

Opcrtus  cst  quasipaltio  zeli.  Zachar.  8.  2.  Zelatus 

sum  Sion  zelo  magno ,  et  indignalione  magna  ze- 

tatus  sum  eam.  Ezecb.  36.  6.  Ecceego  in  zelomeo 

et  furore  meo  locutus  sum,  co  quod  confusionem 

gentium  sustinueritis  et  vers.  5.  In  igne  zeli  mei 

locutus  sum  de  rcliquis  gentibus.   Psalm.  78.   5. 

accendelur  velut  ignis  zelus  tuus.  Sap.  1. 10.  Auris 

zeli  audit  omnia.   Ezech.  23.  25.    Ponam  zclum 

meum  inte.  Sophon.  3.  8.  ln  igne  zeiimei  devora- 

bitur  omnis  terra.  Ad  haec  loca  alludit  hic  S.  Ja- 

cobus.  Hunc  zclum  pro  Deo  et  vice  Dei  ostendit 

Angelus  custos  S.  Cecilia\  De  eo  enim  ipso  sic 

ait  adValerianumsponsum:  Voio  tescireme  An- 

gelum  Dei  habere  amicum,  qui  summo  zelo  corpus 

tneum  custodit.  Is  sivel  minimum  fuerit  suspicatus, 

quod  tu  incesto  me  amore  contingat,  iratn  suam 

protinus  in  te  accendet ,  et  juventutis  tux  florem 

perdet  ;  sin  autem  cognoverit  quod  tu  simplici  et 

immaculato  mei  amorc  tenearis ,  et  virginitatem 

meam  integram  et  impollutam  cuslodias ,  te  sicut 

tne  diliget,  ct  ostendet  tibi  suam  gratiam%  uli 

reipsa  praeslitit,  dum  visibiliter  ipsi  apparens 

eum  Chrislianum,  virginem  et  martyrem  effecit. 

Porro  pie  et  pulchre  Chrysologus  explicat  ar- 

dentissimum  zelum  conlestis  sponsi  Christi  pen- 

denlis  m  crucc,  et  adulteras  animas  benigne  ad 


se  vocanlis  scrm.  108.  Distendil  membra  ,  ditalat 
viscera,  pectus  porrigil ,  offert  sinum.  .Sonne  dt- 
cil :  Vide  in  me  corpus  vestrum  ?  et  si  quod  Dei  est, 
timelis  ,  qttare  vel  quod  veslrum  cst  non  amala.' 
si  Dominttm  fugitis,  quare  non  rccurritis  ad  l'a- 
rentem  '.'  Sed  forte  vos  passionis  meo3  ,  quam  fects- 
lis ,  magnitudo  confundit  ?  iSolile.  Clavi  isti  non 
mihi  injtgunt  dolorem,  sed  vestram  mihi  inftgunt 
altius  charitatem.  Sanguis  meus  non  mthi  deperit , 
sed  vcstrum  prorogatur  iu  oretium.  Nec  minus  ele- 
ganter  Bernard.  tum  Spinlussancli ,  tum  Chris- 
ti  charilatem  extollil  epist  107.  O  geminum  ip- 
sumque  lirmissimum  Dei  erga  nos  amoris  argu- 
mentum  !  Christus  moritur,  et  merclur  atnurt  ; 
Spirilus  afjicil,el  facit  amari:  iiie  facit  cur  amt- 
lur  ;  iste  ut  atnetur  :  ilte  saam  niultam  dtleclio- 
netn  nobis  commendat ;  iste  et  dat  :  in  itto  cerni- 
mtts  quod  atnemas;  ab  islo  sumimus  ttnde  amemus: 
charitatis  igitur  ab  illo  occasio  ,  ab  illo  affectio. 

Qui  HAMTAT.  J  Gnece  x*Td*ii*«Vi  id  est  habitapit, 
q.  d.  Olim  in  baplismo  habitavit  Spirilus  Deiin 
vobis ;  atjam  in  multis  vestrum  non  habital, 
quia  ab  eo  descivislis  et  munduin  diligilis  :  in 
cseteris  tamen,  qui  in  grutia  baptismi  perseve- 
rant ,  etiamnum  habilat. 

6.  Majohem  autkmdat  gratiam.  ]  Syrus,  pra- 
slantiorem  autem  dat  graliamdalus  nobis  Dominas 
noster ;  pula  Spiritus  sanclus  ostendit  Spirilum 
Dei  adinvidiam,  id  est,  ardentissime  et  quasi 
/'•loiype  nos  amare  et  concupiscere  ,  exeo  quod 
longe  majoremdelgratiam,  dona  et  bona.quam 
inundus,  et  quam  mereamur,  ut  nos  a  mundi, 
aemuli  sui,  amore  avellat,  et  ad  sui  amorem 
invitet ,  el  pene  cogat.  Invidet  ergo  mundo,  quod 
pauca  donans,  multumametur  :  se  vero  inlinita 
donantem  parum  et  vix  a  nobis  amari.  Rursum 
occurrit  objectioni  mundanorum  dicentium  : 
Amormundi  itanobis  innatus  est,  ut  eum  abji- 
cere  nequeamus.  Respondet  enim  :  Deus  majo- 
rem  dat  gratiam,  quam  sil  amor  mundi,  ul  per 
cam  amorcni  muiuti  facile  vincere  et  ex  animo 
ejicere  possitis,  si  gratiae  Dei  vos  subdere  et 
slrenuecooperari  velitis.  Nam  ,  ut  ait  Apostolus 
Philip.  k.  13.  Omnia possuin  ineo  quime  conforlat ; 
ct :  Potensest  Deus  omnia  facere  superabundanler, 
quam  pelimus  aut  intelligimus.  Ephes.  3.  20.  Al- 
ludit  Jacobus  ad  illud  Exodi  20.  6.  Faciens  miseri- 
cordiam  in  millia  his  qui  diligunt  me ;  sicut  in  tu  , 
Ad  invidiam  concupiscit  spiritus ,  allusit  ad  rb , 
Ego  sttm  Dominus  Deus  tuus  forlis  zetotes.  Ibid. 
v.  5. 

Propter  quod  dicit.  Hic  versus  in  nonnulli.-» 
Graecis  deest;  undeeum  omiilit  Tigur.  et  Pagn. 
Verum  Romani  aliique  plures  Graeci  et  Lalini 
eum  legunt.  Probat  Spiritum  Dei  majorem  dare 
gratiam  iis  qui  ipsum  amant,  reverentur,  in- 
vocant,  ipsiquc  totos  se  subdunt,  ex  eo  quod 
dicit  Script.  et  Spiritus  sanctus:  Deus  superbis, 
qui  sprelo  Deo  mundum  mundique  honores  et 
pompas  sectantur,  hesistit;  vel,  ut  Cassian. 
legit  I.  12.  Inslit.  c.  6.  adversatnr;  vel,  ut  Cypr. 
ep.  ad  Novatianum,  contrasistit ;  Syrus,  depri- 
mit,  conterit  :  HuWLlBUS  autem,  qui  sprelis 
mundi  pompis  et  fastu ,  humiliter  se  Spirilui  Dei 
subduntet  peromnia  obediunt,  ab  eoque  se  in 
omnibus  duci  regiquc  sinunt,  dat  gratiam.  ] 
Porro  id  dicit  Spiritus  sanctus  Prov.  3.  1>U.  ubi 
enim  nos  legimus:  Ulusorcs  ipse  dclttdet  ,ctman- 
suetis  dabit  gratiam.  Septuag.  quos  more  suo 
citat  et  sequilur  S.  Jacobus,  ct  S.  Pelrus  episi. 
C.   5.    vertunl :  Dcus  supcrbis  rcsisli:  ,   humilibus 


V,0 


COMMENTARIA   IN  EPIS 
usores  cnim  sunt  superbi, 


■ttttcm  dat  grattam 

et  mansueti  sunt  humilcs 

Antistrophas  lniic  .lacobi  gnomas  babcnt  om- 

ncs  auctorcshagiographi,  tit  boc  dogma  veris- 

simum,   scd  in  praxi  obscurum  ctdillicile,  lot 

consonis  tcstibus  nobis  pcrsuadeant.  Prima  cst, 

Davidis  Psalm.  17.  28.  Populum  humilcm  scdvtim 

facies,  ct  ocutos  superborum  lutmiliabis.  Secunda, 

Salomonis  Proverb.   59.  vers.  2.  et  3.  Superbttrn 

scquitur  humilitas,  et  humilem  spiritu  suscipict 

glorta.  Tertia,  lsaiae  c.  2.  12.  Dics  Domini  super 

Hmnem  arroganlem  ct  supcrbum.  Et  c.  66.  1.  Ad 

qucm  respiciam,  nisi  ad  pauperculum  etcontritum 

spiritu,et  trernentem sermonesmeos? Quarta,Annoe 

Matris  Samuelis:  Arcus  fortium  superatus  est ,  et 

iufirmi  accincti  sttnt  robore.  Suscitat  de  puivere 

cgenum,  et  de  stercore  erigit  pauperem,  ut  sedeat 

cum  principibus  ,et  soitum  giorice  teneal.  Quinta, 

Judilh.  c.  9.  16.  Nec  superbi  ab  initio  placuerunt 

libi,    scd  humilium  et  mansuelorum  semper  tibi 

placuitdeprecatio.  Sexla,  Virginis  Deiparae  :  De- 

posuit  polentes  desede,  et  exailavit  humiles.  Esu- 

ricntes  implevit  bonis ,  et  divites  dimisit  inanes. 

I.ucsc  1.  51.  Accedat  septimus,  unus  ex  Septuag. 

sacrae  Script.  interpretibus,  qui  rogatus  a  Pto- 

lemaeo  Philadelpho   rege  jEgypti,  qua  ratione 

quispossetcavere  superbiam,  respondit :  Si  co- 

gitet   quod   Deus  superbos  deprimit ,  mansuetos 

aulemet  humiles  cxaltat.  Denique  omnes  divino- 

rum  voluminum  pagimehanc  ubique  sentenliam 

spirant,  ait  S.  August.  3.  Doct.  Christ.  cap.  23. 

Quocirca  apposite  Isidor.  Pelus.  lib.  1.  ep.  16Z|. 

monet  Martyrium,  dicens  :  Sttperbis  Detts  resis- 

lit :  nam  etiam  ipsorum  principiab  initioseseoppo- 

suit.  Considera  igitttr  quantttmest,  et  Deumhostem 

atqtte  adversarium  habere ,  et  velerem  hostem  so- 

cittm. 

Causae  sunt  mult.T.  Prima ,  quia  uti  radix  om- 
nis  peccati  et  mali  estsuperbia,  Eccli.  10.  15. 
ita  radix  el  fons  omni  boni  et  virtutis  est  humi- 
Jitas. 

Secunda  ,  quia  superbus  est  vas  tumidum  et 
vento  arrogantiae  plenum,  ideoque  gratiae  inca- 
pax  :  humilisveroestvas  demissumet  vacuum, 
ideoque  gralise  et  liquoris  divini  capax.  Sicut 
ergo  pluvia  a  collibus  descendit  in  valles;  ita 
gratia  e  coelo  depluit  in  humiles. 

Tertia,  quia  Deus  est  zelotesglorice  suae  :unde 
supcrbos  eam  ambientes  deprimitet  sternitin 
gehennam,  bumiles  vero  eam  adornntesexaltat 
ad  gratiam  et  gloriam.  Rursumhumilitas  mer<- 
tnr  ditari  et  sublimari ,  superbia  spoliari  et  dc- 
primi.  Sicut  ergo  umbra  sequentem  fugit,  fu- 
gientem  sequitur  ;  ita  Deus,  gratia,  honor , 
superbos  qui  eum  ambiliose  sequuntur,  fugit; 
humiles  qui  eumfugiunt,  sequitur. 

Quarta,  quiagratia  estgratia  et  gratuitodatur 
nec  nisi  gratis,  quales  sunt  humiles,  qui  de  ea 
gratias  agunt ;  non  superbi ,  qui  eam  suis  viribus 
etmerilis  atlribuunt. 

Quinta,  quia  regum  ,  et  praesertim  Dei,  su- 
blimitas  et  magnificenlia  poscit  illud.  Virgin. 
/1'.neid.  6. 

Parcere  subjectis  ,  etdebellare  superbos. 

Denique  humilitas  est  virtus  propria  Chrisli 
ct  christianiMni ,  juxta  iHud  Matth.  11.  29.  Discite 
(tme,  quia  ruilis  snm  et  humilis  corde;  ita  S.  Ber- 
nr.rd.  tract.  deGrad.  humil.  Undehumilitas  tam 
potens  cst,  ut  resistat  Deo,  juxta  illud  :  Dixit  nt 


f.  S.  JACOHI.    Cap.   IV. 

dispcrdcret  cos ,  si  nonMuyses  clcclas  cjtts  stclissct 
iu  confractione  in  conspeclu  cjus.  Confractio  eniin 
cordis  estbumilitas,  virlutuin  regina,  quaeDeum 
vincil  pro  sua  reverentia,  ait  Rupert.  lib.  ti.  Kl 
Exod.  c.  26. 

Quocirca  S.  Cbrysost.  hom.  20.  iri  ep.  ad  Ro- 
nnm.  ait  supcrbiam  cssc  summam  stultiliam  et 
insaniam,  nec  superbo  quidqqara  esse  insanius. 
Quid  enim  insanius  quain  Deo  resistere ,  et 
cumDeo  instar  gigantum  velle  bellum  gerere  ? 
Quid  insanius  quam  se  Dei,  a  quoomnia  pen- 
dent,  favore,  gralia  el  ope  sponte  privare  et 
spoliare?  Quid  insanius  quam  non  bomineni , 
non  angelum ,  non  daemonem ,  sed  Deum  babere 
antagonislam  ct  bostem  ,  eumque  quiin  super- 
bos  tonat  etfulminat,  ad  duellum  provocare? 
undeS.  Hicron.  cpist.  /i5.  Quate ,  ait,  rnalum  sil 
oportet,  tjtiod  adversarium  habet  £>e«7?i?Superbus 
enim  suofaslu  quasi  Deum  lacessit,  et  ad  singu- 
lare  certamen  provocat.  Undc  Deus  zelotes  illud 
acceptat,  aitquc  :  Meus  est  liic  antagonista, 
meum  hoc  duellum  :  hic  exerendae  meae  vires  , 
hic  proterendus  novus  Lucifer.lta  Cassian.l.  12. 
de  inslit.  renunc.  c.  7. 

Unde  S.  Ambros.  serm.  7.  in  psalm.  118.  de 
superbia  loculus  :  Quid  ,  inquit,  hoc  peccato 
potcst  esse  dclcrius,  qttod  a  Dei  cccpit  injuria? 
idcoque  Scriptura  dicit  :  Dctts  superbis  resistil. 
Jacob.  h.  6.  Tanquam  suce  contumelice  propulsa- 
lor,  veluli  quoddam  suscepit  adverstts  superbiam 
speciale  certamen;  lanquam  dicat  :  Meus  islc 
aduersarius  cst,  quime  lacessit;  mihi  debetur  isla 
congressio. 

Sapienter  ergo  S.  Fulgent.  epist.  6.  c.  9.  Crcs- 

cat,  inquit,  in  te  humililas  animi,  quce  vera  estet 

intcgra  sublimilas  Chrisliani :  el  tanlo  magis  in  te 

cognosces  gratiam  Dci  crescere ,qttanto  magistibi 

httmililatem  cordis  videris  abundare.  Et  S.  August. 

serm.    16.  de  Martyribus  :  Allitudinem ,  inquil, 

qtuerilis?  per  vallern  pervenitur  ad  monlem. Sedem 

(juarilis  claritalis  :  priusbibite  calicem  humilitatis. 

ideni  serm.  3.  de  verbis  Domini  :  Comprehensus 

est  Christus,  co3sus,  crucifixus  et  occisus.  Ista  esl 

via.   Ambula  per  humiiitatem ,  ut  pervenias  ad 

ceternitatem.  Deus  Christus  patria  est  qtto  imtis  : 

homo  Chrislus  via  est  qua  imtts.  Ad  ilium  imus , 

per  illum  imus ,  quid  timcmus  ne  erremus?  non 

recessit  ii  Patre ,  et  venit  ad  nos  :  ttbera  sugebat, 

et  mundum  continebat  :  in  prasepi  manebat ,  et 

angelos  pascebat  Deus  homo.  ldem  liomoqui  Detts  : 

idem  Deus  qui  homo.  Idem,  serm.  8.  de  Epipbania  : 

Tota,  inquit,  Christiance  sapienlia?  disciplina  non 

in  abundantia  verbi,  non  in  aslutia  disputandi , 

neque  in  appetilu  laudis  et  gloria?,  sed  in  vera  et 

voluntaria  humilitate  consistit ,  quam  Dominus 

Jesus  Chrislus  ab  ulero  matrisusque  ad  supplicium 

crucis,  pro  omni  fortitudine  elegit  et  docuit.  Idem 

epist.  65.  ad  Dioscorum  docet  non  esse  aliam 

viam  ad  veritatem,  quam  humilitatem  :  etsicut 

Demosthenes    dixit ,   omnem  vim  eloquentice 

consistere  id  pronuntiatione,  sic  omiiem  Vim 

christianismi  consistere  in  humihlate. 

Idem   vidcrunt   Genliles.   JEsopus   rogatus   a 
Chilone;  quidnam  agcrel  Deus,  respondit  :  Tx  &- 

liilvdt  irj/oX  ,   tk  ifpy\x  rx-nttvol. ,  )d  CSl  liumilill  CXClltClt, 

alta  hiimiliat;  ita  habet  ejus  Vita.  Artabanus,  ut 
Xerxi  dtesuadeat  cxpeditionem  in  Cr.ecos,  ait 
Deririi  altas  arbores,  turreselmontcsfuliriinarc. 
humiles  vero  servare  ettueri  ;magna  et  stiperh;t 
castra  parviscopiis  sternere,  nec  sinere  aliiirii 


COMMENTARIA  IN  EPIST.  S.  JACOBI.  Cap.  IV. 
pncter  se  altum   sapere.  lta  Ilcrod.  I.  7.   Vere 


Tragicus  :  Scquilur  superbos  ultor  d  tcrgo  Deus. 
Porro  haec  signa  et  efleelus  huniililalis  assig- 
nat  S.  Basilius  oral.  17.  de  huuiilitate  :  Qui ,  iu- 
quit,  summa  modeslia  est  prceditus ,  et  qui  dum 
conviciis  afficitur,  fatetur  se  tonge  esse  infcriorem, 
<fuam  dicalur ;  ejus  animum  nulla  unquam  convi- 
cia  perceltent  el  perturbabunt  :  sed  si  appettubitur 
inops,  novitse  inopem  esse,  et  omnibus  rebus  indi- 
gentem,  acquotidiana  Domini suppedilatione  opus 
liabere.  Quod  si  accepcrit  ignobilem  et  obscuro  toco 
natumse  dici,jam  animo  mutto  ante  percepil  fic- 
tum  se  esse  ex  limo.  Et  mox  :  Consequitur  autem 
humilcm  animum  visus  subtrislis  cl  in  terram  dc- 
missus ,  kabilusnegleclus ,  capiltus  passus,  veslis 
sordida ,  ita  tamen  ut  videantur  luvc  casu  ac  for- 
tuito  ficri,  quce  lugcntes  de  industria  faciunt. 

7.   SUBDITI  ERGO  ESTOTE  DtO,  J    OaOTayCTS  ,     id  est 

subordinamini ;  Syrlis,  servi  estote  :  rectus  enim 
nalurse  ordo  postulat,  utcreatura  suhordinetur 
et  serviat  suo  creatori  :  Deo  ergo  servite ,  ul  I)  i 
gratiam  et  amicitiam  ohtineatis.  Nam  ,  ut  dixi, 
Deus  humilibus  dat  gratiam.  Quocirca  Psaltes 
Psalm.  G2.  2.  Nonnc  Deo ,  inquil,  subjecta  erit 
anima  mca?  ab  ipso  cnim  satutaremeum.  Nam  et 
ipse  Detts  rneus,  et  salutaris  meus,  susceptor  meus , 
nonmovebar  amplius. 

Resistite,  kvti?/]tc,  id  est,  contra  state,  opponite 
vos,  adversamini  :  Syrus,  insurgite  in  eum; 
diabolo,]  qui  quasi  rex  super  uuiversos  filios 
superbiae,  utait  Johcap.  h\.  25.  vos  sollicitatad 
superhiam,  pompasque  mundi  ambiendas.  Re- 
sistere  autein  non  possunius  acriori  et  longiori 
tenlalioni,  sine  novo  gratia?  Dei  auxilio,  uli  ex 
S.  August.  docenl  Doctores.  Ergo  ante  omniain- 
vocanda  est  assidue  Dei  gratia  ,  ac  parta  victoria 
illam  non  nostris,  sed  Dei  viribus  acceptam 
ferre  debemus.  iSam  ulique  ut  diabolo  resistamus 
etfugiat  d  nobis ,  ideo  precantes  dicimus ,  ne  nos 
mducas  in  tentationcm,  ait  S.  Aug.  de  Natur.  et 
Gratia  c.  58. 

Et  pugiet  a  vobis.  ]  Si  homini  te  invadenli  re- 
sistas,  non  idcirco  illum  fugas  et  vincis  :  at  si 
diabolo  resistas,  illum  fugas  et  vincis.  In  lua 
ergo  potestate,  libique  facilis  est  deeo  vicloria  : 
quia,  ut  ait  S.  August.  hom.  12.  inter50.  Suaderc 
diabolus  et  sotlicitare  potest ,  cogere  omnino  non 
potest  :  et  ideocum  pcr  Dei  adjutorium  in  tua  po- 
testale  sit ,  ulrum  consentias  diaboto ,  quare  non 
magis  Deo  quam  ipsi  obtemperare  deliberas? 

Porro  diabolus  nostris  ipsorum  desideriis  nos 
oppugnat,  ail  S.  Basil.  hom.  23.  EtutaitS.  Amb. 
lib.  1.  de  Cain  et  Abel  c.  5.  Oculos  delcctat ,  aures 
dnnutcet,  sed  mentem  inquinat ;  multa  mentilur, 
falsaiuijungit,  vera  subducit  :  spondct  pccuuiam  , 
iiurum  offert ,  sed  aufcrl  disciplinam.  Ad  h&C  illa 
est  calliditas  diaboli ,  ut  ea  parte  qua  infirmiores 
sumusnosoppugnet;  sicut  dux  oppugnat  arcein 
<a  parte  qua  debiliorest,  ait  S.  Gregorius  31. 
Mor.  17.  alias  30.  qui  et  addit  :  Dolosus  adversa- 
'''"'?  f*Tm*f  ferire  nititur,  et  aperle  sceviens  et  in 
msidiis  tatens ,  elc.  Sapeenim  tcntationem  propo- 
nit  (tctibidine,  et  subito  fraudulcntius  cessans  ela- 
tionvm  suggcrit  de  servata  castitatc.  Et  sunt  non- 
nulli,  qui  dum  mullos  ex  castitatis  arce  in  fovcam 
elationiscccidisse  conspiciunt,  vitcE  suce  castitalem 
ncgligentes  in  immunditia  tibidinis  dcmerguntur. 
Suntvcroediverso  nonnuUi ,  qui  dum  libidinis  im- 
munditiamfugiunt,per  castitatis  culmen  invoragi- 
nem  clationis  ruiint.  Quocirca  seinper  vigilare 
dehemus,  semperque parali  ad  diinicandum ,  ac 


nascenti  tentationi  illico  resislere  :  naui,  ul  idem 
ail21.  lior.  7.  Si  tentaliuni  incordenus':< -nli  fcsitn/ 
non  rcsistilur,  liaceadem  qua  nutrilur,  mura  iobu- 
ratur  :  etexislens  foris  inoperibusvinci  otx  prcevu- 
t't,<juia  ipsam  intus  membrorum  dominummenlem 
captivam  tenei.  Hucmmu  dcemon  seinel  viclus  et 
fugatus,  ileruni iter unique  redil  adnos  tentan- 
duni,  uli  rediil  ad  Christum  Mallh.  h.  v.  5.  et  8. 
Si  lamen  fortiter  et  constanter  repellatur,  non 
(am  facile  etcito  redit  ad  lentanduin  nos  sallern 
eodein  tentalionis  genere,  ne  iteruin  vincatur 
el  pudefial.  Unde  S.  Amhros.  in  cap.  h.  Luca;  : 
c.i.dcrc ,  ait ,  soiet  veroe  virtuti ,  etsi  incidere  non 
desinat ,  lamen  instare  formidat  :  quia  frequentius 
nfugit  triumpliari. 

Quocirca  S.  P.  N.  Ignalius  iu  Exercit.  spiril. 
diahiluin  comparat  ITimo,  fenhnaj  procaci  , 
qua3  viro  tiuiido  impotenter  donhnalur  et  insul- 
lat,  audacem  vero  veretur,  eique  silens  se  sub- 
mittit.  Secundo,  S.  Gregor.  lib.  5.  Moral.  c.  17. 
ac  Olympiod.  et  alii  exponentes  illuu  Job  h. 
v.  11.  Tigris  periit ,  eo  quodnon  haberet  prcedam ; 
ubi  pro  tigris,  Sepluag.  verlunt,  myrmycoleon  . 
id  est  formicaleo  :  Diabolus,  inqtiiunt,  estmyr- 
mycoleon,  qui  coram  piis  et  conslantibus  qui 
ei  resistunt,  timi  dissimusest  ut  formica;  impiis 
\eroet  inconstant  ibus  qui  eicedunt,  terrihilis 
instalut  leo.  Sicet  Theodorus  Studita  ep.  68.  Ti- 
midus ,  ait,  est  diabotus ,  rcjiculus,  imbcllis,  icko- 
que  animositate  quadam  tonge  abigendus ,  ut 
idcirco  gerinanus  Dei  ctamel  Jacobus  :  llesist  itt 
diaboto,  et  fugiet  d  vobis.  Tertio , -S.  Chrysost. 
conc.  3.  de  Lazaro,  diabolum  comparat  cani,  qui 
mens.e  assislit  quamdiu  quid  inde  ei  projicitur: 
sin  nil  ei  projiciatur  ,  quin  et  baculo  forliter  abi- 
galur.  fugit,  nec  temerc  redit.  ldem  homil.  22. 
ad  pop.  Cani ,  inquit,  simitis  cst  voluplas  :  sipet- 
las,  fugit  :  sinulrias,  permanet.  Quarto,  diabolus 
est  similis  militi  qui  acrius  scquilur  fugientes  , 
ut  ignavos  et  imbelles;  ita  S.  Bernard.  epist.  1. 
ad  Robertum,  qui  Cistertio  fugerat  Cluniacum  : 
An,  inquit,  quia  fugistiex  acie ,  putas  te manus 
hostium  evasisse?  libentius  te  inscquilur  adversu- 
rius  fugientem ,  quam  sustineat  repugnantcm;  <t 
audacius  insistit  d  tergo ,  quam  resistat  infaciem. 
Quocirca  sapienter  S.  Cyprian.  serm.  de  zelo  et 
livore  :  Tam  paralus  ,  iuquit,  ad  repugnandum 
semprr  animus  debet  esse ,  quamadimpugnanduu, 
s<-inpcr  inimicus. 

Moral.  Notat  S.  Gregor.  3.  Mor.  c.  8.  diabolum 
quo  valentius  vincitur,  eo  ardenlius  ad  i n s i d i a > 
instigari,  ut  qui  viribus  victus  est,  insidiis  et 
dolis  vincat.  Lndc  Cassianus  lib.  5.  Insiit.  c.  19. 
monet  atbletam  Christi ,  ut  quanto  magis  trium- 
phorum  successibuscrevit,taniocolluctalionuni 
robustiorem  ordinem  successurum  expectei. 
Hinc  sicutvulpes  procumbunt,  quasi  morluae.ui 
gallinasquasi  securas  alliciantet  devorent :  sic  el 
d;emonsubindesequasivictumfugeresimulat,iil 
hominenKiuasidevictoriasecurum.exiinproviso 
invadat  et  prosternat  :  perindc  ac  Horatius  unus 
e  tribus  superstes  .  fugiens  ,  tres  Curialios  vicis- 
simoccidit,  ila(|iie  Romanis  dominium  in  Alba- 
nos  consignavii.  II  AnligoiK\s  cedens  hostibus  . 
dicebat  senonfugere;  sed  commodum  suuin  a 
tergo  persequi,  teste  Plularch.  in  Apo|)htb. 
Deniquesancliores  magis  infeslat  diabolus  .  iis- 
que  magis  insidiatur;  utpole  quos  sibi  dissimi- 
liores,  ac  Deo  similiores  videt  el  invidet  :  \k<  - 
catores  enim  quasisibi  similes  negligit,  quiaeos 
possidet. 


5u2  COMMENTAIUA  IN  EP1S1 

8.  Appuopinquate  Deo  (non  corporis,  scd  cor- 
dis  nicntisque  passibus,  id  csl  affeclibus)  ,  et 
appropinqcabit  vohis.  ]  Quaeres  qua  via  appro- 
pinqucuuis  Deo?Respondeo  Prinio,  recedendou 
diabolo  ciquc  resistendo,  ut  praecessit  :  Deus 
cnim  ct  diabolus  sunt  duo  cxtrcma  sunmiecon- 
traria.  duosque  bosles  sibi  infensissimi  :  unde 
<ji»o  inagis  ab  unorecedis,  eo  magis  accedis  ad 
alium  oppositum;  ila  Origen.  1.  h.  in  epist.  ad 
lloman.  c.  5.  Bellum,  inquit,  conlra  diabolum, 
paoem  parat  ad  Deum;  tumque  buic  appropin- 
quamus,  cum  illi  rcsistimus. 

Secundo,  bumiliando  nos  :  Deus  enim  bumi- 
libus  dat  gratiam,  ut  praecessit;  ita  S.  August. 
serm.  2.  de  Ascensione  :  Videte,  fralres ,  ait, 
magnum  miraculum.  Altus  est  Deus  :  erigis  te , 
pl  fugit  d  te  :  humilias  le,  et  descendit  ad  te. 
Quare?  quia  excelsus  esl  et  humitia  respicit ,  et 
nlta,  id  est  superba,  de  longe  cognoscit ,  ut  depri- 
mat;  ita  Hugo  :  Per  bumilitatem,  ait,  ctbona 
opera  appropinquare  dcbemusDeo,  utad  mise- 
ricordiam ,  ut  nudi  ad  divitem ,  ul  famelici  adpa- 
nem,  utinfirmiad  medicum , ut servi addominum, 
ut  discipuli  admagistrum,  utc&ciad  lumen,  ut 
frigidi  ad  ignem. 

Tertio,  purificando  nos  a  peccatis  per  pceni- 
tcntiam.  Undequasiexplicans  subditS.  Jacobus: 
Emundate  manus  peccatoris ,  el  purificate  corda ; 
quo  enimmagis  apeccato  et  impuritate  recedi- 
mus ,  eo  magis  ad  virtutem ,  puritatem  et  Deum 
accedimus;  juxta  illud  Psalm.  33.  15.  Declina  d 
mato  et  fac  bonum.  Ita  Concil.  Trident.  sess.  6. 
cap.  6.  docet  peccatorem  accedere  adDeum  per 
actus  lidei,  timoris,  spei,  dileclionis,  contritio- 
nis  et  propositi  novae  vitae;  juxla  illud  Zacba- 
rise  1.  3.  Convertimini  adme ,  el  ego  convertar  ad 
vos.  Ita  Magdalena  poenitens  accessit  ad  pedes 
Jesu  rigans  eos  lachryrnis,  osculans  et  ungens. 
Lucae  7. 

Quarto,  amando  Deum  et  opera  cbaritalis 
exercendo.  Amor  enim  jungit  amanlem  amato. 
imo  eum  in  illum  transformat.  Unde  S.  Joannes 
ep-ist.  1.  cap.  h.  16.  De«5,inquit,  charilas  est ,  et 
<jui  manet  in  charilate,  in  Deo  manet  et  Deus  in  eo; 
et  Sapiens  Proverb.  8.  17.  Ego  diligentes  me  di- 
tigo,  ct  quimane  vigilant  adme,  invenient  me ;  et 
Aposlolus  Rom.  8.  35.  Quis  nos  separabit  a  chari- 
taleChristi?  An  tributalio?  an  ang us t ia?  etc.  Ni- 
mirum  magnes  amoris  est  amor  :  amor  trahit 
amorem ,  uti  magncs  ferrum. 

Quinto,  perorationem  ac  per  studium  perfec- 
tionisjila  Origen.  bom.  1.  in  Genes.  Sicut,  in- 
cjuit,  non  aequaliter  illuminantur  oculicorporis 
a  sole,  sed  tanto  magis,  quanto  allius  quis  in 
altiora  loca  conscenderit  ;ita  mens  quanto  ex- 
celsius  appropinquatChristo,tantociarius  ejus 
lumine  radiatur;  juxta  illud  Psalm.  33.  6.  Acce~ 
diie  adeum  et  illuminamini.  Proprie  veroappro- 
pinquamus  Deo,  cum  quasi  obsequentes  servi, 
amici  et  -filii  nos  nostraque  omnia  offerimus 
Deo  tanquam  summo  omnium  domino,  amico 
••t  patri;  dicimusque  cum  Psalte  :  Mihi  autem 
udhcerere  Deo  bonum  est.  Psalm.  72.  28.  Ex  ad- 
versoenim  queritur  Deus  de  nonnullis,  dicens 
Isaiae  29.  13.  Appropinquat  populus  iste  ore  suo, 
el  labiis  sttis  gtorificat  me;cor  autemejus  longeest 
ame;  et  Jerem.  2.  12.  Prope  es  tuori  eorum,  el 
longe  arenibtts  eorum.  Vidilid  per  umbram  Plo- 
i inus  Platonicus  Philosophus  Enneade6.  1. 7.  c.  7. 
cum  ait  :  Oportet  nos  animam  ab  omnibus  rebus 
extcrnis  separare  tanquam  asarcinis  ct  obstaculis, 


S.  JACOBl.  Cap.  IV. 

ttl  possit  d  Deo  illustrari,  Sicul  enim  oporlet  ma- 
lc.riam  primam  omnibus  formis  esse  vacuam ,  ttt 
ita  figuras  omnium  rerum  possil  recipcre;  ilaopor- 
lel  animam  hominis  esse  informem,  ut  d  Deo  in- 
formari  commode  possit. 

Porroappropinquamus  Deo  non  puris  naturaj 
et  liberi  arbilrii  viribus,  quasi  iis  nos  praepare- 
musadDei  gratiam  recipiendam  :  uti  contende- 
bant  Semipelagiani  facienles  gratiam  pedisse- 
quam  liberi  arbitrii ;  sed  praeventi  et  excitati  a 
Dei  gratia.  Haec  enim  nostr;e  conversionis  clac- 
cessus  adDeum  est,  et  dux,etprincipium,utide- 
linit  Concilium  Trident.  sess.  6.  c.  5.  Et  Chrislu* 
ipse  Apocal.  3.  20.  Ego  sto  adostiumet  pulso :  si 
quis  audierit  vocem  meam,  et  aperuerit  mihi  ja- 
nuain ,  inlrabo  ad  illum,  et  cccnabo  cum  itlo,  et  ipse 
mecum.  EtPsaltcs  Psal.  58.  11.  Misericordia  ejus 
praivenietmc.  Diserle  vero  Christus  asserilJoan- 
nes  6.  hh.  TSemo  potest  venire  ad  me,  nisi  Pater 
qui  misit  me,  traxerit  ettm.  Vere  S.  Hieronym. 
in  cap.  2.  ad  Ephes.  Absque  cruore  (id  est,  me- 
rilocruoris)  Domini  Jesu,  nemo  appropinquat  Deo. 

ET  APPROPINQUABIT   VOBIS.  ]   DeUS  CUffl  sit    ubi- 

que ,  non  longc  est  ab  unoquoque  nostrum.  In 
ipso  enim  vivimus,  movemuret  sumus,  ut  ait 
Apostolus  Act.  17.  28.  Localiter  crgo  et  sub- 
stantialiler  nulli  appropinquat ,  sed  accidenlali- 
ter  per  gratiam  ,  et  causaliter  per  operationem 
virtulum.  Sicut  enim  peccator  per  peccalum 
recedit  a  Deo  et  appropinquatdiabolo,  morli  et 
infernojsicidem  per  pcenitentiam  elbonaopera 
accedit  ad  Deum.  lta  Cain  post  occisum  fratrem 
vagus  et  profugus  exula  vit  a  Deo.  Genes.  /j.  12. 
Et  filiusprodigus  abiit  in  regionem  longinquam. 
Lucae  15. 13.  Sed,  ut  rec  te  notat  S.  August.  1.  h. 
Confess.  c.  9.  Qui  amittens  dimillit  Dcum,  fugit 
ab  ipso  placato  ad  ipsum  iralum.  E  contrario  ad 
Cbristum  accesserunt  Apostoli ,  dicenle  Pelro  ; 
Domine,  ad  quem  ibimus?  verba  vita?  cetema  habes. 
Joannis  6.  69. 

Porro  non  tanlum  peccatores  per  peccatum 
mortale,  sed  et  justi  per  peccata  venialia  elon- 
gant  se  aliquatenus  a  Deo,  praesertim  per  tepi^ 
ditatem  et  torporem,  cum  in  bonis  operibus  et 
studio  proficiendi  intepescunt  :  appropinquant 
vero  Deo,  cum  defeclus  suos  lachrymis  abluunt, 
fervorem  resumunt,  bonis  operibus  sedulo  in- 
tendunt,  perfectioni  sludent.  Jam  quia  multiplex 
nobis  quotidie  ob  repit  negligentia ,  hinc  jugi 
ejus  expurgatione  mentisque  excitatione  nobi* 
opus  est,  uti  docetS.  Leo  serm.  5.  et  11.  de  Quad. 

Nota.  Appropinquat  Deus  pcenitentibus  et  jus- 
lis  ferventibus  per  multiplicem  operationem  et 
effeclum,  quem  quadruplicem  assignal  Thomas 
Anglicus.  Primus,  inquit,  est illuminatiomentis 
respectu  cognoscendorum,  ut  cuni  caecus  illu- 
minatusest  aJesu.  Lucae  18.  /i0.  Secundus  esl, 
inslruclio  rcspectu  operandorum,  juxla  illud 
Deuler.  33.  3.  Omnes  Sancli  in  manuillius  sunl  : 
et  qui  appropinquant  pedibus  ejtts ,  accipicnt  de 
doc  trina  itlius.  Terlius  est,  recuperatio  divina» 
gratiae,  puta  justitiae,  vel  primae,  vel  augmenti 
illius.  Quartus  est,  delectatio  inlernae  laetiliae, 
qui  dicitur  hym  nus  omnibus  Sanctis  Dei,  populo 
appropinquanli  sibi,  Psalm,  ihS.  lh.  Bonuses, 
Domine,  anima?  quirrentCte ,  quid  ergo  invenienfi? 
Vis  ergo  inveniri  ut  quoeraris,quari  ut  inveniaris , 
aitS.  Bern.  de  Diligendo  Deo.  Et  Psalles  Ps.  83. 
Beatus  vir  cujus  est  auxilium  abs  te ,  ascenfiones 
in  corde  suo  disposuit ,  in  valle  lachrymarum ,  in 
loco  quem  posuit. 


COMMENTAhlA  1N  EPIS 

I.mi.ndate  manus  ]  ab  omni  rapiiiii ,  pugna, 
libidine  ,  gula,  omnique  peccalo.  Per  manus 
rnim  intelligit  metonymice  omne  opus  extcr- 
num  :  hoc  enim  manibus  (it  et  perpetratur;  si- 
cut  per  corda  intelliyil  opus  internum.  Manus 
ergo  significant  exlernas  acliones,  cor  internas 
aflecliones.  q.  d.  Puriiicate  corda  ab  omni  prava 
cogitalione,  machinalione,  deleclalione,  ac  vi- 
cissim  ,  et  manus  ab  omni  pravo  opere,  ut  nec 
mali  quidquam  agatis,  vel  velitis.  Alludit  ad 
1'salm.  23.  3.  Quis  ascendel  in  montem  Domini? 
lnnocens  manibus  el  munclo  corde.  Sic  Paulus  ju- 
bet  orantcs  levare  ad  Deum  puras  manus.  1.  Ti- 
molh.  2.  v.  8.  vide  ibi  dicla.  Hujus  rei  symholo 
saccrdotes  etfideles  antcsacram  communionem 
lavantmanus,  ul  protestentur  se  poenitere  de 
eulpis  per  manus  commissis  ;  nam ,  ut  ait  Beda  : 
lloc  est  veraciter  nos  approplnquare  Domino , 
ppcris  vidciicet  mundiliem  et  cordis  simplicilalcm 
habcre. 

Et  pumficate  (Syrus,  sanclificale)  corda,  ] 
nienles  cl  animos.  Dicit  hoc  Primo,  contra  Ju- 
dicos,  qui  omnem  purificationem  ponebant  in 
caeremoniis  externis,  cum  Chrislus  el  Cbrislia- 
nismus  prarcipuam  sanctilatem  ponant  in  puii- 
late  cordis  et  menlis.  Secundo,  ut  doceat  quo- 
inodo  debeanl  emundare  manus,  id  estopera, 
niinirum  puriiicando  eorum  fonlem  et  radicem, 
pula  cor.  Nam,  ut  Christus  ait  :  Decordeexeunt 
cogilationes  malce ,  homicidia,  adulteria,  forni- 
cationcs,  furla ,  falsa  tcslimonia  :  ha;c  sunlqucs 
coinquinant  hominem.  Malth.  15.  19. 

Sicut  ergo  Medici  curant  externos  memhro- 
rum  morbos,  expurgando  internos  viscerum 
pravos  humores  qui  eos  causant  :  ila  fideli  cx- 
purganda  est  mens ,  ut  sordes  manuum ,  id  esl 
pperum,  inde  manantesexpurgentur.  Quocirca 
S.  Paulus  1.  Timoth.  1.  5.  Finis,  ait,  prcecepti  cst 
charitas  dccordc  puro ,  el  conscicnlia  bona ,  etfule 
non  ficta. 

D.upucks  animo,]  in  Psalmis  vocantur  dupUci 
corae,  qui  aliud  quasi  cor  in  visceribus  abscon- 
iliinl,  aliud  in  manihus  et  operihus  ostenduni. 
Graece  Ztyvyot,  id  est  bianimes,  inconstantes  ,  quj 
nunc  hoc,  Qunc  aliud  cupiunl  et  volunt  :  unde 
Syfus  vertit  divisi  vel  dttbii  menlc;  vide  dicla 
c.  1.  8.  Prasclare  Nyssenus  :  Simpliccmmenlem, 
ailj  el  unius  modivoco,  eatnqua  in  solo  bono  ani- 
inadvcrlitur,  cl  yiullius  mali  communione pcrmi.rla 
est.  F.t  Ciccro  lib.  de  Senect.  Animus,  ait,  omni 
ndmixtionc  corporis  libcralus ,  purus  ct  integer 
rsse  ctipit. 

9.  MlSKM  ESTOTE,]  Tzlzi-zupoax-rt ,  id  est  oJJUgite 
vos,  Vel  affligimini,  tum  per  internum  dolorem, 
nientisquc  compunctionem;  tum  per  exlernas 
corporis  afllicliones,  ut  jejunia,  orationes,  hu- 
micubationes.  Syrus,  humilcs  cjjiciamini.  Docct 
modum  emundandj  manus  et  corda,  itaqueap- 
propinquandi  Deo.csse  poenitcntiam,  compunc- 
noncin,  afflictionem.  qua  miserias  animsenos- 
irffl  non  tantum  cognoscamus  et  confilcainur 
sed  et  dcplorcnnis,  puniamus,  castigcnms,  c\- 
nrpemusper  pcenas  et  miserias  partlm  buius 
Mise  palicntcr  lolcralas,  partim  voluntarias  ct 
sponte  assumptas. 

liiseri  estote  crgo,  Primo,  miseriam  vestram 
liunnlitcr  agnosccndo.  Secundo,  miseriam  culnaj 
ci  peccaii  deplorando  et  casligando.  Tertio  mi- 
Miias  Imjus  viue  patienter  tolcrando.  Quario 
mifcenas  ct  tormenta  reterna  gejiennae  per  modi- 
ras  ci  brcves  pccnitcntias  redimenda  Quinto, 

CORNKT..    \    I.XPIDE.      TOM.   y. 


f.  S.  JACOBI.  Cap.  IV.  y.  ' 

tentalionesetpersecutioncs  fortitercum  Cbrisio 
sustinendo.  Sexto,  alieniscalamilatibus  compa- 
tiendo.  Septimo,  per  labores  praesentis  vitae  ala- 
criter  ad  teterna  gaudia  transeundo.  Octavo,  a 
miseriis  hujus  peregrinationisetexilii  adChris- 
tum  et  coelum  suspirando.  Unde  Thomas  Angli- 
cus  octo  hujus  vitae  recenset  miserias,  nimirum 
culpae  originalis,  peccati  aclualis,  innalae  fragi- 
lilatis,  mundanaj  paupertatis,  humanae  persc- 
culionis,  diabolicae  tentationis  ,  selernae  calami- 
talis,  posnilentiae  salutaris.  Sumus  ergo  hic  in 
valle  lacbrymarum  et  miseriarum,  ideoque  nos 
ipsos  miserari,  gismere  et  dcplorare  dehemus, 
juxta  illud  Eccles.  7.  5.  Cor  sapienlum,  ubilrisli- 
lia  est  :  et  cor  slultorum,  ubi  lcttitia.  Quin  tt 
Seneca  in  Consol.  ad  Polyb.  Larga,  ait,  ubique 
flendi  est  et  assidua  matcria.  Lachrymai  nobis  dcc- 
runt  anlequamcausa  dolcndi.  Quocirca  Heraclilus 
semper  flebat  suam  hominumque  miseriam  ;  Dc- 
mociilus  vero  eorumdcm  ineptam  slolidamquc 
in  tantis  aerumnis  ketitiam  et  risum  perpeliin 
ridendo  deridebat. 

Solerter  colligit  S.  Bernard.  serm.  3.  de  Nati- 
vilate  ex  Christi  exemplo :  Ipse  est  promissus  olim 
pcr  Isaiam  parvulus,  sciensreprobare  matumel  eli- 
gere  bonum  :  mcdum  crgo  voluptas  corporis;  bo- 
num  afjlictio  cst :  siquidcmct  hanc  eligit ,  et  illam 
rcprobat.  Jam  quod  ad  promerendam  peccato- 
rum  veniam  attinet  asseveranler  allirmat  Naz. 
orat.  18.  pag.  Zi90.  JSeque  enim  Detts  ulla  re,  pe- 
rinde  atque  corporis  arumna  conciliatur.  Et 
B.  Virgo  Maria  aflirmavit  S.  Elisabelhae  apud 
Bonav.  in  Vita  Christi  c.  3.  l'ro  cerlo  habeas  quod 
nulla  gratia  descendit  in  animam ,  nisi  per  oratio- 
nem  cl  corporis  aJJUctioncm. 

Et  lugetk  et  PLOiiATE.jSy  rus,  iS^Nnx  et  abbelu, 
idest,  lugele  instar  Abctis ,  qui  perseculioncm 
passus,  etoccisus  i\  Cain  Iralre  lypum  geritlu- 
gentium,  sicut  Cain  gaudenlium  :  unde  Ahel, 
llchr.  H^n  Habel,  significal  vanilalem ,  vel /»r- 
tttm  (arad.  H^n  aval,  id  est  luxit.  Sa?pe  enim 
llcbran  N  cum  n  commulant ),  inquitOrig.  tr.  2(5. 
in  Mallh.  el  S.  August.  18.  Civ.  15.  Causai  luctus 
sunt  octo  miseria*  jam  recensitae.  Unde  Beda  sic 
explicat,  q.  d.  ISolile  locuptetari  et  gaudere  in 
hoc  seculo,  sed  memores  scelcrttm  qucv  fecistis ,  hoc 
potius  procurate ,  ul  per  breoes  vittc  hitjus  mise- 
rias ,  pattpertatem ,  ac  tamentationem  transito- 
riam  ad  sempitcrna  gauclia  ccclestisregni  perlin- 
gatis.  El  S.  Aug.  in  liunc  Jacobi  locum  :  Utique, 
regio  isla  scandulorum  est ,  et  lenlalionum,  ct 
omniummalorum ,  ut  gemamus  hic,  et  mereamttr 
gauderc  ibi ;  hic  tribulari,  cl  consolari  ibi ,  et  di- 
cere  :  Quoniam  excmisli  octtlos  meos  a  lachrymis, 
pcdes  meos  a  ruina  ,  qttoniam  placebo  Domino  in 
regione  vivorum  :  in  regione  morluorum  labor , 
dotor  ,  timor  ,  tribulatio  ,  gemittts  ,  suspirium. 
Christianos  ergo  in  hac  vita  decet  luctusct  do- 
lor,  non  risus  etgaudiuin;  scd  illud  in  coelo 
expcctant.  Ex  adverso  infideles  cl  impii  hic  gau- 
dcnl  ad  inodicum,  sed  iu  gchenna  aeternum 
cjulabunt,  juxta  illud  Chrisli  :  Vce  vobis  qui  ri- 
dctis,  quia  jlcbitis.  Lucoe  G.  25.  et  :  Beati  qui  lu- 
gent ,  quoniam  ipsi  consolabttntur.  Matlh.  5.  Sanc- 
lus  ergo  hicluctiisopponilur  risui  et  ridcnlibus. 
acgaudio,  onuiique  lelicilaLe  aflluentibus,  qui- 
bus  mundus  ul  bcalis  applaudil;  Chrislus  va? 
intcniat;  lugen,tes  vero  bealos  pronuntiat.  tlbi 
nota  ircs  hujus  beatiludinis  gradus  :  Bcaticniin 
sunt,  (|iii  advcrsilalcs  Uigubres  a  Deo  iminiss.i> 
aul  pennissas  patienlcr  lolerant,   ait  S.  Augu.-i. 

70 


5oft  COMMENTAMA  IN  EPIST 

h!).  1.  <le  sorm.  Dom.  in  Monlo.  Beatiores  sunt, 
<|ui  sua  aut  aliena  peccata  lugerrt  et  deflent.  Ita 
S.  Chnsosl.  Aml>r.  Hilar.  el  Hieron.  in  Malth.  5. 
Bealissimi  sunl,  qui  pr;e  dolore  luctre  quam 
habent cuin  carne,  muiulo  et  diabolo,  ac  pne 
desiderlo  coeleslis  palrite ,  ot  amaris  Dei  et 
(hrisli,  lugent  suum  hoc  in  corpore  exiliuin.  Ita 
Nyssenus  oral.  3.  de  bealitud.  Talis  lugens  fuit 
Paulus,  dicons  :  Infetix  ego  homo ,  quis  me  li- 
brrabit  de  corpore  mortis  hajus?  Rom.  7.  24.  et  i 
Dcsidcrium  habens  dissolvi  et  esse  cam  Christo. 
IMiilip.  1.  28.  vide  ibi  dicta.  Talis  quoque  fuil 
David,  dicens  :  Faerant  mihi  iacrymce  mecepanes 
die  ac  nocte ,  dam  dicitar  mihi  quotidie  :  Ubi  est 
Dcas  taas?  Psalm.  6.  7.  Kt  Jeremias  totis  Thre- 
nis,  ac  prcesertim  cap.  2.  18.  Deduc,  ait,  quasi 
torrentem  lachrymas  per  diem  et  noclem  :  non  des 
rcqaiem  tibi ,  nequc  taceat  pupilla  oculi  tui.  Tales 
fuore  veteres  Anachoretae,  quorum  luctum  re- 
censet  Climachus  gradu  7.  ui»i  luctum  sanctum 
ita  definil  :  Luctus  secundum  Deum  est  mceror 
animce ,  afflicli  cordis  affeclus ,  sernper  id  quodsitit 
ardentissime  inquirens;  quo  non  potitur,  summo 
id  eum  labore  persequitur ,  atque  post  ipsum  mce- 
rens  ulutat.  Doinde  haec  luctus  assignat  partim 
signa  ,  partim  effectus.  Proprium  itlorum  est  qui 
in  beato  luclu  proficiunt  continentia ,  tabiorumque 
silentium.  Eorum  vero  qui  jam  profecerunt ,  non 
irasci,  injariarumque  omnino  obtivisci.  Eoram 
vero  qai  perfecti  et  consummati  sunt,  profunda 
animi  humilitas  ,  ignominice  silis  vexatio  vexatio- 
numque  invitis  advenientium  spontanea  esuries , 
peccantium  non  condemnalio  ,  sed  altra  vires  mi- 
seratio.  Et  mox  praxin  luctus  tradit :  Sta  in  ora- 
tionis  prcce  tremens ,  nec  atiter  quamjudici  assis- 
tens ,  at  el  interiori  et  exleriori  habitu  favorem 
jttstc  judicis  concities,  elc. 

Inter  priscos  lugentes  excelluit  S.  Ephrem, 
qui  totus  est  in  compunctione  et  luctu,  ut  patct 
ex  omnibus  ejus  operibus,  ac  preesertim  trac- 
tatude  Compunctione  :  O lachrymarum  virtutem, 
inquit,  quce  mcdicinatis  officina  es  peccalorum , 
per  te  peccalores  efficiunlur  beati;  et  :  Luctus  ani- 
mam  lachrymis  tergit,  mundamque  reddit ,  vo- 
luptates  excindit  et  virtutes  perficit.  EtS.  Bernar- 
dus  serm.  16.  in  Cant.  Paveo ,  inquit,  gchennam; 
contremisco  d  dentibus  bestice  infernalis,  ac  ventre 
inferi,  a  rugientibus prceparatis  ad  escam;horreo 
vermem  rodentem  et  ignem  lorrentem,  famum  et 
vaporem,  et  suiphur  et  spiritum  procettarum  ;  hor- 
reo  tenebras  exterioi%es.  Quis  dabit  capiti  mco 
aquam  et  ocutis  meis  fontem  tachiymarum,  ut 
prceveniam  fletibus  fletum  et  slridorem  dentium? 
Pathetice  vero  S.  Augustinus  in  Meditat.  c.  36. 
Da  mihi,  inquit,  Domine ,  irriguum  superius  et 
irriguum  inferius;  ut  sint  mihi  lachrymce  mece 
panes  die  ac  nocte.  Prcesta  mihi  hanc gratiam prop- 
ter  te ,  ut  quoties  de  te  cogito ,  de  te  loquor,  de  te 
scribo ,  quoties  tui  reminiscor,  libiassisto,  laudes, 
\rreces  et  sacrificium  offero,  totus  obortis  tachrymis 
in  conspectu  tuo  copiose  et  dulciter  fleam,  ita  ut 
cfficianlur  mihi  tachrymce  mece  panes  die  ac 
nocte,  etc.  Et  S.  Laurentius  Justin.  in  Lignovitce 
cap.  9.  O  tacluyma  humilis!  inquit,  tuaeslpoten- 
tia,  tuumregnum;  tribunal  judicis  non  vereris, 
amicorum  tuorum  accusatoribus  sitentium  impo- 
nis.  Quid  plura?  Vincis  invincibilem ,  ligas  omni- 
potentem,  inclinas  fitium  Virginis ,  aperis  ccetum , 
fugas  diabolum. 

IXisus  vester   (quo  risistis  in   gentilismo   gau- 
donles  opulis,  jocis,  slultiloquio,  scurruliiaio, 


.  S.  JACOBI.  Cap.   IV. 

onmique  voluplali  turpi  indulgentos)  in  iuctum 
cunverlalur  pcenitentice ,  ac  gravioris  etseverio- 
ris  vit;u  Chrislianse;  juxta  illudChristi  ;  Mundus 
gaadebil ,  vos  vero  conlristabimini;  sed  tristitia 
vestra  vertetur  in  gaadium,  etc.  ,  et  gaudium 
vcstrum  nemo  lottel  d  vobis.  Joannis  16.  20.  el  il- 
lud  Apocal.  7.  17.  Abstergcl  Deus  omncm  lachry- 
mam  ab  oculis  eorum.  Et  illud  Psalm.  125.  5. 
Eantes  ibant  el  flebant  mittentes  semina  sua  :  ve- 
nicntes  autcm  venient  cum  exullatione  portantes 
manipulos  suos.  Et  illnd  Ps.  136.  1.  Super  flumina 
llabytonisillic  sedimuset  flevimus ,  dumrecordare- 
mur  Sion.  Ubi  sparsim  S.  August.  Flurnina,  ait  , 
Bahylonis  sunt  omnia  qace  hic  amantur  et  tran- 
seunt.  Amas  honores,  opes,  delicias?  amas  flu- 
mina  Babylonis,  id  est  confusionis,  quae  ce- 
lerrime  inslar  fluminum  perlranseunt.  Aiii  ergo 
cives  sanclcv  Jerusatem  inlelligentes  captivitalem 
suam,  attendttnt  humana  vota,  et  diversas  homi- 
num  cupiditates  hac  atque  iltac  rapientes,  trahen- 
les ,  im pellentes  in  mare.  Vident  hcec,  el  non  se 
mitlunt  in  flumina  Dabytonis,  sed  sedent  super 
flumina  Babylonis.  O  sancta  Sion,  ubi  totumstat, 
et  nihitfluit!  quis  nos  in  isla  prcecipilavit?  Quare 
dimisimus  condilorem  tuum ,  et  societatem  tuam? 
Ecce  inter  fluenlia  et  labentia  constituti ,  vix  quis- 
quam  raptus  d  flumine,  si  tenere  lignum  potuerit, 
evadet ,  etc.  Scde  sttper  ftttmina,  noti  in  flumine, 
noti  sub  flumine,  sed  tamen  sede  humilis.  Indc 
oportet  fleas  recordando  Sion.  Mulli  enim  flent 
ftelu  Babytonico,quia et  gaudent gaudio  Babylonis  : 
qttia  gaudent  lucris ,  et  flent  damnis  :  utrumquede. 
Babyionia  est.  Flere  debes,  sed  recordando  Sion. 
O  pax  itla,  quam  videbimtts  apucl  Deum!  6  pax 
illa ,  et  sancta  cequalitas  Angeloram!  6  itta  visio 
ct  speclaculum  putchrum!  Ecce  in  Babylonia  pul- 
chrce  sunt  quce  tenent ,  non  te  teneanl ,  non  deci- 
piant.  Atiud  est  solatium  caplivorum,  aliucl  gau- 
dium  tiberorttm.  Nimirum  illud  ad  quod  suspiral 
Psaltos  Psalm.  83.  1.  Quam  ditecta  tabernacuta 
tua,  Domine  virtulum! concupiscit  et  deficit  anima 
mea  in  alria  Domini. 

Et  gauimum  in  MOEROaEM.  ]  Syrus  in  angus- 
tiam. 

HUMIUAMINI    IN    CONSPECTU  DOMINI.  ]    Tiglirillil 

clare,  Humiliatevos.  Syrus  ,  Humites  vosredditc 
coram  Domino.  Redit  ad  dicta  vers.  6.  et  7.  de 
humilitate;  et  quia  humilitas  est  filia  vcri  luc- 
lus,  de  quo  egit  versu  praecedenti.  Quienim  flet , 
non superbit ;  quiluget ,  humitialur,  ait  S.  Ambro- 
sius  lib.  5.  in  Lucam.  Sunt  enim  nonnuili  qui 
falso  et  ficte  lugent,  nimirum  qui  dum  lamen- 
tantur ,  contra  proximum  vel  Deum  superbiunt 
et  murmurant,  ait  S.  Gregor.  9.  moral.  19. 
alias  28. 

Alludit  Jacobus  ,  imo  cilat  illud  Chrisii 
Lucae  lk.  11.  Omnis  qui  se  exaltat  humiliabitur ; 
et  qui  se  humitiat  exaltabitur :  sicut  Christus  hu- 
milians  seinfra  omnia,  exaltatus  est  super  om- 
nia.  Philip.  2.  8.  Nam,  ut  ait  S.  Aug.  tract.  104. 
in  Joan.  Humilitas  claritatis  est  meritum,  claritas 
humilitatis  est  prcemium. 

Nota.  In  conspeclu  Domini.  q.  d.  Primo,  humi- 
liamini  non  ficte,  non  exterius,  sed  sincere  et 
interius  ex  toto  corde  coram  Domino,  qui  cor 
intuetur.  Secundo,  q.  d.  studete  profundae  oi 
intimae  humilitali;  haec  enim  ante  districti  judi- 
cis  oculos  caeteris  virlutibtis  prreeminet,  ait 
S.  Gregorius  loco  jam  citalo.  Tortio ,  q.  d.  hu- 
miliamini  non  tantum  coram  hominibus  vos 
proslcrncndo,  pcccatorcs  profitondo,  pedes  os- 


COMMENTAIUA  IN  El 

nilnnilo,  scri  ct coram  Dcofiistum  mcntis  depri- 
inenrio,  ac  calcando,  ric  qua  rc  virie  Cassianum 
collat.  19.  cap.  11.  El  S.  Bernarri.  sermone /i2. 
in  Canlic.  Ilumilitas ,  inquit,  justificat  nos,  non 
humiUatio.  Quunti  humiliantur  et  humiles  non 
sunt  ?  Alii  cum  rancore  humitianltir;  alii  palienter, 
et  alii  libenter.  Primirei  sunt ,  sequentes  innoxii, 
ultimi  jusli  :  quanquam  et  innocentia  portio  jus- 
litice  esl;  sed  consummatio  ejus  apud  humitem. 
Qui  autem  dicere  potest  :  Bonum  mihi  quia  humi- 
liastime,  is  vere  humilis  est.  Quarlo,  quia  hu- 
militas  vera  nihil  aliud  est,  quam  vera  cl  prac- 
tica  cognitio  su!  et  Dei;  nimirum  ut  homo 
cognoscat  suum  nihil,  et  immensitalem  Dei. 
Verus  ergo  humilis  non  homines,  seri  Deum 
respicit  :  seipsum  enim  in  oculis  Dei  conside- 
rans,  viriensquc  se  esse  abyssum  nihili,  igno- 
i  antiae,  peccatorum  et  vitiorom,  profundissime 
coram  Dco  seriejicit  :  ct  si  quiri  boni  habel,  ab 
•  osibi  gratis  riatum  agnoscit,  eiquetolum  accep- 
tum  refert.  lla  sanclus  Franciscus  noctes  inle- 
gras  non  aliuri  riicebat,  non  aliuri  mcriilabatur 
quam  :  Quis  tu,  Domine?  Quis  cgo?  Tu  abyssus 
omnis  boni;  ego  abyssus  omnis  mali  et  nihili.  De- 
niquc  humilis  cum  Deum  cognoscat  et  reverea- 
tur,  scmper  Dei  prajseniiam  cogilat,  omniaque 
ita  humililer  agil  et  lo(|uilur,  ut  Dei  sc  intuen- 
tis  oculos  nusquam  offenriat,  sed  placet  et  oh- 
lectet. 

Bt  exaltabit  vos  ]  in  ccelo ,  et  ctiam  in  hac 
vita  per  graliam ,  et  sa^pe  per  famam  el  gloriam 
apud  homines,  prncsertiin  post  mortem.  q.  d.  nc 
vereamini  sluriere  humililali,  quasi  illa  vobis 
(iepressioni  et  ricriecori  sit  ftilura.  Hicenim  cst 
cxploratuserror,  qui  multos  hominumoccupal: 
nam  illa  sola  vos  exallahit  el  riccorahit,  irique 
ea  proportione  etinensura,  ut  quanlum  ries- 
cenriendo  vos  humiliaverilis,  tanlum  nscen- 
dendo  exaltemini  :  uli  Chrislus  super  omnes 
i  nlos  nsccnriit,  qnia  nioriens  descenriit  ari  imos 
inferos.  lloc  cniin  suis  ipse  promisil,  qui  est 
rcternaveritaseliinmutabiiislidclitas.  Luc.  14. 11. 
Ralio  est  priina,  quia  congruum  lnimilialionis 
praemium  cst  exaltatio.  Sccunria,  quia  humiles 
siinnne  honoranl  Deum :  merenlur  ergo  v  icissim 
ah  co  honorari.  Unrie  sapienler  Ecclesiasticus 
c.  i,  21.  Quantum  viagnus  es,  inquit,  humilia  te 
in  omnibus ,  <t  coram  Dco  invcnics  graliam  :  quo- 
niam  magna  potentia  Dci  solius ,  cl  ab  humitibus 
honoratur.  Ilumilis  enim  sicul  corain  Dco  suam 
summam  vililalcm,  sic  el  Dei  summam  majcs- 
latcm  virict  ct  agnoscii.  Terlio,  quia  gloriosa 
rcs  est  bumililas,  qua  ipsa  quo(|uc  supcri)ia  pal- 
liaro  se  appctit,  ne  vilescat,  ail  S.  Bcrnarrius 
de  Gradihus  lnunil.  in  nono.  Plures  raliones  rierii 
v.  G.  ot7. 

Anlistropha  huic  Jacobi  scnlenliu.1  esl  illa 
5.  Pelri  1.  e.ap.  5.  6.  Humiliamini sub potenlimanu 
Dei,  ut  yoscxaltct  in  temporc  visitationis;  ct  illa 
Sapieoiis  :  llumilem  spiritu  suscipiet  gloria.  Pro- 
vcrhiorum  5ffl.  2S.  cl.loh  22.  29.  Ita  Virgo  Deipara 
nicrito  buniilitalis  facla  esl  malcr  Dci ,  cl  cxal- 
lala  siipcrninncs  An-clorum  choros.  S.  Joannes 
laclus  csl  haplisla  Chrisli ,  quia  inriignumse  pu- 
tahat,  qui  solverei corrigiam  calccamenti  ejus. 
S.  ivtrus  se  quasi  peccatorem  imlignum  juriicans 
liospilio  Chrisli,  faclus  csl  Chrisli  Vicarius,  et 
IM-muis  Aposlol.)nmi,caiHii(nic  Kcclesiaa.  S.  Tau- 
Ins  scnlicns  sc  ahorliwuucl  novissimum  Apos- 
loloriiBB  ,  uti  scq.siim  postea  vocavit,  factus  est 
*..»clcrtioms.  Otiocirca  meriloS.  Cvprianus  ail 


1ST.  S.  JACOCI.  Cup.  IV. 

libro  de  Zelo  ct  Livorc  :  Exallalionis  apud  nos  non 
polest  esse  contentio  :  de  humililate  ad  summa 
crescimus;  didicimus  unde  placeamus.  Hanc  viam 
numierat  nobis  coelestis  Magistcr.  Marci  9.  34. 
Si  quis  vult primus  esse ,  crit  (id  est,  sit  vel  fiat) 
omnium  novissimus.  Eamdem  munit  Augustinus 
scrm.  213.  de  Tempore.  Esto  parvulus  in  oculis 
tuis,  ut  sis  7tiagnus  in  oculis  Dei.  El  S.  Bernardus 
serm.  2.  de  Ascensione  :  Sola  est  humilitas  qna 
exallat ;  sola  qua?  ducit  ad  vitam  :  ho3c  esl  via ,  et 
non  est  atia  prasler  eam. 

Nota.  Haec  Jacobi  senlentia  et  sequentes  ali- 
quot  ad  verbum  cilanlur  a  S.  Clemcnte  epist.  2. 
ad  Jacobum  fratrem  Doinini;  ac  ah  co  tribuun- 
tur  S.  Petro,  non  Jacobo  :  unde  Epistolae  illar 
Clcmenlis  non  carenl  scrupulo  ;  ut  advertit 
Bcllarmin.  de  Script.  Ecclesiast.  inClemente, 
praescrtim  quia  Epist.  1.  dicil  jam  morluum  cssc 
S.  Petrum  ;  cum  constct  Jacobum  ari  quem  scri- 
bit,  occisum  esse  ante  S.  Petrum  :  quare  videlur 
auctor  illarum  Epistolarum  censuisse  Jacobum 
fratrein  Domini,  el  primum  Episcopum  Hieroso- 
lymae  ad  quem  scribit,  diversum  esse  k  Jacobo 
Apostolo  auctore  hujus  Epistolae;  uli  dixi  in 
Proocmio.  ldem  Epistola  quinta  cital  Platonem 
dicentem  amicorum  omnia  debere  csse  com- 
munia,  cliam  uxorcs  ;  nec  idipsum  refulat  , 
quanquam  in  exemplari  Vaticano  id  non  invcni- 
tur  :  undc  videlur  a  sciolo  aliquo  insertum,  et 
buc  translatum  ex  lib.  10.  Recogn.  ubi  Clcmens 
iricmcilatel  refulat. 

11.  NOLITE  DETRAHERE  ALTERCTRIM.  ]  Transit 

ab  humilitate  ari  rictraclionem  ,  quasi  ad  vilium 
opposilum.  Humilis  cnim  sc  omnibus  inferio- 
rcni  et  priorem  aeslimal ;  unrie  ntilli  detrahit , 
nisi  sibi  :  superbus  aulcm  aliis  rielrahit,  ut  iis 
major  et  melior  appareal,  itaque  concitat  oriia, 
lites  et  bella,  quae  taxavil  Jacobus  v.  1.  Porro 
hoc  delraclionis  vilium  arieo  proclive  el  com- 
muneesl,  utomncs  pcnedomoscl  fideles,  etiam 
pios,  occupel ,  aricoquc  vix  sit  colluquium  alt- 
quori  longius,  cui  scse  non  iinmisceat ,  tantaaae 
litijttsmali  libidomcntes  hominum  intasit,  utclimr. 
qui  procul  ab  aliis  vitiis  rcccsscrunt ,  fti  isttttt  ta- 
mcn  quasi  in  cxtrcmum  diaboli  laqacum  incidant , 
ait  S.  Hieronym.  episL  ari  Celantiam. 

Fil  autem  quintupliciler.  Primo,  falsum  cri- 
men  alleri  impingenrio.  Secunrio,  vcrum  nimis 
cxaggeranrio.  Tertio  ,  occultum  prorienrio. 
Quarlo,  benefaclum  male  interprctanrio ,  rel 
cxlenuanrio ,  vel  frigide  laudanrio.  Quinlo,  re- 
ticendo  virtutes  et  laudes,  cum  eas  deberct  pan- 
riere  et  recilare.  Grave  cst  hoccrimcn,  quia 
proximo  ariimit  famam,  quae  mclior  cst  opibus 
el  bonis  foriunae :  unrie  majus  est  furto,  et  proxi- 
inum  homiciriio  :  imo  ipsum  manans  ex  oriio 
est  spiritale  bomiciriium,  ait  S.  Pctrus  apiul 
Ciementem  cpist.  l.ariJacobum;  quia  scilicet 
occiriit  animam  tam  riicentis,  quam  aiiriicntis  , 
si  consenliat  :  quin  et  ejus  cui  detrahilur,  si 
eum  vicissim  ari  oriium  ct  riclrahcndiiin  con- 
citel. 

llinc  rietracior  riicilur  oriibilis  et  abominabili.» 
Deo.  Prov.  (>.  v.  16.  et  17.  Rom.  1.  50.  Ratto 
est  triplcx.  Prima  .  quia  lirriif  non  tanlum  cha- 
ritalcm  ,  scii  ct  jusiitiam  ,  quam  ricbcmtis  proxi- 
mo  :  auferl  enim  illi  famam  ;  qtuT  ingens  esi 
ejus  bonum.  Secunria,  quia  Dci  iegcm  iri  vclan- 
tcm  contemnil.  Lex  cnim  Chrisli  est  :  ISotitejn- 
dicarc  ,  cl  non  judicabimini.  Maftb.  7.  V.  1.  vl 
KosJS  l.cvit.  19.  1G.  yon  rrit  criminator,  nec  su- 


556  COMMENTARIA  IN  EP 

mrro  in  populo;  et  Sapientis  Proverbiorum  l\. 
2ft.  Rcmove  d  (e  os  pravum,  ct  dctrahtntia  labia 
sini  procul  (\  te.  Rnrsum  detractor  et  iniquus 
censor  inique  usurpat  judiciuin  Dei ,  cujus  so- 
lius  est  de  factis  ei  intenlionibus  hominuni, 
praescrtim  occuilis,  judicare.  Teriia,  quianemo 
<st  sine  peccato.  Dum  ergo  quis  peccatum  alte- 
rius  ceuset  et  judical,  lioc  ipsuin  suum  ipse 
condemnat,  et  simili  censura  dignuni  judicat. 
Adde,  detractor  ordinem  pervertit  :  deberel 
rniin  prius  sua  vilia  carpere  et  emeudare ,  au- 
tequam  carpat  alterius  :  subit  ergo  illam  senten- 
Uam  Christi  conlru  Pharisseos  dictatam  :  Qui 
sine  peccuto  est  veslrthn,  primus  in  illam  lapidem 
uiittat.  Joaii.  c.  8.  v.  7. 

Merito  ergo  querilur  S.  August.  serm.  202.  de 
Temp.  Maxima,  ait,  pars  gencris  humani indis- 
i  reto  judicio  ad  rcprehendcndumprompta  ctparata 
csse  probatur,  cum  lamen  non  ita  se  velit  ab  aliis 
jtidicari,  quomodo  vult  aliosjudicare.  Violat  ergo 
illud  naturaeet  Christi  praxeplum  :  Prout  vultis 
ut  faciant  vobis  homines,  etvos  facite  illis simililer. 
Lucae  v.  6.  31.  Et  S.  Hieronymus  epist.  ad  Rustic. 
.\ulli  detrahas,  nec  in  eo  te  sanctum  putes,  si  cate- 
ros  iaceres.  Accusamus  s&pc  quod  facimus,  et  con- 
tra  nos  ipsos  diserti  in  nostra  vitia  invehimur , 
vudti  de  eloquentibus  judicantes.  Idem  ad  Celan- 
tiam  :  Est  sane  hoc  vitium  quod  vel  in  primis  ex- 
tingui  debeat,  et  ab  eisqui  se  sancte  instituere  vo- 
lunt,  prorsus  excludi.  ISihit  enim  tam  inquietat 
animum,  nihil  esl  quod  ita  mobilem  mentem  ac 
levemfaciat,  quamfacile  totum  credere,  et  obtrec- 
tatorum  verba  temerario  menlis  assensu  sequi. 
llinc  enim  crebra  dissensiones ,  hinc  odia  injusta 
nascuntur.  Hoc  est  quodsape  de  amicissimis eliam 
inimicos  facit,  dum  concordes  quidem,  sed  credu- 
las  animas  maliloqua  lingua  dissociat.  S.  Bernar- 
dus  serm.  de  simplici  cust.  linguam  detracloris 
vocat  viperamet  lanceam  ,  qua  tres  penelrat  ictu 
uno.  Gladius  equidem  anceps ,  ail;  imo  triceps  est 
lingua  detractoris.  Vide  eumdem  serm.  2&.  in 
Cantic.  S.  Chrysostomus  hom.  3.  ad  pop.  ait  vi- 
tandum  esse  detractorem,  perinde  ac  vitamus 
stercora  commoventes ,  quse  nil  nisi  fo3tores  ex- 
citant;  juxta  illud  Sapientis  :  Sepi  aures  tuas  spi- 
nis,  linguam  nequam  noti  audire.  Ecclesiast.  28. 
v.  28. 

S.  Franciscus,  ait  S.  Bonavent.  in  ejus  Vita 
1. 1.  cap.  8.  Detractionis  vitium  inimicum  fonti  pie- 
latis  et  gratia,  tanquam  serpenlinum  abhorre- 
bat  morsum  et  atrocissimam  pestem\ :  et  piissimo 
Deo  abominabile  fore  firmabat ,  pro  eo  quod  de- 
tractor  animarum  sanguine  pascitur,  quosgladio 
lingua  necat.  Tanto  major  est  aiebat ,  detracto- 
rum  impietas,  quam  latronum ;  quanto  lex  Chrisli 
quxe  in  observantia  pietatis  implelur,  magis  ani- 
marum  quam  corporum,  nos  astringit  optare  sa- 
lutem. 

Qui  DETRAHIT  FRATRI ,  AUT  QUI  JUDICAT  FRATREM 
SUUM    DETRAUIT  LEGI ,  ET  JUDICAT  LEGEM  ,  ]  et  COn- 

sequenter  ipsum  legislalorem  Deum  judicat,  id 
est,  arguitetcondemnat  ;ita  OEcumen.  Sed  quo 
sensu?  Primo,  aliqui  sic  exponunt.  q.  d.  De- 
iractor  condemnat  legem ,  quia  quos  peccantes 
lex  sustinet  utpoeniteant,  ipsi  illico  ut  puniendos 
judicant,  et  supplicio  dignosclamitant.  Secundo, 
S.  Thomas  2.  2.  qu.  75.  art.  1.  ad  3.  Delractor, 
inquit,  detrahit  legi,  id  est,  eam  contemnit.  Si- 
cut  enim  is  qui  servat  legem ,  eam  honorat ;  ita 
qui  transgreditur,  quasi  detrahit  et  infamat  eam. 
Terlio,el  geuuine.  q.  d.  Delractor  judicatlegem 


IST.  S.  JAGOUI.  Cap.  IV. 

inactu,  nou  signalo,  sed  excrcito  :  quia  ncni 
verbo,  sed  faclo  dicit  legem  non  recte  suuxissr. 
ne  cui  delrahainus  ,  aul  ue  quempium  judice- 
nius.  Judicatergo  legem  nonjudicio  formali  el 
explicilo,  sed  virttiali  et  lacito  ;  quia  reipsa  et 
practicejudicat  sibi  bic  et  nunc  csse  faciendum 
id  quod  lex  velat ,  scilicel  esse  detrabeudum. 
"Unde  videtur  legem  divinam  maculare,  carpere 
et  reprebensibilem  reddere,  quasi  impossibilia 
vel  incongrua  pracceperit ;  ita  Dionys.  Cajetan. 
Cathar.  Salmeron.  bic,  et  Cassian.  collat.  16. 
cap.  16.  Lexenim  dicil:  Tibi  non  est  judicandus 
frater.  E  contrario  detractor  scienshanc  legem  , 
reipsa  dicit :  Imo  vero  mihihic  ct  nunc  judican- 
dus  est  frater.  Judicando  ergo  fratrem,  judicat 
legein  hoc  fralris  judicium  vetantem,  illamque 
tacite  arguit  etcoudemnat,  quasi  ipse  perperam 
hoc  vetarit.  Simili  modo  qui  furatur,  tacite  ju- 
dical  legem  quse  dicit:  Non  furaberis  ;  sed  ma- 
gis  proprie  is  qui  judicat  fratrem ,  judical  legem 
id  vetantem;  qui  format  sibi  formale  judicium 
de  fratre,  de  eoque  contra  legem  formaliter  ju- 
dicat:  quod  non  facit  fur  ,  qui  neminemjudicut. 
Denique  detructor  in  terminis  judicat  legem, 
cum  ulicui  delrubit  ob  opera  virtulis  lege  Evan- 
gelii  sancita  aut  consulta,  eaque  in  probrum 
et  irrisionem  vertit  :  quod  tunc  frequens  erat, 
uti  etnuncest ;  ut  dum  fratrem  pietati  studen- 
tem  vocat  hypocritam ;  dum  palienter  probru 
tolerantem  vocat  ignavum;  dum  silentem  vo- 
cat  vecordem;  dum  modestum  vocat  idiotam 
et  simplicem  ;  dum  sua  omnia  dantem  pauperi- 
bus  vocat  prodigum,  et  secedentem  in  monaste- 
rium  vocat  insanum.  Hoc  ipso  enimopera  virtu- 
tis  etsanctitatis  quae  lexcommendat,  condemnat, 
facitque  vitia  :  novam  ergo  legem  sancit  Dei 
legi  contrariam,  sed  ipsius  lex  est  lex  vitio- 
rum :  Dei  lex  est  lex  virlulis.  Ita  OEcum.  Ly- 
ran.  Hugo  et  Gagneius. 

Quocirca  sapienter  monet  S.  Bern.  serm.  &o. 
in  Gantic.  Cave  ,  ait ,  aliena?  conversationis  curio- 
sus  esse  explorator ,  aut  temerarius  j udex ,  etiamsi 
perperam  actum  quid  deprehendas  :  nec  sicjudi- 
ces  proximum,  sed  magis  excusa.  Excusa  intentio- 
nem  ,  si  opus  non  potes ;  pula  ignorantiam ,  puta 
subreptionem ,  puta  casum.  Qui  si  omnem  omnino 
dissimulationem  rei  certitudo  recusat ,  suade  ni- 
hilominus  ipse  tibi ,  et  dicito  apud  teipsum  :  Vehe- 
mens  fuit  nimis  tentatio.  Quid  de  me  illa  fecissel , 
si  accepisset  in  me  similiter  potestalem? 

12.  Unus  est  legislator  et  judex  ,  ]  puta  Deus 
et  Ghristus  ,  sive  Deus  homo  :  illi  ergo  judicium 
relinque  ,  nec  tibi  arroga.  q.  d.  Dum  fratrem 
judicas  ,  legem  el  legislaiorem  judicas  ,  in  eum- 
que  peccas  dupliciler.  Primo ,  quia  tacite  ejus 
legem  redarguis.  Secundo,  quia  ejus  judtcium 
tibi  arrogas  etusurpas  ;  cum  ipse  solus  sit  tam 
legislator  quam  judex  omnium,  scilicet  pri- 
mus  et  summus  ,  a  quoMoses,  Abraham,  Salo- 
mon,  caeterique  reges  et  legislatores,  quasi  ejini 
ministri,  suam  vim  etpotestatem  legescondendi 
acceperunt ,  juxta  illud  Proverb.  8.  15.  Per  me 
reges  regnant ,  et  legum  conditores  justa  decer- 
nunt  :  per  me  principes  imperant ,  et  potentes  d?- 
cernunt  jusliliam. 

Qui  potest  perdere  et  mberare.  ]  Graece,  »»- 
<r«t  xat  ano/esizi ,  id  est  salvare  et  perdere ;  scilicet 
tam  in  praesenti  vita,  quam  in  futura  et  aeterna. 
SicetSyrus.  Addit  hoc  Jacobus,  ut  doceathomi- 
num  non  esse  judicare  fratres,  sed  Dei,  qui 
suos,  suaeque  legi  obedientes  (qui  scilicet  non 


COMMENTAIUA  1N 

ticlrahunt,  nec  judicnnt  fralrea  suos)  salvabit 
el  beabit  in  aMernuni;  inobedienles  vero,  scili- 
cet  qui    dclraliunl  et  judicanl  fralres,  ideoque 
tacile  judicant  legem,  el  in  ipsum  legislatorein 
injurii  sunl ,  perdet  et  damnabit  ad  gehennam  , 
Ut  omnes  liac  spe  et  melu  a  delractione  et  judi- 
cio  temerario  avocet.  nursum  occurril  objeclioni 
detrahentis  ac  dicenlis  :  Si  ergo  non  castigo  pec- 
caluin  etinjuriam  lratris,  illa  manebit impuni- 
ta.  Uespondet  enim  non  fore  impunitam,   sed 
puniendam  a  Deo.  q.  d.  Cum  ergo  fraler  pec- 
cans  suum  hobeat  judiccm  et  vindicein  acerri- 
mum  ,  is  tibi  sufficiat;  tu  nolieum  judicare  :  siu 
i.s  velit  ejus  misereri,  eumque   convertere  et 
salvarc;  lu    velle  non   debes,  nec  potes  euin 
perdere.  Ita  Hugo.  Non  eadem  est  sententia  iri- 
bunalis  Christi :  el  anguli  susurronttm  ,  ail  S.  Hier. 
ep.  39.  et  S.  Ephrem  Paraen.  JSonjudicemusqucm- 
</«rt7n,inquit ,  quia  nonnovimus  ejus pcenilenliam : 
in  testaceis  vasis  aurum  sa>pe  reconditur.  Anlis- 
tropha  huic  Jacobi  sententiae  est  illa  Paoli  ad 
llom.  l/i.  U.  Tuquis  es  quijudicas  atienumservum? 
nomino  suo  stat ,  aut  cadit.  Et  v.  10.  Tu  auU  m 
quidjudicas  fratrem  tuum?  aut  tuquare  spcrnis 
fralrem  luum?  omnes  enim  stabimus  ante  tribunal 
Christi. 

13.  TU  AUTEM  QUIS    ES  QUI    JUDICAS  PROXIMUM?  ] 

Quis,  id  est  qualis,  quam  temerarius  et  audax 
es,  qui  cum  sis  vilis  homuncio,  similibusque 
et  saepe  iisdem peccatis obnoxius, audeas  tamen 
de  iis  fratrem  judicare,  et  Dei  de  eojudiciuin 
usurpare.  Sic  ait  David  :  Quis  est  hic  Philislli(eus 
incircumcisus,  qui  exprobruvit  acies  Dei  viventis? 
1.  Reg.  17.  26. 

Moraliter  nota  hic  quam  vitanda  sit  detraciio 
et  judicium  texnerarium  proximi.  Quocirca  in 
Vitis  Palrum  libello  U.  §  1.  Abbas  Moyses:  Debet, 
inquit,  homo  quasi  mortuus  esse  socio  suo ,  hoc 
est,mori  amico  suo,  ut  non  dijudicet  eum  m  atiqtia 
causa. 

Et  S.  Antonius  :  Nolite,  ait,  anle  temptts  jtttli- 
care  :  debent  enim  omnes  Christi,  cui  soti  occulla 
patent ,  reservarijudicio.  Atiud  cnim  homintim  , 
aliudDei  cst  jttdicittm.  Quisqtte  seipsum  inspicial 
ct  judicet.  Ita  S.  Alhanasius  in  ejus  Vila. 

Abbati  Isaac,  quiquemdam  peccantem  judica* 
verat,  occurritangelusdicens:  Ubijubes  utmittam 
fratrem  illum  cutpabilem  ,  quem  addixisti  ?  Mox 
Isaac  :  Peccavi,  inquit,  ignosce  iiiihi.  Cui  angelus : 
Surge,  ignoscit  tibi  Deus;  sed  vide  ne  de  ccetero  ad- 
judices  quemquam  prittsquam  Deus  adjudicet  eum. 
Ita  inVitis  Palr.  1.  5.  libel.  9. 

Ibidem  alius  dicit  :  Pcccata  mea  sttnt  post  mc 
rttrrentia,  el  nonvideo  ea ;  etveniego  Iwclie  jttdi- 
rare  peccata  aliena.  Et  alius  :  Quacumque  hora  lc- 
gimus  peccatum  fralris  nostri,  teget  et  Detts  nos-> 
trttm;  et  quacumque  hora  [wodiderimus  ctttpas 
fratrum ,  et  Dcus  nostras  similiter  prodet.  Alius  : 
Ne  judices  fornicatorem ,  si  casttts  es  :  quoniam 
timiliter  lcgem  prcevaricaris.  Etenim  qui  dixit  : 
Non  forniceris ,  dixit :  Nejttdiccs.  Alius  vidit  gra- 
tiam  ,  quae  visibililer  in  celebratione  Eucharistiae 
tolebal  in  virum  sanctum  descendere,  ab  eo 
recessisse;  qua  de  re  eum  admonens,  cum  ille 
delractionis  culpam  agnosceret  et  pcenileret, 
visaest  gratia  ad  eum  reverti.  Verum  maxime 
omnes  a  temere  judicando  absterrere  debet  illa 
augusta  Christi  sententia  et  promissio  Maith. 
7.  1.  Nolite  judicare ,  et  non  judicabimini;  notite 
condemnare ,  ct  non  condemnabimini. 
MeniorabilecstexemplumquodscribitS.  Anas- 


EPIST.  S.  JACOBt.  Cap.  IV.  .V-? 

lasius  Sinaita,  Episcopus  Antiochenus  lcmpon- 
s.  Gregorii  (cuju»  Pastorale ex  latino iu  (•raecum 
conveitil)  oiat.   de  S.    Synaxi ,  el  ex  eo  Baron. 
loni.  7.  anno  Christi  599.   Quidam,   ail,  mona- 
clttts  qui  negtigentissime  per  summum  otium  vixc- 
ral  ,  cttm  ud  ntortnn  inftnnarelur ,  eam  non  pt  > 
lion-escens,  sttmma  votttptate  magnaque  cum  gra- 
liarttm  actionc  exotulus  vinculis    excedebat.   Aii 
quem  assidentittm  Patrttm  ttntts  :  Fraler ,  inquit, 
scimus  te  summa  negligentia  tiucusqtte  vixisse  : 
unde  ergo  libi  Ittec  lanta  securilas?  Cui  ilte  :  Ita 
est ,  negligentissime  vixi  :    sed   angeli   Dei  h<t< 
ipsahora  peccaturum  meorum  ad  me  chirogru- 
phum  allulcrunt;  ctimque  ca  quce  fecissem  post- 
ijttam   sccculo   renunliassem ,  peccata   legissent  , 
numqttidagnosccrem  ,   rogaverunt.   Quibtts  ego  : 
Maxime  verc,  inquam,  agnosco  :  scd  id  ex  qtto  re- 
nuntiavi  sceculo  vitamqtte  instiluimonasticam,n<  i 
judicavi  quem<mam,  nec  ab  ulto  mihi  factam  inju- 
riam  meminisse  volui.  lgitttr  Domini  verba  ad  vu 
quoquc  perlinere  oploet  oro ,  qtti  dixit  :  iSolitejtt- 
dicare,  el  nonjudicabimini.  Et :  Dimillite,  el  dimil- 
tclttrvobis.  Quce  postquavi  angelis  dixi,chirogra- 
phum  peccatorum  meorum  consciderunt ;  el  inde 
nunc  summa  cum  Uelitia  et  securitate  projiciscor 
ad  Dominum.  IIoc  ubi  fraler  itte  narravil  Palribus, 
Domino  inpace  spirilum  reddtdit.  Plura  recensui 
Jerem.  c.  37.  v.  17. 

Ecce,  ]  <*-/£.  Qme  vox  transitionis  est  nota,  no- 
vumque  sermonem  et  materiam  inchoat.  q.  d. 
Agite,  vidcle  \estram  prudenliam ,  superbiam 
el  stultitiam,  quam  vobisdemonslro.  Lnde  v.  1G. 
concludens  ,  ait  :  Omnis  exultatio  talis  malig- 
na  est. 

QUI  DICITIS  :  HODIE  ,    AUT  CIUSTINO  IHIMUS  1N  11-- 

lam  civitatem.  ]  Disparala  videtur  hOBC  senten- 
tia  a  prcecedentc  :  vetcres  enim  sua  dogmata 
clhica  docebant  per  gnomas  disparatas,  ul  pa- 
tet  in  Proverbiis  et  Ecclcsiaslico.  Romani  lamen 
codices  eodem  versu  cum  praecedenli  haec  con- 
nectunt,  quasi  ad  judicium  temeraiium  lia-e 
spectent.  q.  d.  Tu  quis  es  qui  judicas  fratrem 
tuum  ?  nimirum  es  homo  liber,  praxeps,  incon- 
sideratus,  quilongam  tibi  libcramque  vitain  pol- 
liceris ;  nec  cogitas  tibi  immincre  mortem,  in 
qua  judicii  temerarii,  onmiumque  peccatorum 
cxaclam  judici  Deo  reddilurus  es  rationem.  Ve- 
ruin  esto  ita  connectamus,  generalis  lamen  haec 
estsententia  ,  utnotatlieda,  qua  Jacobus  taxat 
multorum  stoliditatem  ,  qui  toti  lucris  mundi- 
que  negotiis  intenti  diu  se  victuros  testimant , 
ideoque  pro  arbitratu  futura  disponunt,  quasi 
liberi ,  vitaeque  et  temporis  domini ;  nec  cogilanl 
haec  omnia  pendere  a  Dei  nutu,  quisingulis  ce- 
lerem  finem  vitae  cerlumque  diem  morlis  prae- 
stituit ,  qui  omnes  has  dispositiones  et  spes  suc- 
cidet;de  quibus  celebratur  feslivus  iste  Apolo- 
gus  rustici,  qui  laclis  amphoram  portaus  ad 
forum  tacite  secum  cogilabat:  Tanti  vendam  lac 
meum,  ex  pretio  emam  gallinam,  illa  mihi  ge- 
nerabit  pullos  :  illos  alam ,  el  grandiores  effectos 
vendam ,  ex  prelio  emam  porcellum ,  qucm  im- 
pinguatum  vendam;  emamque  vilulum,  illum 
saginabo  et  vendam.  Quid  tanto  pretio  faciam  ? 
emam  equulum  cui  iilius  meus  inequitet,  ac 
gesliens  subsultare  coepil ,  ac  exprimere  spe- 
ciem  filii  in  equo  exultantis.  Subsiliens  ampbo- 
ram  e  capite  excussil,  et  lac  omne  in  terram 
effudit ,  ac  cum  lacte  pariler  omnes  suas  spes. 
conceptuset  gaudia  cffudit.  Ita  hodie  multi  mag 
na  moliuutur,  magna  sibi   polliccntur,    aura 


558 


CUMMKNTAIUA   1N   EPIS 


auhe  Telut  cbamaeleontes  vivunt,  spes  altissi- 
inas  sibi  eflbrmant,  Bed  chimericas;  quas  vel 
morbns,  vel  mors,  vcl  sinisicr  aliquis  casus 
r\criii,  ct  inipso  saepeexorlu  succidit.  Niniirum, 

Nescia  meos  liominuin  fali  sorlisquc  futurae. 

Exeniplum  divilis  cxstat  Luc.  12.  v.  17.  qui  sibi 
applaudens  dicensque :  Quid  faciam,  quianon 
huOeo  quo  congrcgem  fructus  meos?  Ki  dixit :  iloc 
fariam ,  (leslraam  Itoirea  mea  ct  mujora  faciam; 
rt  illuc  congregabo  omnia  qtue  nala  sttnl  mihi  et 
Oonamea,  et  dicam  unimce  mece  :  Anitna,  haOes 
inulla  Oona  posita  in  annos  plurimos  ;  requiesce , 
biOe,  epulare.  Sed  cadcm  die  audiil  u  Deo  iSlulte, 
Itac  nocte  animatn  tuum  repctttnl  a  tc  :  quceautem 
parasti  cujus  erunt?  utique  immemoris,  ingrati 
et  saepe  ignoti  incertique  Uaeredis. 

Nota.  Haec  futura  :  iOimtts,  faciemus ,  mercaOi- 
mur ,  lucrum  faciemus,  accipi  possunt  pro  opta- 
tivis:eamus,  faciamus ,  merccmur,  lucrum 
faciamus  ,  ut  vertunt  Pagnin.  et  Tigurin.  signi- 
licant  enim  non  tantum  suam  de  fuluris  disposi- 
tionem,  sed  et  (idque  magis)  suam  lucrandi 
cupidifatem  ;  scilicet  se  non  Deum,  non  coelum, 
sed  lucrum  dumtaxat  cogitare  et  ambire;  quos 
merilo  miserans  S.  Ambr.  lib.  de  Naboth  c.  12. 
Servitis,  inquit,  diviles ,  acmiseram  quidem  servi- 
lutem,qui  servilis  errori ,  cupiditati ,  avaritice , 
■jtuii  expleri  non  potcst.  Capliva  est  opulenlia , 
paupertas  libera.  Elcap.  \U.  Desideriorum  suorum 
cestu  voivuntur?  et  quodamsale  fluctuant.  Nam,  ul 
ait  S.  Chrysosl.  hom.  39.  in  Genes.  Mure  flucti- 
bus  non  ila  intumescil ,  ut  talem  animam  a  cogi- 
talionibus  et  affeclionibus  infeslari  videmus.  Et 
S.  Gregor.  vocathanc  plagam  muscarum  jEgypto 
a  Mose  inflictam  :  Musca  enim . ,  inquit,  nimis  in- 
solens  et  inquielum  animalest,  in  quaquid  aliud 
tjuam  insolentes  curce  desideriorum  carnalium  de- 
signantur?  Unde  hos  culpans  Sapiens  c.  15.  12. 
/Estimaverunt ,  inquit,  lusum  esse  vilam  nostram, 
et  conversationem  vitce  compositam  ad  lucrum,  et 
oportere  undecumque  etiam  ex  malo  ucquirere  : 
cum  tamen  mala  lucra  semper  damnum  affc- 
rant,  ut  ait  Hesiodorus  et  Menander. 

Faciemus  ibi  quidem  annum.]S.  Ignatius,  funda- 
lor  Socielatis  nostrae,  cuidam  dicenti  se  post 
aliquot  menses  quippiam  facturum  :  Bone  Deus, 
inquit ,  tamdiu  te  victurum  ptitas?  cui  mors  cer- 
ta,  sed  die  incerto  imminet,  et  aUernitas.  Quid 
cnim  est  annus  vita_>  lure,  nisi  annulus  qui  sem- 
per  in  orbem  rolatur,  donec  ad  numerum  sibi 
a  Deo  praefixum  decurral?  Audi  Servium  :  An- 
nus,  inquit,  dicitur  quasi  anus,  id  est  aunulus  , 
quia  in  se  redil: 

Atque  in  se  sua  per  vcsligia  volvitur  annus. 

Vel  ano  toj  avavsoDaSai ,  id  est,  ab  innovatione , 
quod  scilicet  assidue  innovetur  et  alter  flat. 

\.k.  QUI  IGNOIUTIS  QUID  ERIT  |fl  CRASTINO.  ]  Mag- 

na  iiominum  est  fidentia,  qui  de  crastino  ita  mt 
cure  disponunt,  atque  si  crastinuminsua  habe- 
rent  manu  et  dominio,  cum  nesciant  an  crastino 
sint  victuri,  res  suas  habituri ,  libertate  et  sani- 
latc  usuri.  Sapienter  ergo  monet  Sapiens  :  N£ 
glorierisin  crastinum,  ignoransquid  superventura 
(l«l»uff«  ,  id  est  crastina)  pariat  dies.  Prov.  27. 
1.  el  Psaltes  :  Deus  meus  es  tu,  in  manibus  luis 
wrtes  mece-,  bebr.  tempora  mea.  Psal.  30. 15.  Et 
Christus  Mallli.  25.  13.  Vigiiale,  quianescilisdiem 
neque  lioram. 
Quacirca  sapienier  monetS.  Grcgor.  I.  h.  Dial. 


f.  S.  JACUBI.  Cap.  IV. 

cap.  /|9.  diabolum  illaqueare  homines  promit- 
tendo  longam  vilam  ,  datque  exemplum  de  quo- 
dam.  Qui  dum  somnia ,  inquit,  veliementer  at- 
lenderet ,  ei  per  somnum  longu  spatia  hujusvitat 
promissa  sunl.  Cttmque  multas  pecunias  pro  lon- 
gioris  vita stipendiis collegisset ,  ila  repentedefunc- 
luscst ,  ut  intactas  omnesrelinqtieret,  el  ipse  secum 
nildl  ex  bono  opere  portaret.  Ha  mullos  decipi 
videmus  a  Matheinalicis,  qui  dum  falso  promit- 
tuntamplos  honores,  metum  mortis  adimunt  : 
quo  fit  ut  eis  creduli  ad  mortem  se  non  parent, 
quia  promissos  ab  eis  honores  expectanl ;  ac  in- 
gruenle  morle  non  tantum  honoribus ,  sed  et 
vila  privenlur  prsesenli,  ac  saepe  eelerna. 

Vere  Pindarus  in  Nemeis  ode  8.  Vanaj  spes  ,  in- 
quil,  exitus  liaOcnt  futiies,  Idem  in  Isthmiis  ode 
3.  Tempus ,  dum  volvuntur  dies ,  alias  aliam  affert 
rerum  vicissitudinem ;  sed  tamen  invutnerabiles 
sunt  filii  deorum;  el  ode  5.  Mortalia  mortales  de- 
cent ;  et  ode  7.  Vetus  beneficium  dormil  :  immn- 
moresque  sunt  mortales  ejusrei,  qua?  non  perv«- 
nerit  ad  florem  summum  sapienlice. 

Egregie  Seneca  lib.  17.  epist.  102.  narraiasn- 
bila  morle  Senecionis  Cornelii ,  qui  lotus  divitiis 
imminens,in  ipso  procurrentis  pecuniae  impetu 
raplus  est,  subdit : 

Insere  nunc,  Melibcee  ,  piros,  pone  ordine  viles. 

Quam  stultum  est  atalem  disponere !  nec  craslino 
quidem  dominamur.  O  quanta  dementia  est  spes 
longas  inclwanlium  !  Emam,  adificabo ,  credam  , 
exigam;  honores  geram,  lum  demum  lassam  el 
plcnam  senectutem  inoliumreferam!  Omnia,mihi 
crede ,  eliam  felicibus ,  duOia  sunl.  Nihil  sibi  quis- 
quamde  futuro  debet  promittere ,  id  quoque  quod 
tenetur  per  manus  exit  :  et  ipsam  quam  premimus 
horam,  casusincidil.  Volvitur  lempus  rala  quidem 
lege,  sed  per  oOaCurum.  Quid  autem  ad  me ,  an 
nalurce  certumsit ,  quod  mihi  incertum  esl?  Navi- 
gationcs  longas ,  et  pererratis  littoriOus  atienis  , 
seros  in  patriam  reditus  irroporumus ,  mililiam, 
et  castrensium  laborum  tarda  manu  pretia ,  pro- 
curationes,  officiorumque  per  ojficia  processus ; 
cum  interim  ad  tatus  mors  est ,  qtue  quoniam  nun- 
quam  cogitatur ,  nisi  atiena  subinde  nobis  inge- 
runtur  mortalitatis  exempla ,  non  diulius  quam 
dum  mirantur ,  hwsura.  Et  mox  :  Slat  quidetn 
terminus  nobis ,  ubi  itlum  inexoraOilis  fatorum  ne- 
cessitas  fixit;  sed  nemo  scit  nostrum  quam  propa 
versetur  terminus  :  sic  itaque  formemus  animum, 
tanquam  ad  extrema  ventum  sil :  nikit  differamus; 
quolidie  cum  vila  paria  faciamus.  Maximum  vilir 
vitium  est ,  quod  imperfecta  semper  est,  quod  in 
uliudex  alio  differtur.  Qui  quolidie  vitce  sua;  sum- 
mam  manum  imposuit ,  non  indiget  tempore.  E.c 
hac  uutem  indigentia,  timor  nascitur ,  etcupiditas 
fuluti excedens  anitnum.  Nihilestmiserius  cluOila- 
lione  volutanlium  quorsum  evadant ,  quantum  sit 
itlud  quod  restat ,  autquale.  Qu.eritdeinde  :  Quo- 
modo  effugietnus  hanc  volulalionem?  Uno,  si  vita 
nostra  non  promineOit ,  si  in  se  coiligetur.  ltte 
rnitn  cx  futttro  suspenditur ,  cuiirritum  est  prte- 
.sms.  Ubi  vero,  quidquid  tnihi  deOui  redditutnesl , 
ttbi  sluOilia  mens  scit ,  niltit  interesse  inter  diem  et 
scecuium  ,  quidquid  deinceps  dierurn  rerumque  ven- 
lurum  esl  ex  ulto  prospicit ,  el  cummutto  risuse- 
riem  temporunicogilut.  Quidenimvarietas  mo^tili- 
lusque  casuum  perlurOaOit ,  si  certus  sit  adversus 
inccrla?  Ideo,miLucili,  propera  vivere,  etsingtdos 
dies  singutas  vilas  pttta.  Qui  kocmodo  se  aplaOit , 
etti  cii.a  sua  quolidie  fuit  tola,  securus  est.  Inspe 


GCMMENTAMA  IN  BPIS 

riventibus,  proximum  quodque  tempus  clabitur,  su- 
bitquc  avidilas  lemporis,et  miserrimus ,  atauemt- 
serrima  omnia  efficiens  metus  morlis.  Inde  itlud 
Mctccnalis  turpissimum  votum  ,  quod  et  debititatriii 
non  recusal  el  deformilatem ,  et  novissime  acutam 
crucem,  dummodo  inter  Itcec  mala  spiritus  proro- 
gelur. 

Quocirca  Plutarch.  lih.  dc  Tranquill.  docet  sa- 
pientem  ita  moderari  vitam  pet  prospera  et  ad- 
versa,  ut  iis  non  insolcscat,  his  non  dejicialur  : 
sicut  musicus  chordas  ctfistulas,  quaruni  alice 
aculum  ,  aliac  gravem  ,  aliae  niedium  sonuin 
eduut,  ita  conteinperat,  ul  suavem  hannoniain 
efflciant. 

15.   Qu.E    EST  ENIM    VITA    VESTHA ,  ]   Ut    aildcatis 

de  ea  in  crastinuni  et  fuiuruni  ccrlo  disponeie  '.' 
Quce  ,  id  est,  qualis  ct  quantula  ,  puta  quain  ins- 
fabilis,  hrevis  ,  caduca  el  misera  est.  Tanquam 
semper  victuri  vivitis ;  nunquam  vobis  frugUilas 
veslra  sttccurril ,  aitSeneca  de  Brevit.  vitae  c.  k. 
( )mnia  tanquammorlales  limetis.  Omnia  tanquam 
immortales  concttpiscilis.  Idem  ep.  121.  Niltil, i\\l, 
tmprudentius  aut  stultius  fingi  potest ,  quam  si 
putre  corpus  sortili ,  ceterna  tamen  proponamus  , 
et  in  quanlum  potest  cetas  kumana  protendi ,  tan- 
tum  spe  occupemus.  Et  niox  :  Ideomagnus  animus 
sibi  conscius  metioris  vitcvdat  quidem  operam,  ut 
in  hac  stalione  qua  positus  est ,  Iwneste  se  atque 
industrie  gerat  :  caiterum  nih.il  liorum  qucv  circa 
ipsum  sunt ,  suunt  judicctl ;  sed  ut  commodalis 
utitur  peregrinus  et  propcrans. 
Vapor  est,  id  est,  quasi  vapor,  vapori  simi- 

liS  ,  Al)  MODICUM  PAKENS  ,  ET  DEINCEPS    EXTERMI.NA- 

niTun.  ]  Gr.ecum  ar,ui? ,  significat  Primo,  vapo- 
rem  ;  Secundo  ,  llatum  ;  Tertio,  fumum  ;  Quarlo, 
halilum;  Quinto,  auram  tenuem  ;  ah  «t/uSu,  id 
est  cvaporo,  cxhato,expiro.  Alludit  ad  illud  axio- 
ma  et  epiphonema  Eccl.  c.  1.  1.  Vanitasvanita- 
tum ,  ct  omnia  vanitas ,  pro  quo  Aquila  ,  Sym- 
machus,  Theodosion ,  ceterique  omnes  ,  ex- 
ceplis  Septuag.  ut  ait  ibidem  S.  Hieronymus  , 
\crlunl,vaporvaporumAet  omniavapor.  Quidenim 
vanius  vapore,  qui  illico  tenus  vanescit  in  au- 
ras  ?  Porro  vapor,  ait  Aristot.  Meteorol.  cap.  1. 
fitcum  humidum  quodcirca  terram  est,  a  radiis, 
et  ab  alia  quae  desuper  est  caliditate  eraporans 
fertur  sursum,  ubi  infrigidatus  vel  in  rorem  et 
pluviam  resolvitur,  vel  constrictus  in  nivem , 
pluviam,  glaciem  et  grandinem  densatur,  et 
coalescit.  Undehunc  '-'ocat  quasi  fluvium  peren- 
nem,quicirculariter  lluatsursum  cumflt  vapor; 
et  deorsum,  cum  resolvitur  in  pluviam,  quae  in 
lerram  ,  e  qua  vapor  ascendit,  depluit. 

Talis  vapor  est  vita  noslra.  Primo  enim  ut 
vapor  calore  cogilur,  ascendit  et  consistit,  sed 
modico  ;  ita  et  vita  nostra  calore  consistit,  sed 
modico,  estque  quasi  scintilla  ignis ,  ut  ait  Sa- 
piens  c.  2.  2. 

Secundo  ,  sicut  vapor  statim  in  auras  dispcr- 
gitur  ei  evanescit;  sic  et  vita  nostra.  Et  hocpro- 
pne  lne.  inirndit  S.  Jacobus. 

Tertio ,  sieut  vapor  adeo  exilis,  lenuis,  et  pene 
invisibilis  est,  ut  non  tam  res,  quam  rei  vidcatur 
umbra  et  sunulacrum;  sic  et  vita  nostra,  adco- 
que  omnis  res  crcata  respeciu  entis  increati  et 
«tcrni,  puia  Dei,  est  tantum  umhra ,  unde  Dei 
nonien  est,  Ego  sum  quisum,  ut  dixi  Exodi3.  lft. 

Quarto,  sicutvapor  adeo  debilis  est,  ut  omni 
vento  etiam  minimo  huc  illucque  feratur ;  sic  et 
Mta  nostra  niinima  re  Impellitur  et  mulatur. 
I  nde  S.  Greg.  in  Prologo  Psal.  G.  Po?nit.   labo- 


T.  S.  JACOfll.  Cap.  IV. 

riosa,  ait,  est  vita  temporalis ,  levior  fabults  ,  te- 
tocior  cursorc,  inslabilitate  flurtuans,  imbecillitat 
nutans;  cui  nulla  est  fortitudo ,  nulla  //ropusitt 
conslantia,  nutla  d  turbalionibus  requies  ,  nullu  u 
taboribus  reciinatio.  Quis  denique  cst ,  quem  non 
excruciel  dulor,  sollicitudo  non  urgeal  ,  nonsub- 
ruat  timor?  Hisus  ftetum  sequitur,  gaudium  tns- 
litiacomilalur  :  esurici  succedil  saturilas ,  saturt- 
tatem ilerumexcLudit esuries  :  innoctediesoptatur, 
in  dienox  quccritur  ,  in  algore  calor,  in  cvslu  re- 
frigerium  :  antc  cibum  suspiria,  post  cibum  tribu- 
tatio  ,  ircc  ,  indignationes  exagilanl ,  ct  innumera- 
biles  miseros  homines  motus  pcrturbant. 

Quinto  ,  sicul  vapor  obsctirus  est  et  coalescit 
in  nuftem,  sic  et  vita  nostra  plenaest  ignorantia, 
errore,  iniprudentia.  Unde  S.  Gregorius23.  Mo- 
ial.  c.  12.  Isaiam  citans  c.  26.  Prophela ,  inquit, 
ad  videndum  Dominum  quadam  se  premi  caligine 
scntiebat  ,  dicens  :  Anima  mea  desideracil  te 
in  nocle.  q.  d.  In  liac  obscuritale  vitce  prcesentis  , 
videre  te  appelo  ;  sed  adkuc  infirmitalis  nubilo  cir- 
cumscribor.  David  quoque  hujus  noctis  caliginem 
videns,  claritatem  vcri  luminis  prastolatus  ait  : 
Mane  astabo  libi  et  videbo. 

Sexlo,  sicut  vapor  confusus  est.ita  etconfusa 
et  perturbata  est  vita  noslra;  idque  pio  Dei  con- 
silio,  aitS.  Gregorius  25.  Moral.  cap.  15.  neviam 
pro  palria  ditigamus ;  nc ,  dum  vialor  delectalia 
in  via ,  obliviscatur  quod  desiderabal  in  patria. 
Idem.  I.  31.  c.  17.  Justus,  ait,  vitam  suant  bonis 
malisque  permixtam  conspicit  ,  et  cogitationes 
suas  aliquo  modo  spe  ct  timorc  confundit. 

Septimo,  sicut  vapor  resolutus  in  pluviani 
descendit,  reditque  in  terram  ex  qua  exhalando 
ascendit ;  ila  et  vila  noslra  ac  corpus,  per  mor- 
hum  et  mortem  resoltitum  ,  redit  in  lerram  ,  ex 
quasumptum  esl;undeSalomoiiconcioiiemsium) 
de  vanitate  niiindi ,  quam  prae  cacteris expertus 
erat,  ita  concludit  Eccles.  12.  1.  Memenlo  crealo- 
ris  ttti  in  diebus  juvenlutis  tuce,  antequam  veniat 
tcmptts  ctffliclionis ,  elc.  Et  rcvertatur  pluvia  in 
trrram  suam,  uncle  erat,  et  spiritus  redcat  mi 
Dettm  (jtti  dedit  illum.  Vunitas  ranitatum  ,  di.rd 
Ecclesiastes  ,  et  omnia  vanitas.  Alii,  ul  dixi,  ver- 
tunt  :  Vapor  vaporttm  ,  et  omnia  vapor. 

Octavo  sicutvapor  lerrenus  putrescit,  et  voca- 
tur  situs,  ait  Arist.  lib.  5.  de  Gener.  aiiinialium, 
c.  ft.  Situs,  inquit,  caries  vaporis  lcrreniest  :  nam 
si  vapor  se  efferens  concrescit,  ftt  pruina.  sin  putres- 
cit,  silus.  Sic  comcrdi  senectutis  silum  pruinam  no- 
minant.  Unde  infert  :  Ilectc  dixcris  morbunt  ess- 
adventitiam  senectutem,  senecttttem  autem  esse 
morbum  naturalem.  Sic  et  vila  nostra  vaporibus, 
tum  corporalibus  in  catarrhos ,  phlegmata  et  fla- 
tus  resolutis  :  tum  spiriiualihus  ,  puta  concu- 
piscenliis  carnalibus,  quas  quasi  vapores  exha- 
lat ,  corrumpitur  et  putrescit.  Dnde  Avicennaet 
Medici  tlocent  in  monlihus  puriorem  esse  ae- 
rem,  ideoque  ibi  homines  diutius,  saniuset  ro- 
bustius  vivei  e  :  in  vallibus  vero  aei  em  esse  impii- 
riorem,  ob  continuos  vapores  e\  ea  ascendcntr-. 
ideoque  hominum  in  vallihushahiianiiuin  viiam 
minus  esse  longapvam,  sauam  el  rohustam.  Pari 
modo  in  hac  lachrymarum  \alle  brevis,  aegra 
et  infirma  est  vita  nostra  ob  vapores  eorporalo. 
quibus  corpus;  et  spiritaies,  quibiu  anima  infl- 
citur.  In  coelis  vero  quasi  in  nionlihus  celernis 
ab  onini  Tapore  el  (whalatione  liheris,  viia  esl 
eeterna,  sanissima,  fortissima  et  gloriosissima. 
Porro  S.  Script.  tit  hrevitaiem,  instabilitatem. 
(>xiliiaiem  el  miseriam  vitse  noslnc  nohis  rrpne- 


i-0  COMMENTARIA  IN  EPIS 

seulet,  variis  uiitur  similitudinibus.  Primo , 
comparat  eam  momento,  id  est,  inclinationi 
staterae ,  cujus  lances  continuo  ascendunt  et  des- 
cendunt.  Isaiae.&O,  15.  Secundo,  guttae  roris  an- 
telucanf,  qtiae  illico  a  sole  oriente  sorbetur  ;  uti 
vita  a.  febrl  aliovc  morbo.  Sap.  9.  13.  Tertio, 
fumo.  Sap.  2.  2.  Fumus  flatus  est  in  naribus  nos- 
tris ,  ct  senno  scintilla  ad  commovendum  cor  nos- 
trum,  qua  cxlincla  cinis  erit  corpus  nostrum,  et 
spiritus  diffundelur  tanquam  mollis  aer ,  et  tran- 
sibitvita  noslra  tanquam  vestigiumnubis,  etsicut 
r.cbula  dissolvetur  qtta  fugata  est  a  radiis  sotis. 
Ouarto,  umbrae  :  umbrce  enimtr-ansitus  est  tempus 
noslrum,  Ibidem.  Quinto,  llori  illico  marces- 
centi,  et  foeno  arido.  Isaiae  hO.  6.  Omnis  caro 
fccnum  et  omnis  gbria  ejus  quasi  flos  agri.  Vide  ibi 
dicta.  Job  \h.  1.  Homo  nalus  de  muticre  brevi  vi- 
vens  tempore,  rcptetur  muttis  miseriis ,  qui  quasi 
jlos  egreditur  et  contcritur,  ct  fugil  vetut  umbra, 
et  nunquam  in  eodemstatu  permanet.  Sexto,  stillae 
ct  pulveri.  Isaiae  hO.  15.  Ecce  gentes  quasi  stilla 
xitulce ,  etc.  Ecce  insulce  quasi  pulvis  exiguus. 
Scptimo,  nibilo.  Ibid.  v.  17.  Qmnes  gentes ,  quasi 
non  sint ,  sic  sunt  coram  eo,  et  quasi  nihilum  et 
uiiine  reputatce  sunt  ei.  Oclavo,  palmo,  id  est, 
mensurae  quatuor  digitorum  transversorum. 
Psal.  38.  G.  Mensurabites  posuisti  dies  meos;  heb. 
n*nSu)  tepacltot ,  Sept.  71^)0.1^  ,  id  est  patmares. 
Symmaclius,  patmum  posuisti  dies  meos.  Nono, 
araneae.  Ps.  89.  10.  Anni  nostri  sicut  araneamedi- 
(abuntur.  Graecum  apdxvo  potius  telam  quam 
araneam  significat :  sicut  ergo  tcla  araneae  scopa 
eyerritur;  sic  vita  nostra  telo,  aut  morbo.  Heb. 
ust  ~Z7]licge,  idest  medilatio,  velsermo  loquen- 
tjs,  ulverlilS.  Hier.  SedSeptuag.  vertunt, aranea; 
quia  ipsa  est  animal  cogitabundum  ,  et  quasi  me- 
ditabundum.  Subdit  Psalles  :  Dies  annorumnos- 
irorum  in  ipsis ,  septuaginta  anni :  si  autem  in 
potentatibus ,  octoginta  anni ,  et  amptius  eorum 
labor  et  dotor.  Decimo,  imagini  et  vanitati.  Ps. 
38.  7.  Universa  vanitas  omnis  homo  vivens  :  verum- 
ittmen  in  imagine  pertransit  Iwmo ,  sed  et  frustra 
( onturbalur.  Undecimo,  vento.  Job  7.  vers.  7.  Me- 
mento  quitt  ventus  estvita  mea.  Duodecimo,  pluviae 
aut  flumini.  2.  Regum  \h.  v.  \h.  Omnes  morimur, 
t  '  tjuasi  aqtuc  dilabimur  in  terram,  qua  non  rever- 
inntur.  Decimo  tertio,  nuntio  percurrenti,  navi 
sulcanti  mare,  avi  per  aerem  transvolanti,  et 
sagitue  emissae..  Sapient.  5.  v.  9.  et  seq. 

Ite  nunc,  mortales,erigitefamilias  ,titulos,pa- 
lalia  ,  arces  :  eeternos  vos  credile,  cras  morituri. 
Mors  ultimum  vitae  vestras  actum  claudet  :  cum 
ad  mortalilatis  finem  veneritis,  finis  pariler  crit 
iionorum  elopum  :  discedct  ambitio,  nullus  crit 
avaritUe  locus.  omnis  cupiditas  in  aeternumcon- 
ticescet.  Llquid  ergocaducaambitis,  quac  mors 
adimet,  imo  extinguet? 

<1  curas  hominum  !  6  quantum  est  in  rebus  iuanc ! 
O  quam  angnsli  sunt  mortalium  lermini ! 
0  quam  angusti  mortalium  animi ! 

i  tcrnilati  creaii  estis;  cur  tempori  tam  modico 
vivilis  ?  Ccelo  destinali,  cur  terrae  quasi  talprc 
iucumbiijs.9  Deum  possessuri,  cur  mundi  pos- 
•.cssioni  inhiatis  ? 

Quid  meni^m  traxisse  polo,  quid  profuit  altum 
Erexisse  cn|.ut  ,  pecudum  si  more  pererrant 
Avii  ,  n  frangunt  communia  pabula,  glandes? 

ait  Claudian.  3.  de  Raplu  Proser.  Glandes  sunt 
•lcli'i;c  ,  opes,  honores,  pompae  :  has  porcis  et 


1'.  S.  JACORl.  Cap.  IV. 

pecudibus    relinquile;  escam   angelorum  quae- 
rite;  Clirisli  neclar  et  ambrosiam  ambile. 
Idem  uno  ore  clamilant  Gentiles.  Manilius  1.  h, 

Nascentes  morimur,  fiuisque  ab  origine  pendet. 

Martial.  lib.  1, 

Si  sapis ,  ularis  totis,  Coline  ,  diebus, 
Extremumque  libi  semper  adesse  pute» . 

Sencca  in  Hercule  Furente  ; 

Vivitelajli,  properat  cursu 
Vita  citato,  volucrique  die 
Rota  pracipitis  verlitur  anni ,  elc, 
Certo  veniunt  ordine  Parcaj. 
Nulli  jusso  cessare  licet , 
Nulli  scriplum  proferre  diem  , 
Recipit  populos  urna  citatos. 

Menander  :  Umbrie  somnium  est  homo.  flomo ,  ait 
Pbilosopbus ,  esl  forluna  lusus  ,  temporis  spolium, 
inconstantia?  imago ,  imbecitlitatis  exemptum  ,  in- 
vidicB  et  calamitatis  trulina,  reliquum  pituita 
et  bilis.  Rursum  :  Ilomo  butla.  Sicut  ergo  pueri 
conchas  sapone  et  aqua  plenas  inflant,  bullas- 
que  tremulas  excitant ,  quae  mox  tenues  difflan- 
tur  in  auras;  sic  et  omnis  vitae  nostrae  decor  et 
bonor  bulla  est,  quae  mox  in  auras  evanescit. 
Ambis  ergo  sponsam?  bullam  ambis.  Ambis  de- 
licias  ventris  et  veneris  ?  bullam  ambis.  Ambi.s 
Canonicatum,  Episcopatum,etc.  ?bullamambia. 
Horat.  lib.  k.  Carm.  ode  7. 

Pulvis  et  umbra  sumus. 

Horemus  apud  Plutarch.  in  Orat.  consol.  Quale 
est  foiiorum  genus ,  tale  cst  hominum ;  sicut  enim 
illa  veuto,  ita  homines  levi  adversitate  deculiun- 
tur.  Zeno  :  Dei  ludibrium  esl  homo.  Quolidie ,  aii 
Seneca  epistol.  2h.  morimur ,  quotidie  cnimdemi- 
tur  aliqua pars  vita? ,  et  tunc  quoque  cum  crescimus , 
vitadecrescit ,  infanliam  amisimus ,  deindc  pueri- 
tiam,  deinde  adolescentiam  :  usque  ad  hesternum 
quidquid  transiit  temporis,  periit :  hunc  ipsumquem 
agimus  diem ,  cum  morle  dividimus.  Idem  ljb.  6. 
Natur.  quaest.  cap.  32.  Fluit  tempus ,  ait,  et  avi- 
dissimos  sui  deserit  :  nec  quod  fulurumest ,  meum 
est ,  nec  quod  fuit  :  in  puncto  fugienlis  temporis 
hareo.  Et  epist.  99.  Nihrt  firmum  infirmo ,  nifiil 
fragili  aternum  et  invictum  est;  tam  necesse  est 
perire  quam  perdere.  Idcm  epist.  59.  docet  v  itam 
nostram  non  consistere,  sed  jugiter  lluerc.  Nemo 
nostrum  ,  ait ,  idem  est  in  senectute ,  qui  fuitju- 
venis  :  nemo  est  mane ,  qui  fuit  pridie  :  corpora 
nostra  rapiunlur  fluminum  more.  Quidquid  vidcs 
currit  cum  tempore  :  nihil  ex  iis  qua?  videmus  , 
manet.  Ego  ipse  dumloquor  mulari  ista ,  mutattts 
sum.  Iloc  est  quod  ait  Ileraclilus  :  In  idemflumen 
bis  non  dcscendimus.  Plura  recensui  hac  de  r« 
Ezech.  2. 1.  . 

Ad  modicum  pakens.  ]  Modico  tempore  appa- 
rcns  :  graece  vcuvo/iin).  q.  d.  Vita  haec  est  vapor, 
qui  nullam  babet  soliditatem ,  nullam  quasi 
substantiam  etconsistentiam  ,  sed  lantum  appa- 
rentiam  modicam  et  modici  temporis;  perindc 
a.c  speclra  quae  in  aere,  et  personae  ac  larv.v 
quae  in  comoediis  repraesentantur  ,  nullain  pene 
babent  subsistenliam  :  sed  sunt  res  dumtaxut. 
apparentes  et  fictae  ,  quae  proinde  a  Fbilosopbis 
vocantur  ^«(vo>evk  ,  quales  sunt  parelii,  sivelies 
soles  apparentes  ,  aeris  biatus,  balones,  colores 
iridis,  e.tc. ,  de  quibus  Proclus  in  sphaera  ,  Aris- 
tol.  in  Meteorol.  et  Aratus  in  Pbaenomenis  :  baac 
enim  fiunt  ex  radiis  solis  in  vapore  el  nube  va- 
i-i;-  rcceplis  ,  transparentibus  el  reflexis.  Sic  Au- 


COMMENTARIA  IN  EPIST.  S.  JACOBI.  Cap.  IV.  5Gi 


guslus  Ca;sar  moriens,  oinncm  suae  vitae  pom- 
pam  dixit esse  comcccliani  jani  transaclain.  Audi 
Suetonium  in  ejus  Vila  cap.  99.  Amicos  admissos 
pcrcunclalus  :  ccquid  his  viderelur ,  mlmtim  vitcv 
i ommode  transegisse?  adjeeit  et  clausulam  :  Aotc 

/SOTOU,     /Kt    7iavT£«      i>/JLlli     /.X.TX     yV-fVi    /TUT7,TaT£,     i(I     eSt 

Uate  plausum ,  et  omnes  vos  cttm  gaudio  plaudilc. 
I'inila  eiiim  comoedia ,  valedicendo  spectalori- 
biig  dicunt  aclores  :  Valete  el  plaudite. 

Et  DEINCEN  extekmiinalituh.  ]  in  Graeco  est 
clegans  el  empliatica  paronomasia  inler  ^atvo- 
pivn  ,  id  est  parens ,  et  kf«vi$ofiivii ,  id  esl  eoaucs- 
cens;  quasi  diceret  :Vila  haec  est  quasi  vapor 
apparens,  et  subiio  disparens,  ita  ut  nullum 
ejus  vestigiuin  cernalur,  sed  prorsus  evanescat 
i*l  exlerminelur;  lioc  enim  esl  &foc»t%tw\  unde 
Syrus  verlit,  qui  cilo  apparel  el  dcjicitttr  ac  eva- 
nescit.  Sapienter  s.  Antonius  apud  S.  Athanas. 
.Id  inertiam,  inquit,  calcandam Apostoli praxepta 
i  rplicnnus ,  quibtts  sc  mori  quolidie  lestabalur  ; 
*imitiler  el  nos  humance  conditiunis  vitam  ancipi- 
tem  retractanlcs  non  peccabimus.  Cttm  enim  exci- 
lati  d  somno,  ad  vcsperam  nospervenire  dubitemus; 
•  t  (jttieti  corpora  concedenles  ,  de  lucis  non  conji- 
dumus  advettlu  ,  cl  ttbique  naturce  ac  vitce  incertai 
mcmores  ,  Deinos  inlelligamtis  providentia  guber- 
iiari.  lloc  modo  non  delinquemus ,  aut  aliqua  fra- 
gili  cttpidilate  raptabimur ;  sed  nec  irascemur 
quidem  adversus  aliquem,nec  terrenos  congregare 
ihcscmros  ambicmus  :  quin  potiusmcttt  qttotidiani 
rccesstts  ,  et  sejungendi  corporis  jttgi  meditalione , 
omnia  caduca  calcabimus.  Vis  exempla  ! 

Scrihunt  Plinius  lib.  7.  cap.  7.  el  Valer.  Max. 
lil).  9.  cap.  12.  Anacreontem  Poetam  acino  uvae 
passtt  perlinacius  in  faucibus  bajrente  ,  Fabium 
vero  scnatorcm  unico  pilo  in  lactis  haustu  gut- 
turi  transverso,  slrangulatos.  Chilon  Spartanus 
ilUUl  victorem  Olymphe  lilium  amplectitur,  pr;e 
gaudio  inter  lilii  amplexus  animam  efllavit,  ait 
Plinius  lib.  7.  cap.  32.  Sopbocles  in  certamine 
tragtedise  viclor  renuntiatus,  prae  laetitia  expi- 
■  ivil.  ail  Valer.  lib.  9.  cap.  12.  Clidemus  dum 
viclor  auro  coronarelur ,  repente  obiit,  ait  Ter- 
tull.  de  Anima  cap.  52.  Diagoras  cum  tres  filios 
eodem  Olyinpiie  die  vincere  coronarique  vide- 
rel,  illique  coronas  sibi  detraclas  capiti  palris 
imponerent,  animam  exbalavit,  ait  Gellius  I.  Z. 
cap.  15.  Itenunc,  mortales,  quitam  fragilem 
ordimini  tcxitisque  vitae  telam ,  et  Nestoris  annos 
vobis  promittile,  cras  moriluri.  SapienlerTer- 
Ulll.  de  Anima  cap.  52.  Vis  est  cl  illa  navigiis , 
inquit,  cum  longe  d  saxis,  nullis  depugnata  tur- 
binibus,  nallis  <ittassata  decumanis ,  adulante  fla- 
'"  ,  tabente  cttrsti ,  Uetanlc  comilatu,  intestino 
repmit  pcrcuisu,  cum  tola  securitale  desidunl. 
>"«  steus  nattfragia  sttnt  vitte  etiam  tranquiUd 
mortis  eventus. 

PRO  to  ut  DlCATlS  (  Hcltit  hsec  superius  ad 
yerg,  i*.Eccenuncquidicitis  :  llodicautcrastino 
■'ninus  tn  illam civitatem ,  elc.  q.  d.  Vos  vestras 
ucuones  ei  lucra  Lta  disponitiSj  (piasi  a  nullo 
iniid.-atis;  Weoque  dieitis  :  lbimus,  mereabi- 
1,1111  -  uicrum  lacicnius,  cum  cogitare deberetis 
v  itam  ,  omnesque  actus  vcstros  pendere  a  nutu 
"ci .  ideoque  addere  ci  uicere  :  )  Si  Dominus 
volukuit;  ]  ut  boc  dicto  Dei  providentiam  con- 
n,    revereamini.  invocetis,   illique 


vos,  veatraque  omma  bunhli,  totoque  corde 
subdaiis  el  commiltaUs.  Ipse  enim  est  vester 
Kiolnm  ,  ul  est  Dominus,  crealor,  provisor,  gu- 
nernator  .  conscrvator,  protcclor.  judcx  et  vin- 

CUKMtL  .       A   LAriUK.      TOM.    X. 


dex.  Ila  suis  decretis  et  propositis  addere  solent : 
Si  Ueus  voluerit ,  non  tantum  Christiani,  sed  el 
Judaei ,  Genliles,  et  Saraceni.  Chrisliani  ex  doc. 
trina  S.  Jacobi  hic.  Unde  S.  August.  in  psal.  32. 
conc.  1.  Discite  ,  ait,  habere  in  corde ,  quodhabel 
omnis  homo  in  lingua  :  quod  vull  Deus.  Jpsa  lin- 
gtta  popularis  plcrumque  est  doctrina  salutaris, 
Ita  S.  Paulus  1.  Corinl.  U.  19.  Veniam,  inquil. 
ad  vos  cito ,  si  Dominus  volucrit ;  el  cap.  16.  7. 
Spero  enimme  aliquuntulum  temporis  manere  apttd 
vos  ,  si  Dominus  permiserit.  Philip.  2.  19.  Spero 
in  Domino  Jcstt  Timotheum  me  cilo  mittcre  advos. 
Hac  crgo  Christiana,  haec  Paulina  est  vox  :  Fa 
ciam  hoc  Deo  volente  ,  si  Dominus  voluerit,  per- 
miseril ,  cum  Dei  ope  ,  per  gratiam  Dei,  elc. 

Judaei.  Ut  Judas  Machabaeus  initurus  praelium 
i\il:Sicut  fueritvotuntas in ccelo , sic ftat.  1.  Mach.  3. 
(iO.  Eadem  est  praxis  el  phrasis  caeterorum  Judajo- 
rum  ,  ut  aliquid  facturi  dicant :  Si  Deus  voluerit ; 
cujus  originern  ex  Ben  Syra  narrat  \i\z  nostcr 
Serarius.  Quidam ,  inquit,  dicens  :  Cras  inibo 
nuplias,  monitus  fuit  ab  amico,  ut  adderct  :  Si 
Deus  voluerit.  At  ille  :  Sive,  inquit,  Deusvelil, 
sive  nolit ,  ego  cras  cum  sponsa  sedebo  in  tha- 
lamo  meo  :  seditque  cum  ea  tota  die ;  nocte  vero 
mortui  sunt  ambo.  Quos  cum  mortuos  invenis- 
sent,  dixerunt:  Vere  dixil  Ben  Syra  :  Sponsa  a>- 
cendil  ad  thalamum  ,  necjue  novil  quid  acciderit 
sibi.Quicumqueergocupitaliquidfacerefeliciter. 
dicat  prius  :  Volente  Deo  ;  vel :  Si  Deus  voluerit, 
Diserte  Jeremias  cap.  10.  To.Scio,  ait,  Domine , 
ijttia  non  est  hominis  via  ejus :  necviriest  ut  ambulet 
ct  dirigat  gressus  suos ;  et  cap.  17.  8.  Benediclus 
vir  qui  conftdit  in  Domino ,  et  erit  Dominus  fiducia 
ejus;  et  v.  ik.  Saname,  Domine,  et  sanabor :  salvum 
me  fac  ,  et  salvus  ero  :  qttoniam  laus  mea  tu  es. 

Gentiles.  Socrates  suum  Alcihiadem  docuit 
anle  opus  dicere  :  Si  Deus  voluerit,  ait  Plato  in 
Alcibiade.  Vide  Brisson.  in  Form.  lib.  1.  pag.  57. 
ubi  oslendit  has  voces  fuisse  familiaresAugusto, 
Ciceroni,  Catoni,  Ennio,  etc.  :SiDii  volent,Diis 
volentibus.  Seneca  epist.  41.  Prope,  inquit,  est 
d  le  Detts ,  tecumcst ,  inlus  est.  lta  dico  ,  Lttcili , 
saccr  inlra  nos  spiritus  sedet ,  malorum  bonorum- 
que  noslrorum  observator  et  cuslos  :  hic  prottt  a 
nobis  tractalus  est  ila  nos  tractat  :  bonus  vir  sine 
Deo  nemo  est.  An  potest  aliquis  supra  forlunam  , 
nisi  ab  illo  adjuttts,  exurgere?  llle  dat  consiiia 
magnifica  et  recta.  El  inferius  :  Animum  excel- 
lenlem,  moderattt,m ,  omnia  tanquam  minora  tran- 
seuntem,  quidquid  timemus  oplamusque  ridentem , 
ccvlcstis  potenlia  agitat  :  non  potest  rcs  tanla  sine 
adminiculo  numinis  slare.  ldem  lib.  U.  de  Benefi- 
ciis  cap.  G.  Vncle  tibi  islum  quem  trahis  spiritum? 
Unde  istam ,  per  quam  aclus  vitce  tuct  disponis 
atqtte  ordinas ,  lucem?  Uncle  sanguinem,  cujus 
cttrsu  vittdis  conlinctur  calor?  Unde  ista  palatum 
tuum  saporibus  exquisitis  ultra  salietatem  laces- 
sentia?  Unde  hcvc  irritamentajam  lasstv  voluplatts? 
Unde  isla  quics  in  qua  putrcscis  ac  marccs  ? 
Nonne  si  gratus  cs  ,  dices  : 

Deus  uoliis  hccc  otia  fecit. 

Namquc  cril  ille  milii  scmper  Deus  :  illius  aram 
S>cpe  tener  noslris  ab  ovi'ibus  imbuel  agnus  : 
Ille  meas  errare  boves  (  ut  ccruis  )  et  ipsum  , 
Ludere  qus  vellem  calamo  permijit  agresti. 

Saraceni  et  Turcae  toti  a  Dei  voluntate  quasi  a 
fato  pendent;  ideoque  in  praelia  et  pericula  prae- 
cipiles  caecique  ruunt.  Agunt  enim  hoc  dilem 
mate  ?  Aut  Dcus  slatuit  me  hoc  pra'!io  mori, 


663 


f.OMMENTARIA  IN  EPIST.  S.  JACOD'.  Cap.  IV. 


hocpcrictiloobrui,  aulnon  :  Si  statuit,  non  pos- 
sum  evaderc  :  si  non  staluit,  ergo  non  inoriar, 
non  ohruar.  Nullnm  cnim  honum ,  vel  malum 
cuiquam  evenire  potesl,  nisi  volente  et  immit- 
lenle  Ueo.  Sed  paralogizant  :  Dcus  enim  multa 
nonstaluit,  nisi  praevisa  hominum  lihera  dis- 
posiiione,  merito  ,  veldemerito.  Sic  non  statuit 
ut  moriaris  in  praelio,  nisi  illi  te  ingresseris  : 
non  siatuit  ut  periculo  obruaris,  nisi  tc  sponlc 
iu  illud  coujeccris.  Sed  hanc  arguliam  Turcce 
non  capiunt.  Quocirca  Solymanus  Imp.  cum 
filium  haheret  refractarium  cl  regimen  turban- 
teni ,  ac  quidam  c  principihus  consulcret,  ul 
illum  quasipcrniciosum  reipubl.  emediotolleret, 
illico  illi  caput  coram  se  praecidi  jussit  ,'eo  quod 
uon  addidisset :  Si  ila  Deo  placuerit;  nam  postea 
ejus  consilium  secutus ,  filium  inlerfecit.  Ita 
refert  P.  Salmeron  hic. 

Er  si  vixeiumus.  ]  Agit  contra  superhos,  sibi- 
que  praefidentes,  nec  Deo  innitentes.  His  jubet 
addi  :  Et  si  vixerimus;  ut  memores  fragilitatis 
suae  et  mortalitatis,  cristas  ponant,  ac  a  Deo  se 
suaquc  pendere  profiteantur.  Nam  alioqui  lideles 
in  omni  sua  deliberatione  el  proposilo  idipsum 
lacilesubintelligunt :  qui  vero  religiosiores  sunt 
et  modestiores,  idipsum  expresse  adduut  exem- 
plo  angeli  qui  ad  Ahraham  ait  :  Revertens  ve- 
niam  ad  te  tempore isto ,vita comite.  Genes.  18. 10. 

Idipsum  monere  et  repncscntare  voluerunt 
Gentiles  ,  quando  tres  Parcas  vitae  necisque  nos- 
troe  praesides  excogilarunt :  quarum  una  colum 
gestahat  lana  obvolutum,  altera  fila  sensim  e 
lana  deducebat,  coloque  agglomerabat  :  tertia 
deuique  cum  falo  praeslitutum  aderat  temporis 
momentum,  repente  staminasecabat,  vilamque 
praicidebat,  juxta  illud  Poetae  : 

Clolho  colum  retiaet ,  Lachesis  net ,  et  Atropos  occai. 

Cicero  lib.  3.  de  Natura  Dcorum,  Parcas  Erehi 
et  Noctis  filias  facit,  eteasdem  fata  esse  existi- 
mat.  Unde  est  illud  Cleantis  :  Ducunt  volentem 
fata  ,  nolenlem  trahunt,  Et  Virgil. 

Concordes  stabili  fatorum  nomine  Parcw. 

Huc  subinde  alludit  Script.  ut  Ezechias  Isaiae  38. 
12.  Prascisa  esl  velut  a  texenle  vita  mea  :  dum 
adliuc  ordirer,  succidil  me.  Ezech.  37.  11.  Periit 
fidcs  nostra,  et  abscissi  sumus.  Ubi  nonnulli  ver- 
tunt ,  periit  glomus  noster  ,  et  succisi  siitnus.  Hinc 
prima  dicta  est  Clotho?  a  circumvolvendi  ofiicio, 
eo  quod  contorta  et  coordinata  omnia  leneat  : 
y.XuOot  enim  Graecis  idem  est  quod  circumvolvo , 
glomero  ,  contorqueo.  Secunda  dicla  est  Lachesis, 
id  est  soriitio,  a  A*7je<*»«»,  id  est siirliri,  quasi 
sortilo  vilae  spatia  hominihus  oblingant ;  heec 
cnim  est  quse  fila  ducit.  Martialis  lib.  1.  epi- 
gram.  89. 

Cum  mihi  supremos  Lachesis  perneverit  annof. 

Hujus  item  nominis  vestigium  in  sacris  monu- 
mcnlis  reperimus.  Nam  ubi  legitur  in  Hehraico 
Textu  psal.  30.  16.  In  manibus  luis  tempora  mea, 
reddiderunt  Septuag.  inmanibus  tuis  sortcs  mea\ 
Voluerunt  nimirum  sapientissimi  viri  (  ut  docte 
ihiohscrvatAgcllius)Parcarumfabulascorrigerc, 
ad  vcramque  sententiam  traducere.  Asserebant 
Pocta3,  spatia  vilae  cuique  ,  vel  falo  obtingcrc , 
aut  sorte  sua  temere  evcnire;  unde  Parcaruin 
unamLachesim,hocestsortitionem,appellahani. 
Hoc  mendacium  rcfularunl  Septuag.  et  sortitio- 
nem  omncm  in  Dei  manu  esse  dixertmt;  ab  po 
vitse  spatia  morlalibus  tribui,  ab  co  propagari, 


ab  eo  dcuique  pro  «Herno  suo  consilio  arbilralu  - 
(piefiniri,  licet  sorlitoet  quasi  lemerehominibus 
haec  acciderc  videantur;  quia  lalcntesin  ahdilo 
dcilatis  peclore  lantae  varietalis  causas  invesli- 
garc  non  possumus.  Terlia  dcmum  Paica  voca- 
batur  Alropos  :  ad  verbum  rcddas  invertibilis , 
aut,  si  Latinius  mavis,  inexorabilis ,  implacahilis, 
inllexibilis ;  quia  fatalis  illamoriendi  neccssitas, 
ubi  adcst  instans  pi\cstitutum  ,  nullo  modoflccli 
aulimmutari  polest.  Unde  Martialis  lib.  3. 

Lanificas  nulli  tres  exorare  puellas 

Couligit ,  observant  quem  statuere  diem. 

Quocirca  sapicnlcr  Sencca  cpist.  61.  id  ago , 
inquil,  ul  miki  instar  lolius  vita?  sit  dies  :  sic 
illum  aspicio  ,  lanquam  csse  vel  ultimus  possil. 
Sapientius  S.  Gregorius  hom.  12.  in  Evang.  Qui. 
poznitenti ,  ait ,  veniam  spopondit ,  peccanti  dicm 
craslinum  non  promisit  :  semper  ergo  extremum 
diem  dcbemus  metuere  ,  quem  nunquam  possuinu.i 
prxvidere,  juxta  illud  : 

Omnem  crede  diem  tibi  diluxissesupremum. 

Praemonuit  omnes  Christus ,  dicens  :  Vigikite 

itaque , quianescitis  diemneque  horam.  Mat-  25.  124 

10.  NUNC  AUTliM  EXULTATIS  IN  SUPERMIS  VKSTRIS.  ] 

Grsece  a;.«i;o^i5<t5  ,  id  vsl,jaclantiis  el  arrogan- 
tiis  vcstris,  quibus  jactatis  vos  hoc  illove  dio 
hoec  et  ista  facturos,  tantas  merces  et  lucra 
captaturos.  Secundo,  Glossa  et  Thomas  Angli- 
cus  :  In  supcrbiis ,  inquiunl,  id  est,  in  diviliis 
quee  faciunt  supcrbos,  et  in  quibus  supcibilis. 
Vermis  cmm  divitiarum  est  superbia ,  ail  S.  Aug. 
A';a?ovc-t«  enim  est  hominum  |)lura  quam  prae- 
stare  possint  pollicciuiuin  ,  ait  Ulpianus  in  De- 
mosthencm.  Hiac  pro  exultalis  ,  gteece  est  *nv- 
/Zrtz ,  vel  ,  ut  alii  legunt ,  /.a-zzau^a^&s  ,  id  est 
gloriamini  conlra  alium,  pula  Dcum,  quasives- 
tro  marte  tol  vobis  opes  paretis.  Facete  So- 
crales  irrisit  Alcibiadem  sua  prsedia  jaclantem  , 
cum  ei  objecit  tabulam  cosmographicam  At- 
ticae,  petiitqueilla  sibi  in  ea  ostendi  :  cuin  enim 
ea  ostendere  non  possct  :  Vide ,  inquit ,  quantula 
ea  sunt ,  quai  in  lantilla  tabula  ostendi  ncipieunt. 
Ita  lib.  3.  Variae  hislor. 

Omms  exultatio  talis  ( graece  x*yMni  >  U\ 
cst  gloriatio)  MAi.ic.iSA  est.  ]  Suggesta  a  maligno 
spiritu,  graece  w-fi^ ,  id  est  mala,  improba  est. 

17.    SCIENTI   IGITUR  BONUM   TACEaE,    ET   NON  FA- 

cienti,  peccatum  f.st  ii.i-i.  ]  Tacite  significal 
S.  Jacobus  fideles  haec  sua  monita  scire.  q.  d. 
Credo  vos  haec  scirc  ;  quare  moneo  ul  ea  operc 
perficiatis.  Sciens  enitn  bonum  quod  Dcus  ct  lcv 
praecipit ,  si  illud  nou  facial,  peccat ,  et  ut  reus 
ii  Dco  punietur.  Recle  S.  Ephrem  cx  hac  senten- 
tia  colligit  ser.  de  pcenitent.  Si  scienli  honum  ei 
non  facienti  peccatum  est  illi;  multo  magis  ma- 
lum  scienlietillud  facienti,  peccatumeril.  S.  Ber- 
nard.  scrm.  36.  in  Cant.  Scienti,  ait ,  bonum  cl 
iion  facienti ,  peccatum  est  illi ;  ac  si  per  similitu- 
dinem  dicat  :  Sumenli  cibum  ct  non  digerenti  ■, 
perniciosum  est  ei.  Cibus  siquidem  indigestus  ma- 
los  generat  humores  ,  el  corrumpit  corpus ,  non 
nutrit  :  itaetmultascientia  ingesta  stomacho  ani- 
ma>, ,  qiue  est  memoria  ,  si  decocta  igne  charitalis 
non  fuerit,  et  pcr  quosdam  artus  anima' ,  mores 
scilicet  alqueaclus,  (ransfusa  atque  digesla,  elC. , 
reputabilur  in  pcccalum  tanquam  cibus  conversus 
in  noxios  pravosque  humores.  Annon  inllaliones 
et  lorsiones  in  conscientia  sustinebit ,  qui  hujus- 
modi  esl ,  sciens  videlicet  bonum  el  non  facicns? 


COMMENTAIUA  1N  EPIST.  S.  JACOIil.  Cap.  V.  563 

CAPUT  QUINTUM. 

SYNOPSIS  CAPITIS. 

PERGIT  PKRSTRINGERE  DIVITUM  1N  PAUPERES  S>EVITIAM  ,  INSOLENTJAM  ETLUXUM.  InDE  V.  ?. 
PAUPERES  ET  AFFLICTOS  HORTATUR  AD  PATIENTIAM  ,  EXEMPLO  JOB  ET  PlUJPHETARUM. 
MOX  V.  12.  VETAT  JURARE,  TRISTES  JUDETORARE,  L^ETOS  PSALLERE  ,  JEGROS  UNGI  OLEO  , 
PECCATORES  PECCATA  SUA  CONFITERI.  DeMQUE  V.  1  G.  COMMENDAT  STUDILM  ORATIONIS 
ET  SALUTIS  PROXIMORUM. 

gite  nunc  divites,  plorate  ululanles  in  miseriis  vcslris,  quae  advenknt  vobiV 

2.  Divitiae  vcstraepulrefactae  sunt:  et  vestimenta  vestra  a  tineis  comesla  sunt. 

3.  Aurum  et  argentum  vestrura  aeruginavit :  et  a?rugo  eorum  in  testimonium 


j)vobis  erit,  et  manducabit  carnes  vestras  sicut  ignis.  Thesaurizastis  vobis  iram 
in  novissimis  diebus.  h.  Eccc  merces  operariorurn  ,  qui  messuerunt  regiones 
ivestras,  qu?e  fraudala  esta  vobis,  clamat :  et  clamor  eorum  in  aures  Domini 
'sabaoth  introivit.  5.  Epulati  cstis  super  terram ,  et  in  luxuriis  enulristis 
corda  vestra  in  die  occisionis.  6.  Adduxistis ,  et  occidistis  justum ,  et  non  reslitit  vobis. 
7.  PaUeotes  igitur  estote  fralres  usque  ad  adventum  Domini.  Ecce  agricola  exspeclal  preliosum 
fructum  terrae,  palienter  fercns  donec  accipiat  tcmporaneum ,  et  serotinum.  8.  Patientes  igitur 
estole  et  vos ,  et  confirmate  corda  vestra  :  quoniam  adventus  Domini  appropinquavit.  9.  Nolile 
ingcmiscere  fratrcsin  alterutrum,  ut  non  judicemini.  Ecce  judex  ante  januam  assistil.  10.  Exem- 
plum  accipite  fralres,  exitus  mali  laboris  et  patientiae,  Prophetas  qui  locuti  sunt  in  nomine 
Domini.  11.  Ecce  beatificamus  eos,qui  suslinuerunt.  Sufferentiam  Job  audislis,  et  fioem 
Domini  vidislis,  quonram  misericors  Dominus  cst,  et  miseralor.  12.  Anle  omnia  autem  fratres 
inei  nolite  jurare,  neque  per  coelum  ,  neque  pcr  terram  ,  neque  aliud  quodcumque  juramentum. 
Sit  autein  sermo  vester,  Est ,  est :  Non,  non  :  ut  non  sub  judicio  decidatis.  13.  Tristatur  aliquis 
veslrum?  oret.  ^quo  animo  est?  psallct.  \h.  Infirmatur  quis  in  vobis  ?  inducat  Presbyteros 
Ecclesi* ,  et  orent  super  eum  ,  iingenles  eum  oleo  in  nomine  Domini.  1 5.  Et  oratio  fidei  salvabit 
iniirmum  ,  et  alleviabit  cum  Dominus :  el,  si  in  peccalis  sit ,  remitlentur  ei.  16.  Confitemiii! 
ergo  altcrutrum  pcccata  vestra,  et  oiate  pro  invicem  utsalvemini :  multurn  enim  valet  deprecatio 
justj  assidua.  1 7.  Elias  homo  erat  similis  nobis  passibilis :  et  oratione  oravit  ut  non  plueret  supei 
terram  ,  ct  non  pluit  annos  tres ,  et  menses  sex.  18.  Et  rursum  oravit :  et  ccelum  dedit  pluviam  , 
et  lcrra  dedit  fructum  suum.  1 9.  Fratres  mei ,  si  quis  ex  vobis  erraverit  a  veritate ,  cl  converlcri! 
quis  eum  :  20.  scire  debct  quoniam  quiconverli  fecerit  peccatorem  ab  errore  vire  suae ,  salvabit 
.iminam  ejus  a  morle,  et  operiet  multitudinem  peccatorum. 

AGlTE  nunc  divjtks,  PLon\TE.  ]  S.  Jacobus  in  iniquus ,  aul  iniqui  hceres.  Hinc  Thomas  Anglicus 

Dne  cap.  praeced.  laxavU  divitum  culpam,  puta  diviiesexplicat,  in  pecunia  aeque  ac  in  peccatie. 

avaritiam  et insolentem  exullationem :  h ic eam-  Nam,  ut  ait  Eccles.  11.  11.  Si  divcs  fueris ,  non 

(tom  reprimit  assigpando  pceoam,  puta  miserias  eHs  immundus  d  peccato.  Et  Chrisius  Luca?  6.  1h. 

eis  obveoturas :  unde  auod  cap,  prseced,  vers.  3.  Vce ,  ait ,  vobis  divitibus,  quia  habetis  consolatio- 

hortatua  c.si   eos   ad    tuclum  et  ploratum,  hic  nem  vestram.  Uhi  pouderanda  est  particula  cati- 

perurget.  Sicul  eoim  faber  insistit  tonsiooi  ferri,  saUsquia,  juxta  illudKpuloni  dictum :  Fili,  reear- 

uonec  ulud  ad  arhitrium  suum  QecUt  et  for-  darc,quia  recepisti  bona  in  vita  tua,  et  Laearus 

init  j  Ua  ct  concionator  diu  multumque  tunderc  simiUter  mala  :  nunc  autem  hic  consolatur ,  tu 

(lebcl  (lura  et  Viliosa  hominum  corda,  ut  ca  ad  vero  cruciaris.  Nain ,  ul  ail  S.  Hieron.  episl.  oU. 

|j<rnilci)liam  ,  novamquc    vitam    inflectat.   Per  di/Jicile ,  imo  impossibile  est  ,  ul  pro?senlibus  quis 

rtiviies  accipe  philodivites ,  id  est ,  diviiiarum  et  futurU  fruatwr  bonis ;  et  hir  vewtrem,  >:t  ibi 

cupidos  el  lenaces;  sicut  per  sophos  inteliigun-  mentem  cxjileat ,  ut  de  deliciis  transeat  ad  deticias. 
iin  piuiosopni,  ld  cst,  amatores  sapieotiae.  Qui        Porro  va?  illud  ploratum  ciens,  a  Christo  et 

cmni  rov  \um  haheni  diviiiis  allixum,  sed  coelo,  Scripl.   (livitibus  inlenlaluui  ,    non   lanlum  esi 

n  mvites  hcel  sint  censn,  pauperea  tamen  sunt  fulura,  sed  ei  prasseotis  viiae;  nuod  explicans 

21?  S  ■i°S?l.|ame,!1.m.*lle»«  n»ia  divites  solent  S.  Cypr.  1.  2.  epist.  "2.  ait  :  llos  inter  diviuassuas 

esse  pmioatvues  :  divilix  enim  sunl  viscosae ,  trcpidoscogitationisinccrtaisoUiciltulodiscruciai: 

niin?^i  r  Pos1scdenl,s  dligant  ,   ut  sa^pe  eas  non  cibus  sccuro  ,  somnusve  contingit :  suspirat  Ui 

npiat  per  las  el  nefas.  Unde  illud  :  Oives  ,  aul  in  convivio.bibat  ticet  gcmma,  et  cum  eptUu  mai- 


666  COMMENTARIA  IN  EPIST 

cidum  corpus  torus  uioltior  alto  sinu  condidcrit  , 
vigilat  in  pluma  :  nec  inteltigil  miser  speciosa  sibi 
esse  supplicia  ,  auro  sc  alligalum  teneri,  et  possi- 
ilcri  magis  quam  possdere  divitias.  Consentanec 
Ambros.  lib.  de  Nabuthe  cap.  1U.  Bene ,  inquit, 
ciros  diviliarum  appeilavit  David.  Psalm.  75.  G. 
/io/i  divitias  virorum,  ul  ostendat  cos  non  posscs- 
'sores  divitiarum  esse ,  sed  d  suis  divitiis  possideri. 
Recte  Uem  omnino  Seneca  epist.  119.  Sic  divi- 
tias  habcnl  quomodo  liaberc  dicimur  febrim  ,  cum 
itlanos  habcat.  E  contrario  diccre  debemus :  Febris 
ittuin  tcnel.  Eodem  quomodo  dicendum  esl  :  Divi- 
tue  itlum  tenent ,  imoet  torquent.  Acute  observat 
S.  Gregor.  expendens  verba  illius  divitis  Lucae 
c.  12.  V.  17.  Quid  faciam ,  quia  non  habeo  quo 
congregem  fruclusmeos?  O  angustia,  inquit  Gre- 
gorius  lib.  V?.  Moralium  c.  11.  ex  satietatenata! 
de  abcrtate  agri  angustialur  animus  avari. 

Concludat  S.  Augustinus  tract.  9.  in  Joan- 
nem  :  O  Iwmo ,  qui  taboras ,  amando  avaritiam  , 
cum  labore  amatur  quod  arnas  :  sine  laborc  ama- 
tur  Deus.  Avaritiajussura  cst  labores ,  pericula  , 
tristilias,  tribulationes;  et  oblemperatus  es.  Quo 
jine?  ul  habeas  quo  impleas  arcam,  etperdas  secu- 
rilatem.  Securior  forte  eras  antequam  haberes , 
quam  cum  habere  cwpititi.  Ecce  quid  tibi  jussit 
avaritia.  Implesti  domum  ,  timentur  latrones  : 
acquisivisti  aurum,  perdidisti  somnum.  Deus  sine 
laboreatm  amatur,  acquiritur  et  tenelur.  Legen- 
dus  jmnino  etiam  ejusdem  sermo  vigesimus 
secundus  de  verbis  Apostoli,  ubi  et  de  somno, 
quem  capere  tales  nequeunt,  plura  ingerit. 

Plorate  ululantes.]  Syrus,  plorate  et  ululate. 
Ululare  proprie  est  luporum  et  canum  cum  ra- 
bida  fame  cruciantur  :  inde  transfertur  ad  sum- 
mas  in  extrema  clade  complorationes  etejula- 
tus,  quales  solent  esse  feminarum  cum  bostis 
urbem  capit,  omniaque  ferro  etflamma  vastat. 
q.  d.  0  divites  crudeles  ,  more  luporum  fame 
rabidorum  ululate;  quia  cum  Titus  vaslabilJu- 
daeam,  etmagiscumDeusdetrudelvosin  tartara, 
exlrema  inopia,  doloreetquasilupina  accanina 
fame  et  siti  cruciabimini,  adeo  in  ardentissimis 
ilammis  cum  divite  Epulone  postulantes  vel  gut- 
iam  aquae  ad  refrigerandam  linguam,  non  sitis 
obtenluri,  eo  quod  pauperibus  fame  et  siti  af- 
ilictis  panemet  potum  postulantibusnegaveritis, 
imo  mercedem  operae  et  labori  ipsorum  pro- 
missam  debitamque  fraudaveritis.  Ita  Hugo.  Ita 
poetae  lingunt  Tantalum  quasi  scbema  avariet 
avaritiae,  apud  inferos  siti  torqueri  et  fame. 
Mento  summam  aquam  atlingens  sitienectus  Tan- 
talus,  ait  Cicero  k.  Tuscul.  et  Virgil.  6.  jEneid. 
de  Tantalo : 

Epulaeque  ante  ora  paralae 
Regifico  luxu  ;  furiarum  maxima  juxla 
Accubat,  et  manibus  prohibet  contingere  mensas. 

Flinc  Plato  in  Craiylo  Tantalum  dictum  censet 
quasi  tz).x\>txto.>  ,  id  est  infelicissimum.  Se- 
cundo  ,  ululate  ,  6  divites,  in  tanta  clade,  sicut 
pueri  et  mulieres  ululant  in  communi  domus 
urbisve  ruina,  quia  vixistis  utmulieres  baben- 
tes  cor  aflixum  rebus  vilissimis ,  puta  terrae  et 
luto.  Unde  S.  Cbrysost.  homil.  55.  in  Matth. 
Nihil,  ait,  mulierosius  quam  vinci  ab  avarilia. 
Quocirca  Beda  censet  hic  moneri  divites,  utfle- 
tibus  et  eleemosynis  inferorum  supplicia  redi- 
mant :  Divites  enim  qui  pietatis  et  misericordice 
opera  neglexerint ,  inquit,  non  modo  visibilis  ge- 
henncB  ignis  cruciabit,  sed  eliam  memoria  inanium 
diriliarum,  quibus  suas  culpas  redimere poluerunl; 


.  S.  JACOBI.  Cap.  V. 

cl  anle  judicium  animas  corum,  et  post  resurrec- 
tionem  etiam  carnes  exuret,  cum  sibi  irasci  cccpc- 
rint ,  quare  culpas  eleemosynis  non  redemerint ; 
unde  dicitur  diviti :  Fili ,  recordare  quia  recepisti 
bona  in  vita  tua. 

In  miseriis  ( iitt,  id  est  super,  propter  miscrias ) 
qujE  advenient  vobis]  a  vindice  Deo,  tum  inhoc 
saxulo,  ttim  in  futuro.  Miser  dicitur  qui  om- 
nemfelicilatem  amiseiil,  ait  Isidor.  1. 10.  Etymol. 
Cnde  OEcumen.  censet  hic  praedici  excidium 
Hierosolyma^  et  Jutheae  quo  tlivites  omnes  tam 
Christiani  quam  Judaei  bonis ,  libertate  et  vita 
spoliati  sunt.  SicPropbetae  divitibus  insolentibus 
sui  aevi  inlentant  cladem  et  caplivitatem  Baby- 
lonycam ;  ul  Amos  c.  G.  1.  Vce  qui  opulenti  eslis 
inSion,  et  confulitis  in  monte  Samaria:,  optimates, 
capila  populorum,  ingredientes  pompatice  domuiu 
Israel.  Et  Isaias  c.  5.  8.  Vx  qui  conjungitis  do- 
mum  ad  domum  ,  et  agrum  agro  copulalis ,  etc. 
Nunquid  habitabitis  vos  soli  in  medio  terrce?  Et 
Christus  Lucae  6.  1k.  Va  vobis  divitibus  quiridetis 
nunc ,  quia  lugebilis  et  flebitis.  Pathetice  auctor 
serm.  ad  Fratres  in  eremo  tom.  10.  S.  August. 
serm.  62.  Cogitate,  ait,  fralres  charissimi,ubi  siut 
reges,  ubi  polentes ,  ubi  amici,  ubi  parentes.  Ecce 
quomodo  de  tanta  polentia  vel  lictitia  tanta  pro- 
venit  miseria  et  angustia  :  de  tantis  divitiis  tol 
inopice  :  de  tantis  satietatibus  tanta  fames  :  de 
tam  levi  delectatione  tam  longa  infirmitas  :  dc 
tam  brevi  lace  lam  longce  tenebrce  :  de  tam  parva 
suavitale  odoris,  vel  luxurice  tanti  dolores ,  ac  /oj- 
tores  damnationis  perpctucc  :  et  de  vestimcntorum 
abundanlia  tanta  nuditas.  Istas  cataslrophas 
saepe  Deus  juslus  scelerum  vindex  facit  in  hac 
vita,  uti  oculis  cernimus,  et  semper  faciet  in 
futura. 

Symbolice  Hugo  :  Recte,  ait,  dicitur  ,  qiue  ad- 
venient;  quia  miseria  pcena?  veniet  ad  miseriam 
culpce ,  ut  simul  conjungantur ,  et  quamdiu  durat 
culpa,  duret  et  pama  ,  quia  vero  in  inferno  culpa 
perennis  crit,  sic  etiam  pcena. 

1.  DivitijE  vestr^e  putrefact/e  sunt.  ]  Haec  est 
justa  causaluctus  et  ploratus.  Syrus,  opesvcstne 
corruptce  sunt,  et  fccterunt;  ex  corruplione  enim 
oritur  putredo ,  ex  putredine  foetor.  Diviles 
avari  maluntsua  frumenta,  vina,  panes,  carnes, 
pisces  ,  ova,  etc. ,  in  arcis  putrescere,  quam  ea 
dare  pauperibus,  iisque  emere  coelestes  et  aeler- 
nas  opes,  quae  sane  ingens  est  stoliditas  ,  aequc 
ac  crudelitas.  S.  August.  (vel  quisquis  est  Auc- 
tor)  lib.de  Duodecim  abusionibus  tom.  9.  inler 
duodecim  hanc  ponil  quartam.  Prima  abusio , 
inquit,  est  sapiens,  et  pr.edicalor  sine  bonis 
operibus  ;  Secunda,  senex  sine  religione  ;  Tertia, 
adolescens  sine  obedientia  ;  Quarla  ,  dives  sine 
eleemosyna ;  Quinta,  femina  sine  pudicitia ; 
Sexta,  dominus  sine  virtule;  Seplima,  Christia- 
nus  contentiosus;  Octava ,  pauper  stiperbus  ; 
Nona,  Rex  iniquus  ;  Decima,  Episcopus  negli- 
gens;  Undecima,  plebs  sine  disciplina:  Duode- 
cima,  populus  sine  lege.  Hinc  Seneca  avaros 
vocat  opum  arcas,  lib.  de  Remed.  fortuit.  Mag- 
nam,  inquit,  pecuniam  habet ,  hominem  itlum 
judicas?  arcaest.  Quis  cerario,  quis  plenis  loculis 
invidet?  Et  iste,quem  dominum pecunia; cestimas, 
pecunia  loculus  est.  Multumhabet :  utrumavarus, 
an  prodigus  est  ?  Si  avarus,  non  habet ;  si  prodigus, 
non  habebit.  Iste  quem  beatum  credis ,  sccpe  dolet , 
sa;pe  suspirat ;  multi  illum  comitantur  :  met 
muscx  sequuntur ,  cadavera  lupi,  frumenta  for- 
micce  :  pra?dam  sequitur  ista  turba,  non  Iwminem. 


COMMENTARIA  IN  EPIST.  S.  JACOBI.  Cap.  V. 


\;un,  ut  ail  Isocratcsin  /Eginetico  :  Multi  pecu- 
niai ,  non  hominis  cognati  sunt. 

NolalS.  Chrys.  orat.  dc  divit.  etpaupcr.  pecu- 
nias  gr.ece  dici  wfi/u&*  -i  xp-i'*'-".  idcstita',  quod 
iis  utendum  sit,  illacqueexpendendceinnoslram 
et  aliorum  ulililatem  :  servi  esse,  asservare  eas 
quasi  in  cuslodia;  domini,  eas  expendere.  Ava- 
ris  ergo  quasi  servis  ,  x,=>VaTa  non  sunt  xp^/wwa, 
sed  r.Tiifut.r*  kxphoiiuL ,  id  cst,  possessiones  inuliLcs, 
imo  x,iIX»  id  est,  formicarum  domicilium.  Quo- 
(  irea  idem  Chrys.  homil.  15.  inJoannem,  pru- 
denter  monet,  ut  opes  fugaces  pcr  manus  pau- 
peruin  in  ccclum,  quasi  in  asylum  transmitta- 
mus,  eas  ibi  post  morlem  reperturi.  Et  S.  Aug. 
Miin.  50.  de  Tempore  :  Quid,  ait,  sunt  paupcres, 
nisi  laturarii  nostri,  id  estbajuU?  Das  laturario 
tuo,  adcttluvi  porlal  quod  das.  Et  mox  :  Perdes 
(\uod  dedisti ,  sed  scqueris  quo  misisli.  Non  sine 
thesauroremanebis,  scd  quos  habebas  in  terrasoL- 
Hcitus ,  habcbis  in  cozLo  securus.  Et  S.  Ambros. 
lib.  de  Nabulhe  c.  14.  Cuslos,  inquit,  es,  non  do- 
niinus  fucttltalum,  qui  auruni  tcrree  infodis  :  minis- 
ter  utique  ejus ,  non  arbiter.  Vende  potius  aurum, 
el  anc  salulem ;  vende  lapidem,  et  eme  regnum 
Dei ;  vendc  agrum,  et  eme  tibi  vitam  ceternum.  Et 
mox  :  Nescis,  6  homo,  slruere  divilias  :  si  vis  dives 
esse  ,  eslo  pattper  sceculo ,  ut  sis  dives  Deo.  Dives 
fidei,  dives  est  Deo.  Qui  dives  est  in  misericordia , 
hic  dives  est  Dco.  Dives  in  simplicitate ,  dives  est 
Deo.  Dives  sapientice  et  scicntice,  dives  est  Deo.  Et 
c.  15.  Quicumque  igitur  putrimonio  suo  tanquam 
possessione  non  ulilur,  qui  largiri  pauperi ,  et  dis- 
pensare  non  novit ,  is  suarum  servulus  est,  non 
dominus  facuLlatum  :  quia  aliena  custodit  ut  fa- 
multts,  nontanquam  dominus  suis  utilur.  In  httjus- 
modi  crgo  affeclu  dicimus,  quod  vir  divitiarum  sit, 
non  divitice  viri. 

El  VE8T1MENTA  VESTRA  A  TINEIS   COMESTA  SU.Vl'] 

•qTofyorrci  yiyovtv ,  idesl,  facta  sunt  tineosa,  sive 

lineis  obnoxia,  puta  lalia  ut  a  tineis  rodanlur, 

quibus   pauperes  nudos   vestire  debeatis,  qui 

proinde  10  die  judicii  sceleratam  vestram  avari- 

tiam  accusabunl  et  damnabunt.  Unde  OEcum. 

haec  referens  ad  sequenlia  :  Divitice,  ait,  vcstne 

quas  sicul  igncm  tliesaurizastis ,  comcdent  carnes 

vestras  :  pulrcdo  autcm  diviliurum,  et  corrosio  in- 

dumcntorum  a  tincis,  et  wrugo  auri  et  argenti 

COntra  vos  tcstiftcabuntur,  et  avaritiam  vcslram 

arguent ,  qtiod  nemini  eas  distribuere  voLueritis. 

ldcirco,  inquit.m  cxlrcmis  dicbus ,  adventus  sci- 

licet  Domini ,  divitias  vestras  sicut  ignem,  in  per- 

niciemvestram  reconditus  ct  lliesaurizatas  reperie- 

tis.  Hinc  avaris  istis  et  tincosis  Deus  minatur  se 

tore  lineain,  cos  corrodenlem.  Et  ego ,  inquil, 

quati  tincu  Epliraim,  etquasi  pulredo  domuijuda. 

0«ee  5.  12.  Nola  pbysiceex  Plinio  lib.  11.  c.  53. 

1'ulvis,  inquil,  in  lanis  et  vcste  lineas  crcat ,  pra- 

cipue  si  araneus  una  inctudatur  :  sitit  enim,  ut 

omnenx  kumorem  absorbcns,  ariditatem  ampliat. 

Hmc  Horatius  lib.  ±  satyra  3. 

Cuistragula  veslis , 
Blaltaium  ac  tinearum  epulae,  pulrescat  in  arca. 

Ome  siultitia  ,  quse  soavitia,  dare  vestes  conn- 
deudas  tineis,  quibus  in  pauperes  distributis , 
emissescoelum?in  quibus  conciliasses  tibigra- 
nain  iioii  tantum  pauperum,  sed  et  Dei  cujlitum- 
queomnium?  VereenimdicatQdelisilludM.An- 
toni  :  lloc  habco  ,  quodcumqncdcdi,  teste  Seneca 
bb.  o.  de  Bencf.  c.  3. 
Porro  tineas  a  veslibus  arceut  herbae  odori- 


563 

fri-.ijiisopposita},  utlavandula,  rosrnarinus,  men- 
tlia  :  aut  amarae,  ut  absintbium,  teste  IMinio  1.  27. 
c.  7.  autsi  olei  amurca  decocta  cistam  perlinas 
testeCalonelib.  de  Re  Rustica  c.  98.  Ita  mysti- 
cam  tineam  etcariem,idest,  corruptionem  ani- 
mae,  qu;e  lit  per  otium  et  avariliain,  arccnl 
odorata  virlutum  opera,et  amaracarnis  mortifi- 
catio,  et  oleatacharitatis  et  misericordise  evr- 
cilia. 

Moraliler  Nota.  Sicut  eleemosyna  eleemosy- 
narios  eflicit  divites,  uti  patetex  Vita  S.  Joannis 
Eleemosynarii ,  et  ex  S.  Cbrysost.  homil.  33.  ad 
populum,  ciijus  hicest  titulus:  Quod  eleemosyna 
sit  ars  omnium  qucestuosissima;  ita  ex  adverso 
immisericordiaet  avarilia  avarum,  licetdiviteni, 
depauperat ,  adeo  ut  opes  ejus  seipsas  instarti- 
neaj  consumant:  sicut  feruntur  pennae  aquilee, 
si  pennis  aliarum  avium  misceantur,  eas  vorare 
etconsumere.  Solet  enimDeus  segetes,  frugo  i 
opes  avarorum  immissis  locustis,  tineis,  auru- 
gine,  hoslibus  disperdere ,  juxta  illud  Prov.  II. 
26.  Qui  ubscondit  framenta  maledicetur;  benedic- 
tio  autem  super  caput  vendentium. 

Ita  Joannes  Moschus  inPralo  Spir.  c.  85.  nar 
rat  in  monasterio  Abbatis  Theodosii  triticum 
omne  fuisse  corruptum,  eo  quod  monachi  con 
suelam  et  statutam  a  Theodosio  eleemosynam, 
ob  annonae  carilatem  pauperibus  sublraxissent, 
ac  pro  quingenlis  modiis,  quos  de  more  daturi 
erant  pauperibus ,  quinque  millia  modiorum 
perdidisse.  Unde  Abbas  eos  arguens  :  Quantum  , 
inquit,  nobis  ipsis  nocuimus?  Duo  profccto  malu 
egimus,  unum,  quiamandatum  Valris  noslriprai 
lcrivimus  :  aLterum,  quia  spem  in  Deum  non  ha- 
bttimus,  sed  in  hoireo  nostro.  VeL  ex  hoc  discamu*, 
frutres ,  quia  Deus  est  qui  disponit  omne  gentts 
humanum  ;  quodque  S.  Theodosius  invisibiliter  pru 
nobis  filiis  suis  curam  sollicite  gcril.  Noster  Delrio 
tom.  2.  Magic.  lib.  3.  p.  1.  q.  7.  ex  Pelro  Bisaio 
narrat  Suevum  quemdam  opulentum,  instanti 
annonce  caritate  cocmisse  omne  frumentum,  ut 
caro  venderet :  cumoue  pauperi  illud  solitopre- 
tio  nollet  vendere,  pauperem  ei  diras  impreca- 
tum,  atqueillico  visos  fuisse  nigros  boves  (uti- 
que  d;emones  erant  specie  boum)  in  horreo , 
qui  omnc  frumentum  absumpserunt.  Idem  de 
multis  monasteriis  legimus,  imovidimus,  scili- 
cet  ea  fuisse  opulenla  quamdiu  liberales  deik- 
runt  eleemosynas;  at  ubi  eas  restrinxerunt , 
Deum  pariter  restrinxisse  suam  manum,  acpro- 
ventus  aniuiosminuisse.  Festive  quidani  cuidain 
hujus  depauperationis  causam  perquirenli,  hanc 
dedit :  Date,  inquit,  ct  dabitur  vobis ,  sunt  soro- 
res  jugiter  sibi  associalae  a  Chrislo,  Lucee  (J. 
v.  38.  vos  unam  expulistis,  nimirum  date  ,  so- 
rorem  ergoexpulsam  secuta  est  soror  allera  ni- 
mirum  dabitttr  vobis. 

S.  Paulinus  Nola»  Episcopus  integramin  mari 
perdidit  navim  frumento  onustam ,  eo  quod 
uxor  ejus  jussa  dare  paupcri  panem  qui  unti* 
domi  erat  reliquus,  eum  non  dedisset;  uli  habi  t 
ejua  Vita. 

Memorabilius  esl  quod  scribit  Sigeberlus  ,  vl 
r\  eo  Baron.  anno  Domini  (305.  omnia  edulia  n«- 
\is  eujusdam  fuisse  conversa  in  saxa ,  eo  quod 
nauclerus  pauperi  petenti  eleemosynam  i\i\\- 
set  se  in  navi  nil  nisi  lapides  liabere,  ac  paupn 
iliras  ei  imprecatus,  optasset  omnia  vcrti  iii 
lapides. 

Aliis  prodigiis  idipsum  s;epe  declaravil  Deus  , 
quibus  opes  et  bona  a  se  huic  illive  proflnciw 


5GG  COMMGNTAMA  IN  EPIST 

ilata  sublraxit,  eo  quod  aliqui  sibi  solis  tyran- 
nice  ea  vindicarent,  aul  tributis  ea  onerarent. 
Audi  tria  talia  recensentein  Athenaeum  lil).  3. 
Priinum  :  /'liitarchus  ,  iii(|uit  ,  scribil  cum 
(tntea  et  nunquam  et  nttsquam  Aigyptia  faba 
sereretur ,  aul  sata  cresceret ,  pralerquam  in 
AZgyplo ,  Atexandro  lamen  Pyrrhi  filio  regnante 
in  Epiri  palude  quadam  enatam  casu  fuisse,  ac 
toto  biennio  abunde  fructus  pepcrisse.  Cum  vero 
prcesidium  Aiexander  ibi  collocasset,  qtto  arceren- 
litr ,  non  ii  tanlttm  qui  decerpere  veltent ,  sed  illi 
eltam  qtti  eocommearenl  vidcndi  gratia ,  exsicca- 
tcun  fuisse  paludem,  el  in posterum  non  solumejus 
fabcv,  non  genuisse  plantas,sed  necjaminde  aquam 
in  ea  fuisse  conspectam. 

Secundum  :  Accidil  et  in  Epiro  per  miraculum. 
Nam  m-octil  d  cceteris  aquis  rivutus  mari  vicinus  , 
gelidam  aquam  fttndens  emicuit,  cttjus  potuscegris 
plurimum  auxttiabatur,  ideo  confluentibusillomul- 
tis  eliam  £  locis  remotioribus,  ut  aquam  blberent ; 
Antigoni  vero  duces  cum  res  principis  aUminis- 
trare  diligentius  cuperent ,  et  bibituros  vectigalis 
notnine  pendere  quippiam  jussissent ,  evanuit  illa 
scatebra. 

Tertium  :  ln  Troade  cum  antea  cuivis  permil- 
tcretur  satcm  Tragasamm  auferre  gralis,  mox  ut 
Lysimachus  inde  salarium  tributum  exigi  manda- 
vit ,  ittic  postea  nihil  salis  visum  est.  Admiratus  id 
Ijysimacltus  tributumremisit,  continuoqtte  salrur- 
sum  extitit.  Hsec  Athenaeus.  Similia  plura  extant 
in  historiis.  Avarilia  ergo  dona  Dei  aufert,  et 
fontem  diviuae  liberalitatis  exsiccat  :  quia  non 
palitur  Deus  ut  quae  ipse  omnibus  liberaliter 
erogat,  a  paucis  usurpeniur,  onerenlur  aut  res- 
iringantur. 

3.    AURUM    ET    ARGEIVTUM    VESTRUM  ^ERUGINAVIT.] 

Custoditum  in  arca  silum  et  aeruginem,  vel  po- 
lius  auruginem  contraxit.  Sicut  enim  aeris  vi- 
tium  et  corruptio dicitur  aerugo,  ac  ferri  ferrugo  ; 
sic  auri  diciiur  aurugo.  Verum  sicut  aes  signifi- 
cat  quamvis  pecuniam,  eliam  auream  et  argen- 
team ,  quia  prima  veterum  pecunia  fuit  ;erea  , 
teste  Plinio  lib.  33.  c.  3.  unde  et  aerarium  voca- 
tur  gazopbilacium ;  sic  pariter  ejus  vitiuui  voca- 
tur  aerugo.  Ferrum  et  tts,  ait  Philo  lib.  de  Mundi 
opificio,  aliasque  liujuscemodinaturas  compertum 
habemus  sua  ipsa  sponte  exolescere ,  cumvidelicet 
rubigo  gliscens  eas  absumit  instar  morbiserpentis. 
Sensus  est,  q.  d.  Vos,  avari,  aurumet  argentum 
in  arcis  asservatis  ut  corrumpatur  et  ieruginet; 
quare  illud  quasi  idolum  vestrum  colitis  ,  ac 
Deum  verum  spernitis ;  quia  non  vultis  commu- 
nicare  ea  quae  ipse  voluit  esse  communia  ;  sed 
pecuniam  quasi  numen  quoddam  custoditis 
el  conditis  in  arca,  adeo  ut  illam  tangere  ei 
expendere  non  audeatis.  Unde  Apostolus  avari- 
tiam  vocat  idotorum  servicutem.  Gal.  5.  20.  et 
Ephes.  5.  7.  videibi  dicta.  Hicveteres  pecuniam 
fecere  deam,  ac  deos  fecere  jEsculanum  et  Ar- 
gentinum,  LesieS.  Aug.  li.  Civit.  21.  Unde  Proper. 
lib.  3.  eleg.  13. 

Aurum  omaes  victajam  pielate  colunt. 

Hinc  S.  Basil.  hom.  7.  contra  divites  avaros  ,  eos 
comparat  gryphis  et  draconibus ,  qui  gene- 
rantur  in  locis  ubi  gignitur  aurum  ,  ut  illud 
custodiant;  uti  narrant,  vel  potius  fabulantur 
Poetae. 

Nota  aurum  et  argentum  vere  aeruginem  con- 
trahere.  Id  enim  docetS.  Jacobus  hic,etBarucb 
cap.  6.  v.  3.  et  23.  ac  Sapiens  Prov.  25.  U.  Item 


.  S.  JACOBI.  Cap.  V. 

experientia  etratio;  quia  sicut  alia  metalla,  slc 
et  aurum  vetustate  vitiatur ,  minuitur,  consu- 
mitur  :  qtiod  vitium  vocat  Jacobus  aeruginem  : 
proprie  tamen  aerugiiiem  et  rubiginem,  id  esl , 
situni  colorisicterici,  sive  viridisetbumidi,  con- 
trabit  aes  et  ferrum,  non  aurum  et  argenlum  , 
uti  docet  Plato  apud  Rbodiginum  lib.  13.  21.  el 
Sappbo  ita  de  auro  canit  :  Quia  Jove  prognuttuii 
aurum,  ipsum  ncqtie  tinea,  nacjue  cossus  rodit  :  cl 
Plinius  1.  33.  3.  Super  ccetera ,  inquit,  non  rubigo 
ulla,  non  cerugo,  non  aliud  ex  ipso,  qttod  consunta! 
bonitatem  ,  minualve  pondtts  ,  scilicel  tam  facilc 
etcito,ac  fit  in  aliis  metallis  :  aegre  lamen  et 
tarde  consumilur  quoque  bonitas  auri  et  pon- 
dus  minuitur.  Rursum  Nota  ™ex  ipso,  quia  cae- 
tera  metalla  sensim  ex  se  ejiciunt  sordes  ef 
quasi  faeces  uti  oleum  ejicit  amurcam,  quac  cau- 
sant  aeruginem  :  aurum  vero  si  purum  sit,  nihil 
sordium  ejicit ;  aliunde  tamen  ,  puta  ex  terra 
locoquebumido,  viscoso,  mucido,  situm  elmu- 
corem  aeque  acquaevis  alia  res  contrabit ;  atque 
excalce,  vitriolo,  aqua  forti  corrosionem  et  vi- 
lium  quasi  aeruginem  patitur,  ut  experientia 
constat.  Deniqui:  aurum  saspe  non  est  purum  , 
sed  aurichalco,  aliaque  re  mistum,  et  tunc  aeru- 
ginem  contrahere  omnes  consentittnt  :  imo  qui 
cudunt  monetam  auream  ,  auro  miscent  aes  ut 
illud  colligel;  idque  ea  proporlione,  ut  unde- 
cim  partes  sint  auri,  duodecima  sit  aeris.  Hinc 
Festus  censet  aurum  dici  a  custodiendo,  quod 
scilicet  secustodiat,  aut  cuslodiatur  ab  avaris  : 
graece  enim  tbpiuv  ,  custodire  ,  dicitur;  unde  et 
thesauri  nomen.  Alii  aurum  dicicensent,  quod 
mentes  hominum  avertat.  Hippocrates  ab  inven- 
tore ,  quem  vocatum  dicit  Auryon,  putat  dici 
aurum.  Alii  ab  aurora,  quod  illi  colore  sit  si- 
mile.  Praeclare  Isidor.  Pelus.  lib.  2.  epist.  1&6. 
et223.  ostendit  divitem  dies  noctesquetam  dire 
cruciari  ut  inferorum  supplicium  jam  perpeli 
videatur.  Jugi  enim  lerrore  agitatur  dum  latro- 
nes  timet,  potenliores  veretur,  famulis  non  cre- 
dit;  etaliquando  a  filiis  non  solum  mortui  sed 
et  vivi  spoliantur. 

Er  ^erugo  eorum  in  testimoniis  vobis  (Syrus , 
contra  vos)  erit.  ]  q.  d.  iErugo  in  Dei  tribunali 
testis  erit  vestrae  crudelitatis  el  avaritiee ,  taci- 
tequevos  accusabitet  damnationis  reosperaget, 
quod  auium  vestrum  malueritis  corrumpi  et 
perire  potius,  quam  in  pauperes  expendere.  Ita 
Caesarius  Arelat.  homil.  2.  agens  deeleemosyna, 
ait  se  terreri  hac  Jacobi  sententia  :  Quia  fortr 
atiquolies,  inquit,  evenit  ,  ut  per  negtigentiam 
veslimenta  mea,  quce  debuerunt  accipere  pauperes, 
devorarentur  d  tineis  :  et  tiineo  ne  mihi  ipsi  panni 
ad  teslimonium  proferantur  in  diejudicii ,  secun  ■ 
dum  itlud  qtiod  Jacobus  Apostolus  terribiliter  in- 
crepat,  dicens :  Agite  nttnc,  divites,  plorate  et  tdti- 
tate,  elc. 

Praeclare  Seneca  lib.  3.  de  Ira  c.  33.  Avaritia, 
inquil,  itentm  sub  terras  refert  qua?  male  egesse- 
rat.  Praeclaritis  S.  Basilius  hom.  7.  in  divites 
avaros  :  Grandis  profecto  insania  esl,  inqtiit, 
primum,  in  metallis  aurum  (atitans  omni  diligen- 
lia  in  lucem  proferre ,  ac  ex  liumo  recludere  : 
deinde  semel  effusum  rursus  in  terra  occultare. 
Nam  quicumque  hoc  facis,  profecto  et  cor  simut  fo- 
dere  videris ;  dicilur  enim  Matth.  6.  21.  Ubi  tlie- 
saurus  tuus,  ibi  et  cor  tuum.  Congruenter  S.  Am- 
bros.  lib.  2.  de  Jacob  et  Vita  beata  c.  7.  Multide- 
fosso  auro  incubant  :  aurum  eorum  sub  terra,  et 
cor  eorum  sttb  terra  :  cave  ergo  ne  et  tu  cor  tuum 


COMiYIENTARIA  IN  EPIST.  S.  JACOBI.  Cap.  V. 


.67 


tcrriccivusinfoUius.  Depingil  liic  S.  Jacobus  ava- 
loniui  ingenium  :  quo  plures  corroserunt  opes, 
eo  illas  amanl  ardentius,  eo  diflfioilius  erogant 
in  egenos ,  adeoque  sibi  pulrescere  nialunt , 
quani  aliis  prodesse.Verissimumestillud  S.  Hier. 
ad  Paulinuin  :  Avuro  lum  dcest  quod  luibci ,  quam 
quodnon  liubct.  Et  illud  Senecae  episl.  108. 

Desunt  inopia!  multa ,  avaritia;  omnia  : 

In  nullum  avarus  bonus  est,  in  se  pessimus. 

Et  illud  P.  Mimi  :  Avurus  nisi  cum  moritur,  niltil 
recte  fucit;  moriens  euim  opes  aliis  iis  usuris 
rclinquit.  Vere  Iloratius  lib.  2.  Carm.  ode  2. 

Crescit  indulgens  sibi  dirus  bydrops, 
Necsitim  pellit. 

Quia  nimirum,  ut  ait  Ovid.  1.  Faslorum  : 

Creverunl  et  opcs  ,  et  opum  furiosa  cupido  : 
Et  cum  possideant  plurima,  plurapetunf. 

Sapienter  ilaque  Seneca  lib.  2.  de  Beneliciis 
C,  27.  Eo  majora  cupimus ,  quo  majora  venerunt  : 
muttoque  coucitutor  est  uvurilia  in  mugnurum 
opum  congestu  coilocatu  :  ut  llummce  infinilo 
acrior  vis  est ,  quo  ex  majore  incendio  emicuit. 

MaINDUCAIIIT  CARNES  VKSTItAS  SICUT  IfiBUS.  ]  q.   d. 

Quia  vos  ex  avarilia  permisistis.-cruginem  man- 
ducare  aurum  ;  binc  pariler  aerugo  mar.ducabit 
carnes  veslras  in  gebenna  :  nam  per  quce  quis 
peccal,  per  lncc  et  torquctur.  Sapient.  11.  17. 
Manducabit,  inquani,  non  pbysice,  sed  morali- 
ter  ;  quia  ejus  demerito,  ac  propter  illam  arde- 
bilis  iu  igne  gebemne,  ila  lamen  ut  eo  non  con- 
sumamini,  sed  vivi  semper  ardeatis  in  aeter- 
imin,  uti  ardet  dives  Epulo  Lucee  1G.  v.  2l\. 
/Erugo  enim  eril  causa  cur  iguis  gebeniue  man- 
ducet,  id  est,  urat  et  cruciet,  carnes  vestras. 
Hoc  esl  quod  ait  Isaias  c.  50.  11.  Eccc  vos  omnes 
acccndcntcs  ignem  uccincti  flammis  ambulajle 
mlumine  ignis  vcstri ,  ct  in  jlummis  quas  succen- 
distis. 

HaS.  Gregor  Turon.  de  Gloria  Martyr.  c.  106. 
narratexsepulcbro  cujusdam  feniiiuc  avarae  au- 
ilila  lamenta,  el  vocem  dicenlem  se  in  igneau- 
reo  torqueri,  eoque  aperlo  Parocbum  vidisse 
aurum  liquefaclum  cum  sulfure  in  os  de- 
fuuctae  infundi. 

Et  Jacobus  de  Vitriaco  Card.  in  Spec.  exemp. 
disl.  9.  c.  21G.  narrat  quod  aperto  sepulcro  cu- 
jusdam  usurarii,  visi  sunt  bufones  aureos  ar- 
tlentes  per  os  ejus  projicere,  et  de  venlre 
iicnun  exlrahere.  Alii  dicunt  dcemones  pecu- 
niam  in  sai tagine  liquefecisse  ,  et  in  os  defuncli 
infiHlisse,  dicentes  cum  clamore  borribili  :  Au- 
rum  silisti,  aurumbibr.  Nolent  baec  avari.  Causa 
est,  quod  juste  et  congrue  ignis  avariliae  puni- 
iur  igne  gchennue,  et  ignis  cupidilatis  igne  con- 
ilagrationis.  Avaritia  enim,  ait  sanctus  Basilius 
liom.  1,').  de  avaritia,  muLum  cst  quod  starc  nes- 
tit  uttt  quicsccre;  scd  ignis  nutttrtv  simtlc.  Et  mox  : 
Ignc  vcltcmcntior  cst ,  omniu  continuundo  finibus 
stus  occuput  ■  ca  qtuv  sunt  vicinisibi  uufrt  :  mo.v 
nbi  ulttim  sortilur  vicinum  ,  ct  quw  illius  sunl ,ud 
strapit.  EtS.  Creg.  l.  15.  MoraL  c.  12.  alias  10. 
lcuntKt,  ail,  dcstdcratis  rcbus  non  extinguitur, 
sed  au^etur  .-  nam  mora  ignis  cum  ligna  qtue  con- 
suintl  acceperit,  accrcscit ;  c.l  ttndc  vidclur  ait 
momcntum  lUimma  coinprimi,  indc  paulo  post  ccr- 
nilur  diluturi. 

Triplici  ergo  igne  ardet  avarus.  Primo  cupidi- 
tatis;   Fecundo,  curarum  cl  sollicitudinum  ar- 


dentium  ad  opes  eomparandas  et  augenda>; 
Tertio,  gebenn.c.  AlluditS.  Jacobus  ad  illud.Mi- 
cbea:  G.  10.  Adhuc  ignis  indomo  impii  tltcsauri  ini- 
quitulis  ,  el  mensura  minor  irw  pLenu.  Vide  ibi 
dicta.  HincelSyrus  rbsicut  ignis  refertad  wquen», 
thcsuurizuslis ;  vertil  eniin,  ignem  coacervaslt 
vobis  indies  extremos.  Quod  OEcum»  sic  explical, 
q.  d.  Opes  vestraj  (pias  sicut  ignem  tbesauri- 
zastis,  comedent  carnes  vestras,  et  in  novissi- 
misdiebus,  advcntus  scilicet  Domini,  reperie- 
lis  opes  veslras  sicul  ignem,  in  perniciem  vet 
tram  reconditaset  thesaurizalas. 

IIuc  spectantexempla  avarorum,  qui  auro  tuo 
puniti  vel  occisi  sunt.  Partbi  casso  Crasso  aurum 
in  os  occisi  infuderunt,  seque  ac  Tomyris  regina 
Scytbarum  in  os  Cyri  csesi ,  dicens  :  Aurum  ti- 
tisti,  aurum  bibe.  Idem  fecit  Milbridales  A(juilio 
Romano  duci.  Eodem  supplicio  avorum  memo- 
ria  Sigismundus  Imp.  mulclavit  Philippum  Flo- 
rentinum,  ducem  suum  contra  Venelos,  quod 
in  Hungariam  re  infecta  auro  corruptus  revci- 
tisset.  ltaSabell.  Enneade9.  lib.  9. 

Memorabile  cst  quod  scribil  Haitonus  Arnu  - 
nus  in  Historia  de  Tarlaria  caput  26.  Anno 
Christi  1258.  inquit,  Caliphas  Babylonis  Rexlur- 
rim  habebat  refertam  auro,  argenlo  el  variis 
lapidibus  pretiosis  :  atque  obsidione  cinctus,  ne 
tbesauros  altingeret  suos  ,  conlempsit  milites 
evocare.  Verum  expugnata  clemuiii  iube  captus, 
et  vinculis  constrictus,  in  illam  ipsam  turrim. 
omni  prorsus  subducto  cibo  inclusns  est  :  en 
insuper  objurgalione  incrcpitus  :  /  nunc  et  fu- 
memdepelle  tltesauris  istis ,  quos  lamaviUe  sitisti. 
Paulo  post  fame  enectus,  inter  aurum  et  gem- 
mas  miscrandum  in  modum  expiravit. 

TiiESAUhizAris  vobis  ( ad  vestram  damnalio- 
nem)  ikam  m  novissimis  diebus.  ]  q.  d.  Voluisiis 
studiose  coacervare  aurum  verum  :  at  coacer- 
vaslisnon  aurum,  sed  thesaurum  irae,  etconsc- 
qiientervindicUe  Dei ,  pula  ihesaiirum  ignis  iu- 
ferni ,  ad  quem  ille  vos  daninabit  in  die  judicii , 
ut  eo  ardeatis  per  omnem  atterniiatem.  Thesau- 
rus  notat  tria  :  Primo,  ingentem  copiam  ine  et 
ignis.  Secundo,  quod  ea  impiis  reserveltir  in  lo- 
cis  recondilis,  puta  in  inferno,  seque  ac  in 
menteet  decreto  Dei.  Tertio,  quod  ab  olitano 
tempore,  puta  ab  a3lerno,  illa  ipsis  reservata  el 
pracparala  sit :  nam,  ul  ait  Paulus  Juriscons.  dr 
acquirendorerum  dominio  L.  nunquum:  Thesau- 
rus  vocatur  vetus  quitdum  dcpositio  pccunia',  cujtts 
non  extat  memoriu,  utjum  dominum  non  liabeat  : 
thesaurus  enim  vox  est  Graeca  ;  dicitur  eniio 
ipiasi  3£,</evoj  st»  «Jitov,  id  est,  repositus  incrus- 
linum ,  id  esl,  in  fulurum.  Verum  S.  Bernard. 
serm.  de  tripl.  miseric.  Tibi,  inquit,  (peccato- 
rem  alloquitur)  tlusuuros  iriv  tltesaurizus  pn> 
prorogulis  thcsuuris  misericorUicv ,  quos  conlem- 
nis ,  et  cvacuus  in  misericorUiam  Dci ,  imo  ven» 
pro  denegalis  ihesauris  misericordiae,  et  exbi- 
liilis  immisericordiae,  quibus  pauperes  vacuos 
a  te  abegisli.  Denique  vox  thesauri  signilicat 
avaros  quotidie  cum ,  contenlo  et  indefesst) 
studio ,  per  modicas  additiones  accumulare  tt 
augere,  itaullandem  in  ingenlem  cumulum  ac- 
crescal:  7'«  minututim  imponis,  seU  postea  cumu 
lum  inccnics  ,•  attcndcrt  ininutuix  ccatuqtioliUiunu: 
Ue  minutissimis  cnim  guttis  lluminu  implentttr  . 
ailS.  Aug.  conlra  advers.  legis  el  Prophct.  c.  1. 
Idcm  in  Psalm.ii;>.  d(K-(i  juslos  omnia  sua  misc- 
ricordiffi  opera  millere  in  thesaurum  ctvlesleni . 
impitmi  vcro  opcra  mala  ,  ut  immisericonli:i\ 


5G3 


COMMENTAMA  IN  EPIST.  S.  JA  £OBI.  Cap.  V. 


miltere  inthesaurum  gchcnnalcm,quieumpost 
mortem  expectat. 

lta  ex  adverso  Tibcrius  Impcr.  cflusus  eratin 
pauperes,  ac  Sophiae  Augustee  ohjicienti  hac 
profusione  nhnui  liscum,  respondit :  Hicesl  mag- 
nus  thesaurus ,  diccnte  Domino :  Thesaurizate  vo- 
bis  thesauros  tn  civlo.  Ergo  dc  quoDeus  dedit,  con- 
gregemtis  per  pauperes  in  ccclo ,  ul  Dominus  nobis 
augere  dignetur  in  saculo.  Ita  faclum  :  nam  mox 
ingentem  sub  cruce  defossum  reperit  ihesau- 
rum,  uti  narrat  Gregor.  Turon.  lih.  5.  Histor. 
c.  19. 

Alludit  Jacohus  partim  ad  illud  Deuter.  32.  De 
vinea  Sodomorum  vinea  eorum ,  et  de  suburbanis 
(.omorrkai,  etc.  fel  draconum  vinum  eorum,  et 
venenum  aspidum  insanabite.  Nonne  hmc  condita 
sunl  apud  me  el signala  in  thesauris  meis?  Partim 
ad  illud  Rom.  2.  5.  Secundum  duritiam  tuam  et 
imptrnitens  cor  thesaurizas  libi  iram,  indie  irceet 
revelationis  jusli  judicii  Dei.  Illa  enim  Epistola 
anle  hanc  scripta  esi ,  imo  hujus  scribendae  fuil 
occasio,  ut  dixi  in  Prooemio.  Sapientior  fuit  Job, 
qui  libensproDcoomnia  sua  perdidit,  dixilque: 
Nudus  egressus  sum de ulero matrismeoi,  el  nudus 
revertar  illuc.  Quae  verba  profunde  cxpendens 
Origen.  lib.  1.  in  Job  :  Nonridebil,  inquit,  deme 
diabotus.  Nudus  exivi  de  utero  matris  mece,  nudus 
ibo  sub  lerram.  Nihit  habui  cum  venissem,  nihil  re- 
quiro  cum  iero.  Nihil  attulinatus ,  nihil  hinc  aufe- 
ramsubtatus.  Nudus  ibo,  nudus  peculio,  sed  et  pec- 
cato  :  nudus  divitiis ,  sed  et  impietatibus  :  nudus 
subslantia ,  sed  et  injustitia  :  ha?c  cnim  substan- 
tiam  consequitur.  ISon  comitantur  mecum  neque 
maUgnitas,  neque  iracundia,  neque  superbia,  ne- 
que  cupidilas  :  nudus  ero.  Non  sum  ut  illi  dequi- 
bus  dicitur  :  Quia  non  habuerunt  tegumentum,  in- 
ferno  vestiti  sunt  :  nudus  malis  omnibus  ibo,  bonis 
vero  omnibus  indutus ,justitia  vestitus ,  sanclilate 
circumdalus ,  charitate  ornatus ,  misericordia  qt 
honis  operibus  coronatus.  Bealisunt,et  beatierunt, 
6  gloriose  Job,  qui  te  imilati  fuerint ,  omnes  qui 
post  te  cum  fiducia  poluerinl  dicere  :  Nudus  exivi 
de  utero,nudus  et  ibo  in  terram.  Va?  autem  illis 
quinudi  venerunt ,  innumeris  autem  injustitiis  el 
impietatibus  pragravati  ibunl  in  lerram  :  tales 
vestientur  calamitate  elmiseria,  in  diejusli  et per- 
sonam  non  accipienlis  judicii  Dei. 

k.  ECCE  MERCES  OPERARIORUM  ,  QUI  MESSUERUNT 
LEGIONES   VESTRAS,    QVJE  FRAUDATA  EST   A    VOBIS  , 

clamat]  in  coelum  posccns  vindictam  a  Deo 
tam  atrocis  injuriae  :  operarii  enim  pauperes 
sunt,  et  lahorando  per  aestus  et  frigora  exhau- 
riunt  suum  succum  et  sanguinem  ;  nec  habent 
unde  ea  restaurent :  Viclitant  enim  ex  mercede 
diurna  :  quare  si  ea  illis  negetur,  fame,  siti  et 
nuditate  perire  debent  tam  ipsi,  quam  eorum 
conjuges  et  filii.  Unde  hoc  peccalum  compara- 
turhomicidio  Eccli.  36.  27.  Qui  e/fundil  sangui- 
nem,  inquit,  el  qui  fraudem  facit  mercenario , 
fratres  sunt.  Et  C.  7.  22.  Ne  twdas  servum  in  veri- 
tate  operantem,  neque  mercenarium  dantemani- 
mam  suam.  Quocirca  Deus  Judaeis  praeceperat, 
ut  ante  vesperam  operariis  egenlibus  debilam 
mercedem  solverent :  Non  negabis,  inquit,  mer- 
cedem  indigentis  et  pauperis  fratris  tui,  sive  ad- 
venm  qui  tecum  moralur  in  terra,  et  intra  portas 
tuasest;  sed  eadem  die  reddes  ei  prelium  laboris 
sui  ante  solis  occasum;  quia  pauper  est ,  et  ex  eo 
sustentat  animam  suam,neclamet  contrateadDo- 
minum,  et  reputetur  libi  in  peccatum. 
Idem  refricatjubelque  filio  suo  Tobiasc.  U.  15. 


quin  et  Chrislus  in  parahola  operaliorum  Mat- 
thaei  20.  8.  jubet  singulis  vcsperc  dari  denarium 
diurnum. 

Porro  in  voce  clamat  cst  catachrcsis  ct  pro- 
sopopoeia.  Fingitur  cnim  fraudalio  mercedisesse 
persona  tam  crudelis ,  adeoque  crudeliter  in 
pauperes  sajviens,  ut  ejus  tyrannis  et  scevitia 
non  tanlum  hominibus  sit  exosa  ,  sed  et  Deo  , 
atque  fraudantes  apud  eum  accusct,  et  contra 
illos  ab  eo  postulet  vindictam.  Clamor  ergo  hic, 
non  est  aliud  quam  enormitas  et  atrocitas  sce 
leris,  utexcusari,  vel  occullari  nequcat,  quae 
Dei  aures  et  oculos  verberat,  eumque  adiram 
et  vindictam  impellit,  adeo  ut  vincatur  pietas 
Dei,  acpunire  cogatur,  nec  possit  pcenam  dif- 
ferre,  ail  Salvianus  lib.  1.  de  Provid.  cap.  1.  et  2. 
Sic  terra  oppressa  dicitur  clamare  Job  31.  v.  38. 
Si  adversum  me  terra  mea  clamat  (petens  vin- 
dictam  pro  justosuo  Domino,  quasiiniquea  me 
possessa,  aut  quasi  non  solverim  operasmerce- 
nariis ,  justamque  mercedem  colonis)  et  cum 
ipsa  sulci  ejus  deflent  hanc  meam  tyrannidem , 
qua  colonis  iachrymas  iletumque  excivi :  Si  fruc- 
lusejus  comedi  absque  pecunia,  et  animam  agrico- 
tarum  ejus  afflixi  ,  pro  frumento  oriatur  mihi  tri- 
bulus,etpro  hordeo  spina.  Notent  hoc  principes  , 
qui  suos  colonos  vel  subditos  cogunt  laborare 
gratis  ;  item  minislri  principum  qui  militibus 
non  solvunt  stipendia  ,  ilaque  eos  cogunt  vel 
fame  et  eerumnis  mori,  vel  furari  et  opprimere 
agricolas,  vel  rebellare,  undeoritur  periculum, 
et  exilium  reip.  uti  in  Belgio  saepius  oculis  meis 
ingenti  dolore  conspexi. 

Porro  quatuor  sunt  enormia  peccala,  quaein 
Scriptura  dicuntur  clamare  in  coelum.  Primum 
est  homicidium  voluntarium.  Genes.  h.  v.  10. 
Vox  sanguinis  fratris  tui  (Abel ,  quem  occidisti, 
6  Cain)  ctamat  ad  me  de  lerra.  Secundum  ,  pec- 
catum  Sodomiticum.  Gen.  18.  20.  Clamor  Sodo- 
morum  el  Gomorrhm  mutlipticatus  cst,  elc.  Ter- 
tium,  merces  operariorum  defraudala,  ut  patet 
hoc  loco.  Quartum  ,  oppressio  pauperum. 
Exodi  2.  23.  Ingemiscentes  fitii  Israet  propter 
opera  vociferati  sunt ,  ascenditque  ctamor  eorum 
ad  Deum  ab  operibus.  Et  Eccles.  53. 18.  Nonne  la- 
chrymo2  viducc  ad  maxitlam  descendunt,  et  excla- 
matio  ejus  super  deducenlem  eas  ?  A  maxilla  enim 
ascendunt  usque  ad  ccelum.  Sic  Jeremias  minalur 
Judaeis  captivilatem  Babylonicam,  eo  quod 
servos  suos  oppresserint.  cap.  36. 11.  et  Amos 
cap.  6.  6. 

QU^E  FRAUDATAEST  A  VOIHSjaTtscso/^evos,  idest, 

qua?  ablata  et  erepta  est  a  vobis  sive  per  frau- 
dem,  sive  per  vim  ,  sive  per  calumniam  :  qui- 
cumque  enim  damnum  alteri  injuste  infert , 
quomodocumque  id  faciat ,  dicitur  eum  sua  re 
defraudare.  Syrus,-  quam  perverse  denegastis. 

Et  clamor  (graece  at  %o-A,  id  est,  clamores)  eo- 
rum  (qui  messuerunt  :  hoc  enim  est  Graecum&£- 

ptuaurwv  )     IN   AURES    DOMINI    SABAOTH    INTROIVIT.  ] 

q.  d.  Clamor  eorum  exauditus  est  a  Deo,  qui 
etiam  eorum  faciel  vindictam.  Ingressio  oratio- 
nisacceptatioejus  est,  ait  S.  August.  in  Psal.  87. 
Ex  adverso  :  Excommunicatur  ab  Ecclesia  cceli 
oratio  ejus  qui  ad  pauperis  ctamorem  obturat  au- 
rem,  ait  Hugo  Cardin.  ibidem.  Porro  to  sabaoth 
habet  emphasim  :Deus  enim  dicitur  sabaoth,  id 
est  exercituum,  puta  angelorum  ,  fulminum  , 
grandinum,  leonum,  luporum,  febrium,  pesti- 
lentiarum,  omniumque  creaturarum  :  hae  enim 
militant  Deo,  ut  ad  ejus  nutum  insiliant  in  ejus 


COMMENTAIUA  LN  EITST 
bosles,  puia  petcatores,  eosqucquasicarnifices 
pleciant.  Ita  Dcus  sideravit  Pbaraonemet/Egyp- 
lios  fulmiuibus  ci  tonilruia  in  mafi  Rubro,  eo- 
rumquc  opes  elapolia  dedit  Hebraeis,  ut  repen- 
deretmercedemoperumetlaborumeiadebitam, 
et  injuste  ab  JSgyptiis  negatam  ,  juxta  illud  Sa- 
picnt.  10.  17.  Reddidit  Deus  justis  mercedem  la- 
borum  suorum,  clc.  ;  inimicos  aulcm  illorum  de- 
mcrsil  in  mare  ,  et  ab  altitudine  infcrorum  eduxit 
eos.  ldeojusli  tulerunt  spolia  impiorum,  et  decan- 
taverunt,  Domine,  nomen  sanctum  tuum,  et  vic- 
tricem  manum  tuam  lauduverunt  paritcr.  Vidc 
dicta  Exodill.  2.  etc.12.  35. 

5.  Epulati  estis,  ]  ivpoftiamt ,  id  est,  deliciuti 

estis.  Epulee  significant  tum  deliciaa,  et  copiam 

ciborum,  vinorum,  odorum,  florum,  unguento- 

rum;  tum   splendorem  menaarum,  laucium, 

scypborum  aureorum,  argenteorum,  etc,  qui- 

bus  irritatur  gula,  Libido,  ira,  rixa  omnisque  cu- 

piditas  :  unde  epulaa  dictaa  volunt  quasi  edipu- 

las,  ab  cd  mlo;  vcl  epulas  quaai  epulentiaa  vcl 

opulentias,  (|uod  uon  nisi  opulentorumsinl,  ut 

patet  in  diviic  Epulone.  Lucae  16.  19.  Ha  Isidor. 

lil>.  2.  Etymol.  cap.  1.  Idipsum  significat  Grae- 

cum  tfUjn  j  sciliccl  luxum  el  delicias.  Unde  Sa- 

pient.  19.  11.  Postulaverunt ,  ait,  cscas  cpulatio- 

nis,  graece  tipwfHt,  idcst,  cibos  lautos,  delicatos 

et  exquisitos,  quales  babebal  ille  divesLucae  12. 

19.  diccns  animae  suae  :  Requiesce  /comede ,  bibe, 

epulare.  ln  quac  veiba  scribens  S.  Basil.  excla- 

mat  :  O  verba  stidtissima}  6  dementiam  singula- 

rcm  !  Namsi  porcinam  liabttisses  animam,  quid 

aliud  enuntiare  potuisses?  Itane  pecuinus  es,  ita 

bonorum  aninuv  ignarus,  ut  eamcxccptcs  carna- 

libus  cpttlis?  Porro  epulones  sibi  lauti  et  libera- 

les,  aliis  parci  et  crudeles  sunt,  iisquenon  tan- 

lum  eleemosynas,  sed  et  mcrcedem  labori  de- 

biiam  negant,  ut  corrogent  opes  quibus  epulas 

inslruanl  :  unde  apposke  mcrcedi  operariis  ne- 

gat.c  Jacobus  subjicit  epulas,  quasi  causam  et 

finem  :  comites  ergo  individuae  sunt  epulatio et 

immisericordia ,    crapula    ct   crudelilas.    Audi 

Ezech.  c.  10.  ftO.  Ecce  hcec  fuit  iniqUitas  Sodonur 

iororis  tucv ;  supcrbia ,  salurilas  panis ,  et  abun- 

dantia,  ct  olitun  ipsius  cl  filiarttm  cjus  :  ctmamun 

rgeno  ct  pattpcrinon  porrigcbunt.  LlJercm.  c.  22. 

13.  de  Joakim  regeJuda  :  Va-,,  ait,  quiadiftcat 

domum  suam  in  injustilia,  et  cccnacuta  sua  non  in 

jutlicio  :  amicum  stittm  opprimet  fruslra,  et  mcr- 

rcdim  ejjus  non  reddct  ci.  EtAmos  G.  6.  Bibentes 

rintim  in  pliialis  ,  cl  oplimo  ungucnlo  dcitbuli ,  ct 

nihil  patiebantu}'  super  contritione  Joseph. 

Porro damna  epulorum  sunt:Primum,  hebc- 
tudo  nicnlis:  mcns  cnini  in  cpulis  el  vcnlrequa.M 
sepelitur,  unde  ejus  virtua  et  vigor  enervatur. 
Quocirca  Chrislus  Lucoe  21.  36.  Atlendile,  ait , 
obist  nc  forti  gravenlur  corda  vestra  in  crapula 
fft  ebrietate.  Et  Osee  c.  U.  11.  Fornicatio,  et  vinttm. 
ft  ebrietas  auferunl  cor.  Vide  ibi  dicta.  Secun- 
dum,  quodcapitis  stomachique  dolores,  febres, 
paralyses,  apoplexias,  et  innumcros  morbos 
'•oncilicni,  vitamque  abbrcvicnl.  Unde  illud 
vulgo  trituni :  Pluros  occidit  crapula,  quam  gtn- 
tiias.  Quocirca  Antisthenes  quodam  praedicantc 
l&ulilias  :  iiosiimn,  inquit,  ftliis  coniingal  tn  de- 
tiais  vivere.  Iia  Laert.  lil>.  6. cap.  1.  Cratesvidena 
qucnidam  epulis  iinpinguari  :  O  miser,  inquit, 
desine  advei-sus  temetipsum  carcerem  munire,  Ita 
Maximus»serm.  27.  Rursum  deliciac  gulam  longa 
jrritalione  cruciant.  i  nde  Cyrus  Pcrsa  avo  suo 
\ktyagi  lautam  coenam  instruenti,  roganUque 

COTVNFI.     K    I   MMHF.       TOM.    X. 


,  S.  JACOBL  Cap.  V.  b  . 

annon  coena  ista  Medica  meiior  essct  Persica ,  rt:>- 
pondit:  Nequaquam,  aoe;  sed  est  multo  simplicior 
cl  dircctior  apud  nos  via  ud  satietatem,  quam  apud 
vos.  ISam  ad  hanc  nos  dcducit  panis  et  caro  :  w. 
vos  eodem  quidem  (/uo  nos,  tenditis ;  scd  per  mullas 
ambages  stirsum  deorsum  vagantes,  vix  tandem  eo 
pertingitis,  qttonos  jamdttdum  perveneramus.  Ila 
\« mophon  lib.  1.  Huc  spectat  illud  Dionysii  Si- 
cilice  lyranni  apud  Euscbium  lib.  8.  Praepar.  c  5. 
lllis  animalibus  similcs  sumus  quibus  comedendi 
bibcndique  non  ad  aliud,  quam  ad  perniciem  suam 
copiasolel  offerri.  Ardenler  vero  inlonat  S.  Chry- 
sostomus  bom.  bl\.  ad  populum  Antiochen. 
Ti  inptts  est  belli ,  trmptts  ccrtaminis ;  tu  vero  sedes 
in  dcliciis?  Stal  slridens  dcnlibus  advcrsarius ,  lu 
atttcm  mensis  vacas?  Christus  famc  lubescit,  et  tu 
voracilate  lemctipsum  distendis?  Numquid  mac- 
tandi  sumus,  quoniam  nos  ipsos  saginamas?  et 
Glemens  Alexandrinus  lib.  2.  Paedagogi  cap.  1. 
circa  mediiim  :  Estautemvcdde  d  ratione  alienum, 
et  inutile,el  nequaqttam  httmanum, pecudum  mort 
pingucfaclum  morti  nutriri. 

Teriium,  quod  epulonem  ad  paupertatem  re- 
digal.  Hinc  monct  SapiensProv.  23.  20.  Noli  esse 
in  conviviis  polalorum,  nec  \in  comessationibtts 
corum  qtti  carnes  ad  vescendum  conferunt  :  quia 
vacantes  polibtis,  el  dantessymbolu,  consumentur, 
cl  vestietur  pannis  dormilatio.  Hcliogabalus,  pos- 
tca  Imperator,  cumdeliciose  viveret,  reprehen- 
sus  a  quodam  qui  dicebal  :  An  non  limes  ne 
post  delicias  paupcr  fias?  respondit :  Quid  melius, 
quam  ut  ipse  mihi  lueres  sim  ,  el  uxori  mece?  Ex 
epulis  ergooriturpaupertas,ex  paupertate furta, 
prodiliones  eteversiones  urbium  et  rerumpub. 
Quocirca  Lycurgus  ex  Sparta  sustulit  dclicias 
onmcmque  luxum,  teste  Plularcho  in  Lacon. 

Quartum ,  quod  animi  barmoniam  dissolvat, 
facialque  protervum  ,  procacem,  litigiosum , 
rixosum,  pugnaceni.  Cuivcc?  cttjus  patri  vce?  ctti 
rixce?  cuifovea;?  cui  sinc  causa  vulncra?  ctti  suf- 
fasio  ocutorum?  Nonne  his  qui  commorantur  in 
vino  et  sludcnl  calicibus  epotandts?  Ne  intuearis 
vintun  quando  flavescit ,  cum  splenducrit  in  vilro 
color  ejus  :  ingredilur  biande ,  sed  in  novissimo 
mordebil  ul  coluber ,  el  sicut  regulus  vcnena  dif- 
fundct.  Proverb.  23.  29.  Quocirca  vere  S.  Basil. 
bom.  de  Paradiso  :  Corpus,  inquit,  abunde  sagi- 
'utliun,  cl  anima  illi  immersa  ,  el  ad  pcccandum 
proclivis  facta,  compcndium  quoddam  estad  lasci- 
viamcl  procacitatcm,  ac  simul  omnia  ea  qua:  ve- 
titu  sttnt.  Ita  Diogencs  cognomento  Cynicus,  id 
cst  canis  ,  vel  caninus,  roganti  qttalis  ipse  esset 
canis,  respondil  :  Esuriens,summelitaus  :  satur, 
snm  molossus  :  eo  quod  esuriens  blandiietur, 
salur  morderet,  omncsquecarperet.  Ila  Laert. 
lib.  6. 

Quinlum,  quod  bomincm  faciat  ineplum  ad 
vigilandum,  laborandum,  piignandum  ,  studcn- 
dum  ,  orandum,  eumque  rcddat  quasi  boliam 
et  porcum,  imo  cadaver  vivum,  ut  ait  Sopbocles 
in  Antigono ;  unde  epulones  et  ebriosi  incapaces 
sunt  discfphnae,  monitionis ,  gratias  divinae, 
Sa«  ramcntoruni  et  rerum  salutis  aeicriKC  ;  ut 
pene  eorum  salua  sit  desperata.  Tota  enim  eo- 
iiim  mcns,  lolns  scnsus  cst  in  palato  el  ore,  non 
incorde.  Deliciae  ergo non  sunt  aliudquam  per- 
dilio  sanilalis,  tcmporis,  honoris,  caslitalis,  COr- 
poris  el  mcniis.  DeliCiosi  cnim  plus  sapiunt  pa- 
lalo  quam  cerebro ,  juxla  illud  : 

Sunl  qiiibus  in  sulo  est  sapicptia  lotn  palaio, 

7-2 


570  COMMENTARIA  IN  EPIS 

Ouocirca  Clcmcns  Alexand.  lib.  2.  Strom.  cap.  1. 
lis,  inquit,  qui  ad  luxummensarum  propensisunt, 
el  suos  sibimorboscnulriunt,pra;cst  diemon  helluo 
maxitnus ,  (jucm  cgo  non  vcrcbor  appe.ltare  ventri- 
damowm,  dwmonum  autcm pessimum  et  pcrnicio- 
sissimum.  FA  infcrius  cilat  Plalonem  diccnlem  : 
Mihi  autem  cum  vcnisscm,  qua;  illic  beala  viladi- 
cilur,  Halicis  ct  Syrucusanis  mensis  plena,  nulto 
modo  ptuctdl ,  bis  die  saturam  vivere  ,  ctc.  Ex  his 
cnim  nutlus  homo  cx  iis  qui  sunt  sub  ccclo  potcst 
esse  prudens,  utpolc  qui  mentcm  in  ventre  infode- 
rtt,  similis  pisci  qui  &'vo;,id  est  asinus ,  dicitur, 
tjtiem  dicil  Aristotetes  soium  ex  animalibus  habcre 
cor  in  ventre.  Tales  sunt  ii  qui  in  venlrem  crcdi- 
dcrunt,  quorum  Deus  ventcr  cst,  finis  intcritus,  ut 
ait  Aposlolus  Philip.  3. 

Et  in  luxuriis  enutristis  corda  vestra.  ] 
Luxuria  hic  significat  luxum  epularum ,  ves- 
tium,  omniumque  dcliciarum  :  hisce  enimenu- 
triuntur  et  saginantur  corda  ct  corpora  epulo- 
num,  atque  incitantur  ad  libidinem.  Hoc  enim 
significat  vox  Graeca  i<rrt«A«T^««t«  ;  Syrus  vertit, 
sannas  egistis,  per  melalepsin;quia  scilicetepu- 
lones  ubi  mero  incaluerunt,  solent  lascivire, 
protervire,  et  in  dicteria,  scommala  et  sannas 
erumpere. 

In  die  occisionis.]  Grasce  addunt  ci; ,  id  est  si- 
cul ,  q.  d.  Continue  epulati  estis  adeo  splendide, 
quasi  quotidie  ageretis  epulum  solemne  et  diem 
festum,  in  quo  solent  Deo  offerri  et  occidi  vic- 
timae,  ex  iisqueconvivium  instrui,  perinde  ac 
si  omnes  dies  essentfestiet  epulis  deslinati.  Se- 
cundo,  lollendo  to  d,;,  id  est  sicut,  uti  lollit  Nos- 
ter,  sensus  est,  q.  d.  Crebro  instruxistis  splen- 
didissima  convivia,  in  iisque  vacastis  ventri  ct 
veneri :  ut  taxet  nontantum  frequcntiam ,  sed  et 
nimium  luxum  conviviorum  :  dies  enim  occi- 
sionis  est  dies  solemnis  sacrificii  et  cpuli,  quo 
multae  mactantur  pecudes,  aves  et  pisces  ad 
instruendum  magnificum  convivium.  Talesdies 
apud  Gentiles  erant  Calendae,  Hilaria,  Saturna- 
lia,  Charislia,  Sponsalia,  Repotia,  Nalalilia, 
ludi,  triumphi,  aliique  lreti  et  celebres ,  quibus 
instruebant  epulas  sumptuosissimas. 

Sic  hodie  nonnullis  in  locis  ii  qui  de  Magis- 
tratu  sunt,  perpetua  quasi  agitant  convivia, 
eaque  splendida ,  idque  ex  aorario  non  suo ,  sed 
communi  populi,  quod  laxat  hic  Jacobus;  tum 
quia  excedunt  in  frequentia  et  splendore  fercu- 
lorum ;  tum  quia  extruuntur  ex  labore  et  sudore 
pauperum ;  tum  quia  eos  faciunt  ineptos  ad  agi- 
tandum  consiliaetjudicia,  quoe  illisexofficioin- 
cumbuntadrecteadministrandam  rempubl.  tum 
quia  dantscandalum  subditis,  quibuspraelucere 
debent  exemplo  modestiae  et  sobrietalis.  Sic  alii 
privali  festa  Paschae,  Pentecostes  Nativitatis 
Christi  celebrantpompa  vestium  et  conviviorum 
ad  eaque  se  praeparant  multis  diebus ;  ita  ut  ne- 
gligant  sacram  confessionem,  communionem 
etdevotionem,etc,  quia  carosuffocat  spirilum, 
in  quos  invehitur  S.  Bernard.  serm.  3.  de  Ad- 
ventu. 

Mystice,  q.  d.  Epulamini  et  saginatis  corpora 
vestra  quasi  hostias  ad  mortem ,  ut  paretis  epu- 
lum  lumbricis  et  bufonibus,  3eque  ac daemonibus 
etgehennae.  Similes  ergo  estis  porcis,  qui  sagi- 
nantur  ad  mactationem,  ait  Theodorus  Studita 
serm.  37.  Unde  Syrus  vertit :  In  deliciis  vixistis 
super  terram,  et  sannas  egistis,  ac  nutrivistis 
corpora  vestra  tanquam  ad  diem  mactalionis.  Sic 
ait  Jerem.  c.  12.  3.  Sanclifica  eos  indie  occisionis , 


T.  S.  JACOBI.  Cap.  V. 

id  cst ,  dcstina  et  praepara  eos  ad  occisioneni ,  u  t 
scilicet  impii  Judaei  mactenlur  a  Chaldoeis  : 
unde  vcrs.  9.  invitans  bcstias  ad  cadavera  eo- 
rum  devoranda  quasi  ad  epulum  solemne  :  Ve- 
nile ,  inquil,  congregamini  omnes  bestice  terra, 
properate  ad  devorundum.  Et  Ps.  Zj3.  22.  JEstimati 
sumus  sicut  oves  occisionis.  Et  Ezech.  32.  U.  de  Pha- 
raone  :  Projiciam,  inquit,  te  in  tcrram,  supcr 
fuciem  agri  abjiciam  te ,  et  Itabitarc  faciam  super 
te  omnia  volatilia  caili,  et  saturabo  de  te  beslias 
universw  terrar.  Et  cap.  39.  3.  dc  Gog  ct  Magog  : 
Super  montes  Israet  cades  tu,  et  omnia  agmina 
tua,  et  poputi  qui  sunt  tecum  :  feris ,  avibus, 
omnique  volalili  ct  bestiis  terra?  dedi  le  ad  devo- 
randum. 

Alii  permulti,  «m  die  occisionis  referentes  ad 
sequentia,  explicant  de  Christo  et  Chrislianis  , 
q.  d.  In  die  occisionis ,  id  eslPaschatis,  quoocci- 
dere  soletis  agnum  Paschalem,  addixistis  et  oc- 
cidistis  justum ,  puta  Christum  verum  agnumqui 
tollit  peccata  mundi.  Ita  OFcumen.  Beda,  Hugo, 
Dionys.  Gagneius,  Cathar.  Serarius,  Salmeron 
et  alii.  Puirsum  simplicius  '.Justum ,  idest,  justos 
Christianos,  occidistis  in  die  publico  et  solemni , 
quem  occisioni  eoruni  destinatis,  inquitLyran. 
ac  denique  me  Jacobum  cognomento  Justum  si- 
mili  dic  mox  occidetis. 

6.  Addixistis,  ]  morti :  graece  enim  est  zaTsJi/ai- 
gxtb,  id  est  condemnastis.  Ita  Syrus,  unde  sequitur 
ct  occidistis.  Sic  S.  Gregor.  hom.  17.  in  Evangel. 
Ne  apudjustum  judicem,  ait,  nostra  nos  tacitur- 
nitas  addicat,  id  est  condemnet.  Quin  et  Cicero 
in  Pisonem  :  Hujus  ipsius  domum  evertisti ,  ait, 
cujus  sanguinem  addixeras ,  effusioni  scilicet,  et 
morti.  Perperam  ergo  Beda,  Lyran.  Hugo,  Dion. 
et  alii  pro  addixistis  legunt  adduxistis.  Judaei 
enim  ad  Christum  conversi  (  quibus  directehaec 
scribit  Jacobus,  ut  patet  c.  11.  et  seq. )  per  or- 
bem  sparsi  multis  in  locis  crant  potentes,  ut 
pecuniis  testes  et  judices  corrumpere  possent 
ad  condemnandos  innocenteset  justos,  quin  et 
ipsiin  nonnullis  urbibus  suos  habebant  judices 
etmagistralus. 

Et  occidistis  justum  ,  ]  tum  Christum  ,  ut 
paulo  ante  dixi :  unde  graece  est  tov  Siziov ,  q.  <l. 
illum  justum,  eximium  scilicet,  et  antonomas- 
tice,  qui  est  princeps  et  parens  justorum  om- 
nium.  Ita  OEcumen.  Hugo  et  alii.  Vel  justum , 
scilicet  S.  Slephanum,  qui  fuit  plenus  fide  et 
Spiritu  sancto,  ac  DiaconusS.  Jacobi ,  vel  potius 
justum  quemlibet.  Est  climax  sive  gradalio  : 
crescit  enim  oratio,  q.  d.  Vos,  6  divites,  non  lan- 
tum  mercedem  operariis  negastis,  sed  etocci- 
distis  innocentes  et  justos  per  calumnias ,  falsos 
testes,  corruptos  judices,  ut  eorum  bona  inva- 
deretis.  Loquitur  enim  directe  Chrislianis  divili- 
bus  etavaris,  ut  patet  ex  praecedentibus,  non 
Judaeis  Christicidis;  nisi  quis  cum  Beda  dicat  ad 
eosquoqueindirecteextendisermonem.  Jacobus 
enim  ita  fideles  instruit,  ut  infideles  non  negli- 
gat;  sed  eos  satagat  ad  Christum  convertere. 
Esto  enim  pontifices  Hierosolymis  agentes  pro- 
prie  occiderint  Christum  ;  tamen  id  feceruntpcr 
plebem  coram  Pilaio  clamantem  :  Crucifige, 
crucifige  eum  :  plebs  autem  hsec  collecta  eral  cx 
Judaeis  toto  orbe  dispersis,  ad  quos  scribit :  hi 
enim  convenerant  Hierosolymam,  ut  ibi  dc 
more  celebrarent  Pascha. 

Denique  nonnulli  pvo occidistis  ekponunl  cxpo- 
liaslis  ,deprceduticstis,  ulex  ejusopibusel  praeda 
epulas  vesiras  (dc  his  errihi  egk  pattlo  anlej 


COMMENTARIA  1N  EPIS 

inslrucrcti*.  Tam  dira  enim  bonorumdeprceda- 
iio,  quaepaupereg  saepe  fameetmiseriis  empri 
cogit,  in  Script.  vocatur  occisio,  utEccl. 24.  25. 
Panii  egentiumvila  paupcrum  est :  qui  defraudat 
iltum  ,  Itomo  sanguinis  est ;  qui  auferl  in  sudore 
panein,  quasi  qui  occidit  prOximum  suum.  ElJc- 
rem.  2.  3/j.  In  atis  luis  inventus  est  sanguis  ani- 
marumpauperum,  ubi  de  pauperum  pru-donibus 
loquitur.  similis  locusestProv.  22.  22. 

Et  i\on  restitit  voiiis  ,  ]  exeniplo  Cliristi,  de 
(juo  ait  Isaias  c.  53.  Sicutovis  adoccisioncm  dttcc- 
titr,  cl  qttasi  agnuscoram  tondenle  scobmutescct, 
et  non  apcriet  os  suum.  Ita  fecere  Sancti  patientes 
et  Martyrcs.  llnde  Terlull.  I.  dc  Patieutia  c.  14. 
patientis  os  in  adversis  tacens,  ail  tacituruitalis 
bonore  signatum.  Alludil  Jacobus  ad  illud 
Isaia;  57.  1.  Justus  pcril,  cl  non  cst  qtti  recogitct 
in  corde  stto.  Ita  olini  Jezabcl  pcr  falsos  tcstcs 
occidit  Naboib,  ut  ejus  \  ineani  occuparet.3.  Re- 
gum21.  Graece  est  usTizv.mTc/.t,  in  praesenti.  q.  <l. 
Cluisius  adbuc  tacet,  el  non  resislil  vobis,  6  Jn- 
da:i ;  sed  pO£t  paucos  annos  resislet,  rugietque 
utleo,  quandoper  Tiium  Hierosolyniam  et  Ju- 
(ke;uii  exscindet. 

Cbi •isium  ergo  secuti  sunt  patientes  et  Mar- 
i\res,  (|ui  lyrannis  nOD  reslilerunt,  etiam  cum 
possent;  imo  ad  rationem  et  Lanream  martyrii 
tequiiitur,  ul  non  resistat,  sed  mortem  pro 
Ghristo spoote  acceplet,  iiaque  voluntariamorte 
leslimomum  perbibeat  fidei ,  eanujuc  suo  san- 
giiinc  qnasi  obsignet,  uti  docel  nosler  Lessius 
1.  3.  de  Jusliiiac.  1.  dub.  3.  Hinc  Tbeologonun 
estaxioma  :  Murtyrnon  pugnat.  Militesergo  qui 
pro  iide  pngnantes  occumbunt,  agunt  ut  milites, 
<f  niililiun  locum  et  coronam  sorliuntur,  non 
Marlyruin.  Iloc  cst  quod  de  Marlyribus  canit 
Ecclesia. 

Ciilimiur  gladiis  morc  bidentium , 
Non  mormur  resenat  ,  non  querimonla; 
Sed  *•< ii  '!'■  tacrto  incns  liere  conseia 
Conservat  pattentiam. 

Quocirca  Tbebaea  legio  duce  Maurilio,  cum 
|)ossel  resislcre  Maximiano  Ini|)er.  noltiit,  sed 
depositis  armis,  ac  positis  genibus  ,  jugulum  ei 
pracbuit.  Idem  (ecerunt  decem  millia  lniliinm 
(lucc  Zenone,  ab  eodem  niactali  Rom.T  adAquas 
Salvias  :  bi  enim  mililjbus  non  resislendo  facli 
sjuot  Marlyres. 

7.  Patientes  iGirua  kstotk. ]  Grasce  iMxp&v/tr,- 
"'■in ,  id  est ,  longaniuus  es.to.te,  Converlil  sernto- 
ncin  a  divilibus  allligeiitibus  ad  pauperes  alllic- 
<!,s.  ().  d.  Toleralc,  o  Cbrisliani , cum  vidclis  vosii 
divitnjua  avaris  et  superbis  etiain  Cbristianis, 
opprirni,  ac  lam  injnsta  et  dira  p a t i  :  licel  eniin 
diu  vidcalur  persisfere  eoiinn  tyrannis  el  gl.oria 
■  ei|uc  ac  vcsha  ojqircssio  el  ;rruinna,  dnralela- 
iDeo  ,  quia  breyi  adveniet  Cbristus  justus  judex, 
qui  illoruni  lyrannidein  acriter  puniet,  etves- 
iiam  |)atientiatn  large  reniuncrabilur. 

i  SQue  AD  Ai)\i..NTiM  Domim.  ]  q.  d.  PaUenj.es 
CSlOte  pej  lotam  \itani  us(|tie  ad  niorlem  el  ju- 
diciiun,  luin  partieulare,  tum  uoiversaje  :  boc 
enim  plihi  passim  vocalur  adveiilus  Domini. 
Quare  miuus  recte  P&eumen.  adventum  bomini 

dici  ccomI.  (|iio  Clii-istus  \eiiil  ad  excidiiim  Hie- 
losolynuc  |)er  Tilum  ct  Vespasianum.  Graecc 
-..i  n^pQutwi,  id  rs\,us(iucattp)(Vs<ntui>iiDomini. 
q.  d.  A(l\eimt  Dominus  seque  pwescntcm  vobis 
-isiei,  ac  sua  prsesenlxa  vos  planc  consolabi- 
tiii-. 


T.  S.  JACOUl.  Cap.  V.  571 

Ecck  AGlUCOLA.]  Exeinplo  agricolac  docet , 
quarn  debeantcsselonganimes,  simulque  docet 
cosbac  in  re  debere  imitari  agricolas  ,  eorum- 
quc  spe  se  solari.  q.  d.  Sicut  agricola;  multos 
magnosque  subeunt  labores  arandi,  sercndi , 
sarriendi,  occandi,  elc,  ob  spemnicssis  et  fruc- 
tuumjicetremotam  etdistaniem,  quampatienter 
et  longanimiter  exspcctant ,  ideoque  duranl  i:i 
continuis  laboribus :  itaet  vos,  ofideles,  sustinele 
fortiteret  longanimiter  oinnia  adversa,  prreser- 
tim  quas  ii  divitibus  et  potentibus  tot  tantaque 
injusie  patimini,  spe  mercediset  coronaecceles- 
tis  quam  dabit  vobis  Cbristus  judex  ,  aclicetca 
diHeratur  aliquanlum,  durate  tamen  in  vestra 
loleranlia,  quiaveniens  veniet,  et  non  lardabit 
niultutn.  Ilabacuc  2.  3.  juxta  illud  Cbristi  pro- 
missum  :  Ecce  venio  cito,  et  merces  mea  mecum 
cst ,  rcddere  unicuiqiiejuxta  opcra  stta.  Ap.  22.12. 
Vere  Eurip.  apud  Slobaeum  serm.  55. 

Agricolarum  vita  voluptatem  capit, 
Dum  liislitiam  spc  fulurorum  solatur. 

Et  Tibullus  clcg.  6.  1.  2. 

Spes  fovet  agricolas,  spes  sulcis  credit  aralis 
Scmina,  cpiie  magno  fcenore  reddai  ager. 

PraeclareS.  Ambr.  in  Psahn.72.  queminscribit: 

Dcinterpellatione  Dacid,  ad  illud  v.  1.  Quam  bo- 
nus  Israel  Deus,  etc.  Bontts ,  ait,  Ituic sempcr  esl 
Deus  qui  nocil ,  tpto  tcmpore  mctat  :  ct  ideo  quasi 
bontts  agricola,  liic  arat  agrttin  suum  quasi  quo- 
dam  rigidiorc  abstinentue  vomere ;  hic  stirpat 
qttadamfalce  virtutum  amputalrice  viliorum;  luc 
stcrcoral  humiliando  se  ttsqtic  ad  terram,  sciens 
quia  Deus  de  lerra  sttscitat  inopem,  cl  de  slcrcorc 
erigit  pauperem  :  hic  cttslodit  fruclus  sttos ,  utillic 
sccuriusrecondat.  Necminus  eleganter  Cbrysol. 
serm.  103.  Credamus  qttod  crttx  nostri  corporis 
sil  aratrum;  ftdes ,  scmcn;  sulctts ,  scpulchruin: 
rcsolulio ,  germen;  expeclatio ,  tcvtptts  :  ut  cum 
I  er  Dominici  advcnlus  arriscrit  ,corporum  noslro- 
i  um  maltira  tttnc  viridilas  vitalcm  rcsurgat  in 
mcssem ,  ncsciluram  jani  jinnn.  Ouanta  crit  lunc 
etquain  beala  horum  spirilualinm  agricolarum 
bclitia?  Ofelices,  inquient,  labores,  quittun  ube- 
res  nobis  fructus  protulcrunt!  IsaiceO.  3.  Ltvla- 
bunlttr  coram  le  sicui  qui  twtanlur  in  mcssc. 
I'sal.li'5.  5.  Qui  seminanl  in  lacltrvmis  ,  in  cxulta- 
tionc  mctcnt ,  etc.  Slat  nimirum  fixa  Ajiostoli 
senlenlia  ad  Galat.  6.  8.  Qtuc  enim  seminuverit 
homo,  luvcctmetet.  Et  2.  Cor.  9.  G.  Qtti  parce  se- 
minal,  parce  et  metet  :  ct  qui  scminat  in  bcnedic- 
tionibus,  de  benedictionibtts  ct  metet. 

Pketiosum  laicrcM  tki\u.e.  ]  Prctiosum.  Primo. 
quia  fructus  bic  agricolis  magni  laboris  et  ope- 
rariim  stat  prelio.  Secundo.,  quia  in  se  preliosus 
cst,  ulpote  vilam  bominis  sustentans,  roborans 
et  recreans.  Tertio,  quia  niagoo  pretio  vendi- 
tur. 

NolatClcmens  Rom.  2.  Const.  cap.  ull.  S.  Jaco- 
bum  ct  fratreiu  ejus  Judani  fuis.se  agiicolas, 
ideo(|iiesa?pius  exetnjilael  .similitudiiiesmuluari 
ab  agricullura.  Scd  hujus  rci  pcncs  auctoremsit 

Qdes. 

Patikxtf.h  FKnr.xs.  1  ^x/po^uv ,  id  est  longa- 
nimitei'ag(  »s ,  loogaDimiter  laborans,  longani- 
miiei  expectans.  ItaTigur.  Pagnin.  etalii;  unde 
codices  Graeci  addunt  i*  aurou ,  id  cst  in  ipso.  id 
esl,  ipsum  scilicet  fnicluin  cxpecC;n>:  Syrus. 
sujwysot .  sciliccl  fruciu.s. 

Do.XEC    ACCiriAT   TEMP09ANEU1I  ET  SK.nOTIM  M.  J 


572  COMMENTARIA  IN  EPIS 

Croecc  adduni  &n*v ,  id  est  imbrem  et  pluviam.  Ila 
Syrus.  Imber  lemporaneus,  id  est  praeproperus, 
estqui  tempestive,  puta  in  Oclobri,  depluitjacta 
semente ,  ut  eam  faciai  germinare  :  serotinus, 

sive  sero,  pula  inAprilivel  Maio,ad  maturandas 
fruges.  Vide  (lictajerem.  5.  2u.  elOseeG.  h.  Se- 
getesenimsuumhabentdiem,cujusquasiaurora 
ct  mane  sunt  germina,  serum  et  vespera  est 
messis.  Porroomnis  spes  frugum  omnecjuebo- 
nuin  agricohc  consistit  in  pluvia ,  semente  et 
mcsseopportuna,  ut,  cum  hanc  luibet ,  vidcatur 
messem  habere  iu  manu.  UndeMoses  :  Aperiet, 
inquit,  Dominus  thesaurum  suum  oplimum ,  ccc- 
ium ,  ul  tribuat  pluviam  terrce  in  tempore  suo. 
Deuter.  28.  12.  Quocirca  nonnulli  per  tempora- 
neum  et  serolinum  accipiunt  fructum  de  quo 
prsecessit;  ac  per  fructum  temporaneum  acci- 
piunt  praecocem  et  primum ,  per  seroiinum  tar- 
dum  et  posteriorem.  Sic  sunt  ficus  prsecoces  in 
Julio  ct  serae  in  Septembri.  Sic  in  cadem  arbore 
alia  poma,  pira,  cerasa  et  pruna  primo  malu- 
rescunt,  alia  sero  et  tarde.  Idem  est  in  agris  et 
segetibus.  Ita  Hugo,  Thomas  Anglicus,  Salmeron, 
Fevardentius,  et  alii. 

Unde  mystice  Beda  heec  applicans  palienti  : 
Fructus,  inquit,  justi  et  patientis  temporaneus 
est  gloria  animae;  haec  enim  stalim  datur  post 
mortem  :  fructus  vero  serotinus  est  gloria 
corporis;  haec  enim  dabitur  sero,  puta  in  fine 
mundi  in  die  judicii.  Rursus  ,  lemporaneus  est 
augmentum  gratiae  el  juslitiae,  quodillico  dalur 
in  hac  vita  ;  serotinus,  estcorona  ccelestis,  quae 
datur  post  viiam.  Denique  apposite  ad  priorem 
sensum  de  imbre  :  lmber  temporaneus  est  gra- 
tia  praeveniens,serotinus  estgratia  subsequens, 
ait  Hugo.  UndeoratEcclesia  :  Tuanos,qucesumus, 
Domine,  gratia  prceveniat  et  sequatur,  ac  bonis 
operibus  jugiler  faciat  esse  intentos.  ldem  in  ten- 
tatione ,  ariditate  et  desolatione  orandum  insi- 
nuat  hic  S.  Jacobus. 

Rursum ,  imber  temporaneus  est  inilium  fidci 
et  virtulis,  pula  inchoatio  viiae  sanclae;  seroti- 
nus  est  ejusdem  profectus  et  perfectio.  Alleg. 
S.  Hieron.  in  Jerem.  5.  et  Cyril.  in  Zachar.  10. 
per  temporaneum  imbrem  aecipiunt  vetus  Testa- 
menlunij  quia  prius  datum  :  per  serotinum, 
novum  Testamenlum,  quia  serius  dalum,  et 
quia  nos  ad  perfectioncm  gratiae  et  glori;c  per- 
ducit. 

8.    PATIENTER   IGITUR    ESTOTE  ET  VOS ,  ]  fixxpofrj- 

fi-hexzs ,  id  est,  tonganimes  estote  inpatiendo  inju- 
rias  divilum  et  potentum ;  q.  d.  Si  agricolce  hcec 
palienler  ferunt  pro  temporalibus  fructibus ,  q  uanlo 
magis  vos  pro  ceternis  patientes  esse debetis !  Estote 
ergo  palienles  el  confirmale  corda  vestra,  ut  ad- 
veniente  judic&Christo  lo3ti  et  probali  essevaleatis, 
ait  Anaclelus  Papa  epist.  1.  Simili  comparatione 
athletae,  pugilis  et  stadiodromi  Paulus  incitat 
fideles  ad  constantiam  in  paliendo  et  certando : 
Omnis,  inquit,  qui  inagonecontendit ,  abomnibus 
se  abstinet/et  illiquidem  ut corruptibilemcoronam 
accipiant ,  nos  autem  incorruplam.  1.  Cor.  9.  25. 
Sane  si  quis  attente  consideret  dolores  et  labo- 
res  quos  subeunt  agricolae,  athletae,  milites, 
opifices  pro  modico  lucro,  erubescet  quod  pro 
Deo  et  ccelo  lam  modica,  tam  frigide  et  aegre 
paliatur  et  agat. 

Et  co.nfirmatf.  corda  vestra  ,  ]  ut  firmiter  du- 
retis  in  vestra  tolerantia.  Sic  ait  Apostolus  : 
Conforlamini  in  Domino,  et  in  potentia  virtutis 
Dei.  Induite  armaturam  Dei ,  ut  possilis  staread- 


T.  S.  JACOhl.  Cap.  V. 

vrrsus  insidias  diaboli.  Ephes.  G.  10.  vide  ihi 
dicta.  EtDavid  :  Expecta  Dominum  ,viriliter  age ; 
ct  conforlelur  cor  luum,  el  susline  Dominum. 
Psalm.  26. 14.  Antistropha  huic  Jacobi  sententiae 
est  illa  eodem  cevo,  iisdem  fidelibus  a  S.  Petro 
scripta  ep.  1.  c.  5.  10.  Deus  autem  omnis  gratice, 
qui  vocavit  nos  in  ceternam  suam  gloriam  in  Christo 
Jesu,  modicum  passos  ipse  perficiet,  conflrmabit 
solidabitque.  Quae  sane  mirae  est  consolalionis  ; 
simulque  docct  Primo,  hanc  confirmationem 
magis  esse  gratiae  Dei,  quam  nostrarum  viriuni 
gratiae  Dci  cooperantium  ;  Secundo  Deum  post 
modicam  tolerantiam,copiosamimmitterecon- 
solationem  et  robur,  quo  nos  in  patientia  et 
virluteperficit,  confirmat  et  solidat,  utproinde, 
in  qualibel  tribulatione  et  tcntatione  debeamus 
esse  patientes  et  generosi ,  certo  scientes,  si  id 
fecerimus  ,  Deum  illico  affore,  et  omnem  vim 
tribulalionis  elisurum,  uti  quilibet  in  seipso  ex- 
perilur. 

Quoniam  adventus  ( nxpovetx ,  id  esl  pr&sentia ) 
Domiisi  appropinquavit,  ]  ut  post  brevem  hane 
vitam  judicet  et  praemiel  nostram  patientiam. 
Sic  Apostolus  :  Ego,  inquit,  jam  detibor,  et  lem- 
pus  resolutionis  mece  instat.  Bonum  certamen 
cerlavi,  cursumconsummavi,  fldem  servavi.  In  reli- 
quo  reposita  est  milii  corona  justitia? ,  quamred- 
det  mihi  Dominus  in  ilia  die  justus  judex,  non 
solum  autem  mihi,  sed  et  iis  qui  diligunt  adventum 
ejus.  2.  Timoth.  k.  G. 

9.  Nolite  ingemiscere,fratres,  in  alterutrum, 
ut  non  judicemini.  ]  q.  d.  Ininjuriis  et  pressuris 
nolite  nimis  dolere  et  flere,  impatientiam  osten- 
dere,  murmurare,  et  irasci  vobis  mutuo,  ne 
propter  impatientiam  a  Domino  condemnemini : 
hoc  enim  significat  graecum  xar«)yi9^Ts,  licet  ali- 
qui  lcgant  rtpi^tt ,  id  est  j udicemini ,  et  ita  legit 
Nosler  :  sed  judicare  in  Script.  saepe  idem  est 
quod  condemnare  per  metalepsin. 

Nota  to  in  alterutrum.  Solent  enim  pauperes  el 
afflicli,  cum  cor  plenum  habent  dolore,  erum- 
pere  in  gemitus,  ac  queri  nunc  de  divitum 
et  fortunalorum  nimia  felicitate  ,  potenti;< 
et  tyrannide;  nunc  de  sua  injuria  et  afflic- 
tione;  nunc  de  proximorum  meliori  sorte  et 
conditione.  Ingemiscendo  ergo  divilibus  ob- 
murmurant,  sibi  sunt  impatientes,  proximis 
invidenl,  itaque  landem  de  Deo  queruntur, 
cjusque  providentiam  accusant,  quod  alios  for- 
lunel,  se  vero  miseros  efficiat  et  injuste  opprimi 
sinat :  quin  et  subinde  injuriam  passiabuno, 
alteri  innocenti  similem  inferunt  iniquatalione, 
ut  vel  injuriam  suam  sarciant,  aut  socium  in 
pcena  sibi  asciscant,  itaque  suum  dolorem  le- 
vigent;  solalium  enim  est  miseris  in  poena  ha- 
bere  socium ,  sed  hoc  manifesla  est  injustiliar 
Denique  afflicti  utrimque  stimulante  dolore  su- 
binde  ingemiscunt,  suasque  injurias  exponunt 
Deo,  elapud  eum  se  invicem  accusant,  poslu- 
lantque  vindictam  :  Deus  autem  non  raro  utros- 
que  exaudit  et  punit.  Hic  ergo  gemitus  oritur 
eximpatientia  :  ejus  auctor  et  choragus  est  dia- 
bolus.  Nam,  ut  aitTertull.  lib.  de  Patientiac.  5. 
natates  impatienlice  in  ipso  diabolo  deprehendo 
jam  tunc ,cum Dominum  Deum  universa opera  sua 
homini  subjecisse  impatienter  lulit.  Decepit  homi- 
nes ,  quiainvideral ;  inviderat  autem,  quia  dolue- 
rat;  doluerat ,  quia  patienter  utique  non  tulerat. 
Ejus  remedium  assignat  Apostolus  Galat.  G.  2. 
Atterallerius  onery  portate :  et  sic  adimplebitis  le- 
gem  Ghristi. 


COMMENTARIA  1N  EPIS 

Porro  gemitus  signum  cst  el  effectus  animi 
debilis,  infirmiet  feminei:  Omneeniminvaliditm 

natuva  est  qucrulum,  ait  Seneca.  Viri  cnim  for- 
tes  el  generosi,  quales  fuere  Martyres,  in  ad- 
versis  et  tbrmentis  quibusque  non  geniunt,  sed 
stant  quasi  incudes,  inio  exultant,  triumphant, 
ct  tyrannos  irrident,  uti  fecerunt  Machabaei  J. 
Machab.  7.  PraeclareS.  Chrysost.  hom.  5.  adpop. 
docet  gemitum  et  tristitiam  omnem  esse  inuti- 
lem,  excepta  ea  quse  suscipitur  propter  pecca- 
iuni  :  hujus  enimipsa  propriumest  remedium. 
Pecunia ,  ail,  quis  mtdclattts  esl  ,  doluit ,  non 
emendavit.  Filium  amisil ;  doluil,  nonresuscilaoit 
mortaum.  Contumeliis  affecttts  cst;  doluit ,  r.on 
reoocavit  contumeliam.  Injirmalur;  dolct ,  mor- 
hum  non  aufert ,  imo  augel.  Al  peccavil  quis; 
trislatus  cst ,  peccala  delcvil :  nam  qiue  secundum 
Dettm  trislilia  est ,  panitentiam  in  salulem  slabi- 
tem  operatur.  Ergo  tristitia  tantum  facta  esl 
propter  peccatums  dquo  nata  est ;  ideo  ui  linea 
ipsum  corrodit  ct  absumit. 

ECCK     JUDISX     ANTK     JANUAM     ASSISTIT.  ]     q.     d. 

Christus  judex  e  ccelo  omnia  vestra  cominus 
intuetur,  perinde  ac  si  ante  januam  vestram 
aperlam  consistens,  intueretur  omnia  quae  in 
domovestra  geruntur;  nolite  ergo  ingemiscere 
in  alterutrum  ,  quia  ipse  uti  videt  vestras  afflic- 
tioneset  injurias,  ut  eas  ulciscatur;  ita  pariter 
videt  vestros  gemitus  et  impatientiam ,  ut  eam 
castiget.  Sic  dicimus  litiganlibus  el  pugnanti- 
bus  :  Quiescite;  nam  praetor  est  antc  ostium, 
qui  vos  comprehendet  et  in  carcerem  conjiciet. 
Hoc  est  quod  ait  l'salles  Psalm.  101.  20.  Dominus 
de  caio  in  terram  prospexit ,  ut  audirct  gemilus 
compeditorum,  ut  soloerct  fdios  interemplorum. 

Sectmdo,  Ctiristus  anle  januam  assislit  :  id 
cstimminet,  brevique  veniet  adjudicium  tum 
parliculare,  tum  universale,  quovestram  pa- 

ticntiam  laudabit  et  coronabit  :  persequenlium 
vero  lyrannidem  damnabitetpuniet  Namex  ju- 
dicio  particulari,  quod  cito  adveniet,  pendet 
•ientenlia  cujusque  injudicio  univeisali.  Quid- 
quid  cnim  dc  mc  statuetur  in  morle,  idipsum 
pul)lice  confirmabit  Cbristus  in  die  judicii,  ut 
ratum  ct  lixum  sit  per  omnem  reternitatem.  Al- 
que  bac  ralione  vcrissimum  cst  judicii  diem 
prope  esse  respectu  singulorum,  adeoque  illum 
cuilibct  imminere.  Ita  S.  August.  epist.  8.  adHe- 
sicbium  :  Jn  quo,  ait,  quemque  inoenerit  suusno- 
vissimus  dics,  in  hoc  cum  comprehendet  mundi 
nooissimks  dies  :  qttoniamqualis  indie  istoquisque 
morilur,  talis  in  die  illo  judicabitur.  Undeconclu- 
dil :  Vigdarcdcbct  omnis  Christianus ,  ne  impara- 
tttni  invcniat  ram  Domini  adoenttts  :  imparatum 
aulcm  invcniclillc  dics ,  quem  imparatum  inocnerit 
tua;  vila;  luijtts  tdtimus  dies. 

Moral.  Cum  tentamur  aconcupiscentia  ad  pec- 
catum  ,  cogiicmus  :  Ecce  judex  antc  januam 
issistii  :  ludex,  inquam,  qui  acerrimus  peccaii 
cst  vindex.  Nobis  magnaest  indita  ncccssitasjuste 
rectequevivcndi,  quicuncta  facimus  antc  oados 
Ittdirts.  cuncta  ccnirtuis ,  ait  S.  Aug.  in  Soliloq. 
<;.  l'i.  et  Boetius  deconsol.  I.  5.  prosa  6.  Addit 
S.  Aug.  Sic  gressus  meos  semitasque  considerasa  et 
die  noctuque  super  custodiam  meam  vigilas ,  om- 
ncsscmttas  meas  ditigenter  notans speculator  per- 
pctutts,  vdttt  sitotius  creatura  tua  caii  ct  terfa 
oblitus,  tantttm  mc  soltim  considcrcs,  ct  nihit  sit 
tibi  curav  dc  aliis  :  qtiia  sictlt  unttm  totum  simul 
perfecte  cousidcras ,  sic  singuta  qttirlihrt .-  sic  i 


T.  S.  JACOIil.  Cap.  V. 

tur  super  custodiam  meam  stas ,  sicut  si  omniuni 
oblilus  sis ,  et  mihi  soli  intendere  vetis. 

10.  EXEHPLUM  ACCIIMTE,  FBATRgS,  BXTTTJS  MALI 
LABOBIS  ET  PATIBRTIA  ]  Exitum  mulum  \ocat  a>  - 
peram  Sanctorum  mortem,  ait  Gagneius.  Sic 
Sapient.  .'>.  'i.  dicitur  de  Sanetis  patientibus  el 
Martyribus  :  Visi  suntoctdis  insipientium  mori,  et 
astimata  est  afflictio  exitus  iliorum,  et  quod  a 
uobis  esl  iterexleiininium,  illi  auteui  sunl  in  pace. 
Sic  Gentiles  olim  Christianos  et  Hartyres  voca- 
bant  ^toravKTout  biot hanalos ,  id  est  violenta  mort<! 
iiiorientes.  Crajce  cst  /.v./o--;/ji'.v. ,  id  estmalorum 
passio ,  afflictio,  dolorumperpessio,qua3suinina 
cst  in  violcnta  morte  et  martyrio,  quod  inveteri 
Testamento  forliter  subierunt  Abel,  Isaias,  Je- 
remias,  Ezechiel,  Zacharias,  etc;  in  novoJoan- 
nes  Baptista,  S.  Stepbanus,  S.  Jacobus  Zebe- 
daei,  elc.  Horiatur  fideles  ad  patieuliam  ct 
constantiam  exemplo  Martyrum  tum  veleris, 
tum  novi  Testamenti,  ut  iilud  velut  spcculum 
intueantur,  et  ad  iliud  vilam  suam  confor- 
ment. 

Ita  Alexandr.  Magnus  ad  magna  se  incitabat 
legendo  ct  considerando  heroica  facla  Acbillis  : 
Alexandri  Scipio,  Scipionis  ct  Alexandri  Julius 
Cicsar,  teste  Plutarch.  in  Apopb.  Rom.  ct  lib.  dc 
Profectu  virtul.  Hocest  quod  ait  Paulus  Ileb.  13.7. 
Mcmentote  pra'posilorum  oeslromm ,  qtti  oobis  lo- 
cuti  sunt  verbum  Dci ,  quorum  intuentes  exitttm 
conocrsationis  imitamini  fidem.  El  c.  12.1.  Ideo- 
queet  nos  tanlain  habcntcs  impositam  nubem  tcs- 
titan,  deponentcs  omnc  pondtts  et  circumstansnos 
peccatum,  cttrramas  ad  proposilum  nobis  certa- 
men ,  aspicicnles  in  auctorem  fulei  et  consummalo- 
lorem  Jesum ,  qai  proposito  sibi  gaudio  sustinuii 
cruccm  confusione  contempta. 

Quocirca  recte  ait  S.  August.  serm.  ^7.  de 
Sanclis  :  Solcmnitas  Martyrum  exhortaliones 
martyriorum  sunt,  ut  imitari  non  pigeat  quod 
celcbrare  delectat.  IlaS.  Justinus  Apolog.  I.  et  '2. 
testaturse  forlitudine  Martyrum  convcrsumessc 
ad  Christum.  Vita  enim  et  mors  Sanctorum  est 
quasi  lex  viva  ,  qu;e  suis  factis  ct  moribusedicit 
quid  facloopus,  quidlex,  quid  rcligio  velil.  ln 
Sanctorum  oita  cognoscimtts  quid  in  Script.  lc- 
gerc  debeamus ,  ait  S.  Cregor.  liom.  10.  in  Ezecb. 
Hinc  Philo  hb.  de  Abrabam,  ait  lcges  scriptas 
esse  commentarios  viiue  Sanclorum.  Vice  versa 
S.  August.  lib.  de  Mendacio  cap.  15.  docet  vi- 
tam  Sanctorum  esse  interpretationem  Scriptu- 
rarum. 

Rursum  S.  Grcgor.  53.  Mor.  cap.  7.  ait  ignem 
olim  jussum  in  altari  ali  lignis,  ut  significetur 
ignem  cbaritatis  nobis  alendum  per  cxempla 
Sanciorum.  Igniscnim  iste,  ail,  in  altari Domini, 
id  esl ,  in  corde  nostro  citius  extinguitttr,  nisi  so- 
lcrter  adhibilis  cxemplis  palrum  ct  Dominicis  testi- 
moniis roberetur.  Etl.  27.  cap.  5.  vel  6.  cxplicans 
illud  Ps.  75.  5.  IUuminans  tu  mirabililer  a  mon- 
tibus  alernis  :  Ex  aternis ,  ait,  montibus  Deus  nos 
illuminat ,  quia  pcr  admiratam  uitam  patrumpra- 
ccdcntium  radio  nos  stuv  ctaritalis  illustrat.  Vidc- 
runt  idipsum  Gentiles  :  nnde  .Encas  ad  Asca- 
nium  filiui  •  P2.  .Encid. 

Te  pntr>-  .Cne.is,  el  avunculus  cxcitet  Ilector. 

Et  alir.s  • 

Tunc  bem  lnrlis  equus  reserato  carcerc  currit ; 
Cwm  quos  pra;lereat ,  quosque  sequatnr,  hatiet. 

Nunquam  Theseus  neeSoronem,  nccProwstein, 


:,;/,  COMMENTARIA  IN  EPLST 

necCreonlem  Lyrannum,  nec  bicorpprem  Mi- 
notaurum  interfecissi  t,  nisi  sibi  Herculis  exem- 
plnni  proposuisset ,  cjusque  facinora  factis  ex- 
primeredecrevisset. 

Laboris.  1  Jam  h»c  vox  non  est  in  Grseco ,  sed 
comprehetlditur  in  preecedenti  wtxow«9«tej  idcst 
tnalorum  passione. 

Et  P.\in;.vn.E,]  /JMxpotofitas ,  id  esl  longanimi- 

taiis. 

on  locuti  stNTin  nomine  Domixi,]  dicentes : 
llar  dicil  Domiutts.  Nomen  crgo  significat  per- 
sonam,  auctorilatem ,  jussum  ,  voluntatem, 
inslinclum  Domiui.  Propheise  enim  inspirati  a 
Deo  promebanl  oracula  et  mandata  Dei,  non 

sua. 

11.  Ecce.  ]  Haec  vox  Primo  est  nota  admira- 
tionis,  sequeac  lselitiae  ingentis,  quod  per  lan- 
lammiseriam  perventum  sit  adtantam  gloriam, 
alt  Thomas  Anglicus.  Secundo ,  est  adhortanlis 
ad  imilandum  Sanctorum  patientiam ;  ut  per 
eam  eamdem  cum  illis  coronam  adipisci  me- 
reamur. 

Beatificamcs  (  beatos  prsedicamus ;  Syrus  , 
damusiliis  KHtB  tuba,  id  est  bonum,  puta  sum- 
nium  ,  hoc  cst  bealitudinem  )  eos  qui  sustinue- 
runt  ]  exemplo  Christi  qui  aii:  Beati  qui  perse- 
culionem  patiunlur  propter  justiticnn:  quoniam 
ipsorum  esl  rcgnum  coclorum.  Matth.  5. 

Pro  qui  sustinuerunt,  greece  est  vno/iivjnncci  t 
id  est,  qui  sustinent.  Ita  Pagn.  Tigur.  et  alii;  sed 
inlerpres  legit  uTtopivovtcn ,  in  aoristo ,  id  est,  qui 
suslinuerunl :  non  enim  quis  in  vita  ,  sed  dum- 
taxat  post  mortem  dicendus  est  bealus,  uti  aie- 
bat  Solon  ad  Crcesum.  Hinc  Ecclesia  in  Canone 
Missae  nullos  Sanclos  recolit  el  celcbrat,  nisi 
eos  qui  mulia  suslinucrunt  Martyresque  obie- 
runt,  ut  S.  Petrum,  PauLum  ,  Jacobum  ,  An- 
dream  ,  Laurentium  ,  Caeciliam,  eic.  Jam  enim 
patefacto  per  Christum  coelo  ,  illico  Marlyres 
omnes  e  terra  evolant  in  cceium,  ibiquc  visionc 
et  gloria  Dei  beaniur;  uti  conlra  Calvinum  , 
qui  ait  eos  usquc  ad  diem  judicii  dormire  sub 
altari ,  docet  Ecclesia  catliolica. 

Martyres  ergo  fuere  feliciter  infclices  ,  ait 
S.  August.inPs.  127.  quibus  in  passione  martyrii 
tanquam  vasculis  fractis  (  ad  instar  militum 
Gedeonis  Judic.  7.  20. )  major  corum  gloricv  ful- 
gor  emicuit ,  qtice  impios  Evangelicce  prcedicationis 
inimicos ,  inopinata  iliis  Christi  clarilate  supe- 
ravit.  Ait  idem  August.  qu.  in  1.  Judicum.  c.  20. 
Idcm  I.  13.  dc  Civit.  c.  6.  Mors,  inquit,  cum  sit 
pccna  nascentis,  si  pro  justilia  pietateque  penda- 
tur  ,  fit  gloria  renascentis.  ldem  serm.  26.  de 
Sanctis:  Reddere,  ait,  debemus  Martyribus  hono- 
riftcentiam,  qui  nobis  salutem  cffusione  sui  san- 
guinis  pepererunt,  qui  tam  sacratam  hostiam  pr*o 
nostra  propitiatione  Domino  se  obtulerunt ,  prce- 
sertim  cum  dicat  ad  Sanctos  suos  omnipotens  Deus: 
Oui  vos  honorat ,  me  honorat :  et  qui  vos  spernit , 
me  spernit.  Quisquis  ergo  honorat  Martyres  , 
honorat  Christum;  ct  qui  spcrnit  Sanctos,  spernit 
Christum  Dominum  nostrum. 

SUFFERENTIAM    JOB    AUDISTIS  ,  ]    UTOfWV^»,  id  e*t 

tolerantiam,  sustinentiam  ,  palientiam.  Produ- 
cit  e  multis  patientibus  unum  Joh,  quia  ipse 
fuit  speculum  et  exemplar  singularc  patientise, 
ut  aitS.  Hieron.  epist.  103.  quod  Deus  toti  inundo 
omnibusque  saeculis  speculandumetimitandum 
proponere  voluit.  Cnde  Suidas,  verbo  Job,  eum 
vocat  ftrmissimam  columnam  et  incudem  :  S.  Cy- 
prian.   ir.  de  Bono  patienlice,  ad  summum  fas- 


.  S.  JACOBI.  Cap.  V. 

tigium  laudis  patientue  virtute  provcctum ;  S.  Ba- 
sil.  liom.  U.  dc  gratiarum  actione ,  adamanlini 
cordis  hominem ,  et  ut  scopulum  inmari  cminen- 
lem ,  et  exemplum  fortiludinis ;  S.  Hilar.  in  Ps.  G8. 
et  118.  universarum  passionum  humanarum  glo- 
riosum  et  beatttm  viclorcm ;  Terlull.  1.  de  Patienl. 
c.  ih-  qui  omnem  paticnliai  speciem  adversus 
umncm  diaboti  vimexpunxerit ,  idcslexpresseril; 
in  quo  Deus  fcretrum  de  diabolo  extruxeril  ,vexil- 
tum  dc  inimico  gioria;  sucb  exlulerit ;  S.  Chrysosl. 
Lio.  25.  ad  pop.  Martyrem  ,  imo  multis  Marlyri- 
bus  majorem.  Merito  ergo  beatificamns  Job,  qui 
tain  mulla  generosc  el  invicte  sustinuit.  S.  Amb. 
1,  2.  etinterpcl.  Job.  c.  2.  5.  Job ,  ail,  quasi  athleta 
forlisin  stercore  scdens,  in  taniis  vibicibus  ct  savis 
doloribus  vulneris ,  lotum  corpus  cliris  perfusas 
ulceribus  ,  mysleria  loquebatur  :  nec  acquirendis 
proprice  remediis  agritudinis ,  sed  sacris  vacabat 
sermonibus.  Fortiores  itaque  sermoncs  cegri  ho- 
minis,  quam  iilorum  qui  non  cegrotabant.  El  mox : 
Et  quid  dicam  fortiorem  inventum  cteleris?  fortior 
seipso  inventus  est.  Fortior  cegcr,  quam  cumsanus 
fuerat ,  secundum  quod  scriptum  est :  Virtus  in 
inftrmilute  consummatur.  Ergo  et  Job  cuminftr- 
marelur,  tunc  vaUdior  cral.  Non  cnim  cvgrotabat 
animo  ,  etsi  doleret  corpore  :  quia  non  erat  in 
carne  ejus  anirna,  cujus  passionibus  non  adhcere- 
bat ;  sed  in  spiritu  cujus  virtule  se  tcxerat.  Ideo 
ergo  non  carnis  gemitus  et  corporis  infirmitates  , 
sed  voces  spiritus  loquebatur,  quibus  urgeret ,  non 
quibtis  cederet. 

Quocirca  exclamat  S.  August.  serm.  105,  de 
Temp.  O  virum  putrem  ,  et  integrum  !  6  fccclum, 
et  pulchrum !  6  vulneratum ,  et  sanum  !  6  in  ster- 
core  sedentem ,  et  in  ccclo  regnantem!  Et  S.  Ful- 
gent.  epist.  2.  c.  9.  Bealiis  ,  inquit  ,  fuit  Job , 
cum  in  divitiis  juste  viveret ;  scd  bealior,  cum  in 
paupertale  justior  exlitisset.  Beattts  fttit  ,  curn 
dccem  circumdaretur  fitiis ;  sed  beatior ,  cum  una 
cunctorum  simul  orbttale  percttssus  ,  in  Dei  dilec- 
tione  permansit  immobilis.  Beatus  fuit  in  corporis 
sospitate ,  sed  bealior  factus  est  in  vulnere  :  bea- 
tior  etiam  in  acervo  squaloribus  pteno ,  quam  in 
palatio  marmoribus  adornalo. 

Allegor.  Job  fuit  expressus  typus  Cbristi  pa- 
tientis.  Sicut  enim  Christus  passus  fuitinomni- 
bus  bonis  corporis  et  animi ,  et  a  quovis  homi- 
num  genere;  ita  et  Job.  Primo  enim  Job  per- 
didit  oves,  L)Oves  ,  domum,  omnemque  substan- 
liam;Christus  in  passione  bonis  onmibus,  quin 
et  vestibus  spoliatus  nudus  pependit  in  cruce. 
Secundo,  Job  septem  filios  perdidit  :  Christus 
omnes  Apostolos  et  discipulos :  hi  enim  eo  com- 
prehcnsofugerunt.  TertiQ,  Job  percussus  fuit  ul- 
cere  a  capite  ad  talos  ;  Christus  toto  corpore , 
ct  in  singulis  membris  acerbissimos  dolores 
suslinuit.  Quarto ,  Job  ab  amicis  gravia  probra 
sustinuit ,  vocatusque  est  impius  ,  hypocrita  , 
tyrannus,  leo,  tigris  :  Christus  in  cruce  irrisus 
est  quasi  blasphemus  ,  seditiosus  ,  percussus  a 
Deo.  Quinto,  Job  ab  uxore  passus  estmaledicta. 
Cbristus  passus  est  a  matre  non  maledicta  ,  sed 
compassionis  ^tormenta.  Sexto,  Job  passus  est 
in  animo  moorores,  timores  scrupulos,  anxie- 
tates :  Christus  in  liorto  coepit  pavere ,  tsedere  , 
contristari  et  moestus  esse ,  adeoque  in  crucc 
exclamavil:  Deus  meus,  Deus  meus,  utquid  dere- 
liquislime?Mallh.Tl.  ZiO.  Septimo  in  Job  vcxando 
et  affligendo  da?mon  omnes  suas  vires  exeruit : 
multo  magis  eas  exeruit  in  Christum.  Octavo, 
Job  ab  omnibus  fuit  dcreliclus;  ita  ct  CfiriiU**. 


CO.MMKNTAIUA  IN   EP 

Nono,  Jol)  haec  omnia  stislinuil  mira  htiinililatc 
ci  constanlia  cuin  essel  princeps,  imoRcx  Idu- 
maeae ,  uli  doccnt  Isidor.  Pliilippus  Rcda  et  alii 
passim  Praefat.  in  Job.  ;  el  salis  COlligitur  ex 
co  (|iiod  amici  ejus  fuerint  rcges,  ui  patet  To- 
biaj  2.  v.  15.  Cluistus  tanla  passus  est  cuni 
esset  Rcx  regum ,  et  Doniinus  doininantium. 
Dccimo,  Job  omncs  pene  morborum  ct  dolo- 
itiiii  spccies  stistinuit  :  ila  et  Chrislus  vir  fuit 
dolorum,  quia  vir  amortim.  Joh  enim  lahorassc 
plusquam  (riginla  morhis,  puta  podagra  ,  chi- 
ragra,  ischiade,  arthrilide,  dysenlcria,  incuho, 
marasmo  ,  angina,  famc  canina  ,  igne  sacro  , 
cancro  ,  erysipelis,  asthmale  ,  phthinasi,  febri 
hectica ,  lepra  ,  apostemate,  lonsillis  ,  pleuri- 
tide,  gonorrhaea  ,  salyriasmo  ,  vigilia  ,  dolore 
renum  ,  vermibus  ,  plagis  yF.gyptiacis  ,  dolore 
coslarum  ,  viscerihus  putidis  ,  ulccre  pttlino- 
num,  scahie,  lue  veucrea,  animi  deliquio,  elc. 
(ex  quihus  nonnulli  fucrnnl  dcspcrati  el  morti- 
feri)  cx  ipsis  Johi  verhis  toto  lihro  sparsis  col- 
ligil  nosterPineda  in  cap.  2.  Joh  v.  7.  sed  de  his 
ihidem  tractandum  erit. 

Quocirca  apposite  vocatus  est  2VN  Jiob,  la- 
tinc  et  grsece  Job  ,  id  est  dolens,  gemens  ,  ulu- 
lans,  tjulans a  rad.  zz'*  iabab, quodNoslev  Judic.  5. 
v.  27.  vcrlil,  cjulare  ,  ut  prima  Iitlera  Aleph 
non  sil  radicalis  ,  sed  hccmantica  ,  id  esl ,  asci- 
titia  ct  formativa  nominis ,  uli  solet  esse  in  no- 
minihus  Ilehraicis ,  Syriis  et  Arabicis  (de  quo 
vide  nostrum  Serarium  in  Tohiae  cap.  2.  ).  Ita 
S.  Greg.  Chrysosl.  Hier.  Philippus  Presbyter  et 
alii  inJoh.  cap.  1.  1.  Rursutn.,  Job,  id  est  exosus, 
inimicilias  paliens,  a  radice  3.HN  aliab ,  id  est 
iniinicalus  est,  bosiis  fuit,  adversatus  est,  quia 
scilicet  tela  omnia  inimici ,  puta  diaboli,  in  se 
excepit.  Ita  Origen.  hom.  \h.  in  c.  11.  Josue ,  ct 
exeo  Pincda.  Tertio,  S.  Cyprian.  contra  Juda>os 
ait  Job  esse  nomen  Cyprium  ,  et  signilicare 
charissimum  ])ci :  quia  ejus  amore  constanlcr 
lanta  sustinuit.  Sic  et  hebraicc  anN  ahab,  quod 
alludit  2VN  Jiob ,  signilicat  amare  ,  diiigcre. 
Ouarto  ,  alii  deducunt  a  radicc  21«  ob  ,  id  est 
lytho,  divinus  :  quia  scilicet  Job  erat  Propheta 
et  oraculum  Dei,  ut  littera  iod  sit  inserta  ex  no- 
niine  tetragrammalo  Jehova,  significans  ipsius 
prophctiam  esse  ex  Deo.non  diabolo.  SicAbrahrc 
a  Deo  addita  est  littera/ie  ex  nomine  telragram- 
mato,  ac  pro  Abram  vocatus  est  Abraham ,  ui 
significaretur  Abrahae  cum  Deo  singularis  con- 
junctio  ct  amor  ,  teste  S.  Hier.  iu  qu.  Heb, 
Quinto  ivn  Job  per  metathesin  dicilur  quasi 
2K  ab ,  id  est  pater ,  prior,  antiquus  ,  doclor , 
invenlor  ;  ?-\2V  ionai,  id  est  opprcssionis ,  pas- 
sionis  et  palicnlice!  Rursum  alludit  ad  n*3N 
rbion  ,  id  est  pauper  ,  a  radicc  r~!2N  aba  ,  id  esl 
votuit,  concupivit,  desideravit;quiapauper,  cum 
oinnibus  careat  ,  omnia  desiderat  :  a  culminc 
«nim  opum  et  felicitatis  ,  Job  dejcctus  est  ad 
imam  paupcrlatcm  ct  miscriam. 

POTTO  taclte  innuitbic  S.  Jacobus,  afllictis  ct 
paticniilms  legendum  esse  librum  Job  ,  ut  ex 
co  discant  paiicntiam.  Similis  Joho  fuit  Tobias 
ceeoitate  percossns,  ut  posteris  daretur  exem- 
pium  patientk»  sjus ,  sicutet  S.  Job,  Tob.  2.  12. 
Pneclare  Prosper  1.  parte  Praed.  c.  22.  Exsemine, 
•iit,  Esau  Idumwa  gens  ,  in  qua  inter  ccelcros 
duces  Job  ille  fortissimus  athtcta  Dci  cnituit ,  in 
crcmplum  omnis  paticntice  productus  ,  ut  agonts- 
1(00  ccrtaminc  principem  totius  militicc  diabolum 
supcraret,  fultus  'au.rilio  Dei. 


ST.  S.  JACOBI.  Cap.  V. 

FlNEH  Domim  viuistis.  ]  S\ius,  pncm  tfuem 
prcestitit  ei  Dominus  ,  vidistis.  Finis  crgo  hic  est 
nicrces  palientiaj,  pula  felicitas  iu  quam  dcsiil 
a/IIiclio  Jobi  ,  dum  paupcrlas  transiil  in  opu- 
lentiam,  infirmitas  in  sanitatcm  ,  ignominia  in 
gloriam:  redididit  enim  Deusei  omnia  duplicia, 
i  cclebrem  ct  gloriosum  t-ITecil  toto  orbe  sae- 
culisque  omnihus  ,  ut  fontes  suee  misericordi;e 
(l  lihcralitatis  iu  euin  effudisse  vitleatur.  Ila 
Dionysius  Cajetanus,  Calharinus,  Salnicron,  Se- 
rarius,  Stevartius,  Fevard.  et  passiiu  recen- 
liores. 

Id  significal  Job  nominihus  filiaruiu  iriuni  , 
quas  sihi  suistiuc  reslitutus  genuil.  Primam 
enim  v ocavii  jcmima  ,  idest  diem:  secundam  , 
Ketsia,  id  est  casiaui  :  lcrliam  Kerenhapuch  ,  id 
estcornustihii:  q.  d.  Hoec  omnia  iis  indo  in  mo- 
uumentum  utriuscjue  fortunas  mese  ,  |)rosperre 
cl  advcrs;e:  quasi  jam  ex  nocteet  lenehris  infe- 
Jicitalis  ad  diem  etlucem  felicitatis ,  cx  foctore 
sterquilinii  ad  fragrantiam  casiae  ,  ex  sordibus 
ad  nitorem  et  eleganliam  quasi  stibio  depiclus 
rediisset.  ItaOlympiodorus,  Vatab.  el  alii  in  Joh 
cap.  /j2.  Unde  pro  cornu  stibii ,  R.  Abraham  ver- 
lit ,  cornu,  vel  robur  immulatum  (hocenim  Heb. 
significat  Kcrenhapucli),  scilicet  ex  inlirmilate  et 
adversitatecommutatum  in  hanc  forliludinemct 
prosperitalem  ,  pristina  majorcm.  Scpt.  vero 
vcrtunt  comu  Amalthea?  ,  id  est  cornu  copia1  ; 
fmgtint  cnim  Poeiae  Amaltheam  capram  fuisse 
nulricem  Jovis,  e  ctijus  proinde  cornu  Jupiter 
omnia  bona  in  homines  efTunderel.  Quare  vere 
Prosper.  1.  part.  de  Promis.  c.  22.  Job ,  inquit , 
dttpla  prcemia  viclor  accepit.  Pugnanlibus  vcro 
suis  et  sua  gralia  juvante  vinccnlibus ,  centupla 
hic  se  daturum  Dominus  pollicetur,  et  vitam  xler- 
nam  in  futttro  sccculo  largilttrum.  Ottod  in  Vaien- 
tiano  Vaientis  fratre  vidimus  impletttm:  qtti  dttm 
pro  Chrislo  militiam  tribunalus  sprcvit  ,  hujus 
mundi  regnum  adcptus  est  ,  et  verus  Christi  con- 
fessor  vitam  acquisivit  ceternam. 

Secundo,  alii  pev  fincm  Domini  accipiunt  mor- 
lcm  Chrisli  in  cruce,  sive  palientiam  Christi  us- 
que  admortem  ,  et  in  morte  perfectam  consum- 
malamque  :  quasi  Jacobus  jungat  typum  cum 
antitypo,  puta  Job  cum  Christo  ,  duoque  fideli- 
bus  afllictis  contemplanda  et  imitanda  proponat 
exemplariapatientiaa,  JobumetChrislum:Chrisii 
enim  paticntia  longe  superavit  patientiamJobi : 
ut  enim  alia  omiltam ,  duravit  usque  ad  finem 
vitce  ipsamque  mortem  ,  cum  Jobi  afflicli  dura- 
verit  tantum  septcm  annos  ,  si  credimus  Olym- 
piodoro,  el  Auctori  Catenae  Grcccorum  in  Job 
cap.  hl.  19.  (  nam  noster  Pineda  valde  probabi- 
litcr  censet  ,  longe  brevius  fuisse  calamitaii> 
Jobi  tempus.  Vide  eum  cap.  2.  7.  et  8.  sect  12. 
num.  h. )  post  eam  enim  successit  felicitas  us- 
que  ad  morlem  per  annos  l/iO.  quibus  fuit  su- 
perstes.  Job  h'2. 1G.  Lnde  Guerricus  Abbas  serm.o. 
de  Dominica  Paltnar.  'Suffercnlia  namqtte  Joh  , 
inquil ,  fuit  usque  ad  rcdilum  subslaninc  :  SUJfe- 
rcntia  Domini  USque  ad  c.rilam  vito3.  lla  S.  Au:. 
lib,  de  Symholo  ad  Catcchum.  c.  3.  ct  cp.  130. 
C.  10.  Vt\  ait ,  110»  talrm  rcmttncrationcm  (qua- 
Iem  accepit  Job)  spcrarcmtts.  quando  mala  tcm- 
poralia  paU  rcmttr ;  non  ait :  Sustincntiam  ct  ftnem 
Job  vidistis,  sed  ait :  Sustincntiam  Job  audistis  . 
et  finem  Domini  vidistis ;  tanquam  diccrct :  Mala 
tfmporalia  sicttt  Job  suslinete ,  scd  pro  hac  sust- 
nentia  non  tcmporalia  bona  spcrate,  qtta  Uliaucla 


H6  COMMENTAMA  1N  EPIS 

redicrunt ,  scd  cvlcrna  potius  qucein  Domino  prai- 
cesserunt. 

Probat  S.  August.  hancexpositionem  ex  verbo 
vidistis  ;  lincin  enini  Christi  niulti  illo  acvo  vide- 
rant ;  fincm  vero  Johi  nemo.  Secl  ad  hoc  res- 
ponderi  potest,  videre  in  Script.  ssepe  sumi  pro 
cognoscere  ,  sive  id  Qat  visu,  sive  auditu,  sive 
quo  alio  seusu,  ui  alihi  oslendi.  S.  August.  de 
inore  sequiinr  Beda  ,  Clossa  ,  Hugo  el  alii.  llic 
sensus  sublimis  est  ,  sed  symholicus  :  prior 
ergo  litteralis  videtur  et  genuinus,  cpiem  con- 
firmat  id  quod  secjuilur  :  Quoniam  Dominus  mi- 
serieors  cst  et  miscrator,  scilicet  in  Johum  ,  duni 
illi  finem  felicem  irihulationum  dedit.  ldem 
cnim  est  dum  dicitur  :  Fincm  Domini  vidistis  , 
eum  eo  (|uod  quasi  causam  rcddens  sui  dicii , 
illico  suhdil :  Quoniam  Dominus  misericors  est  el 
miscrator. 

Anagogicc  finis  Domini  est  Christi  resurrectio, 
ascensio,  missio  Spirilus  sancti,  nominis  exal- 
latio,  gloria  ct  cullus  apud  omncs  gentes.  Jta 
S.  August.  verhis  jam  citatis  ,  Serarius  et  alii. 
Rursum  finis  Domini  estmerces  et  corona  glome 
;riernae,  quam  Deus  post  mortem  dedit  Joho , 
dalque  omnihus  patientihus.,  de  quaS.  Cyprian. 
I.  de  Mortalitate  :  Ad  immorlatilalem  ,  ait  , 
morle  transgredimur ,  nec  potest  vita  xlerna  suc- 
cvdcrc  ,  nisi  hinc  conligerit  emigrare :  non  est 
cxitus  iste  ,  sed  transitus. 

QUONIAM  MISERICORS   DOMIMJS    EST  ET    MISERA- 

tor.  ]  Misericors  per  hahilum  ,  miserator  per 
aclum  quo  conlinuo  miseretur  ,  adeo  ut  vis- 
cera  misericordke  suae  in  Johum  et  afflictos  ad 
eos  consolandos  effundere  videalur  :  unde  pro 
misericors  graece  est  ~ol\ja^la.y/yoi  ,  id  cst  mul- 
tumvisceratis,  ex  intimis  visceribus  commise- 
rans  ,  quem  Heh.  vocantmm  raclium  :  anlayx^ 
enim  sunt  viscera. 

Hacc  verha  significant  de  Jobo  ad  litteram  hic 
agi  non  de  Chrislo  ,  uti  dixi ,  praesertim  quia 
Christo  homini  ratione  unionis  hypostaticae,  et 
merito  passionis  debita  ftit  resurrectio  et  glo- 
ria;  licet  misericorditer  illi  data  dici  possit  hac- 
tenus  ,  quod  nalurae  humanae  in  Christo  praecise 
spectatae  ( scclusa  scilicet  unione  cum  Verbo ) 
clebita  non  esset ,  sed  gratuito  collata  a  Deo , 
aeque  ac  ipsa  unio  hypostatica. 

12.  AlSTEOMINTA  AUTEM,  FRATRESMEI,  ISOLITE  3V- 

rare  ,  ]  q.  d.  Prae  omnibus  curate  ,  ne  temere 
juretis.  Videntur  enim  multi  fidcles  tunc  aeque 
ac  nunc  proclives  fuisse  ad  juramenta  ,  ac  sibi 
induxisse  habitum  jurandi.  Quare  ul  hanc  pro- 
clivitatem  etlapsum  lingure,  ex  vitiosa  consue- 
tudine  contractum  emendet  et  corrigat  JacoJ)us, 
monet  ut  majorem  curam  et  custodiam  adbi- 
heant  linguae  nejurent,  quam  ulli  alieri  vitio: 
qui  enim  uni  vitio  valde  addictus  est ,  illi  prae 
cieteris  invigilare  dehet,  si  illudcorrigere  velit, 
ac  circa  illud  facere  examen  particulare. 

Minus  ergo  genuine  explicat  Lyran.  q.  d.  AnLe 
omnia  nolitc  jurare  ,  hoc  est  ,  omnibus  diclis 
vcstris  nolite  ,  ut  soletis  ,  praeponere  jura- 
mentum  ;  sunt  enim  nonnulli  ita  faciles  ad  ju- 
randum  ,  ut  ante  tertium  quodlibet  verbum 
jurent. 

Alludit  Jacohus,  imo  citat  illud  Christi  Mat- 
tluei  5.  3Z|.  Ego  autem  dico  vobis,  non  jurare  om- 
nino  ,  neque  ccclum ,  etc.  Ex  quibus  verbis  perpe- 
ram  colligunt  et  docent  Anabaptistae  ,  Wiclef 
(  cujus  liac  de  re  crror  damnatus  est  in  Conc. 
fConttantiensi  sess.  8.)  et  olim  Waldenses ,  ac 


T.  S.  JACOBI.  Cap.  V. 

Pelagiani,  tesie  S.  August.  ep.  8.  q.  5.  (ubi  ri- 
det  eos  ,  quod  putarcnt  se  tanluin  jurare  si 
dicerent :  Per  Deum  ,  non  autem  dicendo  :  Tes- 
tis  esl  miki  Deus)  nullum  juramenlum  Cliris- 
tianis  esse  licitum.  Favere  videtur  S.  Chrysost. 
et  Theoph.  in  MaLlli.  5.  et  OEcum.  hic  ,  qui  di- 
cunt  juramentum  omne  Christianis  vctari  a 
Clnislo  ;  Jndseis  vcro  ut  imperfeclis  fuisse  per- 
missum,  aeque  ac  libellum  ropudii.  Sed  hi  Pa- 
tres  benigne  cxponendi  sunt,  ut  tantum  velint 
dicerc  ,  Christianis  ii  Christo  severius  prohi- 
beri  juramentum  quam  Juchris  :  illos  enim  ob 
consuetudinem  jurandi  non  tam  acriler  fuissu 
castigatos  et  punitos  a  Deo  ,  ut  castiganlur 
Clirisliani  a  Cbristo. 

Dc  lide  ergo  est ,  licere  quandoque  Christia- 
nis  jurare.  Sic  enim  juravit  Paulus  2.  Co- 
rinlh.  1.  23.  Testem  Deum  invoco  in  animam 
meam.  Philip.  1.  v.  8.  Testis  est  mihi  Deus.  Ac 
angelus  Apoc.  10.  G.  jurat  per  viventem  in  sae- 
cula  saeculorum.  Quin  et  Deus  juxla  illud 
Psal.  109.  h.  Juravit  Dominus ,  et  non  pocnitebit 
eum.  Ratio  est,  quia  juramento  honoratur  Deus 
lanquam  prima  et  infallibilis  veritas  ,  quae  in 
teslem  vocatur.  Est  ergo  juramentum  actus  re- 
ligionis  et  latrite  ,  si ,  ut  docet  Jeremias  c.  U.  2. 
fiat  in  vcritale,  scilicet  ne  juretur  falsuin  :  in 
justitia  ,  ne  juretur  injustum  et  malum  :  in  ju- 
dicio  ,  ne  juretur  temere  et  sine  magna  utilitate, 
aut  necessitate  ;  judicio  cnim  caret  juramenlum 
incautum,  veritatc  juramentum  mcndax  ,justitia 
juramentum  iniquum,  ait  S.  Thom.  2, 2.  quaest.  89. 
art.  3. 

Dices :  Quomodo  ergo  Christus  sancit :  Ego 
autem  dico  vobis  nonjurare  omnino?  Rcspondet 
S.  Bernard.  serm.  65.  in  Cantic.  non  jurare  om- 
nino  esse  consilium  ,  non  praeceptum.  Alii  fa- 
tentur  esse  praeceptum  ,  sed  vetans  tantum  ne 
juretur  per  creaturas ,  idque  ne  decus  primae 
veritalis  iis  detur  ,  et  Deo  adimatur  ,  id  innuit 
S.  Hieron.  in  c.  5.  S.  Matlh.  Alii  per  jurare  in- 
telligunt  pejerare.  Verum  haec  omnia  aliena  , 
aut  contorta  vidcnlur,  ct  refellunlur  ex  verbis* 
quac  subdit  Christus  Matlh.  5. 

Pro  responsione  ergo  nola  duplicem  a  Christo 
perstringi  errorem  Pharisaeorum.  Prior  erat 
Exod.  20.  7.  ubi  dicitur :  Non  assumes  nomen  Do- 
mini  Dei  tui  in  vanum,  tantum  prohiberi  perju- 
rium  ,  non  juramentum  leve  et  vanum  :  Hebreea 
enim  vox  Kiffl  scau ,  quam  Noster  vertit  vanum, 
significat  etiam  mendacium:  mendacium  autem 
in  juramentoestperjurium.  ImoRabbini  censent 
iJ)i  tantum  vetari ,  ne  quis  pronuntiet  nomen 
Jckova,  praeter  summum  pontificem;  quod  sane 
ridiculum  est.  Posterior ,  licitum  esse  per  crea- 
turas  temere  jurare  et  pcjerare.  Id  enim  Phari- 
saeos  sensisse  patet  Matth.  23.  17.  Chrislus  uti- 
que  errori  opponit  vocem  omnino.  q.  d.  Ego 
autem  dico,  vetoque  non  tantum  jurari  falsum, 
sed  et  verum ,  sive  id  fiat  dicendo  per  Deum , 
sive  per  templum,  sive  per  aliam  creaturam  : 
intellige  ad  mentem  Pharisaeorum  leviler  et  te- 
mere ,  uti  fit  in  communi  hominum  sermonc. 
Vult  cnim  Christus  docerc ,  tesle  S.  August.  cl 
Chrysost.  malam  esse  propensionem  adjuran- 
dum  ;  et  juramentum  ,  licet  in  se  bonum  sit , 
oriri  tamen  a  malo  (putaexincredulitate  homi- 
num  ,  qui  non  credunt  nisi  juretur)  nec  esse 
pcr  se  appetendum.  Ilaque  non  jurandum  om- 
nino,  nisi  malum  hoc  cogat ,  idque  Primo  , 
ne  cx  assuetudine  jurandi    labanuir  in  perju- 


COMMENTARIA  IN  EPIST.  S. 

niun,  uti  monciEeclesiasticus  c.  23.  v.  9.  etl2.  jurat 
lla  S.  Aiigusf,  epist.  15/«.  Nolite ,  ait,  jurare  om- 
nino  ,  propterea  mihi  dictum  videtur  ,  non  quia 
verum  jurare  peccatum  est ,  sed  quia  pejerare  im- 
mane  peccatum  est ,  d  quo  nos  longe  esse  votuit 
qui  omnino  ncjuremus  admonuit.  Sccnndo,  qnia 
revcrentia  nominis  divini  lmc  posiulai.  Tcriio, 
quia  ea  dejberet  csse  fitlcs  et  veritas  Chrisiiano- 
rum  ,  ul  injuratis  credi  possct ,  et  de  factocre- 
deretur,  inquit  Clemens  Alex.  I,  7.  Strom.  Sic 
apud  Romanos  ilamini  Diali  jurare  non  licebat, 
quod  indignum  viderelurci  non  credi,  cui  cre- 
dila  essenl  divina,  aitPlularch.  in  Problem.Ro- 
man.  in  Ui.  ubi  et  addit :  Juramcntum  homini 
libero  pro  tormento  est.  Romani  enim  a  servis 
veritatem  per  tormenta  cxtorquebant ,  a  cive 
per  jtiramentum  ,  a  sacerdote  per  solum 
verbuni. 

S.  Jacobus  ergo  cxcmplo  Christi  velat  quod- 
cumque  juramentum.  Primo  quia,  ut  ait  S.  Aug. 
serm.  28.  de  verb.  Apost.  Falsajuratio  exiliosa 
est ,  vera  juratio  pcricttlosa  est ,  nullajuratio  se- 
curacst.  Secundo,  quia  vult  ut,  quantum  in  te 
<st ,  non  affectes  ,  non  ames  ,  nec  quasi  bonum 
cum  aliqua  delcctaiione  appetat  jusjurandum  , 
;iii  S.  August.  c.  15.  de  Mendacio.  Tertio,  quia 
jurare  in  se  est  quasi  malum  morale  ad  irreve- 
rcutiam  erga  Deum  spectans  ,  sed  necessarium 
in  hoc  stalu  naluraj  lapsse  et  corruptae  ;  uti 
nialuni  in  se  est  hominem  occidere ,  sed  sicut 
hoc  (occiderc)  subinde  ubi  adsunt  debitae  cir- 
euinslanli;c  licet  ,  imo  est  laudabile,  sic  et  ju- 
rare  ,  si  Qat  eum  veritale  ,  justitia  et  judicio  , 
niinirum  ut  non  fiat  libenter  et  leviter^sed  tan- 
i u ni  quia  illud  cxtorquet  «llerius  incredula  dif- 
iideulia.  Unde  S.  Thom.  Opusc.  U.  ait  juramen- 
liuu  non  aliter  acmedicamentum,nonnisicogente 
necessitate  usurpandum.  ]n  paradiso  ergo  non 
licebat  jurare  ,  uti  nec  licet  in  ccelo.  Tanta 
enini  est  niajestas  nominis  Dei  ,  ut  illud  in 
ic.slem  vocanduin  non  sit,  nisi  cogat  necessilas. 
Ouarc  id  facere  ultro  ob  res  parvas  et  viles,  vile 
<  st ,  irrcverens  et  injurium  Deo ,  perinde  ac 
injurium  essct  regi ,  si  quis  eum  prouno  aureo 
citaret  et  vocaret  in  teslem.  Unde  Aristot.  1. 
Mctaph.  c.  S.  ait  juramentum  esse  summo  lio- 
norc  dignum. 

Neqiie  pkr  coelum.]  Nam,  utjam  dixi,  Scribae, 
Pharissei  et  similes  censebant  juramentum  per 
i  rcaturas  non  esse  juramentum  ,  nec  obligarc. 
Audi  Christum  Malth.  23.  16.  increpantem  Pha- 
risajos  :  Va;  vobis,  duces  cceci,  qui  dicitis :  Quicum- 
que  juraverit  per  temptum ,  nihil  est.  Sed  iidem 
avaritia  excscati  ,  excipiebanl  ea  qure  oblata 
Deo,  ipsorum  loculos  implcbant,  quasi  baec 
SOla  sanctissima  haberentur,  ideoque  si  quis 
per  ca  jurasset  ,  juramenlo  suo  obligaretur. 
Unde  sulitlit  Christus  :  Qui  autcm  juraverit  in 
auro  lcmpli ,  debet.  Slulti  et  cceci ,  quid  enim  vut 
lus  cst,uurum,  an  templum  quod  sanctificat  au- 
rum  .'  Et  (luicuniqucjuraiciit  in  altari  nihil  est  : 
qmcinnquc  atttnn  juravn'il  in  dono  quod  cst  stt- 
per  tltud  ,  dcbet.  Caici ,  quid  enim  majus  cst ,  do- 
num,  iin  altart  quod  sanctificat  donum?  Ratio- 
iicm  deinde  dat  a  priori ,  quod  nimirum  qui 
jurat  pcr  ercaluram  ,  tacilc  ex  commiini  ho- 
minuin  scnsu  jurcl  per  cicalorcm,  qui  est  auc- 
lor  cl  conscivator  crcalura>.  Qui  ergo,  a\l,jurat 

%  atturi,jtira(  in  co  ,  ct  j,i  omnibus  qua-  sitpcr 
Et   quicumque  juraverit   in  tempto  , 


,ltud   sunt 


jurat  in  illo  ,  el  in  co  qui  habitat  in  ipso.  Et  qui 

f.ORISl!..    A    I.APIDE.       TOM.    X. 


JACOBT.  Cap.  V.  hll 

in  ccelo  ,  jurat  in  tlirono  Dei,  ct  in  eo  qui 
sedet  srtpereum,  ac  prointle  vere  et  proprieju- 
rat  Dcumque  in  tesiem  vocat ,  atque  juramento 
suo  obligatur,  periunc  ac  si  per  Deum  imme- 
diate  jurasset.  El  Matlh.  5.  bU,  Ego  atttem  dico 
vobis  non  jurare  omnino,  neque  per  ccclum,  quia 
thronus  Dci  est  ,  neque  per  terram  ,  quia  scabel- 
Ittm  esl  pedum  ejus ;  neque  per  Uicrosotymam  , 
quia  civilas  est  regis  magni  ;  neque  per  caput 
luumjuraveris  ,  quia  non  poles  unum  capitlum 
album  facere ,  aut  nigrum.  q.  d.  Ne  putes  licere 
jurare  per  caput  tuum  quasi  illud  sit  tuum, 
libique  pleno  dominio  ad  quemvis  usum  subdi- 
tum  ;  quia  tuum  non  est ,  sed  Dei :  si  ergo  per 
caput  tuum  juras ,  juras  per  Deum  qui  illud  tibi 
dedit.  Alioqui  enim  tjui  per  se  caputque  suum 
proprie  juraret,  nec  intenderet  jurare  per  ueum, 
scd  per  se  solum  ,  esset  idololatra  ;  quia  seip- 
sum  faceret  primam  et  infallibilem  veiilatem, 
et  consequenter  Deum. 

SlT  AUTEM    SEBMO   VESTEH  :  EsT  ,    EST    (  grSBCe  , 

wcl,  vai,  id  cst  certe,certe.  Pagnin.  eliam,  etiam) , 
noiv,  NOi\.  ]  q.  d.  Sermo  vester  sit  simplex  affir- 
malio  aut  negatio  sine  juramento  ;  ut  quod  est, 
dicalis  simpliciter  esse  ;  quodnon  est,  non  esse. 
Ita  GF.cum.  Anl.  q.  d.  Pro  juramento  utimini 
constantiet  gemina  asseveralione  tlicendo:  Est, 
cst  ,  aut  constanti  et  gemina  negatione  di- 
cendo:  Non,  non.  Vide  de  hac  phrasi  dicta  2. 
Cor.  1.  17. 

Sane  ea  deberet  esse  hominum  ,  praeserlim 
fidelium  sinceritas  ,  probitas  el  fitles,  ut  corum 
simplici  assertioni  aut  negationi  crederetur.  Ila 
Jsocraius  ad  Da^monicum  :  Decel,  ait,  bonos  viros 
/idrhores  exhibere  se  juramenlo ,  tantumque  ju- 
randum  est  ut  te  crimine ,  vel  amicum  gravi  pcri- 
rulo  Uberes  ;  non  autem  ob  pecuniam. 

Solon  tantain  aiebat  hominibus  inesse  dcbere 
probilalcm  ,  ul  non  opus  esset  ligare  eos  jura- 
mentOj  teste  Maximo  serm.33.  Socrales  dicebat 
bonos  viros  decere  eos  morcs  ostendere  ,  qui  essent 
juramcnto  fmniores, leslc  Anlonio  in  Melissa  p.  2. 
serm.  63. 

Ita  Clinias  ,  familiaris  Pythagorac  ,  maluit  tria 
taleota  promulcta  solvere,  quam  jurando  mulc- 
'.am  evadere  ,  uti  refert  S.  Basil.  scrm.  de 
Jlilit.  ex  I.  Gentil.  capienda.  Esseni  (qui  fuere 
•)rimi  e  Judaeis  Chrisliani )  omne  quod  dicunt  , 
uramento  fortius  habent  ,  ait  Josephus  I.  2. 
Mellic.  7. 

Ita  S.  Greg.  Naz.  legem  sibi  indixit  nunquam 
jurare,  idque  usque  ad  mortem  servavit ,  uti 
ipse  refert  in  Carm.  de  vita  sua. 

Vere  Clemens  Alex.  7.  Strom.  Ubinam  ,  ait  , 
crgo  est  amplius  opus  juramcnto  ci ,  qiti  ita  vivit, 
ttt  quipervenerit  ad  summum  vcrilatis?  EtS.  Aug. 
1.  1.  de  serin.  Domini  in  monle.  Chrislianus,  ail. 
verum  loquatur ,  ncque  juradonibus  crebris ,  sed 
morum  probitale  commendet  veritatem.  Quin  et 
Philo  I.  1.  tlc  speciali  leg.  Quidquid ,  ait  ,  vir 
bonus  asseverat  pernde  acjurato  credi  debet  , 
cum  vci-htini  cjits  firmum  sit  ac  rigidum  ,  nullu 
mendacio  \lcxibilc,  veritatc  in  </«(<  fundatur  sub- 
iiixinn.  S.  Chrysost.  vero  hom.  "26.  ad  pop.  Iloc, 
ait,  tnterdum  d  nonnullis  audivi:  Msi  jaravcro , 
non  crcdit.  Tu  cs  horum  causa ,  qui  facilc  juras  : 
quia  si  id  non  faccrcs ,  scd  omnibus  constaret  quod 
uon  jures  ,  inilii  crrdc  diccnti  ,  qttod  iis  qui  millc 
devorant  juramcnta  ,  majorcm  ipse  ftdcmsolo  nuttt 
invcnircs.  Vidc  eumdein  hom.  17.  ubi  varia  me- 
dia  assignat  quibus  facile  corrigi  potest  jurandi 

73 


578  COMMENTARIA  1N  EPIST 

consuetudo.  Ila  Carbone  pollicente  quippiam  et 
jurante,  populus  Rom.  vicissim  juravit  se  illi 
non  credere ,  nimirum  probis  viris  etiam  inju- 
ratis  babenda  esl  fides  :  levibus,  ne  juratis  qui- 
dem  :  Nam  ,  ut  ait  Menander,  suadet  loquentis 
<ila,  non  oratio. 

Ut  no*  sub  judicio  decidatis.  ]  Sic  et  Syrus. 
q.  d.  Ut  non  incidatis  in  condemnationem  , 
dum  ex  frequentia  jurandi  inciditis  in  perju- 
rium  jurando  falsum.  Graeca  jam  habent  vndxpi- 
w  ,  hoc  est ,  ut  non  incidatis  in  simutationem, 
uti  vertit  Pagnin.  Tigur.  Cajet.  Clarius.  q.  d. 
Ne  ficte  et  simulate  juretis ,  ore  jurantes  ,  non 
corde  ,  ac  dicentes :  Juravi  lingua,  mentem  inju- 
ratam  gero  :  qua  ratione  Lysander  tyrannus  di- 
cebat  pueros  tesseris,  viros  juramentis  opor- 
tere  circumvenire  ,  teste  Plutarch.  in  Lacon. 
ldem  dicunt,  imo  faciunt,  politici  et  athei,  qui- 
bus  cum  nullum  sit  numen,  nulla  conscientia, 
nulla  etiam  est  religio  et  fides  juramenti ,  quod 
sane  plusquam  ethnicum  est,  fraudulentum  , 
sacrilegum  et  barbarum.  Verum  alii  codices 
habent  xa.-c&xpi<nv  t  id  est  judicium  et  condem- 
nalionem:  quin  et  OEcum.  legens  vnoxptnv ,  ex- 

ponuilt  xzTocxptatv. 

13.  Tristatur  ( xxxponaZtX  ,  id  est patitur,  vexa- 
tur  ,  affligitur  )  aliquis  vestrum  ,  oret.  ]  Ila 
Christus  in  horto  tristis  usque  ad  mortem ,  ora- 
vit:  quia  oratio  impetrat  a  Deo  auxilium  ,  laeti- 
tiam  et  robur  ad  vincendam  tristiliam  :  adeoque 
ipsum  orare  et  colloqui  cum  Deo,  orantem  ex- 
hilarat  et  laetificat.  Patet  haec  disparata  esse 
prajcepta  vel  monita.  Quid  enim  tristilia  cum 
juramento,  de  quo  praecessit  ?  Porro  fructus 
orationis  patet  in  Anna  matre  Samuelis ,  quae 
cum  esset  amaro  animo ,  et  orasset ,  vultus  ejus 
non  sunt  amplius  in  diversa  mutati.  1.  Reg.  1. 18. 
et  in  Cbristo  qui  agoniam  oratione  superavit , 
ac ,  post  eam  intrepide  procedens  obviam  Ju- 
daeis,  tradidit  se  in  morlem.  Dum  ergo  tristaris, 
noli  captare  solatia  ab  amicis,  ab  epulis,  a  mu- 
sicis  ,  a  fabulis  ;  sed  ab  oratione  et  colloquio 
cum  Deo.  Porro  omni  diabolica  actione  poten- 
tior  ad  nocendum  est  mceroris  spiritus;  daemon 
enim  quoscumque  fere  superat ,  per  moerorem 
superat  :  eum  si  auferas  ,  nemo  a  daemone 
laedi  poterit ,  ait  S.  Chrysost.  serm.  2.  et  3.  de 
Provid. 

JEqvo  animo  est  ?  psallat.  ]  Syrus,  si  tatatur, 
psallat.  Aliqui  contrarie  legunt  a-ru/xet,  idest, 
agro  est  animo ,  ut  idem  dicatur,  et  inculcetur 
id  quod  praecessit.  q.  d.  Dum  tristis  es,  ora  et 
psalle,  ut  tristitiam  discutias.  Verum  legendum 
est  £imy«t ,  uti  passim  alii  legunt,  id  est  a?quo, 
pacato  ,  tranquillo ,  securo ,  laeto .  alacri  esl  ani- 
mo  :  licet  enim  utile  sit  tristi  psallere ,  tamen  id 
difficile  est  juxta  illud  :  Musica  in  luctu  hnpor- 
tuna  narratio.  Eccl.  22.  6.  Laetus  vero  et  alacer 
gestit  ad  canendum  et  psallendum.  Psalmodia 
ergo  conservat  augetque  laetitiam  ,  excitatque 
jubilum  Deo. 

Hac  de  causa  inducla  est  in  Ecclesiam  psal- 
modia.  Primo,  ut  ea  fideles  ad  Dei  amoremex- 
citentur.  Secundo,  ut,  sicutvariae  voces  in  unam 
harmoniam  consentiunt,  ita  in  unum  fidelium 
animi  conspirent,  ait  S.  Athanas.  de  Interpret. 
Psalm.  Tertio,  ut  suavitate  cantus  demulcean- 
lur  animi,  ut  divinorumoraculorum  vim  eteffi- 
cacitatem  avidius  excipiant,  ait  S.  Basil.  praef. 
in  Ps.  Quarlo,  ut  angelos  aemulemur  et  Sera- 
phinos ,  qui  perpetuo  Deo  laudes  canunt,  con- 


.  S.  JACOBI.  Cap.  V. 

cinuntque:  Sanctus,  sanctus,  sanclus,  Dominus 
Deus  sabaoth.  Is.  6.  3.  ItaCyrillus  catechcsi  13. 
Vide  dicta  Ephes.  5.  19.  Psalmus,  ait  S.  August. 
praefat.  in  Psalmos,  est  signifer  pacis ,  spirituale 
thymiama ,  exercitium  coelestium  :  luxum  repri- 
mit,  sobrietatem  suggerit ,  tachrymas  movet.  Et 
S.  Basil.  prooemio  in  Psalmos  :  Psatmus,  ait, 
est  animarum  tranquiltitas ,  pacis  arbiter  ,  turbas 
et  fluctus  cogitationum  compescens  ,  iracundiam 
mollit.  Psatmus  amicilix  conciliator ,  dissidentium 
conjunctio ,  inimicorum  reconciliatio.  Quis  enim 
inimicum  existimabit  jeum ,  cum  quo  unam  ad 
Deum  vocem  emiltit  ?  Etinferius  :  Psalmus  da?mo~ 
nes  fugat ,  auxiliares  angetos  advocat,  in  noc- 
turnis  lerroribus  securitas  ,  in  diui~nis  laboribus 
requies  est  :  infantibus  tuteta  ,  junioribus  decor , 
senioribus  solatium,  mulieribus  honestissimus  or- 
natus ,  soliludines  celebres  facit  :  elementum 
incipientibus ,  incrementum  proficientibus ,  con- 
summatio  perfectorum.  Psalmus  est  vox  Ecclesia, 
ac  dies  festos  agit.  Psalmus  est  angelorum  opus , 
ccelestis  reip.  spiriluale  ornamentum.  S.  Chrysosf. 
inPsal.  \h.  Psalmus,  a\l,est  animx  sanctificatio, 
est  putcher  animi  concentus,  acutissimum  telum 
contra  damones  ;  nec  cervi  ila  tela  fugiunt ,  ut 
Psalmos  David  damones.  Sumpsil  David  cilharam 
et  pulsavit  et  a  Saute  recessit  malus  spiritus ,  et 
recedens  daimon  cecidit ,  ut  cervus  sagitta  percus- 
sus  et  injecore  sauciatus. 

Unde  in  Vitis  Palrum  legimus  daemonem  nul- 
lam  orationem  aeque  horrere  ac  psalmodiam. 
Causam  datSophroniusin  Pratospirit.  cap.  152. 
quod  inPsatmis  parlimnobis  ipsis ,  Deum  laudan- 
do  oramus  et  invocamus,  partim  maledictis  insec- 
tamur  dxmones.  Rursum  S.  Chrysost.  in  Ps.  13&. 
Psalmus,  ait,  habet  voluptatem  cum  utilitate. 
Principale  ejus  lucrum  est  ad  Deum  hymnos  dice- 
cei'e,  animam  expurgare ,  cogilationem  in  altum 
extollere ,  vera  et  accurata  dogmata  discere ,  de 
pr&sentlbus  et  futuris  philosophari.  Et  mox  :  Nam 
licet  milties  petutans  sit  isqui  canit,  dumpsalmum 
reverelur,  sopit  tyrannidem  sua  petuiantia  :  ticet 
oppressus  sit  maiis  innumeris ,  et  ab  (egritudine 
animi  occupetur,  dum  demulcetur  avoluplate,  te- 
vat  animum,  extollit  cogitalionem,  el  mentem  in 
sublime  evehit. 

\k.  Infirmatur  quis  in  vobis.  ]  Catholici  hunc 
Iocum  accipiunt  de  Sacramento  Extremae  Unc- 
tionis.  HocSacramentum  negaruntolim  Armeni, 
Waldenses,  Albigenses,  Wiclef,  et  hoc  saeculo 
Lutherus  et  Calvinus.  Cajetan.  vero  licet  Sacra- 
mentum  esse  concedat,  negat  tamen  de  eo  hic 
agi,  sed  de  unctione  miraculosa  ad  sananduni 
aegrotos,  ad  quam  Chrislus  discipulos,  qui  tum 
necdum  erant  sacerdotes,  ac  proinde  ministri 
Sacramenliesse  non  poterant,  misit.  Marci  6.13. 

Verum  de  fide  est  tam  Extremam  Unctionem 
esse  Sacramentum,  quam  deea  hic  agere  Jaco- 
bum.  Ita  sentit  Ecclesia,  quaa  in  administratione 
hujus  Sacramenti,  ita  precatur  :  Deus,  qui per 
Apostotum  tuumJacobum  locutus  es ,  dicens  :  In- 
firmatur  quis  in  vobis,  etc.  Ideni  definivil  Conc. 
Florent.  in  Decreto  unionis,  et  diserte  Trident. 
sess.  14.  ubi  hunc  Jacobi  locum  fuse  explicat. 
Ait  ergocan.  1.  de  Extrem.  Unct.  Si  quis  dixerit 
Extremam  Unctionem  non  esse  vere  et  proprie  Sa- 
cramentum,  a  Chrislo  Domino  nostro  institutum, 
eta  B.  Jacobo  Aposloio  promulgalum ,  sed  rilum 
lantum  acceptum  d  Patribus ,  aul  figmenlum  hu- 
manum,  analhema  sit.  Et  can.  2. Si  quis  dixerit  sa- 
a-aminfirmorum  unctionemnon  conferre  gratiam, 


COMMENTARIA  IN  EPIST.  S.  JACOBI.  Cap.  V. 


nec  remitlere  peccata,  nec  alleviare  infirmos ,  sed 
jam  cessasse  quasi  olim  tantum  fuerit  gralia  cura- 
lionum  ,  analhema  sit.  Explicatius  vero  c.  1.  In- 
stituta  est ,  ait,  sacra  hac  unclio  infirmorum, 
tanquamvere  et  proprie  Sacramentum  noviTcsta- 
menti ,  a  Christo  Domino  nostro,  apud  Murcum 
quidem  insinuatum,  per  J acobumautem  Apostolum 
ac  Domini  fratrem  /idelibus  commendalum  acpro- 
mutgalum.  Infirmatur,  ait ,  quis  in  vobis,  inducat 
Presbyteros  Ecctesiae ,  et  orent  super  eum,  ungen- 
tes  eum  oleo  in  nomine  Domini ,  et  oraliofidei  sal- 
vubit  infirmum ,  el  atleviabit  eum  Dominus  ;  el ,  si 
in  peccatis  sit,  dimittentur  ei.  Quibus  verbis ,  ul  ex 
Apostolica  tradilione  per  munus  accepta  Ecclesia 
didicit ,  docet  materiam ,  formam  ,  proprium  mi- 
nistrum  et  effectum  hujus  salutaris  Sacramenti. 
Inteilexit  enim  Ecclesia  materiam  esse  oleum  ab 
Episcopo  benedictum  ;  nam  unclio  aplissime  Spiri- 
tus  S.  gratiam,  qua  invisibiliter  animaxgrotanlis 
ungitur  ,  reprasentat  ;  formam  deinde  esse  ilta 
verba:  Per  istam  unctionem,  etc. 

Errat  ergo  Calvinus ,  dum  ait  Innocentium  I. 
instituisse  Sacramentum  Extremae  Unctionis , 
idque  asserere  Sigebertum  in  Chronico.  Magis 
errat  Kemnitius,  dum  id  tribuit  Felici  IV.  sub 
annum  Domini  528.  quilnnocentiocentum  annis 
fuit  posterior;  nil  enim  tale  habet  Sigebertus, 
vel  quis  alius  Historicus.  Idem  docent  et  defi- 
niuntPoniifices  Fabianus  et  Innocent.  I.  etlll. 
Calistus  I.  ac  Concilia  Meldense,  Grangrense, 
Senonense,  Cabilonense, Moguntinum,  Worma- 
liense,  Coloniense.Aquisgranense.  VideBellarm. 
tom.  l\.  de  Extrem.  Unct.  Ratio  est  Primo,  quia 
gratia  curationum  non  fuit  res  permanens,  sed 
tantum  ad  tempus  a  Christo  data  etdemandata 
discipulis :  Jacobus  autem  loquitur  de  hac  unc- 
tione  tanquam  de  re  permanente,  ordinaria  et 
habente  effectum  infallibilem.  Haec  enim  epis- 
lola  scripta  est  diu  postmortem  Christi,  quando 
gratia  curalionum  cessabat.  Secundo,  gratiam 
curationum  habebantApost.  etdiscipuli  Christi, 
non  autem  omnes  Presbyleri.  Ergocum  Prcsby- 
teros  induci  jubet,  signilicat  eos  esse  ministros 
SacramentiExtremae  Unclionis.  Terlio,  quia  ait: 
Etsi  in  peccatis  [uei-it,remittentur  ei.  Unde  liquet 
banc  non  fuisse  gratiam  curationum;  illa  enim 
sanabatcorpus  amorbis,  non  animam  a  pecca- 
tis.  Rursum  hanc  unctionem  esse  Sacramentum  : 
quia  Sacramentum  non  est  aliud  quam  signum 
visibile  ,  talis  autem  est  Extrema  Unclio;  re- 
missio  enim  peccatorum  non  lit  nisi  per  infusio- 
nem  gratiie.  Quarlo,  quia  Jacobus  hic  omnia 
recenset  ad  Sacramenlum  necessaria,  scilicet 
promaleria  assignat  oleum,  pro  forma  oratio- 
nemGdei,  pro  minislro  Presbyterum,  pro  ef- 
fectu  remissionem  peccatorum. 

Nota.  Quod  ail  infwmatur,  intellige  graviteret 
periculose  ad  mortem ;  hic  enim  ao3««£t ,  id  est, 
viribus  etrobore  plane  destituitur,quemproinde 
lnoxvocatxuv  xa/i«o«Ta,  idest  periculose  laborantem. 
Rursum  talein  ait,  iyipti,  id  est,  excitabit  quasi 
a  niorte  ad  vitamDominus  :  alioqui  enim  inle- 
vibus  inorbis  advocari  jussisset  non  Presbyteros 
sed  medicos,  qui  per  pharmaca  aegruni  sanas- 
•AQL  IU  explicatConc.  Trident.  sess.  14.  cap.  3. 
de  Exircm.  UncL  Declaratur  etiam ,  ait,  esse 
lumc  unctionan  infirmis  adhibendam,  illis  vero 
prtesertimqui tam periculosedecumbunt,  utinexitu 
vita  constittui  vidtantur  :  unde  et  Sacramentum 
r.riuntium  nuncitpatur,  crque  acExlrema  Unctio. 
Kxtrema  eniin  esl  earum  qurc  homini  fideli  in 


blO 

vita  adhibentur  :  fidelis  enim  Primo  ungitur  fa 
baptismo,  sed  in  vertice.  Secundo,  in  Confirma- 
lione,  sed  m  fronte.  Tertio,  in  Ordine,  sed  in 
manibus  :  cxtreme  vero  ungitur  hac  unctione 
aeger  extreme  laborans,  ad  extremam  luctam 
cum  daemone,  mundo  et  carne  fortiter  ineun- 
dam  et  superandam.  Unde  Conc.  Trid.  sess.  13. 
ait  eam  esse  pcenitentiae  ettotius  vitie  consum- 
matricem,  ac  Christum  voluisse  ea  finem  vitae 
quasi  firmissimo  praesidio  munire  contra  dia- 
bolum  ,  qui  tunc  omnes  nervos  su;e  versutiae  in- 
tendit  ad  nos  perdendos,  et  a  fidueia  divinae 
misericordiae  deturbandos.  Quare  quod  legimus 
in  Vita  S.  Hedwigis ,  eam  imminente  morbo ,  cum 
adhuc  sana  esset,  petiisse  inungi ,  ut  devotius 
Sacramentum  susciperet ,  ac  fuisse  inunctam, 
instinctu  tlivino  dispensatorie  factum  est,  nec 
imitandum,  uli  monet  Auctor  ViUe. 

Nota  Secundo.  Te  infirmatur  significathanc  unc- 
lionem  non  esse  adhibendam  sanis  vitac  dis- 
crimen  adeuntibus  in  praelio,  naufragio,  ex- 
tremo  capitis  supplicio,  etc.  ,  sed  tanlum  iis 
qui  ex  morbo  ita  infirmantur,  ut  periclitentur 
de  vita. 

Nota  Tertio.  Tb  inftrmatur  significat  hanc  unc- 
tionem  non  esse  adhibendam  mortuis ,  uti  fece- 
runt  olim  Valentiniani  et  Archontici  haeretici , 
invocando  nomina  Principaluum,  ut  mortui  fie- 
rent  incomprehensibiles,  etredimerentur  a  po- 
testate  principatuum.  Vide  Theodor.  lib.  1.  Hae- 
retic.  fabul.  lren.  lib.  1.  cap.  18.  S.  Augustin. 
haeresi  16. 

I.nducat.  ]  Hoc  verbum  significat  hanc  unctio- 
uem  non  esse  adhibendam,  nisi  ei  qui  compos 
estrationis  et  mentis,  vel  certe  aliquando  fuit : 
hic  enim  solus  potest  inducere,  id  est,  evocare 
et  jubere  ut  inducantur  Presbyteri  :  graece  enim 
est  7rpoaxa/£55to&ca,  id est  advocet.  Quare  ejus  inca- 
paces  sunt  amentes  perpetuo,  etpueri,  etiamsi 
desperate  aegrotent.  Perperam  ergo  Nicolaus  Cu- 
sanus  ep.  3.  scribit  infantibus  olim  datam  fuisse 
ExiremamUnctionem.  Rursum  to  inducat,  non 
tanlum  consilium,  sed  et  praeceptum  significat, 
scilicet  eum  qui  commode  potest,  debere  hoc 
Sacramentum  suscipere,  ut  suae  saluti  aeterna- 
in  tanto  periculo,  et  ullimo  vitae  articulo  secu- 
rius  consulat  ;  quia  non  raro  fit  ut  per  Extre- 
mam  Unctionem  salvetur,  qui  sineea  periisset, 
fuissetque  damnatus,  v.  g.  si  aeger  confiteri  et 
absolvi  nequeat,  et  tamen  sit  in  peccato  mor- 
lali,  ungendus  est,  ac  unctio  delebit  peccatum, 
elprimam  gratiam  ac  justitiam  illi  conferet. 

Quocirca  legimus  in  Vita  S.  Malachiae  apud 
S.  Bernard.  eum  cum  evocatus  esset  ad  inun- 
gendam  quamdam  mulierem ,  et  nonnihil  tar- 
dans,  invenisset  eam  morluam  sine  hoc  Sacra- 
mento ,  ita  indoluisse,  ut  diu  cum  suis  orans 
mortuam  suscitarilet  inunxerit.  Quare  ubi  alia 
Sacramenta  adhiberi  aegrononpossunt,  adhiberi 
debet  Extrema  Uuclio,  idque  videlur  esse  pr;e 
cepli;  nemo  enim  tutoin  tali  articuloconfideic 
potest  suae  contritioni :  ita  docet  Magister  in  k. 
dist.  22.  Bonavent.  et  Major  ibidem,  ac  Cajet.  in 
Summula.  Si  vero  aliaSacramenta  adhiberi  pos- 
sint,  non  videtur  Extrema  Unctioesse  praecepti . 
sedconsilh,  quod  tamen  imprudenler  negligi- 
tur ,  uti  docet  D.  Thom.  in  tx.  dist.  23.  q.  1.  a.  i. 
quaestiunc.  c.  5.  Palud.  et  Sotoibidem,  Sjlve- 
ter  verbo  Extrcma  Unctio,  dub.  9.  Navar.  Ench. 
c.  22.  n.  1T>. 

Phesuvteros,  non  seniores  laicos,  praescriiai 


530 

inedicos,  uli  fingii  Arctins,  Calvinus,  Lutherus  ; 
Mil  saccrdotes,  uli  kabet sensus et  praxistotius 
Kcclesiae.  Audi  Cooc.  Trjdent.  sess.  \k.  can.  k. 
Si  quis  dixcril  Pfesfyteros  Ecclesice ,  quos  B.  Ja- 
<obus  adducendos  esse  ad  infirmum  inungendum 
liortalur,  non  csse  Sacerdotes  ab  Episcopo  ordina- 
los ,  scd  atate  seniorcs  in  quavis  communitate ,  ob 
idque  proprium  Extremce  Vnctionis  ministrum  non 
cssc  solum  saccrdotem ,  anathema  sit. 

Perperam  ergo  Thomas  Waldensis  part.  2.  de 
Sacrain.  c.  13G.  ccnset  in  extrema  neccssitate  a 
laico  posse  confcrri  Extremam  Unctioncm  :  ni- 
niiruin  deccplus  fuit  verhislnnocentii,  quaemox 
cilaho. 

Porro  Prcsbyteros ,  id  cst,  unum  e  Presbyteris 
Lcclesiae;  sed  olim  solehant  eum  comitari  alii 
Pivsbyteri,  ut  orarent  pro  infirmo.  Addit  ex 
Ruardo  Suarcz  3.  part.  tom.  k.  disp.  ft3.  sect.  1. 
a  plurihus  valide  confici  hoc  Sacramenlum  si 
unus  ungataures,  alitis  orulos,  alius  pedes.etc; 
scd  tamcn  idficri  non  debere.  Denique  fuit  olim 
nonnullis  in  locis  consuetudo,  ut  infirmum  sep- 
icm  sacerdotcs  adirent,  ac  tolidem  dies  pro  eo 
orarelur,  ail  Gahriel  in  k.  dist.  23. 

Dices :  Innoc.  1.  epist.  1.  ad  Decenlium  c.  8. 
*l  ex  eo  Concil.  Wormatiense  cap.  72.  ail  oleo 
.sanclo  uti  posse  non  solum  sacerdotes,  sed 
«tiam  laicos  in  suis  et  suorum  necessitatihus. 
r.cspondcl  D.  Soto  in  k.  dist.  23.  art.  1.  Inno- 
ccntiuin  loqui  dc  usu  olei  extra  Sacramen- 
turn  ad  curandos  infirmos  :  verum  tunc  non 
utuntur  olco  sancto  ah  Episcopo  hcnedicto,  sed 
proprio  a  sc  hcncdicto,  uti  fecerunt  Eremitae. 
Dico  ergo  Innocenlium  loqui  derecipienle,  non 
de  minislro.  q.  d.  Licet  omnibus  Chrislianis  uli 
olco  sanclo  in  suis  et  suorum  necessitalibus, 
nimirum  advocando  Prcsbyteros,  et  ab  eis  acci- 
p.iendo  Exlremam  Cnctionem,  non  autem  eam 
aliis  ministrando.  Ita  Bell.  de  Exlr.  Unct.  c.  9. 

Er  orent  suPEn  eum  ,  ]  oratione  tum  communi 
liim  sacratnenlali ,  pula  forma  Extremae  Unctio- 
nis,  quae  est  deprecatoria,  dicendo  ;  Per  istam 
:>anctam  unctionem ,  ct  suam  piissimam  misericor- 
diam,  indulgcat  libi  Deus  quidquid  deliquisti  per 
visum,  etc.  Nota  super  eum;  hinc  enim  olim 
inanus  imponebatur  infirmo,  nti  etiamnum  im- 
ponitur  ;  idqueordinat  Rituale  Romanum  nuper 
jussu  Pauli  V.  recognitum  et  editum  :  quin  et 
imponitur  manus  organis  sensuum,  dum  illa 
unguntur.  Idque  apposile,  quia  infirmus  agoni- 
/ans  patitur  extremos  tum  in  corpore  dolores, 
infirmitates,  defectus,  deliquia;  tum  in  animo 
tentationes,  scrupulos,  anxietates,  quin  ethor- 
ribiles  daemonis  visiones  :  qttare  oralurpro  co, 
manusque  ei  imponitui ,  ut  Deus  eum  solari  et 
johorare  dignetur.  Qttocirca  licet  Mediolanensis 
Leclesia  ex  rilualiS.  Ambrosiiutaturforma,  non 
deprecatoria,  scd  absoluta,  dicendo  :  Ungo  te 
oleo  sanclificato  in  nomine  Patris,  et  Filii,  et  Spiri- 
tus  sancti,  tamer.  ex  adjunclis  deprecationem 
innuit  et  involvit.  Unde  Suarez  3.  part.  tom.  k. 
disp.  /tO.  sect.  3.  censet  invalidum  esse  Sacra- 
inentum ,  nisi  aliquid  addatur  quo  significelur 
deprecalio. 

Ingentes  elm  oi. eo  J  olivarum  (hoc  enim  pro- 
prie  vocalur  oleum)  ah  Episcopo  benedicto,  uti 
definit  lnnoccnt.  I.  cpist.  ad  Decentium  cap.  8. 
Conc.  Trident.  et  Florent.  Benedictio  heec  est 
tacita  oratio  qua  Episcopus  nomine  Ecclesiae 
oral,  ul  Deushoc  oleum  faciat  salutareinfirmis. 
Uinc  praxis  Ecclcsiae  habct,  ut  Episcopus  fcria  5. 


COMMENTARIA  IN  EPIST.  S.  JACODI.  Cap.  V. 


Hcbdomadaesanctae,  puta  in  coena  Domini  (<|tto 
die  videtur  Christus  hoc  Sacramentum  insli- 
tuisse),  consecret  oleum  lum  inftrmornm,  tum 
catechumenorum ,  tum  confirmandorum,  pnta 
chrisma  in  quo  oleo  miscetur  halsamum.  Undc 
Suarez  loco  cilato  asserit  validum  esse  Sacra- 
menlum,  s»i  infirmus  ungatur  chrismate.  Hinc 
liquet  materiam  hiijus  Sacramenti  esse  oleum, 
idqttc  accommodcelcongrue.  Primo,quia  oleum 
morhos  Icnit,  el  subinde  sanat.  Secundo ,  quia 
dat  pabulum  Iuniini,  ul  significetur  aegrumqui 
io  tcncbris  et  in  umbra  mortis  versalur,  vi  hu- 
jus  Sacramenti  illuminari  et  consolari  a  Deo. 
Terlio,  quia  oleo  ungunlur  athletae,  ait  S.  Hier. 
in  Osccc.  ik.  ad  agonem;  aeger  auteni  hic  subit 
agonem  mortis  :  oleo  ergo  hoc  inungitur,  ut  a 
Deo  ad  luctam  ultimam  corrohoretur.  Quocirca 
hac  unctionedaemonum  vires  et  iras,  qnas  alio- 
qui  totas  in  uliitno  hoc  arliculo  cxpromerent, 
infringi  el  fraenari  docent  S.  Gregor.  hom.  39.  in 
Evang.  Climachus  gradu  7.  Emissenus  hom.  1. 
ad  monachos.  Quarto,  quia  oleum  exhilarat  et 
laetificat :  laetitia  autcm  eget  «Tger  morho  et  ma> 
rore  oppressus.  Vere  Theoph.  in  cap.  6.  Marci, 
oleo  sanatos  infirmos  tradit,  cum  oleum  adlabo- 
res  utile  sit ,  lucis  fomentum  el  hilarilatis  effecti- 
vum,  significetque  misericordiam  Dei  et  gratiam 
spirilus,  per  quam  a  tabore  liberamur,  et  lucem, 
ac  gaudium  hilaritatemque  spirilualem  accipimus. 
Hinc  io  Vitis  Patrum  legimus  S.  Hilarionem, 
S.  Martinum,S.  Macarium,  aliosque  Anacho- 
retas  sanctos  curasse  morhos  oleo  a  se  bene- 
dicto. 

I.\  nomine  Domini.]  Syrus,  Domini  nostri ,  puta 
Jesu  Christi,  ut  habet  S.  Aug.  de  Visit.  infirni. 
c.  k.  Porro  to  in  nomine  Domini  significat,  ait 
Beda,  oleum  consccratum  in  nomine  Domini(nh 
Episcopo),  vel  certe  quia  eliam  cum  ungunt  infir- 
mum  ,  nomen  Domini  super  eum  invocare  debent, 

Addunt  aliqui  in  nomine  Domini,  id  est,  vice 
Domini  :  Deus  enim  per  Sacramenta  quasi  ins- 
trumenta  operatur  et  sanat. 

Symbolice  ,  to  in  nomine  Domini  significat 
acgros,  praesertim  moribundos,  totos  se  dehere 
commendare  ac  dare  Domino,  eum  perpetuo 
habere  in  menle  el  invocare,  ut,  sicut  ab  eo 
vitam  hauserunl,  ila  eamdem  illi  reddant :  atque 
sicut.  a  puero  mox  ut  ratione  uti  coeperunt,  ad 
Deum  conversi  sunt,  imo  illud  in  primo  usus 
rationis  instanti  faciendum  censet  S.  Thom.  1.  2. 
q.  89.  art.  6.  ila  pariler  deficientes  eidemimmo- 
riantur,  dicentes  :  In  manustuas,  Domine,  com- 
mendo  spiritum  meum.  Hoc  est  quod  monet  Apos- 
tolus  Rom.  lk.  8.  Sivevivimus ,  Dominovivimus : 
sive  morimur,  Domino  morimur.  Sive  ergo  vivimus, 
sive  morimur,  Domini  sumus. 

Laudat  Xenophon  lib.  8.  Cyri  paed.  Cyrum, 
quod  imperium  a  Deoinierit,  etcum  eo  finierit: 
nam,  ut  idem  ait  1.  1.  Cyrus  creatus  Imperator 
primus  omnium  rem  divinam  fecit,  et  litatis 
sacris  orsus  estregere  etnegoiia  regni  tractare. 
1.8.  vero  itamortem  Cyri  describit  :  Videbatur 
ascendere  ad  ipsum  (Cyruni)  quidam  specie  liu- 
manaaugustior,  et  dicere  :  Vasa  colligilo,  oCyre : 
statim  enim  ad  Deosabilurus  es.  Statim  ergo  captis 
hostiis  remdivinam  fecil  Jovi patrio  et  soli,dicens: 
Jupiler  patria?  el  sol,  Dcique  omnes ,  magnas  ago 
gratias ,  quod  veslram  de  me  curam  intellexiy 
quodque  nunquam  rebussecundis  super  conditionem 
humanam  animus  elatus  est,  elc. 

Praeclarius  Nazianz.  Philagrium  infirmum  od 


COMMENTARIA  IN  EPIST.  S.  JACOBI.  Cap.  V. 


S81 


fortilcr  fcrcndos  dolores  cohortans  epist.  58. 
lloc,  ait,  Philagrium  meum  decebat ,  nempe  non 
cmoUiri ,  nec  doloribus  frangi,  sed  lutum  contem- 
nere ,  ac  corpus  quidem  sincre  ea  pali  quce  ipsius 
nalura  fert ,  naturce  lcge  omnino ,  vel  nunc ,  vel 
poslea  dilapsurum  (interibil  enim  vel  morbo,  vel 
senectute  confectum),  sursum  autem  animam  ha- 
bere ,  ac  per  cogitationes  cum  Deo  conjungi.  Epist. 
vcro  GO.  ejus  in  doloribus  consiantiam  laudat  : 
Nammanus,  ail,  in  ccelum  lendens,  Orienlemver- 
sus  oculos  habensclamarecwpisti :  Gratias  ago  tibi, 
Pater,  luorumque  hominum  condilor,  quod  nos 
invitos  et  reluctanles  bcneficio  afjicis,  acper  exter- 
num  hominem  inlernum  purgas,  et  per  contraria 
nos  ad  bealum  finem,  pro  iis  quusnosli  ralionibus 
ducis.  Et  epist.  6/j.  llortor  le ,  inquit,  dolori  re- 
sistere ,  vinculisque  superiorem  praibcre ,  ac  mor- 
bumnihil  aliud  esse  ducere,  quam  utilemquumdam 
disciplinam  huc  videlicet  tendenlem,  ut  et  corpora 
omnia,  et  quidquid  fluxum  ac  turbulentum  est , 
interiluique  obnoxium ,  conlemnens  ac  pro  nihilo 
pulans,  lolum  te  ccclesti  purti  uddicas ,  nec  prce- 
senti  lempori,  sed  futuro  aivo  vivas.  Denique  tam 
veneranda  est  viva  crux  Christi,qualis  esl  morbus, 
quam  mortua,  puta  picta  aut  ficta,  ut  quidam 
Sancloruni  ait. 

Salvianus  epist.  ad  Catturam  sororem  infir- 

mam  :  Corporis,  ait,  fortiludo  sempermenli  ini- 

mica  est ,  ul  le  jurenunc  tanlo  fortiorem  spiritu 

pulcm,quanto  imbecillior  carne  esse  cccpisli.  Caro 

enim,  inquit  Apostolus  ,  concupiscit  adversus  spi- 

tum  ,  spiiitus  adversus  carnem  :  hcecenim  invicem 

sibi  tidversanlur,   ut  non  quos  vultis  illa  faciatis. 

Ergo  si  repugnunte  corpore  quai  volumus  fucere 

non  possumus ,  infirmandum  carne  est  ul  optata 

faciamus.  Et  verum  est  :  imbecilUtas  enim  carnis 

menlis  vigorem  cxacuit,  et  affectis  artubus  vires 

corporum  in  virtutes  transferuntur  animorum  ;  ul 

milti  genus  quoddam  sunilatis  esse  videattir,  homi- 

nem  intcrdtim  non  csse  sanum.  Causam  prolinus 

•-ubjicit  :  ISulla  cnim'maihnoilum  tum  spirilui  cum 

COttptre,  id  cst ,  nulla  divinte  indoli  cum  lerreno 

hosle  luclutio  est  :  non  turpibus  fiammis  mcditllir 

asluunl,  non  malcsanam  mcntcm  latentia  incen- 

liva  succcndunt ,  non  vagi  scnsus  pcr  varia  oblec- 

iamcnta  lasciviunt,  sed  sota  cxultat   anima  Ittta 

corporc  affecto,  quasi  adversario  subjugato.  Gaude 

ergOt  alumna  Christi,  scmper  quidem  simpliciset 

quiclif ,  scd  nunc  magis  defacattv  tuay  menlis  et 

libcrtv  ostiumapcri,  et  allrahe ,  ut  legis ,  Spiritum 

sunrtum.  Nunquam,  ul  puto,  hubitalore  Deo  dig- 

niorcxstitisti;  quanto  imbecillior  corporc ,  lanlo 

puripr  scnsu  :  vincenlibus  carncm  tuatn  morbis  , 

mentcvicisti.  Felix si  hancscmpcr  corporis  mortem 

ni  citum  spiritus  conservaveris,  exlinctis  in  te  forsi- 

tan  cunctis  humanarum  tcntutionum  incenlivis. 

15.  Oll.VIIO  l'll)lil  s.U.VAIIIT  lNI'IRMUM,]T>;vx5(^vovTa 

id  est,  graviler  laboranlem,  delicientcm  et  mo- 
rieoiom,  uade  mortui  ab  Homero,  Platonc  ct 
irislotele  vocantur  *A/nwut.  Oralio  fulci  accipi 
polosl  luni  comnuinis,  lum  sacramcnlalis. 
Comimmis,  qua  sacerdosel  aslaulcs  pivcantur 
piosalule  inliimi.  H«C  dicitur,  /Icfcj;  quia  e\ 
inle  \im  suam  ci  efficaciam  habet  :  quo  enim 
major  csl  ficles  Ol  spes  orantis ,  eo  plus  oralionr 
sua  impetral  a  Dco;  juxla  illud  Matlli.  9.  ^. 
Secundum  //</<  »>  vestram  fiat  wbis;  et  c.  17.  19.  Si 
habueritis  fidt  m  sicut  granum  sinapis,dicelis  monli 
huic:  Transi  tunc  illuc  :<  t  tranubit. 

Secundoel  potius,  oratio  lidri  vocatur  forma 
SacrnmenU  i.\iicr.:a:  Unclionis : haec euim  habet 


speciem  orationiset  deprecationis.  Dicitur  fldei* 
Primo,  quia  fides  metonjmice  significat  omnia 
charismata  et  Sacramenta  quae  fide  nituntur  ,  et 
cx  ea  profluunt  quasi  ramus  ex  arbore.  Sic  Apos- 
tolus  Rom.  3.  28.  ait  nos  justificari  per  fidem  : 
ubi  sub  lide  comprehendit  spem,  poenitentiam  , 
charitatem,  csuterasque  virtutes  quee  ex  fide 
quasi  radice  proiluunt :  sinc  his  enim  nemo  jus- 
tificalur.  SicRom.  12.  3.  ait :  UnicuiqucsicutDeus 
divisit  mensuram  fidei,  id  cst,  charismatum  spi- 
ritualium,quae  Deus  inter  fideles  distribuit. 

Secundo  dicitur,  fidei  :  quia  vis  et  efficacia 
Sacramenticonsistit,non  in  physica  vi  materia-, 
v.  g.  olei,  sedin  fide,  id  est,  vi  spirituali  verbo- 
rum,  quae  (ide  comprehenditur.  Hinc.aitS.  Aug. 
tract.  80.  in  Joan.  accedit  verbum  ad  etementum, 
et  fit  Sacramentum ;  non  quia  dicitur,  sed  quiu 
creditur;  id  est,  non  ratione  externi  soni  qm 
transit,  sed  rationeinternae  virtutis  quae  sola  fidc 
percipilur.  Unde  subdit  :  ISam  in  ipso  sono  aliud 
est  sonus  trtuisiens,  uliud  virtus  manens,  quaesci- 
licetvirtus  esl  quasi  anima  Sacramenti,  necsen- 
sibus  percipitur,  sed  fide  creditur.  Diciturergo 
haec  oraiio  fidei,  quia  a  fide  dictata  est,  et  fide 
intelligilur. 

Tertio,  dicitur  oratio  fidei,  quiarequiritfidein 
in  suscipienie  Sacramentum,  et  sine  hac  fidc 
invalidaest  etinefficax.  Rursum,  quiSacramen- 
tum  suscipit,  hoc  ipso  publice  profitetur  se  cre- 
dcre  et  amplecti  doctrinam  Chrisli,  et  vim  hu- 
jus  Sacramenti  ab  eo  instituti. 

Quarto,  oratio  fidei,  idest  fidelis,  id  est  certa 
et  indubitata,  q.  d.  Heecoraiio,  puta  forma  de- 
precatoria  Sacramenti  Extrema)  Unciionis ,  non 
est  dubiae  et  inccrlae  virtutis,  sed  fidelis  ct  certa, 
quia  certo  impetrat  quod  orat,  operalur  enim 
per  modum  Sacramenti  ex  opere  operato,  non 
ex  opere  operantis,  pula  orantis.  Sic  Apostolus 
saepe  ait :  Fidelis  sermo ,  id  estcertus,  indubita- 
tus,  verissimussermo.  1.  Tim. ,1.  v.  15.  etc.  3.  1. 
ad  Titum  3. 8. 

Quinlo,  fidei ,  id  est  fidelium  et  Ecclesia^  : 
quia  sacerdos  inungens,  nomine  totius  Eccle- 
siae  inungitetorat  pro  infirmo.  Agit  enim  tan- 
quam  minister  Ecclesiae;  unde  debet  habere 
inlentionem  faciendi  id  quod  Ecclesia  intendit, 
puia  conferre  infirmo  Sacramentum  Extrcm* 
Cnctionis. 

Sai.vaijit.  ]  Primo,  Syrus,  ianabit corporalitcr. 
Secundo  Dionys.  sanabit  spirilualitcr,  id  es!  , 
cooperabilur  adejussaluteiru-cternam,  nimirmn 
ut  Fcvardent.  conferendo  ei  graliam  el  robur, 
quomortis  horrori  et  daemonis  tentalioni  resis- 
tat.  Tertio,  plenius  Hugo,  Tliomas  Anglicus,  et 
alii,  salutem  utramque  accipiunt,  scilicet  tam 
corporis  quam  animae,  ut  generalis  sit  baec  sa- 
lus,  qu;e  deindccxplicelur  Dliqiio  modo  parlicu- 
lalim,  nimirum  salus  corporis  pci* refbam  dtte- 
viabit ;  salus  animae  per  rt  et  si  in  peCCatis  fucrit . 
rcmiltcnttir  ci.  Pro  salvabit  enim  gr;ece  est  t&ou  . 
id  esl  scrrabit ,  quod  est  verbuui  gencralr.  tam- 
que  animae  quam  corporis  salutcm  comptec 
tur. 

Sensus  ergoest,  q.  d.  Oratio  fidci ,  id  est  Sa- 
cranicnliiin  el  forma  sacramentalis  lAtrrm.r 
Luctionis,  salvabit  btfirmum  ,  hoc  est.  conferrt 
ei  gratiam  qua  salvelur  aniina  :  graliam,  in- 
quam,  \cl  primam,  si  ;eger  sil  in  peccalo  mor- 
tali ;  vcl  sccundam,  hoc  est  aiigmciilum  grati  r. 
si  ;eger  jam  eral  in  uratia.  lla  pcr  salnlrm  i  . 
tclligit  Braliam  C-WC.    Elorent.   dum  elTccimu 


COMMENTARIA  IN  EPIST.  S.  JACOBI.  Cap.  V. 


582 

hujus  Sacramenti  ait  esse  animi  sanationem ;  et 
Conc.  Trident.  sess.  16.  c.  2.  ait  enim :  Resporro 
et  e/fectus  luijusSacramenli  illis  verbisexplicatur : 
Et  oratio  fulei  salvabit  infirmum  ,  etc.  Res  etenim 
hxcestgralia  Spiritus  sancti.  Alioqui  Jacobus  hic 
omisisset  primarium  et  propriura  effectum  Sa- 
cramenti,  qui  est  conferre  vel  augere  gratiam 
justiticantem,  itaque  facere  justum  vel  justio- 
rem.  Rursum  salvabit  t  vel,  ut  graece  est,  «w«i , 
id  est,  servabit  eum,  hoc  est,  confereteisani- 
tatem  corporalem ,  si  ita  saluti  animae  expediat, 
ait  Conc  Trident.  lococitato.  Posset  insupersic 
exponi  Oratio  (idei  salvabit  infu-mum  ,  scilicet 
dando  gratiam  quae  aegrum,  vel  per  mortem 
transmittat  ad  salulem  aeternam,  vel eumdem  ad 
vitam  revocet ,  eique  salutem ,  etsanitatem  cor- 
poralem  restituat.  Sic  enim«ei«i,  idest,  servabit 
eum  in  vita  vel  praesenti  vel  aeterna.  Proprius 
enim  effectus  Extremae  Unctionis  est,  ut  quasi 
viaticum  aut  potius  pharmacum  immortalitatis 
morientem  condttcat  et  transmittal  ad  alteram 
vitam  meliorem  et  acternam. 

Porro  hinc  patet  falsumet  praeposterum  esse 
metum  nonnullorum ,  qui  putant  se  certo  mori- 
turos,  si  hoc  Sacramentum  suscipiant,  ideoque 
illud  differunt  usque  ad  ultimum  vitae  halitum, 
imo  subinde  sine  eo  moriuntur  :  cum  e  contra- 
rio  proprius  effectus  hujus  Sacramenti  sit  red- 
dere  sanitatem,  si  idanimae  salutiexpediat,  ut 
ait  Trident.  cujus  rei  multa  legimus  et  vidimus, 
ac  indies  videmus  exempla. 

Et  allevubit  eum  Dominus.  ]  S.  August.  tr. 

de  Restit.  Cathol.  convers.  et  Cassianus  collat. 

20.  c  8.  legunt  allevabit ;  graece  iyz?* ,  Syrus  et 

Heb.  IJCp^  iekimennu,  id  est  excitabit,  eriget 

suscitabit,  alleviabiteum,  nontautumcorpora- 

liter  alleviando  morbum ,  sed  etiam  et  magis 

spiritualiler  conferendo  ei  robur,  alacritatem 

et  laetitiam,  quometusetscrupulosob  praeterita 

peccata,  ac  tenlationes  deemonis  ( praesertim 

diffidenliae,  desperalionis ,  moeroris )  et  morbi 

dolores,  taedia ,  torporem ,  atque  mortis  pavo- 

rem  ,  anxietatemque  obinstans  judiciumfortiter 

et  alacriter  superet,  ut  allevietur,  idest,  cor- 

pore  et  animo  erigatur,  exhilaretur  et  corrobo- 

retur.  Ita  Conc.  Trident.  sess.  14.  c.  3.  jEgroti 

animam ,  inquit ,  alleviat  et  confirmat,  magnam 

in  eo  divina?  misericordia  (iduciam  excitando,  qua 

infirmus  sublevatus  et  morbi  incommoda  ac  labo- 

res  levius  fert,  et  tentationibus  darmonis  calcaneo 

insidiantis  facilius  resistit. 

PraecIareJoan.  EckiusdebellatorLutheriserm. 
57.  de  Sacrament.  assignat  sex  olei  proprieta- 
tes ,  quibus  significentur  sex  dona  et  effectus 
hujus  Sacramenti ,  scilicet,  Primus,  sanatio  sa- 
nitasque  spiritalis.  Secundus,  nitor  conscien- 
tiae.  Tertius,  robur  facullatum  auimae.  Quartus, 
pax  et  quies  in  misericordia  Dei.  Quintus,  con- 
secratio  quaedam  quasi  pugilis  et  athletae 
Christi.  Sextus,  gaudium  et  laetitia.  HincRituale 
S.  Ambrosii,  quo  utilur  Ecclesia  Mediolanensis, 
jubet  ungi  caput,  in  quo  haec  sex  dona  exci- 
piuntur.  Hinc  et  Episcopus  benedicens  hoc 
oleum  orat,  ut  sit  omni  hoc  unguento  coelestis 
medicinae  peruncto  tutamen  mentis  et  corporis , 
ad  evacuandos  omnes  dolores ,  omnes  infir- 
mitates  ,  omnemque  aegritudinem  mentis  et 
rorporis. 

Vis  exempla  ?  Accipe  illustria.  Sancta  Maria 
Oigniacensis,  cum  Beata  Virgine  prcemonente  Ex- 
iremam  Unctionem  susciperet,  Apostotiomnes  ad- 


fuere,  et  B.  Petrtis  clatieS  ostendens,  polliceba- 
tur  se  illi  cccli  januam  patefacturum.  Porro  ChriS' 
lus  signum  crucis ,  vexiUum  victorix  sua,  ad  pe- 
des  ejus  fixit.  Cumque  in  diversis  locis  ungeretur, 
in  ipsa  Sacramenti  ejus  perceptione  S.  Spiritus 
operationem  cum  ingenti  singutorum  iocorum  il- 
lustratione  persensit.  Quidam  etiam  amici  et  noti 
ejus  ,  qui  jam  pridem  obieranl ,  ejus  consolanda 
causa  ad  eam  missi  sunt ,  ait  Jacobus  a  Vitriaco 
Card.  1.  2.  Vilas  ejus  c.  12.  Idem  c.  U.  Cum  pra- 
sente  Maria  Oigniacensi,  ait,  Vnctionis  Exlrema' 
Sacramentum  agroti  perciperent ,  illa  Christum 
cum  Sanctorum  multitudine  adesse  sentiebat , 
cegrotumque  illum  misericorditer  corroborantem, 
dxmones  expellentem  ,  animam purgantem ,  seque 
dummembra  ejusungerentur  ,  quasi  in  tumine  per 
totum  ejus  corpus  diffundentem. 

Reginaldus ,  unus  e  S.  Dominici  discipulis  ,  cum 
moneretur  ut  Extrema  Unclionese  ad  tuctam  cum 
damone proepararet:  Ego,  ait,hanc  luctamminimc 
reformido; quin potius  t&tus  expecto.  Jam  enimdu- 
dum  Mater  misericordiame  inunxit ,  in  qua  pluri- 
mum  confido ,  et  ad  quam  cupide  proficiscor.  Quod 
autem  se  prius  ab  ea  inunctum  dicebat,  id  ita  ha- 
buerat.  Cum  ante  annosmultos  gravissime  cegro' 
taret,  vigilantide  nocte  apparuit  Regina  cceti  cum 
aliis  duabus  virginibus,  ipsaque  ad  eum  accedens, 
jacentis  ocutos ,  aures  ,  os  et  manus  unguento 
quod  attulerat,  propriis  manibus  Univit,  denique 
et  pedes  in  praparationem  Evangetii,  ut  ipsamet 
quasi  ex  formula  orans  adjunxit.  lta  habet  Vita 
S.  Dominici  1.  2.  c.  2. 

S.  Lyduvina  a.Chrislo  Domino,  praesente  beata 
Virgine,  omnibus  Apostolis,  multisque  Angelis 
et  Sanctis ,  fuit  inuncta  in  omnibus  membris 
quae  morituris  inungi  solent.  Rogavit  illa  ut  se 
tot  doloribus  oneraret,  quot  opus  esset  ad  redi- 
mendumPurgatorium.CuiChrislus:  Itafiet,  filia, 
ut  petis  :  post  biduum  cantabis  Alteluia  cum  atiis 
virginibus  inregno  Patris  mei.  Ita  habet  Vita  ejus 
apud  Surium  7.  Aprilis  p.  3.  c.  11. 

Et  si  in  peccatis  sit,  remittentur  ei.  ]  Pec- 

catis,  non  tantum  venialibus ;  haec  enim  omnes 

habent;  sed  el  mortalibus,  si  quae  sint.   Unde 

caute  ait  si.  Sic  et  Conc.  Trident.  sess.  1U.  c.  3. 

Unctio  ,  ait,  Spiritus  sancti  (quam  significat  et 

confertExtrema  Unctio),  delicta  siqumsint  adhuc 

expianda,  ac  peccati  reliquias  abstergit.  Hinc  un- 

guntur  quinque  sensus ,  quia  illi   sunt  quasi 

quinque  ostia,  per  quae  peccata  in  animam  in- 

trant.  Porro  peccati  reliquiae  sunt  Primo,  pec- 

cata  venialia.  Secundo,  poenae  peccatis  ,  etiam 

mortalibus  jam  remissis,  debitae.  Tertio,  infir- 

mitas  et  languor  virium  animae  ad  peccato  et 

tentationibus  ,  quibus  moribundi  a  daemone  op- 

pugnari  solent,  resistendum.  Quarto,  peccata 

morlalia  ,  in  quae  aeger  post  confessionem  inci- 

dit ,  et  ignorat  se  iis  teneri.  Rursum  cum  con- 

fessio  ob  aliquem  defectum ,  quem  aeger  bona 

fide  ignorat,  fuit  invalida,  si  ipse  de  peccatis 

omnibus  in  genere  doleat,  uti  par  est ,  Extrema 

Unctio  omnia  omnino  remiltit  et  abolet.  Idem 

faciunt  alia  Sacramenta,  sed  per  accidens  ;  et 

Extrema  Unctio  id  facit  per  se  et  proprie  ;  quia 

ad  hoc  peculiariter  est  inslituta,  et  parata  in 

finem  vitae  ul  amoveat  omnia  impedimenta,  quae 

animam  evolantem  e  corpore  ab  ingressu  coeli 

remorari  possunt.  Quocirca  nulliest  negligen- 

da,  quia  multi  per  eam  salvantur,  qui  alioqui 

damnarentur  :  multi  recta  in  coelum  evolani  , 

aut  breviter  in  Purgatorio  expiantur,  alioqui 


diu  in  co  cxpiandi.  Ila 

Ucllarm.  de  extrema  Unct.  c.  8.  cujus  rei  exem 

plu  suppetunl. 

Hinc  nonnulli  inferunt,  B.  Virginem  in  fine 
vitae  non  snscepisse  Extremam  Unclionem,  nec 
ejus  fuisse  capacem;  quia  nullum  in  ea  fuil 
pcccalum,  autpeccatorum  reliquiae.  Undein  ea 
lalsa  fuisset  forma,  dicendo:  lndulgeat  tibi  Deus 
quidquid  deliquisti  per  visum,  auditum  ,  etc.  Rur- 
sum  ipsa  non  eguit  confortatione  in  morbo  et 
morle ,  imo  sinc  morbo,  ex  amore  et  desiderio 
I  rucndi  Cbrislo  suo  filio  creditur  animam  exba- 
lasse.  Ita  Gabriel,  Paludanus  ,  Victoria  et  Ec- 
kius. 

Verum  contrarium,  scilicet  eam  fuisse  inunc- 
tam,  docent  Alberius,  Sylvester,  Canisius,  quos 
ciiat  et  sequilur  Suarez  3.  part.  tora.  2. 
disp.  18.  sect.  Ratio  esl,  quia  proprius  effectus 
Extremac  Unctionis  est  confortare  bominem  in 
ullima  lucta  conlra  insidias  inimici ;  non  vero 
pcccatorum  remissio  ,  nisi  sub  bac  conditione, 
si  quae  babeal  eeger ,  ul  ait  Jacobus.  Decuitergo 
B.  virginem  hoc  Sacramentum  uti  et  cceiera 
(cxcepto  Ordine  ,  Pcenitentia,  et  Matrimonio) 
susciperc  :  ut  fidelibus  praeberet  exemplum  bu- 
militatis ,  et  vitae  Chrislianac.  Ad  argumenlum 
rcsp.  Suarez ,  formam  intelligi  condilionate , 
scilicet,  Si  quid  deliquisti  per  visum,  etc.  Melius 
respondemus  ,  illam  alia  forma  ,  v.  g.  Ambro- 
siana  (quam  superius  recitavi )  fuisseinunctam, 
quae  peccalorum  non  facit  mentionem.  Porro 
quod  Albcrlus  ait,  eam  usurpasse  Sacramen- 
tum  Pcenitentiae  ct  confessam  S.  Joanni,  passim 
alii  rcdarguunt :  propria  enim  materia  poeniten- 
liffi  sunt  peccata  propria  ,  qualia  nulla  liabuit 
sanctissima  Virgo,  idque  ipsa  oplime  sciebat, 
iitpote  lumine  divino  ,  seque  ac  graiia ,  plenis- 
sima. 

Dcnique  falsum  est  quod  scribit  Guilielmus  Du- 
rand.  1.  1.  Ralional.  divin.  oflic.  c.  8.  n.  25.  et 
Eckius  hom.  56  el  58.  deSacrament.  scilicetquod 
iniirmus  debeat  semel  tantum  in  anno ,  licet  sae- 
pius  cegrotet,  ungi,  aut  non  nisi  post  plures 
menses  :  nec  enim  Exlrema  unctio  imprimit 
characterem.  Repeti  ergo  potcst  quolics  is  qui  e 
morbo  convaluit ,  in  eum ,  vcl  alium  rursus  in- 
lidit,  ac  periculose  aegrotat.  Ex  dictis  patet 
S.  Jacobum  tres  assignare  efleclus  Extrcmae 
unclionis.  Primus  est ,  salus  animae  et  subinde 
corporis  :  secundus,  alleviatio  infirmi ;  terlius  , 
peccatorum  ,  si  quae  sintrcliqua  ,  remissio. 

16.     CONFITEMIM    KRGO      ALTEUUTKUM    PECCATA. 

vkstr\.  J  Pro  crgo  Syrus  babct  "p  den ,  id  est 
<iutem ,  Graeci  nonnulli  (nam  plures  non  ha- 
lient)  oJv ,  id  est  igitur.  Vocula  ergo  ,  vcl  au- 
icm  connectit  haec  praecedentibus,  q.  d.  Dixi 
de  Extrema  unctionc  :  Si  in  peccatis  sit,  re- 
mittentui-  eis ,  scilicel  si  is  qui  ungilur  ca  ig- 
noret  ,  aut  eorum  sit  oblitus  :  nam  si  eo- 
rum  sit  conscius,  debet  ea  ante  Extremam 
unctionemconliteri,  ut  docet  Innoc.  1.  Epist.  1. 
ad  Deccntium  c.  8.  Utcrgo  eam  rite  suscipiatis, 
Confitcmini  altcrutrum  pcccata  veslra ,  id  est  , 
eonlitcmini  bomineshominibus  vobissimilibus, 
puta  Ulis,  quibusa  Christo  demandata  est  ab- 
solvendi  cura  ct  potcslas  ,  scilicet  saccrdoti- 
bus,  juxta  illud  1.  Petri  4.  Unusquisque  sicut 
accepit  gratiam,  in  atterulrum  itlam  adminis- 
trantcs.  Sic  vulgodicimus  :  Docete  invicem,  cu- 
rate  inviccm  ,  sustcntalo  inviccm  ,  sacrificalc 
pro  iuviccm;  nimirum  ut  qui  docti  sunt,  do- 


COMMENTARIA  IN  EPIST.  S.  JACOBI.  Cap.  V.  583 

passim  Interpretes  et     ceant  indoctos ;  qui  medici  sunt,  curent  aegro- 


tos;  qui  diviles  eunt,  sustentent  pauperes;  qui 
sacerdotes  sunt,  sacrificent  pro  laicis :  illa  enim 
verba  exponenda  sunl  apposite  ad  subjectam 
raateriam ,  gratiam  et  officium  cujusque.  Ita  ex- 
ponil  Beda  ,  S.  Bernard.  in  lib.  Medits  c.  9.  Hugo 
Victor  I.  2.  de  Sacram.  part.  \U.  c.  1.  Alcuinus 
Epist.  26.  apud  Henricum  Canisium  tom.  1.  An- 
tiquit.  lect.  El  Concil.  Senonense  decrct.  10.  ac 
S.  August.  lib.  2.  de  visit.  infirmorum  c.  U.  (li- 
cet  Doctores  Lovan.  dubitent  an  hic  liber  sit 
S.  August.  et  Erasmus  ncget. )  AcceduntS.  Bo- 
navent.  et  Alexander  Alensis  mox  cilandi.  Hinc 
palet  agi  hic  de  confessione  sacramentali ;  quod 
perperam  negat  Erasmizans  Cajetanus. 

Dices,  Cur  ergo  ait  S.  Jacobus  :  Confitemini 
altcrutrum  ?  Cur  non  expresse  dicit  :  Confite- 
mini  sacerdotibus  PResp.  Primo  ,  ad  leniendum 
confessionis  onus  et  verecundiam.  q.  d.  Confi- 
teri  debetis  ,  at  non  angelis  coram  quibus  , 
utpote  purissimis  et  sanctissimis,  nimis  erubes- 
cerelis  peccata  vestra  praesertim  carnalia  de- 
nudare;  sed  hominibus,  puta  sacerdotibus,  qui 
iisdem  tentationibus  et  peccatis  obnoxii  sunl  , 
vel  fyerunt ,  aut  esse  possunt.  Atterutrum  ergo, 
id  est,  homo  homini,  similis  simili,  fraler  fra- 
tri  confilemini,  pula  sacerdoti,  qui  licet  olficio 
sit  superior,  natura  tamen  est  par ,  infirmitate 
similis,  obligatione  confilendi  aequalis. 

Secundo,  ut  significet  sacerdotes  aeque  ac  lai- 
cos  sua  peccata  confiteri  debere.  Noluit  ergo 
dicere  :  Confiteraini  presbyteris  ,  ne  presby 
teri  putarent  se  onere  confitendi  eximi,  eo 
quod  ipsorum  sil  laicorum  confessiones  exci- 
pere  ,  eosque  absolvere  quasi  judices  ;  sed  judi- 
cum  personam  debere  deponere  ,  seque  facere 
reos  cum  peccata  sua  confitentur  :  quasi  dicat, 
Confitcmini  alterutrum,  presbyteris  scilicet , 
ita  ut,  cum  ipsipeccanl,  similiter  aliispresby- 
teris  confiteanlur.  Ita  Serarius  hic,  elTnrrianus 
in  lib.  2.  Conslit.  S.  Clement.  cap.  18. 

Tertio,  ut  innuat  Jacobus  consilii  esse  ,  nou 
praecepti,  non  tantum  sacerdotibus,  sed  etiani 
laicis  peccata  confiteri ,  sive  reconcilialionis 
mutuae  causa,  sive  humilitatis  studio,  sivc  ad 
petcndum  consilium  et  auxilium,  sive  ad  majus 
charitatis  vinculum  ,  prsesertim  imminenle  dis- 
cessu  et  morte.  Unde  mullos  Sanctos  id  fecisse 
legimus  ,  ut  S.  Grcgorium  toto  cap.  ultimo  Mo- 
ralium.  EtinReligionibus  viri  religiosiores  idip- 
sum  facere  solent,  ac  offensarum  suarum  et 
scandali  quodsua  lepiditate,  velimpatientia,  aut 
cbolera  sociis  dederunt,  ab  eis  veniam  petere. 
Idipsum  significal  etmonet  hic  S.  Jacobus.  Unde 
Beda  :  In  hac,  ait,  Jacobi  scntcntia  debet  esse 
discretio,  ut  quotidiana  lcviaquepeccata  alteru- 
trum  coaequalibus  confileaniur ,  ut  orent  pro 
nobis  :  sed  gravia  juxta  lcgcm  sacerdoti  panda- 
mus,  ut  ille  ab  eis  nos  absolvat,  quod  laici  fa- 
cere  nequeunt.  ElSiuieon  Thessalonicensis  lib. 
de  Divino  templo  ,  ait  |ba'C  Jacobi  verba  ab  Epis- 
copo  ,  dum  preccs  populi  pronocapitc  i^ostulat, 
ct  se  peccatorem  conlitetur  (uti  facil  saccrdos 
in  introitu  Missae)  impleri.  Et  S.  Epbrem  tom. 
2.  part.  72.  in  reprehens.  sui  et  confcss.  implo- 
rans  fratrum  crga  se  commiseraiionem ,  citat 
huncJacobi  locum. 

Quarto,  ex  hoc  Jacobi  loco  nonnulli  censue- 
runt,  absentcsaccrdole  conlitendum  css«j  laico  : 
unde  Alcuinus  Epist.  26.  Scotis  id  persuadero 
volens:Jubclur,  inquit,  ut  couGteamur  altem- 


584 


CO.uMLiYlAlUA  fN  BJ 

trum,  iil  est,  homo  homini,  reus  judici,  aegrotus 
inedico.  Idem  suis  sancit  S.  Franciscus  in  Re- 
gula  c.  20.  citans  himc  Jacobi  locum.  Idipsuin 
fccit  Baptista  catechumeni ;  qui,  teste  S.  Augus- 
tino,  uti  refertur  de  consecrat.  dist.  4.  cap. 
sanctum  est ,  in  navi  orla  tempestate  a  laicobap- 
tizatus  est :  ille  enim  ah  hocjam  haptizato  ab- 
soluliouem  petiit ,  et  impetravit.  Idem  liquet  ex 
ConcilioTrihuriensi,  quod  cilatur  in  decretal. 
c.  furcs,  de  furtis.  Dicilque  fures  et  lalrones,  si 
comprehensi  aut  vulnerati  Presbytero  vel  Dia- 
cono  confessi  fuerint,  communionem  eis  non 
esse  uegandam.  Unde  putarunt  aliqui  in  articulo 
mortis  deficiente  sacerdote  ,  laico  faciendam 
esse  confessionem  ,  idque  a  Jacobo  hic  prsecipi, 
ac  proinde  laicum  tunc  posse  confitentem  ab- 
solvere.  Id  videtur  innuere  S.  Thomas  in  Sup- 
plem.  q.  8.  a.  2.  ad.  1.  etAhulensisin  Levit.  c.  16. 
q.  24.  Quin  etS.  Franciscus  in  Regula  c.  20.  suis 
Religiosis  ila  prsescrihit :  Si  saccrdotem  haberc 
non  poterunt ,  confiteantur  fratri  suo,  sicut  dicit 
apostolus  Jacobus:  Confiteminialterutrumpeccata 
vestra.  Sed  ilico  subdit  :  Non  tarnen  ob  hoc  di- 
mittunt  recurrere  ad  sacerdotes  ,  quia  potestas 
tigandi  alque  solvendi  sotis  sacerdolibus  esse  con- 
cessa. 

Verum  dico,  confessio  facta  laico  nullo  modo 
est  Sacramentalis  ,  neque  unquam  fuitnecessa- 
sia.  Prior  pars  patet ;  quia  laicus  non  habet  po- 
testatem  clavium,  confessio  autem  Sacramen- 
talisfit  propter  absoltitionem.  Secunda  pars  pa- 
tet  ,  quia  nullnm  est  pr.Tccptum,  nec  divinum  , 
nec  Ecclesiasticum,nisi  deConfessione  facienda 
sacerdoti,  deinde  quia  necessitas  confessionis 
nascitur  ex  necessiiate  absolutionis,  quam  lai- 
cus  non  potest  dare. 

Dices,  Cyprian.  lib.  3.  Epist.  17.  conlendit,  ut 
lapsi  in  persecutione  possint  in  articulo  mortis, 
si  sacerdos  non  adfuerit ,  apud  Diaconum  exo- 
mologesin  facere  ,  et  manus  impositionem  in 
poeuitenliamaccipere;  auctorlib.  deVeraetfalsa 
pcenitentia  c.  10.  Tantavis  ,  ait,  est  confessionis , 
ttt,  si  deest  sacerdos ,  confiteatur  laico.  Sic  et 
Beda  Verbis  paulo  ante  recitatis.  Similia  habet 
Glossa  in  cap.  pastoratis  ,  de  officio  judicis  or- 
din.  ( tamen  in  quibusdam  exemplaribus  cor- 
rectioribus  sunt  ista  jam  deleta. )  Respond.  Cy- 
prian.  loquitur  deconfessione,quae  abagentihus 
pcenitentiam  publicam  fieri  solet  in  eum  finem  , 
ut  absolvantur  ab  excommunicatione  ,  et  re- 
concilientur  ab  Ecclesia  :  quae  confessio  potest 
fieri  Diacono  habenti  jurisdictionem  absolvendi 
ab  excommunicatione  :  Conjectura  autem 
D.  Pammelii,  qua  dicit  forte  absente  Episcopo,  et 
presbyteris  carceribus  inclusis,  ex  privilegio 
quodam  in  necessitate  Diaconis  permissam  et 
concessam  fuisse  pcenitentium  reconciliatio- 
nem  sicuti  a  S.  Gregorio  presbyteris  concessam 
legimus  Sacramenli  Confirmationis  adminis- 
trationem  ,  nullo  modo  est  probabilis  ,  tum 
quia  nemo  hoc  unquam  dixit ,  tum  quia 
Diaconus  non  habet  sacerdotalem  characle- 
rem  ,  et  longe  major  est  distantia  inter  Diaco- 
num  et  preshyterum,  quam  presbyterum  et 
Episcopum  :  tum  denique  quia  Episcopus  nullo 
modo  potest  concedere  administrationem  Sa- 
cramenti  Confirmationis ,  sed  soli  Christi  vicarii 
hoc  concedunt :  ergo  multo  minus  potes  con- 
cedere  Diacono  administrationem  Sacramenti 
Poenitentiae ,  sicutnec  potest  ci  concedere  con- 
secrationem  corporis  Domini.  Auctor  vero  lib. 


IST.  S.  JACOBI.  Cop.  V. 

de  Poenit.  et  Beda  commendani  hanc  ComVsr 
sionem  non  tamquam  necessariam  ,  sed  tain - 
quam  utilem  ;  tum  quia  homo  cxcital  in  se  fa- 
cilius  dolorem  peccatorum,  dum  ea  alleri  con- 
fitelur  :  tum  etiam  quia  per  illam  veiecundiam 
ex  parie  satisfacit  pro  peccatis  :  tum  deniquc 
quia  consilium  et  consolationem  ah  allero  ac- 
cipere  potest.  Unde  etiam  Magisler  sentent.  ei 
Doctores  in  4.  q.  17.  laudant  hanc  Confessioneni 
in  extrema  necessitate  laico  factam,  quod  intel- 
tellige,  quaiido  abest  scandalum,  et  omnealiud 
periculiun  quod  ex  tali  Confessione  posset  pro- 
venire.  Quod  autem  D.  Thom.  in  Supplem.  q.  8. 
a.  2.  ad  1.  aii  neccssitale  poenitentem  deberc 
confiteri  cui  potesl,  non  est  pneceptum  ,  sed 
coiisilium  ,  ut  intelligit  Sotus  :  quod  tempore 
D.  Thomae  frequentius  erat  in  usu  quam  modo. 
Quod  autem  addit  defeclum  sacerdotisa  summo 
sacerdote  lunc  suppleriintellige,  suppleri  quoarl 
consecutionem  remissionis  peccalorum,  si  alter 
estcontritus.non  autemsitantumestattritus,quia 
nullaextat  hujus  rei  promissio:  undeilla  supple- 
lio  esset  omnino  praeter  legem  ordinariam.  Porro 
laicus  audiens  Confessionem  ,  non  polest  confi- 
tentem  absolvere  :  sic  enim  usurparet  ollicium 
sacerdotis,  faceretque  sacrilegium.  Sed  fieretne 
irregularis  ?  Affirmat  D.  Soto  :  quia,  inquit, cap. 
si  qttis  de  Clerico  non  ordinalo  ,  imponitur  poena 
irregularitaiis  solemniter  baplizanti  ,  aut  ali- 
quod  divinum  officium  exercenti  sine  Ordine  : 
nomine  autem  officii  divini  conlinentur  omnia 
Sacramenta.  Verum  melius  alii  negant;quia  no- 
mine  ofiicii  divini  ex  usu  Canonum  intelligitur 
solum  sacrificium  Missoe  et  solemnis  decantatio 
Evangelii,  aut  Epistoloe.  Ita  Sylvester  v.  Confes- 
sor  ,  1.  Ledesma  in  U.  p.  2.  q.  7.  a.  3.  et  alii. 

Deniqueerrat  Thom.  Anglicus  hic  dum  insli- 
tutionem  Confessionis  tribuit  Ecclesiae,  Jacobo 
promulgationem,  Christotantuminsinuationem, 
cum  scilicet  B.  Petro  dedit  claves  :  iino  Canon 
Quidam  Deo ,  tit.  de  Poenit.  dist.  1.  cum  Glos- 
sa  ,  videtur  instilutionem  Confessionis  tribuere 
S.  Jacobo  :  sed  per  inslitutionem  intellige  ex- 
prcssam  dcnunciationem,  quani  prae  S.  Petro, 
Paulo,  Joanne  et  Juda  facit  hic  S.  Jacobus.  De 
fide  enimesthoc  Sacramentnm,  aequc  accaetera, 
a  Christo  Domino  immediate  esse  instituta  ,  uti 
definit  Conc.  Trid.  sess.  14.  c.  1.  de  Extrema 
Unct.  Unde  S.  Bonavent.  in  4.  dist.  17.  a.  1.  qu. 
3.  et  Alensis  ibid.  n.  3.  a.  2.  docent  Confessio- 
nem  a  Christo  institutam  ,  sed  a  Jacobo  hic  pro- 
mulgatam. 

Porro  quam  peccatori  necessaria  sit  Confes- 
sio  ad  salulem,  patet  exemplo  Severi,  qui  mor- 
tuum  sine  Confessione  defunctum  ,  ideoque 
raptum  ad  tartara  suscitavit,  ut  confiteri  posset : 
ut  narratS.  Greg.  I.  Dialog.  c.  ult.  De  ejus  utili- 
tate  plura  dixi  Actor.  19.  18.  Eamdem  saepe  Deus 
declaravit  miraculis;  quae  recenset  Beda  1.  b. 
hist.  c.  14.  Petrus  Cluniacensis  1.  1.  de  Mirac.  c 
3.  4.  5.  6.  Auctor  vitaeS.  Bern.  1.  l.c.  9.S.  Bonav. 
in  Vita  S.  Francisci  c.  10.  AlanusCopusI.  2.  Dial. 
c.  ult. 

Praeclare  S.  Bern.  Epist.  113.  explicans  illud 
Ps.  95.  Confessio  et  putchritudo  in  conspectu  ejus. 
Revera  ,  ait ,  ubi  Confessio  ,  ibi  putchritudo ,  ibi 
decor :  si  peccata  sunt ,  in  Confessione  lavantur  : 
si  bona  opera,  mundantur.  Cum  mala  tua  confite- 
ris  ,  sacrificium  est  Deo  spiritus  contribulatus  : 
cum  Dei  beneficia  immolas  Deo  sacrificium  laudis. 
Ama  Confessionem ,  si  affectas  decorem.  Bonum 


COMMENTAIUA  IN  EPIST.  S.  JACOBI.  Cap.  V. 


585 


,vki  ornanientum  Confesslo,  quce  peccatorcm 
purgat,  et  justum  rcddit  purgatiorem  :  absque 
Confcssione  justus  judicalur  ingratus,  ct  peccalor 
mortuus  reputalur.  Confessio  igitur  peccaloris  est 
vita,  et  jusli  gloria. 

Deniquc  mira  est  vis  Confcssionis  ,  ut  uno 
verboimpetreta  Deoomniumpeccatorum.etiam 
gravissimorum,  indulgentiam,  Deique  rcconci- 
liationem,  uti  impetravit  David;  dicendo  enim, 
Peccavi  Domino,  illico  audivita  Nathan:  Dominus 
quoquc  transtulil  pcccalum  luum  ,  non  morieris , 
'2.  Reg.  12.  13.  Memorabilis  est  Glossa  Helmeo- 
rum  Jn  illud  Cantic.  5.  2.  Apcri  milii  sorormea  , 
cdita  a  Galatino  1.  8.  c.  8.  Filii  mei ,  ait,  aperilc 
milii  aperturam  unam  pcenitenlUs ,  sicut  est  for- 
mam  acus ;  ct  ego  aperiam  vobis  aperturas  mise- 
ricordia?,  pcr  quas  intrabunt  quadrigce  et  currus. 

Ob ate pro invicem.  ]  Tum  laici  pro  laicis,  tum 
sacerdoles  pro  sac< rdolibus,  ct  laicis  pnesertim 
inflrmis  quandoeos  intmgunt,  de  illis  enimhuc- 
usque  egit,  et  sacerdotes  a  Deoet  Ecclesia  ordi- 
naii  et  deputati  sunt ,  ul  nomine  Ecclesiae  orent 
pro  fldelibus  omnibus,  sintque  quasi  publici  le- 
gati  <l  mcdiatores  Inter  D<-umelpopulum;  und<: 
et  Bequitur  :  Ut  satvemini,  graece,  ie&nn  ,  id  est 
ut  sanemini,  scilicet  ab  inflrmilate  (puevos  de- 
tinet.  Rcspicit  ad  v.  15.  Oralio  futei  salvabit  in- 
firmtim.  Ilinc  ex  usu  Ecciesiae  pro  infinhis  inunc- 
lis  leguntur  Litaniae  quasi  communes  omnium 
preces,  ad  implorandam  iis  in  ullimo  agone 
opem  Sanctorum,  contra  daemonum  phalanges. 
Gcneralis  tamen  haec  sententia  ad  omnes,  etiam 
laicos,  extendenda  cst :  charitas  enim  dictat  et 
instigat,  ul  pro  invicem oremus,  ut  sanemur,  id 
<:st ,  salvcmur  tam  animo,  quam  corpore :  pluris 
enimest  sanitas  animcequamcorporis.  Idipsum 
conflrmat  exemplum  Eliac,  quod  subdit  Jaco- 
btis.  Nota.  Jacobus  praemisit  monitum  de  Con- 
fessione,  qnia  post  eam  validior  est  oratio,  ut- 
pote  quaeabanima  pura  et  sancta,  Deiqueamica 
<'tlilia  ad  Deum  patrcm  cmiiiiiur,  qui  volunta- 
tem  timentiumsc  facit,Ps.  lVi.  19.  sicJobjussu 
l/ei  orans  pro  amicis,  eis  veniam  impetravit  c. 
ult.  v.  8.  Juiliih  postulans  preces  civium ,  Holo- 
fernem  occiditc. 8.  Jeremias  prb  populo  orabat, 
Deoque  iralo  quasi  manus  ligabat  ,  c.  \h.  II. 
Unde  et  posl  mortem  visns  esl  pro  codem  sup- 
plicare,  '2.  Machab.  15.  lft.  i'ro  S.  Petro  incar- 
cerato  oravit  tola  Ecclesia  ,  cique  libertan  ni 
impetravit  Act.  12.  5.  Paultis  pro  aliis  oravit", 
'•i  aliorum  preces  pro  s«  postulavit ,  Rom.  1.  9. 
'•t  c.  15.  30.  Coloss.  A.  8. :.  Joan.  pro  omnibus 
orat.  Epist.  3.  c.  2.  Denique  Cbristus  orat.  pro 
\postolis  omnibusque  fidclibus ,  Joan.  17.  11. 

Porro  uliliusesloranli  orarc  pro  aliis  ,  quam 

pro  sc  sOlo,    Primo,  quia    libcnlius   sacrificiuni 

ivalionisaccipilur,cum  in  COnspectU  niiscricor- 

-  judicis  proximi   dilectione  conditur,  quare 

mmunibns  ei  alternisplus  agimus  orationibus , 

m,  singularibus  aut  privatis,  ait  S.  Aug.  epist. 

Secuodo,  quia  dmn  singaU  orant  proomnibus, 

tiam  omms  onnu  prosingulis,  ait  S.  Amb.  1. 

Abcl  C.    7.  qui  cl  addit  :   Ua   magna  mnunr- 

oest,  ut  oraiionibus  singulorum  acquirantur 

unfidis  totius  plebissafragia.  S.  Chrysostom.  5. 

serm.  ne  desperemus,  asserit  optimum  esse  pai> 

ildnem  iicn  oraiionum,  quas  fundunt  sancti  . 

tdeoque  Deum  seepc  iis  trifauere;  quod  nostris  , 

mua  indigni  sumus  .  oon  tribuk.  s.  Greg.  I.  1. 

eplst.  2ft.  crealus  jam  Pontifex  postulat  pro  sc 

arari  .  Ne  suscepta  me pondera,  ait,   ultra  vir  s 

c/.nNFi..   a  t  Annr.     tom.  y. 


premant.  Memor  vcroquod  scriplum  cst :  Oratef/ro 
invicem  ut  salvemini ;  ctiam  impendo  quod  peto  , 
sed  recipiam  quod  impendo  :  dum  cnim  nos  vobis 
per  oralionis  opem  conjungimus  ,  quasi  ambulan- 
lcs  per  lubricum  ,  vicissim  nobis  manum  lenemus , 
fitque  cx  magna  provisione  charilatis ,  uteosin- 
gulorum  robuslitis  charitas  perfigalur  ,  quo  in 
altcrulrum  alter  innitilur.  Vere  S.  Aug.  Nisi 
Stephanus,  orasset ,  ait,  Ecclesia  Paulum  non 
haberct.  RursumS.  Greg.  1.  5.  RegistriEp.  119.  Pre- 
ces  clenim  nostra?,  inquit ,  tanto  cclerius  in  Domi- 
nicay  pictatis  aurcm  sublevantur,  quanto  eas  vicis- 
simpro  nobis  fusas  charitatis  ardor  exacuit. 

MtJLTBM  KMM   VAl.l.r   DEPRECA.TIO  (8ft»«« ,  id   est 

precatio,  quae  in  indigentia  et  afllictione  suppli- 
citer  fitad  eam  levandam  ;  3ita9at enim  esl  indi- 
gerc)  justi  assidua.  ]  Evjsyou^ev/j ,  id  est  clabo- 
rata ,  slrenua,  cfficax,  vivida  ;  Pagnin.  intcnta, 
quae  scilicettola  animicontentione  ex  fundopec- 
toris  ardcnli  spiritu  ,  certaque  fide  et  spe  for- 
maturet  emittitur.  Hacc  enim  quasi  cogitDeum 
dare  quodpelitur.  Assidua  ergo  ,  id  est,  inlenta 
et  inslans  ,  ut  assequatur  quod  pelil.  Assiduus 
enim  lalinc  propric  idem  est  quod  jugis,  conti- 
nuus  ,  et  quasi  assidens  rei  cui  incumbit.  Ita 
Festus.  Inde  Secundo  ,  assiduus  ,  idem  est  quod 
intentus,  diligens,  sollicilus.  Sic  Ciccro  I.  1.  dc 
Orat.  Scripluram  diligentem  et  elaboratarn  vo- 
cat  assiduam.  Et  I.  deSenect.  Sempcr  ,  ait,  boni 
assiduique,  domini  referta  cella  vinaria,  olcaria  , 
et  penuaria  est,  vitlaque  tota  locuplcs  est.  Terlio 
assiduus  per  metalepsin  idcm  cst  quod  locuples 
et  probatissimus.  Ita  a  Gellio  1. 18.  vocaiur  clas- 
sicus  assiduusque  scriptor  non  proletarius.  Simili 
modo  oraiio  assidua.  Primo,  cst  intenta,  ela- 
borata,  sollicita.  Secundo,  continua  donec  obli- 
ncatquodlam  sollicite  pelit.  Tertio,  probata  cl 
locuples,  quia  totam  se  dat  Deo,  omnesque  cor- 
poriset  ammae  vires  in  oratione  impeodens  Dco 
tradil:  locuplcs  crgo  est  in  Dcum,  dum  ci  se 
suaque  Hberaliter  offert,  ut  eum  vicissim  siln 
obliget ,  et  libcralcrn  in  dando  id  ,  quod  petitur, 
essesuadcat,  ct  pcne  compellat.  Sic  Grajcum 
lv*p-/6s3  idcm  est  quod  b  vw  •»  >  id  est  in  opera 
existens  ,  operi  intentus,  sollicitus  ,  strenuus, 
accr,  continuos,  doncc  opus  suum  conficiat. 
Talis  ergo  cncrgia  ,  cfficacia  ,  intentio  et  con- 
tenlio  requiritur  in  oratione  ,  qualcm  in  opcre  , 
v.  g.  in  sludio  adhibet  sludiosus  ,  in  fabrica  ar- 
chitectus  ,  in  praelio  miles  et  dux  ut  victoriam 
obiineat:  ut'scilicet  ab  efficaci  principio,  puta 
ab  animo  ct  spiritu  ardcnti  i  vilicmenti  iuci- 
lala,et  quasi  animata  ardcns  sit  et  vehcmcns,  ac 
ardcntia  suspiria,  quasi  pilas  c  tormento  bcllico 
ignitas,  in  coelum  cjaculetur,  quibus  Deum  fe- 
riai  et  quasi  sanciet ,  cogatque  darc  quod  (lagi- 
lal.  Talis  crat  oratioS.  Catharinae  Senonsis,  quae 
obsecrans  dicebat:  Domine  non  discedam,  non  te 
dimittam  ,  doncc  milii  hanc  iltamvc  rcm,  puta  ani- 
m,im  donrs. 

Ilinc  Secundo,  oralio  justi  mullum  valct,  si 
sil  l-j::yojy.ijr ,  id  <'st  agnis  ,  opcrans.  non  dcsi- 
diosa  et  torpens,  scd  bonis  operibus intenta  iis- 
(|ik^  comitala  .  alala  ,  et  armata  ropera  cnim  lum 
orantis,  luui  cjus  pro  quo  oralur  ,  puta  pomi- 
tentia,  vitaeemendatio,  obscrvatio  mandatorum. 
ct  exercitium  cbarilatis,  paticntiae,  bumilita- 
lis.  aliarttmquc  viilulum  faciunt  oralioncm  cf- 
ficacem  et  quasi  oinnipotcntem  ,  ait  Maximus 
centuria  S.  c.  8.  ct  S'i.  ei  cx  co  Theodorus  Slu- 
dita  scrm.  107.  Sic  Paulus  Galal.  b.  C.   ait  mul- 

76 


584  COMMENTARIA  1N  EPIST 

tum  valrre  fulcmquae  pcr  dilectioneni  opcratur, 
Kraece  fayyw^w»,   Hoc  est  quod  angelus  docet 

Tobiam  c.   12.  8.   Bona  est  oratio  cum  jejunio 
Eleanosyna ,  magis  qaam  thesauros  auri   recon- 

rf<  rr. 

Jejunium  crgo,  id  est,  afllicliocorporisct  spi- 
ritus  ,  ac  pnesertim  animi  contrilio,  gemilus  ct 
lacrym.e  dant  oralioni  vim  Dcumque  quasi  co- 
gunt  ut  aflliclo  succurrat.  Unde  ,  Quando  orabas 
ntni  larltrymis ,  ait  Haphael  Tobiae  c.  12.  12. 
cxaaditus  es :  et  Judith  c.  8.  \h.  Indulgentiam 
cjus  ,  inquit ,  fusis  lachrymis  postuiemus,  et  Mag- 
dalcna  vcniam  impetravit ,  cum  tachrymis  ccnpil 
rigarcpedes  cjus,Lucml.  38.  Underecteait  S.  Na- 
zianz.  orat.  1.  contra  Julianum  :  Piorum  taclnyma; 
peccati  dituvium  sunt ,  et  mundi  expiamcnlum.  Et 
Climach.  gradu  7.  Major  ac  potentior  baptismate, 
posl  baptisma  est  fons  lacfnymatum,  S.  Maxim. 
hom.  de  pcenit.  S.  Petri :  Utltiorcs,  ait,  lachryma- 
rumpreces  sunt,  quam  sermonum  :  quia  sernw  in 
precando  forte  fatlit ,  lachryma  omnino  non  fallit; 
sermo  enim  inlerdum  non  lolumproferl  negotium, 
lachryma  semper  totum  prodil  affectum.  Chrys. 
hom.  30.  in  Genes.  Quidnam  dic,  oro,  ocuiis  illis 
formosius,  perpetuo  tachrymarum  imbre ,  ct  quasi 
margaritarum  decore  ornatis  ?  S.  Gregorius  Nys- 
sen.  orat.  funehri  dePIacilla:  V  ulnerum  animi , 
inquit,  tamquam  sanguis  lachryma  sunt.  S.  Leo 
serm.  9.  de  passione  :  Felices  ,  inquit ,  S.  Apos- 
tole ,  tua?  lachryma? ,  quce  ad  diluendam  culpam 
negationis  virtutem  sacri  habuere  baptismatis. 
Unde  Petrus  Cellensis  1.  de  panibus  c.  12.  Diabo- 
lus,  ait,  tolerabilius  sustinet  flammam,  quam  la- 
chrymam  noslram. 

Expostulavit  graviter  Antipater  cum  Alexandro 
magno  per  litteras  deOIympia  Alexandri  ipsius 
matre,  enixeque  contendit  a  rege,  ut  illatae  sibi 
per  summam  insolentiam  injuriae  quam  primum 
resarcirentur.  Legit  sedate  querelas  Alexander, 
et  nobili  illo  apophlhegmaterespondit:  Ignorare 
videlur  Antipater ,  quod  una  malris  lachryma 
mattas  delebit  Epistolas.  Una  pariter  peccatoris 
lachryma  igne  eliquata  contritionis,  multas, 
easque  gravissimas  illatas  Deo  delebit  injurias. 
Petrus  Chrysologus  serm.  93.  O  quanta,  ait,  vis 
cst  in  lachrymis  peccatorum !  rigant  ccelum,  ter- 
ram  diluunt ,  extingaunt  gehennam ,  delent  in 
omne  facinus  latam  divinam  promulgatione  sen- 
tentiam.  Anselmus  Laudunensis  sive  Glossa  in- 
lerlinearis  in  illud  Tob.  3.  11.  In  oratione  per- 
sistens  cum  lachrymis  deprecabatur  Deum :  Oratio 
Deum,  aitj  lenit,  lachryma  cogit,  hcec  ungit,  illa 
pungit.  S.  Bernardus  serm.  30.  in  Cantic.  La- 
chryma  pcenitentium,  inquit,  vinum  sunt  angelo- 
rum,  imo  Dci  ipsius,  quo  ipse  se  oblectat  et 
quasi  sitim  suam  sedat,  juxta  illud  Ps.  55.  9. 
Posuisti  lachrymas  meas  in  conspectu  tuo.  Ubi 
Tigur.  vertit,  lachrymas  meas  repono  in  langun- 
culam  tuam.  Merito  ergo  exclamat  Justinianus 
1.  de  Ligno  vitae  c.  9.  O  iachryma  humilis,  tua 
est  potentia  ,  tuum  est  regnum.  Tribunal  judicis 
non  vereris  ,  amicorum  tuorum  accusaloribus  si- 
lentium  imponis,  non  est  qui  te  ad  Deum  accedere 
vetet;  si  sola  intres,  vacuanon  redibis.  Quid  plu- 
ra  !  vincis  invincibilem,  ligas  omnipotentem,  ape- 
ris  ccetum,  fugas  diabolum. 

Nota  Tbjasti,  inlellige  cujuslibet,  sed  praeser- 
tim  ejus  qui  est  minister  Ecclesiae  et  presbyter, 
quem  decet  omnino  esse  justum,  maxime  cum 
•:xtremam  Unrtionem  aliaque  Sacramenta  ad- 
mhnstrat.  uursum  jusii  oratio  debct  csse  hzpyn- 


S.  JACOBI.  Cap.  V. 

fnivn,  id  est,  intenta ,  operosa,  cfficax  ,  assidua  , 
qualis  fuit  S.  Jacobi  nostri,  cognomonlo  Justi  ; 
cujus  gcnua  ex  continua  oratione  callum  ob- 
dnxerant  :  uti  dixi  in  Proceinio.  Talis  pariler 
fuit  S.  Benedicli,  S.  Francisci ,  S.  Dominici , 
S.  Thomae  Aquinalis,  qui  proinde  asserebant  se 
nihil  petiisse  umquam,  praesertim  per  B.  Virgi- 
nem,aDeo,  quod  protinus  non  impetrassent. 
Sanclorum  enim  mentes  sunt  quasi  altare  thy- 
miamatis,  quod  juge  orationum  et  suspiriorurn 
thymiama,  Deo  odoralissimum  et  gratissimum 
exhalat.  Talis  fuit  Abralue  orantis,  et  impetran- 
tis  ut  parceretur  Sodomoe,  si  in  ea  inveniren- 
tur  decem  justi  Gen.  18.  32.  Justus  ergo  unus 
pluris  est  apud  Deum,  quam  omnes  peccatores, 
quam  coelum  et  terra.  Sanctorum  deprecatio  cst 
commune  omnium  morborum  remedium,  aitTheo- 
dor.  in  Hist.  relig.  c.  16.  Quid  mirum  ?  Augustus 
Caesar  capta  Alexandria,  licet  illi  ob  injurias  sibi 
illatas  indignans,  pepercit  in  gratiam  Arii  phi- 
losophi  Alexandrini,  amici  sui.  At  Deus  longc 
clementior  estAugusto,  longe  liberalior.  Quo- 
circaDeusper  Jerem.  c.  5. 1.  vociferatur :  Circuite 
viasJerusalem,  et  aspicite,  et  considerate,  etqua^- 
rite  in  plaleis  ejus ,  an  invenialis  virum  facientem 
judicium  et  quarentem  fidem,  et  propilius  ero  ei. 
Justi  ergo  sunt  bases,  fulcra  et  columnae  ur- 
bium,  provinciarum  et  regnorum.  Quis  dubitet 
mundum  precibus  sture  Sanclorum :  ait  Buffin. 
praefat.  in  Vilis  Patrum.  Peccatoris  vero  oratio 
parum  valet,  nisi  is  pceniteat  et  opem  a  Deo 
convertendi  se  petat :  uti  fecit  S.  Magdalena , 
Publicanus,  S.  Petrus  ,  S.  Paulus.  Talis  praeom- 
nibus  fuit  oratio  Mosis  Exodi  32.  10.  Nam  ,  ut  ait 
S.  Basil.  orat.  2.  quae  est  de precatione :  magnipon- 
deris  corum auxiliumcst,  qui possunt  precibusflec- 
lereDeum;  et supplicationes  mutua? cum  exhacvita 
salutares  sunt ,  tum  cum  ex  hac  vita  decidimus , 
copiosum  nobis  viaticum  advitam  futuram  suppe- 
ditabunt. 

Nota  Secundo,  Cassianus  coUat.  8.  c.  33.  mul- 
tos  modos  et  causas  assignat,  quibus  oralio 
redditur  efficax.  Ilabes,  ait,  in  duorum  consensione 
fructum  exauditionis  Dominica  voce signatum,  se- 
cundum  illud  :  Si  duo  ex  vobis  consenserint  super 
lerram,  de  omnire,  quamcumque  peticrint  fiet 
iltis  d  Patre  meo,  qui  in  ccelis  est.  Habes  aliam  in 
fidei  plenitudine,  qiue  grano  sinapis  comparatur ; 
Sienim,  ail ,  habueritis  fidem  sicut  granum  sina- 
pis,  dicetis  monti  huic  :  Transi  hinc ,  et  transibit, 
et  nihit  impossibile  erit  vobis.  Ilabet  in  assiduitatc 
orationum  quam  propter  indefessam  pelitionum 
perseverantiam ,  imporlunitatem  sermo  Domini- 
cus  nominavil  :  Amen  enim  dico  vobis ,  quia  si  non 
propter  amicitiam  vel  propter  imporlunilatem 
ejus  surget ,  et  dabit  ei  quantum  opus  habuerit. 
Habes  in  Eteemosynarum  fructu  :  Conciude ,  ait , 
Eleeinosynam  in  corde  pauperis ,  et  ipsa  ora- 
bit  pro  te  in  tempore  tributationis.  Habes  in  emen- 
datione  vit& ,  et  operibus  misericordice ,  secundum 
illud  :  Dissolve  colligationes  impietatis ,  solve  fas- 
ciculos  deprimentes.  Et  post  pauca,  quibus  in- 
fructuosa  jejunii  sterilitas  castigatur.  Tunc,  ait, 
invocabis ,  et  Dominus  exaudiel  te ;  clamabis ,  ct 
dicet :  Ecce  adsum  :  Nonnunquam  sane  exaudiri 
etiam  tribulationum  nimielas  facit  ,  secundum 
illud  :  ad  Dominum,  cumtributarer,  clamavi,  el 
exaudivit  me,  et  iterum :  Ne  afflixeris  advenam, 
quia  si  clamaverit  ad  me ,  exaudiam  eum ,  quia 
misericors  sum. 

Nota  Tcrtio,  S.  Thomas  srrm.  in  Pogationibus 


COMMKNTAIUA  I.\  EPIST.  S.  JACOBI.  Cap.   V 


oslendit  quailtum  oralio  jusli  valeal,  cx  sc\ 
ujua  effectibus.  Primo  ,  enim,  ait ,  iram  Doi 
miligat,  ei  sesc  oppoucus  ut  scutum  Sapicnt. 
18.  21.  impctral  oninia,  Mallli.  21.  21.  inclinat 
Deum,  ul  bominiobedial,  Josue  10. 1Z».  Secundo, 
angeli  assislunt  oranli ,  Daniel  9.  21.  oralioncs 
iidcm  oflerunt  Deo,  referunlquo  cxauditionem, 
Jol)  12.  12.  Terlio,  oralio  justi  boininem  libcrat 
amalis,  ct  veniam  impetrat,  salutcm  piu-scn- 
tcm,  ct  aeternam,  corporalem  ct  spiritualem 
confert,  bic  v.  15.  Quarto,  Daunones  fugat  c 
cordc,  et  corpore.  Mattb.  ult.  v.  17.  cosdem 
obcdientesfacit,  etiam  ul  in  marese  praxipilenl, 
Mallb.  21.    21.    Quinto,  oninibu.s  clcmenlis  ct 

reaturis  dominatur,  solem  sistit,  Josue  10.  l'i. 
ignemccelo  evocatj  U.  Reg.  1.  10.  cadum  clau- 
ilil,  ut  patet  versu  seq.  mare  ct  aquas  dividit 
Exodi  lli.  15.  ct  21.  Josuc  3. 16.  mortuos  c  Pur- 
gatorio  ctlucit,  Eccli.  &8.  5.  bestias  fcrocissimas 
cicurat,  curat  lcpram,  febrim,  pcstcm  omncs- 
(pic  morbos,  scdat  lempestales  ,  inccndia,  clu- 
vioncs;  omncs  virlutes  et  gratias  c  ceelo  accer- 
^it  ,  adeoque  Deum  omnipoleutcm  vincit ,  ct 
quasi  ligat.  Denique  Origenes  bom.  9.  in  Num. 
docct,  Detim  oraiiti  plus concedcre,  quampos- 
lulet.  Untle  et  orat  Bcclesia  :  Dctis  qui  ubundan- 
tiu  pictaiis  tuce  ,  ct  merita  supplicum  cxccdis,  et 
vota,  effunde  super  nos  misericordiam  tuarn ,  ut 
dtmillas  quce  conscientia  mctuit ,  et  adjicius  quod 
ovatio  non  prcesumit. 
Egrcgie  auctor  scrm.    atl  Fralres  in  eremo 

iputl  S.  Aug.  serm.  22.  orationis  eflicaciam  os- 
tcndit.  Orans  Jeremias,  inquit,  confortatur  in 
carcere ,  Daniel  inler  lcones  cxtdtat,  tres  pueri  in 
fornace  tripudiant ,  Job  in  sterquilinio  triumphat 
ile  diabolo ,  Latro  de  cruce  paradisum  invenit ,  Su- 
tanna  u  senibus  defenditur,  Stephanus  de  torrente 
in  avlum  sascipitur s  non  csl  igilttr  locus  ,  in  quo 


orare  non  debeamus,  Oratc  igitur 


srmpcr ,  ct  tn 


omni  loco,et  pro  inviccm,  ut  suhrmini.  Oratio 
rancta  est  columna  virtutum,  dcilulis  scala ,  vi- 
duurum  maritus ,  ungclortim  cognulu  ,  fundu- 
irrntttm  ftdri ,  monucltorum  corona,  conjugato- 
i  um  levamcn. 

17.   Kl.lAS  II0M0   K.r.AT  SIMIMS  NOMS    PASSIHI  I.IS.  ] 

Glossa  :  simili  mrnds  ct  rarnis  frugilitatc ;  Gr.ccc 
i/iotonx^i,  similibus  affcciionibus  et  passionibtis 
obnoxius,  quibus  nos;  et  lainen  cjus  oratio 
ttiit  rescratio  ceeli,  illud  ad  libitum  aperiens, 
ct  claudeus;  terram  bumcetans,  et siccans; fse- 
oundans  ,  et  arcfaciens.  Probat  orationcm  jusli 
imillum  valere  exemplo  Kliae,  cujus  juslitia  et 
«anctitas,  ceque  ac  orationis  eflicacia  in  patran- 
>\is  lniiaculis,  et  porlentis,  apud  Jndicos  er;it 
celeberrima.  Klias  cnim  erat  bomo  similis  no- 
l)is.  Id    dicit  Primo  ,   quia   Klias  jam  raptus  in 

(fliiin   nobis    cst  dissimilis  .    et    impassibilis. 

iecnndo,  quia  vita-fuit  tam  subbmis-,  adeoquc 
'baiiinaturgus,  ul  angclus  poiius  vidcri  posscl , 

|iiam  boiuo.  Kndc  cl  eurru  igneo  raptus  csl  Hl 
cccltini  ;ni  Blias,  ;ui  S.  Cbrvsost.  scrm.  i\v  ;is- 

:ensione  i  li;c,  vNteatur  faisse  >>"o;,u\  estsol,  e 
terra  in  cmhim  conseendens.  Sic  erom  Judaei 
Malacbiam,   Aggantm ,  et  Joannem  Raptistam 

uitarunt  esse  angelos  incarnatos.  Hinc  et  BUm 
ilicltur  quasi  mnKBMAfl,  id  c.sl ,  Dominus  mcus 
Deus,  lesle  Pagnkiofn  Nomin.  iicbr.  vel  foras 
mrus  Dcus.  I  nde  S.  AHianas.  Apolog.  t\v  fu-a 
sua,  ail  r.liam  noininaluin  csscDeuin.  Quocirca 
Ecelesinst.  c  'iS.  \.  Surrr.rit,  inquH,  EtiasPro- 
'aquasl  ignis ,  ct  vcrbum  ipsius  quasi  facr.tu 


ardcbat ,  io'us  cnim  ardcbat  zelQ  D<i ,  idqiic 
prodigio  siguilicatuin  essoasscrit  Bpiphan.  bb. 
de  vita  Propbcl.  in  Elia.  Ait  eniin,  Quem  cum  eni- 
terelur  parens  ejus  talis  sol  uc  patri  cisio  appu- 
ruit :  viri  niveum  quemdam  pr<e  seferenles  habitum 
pusionem  salulubunt ,  malrisque  uberibus  in  ig- 
nem  cvellebanl ,  quin  et  flainmam  ignis  loco  cibi 
minislrabant.  Profecttts  cst  itaquc  genilor  in.Jcru- 
sulcm,  visaque  ad  saccrdotcs  rettdil.  liespondit 
uulem  illi  chrematismus  (id  cst ,  oraculum ,  sivc 
rcsponsor)  :  Cuve  manifcslum  facuis  :  erit  qitippc 
lumen  ftlii  hujus  domicilium,  sermoque  ejus  dc- 
monslratio  alque  senteniia  brevis ,  et  judicabit 
Israel  cum  in  igne ,  lum  rhompiueu.  Hic  est  ille 
Elias  qui  ter  ignem  e  coclo  deduxit ,  quique  imbrem 
sua  lingua  gestuvit ,  morlttos  itcm  suscitavit ,  et 
in  civlum  denique  nimbo ,  seu  turbine  ignis  as- 
sumptus  est. 

Tertio,  quia  Bebraei  tradunt  Eliam  enmdem 
csse  Pbinees  filioEleazari  pontif.  qui  ob  zelum 
meruerit  immorialitaiem,  vivere  sciliccl  usquc 
ad  finem  muntli.  Quem  errorem  secutus  csl  Pe- 
trus  Damiani  epist.  11.  ad  Nicolaum  Pontiliccm. 
hl  lacitc  bicconfutat  Jacobus,  tlicens  cum  pas- 
sibilem  et  mortalcm.  Hunc  errorem  pariter 
confutavi  Num.  25.  13.  Sensus  ergo  cst ,  q.  d. 
Si  Elias  vir  juslus  et  sanctus  tanta  orando  impc- 
travil  i\  Deo  :  ergo  similiter  oralio  alioruni  jus~ 
torum  inagna  impelrabit  a  Deo  :  Klias  cuim 
non  fuit  angelus ,  nec  alterius  naturx  quam 
nos ;  quin  ct  per  omnia  nobis  fuit  similis;  scd 
babuit  magnam  in  orantlo  fiduciam,  eaque  im- 
pctravilqmc  naliiralitereranlimpossibilia;  eam- 
dcm  per  Dei  gratiam  induamus  ct  nos,  ac  si- 
milia  impctrabimus. 

Moraliler  S.  Giegor.  lib.  19.  Moral.  c.  5.  notat 
Deum  Ili;c  et  Sanctis  per  quos  lanla  operalur, 
relinquere  innatam  fragilitatem,  ncex  Dei  opc- 
ribus  superbiant,  eaqucsibi  arrogent.  Cum,  ait, 
Elias  tol  virlutibus  in  alta  profecisset,  tamcnmu- 
lierculam  (Jesabel)  fugil ,  de  uianu  Dei  mortem 
petit ,  nec  accipit,  clc.  In  illis  virlutibtts  Elias , 
qttid  de  Dco  accepcrat ,  in  istis  infirmitalibu: , 
quid  dc  se  csse  poterat,  ugnoscebat  :  itla  polcntia 
rirtus  fuit,  ista  in/irmitas  citstos  virlutis  :  in  itlis 
virlutibtts  ostendebat  quid  acceperat ;  in  islis  in- 
ftrmitulibus  hoc  quod  acceperat ,  custodiebat.  In 
miracuiis  monstrabatur  Elias;  in  inftrmitatibus 
srrcabutur. 

Et  oratione  oiuyit  (  id  est,  fcrventcr  oravit : 
banc  cnimvimbabetgeminatio)  lt  non  ploiabt 

SUPF.RTERRAM,  KT  NON  PIAIT  ANNOS  TUES.  ]  Lib.  3. 

heg.  17.  1.  dicitur  tantum,  quotl  Elias  banc  sic- 
citalem  praedixcrit.  Jacobus  addit  ipsum  eam- 
dem  suis  prccibus  conciliassc  el  impetrassc  , 
idquc  ex  ingcnti  bonoris  divini  zelo  ,  ut  scili- 
cet  oslcndcrct  sc  vcrum  ct  cflicaccm  Dci  vcri 
cssc  Propbctam  ;  utquc  Acbab  ct  Jcsabel  eo- 
rumquo  inipios  subditos ,  ipii  colcbant  Baal, 
bar.  pcena  c;istigarct,  et  ad  veri  Dei  banc  plagam 
immillcnlis  ciillum  rcduccrct.  Qnocirca  jurc 
S.  Cbrysostomus  bom.  1G.  cx  \ariis  Matlbau  lo- 
cis  :  Etia) ,  intpiil.  linguu  fuil  quasi  caiicluvis: 
factus  estenim  velul  urhitir  ,  citjusnutu  ti  cohibe- 
nntur  ,  rt  drflm  rmt  imbrcs  :  ejus  cnivi  oratio  , 
inquilTerlull.  lib.  advcrs.  Psyebicos  c.  ti.jcjunio 
dtqtir  abslinrntid  roborutu  vim  kabuit  impclrandi, 
idque  ad  boc  ut  caium  tmpiis  clatidtrctur  quc 
lcrrcna  poltttcranl ,  ait  S.  Ambrosius  lib.  tlc  Elia 
C.  -.  Kuit  bic  ingens  Eli.e  zelus ;  non  tamen  ni- 
mius,  uti  videtur  diccrc  S.  Cbrysostomus ,  qui 


5*8  COMMENTARIA  IN  EPIST 

serm.  l.de  Eliain  fine,  causam  rapura  Eliae  in 
eoelum  clat  niiniuin  ejus  zelum ,  ne  eo  orbis  per- 
deretur  et  periret  Nam  si  diu  tibi  manendum  in 
lerris,  ait ,  propediem  humanum  genus  quoda  le 
plectitur  ,  absolvereluv.  Transi  ergo  in  ccelos  ,  6 
EUa  :  non  potcs  ignis  cohabitare  calamo.  Impecca- 
biles  contubemales  post  hcec  habiturus  es ,  inter 
angelorum  choros  habitare  te  faciam. 

fdem  serm.  de  Elia  etPetro,  nominat  Eliam 
terrestrem  angelum,  coelestem  hominem,  «jui 
per  humum  ingrediens  coelum  clauderet,  aqua- 
i  um  custos  essel,  ejus  enim  lingua  thesaurus 
erataquarum ,  qui  cceli  nubes  lingua  contineret, 
iion  precans  nec  obsecrans;  sed  statim  ut  ver- 
bum  veritatis  cmisit ,  coelum  clausit,  imo  fecit 
quasi  aeneum  :  cujus  sermo  in  terrae  viscera 
quasi  febris  incubuit,  et  illico  arefacta  sunloin- 
nia;  unde  communis  ejulatus  et  comploratio 
puerorum  et  matrum,  ac  summa  desperatio , 
emortuae  pecudes,  jumenta,  ferae,  volucres, 
viri,  fontes,  Qumina,  lacus,  etomniain  eis  inte- 
rierunt  :  universale  naufragium  terras  obtinuit 
ex  aquarum,  non  copia,  sed  inopia  factum. 
Ettamen,  inquit,  nibil  borum  curae  erat  Elke. 
Unde  censet,  eumidcirco  diu  non  fuisse  exau- 
dilum  aDeo,  cum  ejus  opem  imploraret  fugiens 
Jesabelem  per  quadraginta  dies,  ut  aliis  com- 
pati  et  misereri  disceret.  Verum  zelus  Eliam 
excusat :  zelas  purgat  facinus ,  inquit  ille.  Quo- 
circa  oratione  sua  obtinuit  tot  prodigia  quibus 
idololatras  plecteret,  et  unius  Dei  veri  cultum 
stabiliret.  Unde  illis  pcenitentibus  illico  prodigia 
stitit,  et  plagas  revocavit.  Hinc  et  asccndens  in 
coelum  merito  audiil  ab  Elisaeo:  Patermi,  currus 
Israel  et  auriga  ejus.  q.  d.  Tu,  6  Elia,  eras  totum 
robur  Israelis,  qui  magis  juvabas  Israelem  tua 
oratione  et  zelo,  quam  magna  curruum  et  equi- 
tum  multitudo.  Ita  Chald.  Procopius,  Vatabl. 
Cajetan.  et  alii  ibidem.  Tropol.  Doctor  populi 
mores  corrigens,  qualis  erat  Elias,  currus  est , 
quia  mores  populi  tolerando  portat :  idem  auriga 
est,  quia  eumdem  exlwrlando  agitat,  aitS.  Greg. 
1.  2.  in  Ezech.  hom.  21. 

18.  Et  rursum  oravit]  poenilente  Achab  ct 
populo  postulante  pluviam,  cujus  clavem  solus 
habet  Deus,  ut  aiunt  Hebraei.  Elias  typus  fuit 
sacerdotis,  qui  ccelum  peccatori  aperit,  plu- 
viamque  gratiae  ei  conciliat ,  dum  eum  absolvit 
el  peccata  remittil.  Ita  noster  Turrianus  c.  h.  de 
Dogm.  charact.  Porro  Elias  orans  ,  pronas  in 
terram  posuit  faciem  inter  genua  sua,  3.  I\eg.  18. 
v.  42.  ut  hac  difficili,  attenta,  humili,  verecunda, 
fidenti  corporis  composiMone  et  situ  ,  Deum 
quasi  cogeret  ad  danduin. 

Rursum  septies  oravit  Elias  ad  impetrandam 
pluviam  :  septies  enim  misit  puerum  ut  vide- 
ret,  num  ccelum  nubibus  obduceretur  et  par- 
turiret  pluviam ,  cumque  ille  nihil  se  videre 
diceret,  Elias  rediit  ad  orationem  et  intensius 
oravit  donec  septima  vice  contentissime  orans 
pluviam  impetravit,  3.  Reg.  18.  hh.  itaBeda.  Sic 
saipe  Deus  initio  orationis  non  concedit  quod 
petimus,  ut  contentius  et  constantius  oremus  : 
quare  tunc  desperandum  non  est,  sed  spes  ex- 
citanda  et  augenda,  acfidentius  orandum.  Quiid 
sciunt,  etadvertunt,  numquam  cadunt  animo, 
sed  semper  animosius  orationi  instant ,  itaque 
votis  suis  potiuntur,  aut  ccrte  melius  quid  ob- 
tinent. 

Et  coelum  dedit  pluviam.  ]  Historia  narratur 
o.  Reg.  c.  1S.  v.  1.  et  41.  Sic  orans  S.  Hilarion 


S.  JACOBI.   Cap.   V. 

suis  pluviain  impetravit,  de  quo  in  ejus  Vita  ita 
scribitS.  Hier.  Porro  jamlrienniumeral  (amorle 
S.  Antonii )  quod  clausum  ccclum  illas  terras  art- 
fecerat ,  ut  vulgo  dicerent ,  Anlonii  mortem  eliam 
elementa  lugere.Accolx  crgo  pluvias  aservoChristi 
(S.  Hilarione)  id  est ,  d  D.  Antonii  successore  de- 
precabantur  :  quos  ille  cerncns,  mire  dotuit,  ele- 
valisque  in  ccclum  oculis ,  et  utrasque  in  sublime 
erigens  palmas ,  statim  impetravit  quod  rogave- 
rant. 

Sic  noslro  Eliae  homonymus  Elias  Episcopus 
Hierosolymae,  sua  sede  inique  pulsus  ab  impio 
Severo  Patriarcha  Antiocheno,  siccitatem,  locus- 
tas  et  famem  Palaeslinae  induxit,  ut  habet  Vita 
S.  Sabse. 

Sic  S.  Wilfridus  Anglo-Saxones  susceptoBap- 
tismo  et  atriennali  siccitate  liberavit,  ait  Beda 
1.  h.  hist.  Angl.  c.  13. 

Idem  inHispania  fecilS.  Audoenus,  teste  Vo- 
laterrano  1.  21.  ac  in  Bohemia  S.  Adalbertus,  ut 
habet  ejus  Vita. 

Oratio  ergo  est  clavis  coeli.  Audi  S.  Augustin. 
serm.  226.  de  Tempore  :  Oratio  justi  clavis  est 
cccli :  ascendit  precatio,  et  descendit  Deimiseratio. 
Ipsa  ergo  clavis  est  cceli.  Primo,  quia  per  illam 
Elias  coelum  clausit  et  aperuitj  quinimo  Josue 
c.  10.  13.  coelum  totamque  ccelestium  orbium 
machinam  vi  orationis  slitit :  Ezechias  etiam  re- 
flexit  et  retroegit  per  decem  gradus,  Isaiaa  38. 
v.  9.  Secundo,  quia  fortissimos  Angelos  ccelorum 
prsesides  oratio  ccelo  deducit,  etin  opem  elicit. 
Nam  ci«n  orasset  Elisaus ,  etc.  ecce  mons  plenus 
equorum  et  curruum  igneorum  incircuitu  Elisazi , 
h.  Reg.  6.  17.  Tertio ,  quia  quod  mirabilius  est, 
Deum  oratio  alligat,  ut  quasi  devinctum  e  ccelo 
adjustos  trahit,  aut  potiusjustos  e  terra  in  coe- 
lum  trahit,  Deoque  illigat,  utnulla  res  eisnocere 
possit.  Docet  id  pulchre  S.  Dion.  c.  3.  de  Divin. 
nomin.  duobus  exemplis,  catenae  scilicet  coeli- 
tus  dimissae,  ibique  fortiter  affixae  ;  et  funis  sco- 
pulo  alligali  dum  nayis  jactatur  fluclibus.  qua-; 
quimanibus  ad  se  traheret,  potius  ipse  ab  illis 
traheretur.  Vincitur  ergo  quasi  ab  orante  Deus, 
sed  hoc  arctissimo  orationis  modo  magis  illr 
trahituradDeum,quamDeustrahaturad  ipsum. 
Huc  spectat  illud  Dei  populo  irati  ad  Moseu 
orantem  :  Dimitleme,  ut  irascatur  furor  meus 
contra  eos.  Exodi  32.  10.  Cui  enim  dicilur ,  Di- 
mitteme,  ostenditur ,  quod  tenendi  abeat  faculta- 
tem,  ait  S.  Hier.  in  c.  13.  Ezechiel. 

Alleg.  S.  Aug.  serm.  201.  de  Temp.  Elias,  ait, 
fuit  typus  Chrisli :  Sicut  ergo  oranteEUapost  tres 
annos  et  sex  menses  pluvia  de  ccelo  descendit ,  ita 
et  in  adventu  Salvatoris  tribus  annis  et  sex  mensi- 
bus,  quibus  pr&dicare  dignalus  esl,  pluvia  verbi 
Dei  totum  mundum  feiiciter  irrigavit ,  et  sicut  tunc 
in  adventu  Elix  omnes  sacerdotes  idolorum  inter- 
fectisunt  et  deleli ;  ita  adventu  veri  Elia ,  id  est , 
Domini  nostri  Jesu  Christi,  observalio  sacrilego 
Paganorum  destructa  est. 

Et  teura  dedit  fructum  suum.  ]  Hinc  terra  a 
Gentilibus  culta  quasi  dea,  dicta  est  Ceres,  quasi 
Geres  a  gerendis  fructibus,  sicuta  Groecis  dicta 
cst  Svi/jL-nztip ,  quasi  rirtwp*  ait  Cicero  lib.  2.  dc 
Natura  deorum.  Eadem  dicta  est  et  Pandora  , 
quasi  omne  bonum  donumque  afferens  et  ger- 
minans.HincfabulatisuntPoeteePandoramfuissc; 
mulierem  speciosissimam  et  gratiosissimam 
cui  singuli  Dei  sua  dona  dederunt,  scilicelPalla* 
sapientiam  ,  Venus  decorem  ,  Apollo  musicam , 
Mercurius   eloquentiam.    Unde    dicitur    graece 


COMMEXTARIA  1N  EPIST.  S.  JACODI.  Cap.  V. 


5?9 


Pandora,  quasi  omniuni  donuni,  vcl  ub  omnibus 
donatj,  velomnibusbonis  dotata.  Vera  S.  Trini- 
latis,  angelorurn  et  bominum  Pandora  ,  est 
15.  Virgo.  Ipsa  scilicet  est  paradisus  volupiatis, 
»st  terra  viventium.  Vere  enim  Poeta  Chrislum 
alloquens  de  ea  ilacecinit : 

Ncc  genitriee  tua  foecundior  ulla  pnrontum  , 
Tot  Lona  per  parluin  qua3  dcdit  uua  suum. 

Verius  Propbeta,  ad  ejus  ortum  suspirans  : 
Rorale ,  ait,  cccli  desupcr ,  et  nubcs  pluanl  jus- 
lum;  aperialur  tcrra ,  ct  germinet  Saloalorem , 
Isaiae  45. 

19.  Fratris  UEI.  ]  Disparata  et  prsecedentibus 
est  ba'C  gnome  ,  iis  tainen  connecti  potest.  fies- 
|)icit  eniin  id  quod  dictuin  esl  v.  16.  Confilcmini 
crgo  inviccm  pcccata  veslra,  et  orate  pro  invicem 
ut  salvemini.  Huic  enim  apte  bic  Jacobus  sub- 
nectit  docetque  quanli  momenti  sit  procorare 
peccatorum  conve.-sionem  et  salulem  sive  pro 
iis  orando,  siveeos  monendo,  exbortando,  etc. 
Magis  enim  convertuntur  peccatores  oratione 
impetrando  eis  graliam  Dei  ellicacem,  quam 
eoncionando. 

Sl  QUIS  EX  VOBIS  ERRAVF.RIT    A    VEIUTATE.  ]  Dll- 

plex  est  verilas  ,|speculativa  et  practica ,  sive  fi- 
dei  et  morum.  Veritas  fidei  est  crcderc  id  quod 
iides  ortbodoxa  docet ;  veritas  morum  estfacere 
quod  fides,  lex  el  virtus  faciendum  dictant.  Si- 
cut  enim  vcritas  mentis  est  adaequatio,  et  con- 
formitas  conceplus  ad  ipsum  objectum ,  puta 
reni  conceptam;  dum  scilicet  mens  ita  conci- 
pit  rem  sicut  in  sc  cst;  et  veritas  oris  est  con- 
formitas  scrmonis  cum  conceptu  mentis ,  dum 
scilicet  os  loquilur  id  quod  mcns  scniil :  iia  ve- 
ritas  lidci  estconformilas  actis  fidei  curn  objecto, 
puta  re  credenda  ,  dum  scilicet  credil  id  quod 
verccredendum  cst;  ac  vcritas  morum  et  vitae 
esleorumdeinconformitascumsua  rcgula,pula 
cum  iide  et  lege  Dei. 

Pari  modo  duplex  estrrror,  nimirum  Gdei  et 

morum.  Error  in  fidecst  lKeresis,velinfidelitas; 

error  in  moribus,  est  peccatum  et  scelus.  Dtra- 

que  veritas  et  uterque  error  bic  accipi  potest. 

Nam,  ut  ait  Sapiens  Proverb.  21.  16.  Virquier- 

raverit  a  via  doclriiuc,  in  caitu  gigantum  cummo- 

rabitur  :  giganttun,  id  est  damnalorum  :  nain 

gigantcscrudeles  et  superbi  olim  diluvio  mersi, 

daninati  ad  inferos  descenderunt;  et  doemones 

inferni  incolae,  mystici  gigantcs  sunt,  imo  gi- 

gantum  et  superborum  parentes.  Hinc  Scripl. 

infernum  vocat  locum  gigantum  Sapieni.  14.  C. 

Isaise  26.  14.  Job  26.  5.  Quin  et  Gentiles ,  tesle 

Macrobio  1.  Satur.  20.  censent  gigantes  et  Tita- 

nes  significarcimpiamgentem  deoscontemnen- 

tem  et  negantem,  ideoquc  Poetas  draconum 

pedes  eis  afiinxisse ,  ut  significarent  nibil  eos 

rectum  cogitasse,  totius  vfta  eorum  gressu  ai- 

<|tte  processu  in  infcrna  vergente. 

20.    Qui  CONVERTI  FECF.RIT   PECCATOREM    AU   ER- 

ROBB  vi.e  su,e.  J  Via  significat  vilam,  mores,  ac- 
tiones,  modum  vivendi.  Convertit  autem  quis 
peccatorem  orando,  docendo,  corripiendo,  in- 
citando,  sanclse  vitse  exempla  dando,  Eleemo- 
syuas  largiendo,  bcncraciendo  ,  laudando  ,  ete. 
Prlmum,  ergo  convertemis  animas  instrumen- 
tum  sitoratio.  Secundum,  charitas  qua  se  oni- 
nibns  accommodet,  ad  omnia  se  demittat,  et 
cum  Paulo  omnibus  orania  fiat.  Rationem  dat 


Chrys.  boin.  33.  in  1.  ad  Cor.  Magnus,  ioquit, 
doclorest  charilas ,  satis  idunrtts  qui  et  tullat  er- 
rores,  et  mores  formet,  et  ad  Phtlusophium  manu 
ducat ,  et  c  lapidibus  homines  reddat.  Is  proinde 
qui  charitate  praeminet ,  aliis  succurrere  debet, 
etomnes  quanlumvis  perditos  lucrifacere.  Ter- 
tium,  inansuetudo,  de  qua  S.  Bernard.  scrm.  de 
S.  Magdalena  :  O  quam  leni,  ait,  el  dulcissimo  spi- 
rituimbulusest  spiritus  itlius,  quinovil  inspirilu 
tenitatis  peccatum  instruere ,  suspendcre  vindic- 
lam,  et  affcctuosis  visceribus  inviscerare  sibi pecca- 
lorem  donec  vilx  reddatur.  Quartum,  prudentia, 
ut  quibus  vcrbum  suadens  et  admonens  non  me- 
detur,  minai  medeantur  ;  quibus  autem  mintc  non 
medenlur,  virga  mcdealur  ;  quibus  vcro  virga  non 
medetur,eos  ignis  dcpascct,  ait  Clcmensl.  Pedag. 
c.  7.  Unde  et  sponsa,  licet  pulcbra,  nigram  om- 
men  se  suis  exbibuit,  utremissis  et  fugitanlibus 
disciplinam  non  candorem  serenilatis,  sedobs- 
curum  severitatis  zelunr  exbibeat,  ait  S.  Bern. 
serm.  28.  in  Cant. 

Salvabit arimam  ejus  a  morte ]  praesenti,et 
«xterna  :  in  praesenti  enim  vila  animas  per  pec- 
catum  moritur,  quia  per  illud  privatur  gratia 
Dei.  Sicut  enim  vitacorporis  est  anima,  ita  vita 
animse  est  Deus  ,  Deique  gratia  ,  ait  S.  Aug.  In 
futura  vero  moritur  in  gehenna ,  quia  palitur 
aelernos  dolores  et  agonias  mortis  ,  semperque 
moritur,  et  numquam  est  mortua.  Quanti  ergo 
est  convcrtere  peccatorem  ?  Tanti,  quanti  est 
animam  salvare;  liberare  a  peccatoetgehenna, 
eique  reslituere  gratiam  et  gloriam  ;eternam. 

Pracclare  S.  Cbrys.  bom.  de  babenda  cura  sa- 
lutis  proximi  lom.  1.  Nautic,  ait,  licet  navis  se- 
cundo  vento  feratur ,  cum  tamen  vident  alios  vel  a 
longe  naufragium  facere  ,  non  ad  proprium  spec- 
iantes  ulititatem,  iltorum  contemnunl  calamita- 
tem;  sed  sistunt  navem,  detrahunt  vela,  ejiciunt 
anchoram,  proferunt  funes,  projiciunt  tabulas,  ut 
ille  qtti  ii  fluclibus  mergitur ,  forte  aliquo  illorttin 
arrepto  emergat.  Imitareet  tunautas,  cum  videris 
navigantium  atiquem  natare  in  flttctibus,  et  jam 
submergi  :  reliclis  negotiis  tuis  statim  itlius  pro- 
vidc  saluti.  Idem  bom.  3.  in  1.  ad  Cor.  Nultius  , 
ait,  rei  prctium  cst  cum  anima  confercndum  :  nt 
totus  quidem  mundus.  Quare  etiamsi  divitias  in- 
numcras  dcderis  pauperibus ,  nihil  tale  cfficies, 
quate  is  qui  convcrtit  animam.  Merito  ergo  luget 
S.  Bern.  lib.  4.  de  Consid.  Cadit,  ait,  asina,  et  est 
qui  subtevet  cam :  perit  anima,  et  nemo  est  quire- 
putet.  Ita  jacitur  alea,  ita  luditur  tot  animaruni 
salus,  et  salus  aeterna.  Quot  millia  animarum 
indies  adtartara  descendunt,  quac  salvarentursi 
haberent  zelosum  sui  curatorem!  0  si  earum 
cruciatus  videres,  si  gemitus  audires,  querelas 
de  suis  confessariis ,  pastoribus,  sacerdotibus 
cognosceres ,  quam  te  earum  conversioni  et  sa- 
luti  addiceres  et  impenderes !  semel  periisse , 
aeternum  est :  semel  esse  damnatum ,  irrevoca- 
bile  est. 

Si  videres  puerum  ruere  in  ignem,  accurrc- 
res,  onmique  conatu  cxtrabcrcs :  vides  ruentes 
aoimas  io  knem  aeternuni ,  in  incendia  gc- 
hennas,  etvix  pedem  moves  ut  eas  eripias.  o 
lorpor!  6  stupor  !  virgo  Israel  projecta  est  iv 
terram  suam ,  non  est  qtti  suscitet  eam  ,  clamat 
Dcus  per  Amos  c.  5.  2. 

Nota.  Tbcjus,  puta  kOtoj,  jam  non  est  in  Grceco ; 
olim  lanien  fuit  :  unde  aliqui  legenles  per  spii  i- 
tum  asperum  b»t«S  ,  vertunt    sttam.    Ita    Joan- 


£•90  COMMENTAIWA  IN  EPIST 

nes  VIII.  Pont.  Epist.  38.  Beda  ,  Glos.sa ,  llugo, 
Dion.  et  alii.  q.  d.  Qui  salvat  unimam  alicnam , 
salvabil  et  suam,  quia  si  justus  est,  de  condigno 
promerebitur  opere  tam  pio  gloriam  coclestem. 
si  iojuslus,  dc  congruo  mcrchiiur  gratiam  ct 
justiliam,  uti  mox  ostendam.  Rursum  qui  saiuli 
altcrkis  invigilat,  saluti  suoe  consulit:  quia  mor- 
tem  aninue  incurreret,  si  salutem  illius  sibi  cre- 
ditam  negligeret,  juxta  illud  Pauli  1.  Tim.ft.  16. 
Altende  tibi  et  doctrince  :  insta  in  illis ;  lioc  enim 
facicns  ct  tcipsum  salvum  facies ,  et  eos  qui  te  au- 
Uiunt. 

Moral.  Disce  liic,  eos  qui  studentconversioni 
bominum,  post  Cbristum  ,  esse  eorum  salvato- 
res.  Hoc  est  quod  ait  Abdias  v.  21.  Et  ascendent 
salvatores  in  montem  Sionjudicarc  montemEsau  : 
el  erit  Domino  rcgnum.  UbiS.  Hieron.  Ipse  ,  ait, 
Satvator  Apostolos  suosmundi  esse  voluit  salvato- 
res.  Quod  quam  gloriosum  sit.  Primo,  liquet  ex 
pretio  animre  :  anima  enim  pluris  valet  quam 
totus  mundus  :  animae  enim  cst  Dei  imago, 
summaque  Dci  participatio.  Unde  S.  Ignatius 
fundator  Sociclatis  nostrag  ostensa  sibi  a  Deo 
pulcbritudine  animae  sunguine  Christi  ablutae , 
ita  zelo  animarum  exarsit,  ut  totum  vitum  pcr 
immensoslabores  et  dolores  illi  addixerit;  quin 
etSocietatem  adhocinstituerit,  cumdicerettan- 
lam  esse  pulchritudinem  animre,  ut  omne  pre- 
lium,  omnemque  laborem  superet.  Ita  Ribaden. 
inejus  Vital.  5.  c.  2. 

Secundo  ex  exemplo  Christi,  qui  ad  hoc  e 
ccelis  descendit  ul  animas  salvaret,  ideoque  tota 
vita  laboravit,  sudavit,  et  acerbissimos  dolores, 
ipsamquecrucem  sponte  subivit.  Vis  ergo  scire 
quam  pretiosa  sit  anima  :  aestima  ex  pretio  quo 
empta  est,  puta  e  sanguine  Cbristi  :  prelium 
ergo  animae  est  vita  Christi,  ipseque  Christus. 
Quocirca  qui  student  proximorum  saluti ,  sunt 
de  familia  et  societute  Jesu.  Si  aurifex  peritissi- 
mus  adamantem  emeret  mille  aureis ,  omnes 
lapillum  magno  jestimaremus.  Christus  sungui- 
nem  suum  fudit,  ut  unimam  redimeret  :  quanti 
lla  igitur  cestimanda   est!   Magna  res  anima, 


quce  Cliristi  sanguine  redempta  est ,   exclamat 
S.  Bern.  Epist.  hh. 

Tertio,  ex  illo  S.  Dionysii  Coelest.  Hier.  c.  3. 
ubi  docet  hoc  esse  opus  non  tantum  angelorum 
horum  enim  est  purgare,  et  illuminareet  per- 
ficere)  sed  Dei  ipsius  :  quare  omnium  divino- 
rum  operum  divinissimum  esso,  Deo  cooperaii 
in  convcrsionem  impiorum  ad  enm.  Dei  enim 
adjulcres  sumus ,  aitPaulns  1.  Cor.  3.  9.  el  Deus 
adJerem.  c.  16.  19.  Si  separt-vcris,  inquit,  prclio- 
stnn  d  viii ,  quasi  os  meum  eris.  Vide  il>i  dicta.  Hi 
scilicet  sunt  angeli  et  logati  Dei  :  angeli  cnim 
sunt  administratorii  spirilits  inministerium  missi, 
proptcreos  qtii  hcrrcditatemcapiuntsalulis.Yiizb.  1. 
\h.  Rursum  nuUum  Dco  (a!e  rarrifiritim  ,  quale 
zettts  animarum,  aitS.  Greg.  3'j.  Mor.  c.  7. 

Quarto,  ex  sensu  Sanctorum.  Animabus  enim 
convertendis  totum  sc  impendit  sanetus  Pau- 
lus,  tantaque  passus  est,  quanta  ipse  recen- 
set  2.  Corinth.  c.  11.  Idem  fecerunt  Apostoli 
omnes.  Qui  ergo  lucro  animarum  student  , 
ohctint  munus  Apostolicum,  suntquc  viri  Apos- 
lolici;  quabs  fuere  S.  Athanasius ,  Basilius, 
Uirys.  Greg.  August.  Ambros.  Bern.  Dominicus, 
rranciscus,etc.  Vere  S.  Leo  serm.  de  S.  Lauren- 
iio,  NuUns  bonus ,  inquit,  sibi  soli  bonus  est ,  nec , 
ctijttsrpiam  sapientis  sibi  tantum  amica  est  sapien- 


S.  JACOBI.  Cup.  V 

lia;  el  lta;c  vcrarum  nattira  virtulttm  est ,  ut  mul- 
tos  d  tenebroso  abducant  errore. 

Quinto,  quodin  hocopereconsistat  charitalis 
el  virlutis  perfcclio,  uli  docet  S.  Cyrill.  Sophon. 
2.  n.  IU.  et  S.  Aug.  in  Epist.  1.  S.  Joan.  hom.  6. 
Ilxcest,  ait ,  pcrfectio  charitatis ,  et  major  om- 
nino  inveniri  non  potcst ,  quam  pro  fratribus  ani- 
mam  ponerc.  Idem  citatus  hic  a  Dionys.  Carth. 
asserit  illum  in  charitate  Dei  esse  pcrfectionem , 
qui  plures  ad  ejus  amorem  convertit  :  et  sicut 
Christus  graviorcm  pati  nequit  persecutionem  , 
quam  ut  quis  verbo  aut  cxemplo  animas  suo 
sanguine  redemptas  ab  ipso  avertat;  sic  amplio- 
rcm  bonorcm  ci  impcndcrc  nos  non  valere, 
quam  animas  deviantes  convcrtendo  ad  ipsum. 

Sexto,  ex  premioet  aureolu  illustri.  Qui  docti 
fuerinl,  fttlgrbitnt  ut  splendor  ftrmamcnli:  ct  qui  ad 
jttslitiamertidiunt  multos,  quasisteUce  in  perpetuas 
cclernitales,  ait  Dun.  12.  3.  et  Christus  :  Oui  au- 
tem  fecerit  et  docuil ,  liic  magnus  vocabitur  in 
regno  ccclorum.  Mutth.  5.  17.  Odo  Cluniacensis 
serm.  deS.  Benedicto,  asseritfidelem  esseopinio- 
nem,  quod  qiiilibel  resurget  cum  illis  quos  Do- 
mino  acquisivil.Cum  igitur,  ait.universi  bujusce 
ejus  instituti  oves  sequaces  in  unum  coacti  fue- 
rint,  quale  signum  apostolalus  S.  Benedicto  tunc 
cop.iosus  ille  cxcrcitus  exbibebit  :  Sic  Apostolus 
fideles  a  se  conversos  vocat  suam  coronam, 
suam  glorium  et  guudium  in  die  Domini,  Phi- 
lipp.  h.  1.  et  1.  Thessul.  2.  19.  Sic  S.  Amundus 
gloriosus  uppuruitS.  Aldegundi ,  stipatus  iis  om- 
nibus  quos  ;converterat,  ut  habel  Vita  S.  Alde- 
gundis.  Et  S.  Greg.  hom.  17.  in  Evang.  Ibi ,  ait, 
Pctrus  cttm  Judcea  conversa ,  quam  post  se  traxit , 
apparebit  :  Ibi  Paulus  conversum ,  ut  ita  dixerim, 
mundum  ducens  :  Ibi  Andreas  post  se  Acliaiam  , 
ibi  Joannes  Asiam  ,  Ttiomas  Indiam  in  conspectum 
sui  jttdicis  conversam  ducet.  Ibi  omnes  Dominici 
grcgis  arietes  cum  animarum  lttcris\apparebunt , 
qui  sanctis  suis  prcedicationibus  Deo  post  se  subdi- 
titm  gregem  traltunt. 

Porro  qui  animas  convertere  satagit ,  suam 
primus  ipse  convertat,  seque  in  virtuteconsoli- 
det  et  perficiat  oportet ,  tum  quia  sanclitas  plus 
valet  ad  convertendum  peccatores ,  quam  con- 
cio;  lum  ne  sihi  periculum  creet :  sunt  enim  qui 
nnufragose  periculo  eripere  volunt,  nisi  ipsi  in 
tuto  sint,  idem  ssepe  periculum  adeunt  ac  cum 
illis  merguntur ;  ita  nonnulli  fragiles  dum  pccca- 
lores  convertere  moiiuntur,  ab  iis  pervertuntur, 
et  in  eamdem  cum  eis  peccati  et  gehennee  cha- 
i  ybdim  involvuntur.  Unde  sapienler  monetChris- 
tus  :  Quid  prodest  homini  si  mttndum  universum 
lucrctttr ,  animce  vero  sttce  detrimentum  patialur? 
aut  qttam  dabit  homo  commutationem  pro  anima 
sua?  Matth.  16.  26. 

Et  operiet  (aliqui  legunt,  operit)  multitudi- 
nem  peccatokum,  j  tum  ejus  quem  conyertit ,  tum 
suorum.  Alludit  S.  Jacobus  adilludProv.  10.  12. 
Universa  delicta  operit  cliaritas.  Primo,  ergo  cha- 
ritas  est  quasi  pallium ,  calyptra,  velum  et 
tegmen,  quo  peccator  conversus  et  poenitens 
opcrit,  id  est,  abolet  omnia  peccala  pneterita 
(unde  greece  est  y.a.Mn,  id  est  obducet ,  leget, 
operiel)  sicuti  lux  tegit  tenebras,  eas  abolendo  ; 
sicut  pallium  tegit  nuditatem  ,  eam  tollendo  , 
sicut  fossa  tegitur  injecta  terra  dum  ea  imple- 
tur,  sicut  color  niger  inductus  albo  eum  tegit 
non  abscondendo ,  sed  abotendo ;  sicut  aqua 
operit  ignem  dum  eam  obruit  et  extinguit.  Hoc 
est  quod  do  Magdalena  dicit  Christus  :  Dimissct 


snnt  ei  peccata  mulla  quoniam  dilexit  multum , 
Luc.  7.  hl. 

Secundo,  cmendatio  morum  vitaquo  nova  et 
^uncia  tegit peccata et  pro])ra  viiae  praecedentis, 
ac  pro  illis  se  supponil  et  opponit  oculis  Dci ,  ut 
illa  quasi  tccta  ct  abscondita  amplius  non  vi- 
dcat  :  juxla  illud  Ps.  31.  1.  Beati  quorum  rcmis- 
sasunt  iniquilates  ,  et  quorum  tccta  sunl  peccata. 

Tertio  ,  opcriet ,  id  cst ,  restinguct  grassans 
diluvium  vcl  inccndium  peccalorum.  Error  cnim 
in  fide,  pula  haeresis,  est  fons  ct  origo  blasphe- 
miae,  conientionis,  superbiae  ,  gulae,  lihidinis, 
fraudis  ,  omniumque  poccatorum.  Qui  crgo  er- 
rantem  ,  puta  haereticum,  convertit,  liic  omnia 
haec  peccata  quae  facturus  erat,  operit  et  extin- 
guit.  Simililer  pcccalor  ex  uno  pcccato  trahitur 
ad  aliud  et  aliud.  Peccatum  enim  est  quasi  lucs  , 
pestis,  gangraena  etcancer,  qui  semper  proscr- 
pit,  donec  totum  corpus  inficiat  ct  peccatis  im- 
pleat.  Haec  omnia  operit  et  incidit,  qu!  pecca- 
torem  convertit. 

Quarto,  qui  peccatorem  convertit,  operitom- 
nia  scandalactpcccata  aliorum,  quae  scilicet  alii 
ipsam  exemplo  perpctraturi  essent.  Sic  saepe 
unius  viri  potcntis  orror  et  scelus,  tolam  urbcm 
ct  rempubl.  sua  contagionc  inficit  ct  scoleribus 
tontaminat.  Qui  ergo  talem  convcrlit,  liaec  om- 
nia  operit  cl  tollit,  ut  non  unum,  scd  millena 
peccata  ac  innumeras  Dei  opt.  max.  offensas  et 
injurias  inhibcat  et  avertat.  Annon  hoc  ingens 
cst  bonum  ac  insignis  Dei  honor  et  gloria  ? 

Quinlo ,  et  magis  genuine ,  operiet  peccata  non 
tantum  aliona ,  sed  et  sua ,  uli  communitcr  expo- 
nunt  Intorpretes,  Beda  ,  Thomas  Anglicus  ,  Dio- 
nys.  Titclm.  Fevardent.  etalii.  (citant  aliqui  Sy- 
rum,  quasi  \erler\l,  peccatorum  suorum  •  sed  frus- 
tra,  affixum  enim  Hebraeum  et  Syrum  att,  tam 
cjus,  quam  suorum  verti  potest  :  Hebraeis  enim 
ct  Syris  idem  cst  pronomen  reciprocum  quod 
absolutum )  si  enim  iustus  est,  ut  saepe  fit ,  ope- 
riet  tam  pio  operc  charitatis  culpas  veniales  ,  ct 
magnam  partom  poenae  restantis  e  peccatis  mor- 
lalibus  jam  remissis;sin  adhuc  injustus  estct  in 
stato  peccati  mortalis,  hoc  ejus  studium,  solli- 
citudo  et  ardor  convertendi  proximum  elicit  ot 
provocat ,  ac  quasi  de  congruo  emeretur  Dci 
misericordiam,  ut  gratiamefiicacemeilargiatur, 
qua  excitatur  et  ipsepristina  peccata  dctestetur, 
^itam  mutet,  acjustus  .sanctusqucevadat:  Nam, 
ut  ait  S.  Greg.  19.  Mor.  c.  12.  alias  16.  Bcncdiclio 
l»  rituri  sttpcr  cum  venit ,  cum  peccatoris  interitttm 
prceven.it,  ct  cum  sanctis  cxhortalionibus  a  culpa 
fovca  reducit.  Ilic  ergo  ejus  zclus  esl  quasi  pal- 


COMMENTARIA  IN  EPIST.  S.  JACOBJ.  Cap.  V.  591 

ium,  quo  velat  sua  peccala  coram  oculis  Dei 


ut  in  iis  graliam  inveniat  :  zelus  enim  adeo  gra- 
tus  esl  Doo,  ut  ejus  sit  dccus  :  ipsequc  eo  quasi 
]>allio  vestiatur  et  ornetur,  juxta  illud  Isaiae  h\). 
17.  Opertus  est  quasi  pallio  zeli.  Donique  si  jua- 
iiis  cst ,  mcretur  in  justitia  conservari  el  robo- 
rari  contra  poccala  fuiura,  ut  poricula  et  occa- 
siones  peccalorum  sibi  instantes  volevadat,  vel 
superet,  inquibus  alioqui  fuisset  lapsurus.  Hanc 
enim  Doi  gratiam  et  protectionem  meretur,  qui 
aliosa  peccato  libcrarectprotegere  salagit:quod 
valde  pondorandum  est,  ut  hoc  promio  ad  zolum 
animarnin  incitoinur.  Dum  cnim  alienam  salu- 
lemcuramus,  nostram  curamus,  ettantumnos- 
tram,  quanlum  alicnam.  Scripturn  estenim:Be«*t 
miscricordes  ,  quoniam  ipsi  miscricordiayn  conse- 
quentur,  Matlh.  5.  7.  Unde  Damascon.  1.  1.  Pa- 
i  all.  /18.  ex  his  Jacobi  verbis  docet  modum  abo- 
lendi  peccata  propria  ,  esse  studium  abolendi 
aliena. 

Ita  hunc  locum  explicat  Zacharias  Poniifox 
Epist.  1.  ad  Bonifac.  Elabora,  ait,  sanctissim< 
frater,  in  eis  ;  quia  scriplum  cognoscis  :  Qui  con- 
verti  fecerit  peccatorem  ab  errore  via?  sttOi ,  sal- 
cabil  animam  ejus  amorte ,  et  suorum  operit  mul- 
titudinem  pcccatorum  ;  idem  habel  Joannes  VIII. 
Ponlif.  Epist.  38.  ot  Orig.  hom.  2.  in  Levit.  et 
Cassian.  collat.  20.  8.  Ralio  est,  quia  anima 
quam  convertis,  est  quasi  hoslia  pro  peccato 
quam  offers  Deo,  longe  ei  gratior  quam  hircus  , 
aries  ,  bos  ,  quae  olim  quasi  hostias  pro  peccato 
sibi  jussit  offerri.  Hic  enim  quasi  ex  lege  talio- 
nis ,  Deo  das  animam  proximi  pro  anima  tua  : 
lanlumdem  ergo  das,  quantum  debes  ,  anim;c 
enim  tusc  pretium  quasi  adaequatum  est  anima 
aliena  :  anima  cnim  valet  animam,  sicut  bos 
valet  bovem,  aureus  aureum. 

Quocirca  sapienter  S.  Greg.  1.  6.  ep.  27.  Do- 
minicam  monasterii  Praepositam  monet ,  ut 
quantas  votet  animas  in  creatoris  stti  scrvitium 
colligat ,  ut  carttm  mcntes  per  verbuvi  ejtts  gru- 
tiam  compunctionis  accipiant ,  et  tanlo  celerius 
ipsa  ab  omnibus  peccatis  suis  absoluta  sit ,  quanlv 
per  ejus  vitam  et  linguam  etiam  aliarum  aninur 
peccatorum  suorum  nexibus  eruperint ,  elc. ;  ttt 
crgo  domina;  sua?.  id  cst ,  ajtcrna?  sapientio2  pcr- 
fecte  satisfaciat ,  quaj  solafugit,  cttm  mttltis  rt- 
deat.  Aversionis  enim  suo3  culpa  nulli  impulabi- 
lur  ,  quo3  revertens  lucrum  rcportal.  Idcm  lib.  19. 
Mor.  cap.  6.  Sicnim,  ait,  magna?  mercedis  est , 
a  morte  eripere  carnem  quandoqtte  morituram , 
quanti  mcriti  crit,  a  morte  animam  Uberarr ,  iu 
coctesti  patria  sine  fme  victuravi ! 


592 


COMMENTARIUS 


1N  PRIMAM 


SANCTI PETRI 


EPISTOLAM. 


PROCEMIUM. 


/ 


■ria  hic  de  more  prremiUemla 
jsunt.  Primum  de  auctoritato 
'et  dignitale  bujus  Epistolae  : 
secundum  de  ejus  argumen- 
kto  :  tertium  de  Auctore. 

Quoadprimum.  Haec  Epis- 
(tola  est  IegilimaS.  Petri,  ac 
!)Scrip.  Canonica,  Confessioue 
'ommum  Catholicorum ,  nul- 
lusque  unquam  de  eo  dubitavit ,  tesle  Eusebio 
lib.  5.  cap.  3.  quocirca  concilia  ,  Pontilices , 
el  Patres  qui  caialogum  librorum  Canonicorum 
contexunt,  in  eo  indubitate  collocaut  hanc  Epis- 
tolam.  Citat  eos  exacte  et  fuse  Judocus  Coccius 
in  Thesauro  Cathol.  tom.  1.  lib.  6.  pag.  720. 

Scripta  est  Romac  (  hanc  enim  lecte  Babylo- 
nem  vocat  cap.  5.  13.  )  missa  per  Silam ,  sive 
Silvanum  cap.  5.  13.  sub  annum  ,  ut  videlur, 
a  nativitate  Christi  hb.  quo  annoPetrus  Romam 
appulit,  eoque  ex  Antiochia  Cathedram  Pontifi- 
ciam  transtulit.  Id  patet  ex  eo,  quod  in  fine 
Epistolac  inducit  S.  Marcum  salutantem  fideles. 
S.  Marcus  autem  Roma  discessit  missus  a  S.  Pe- 
tro  Alexandriam  an.  Christi  hh.  cum  prius  Romoe 
suum  scripsisset  Evangelium,  uti  dixi  in  Chro- 
notaxi.  Ilic  aunus  Christi  Zi5.  fuit  Claudii  Imp. 
tertius,  Pauli  a  conversione  decimus.  Quare 
scripta  est  baec  epistola  ante  omnes  Pauli  Episto- 
las.  Ita  Baron.  qui  et  addit  \ideri  ex  S.  Hieron. 
eam  a  S.  Petro  scriplam  esse  hebraice,  sed  con- 
versam  in  Latinum  a  S.  Marco  :  verum  S.  Hier. 
tantum  dicit  S.  Petrum  variassc  stylum  :  stylum 
onim  secundnc  Epistolae  diversum  esse  a  stylo 
primae,  quod  verum  est,  etiamsidicamus  utram- 
que  eadem  lingua  Latina,  vel  Graeca  ab  eo  fuisse 
conscriptam.  Passim  Inlerpretes  censent  graece 
<'sse  scriptam,  utpote  ad  Grrccos ,  scilicet  Cap- 
padoces,  Asianos,  Bilhynios,  Ponlicos  :  uude  el 
in  dubiis  ad  textum  Graecum,  quasi  originalem 
recurrunt. 

Porro  scripta  est  primario  ad  Christianos  e 
Judaeis  ad  Christum  conversos ,  qui  dispersi 
erant  per  Pontum  ,  Galatiam  ,  Cappadociam  , 
Asiam  et  Bithyniam,  ul  patet  ex  tituio  epislolae 
et  cap.  3.  6.  ila  S.  Athanas.  in  Synopsi ,  Euseb. 
lib.  3.  histor.  cap.  k.  S.  Hieron.  de  Script.  Eccl. 
in  Petro,  Didymus  ,  OEcum.  Beda  ,  Cajet.  et  Ti- 
telman.  hic ,  et  faciet  cap.  1.  vers.  h.  8.  9.  et 
cpist.  2.  cap.  3.  vers.  15.  et  16.  Hi  enim  fuere 
primi  Christiani,  quos  paulo  ante  praedicando 
converlerat  S.  Petrus  ;  quorum  proinde  peculia- 
rem  ipse  curam  egit ,  ut  palet  Galat.  Secunda- 
iio  tamen  et  consequenter  scripta  est  quoque 
0  Chrisiianos  e  gentilismo  conversos.  Horum 


enim  ,  oeque  ac  illorum  Pastor,  Episcopus  ,  et 
Pontifex  univcrsalis  a  Christo  creatus  erat  S.  Pe- 
trus  ,  Joannis  22.  15.  Unde  cap.  2.  10.  Gentium 
vocationem  ex  Osee  cap.  2. 10.  confirmat  et  cele- 
brat.  Idipsum  insinuat  cap.  1.  18.  et  cap.  h.  3. 
epist.  2.  cap.  1.  vers.  1.  ita  S.  August.  lib.  22. 
contra  Faustum  cap.  86.  S.  Thom.  Beda  ,  Glossa, 
Lyran.  hic,  Ribera  in  Osee  2.  n.  h.  et  alii.  S.  Bo- 
nifacius  primus  Moguntiae  Episcopus ,  et  Ger- 
maniae  Apostolus  ,  qui  Martyr  in  Frisia  occubuit, 
tanti  fecit  S.  Petri  Epislolas  ,  ut  eas  petierit  au- 
reis  litteris  sibi  describi  ab  Eadburga  Abbatissa, 
uti  patet  ex,epislola  ejus  apud  Barou.  t.  9.  pag.  39. 
Olim  circumferebantur  quinque  libri  S.  Pelri , 
scilicet  Acta,  Praedicatio,  Evangelium,  Apoca- 
lypsis ,  et  Judicium.,  sed  suspecteefidei  et  adulr 
terini,  teste  S.  Hieron.  lib.  de  Script.  Eccles.  in 
Petro  :  et  Rnffino  in  expositione  Symboli.  Sic  et 
Itinerarium  S.  Petri  nomineS.  Clementiseditum, 
Gelasius  inter  Apocrypha  retulitcap.  SanclaRo- 
mana ,   dist.  15. 

Quoad  secundum.  Argumentum  epistolae  est 
duplex.  Primum  ad  fidem  spectat,  secundum 
ad  mOres.  Primo  enim  confirmat  el  celebrat  ad- 
mirabile  Dei  consilium  etbeneficium  de  Verbi  in- 
carnatione,  passione,  redemptione,  Judaeorum  ei 
Gentium  ad  Christi  gratiam,  salulem  ,  etgloriam 
aelernam.  Hancenim  esse  orlhodoxam  doclrinam 
;iProphetisprsedictam,abApostolisjussuDeipraj- 
dicatam  :quam  proinde  consiauter  sequi  et  reti- 
neredebeant^acproea  tuenda  duraomnia,  ipsam 
que  morlem  ct  martyrium  fortiter  obire.  Quo- 
circa  omnes  Christi  exemplo  ad  persecutionuin 
tolerantiam  ,  et  tn  fide  constantiam  exhortatur. 

Secundo,  a  fide  transit  ad  mores,  eosque  ad 
Christi  normam  el  disciplinam  cfiormat.  Docc. 
crgo  Christianosdebcreobedire  regibus.principi- 
Ims  et  magistratibus,  ethnicis;  licet  servos  do- 
minis  ,  uxores  maritis ,  adolescenles  senioribus  , 
fideles  pastoribus  et  doctoribus,  acvicissim  qui<i 
viri  uxoribus,  pastores  subdilis  dcbeant,  edocet. 
Exhortatur  ad  prudentiam  ,  vigilantiam  in  ora- 
tiooibus,  charilatem  mutuam  ,  hospitalitem  , 
palientiam  ,  lunnilitatcm  et  temperantiam.  Pr;c 
ca^teris  autem  patienliam ,  et  Christi  palientis 
exemplum  refricat  et  inculcat ,  idque  singulN 
eapitibus ,  eo  quod  Christiani  tunc  novi,  ob  no- 
vam  Christi  religionemubique  mulla  a  Judreis  ct 
(ienlibus  paterenlur,  non  tantum  verba  et  proba  , 
sed  et  spolia  ,  careeres,  verbe.ra,  mortem  elmar- 
lyrium.  Scriptaestmajeslaleetspirilu  Aposlolico, 
sublimi  etexultanti.  Profunde  enim  scrutatur  et 
admiratur  bona  in  Christo ,  Chrislique  cruce  ei 
redemplione  latentia  ,  coelitus  nobis  imperlita. 


PROOEMIUM  COMMENTARIORUM  IN  EPIST.  S.  PETRI 

Nota.  Eeedcm  subinde  sententiee  reperiuntur 
apud  S.  Pelrum  ,  S.  Paulum  ,  S.  Jacobum  ,  et 
Joannem  :  cujus  ratio  est.  Prima  ,  quod  omnes 
Apostoli  eodem  agebantur  Spiritu  sancto ,  qui 
easdcm  veritales  et  sententias  eis  suggerebal, 
idque  ad  testimonium  tum  veritatis ,  tum  con- 
cordiae.  Secunda,  quod  omncs  eosdem  de  virtu- 
tibus  Cbristianis  liaberenl  sensus  ct  dictamina  : 
nbi  autem  idem  esl  conceptus  et  sensus,  facile 
idein  sequiiur  sermoet  scntentia  :  verbum  enim 
oiis  n  spondet  verbo  menlis  ;  ab  eo  enim  gigni- 
tur  et  producitur.  Terlia,  quod ,  sicut  ante  se- 
parationem  edlderunt  commune  Symbolum  Fi- 
dei,  sicetverisimilesiteosincommuni  sermone, 
reque  ac  doclrina  et  concionibus  usurpasse  plu- 
res  easdem  gnomas  et  axiomata  Cbristiana,  ad 
lormandos  morcs  fidclium,  quae  deinde  scriptis 
mandarunt.  Talia  sunt :  Christiano  gaudendum 
csse  in  tribulatione  :  beatos  esse  qui  persecu- 
tionem  patiuutur  :  exuliandum  esse  in  adoplione 
Piliorum  Dei  facta  per  Cbristum  :  sperandam  esse 
immarcescibilem  gloriae  coronam  :  Deum  su- 
perbis  resistcrc  ,  liumilibus  autem  dare  gratiam  : 
cbaritatem  esse  legis  plenitudinem ;  cbaritatem 
operire  multitudinem  peccatorum  :  ihesaurizan- 
dumesseincoelis,  non  in  terra  :  conversationem 
noslram  debere  esse  in  coelis  :  semper  orandum 
csse,  vincendum  in  bono  malum  :  gloriandum 
iu  spe  vitae  aeternre  :  studendum  esse  Eleemo- 
synae  et  saluti  animarum. 
Quoad  terlium.  Auctor  Epistolac  est  S.  Petrus 

Apostolorum  Princcps  ,  qui  Bethsaidae   in  Gali- 

laea  nalus,  piscatuquevictitans,  a  Christo  voca- 

tus,  factus  est  ejus  in  terris  vicarius  ,  totiusque 

Ecclesise  Pastor  et  Pontifex  :  de  cujus  admira  - 

bili  sapientia,  poenitentia,  austeritate,  chari- 

late,  zclo,  propagatione  Fidei  per  totum  orbem 

( in  quem  ipse  discipulos  suos  cvangelizatum 

misit)   passione,  martyrio  ,   privilegiis  ,  mira- 

culis,  veneratione,  fama  et  gloria  ,  vide  Baro- 

iiiuin,  aliosqueHistoricos.  Sane  Dionys.  Areopag. 

de  Divin.  nomin.  cap.  3.  S.  Petrum  vocat  supre- 

mam  gloriam,  ornamcntumcoelcste,  aummum 

capitis  verlicem  ,  basin  et  columnam  Thcologo- 

rum  foriissimam  et autiquissimam.  Pctrus  enim 

Ecclesiae  non  lantum  est  monarcha  ,  sed  et  post 

Cbristum  petra  fundamenlaiis.  Ideo  enim  Chris- 

tus  vocavit  cuni  Pctrum  ,  cum  prius  vocarelur 

Simon  ,  ut  significaret  eum  fore  pelram  Fidei  et 

Eeclesiae,  quam  nec  tyranni,  nec  Philosophi , 

nec  haeretici ,  nec  scelerali ,  non  dico  everiere , 

sed  nec  concutere  possent.  Hoc  est  quod  ei  pro- 

inisit  Christus,  qui  est  aeterna  Veritas  ,  dicens  : 

Btatua  cs  Simon  llarjona,   quia  caro  el  sanguis 

rton  revctavit  tibi ,  scd  Palcr  meus  qui  in  ccalis  cst. 
l'i  ego  dico  tibi  :  quia  tu  cs  Pctrus ,  ct  super  hanc 

l>rtram  ( super  tc  scilicet ,  quem  voco  facioque 
(.cpbani,  id  est ,  petram  Ecclesiae)  a>diftcai>o 
Eccleslam  meam  ,  et  porta3.  infcri  non  pravalcbunl 
adotraus  eom,  Et  tibi  dabo  clavcs  rcgni  ccclorum  : 
el  quodeumque  tigamissupertcrram,erit  ligatum 
/t  m  ccelU,  1 1  quodcumque  salveris  super  terram, 
rrit  solutum  rt  in  ctvlis,  Matth.  16.  17.  Rursum 
uni  intcr  oinncs  Apostolos  Petro  dixit,  jussitque 
lertio  Christus  :  Pasce  oves  mcas.  Joan.  22.  Et 
iturus  adcrucemet  mortem  :  simon,  ait,  ecce 

Satanas  c.vpclivil  vos  ut  cribrarct  sictit  triticum, 
egO  autcm  rogavi  pro  te,  ut  non  dcftciat  fldes 
lua  :  ct  tu  altquando  convcrsus  conftrma  fratres 
tuos,  Lucae  22.  1%, 
E  quibus  Christi  promissia  ct  donis  collige  , 
conxia.  *  lapidf.     tom.  x. 


593 

summam  S.  Petri  aucloritatcm ,   ac    privilegia 

;unplissima.  Privilcgia  enim  duodeciin  uui  S.  Pc- 
tro  respectu  totius  Ecclesiae  (  privala  cnini  oaiii- 
lo,  vide  ea  apud  Bellarm.  lib.  1.  de  Rom.  Pont. 
cap.  17.  et  seq. )  a  Christo  concessa  sunt  haec. 
Primum ,  quod  a  Christo  creatus  sit  pelra  et  fun- 
damenlum  Ecclesiae.  Cum  ego  (Christus)  sim 
inviotabilis  petra ,  elc. ,  tamen  tu  quoque  pelra 
es ,  quia  mea  virtute  solidaris ,  ul  quue.  milti  po- 
tcslalc  sunt  propria ,  sinl  milii  tecum  parlicipa- 
tione  communia  ,  ait  S.  Leo  serm.  3.  de  annivers. 
suiPontif.  CephasergoestCepha.PetrusestPetra, 
nimirum  Cephalon  ,   et  Capituli  immobile  saxum. 

Secundum,  quod  Petrus  fuerit  caput ,  superior, 
rector,  ct  judexomnium  Apostolorum.  Quocircj 
S.  Hieron.  in  Ep.  89.  ad  S.  Aug.  Tantaj ,  ait,  Pe- 
trus  aucloritatis  fuit ,  ul  Paulus  in  Epistola  sua 
scripscrit  :  Deinde  post  annos  tres  veni  Hicrosoly- 
mam  viderc  Petrum.  Theod.  epist.  ad  Leonem  : 
Paulus ,  ait,  praco  veritatis ,  tuba  sanclissimi 
Spiriius  ,  admagnum  Petrum  cucurrit ,  ul  iis  qui 
/Inliocliice  de  legalibus  instilutis  contendcbanl , 
ab  ipso  ajferret  sotulionem.  Hinc  el  S.  Evodius 
successor  S.  Petri  in  sede  Antiochena ,  Episi. 
quae  dicitur  rb  ^p  docet  Christum  ex  mulieribus 
solam  baplizasse  Virginem  matrem  suam,  ex 
viris  solum  Petrum  :  a  Petro  vero  baptizalos 
fuisse  Andream  ,  Jacobum  et  Joannem  ,  et  ab  iis 
caeteros.  Et  S.  Epiph.  hoer.  15.  Petrum ,  ait,  ele- 
git ,  ut  dux  csset  discipulorum. 

Tertium ,  quod  S.  Petrus  fucrit  hierarcha  , 
quodque  ab  eo  omnis  ordo  hierarchicus  ,  puta 
omnium  Episcoporum  ,  sacerdotum.coeterorum- 
qne  Ecclesiae  ministrorum  ordinatio,  aeque  ac 
jurisdictio  descendat.  Unde  Innoc.  ep.  ad  Conc 
Carthag.  quae  est  91.  inter  Epist.  S.  Aug.  A  quo 
(Petro)  inquit,  ipse  episcopatus ,  et  tota  aucto- 
ritas  nominis  hujus  cmersil.  Julius  1.  Epist.  6.  ad 
Orientalcs  :  B.  Aposloli  Pelri  sedes ,  ait,  nobis 
saccrdotalis  mater  cst  dignitatis.  S.  Leo  serm.  3. 
de  Assumpt.  sua  ad  Pont.  Si  quid ,  ait,  cum  co 
(  Pelro)  commune  catteris  voluit  esse  principibus , 
nunquam  ,  nisi  pcr  ipsum  dedit ,  quidquid  aliis  non 
ncgavit.  Idem  Ep.  89.  Hujus ,  ait,  muneris  Sac7-a- 
mcntum,ita  Dominus  adomnium  Apostolorum  ofji- 
cium  perlinere  voluit,  ul  in  Deatissi^no  Pctro  Apos- 
tolorum  omnium  summo  principatiter  collocaret; 
ut  ab  ipso  quasi  quodam  capile ,  dona  sua  velut  in 
corpus  omnc  diffunderet. 

Quarlum,  quod  Christus  S.  Petro  ejusquc  suc- 
cessoribus  promiserit ,  et  dederit  assislentiam 
Spiritus  sancti  ad  regendam  Ecclesiam,  et  ad 
docendam  veram  fidem,  ut  in  ea  errare  non 
possit,  sed  quod  ille  hoereseos  damnat,  lota  Ec- 
clesia  pariter  ut  haereticum  damnet.  Dnde  In- 
nocent.  I.  Ep.  ad  Concil.  Milevit.  quae  est  93.  apud 
S.  Aug.  Quoties,  ail ,  ftdei  ratiq  vcntilatitr  ,  arbi- 
troromnes  fralres  et  Coepiscopos  nostros  noii  7iisi 
ad  Petrton,  id  est ,  sui  /wminis  ct  ho7ioris  aur- 
toi-cm,  defcrre  debere.  Id  patel  ex  USU  ct  praxi 
omnium  s.TCulorum.  Pontificcs  enini  Homani 
omnia  in  Bde  dubia  declararunt  et  resolverunt . 
omnesque  hoereses  condemnaruni. 

Quintum,  quod  Petrus  et  Poolifex  quilibet 
Christi  personam  et  auctorilatem  reprasentel ; 
sicut  prorex  repr.Tsentat  regcm.  Hincet  Pclrus 
Christo  in  vila,  zclo,  propagalionc  Qdei  .  morte 
et  martyrio  fuit  persimilis  el  conjunctissimus. 
Unde  S.  Greg.  in  psalm.  k.  Poenil.  Pefro,  inqoit. 
aitChristus,  Vcnio  P,07/iam  itcrttm  cruciftgi.  Qui 
cnt77i  in  seipso  jam  pridcm  crucift.vus  fucrat ,  m 

75 


WU  PROOEMIUM  COMMENTARIORUM  IN  EPIST 

Petro  iterum  se  cruciftgcndum  dicebat.   Et  Ter- 

tull.  lib.  de  Praescript.  Habcs,  ait,  Romam  unde 

nobis  quoque  aucloritas  prasto  est.  Felix  Ecclesia, 

cut  totam  doclrinum  Apostoli  cum  sanguine  suo 

profttderunt,  ubi Pctrtts passioni Dominica adcpqua- 

tur,  ubi  1'aulusJoannisexitucoronaltir.  EtS.  Maxi- 

mus  serui.  5.  de  Natali  S.  Apost.  Peirus ,  ait,  et 

Paulus  marlyrium  pertulerunt  in  urbe  Roma,  qua 

principatttm  et  caput  oblinet  nationum,  ut  scilicet 

ubt  capttt  supertitionis  eral ,  ildc  caput  quiesceret 

sanctitatis.  EtS.  Paulinus  Natali  3.  S.  Felicis  : 


S.  PETRI. 


Ipsaque  ccelestura  sacris  procerum  monumentis 
Roma  Petro  Pauloque  potens. 

Sextum,  quodS.  Petrus  ejusque  successores  Ro- 
mani  Pontifices,  toti  Ecclesiae  praesint  quasi  Mo- 
narchae  ;  ideoque  Ecclesiam  faciant  unam , 
unumque  Chrisii  regnum  et  Monarchiam.  Sicut 
enim  unum  est  imperium  quodunum  hahet  im- 
peratorem  :  unum  regnum  quotl  ahuno  regilur 
rege  .  unum  universum  quod  unus  condidit  et 
moderatur  Deus  :  unum  coelum  quod  unus  il- 
luminatsol,  ita  pariter  Ecclesia  non  posset  esse 
unum  visihile  Chrisli  regnum,  nisi  haberel  unum 
visihile  caput,  cui  tota  subesset,  eta  quoregere- 
tur ;  quod  atiud  esse  nequit  quam  S.  Petrus  ejus- 
que  successores  :  perinde  ac  corpus  humanum 
sine  capite  uno  consisiere  nequit ;  alioqui  enim 
esset  acephalum,  carens  ra4ione,  regimine  et 
rectore.  Unde  S.  Ambros.  serm.  11.  Hanc ,  ait, 
soiam  Ecclesia?  navim  ascendit  Dominus,  in  qtta 
Pctrus  magister  cst  constitutus,  dicente  Domino  : 
Supcr  lianc  petram  cedificabo  Ecclesiam  meam.  Si~ 
cttt  enim  Noe  arca  naufragante  mundo ,  cunctos 
quos  susceperat  illcesos  reservavit ;  ita  et  Petri  Ec~ 
clesia  conflagrante  smculo ,  omnes  quos  amplecli- 
tur  repraisentabit  Ultesos  :  et  sicut  tunc  transacto 
dituvio  ad  arcam  ISoe  columba  signum  pacis  detu- 
lit  :  ita  et  transacto  judicio  ad  Ecctesiam  Petri 
Christus  gaudium  pacis  referet.  El  S.  Aug.  serm. 
\1h.  de  Tempore,  agens  de  poenilentia  S.  Petri : 
Tolius,  ail,  corporis  morbum  in  ipso  capite  curat 
Ecclesia,  in  ipso  vertice  componit  membrorttm  om- 
nium  sanitatem.  Et  S.  Leo,  serm.  3.  de  assumpt. 
sua  ad  Pont.  De  tanto  mundo  ,  ait,  tmitts  etigitttr 
Petrus ,  qui  el  universarum  gentium  vocationi,  et 
omnibus  Af.ostolis  cunctisque  Ecclcsiai  Palribus 
pro?ponatur  :  ut  qttamvis  in  populo  Dei  muUi  sa- 
cerdoles  sint ,  muitique  pastores ,  omnes  tamen 
proprie  regat  Petrvs  ,  qttos  principalitcr  regit  et 
Cliristus.  Sicut  ergo  membrum  corporis  esse 
nequit  quod  a  capite  esl  divisum  ,  quodque  ca- 
pitis  vi  et  influxu  non  vegelatur  et  regitur;  ita 
pariler  memhrum  Ecclesias  esse  nequit ,  qui  a 
Petro  et  Pontilice  Rom.  schismate  vel  haeresi  est 
divisus;  nec  ad  ovile  Cnristi  pertinet ,  qui  ad 
gregem  Petri  non  spectat;  quos  enim  Christus 
curalet  regit,  per  Pelrum  Paslorem  suum  cural 
et  regit.  Lnde  S.  Hieronymus  epist.  1.  ad  Da- 
masum  de  nomine  hyposlasis  :  Super  iUam,  ait, 
petram  (cathedrae  Pelri)  xdificatam  Ecclesiam 
scio  :  quicttmque  extra  Itanc  domttm  agnttm  come- 
derit,  profanus  est :  si  quis  in  arca  Pioe  non  fuerit, 
peribit  regnante  diluvio.  Et  infra  :  Quicumque  le- 
cum  (6  Damasce  Pont. )  non  coUigit,  spargil :  hoc 
est,  qtti  Clirisli  non  est ,  Antichrisli  csl.  S.  Cypria- 
nus  lib.  1.  epist.  8.  ad  ptebem  :  Deus ,  ait ,  unus 
esl  et  Chrisltts  ttnus,  et  una  Ecclesia ,  et  calhedra 
una  super  Petrum  Domini  voce  fundata.  Aliud 
altare  constifui,   aut   sacerdotium    novum   fieri 


pr&ler  unttm  atlare,  et  unum  sacerdotium  non  po- 
tcst  :  Qitisquis  alibi  collegerit  ,  spargit.  Idem 
epist.  3.  ad  Cornel.  lib.  1.  Ncque  enim ,  ail , 
aliunde  orta  sunt  hcereses ,  aut  nata  sunt  schis- 
mata,  quam  inde ,  quod  saccrdoli  Dei  non  obtem- 
peratur,  nec  unus  in  Ecclesiaad  tempus  sacerdos , 
et  ad  tempusjudex  vice  Cltristi  cogitatur ,  cui  si 
secundum  magisteria  divina  obtemperaret  frater- 
nitas  universa,  nemo  adversus  collegium  saccrdo- 
tum  quidquammoveret. 

Septimum  ,  quod  jus  et  imperium  Petri  non 
tantum  sublimius,  sed  et  amplius  sitquam  quo- 
rumvis  Regum  et  Imperalorum  :  tum  quia  ad 
fideles  per  totum  orbem  dispersos  se  extendit ; 
tum  quia  pertinet  quoque  ad  infidetes,  ut  eos 
Christo  et  Ecclesiae  aggregari  curet  ;tum  quia 
exserit  se  ad  Anthropophagos,  Indos,  et  Barbaros, 
qui  vivunt  sine  rege,  sine  lege,  sine  Deo.  Unde 
S.  Prosper  in  Carm.  de  ingratis  : 

Sedes  Roma  Petri,  quae  pastoralis  honoris 

Facta  caput  mundo  ,  quulquid  non  posgidet  armis 

Relligione  tenet. 

S.  Cyrill.  in  Thesauro  :  Petro,  ait,  omnesjuredi- 
vino  caput  inclinant,  et  primates  mundi  tanquam 
ipsi  Domino  Jesu  obediunt.  Et  rursum  :  Debemus 
nos,  ut  quimembra  sttmus ,  capiti  nostro  liomano 
Pontiftci ,  et  AposloUcce  scdi  adluerere.  Qtiocirca 
veteres  in  litteris  Canonicis  (quas  Formatas  vo- 
cabant)  ut  latorem  earum  testarentur  esse  or- 
thodoxaifidei  et  communionis  Catholicae  inscri- 
behant  nomenPetri.  lnFormatis  enimexDecreto 
Concil.  Nicaeni ,  haec  nomina  quasi  verae  fidei 
lesseram,  per  primas  eorum  litteras  inscribe- 
bant,  Pater ,  Filius ,  Spiritus  sanclus;  Petrus 
Amen,  ut  significarent  earum  latorem  habere 
communionem  cum  cathedra  et  successore 
S.  Petri ,  RotnanoPonlifice,  ideoque  esse  Catho- 
licum.  Umle  Optatus  Milevit.  lib.  2.  ut  se  probet 
Calholicum  ,  Donatistas  veroesse  schismaticos, 
enumerans  Ponlifices  qui  sederunt  in  cathedra 
Pelri  usqtie  ad  Siricium,  addit  :  Hic  noster  est 
socius,  cum  quo  nobis  totus  orbis ,  commercio 
Formatarum,  in  unam  communionis  societatem 
concordat.  De  Donatistis  vero  subjicit,  eos  pro- 
cul  abesse  ut  Formatis  communicent  cum  ca- 
thedra  S.  Petri.  VideBaron.  annoChristi  325. 

Octavum,  S.  Petri  jus  et  imperium  non  tantum 
in  terram,  sed  et  ad  inferos  et  superos  pertinet. 
Nam  non  tantum  hominibus  terrigenis,  sed  et 
animahusin  Purgatorio  coelum  pandit. Estenim 
ipse  claviger  coeli;  ejus  enim  claves  a  Christo 
accepit  Matth.  16.  Unde  Arator  in  fine  Actor. 
Apostol. 

Dignaque  materies  Pctri  Paulique  coronae 
Caesareas  superare  minas,  et  in  arce  tyranni 
Pandere  jura  poli ,  summumque  in  agone  tribunal 
Vincere,  ne  lilulos  parvus  contingeret  hostis. 

S.  Bernard.  lib.  2.  de  Consid.  ad  Eugen.  Tu,  ait, 
Episcopo  catum  claudere ,  tu  ipsttm  ab  Episcopatu 
deponeres,  etiam  et  traderc  Satcniaf  poles.  Et  Op- 
lib.  7.  contra  Parmen.  Bono  unita- 
Petrus  prtfferri  omnibus  Aposlolis 
mcruit ,  et  claves  regni  cozlorttm  commttnicandas 
ca?teris ,  soltts  accepit,  etc.  stant  tol  innocentes,  et 
peccator  accipit  claves  :  ul  unilalis  negotium  for- 
maretur,  provisttm  est ,  ut  peccator  apcriret  inno- 
centibus ,  ne  innocentes  clauderent  contra  peccato- 
res,  et  quos  necessaria  esl  unitas,  csse  non  posset. 


latus  Milevil 
tis ,  inquit,  B 


PROOEMIUM  COMMENTARIORUM  IN  EPIST.  S.  PETRl. 


59; 


EtPetrus  Chrysol.  scrm.  107.  Petrus,  ait,  estcus- 
tos  fidei,  pctra  Ecclcsice  janitorque  ccelorum. 

Nonum,  S.  Petri  potestas  propagatur  in  poste- 
ros,  et  cieteris  Patriarcliis  defieienlibus  ,  incon- 
cussa  perdural  hucusque  per  annoslGOO.  etdu- 
rabit  usque  ad  finem  mundi.  Unde  S.  Cyprian. 
].  1.  epist.  3.  ad  Cornelium  Pont. /V aoigareaudent, 
inquit,  ad  Petri  cathedram  atque  ad  Ecclesiam 
principalcm,  unde  unitas  sacerdotatis  exortaest,d 
schismalicis  ct  profanis  Uttcras  ferre  :  neccogitare 
cos  esse  Romanos,  ad  quos  perfidia  habere  non  pos- 
sit  accessum.  EtS.  Hieronymusepist.  1.  ad  Dama- 
sum  de  nomine  hypostasis  :  Cum  successore,  in- 
quit,  piscatoris  et  disciputo  crucis  Loquor.  Ego 
beatiludiniluce,  idest,cathedrce  Petri communione 
consocior.  Hinc  in  Concilio  Ephesino  I.  tom.  2. 
cap.  16.  Ccelestinus  Romanus  Pontifcx  vocatur 
ordinarius  successor,  et  Vicarius  R.  Petri  Aposto- 
lorum  Principis.  Et  in  Conc.  Chalcedon.  act.  2. 
lecta  Epistola  Leonis  Pont.  omnes  acclamarunt, 
Petrus per  Leonemlocutusest ,  et  inep.  ad  Leonem, 
tolum  Concilium  dicit :  Leonem  vocis  Petri  inter- 
prelcm  fuisse ,  id  esl ,  Petrum  per  Leonem  esse 
locutum.  Petrus  Episcopus  Ravennrc  epist.  ad 
Euiychea ,  qiue  habetur  ante  Concil.  Chalced. 
llorlamur ,  ait,  te  fraler  ,  ut  his  qtue  d  B.  Papa 
Romance  civitalis  scripla  sunt,  obedientcr  alten- 
das.  Quoniam  R.  Petrus  qui  in  propria  sede,  et  vi- 
vit  et  prcesidet ,  prcestat  qucerentibus  fidci  vcrita- 
tem.  S.  SiriciusPont.  epist.  ad  Himericum  Episc 
Taracon.  Portamus ,  ait,  onera  omniumqui  gra- 
vantur.  Quinhno  luec  portal  in  nobis  R.  Apostolus 
Petrus ,  qui  nos  in  omnibus  ,  ut  confidimus ,  admi- 
nistralionis  suce  protegit  el  tuelur  hceredes. 

Decinium,  S.  Pelri  potcstas  et  dignitas  supe- 
rat  polestalem  Abrahae,  Mosis,  Aaronis,  Melchi- 
sedec,  omuiumquc  veterum  Pontificum,  Pa- 
triarcharum  et  Prophelarum  ,  iisque  omnibus 
adumbrala  et  prrefigurata  fuit.  Audi  S.  Bernard. 
ad  Bugen.  Pont.  lib.  2.  dc  Consider.  Quis  es?  sa- 
cerdos  magnus ,  summus  Pontifex.  fu  princeps 
Episcoporum,  lu  hercs  Apostolorum.  Tu  primatu 
Abel,  gubcrnalu  l\'oe,  Patriarchatu  Abraham,  or- 
dinc  Melchisedech ,  dignitale  Aaron,  auctoritate 
Moses,  judicatu  Samuel,  potestate  Petrus,  unctione 
Christus.  Tu  cs  cui  claves  traditce,  cuioves  creditce 
sunt,  elc.  nec  modo  ovium,  sed  et  Pastorum  tu 
unus  omnium  paslor. 

Undecimum ,  S.  Petrus  per  discipulos  a  sc 
missos  fundavit  per  totum  orbem  Ecclesias.  Ita 
habuit  a  S.  Petro  institutos  Episcopos ,  Sicilia 
Pancralium,  Marcianum.Beryllum  :  Capua  Pris- 
cum,  Neapolis  Aspren,  Tarracina  Epaphroditum 
Equicolae  populi  Marcum,  PlolenuEiim  Nepe,  Ro- 
inuluin  Fesuli,  Paulinum  Luca ,  Ravenna  Apol- 
linarem,  Verona  Eupreprium.Palavium  Prosdo- 
cimum,  Ticinum  Syrum,  Aquilcia  Hermagoram  : 
in  Galliis  Lcmovicenses,  Burdigalenses  elTho- 
losani  Martialem;  Tungrenses,  Colonienses  et 
Trevnvuses  Matcrnuui;  Rhemenses  Sixtum, 
Arelatcnscs  Trophiinum ,  Senonenses  Sabinia- 
nuni,  Cenomancnses  Julianum,  Vienna  et  Mo- 
gimda  Crescentem,  Catalaunum  Menimium, 
Biluriccnses  Ursinum,  Arvernenses  Austremo- 
nium,  Sanctonenses  Eutropiutn;  Germania  Eu- 
charium,  Egistum,  Marcianuni;  Hispania  Tor- 
qualum,  Ctesiphoniem,  Secundum,  Indalesium, 
Caecilium,  Hesyehium.elc.  ulpalet  ex  Marlyrol. 
S.  Petrum  Bizautiois  quoque  primum  dedissc 
Episcopum  docct  Agapetas  Puntifex  in  litteris  , 
qiuc  recilantur  in  Synodo  V.  act.  2.  Si  Meta- 


phraslse  credimus  29.  Junii,  Petrus  Roma  pulsus 
ii  Claudio  anno  imperii  ejus  9.  navigavit  ia 
Africam  et  Carlhaginensem  rexit  Ecclesiam, 
eique  praefecit  Crescentem  discipulum  :  inde 
Ale.xandriam  concessit,  erectaque  Ecclesia 
Alexandria,  ibique  Marco  instilulo  Episcopo, 
ac  Thebis  Rufo,  Hierosolymam  piofectus  est. 

Tradunl  Historici  rerum  Angliae  ,  S.  Petrum 
misisse  in  Angliam  evangelizandi  causa  Jose- 
phum  ab  Ariinathia  :  alii  ipsummet  S.  Pelruui 
in  Angliam  profectum,  Anglos  convertisse.  Sane 
ab  olimmira  fuitS.  Petrierga  Anglos  pastoralis 
cura  et  vicissim  Anglorum  erga  S.  Petrum  de- 
votio.  Ut  alia  omittam ,  memorabile  est  quod 
scribit  Alredus  Abbas  Cislerciensis  ,  qui  floruit 
anno  Doinini  H6U.  in  vita  S.  Eduardi  regis  An- 
glorum,  nimirum,  cum  Anglia  d  Danis  vastata , 
regia  stirpe  exlincta,  proxima  esset  ruince  et  exi- 
tio,  Episcopum  quemdam  ardenter  pro  eacum  sus- 
piriis  et  gemitibus  ad  Deum  preces  effudisse ,  ac 
mox  apparuisse  ei  S.  Petrum ,  et  dixisse  ,  nasci- 
turum  S.  Eduardum,  eumque  fore  regemjustum  , 
sanctum  et  fortem,  qui  omnibus  hisce  Anglice  malis 
mederetur.  Regnum  enim  Anglorum  esse  regnum 
Christi,  et  suum.  Ita  faclum  :  oracuii  veritatem 
exilus  comprobavit.  llac  de  causa  S.  Eduardus 
mire  devotus  fuitS.  Petro,  et  S.  Petrus  vicissim  in 
eum  beneficus,  uti  ostendi  Actor.  7.  v.  3.  Audiant 
et  leganl  hiec  Angli,  ut  videant  a  quanto  paslore 
desciverint ,  ac  postliminio  ad  eum  redeant, 
eumque  in  successoreRomano  Pontifice  vene- 
rentur.  Ita  prislinam  ejus  curam  et  opem  sen- 
tient.  Audi  Innocentium  I.  Pont.  epist.  1.  Mani- 
feslum,  ait,  in  omnemltaliam,  Gatlias,  Hispanias, 
Africam  el  Siciliam,  insulasque  interjacentes  nul- 
lum  hominum  instituisse  Ecclesias,  nisi  eos  ,  quos 
venerabilis  Aposlolus  Petrus,  aut  ejus  successores 
constituerunt  sacerdotes. 

Denique  S.  Chrysost.  homil.  32.  iu  epislol.  ad 
Rom.  Nonita,  ait,  ccelum  splendescit,  quando  ra- 
clios  suos  sol  ex  se  demittit,  sicut  Romanorum  urbs 
duas  iltas  lampades  ubique  tcrrarum  effundcns. 
Hinc  rapietur  Paulus ,  hinc  Petrus.  Considerate  et 
horrete  quale  spectaculum  visura  sit  Roma,  Pau- 
lum  videlicet  et  theca  Ula  repente  cum  Petro  resttr- 
gentem  in  occursum  Domini  sursum  ferri.  Et  Elpis 
uxorBoetii  hymno  de  Apostolis  : 

0  felix  Roma,  quae  tantorum  principum 
Es  purpurata  preUoso  sanguine  ! 
Non  laude  tua  ,  scd  ipsorum  meritis  , 
Excellis  omnem  mundi  pulchriludinem. 

EtS.  Leo  serm.  2.  de  Natali  Aposlol.  ISon  minui- 
lur ,  ait,  persecutionibus  Ecclesia,  sed  augetur,  et 
semper  Dominicus  ager  segete  ditiore  vestitur, 
dumgrana  qttce  singulacadtuit ,  mtUtipiicata  nas- 
cuntur.  Unde  duo  ista  prceclara  divini  germina  se- 
minis  in  quantam  sobotem  germinarent,  beatorum 
millia  Marlyrum  protestantur ,  qui  Aposlolicorum 
annttU  triumphorum  urbem  nostram  purpurarunt , 
et  longe  lateque  rutilantibus  poputis  ambierunt,  et 
qttasi  ex  multarumhonore  gemmarumconserto  utw 
diiutrmate  coronarunt. 

Porro  efiigiemS.  Petri  ex  antiquis  imaginibu> 
ita  pingit  Nicephor.  lib.  2.  c.  27.  Petrus  quidem 
haud  crassa  corporis  stat  ttra  fttit ,  sed  quct  atiq  uanto 
essct  erectior,  facie  subpcUUda  et  alba  admodum  : 
capilli  et  capitis  et  barbcv  crispi  et  densi  ,  scd  non 
admodum  prominentes  ftuire  :  oculi  quasisanguinr 
(quia  assidue  plorassc  fertur)  respcrsi  nigri  : 
supcrcilia  prope  evulsa  :  nasus  autem  tongior  ttte 


596 


COMMENTARIA  IN  I.  EPIST.  S.  PETRI.  Cap.  L 


(liiidem,  non  tamen  in  acumcn  desincns  ;  scd  pres- 
sus  simusque  mugis.  Uxorcm  S.  Petri  marlyrio 
laureatam  tradit  Clemens  Alcxand.  lib.  7.  Stro- 
matum.  Aiunt ,  inquit ,  B.  Petram  cum  vidissct 
uxorcm  duci  ad  mortem ,  taitatum  cjuidem  esse 
proptcr  vocationcm,  et  quod  domum  rcverteretur , 
valde  tamcn  exliortando  et  compellando  eam  pro- 
prio  nomincdixissc:  lleus!  tu  memento  Domini.  Tale 
erat  bonorum  matrimonium.  Tradilur  ex  ea  ge- 
ouisse  S.  Petronillam,  qu<c  ob  speciem  appetita 
iu  malrimonium  a  Flacco  ,  mortcm  precibus  a 
Deo  impetravit,  nc  virginitatis  decus  perderet  ; 
cujus  reliquias  Romse  in  basilica  S.  Petri  vene- 
ramur. 

S.  Petrus  cum  S.  Paulo  gloriosum  Roma?  obiil 
martyrium,  eo  quod  Simonem  Magum  (qui  Ne- 
roni  ob  magicas  artes  erat  in  deliciis)  prostra- 
visset,  crucifixus  capite  deorsum  ,  petlibus  sur- 
sum,  uti  petierat  (neChristoDominosequaretur) 
in  Valicano  anno  Domini  69.  Neronis  13.  etpe- 
nullimo.  die  29.  Junii,  cum  Romce  sedisset  an- 
nos  1k.  menses  5.  dies  11.  Unde  Tertull.  lib.  de 
script.  c.  36.  Bomos  ,  inquit,  Petrus  passioni  Do- 
minico3  adaquatur,  quia  crucifixus  estuti  Chris- 
tus.  Et  in  Scorpiaco  c.  \k.  Orientem  fidem  Roma? 
primus  IScro  cruentavit  :  tunc  Petrus  ab  altero 
cingilur,  cum  cruci  astringitur.  Et  S.  Chrysost. 
hom.  in  Princ.  Apost.  Gaudeas,\i\qu\l,  Petre,  qui 
ligno  crucis  fruitus es,  et  admagislri  similitudinem 
recta  quidem  figura,  sicut  Dominus  noster  cruci- 
figi  noluisti,  sed  magis  inverso  capite ,velut  a  terra 
ad  ccetum  iler  parans.  O  clavos  illos  beatos ,  qui 
membra  illa  sanctissima  pertransierunt !  Sepul- 
tus  est  pariterin  Vaticano  juxta  viani  triumpha- 
lem  :  locum  sepulturae  Constantinus  Magnus 
Imp.  magnifica  basilicaexornavit,  quam  hoc  sae- 
culoPontifices  denovo  a  fundamentis,  sedlonge 


majorcm  per  centum  annos  exaedificarunt,  adeo 
augustam  et  magnificam  ,  ut  urbis  et  orbis  mi- 
raculum  esse  videatur.  Solcnt  Chrisliani  ab 
omni  aevo  ex  toto  orbe  eam  religionis  ergo  vi- 
sitare,  ac  ad  ipsa  ejus  limina  pronos  se  proster- 
nere ;  sanctumque  Petrum  venerarietejusopem 
suppliciter  implorare.  AudiS.  Aug.  scrm.  28.  dc 
Sanctis  :  Nunc  ad  mcmoriam  Piscatoris  fkctuntur 
genua  Imperatoris  :  ibi  radianl  gemma diadema- 
tis,  ubi  fulgent  beneficia  Piscatoris.  Et  Epist.  42. 
ad  Madaur.  Videtis,  ait,  impcrii  nobitissimi  cmi- 
nentissimum  cutmen,  adscpulchrum  piscatoris  Pe- 
tri  submisso  diademate  supplicare.  Et  S.  Chrys. 
hom.  quod  Christus  sit  Deus  :  Relictis  omnibus 
ad  seputchra  piscatoris  et  pellionis  (Pauli  qui  e 
pellibus  faciebat  tabernacula )  currunt  et  reges 
et  prasides  et  milites  :  et  Conslantinopoli  reges 
nostri  magnam  gratiam  pulant,  si  non  prope 
Apostotos,  sed  si  vel  extraeorum  vestibuta  corpora 
sua  sepcliantur  ,  fiantque  piscatorum  ostiarii  re- 
ges.  Romae  ergo  ubi  Petrus  martyr  occubuit,  ibi 
et  victor  resurrexit,  ac  supplantato  Nerone,  Im- 
peratoribus  et  idololatria  ,  urbem  orbemque 
triumphator  occupal  :  e  Vaticano  Romam,  fi- 
demque  et  Ecclesiam  Romanam,  quasiomnium 
Ecclesiarum  matrem,  magistram  et  dominam 
tuetur,  dirigit  et  propugnat;  ut  hucusque  hae- 
resis  et  perfidia  eam  convellere  non  potuerint, 
nec  umquam  convulsura;  sint ;  quia  scilicet 
supra  firmam  petram  aedificata  est,  ut  port3e 
inferi  contra  eam  praevalere  nequeant.  Aspice 
nos  ex  alto  S.  Petre,  et  tuos  cives,  imo  clienteset 
filios  protege,  ac  per  vilae  hujus  turbines  dirige 
in  viam  salulis  aeternae,  ut  peracto  peregrina- 
lionis  hujus  cursu,  cceli  ostia  te  pandente  in- 
gredi ,  ac  tecum  Christo  Jesu  Domino  nostro 
frui  in  seternum  mereamur.  Amen. 


CAPUT  PRIMUM. 


SYNOPSIS    CAPITIS. 

PRIOR  HUJUS  CAPITIS  PARS  A  VERS.  1.  USQUE  AD  13.  EST  DOGMATICA  ,  POSTERIOR  A  V.  13. 
USQUE  AD  FINEM  EST  ETHICA.  INITIO  ENIM  PR^MISSA  SALUTATIONE  DeUM  BENEDICIT, 
QUOD  FIDELES  PER  CltRISTUM  REGENERARIT  ET   DESTINARIT  AD  HEREDITATEM  ^TERNAM  : 

IN  CUJUS  SPE  DOCET  Christiano  exultandum  esse  in  quibusvis  tribulationibus  ; 

ATQUE  HJEC  OMNIA  PR.EDICTA  ESSE  A  PROPHETIS.  InDE  V.  13.  INCITAT  EOS  AD  VITAM 
PURAM  ET  SANCTAM  QUA  CHRISTUM  IMITENTUR,  EJUSQUE  HEREDITATEM  ET  GLORIAM 
ASSEQUANTUR. 

rETRUS  Apostolus  Jesu  Christi,  electis  advenis  dispersionis  Ponti,  Galatiae , 
Cappadocire ,  Asia? ,  et  Bithyniae ,  2.  secundum  praescientiam  Dei  Patris ,  in 
sancliGcationem  Spiritus,  in  obedientiam  ,  et  aspersionem  sanguinis  Jesu 
iChrisli  :  Gratia  vobis ,  et  pax  multiplicetur.  3.  Benedictus  Deus  et  Pater 
;Domini  nostri  Jesu  Christi,  qui  secundum  misericordiam  suam  magnam 
regeneravit  nos  in  spem  vivam ,  per  resurrectionem  Jesu  Christi  ex  mortuis , 
D4.  in  hereditatem  incorruptibilem ,  et  incontaminatam  ,  et  immarcescibilem , 
conservatam  in  ccelis  in  vobis ,  5.  qui  in  virtute  Dei  custodimini  per  fidem  in  salutem ,  paratam 
revelari  in  tempore  novissimo.  6.  In  quo  exultabitis ,  modicum  nunc  si  oportet  contristari  in 
variis  tentationibus :  7.  ut  probatio  vcstrae  fidei  multo  pretiosior  auro  ( quod  per  ignem  probatur ) 
inveniatur  in  laudem ,  et  gloriam,  et  honorem  in  revelatione  Jesu  Christi.  8.  Quem  cum  non 
videritis ,  diligitis :  in  quem  nunc  quoque  non  videntes  creditis  :  crcdentes  autem  exultabitis 


COMMENTARIA  IN  EPIS  T.  S.  PETRI.  Cap.  I.  ■,<,</ 

laetitia  inenarrabili ,  et  glorificata  :  9.  reportantes  finem  fidei  vestrae,  salutem  animarum.  10.  De 
qua  salute  exquisierunt,  atque  scrutati  suntProphetae  ,  qui  de  futura  in  vobis  gratia  prophetave- 
runt,  11 .  scrutantes  in  quod  ,  vel  quale  tempus  significaret  in  eis  Spiritus  Christi  praenuntians 
eas  quae  in  Christo  sunt  passiones,  et  posteriores  glorias,  12.  quibus  revelalum  est,  quia  non 
sibimetipsis  ,  vobis  autem  ministrabant  ca  ,  quae  nunc  nuntiata  sunt  vobis  per  eos ,  qui  evange- 
lizaverunt  vobis ,  Spiritu  sancto  misso  de  ccelo ,  in  quem  desiderant  angeli  prospicere.  13.  Propter 
quod  succincti  lumbos  mentis  vestrae ,  sobrii  perfecte  sperate  in  eam ,  quae  offertur  vobis ,  gratiam  , 
in  revelationem  Jesu  Christi :  1 4.  quasi  filii  obedientiae  ,  non  configurati  prioribus  ignorantia 
vestrae  desideriis  :  15.  sed  secundum  eum  ,  qui  vocavit  vos ,  Sanctum  :  et  ipsi  in  omni  conversa- 
tione  sancti  sitis.  16.  Quoniam  scriptum  est :  Sancti  eritis ,  quoniam  ego  sanctus  sum.  17.  Et 
si  patrem  invocatis  eum  ,  qui  sine  acceptione  personarum  judicat  secundum  uniuscujusque  opus, 
in  timore  incolatus  vestri  tempore  conversamini.  18.  Scientes  quod  non  corruptibilibus  auro  ,  vel 
argento  redempti  estis  de  vana  vestra  conversatione  paternae  traditionis  :  19.  sed  pretioso  san- 
guinc  quasi  agni  immaculati  Christi ,  et  incontaminati:  20.  praecogniti  quidem  ante  mundi 
eonstitutionem  ,  manifestati  autem  novissimis  temporibus  propter  vos ;  21 .  qui  per  ipsum  fidelc 
estis  in  Deo ,  qui  suscitavit  eum  a  mortuis ,  et  dedit  ei  gloriam ,  ut  fides  vestra  et  spes  esset  m 
Deo.  22.  Animas  veslras  castificantes  in  obedientia  charitatis,  in  fraternitatis  amore ,  simplici 
ex  corde  invicem  diligitc  attcntius  :  23.  renati  non  ex  semine  corruptibili,  sed  incorruptibili  per 
vcrbum  Dei  vivi ,  et  permanenlis  in  aeternum.  24.  Quia  omnis  caro  ut  foenum  ,  et  omnis  gloria 
ejus  tanquam  flos  fceni :  exaruit  fcenum  et  flos  ejus  decidit.  25.  Verbum  autem  Domiui  manet 
in  aeternum  :  hoc  est  autem  verbum  ,  quod  cvangelizatum  est  in  vos. 


1.  Petrus  Apostolus  Jf.su  CHiusTi.]Syrus,  Epis- 

tola  Petri  Apostoli  Shnonis  Cephcp. ,  quia  scilicet 

Syrus  vertit  ex  Graeco,  in  quo  Ceplias  vocatur 

IVtrus,  unde  Petri  nomen  adSyros  aliasque  gen- 

tes  et  linguas  transiil ,  quia  usitatissimum  erat 

in    Ecclesiis    Graecis    et   Latinis.  Nota.   Petrus 

Primo,  vocatus  est  Simon  Bar  Jona,  idest  filius 

Jonae,  pater  enim  Petri  vocabatur  Joannes,  hc- 

braice  Joanan  ,  et  per  crasin   Jonan  et  Jona. 

Unde  Christus  aitei  Joann.  21.  v.  25.  SimonJoan- 

nis   (scilicet  fili)  diligis  me  plus  liis  ?  Deinde  a 

Christo  syriace  vocatus  est  Kepha,  (hebraice 

Keph)  id  est,  ut  Graeciet  Latini  pronuntiant,  Ce- 

phas,  hoc    est  petra ,  vel  Petrus  :  ni-rpos  enim 

iuYm  est  quod  petra  :  nam  si  esset  diversum,  et 

derivatum  tanlum  a  petra  ,   Petreus   dicendus 

erat,  non  Pctrus,  uti  relractans  atlvertitS.  Aug.  1. 

Ketract.  29.  et  serm.  16.  et  29.  de  Sanctis.  Porro 

nomen  Cephas  ,  id  est  Petrus  Simoni  indidit 

Cliristus,  quia  destinabat  eum  facere  suum  in 

Ecclesia  Vicarium  ,   id^oque  ei  suum   nomen 

(Cbristus  cnim  vocatur  petra  et  lapis  angularis 

Kcclesiae,  juxta  illud  1.  Corintb.  10.  U.  Petra  au- 

tcmerut  Christus)  indidit,  et  juxta  nomen  fidei 

animique  sui  firmitatem  et  constantiam  com- 

municavit.  Unde  ejus  typus  fuit  Joseph,  qui  Ge- 

nes.  /i9.  v.  2/i.  vocatur  pastor  et  tapis  lsracl,  quia, 

ut  explicat  Eccli.   cap.  69.17.  prineeps  fuit  fra- 

trum,  firmamrntum  gcntis ,  rector  fratrum,  et 

ilabilimentum  populi. 

Petraa  ergo  idem  est  quod  petra  etfundamen- 
lum  Ecclesiae.  Petraenimdicitur,  eoquodprimus 
m  nationibus  fidri  fnndamenta  posuerit,  et  tan- 
quam  saxum  immobile  totius  operis  Christiani 
compagem  molemque  contineat.  Petra  ergo  pro 
devptione  Petrus  dicitur,  et  petra  pro  virtute  Do- 
minus  nunrupatur.  Rcctr  consortium  mcrrtur  no- 
minis,qui  consortium  meretur  et  operis ,  inquit 
S.  Aug.  s.  uY  cathedraPetri.etS.  Ambr.  s.  kl.  sic 
ol  S.  Hilar.  can.  16.  in  Matth.  0,  inquit,  innuncu- 
pattonr  novt  nomtnis  felix  Ecclesice  fundumcntum, 
dtgnaqur  irdificationc illius  pelra,  qua  infcrnilcges 


ct  tartari  portas  ,  et  omnia  mortis  claustra  dis- 
solverel.  Et  S.  Chrysost.  in  psalm.  50.  Pelrus, 
inquit,  appetlatus,  qui  saxea  fide  pr&ditus.  S.  Lec» 
epist.  89.  c.  1.  Tu,  inquit,  es  Petrus,  et  super  hanc 
petram  aidificabo  Ecclcsiam  meam  ut  ccterni  cedifi- 
catio  templi  mirabili  munere  gratia?  Dei,  in  Petri 
soliditate  consislerel.  S.  Gregor.  lib.  6.  Registri 
epist.  37.  Quis  nesciat ,  inquit,  S.  Ecclesiam  in 
Apostolorum  Principis  sotiditate  firmatam?  quia 
ftrmitatem  mentis  traxil  in  nomine ,  ut  Petrus  a 
petravocaretur.  S.  GermanusConstant.  in  Theo- 
ria  vers.  Eccles.  Vertex ,  inquii ,  ornatus  et  co- 
rona  duodccim  lapillorum  Apostoii  sunt  :  petra 
vero  sanctissimus  Apostotus ,  primus  Hierarcha- 
rum  Christi.  Idem  docent  Tertullian.  Origen. 
S.  Alhanasius  ,  S.  Basil.  S.  Epiphan.  S.  Nazianz. 
S.  Paulinus  et  alii,  quos  citat  Bellarm.  lib.  1.  de 
Roman.  Ponl.  c.  10.  etll. 

Hinc  aple  Syrum  Kcpha  alludit  el  conscnlit 
cum  Graeco  x«?«A»is,  id  est  caput  :  quia  Petrus 
est  caput  Ecclesiae.  Sic  Hebr.xum  Pascha  con- 
sentit  cum  Graeco  nisxuv :  quia  in  Paschate  pas- 
sus  estChristus.  Et  Hebraeum  Jesus  cum  Graeco 
'tutii,  id  est  medela,  sanitas  :  quia  Jesus  est  me- 
dicus  et  sanator  omnium  infirmitatum.  Dnde 
Kepham  y.zf-x)*,-'  interpretantursanctus  Anacletus 
epist.  3.  et  Optalus  milevit.  lib.  2.  conlra  Par- 
men.  etsi  hoc  ejus  non  sit  genuinum  elymon  , 
ut  patet.  Forte  Christus  indens  Simoni  nomen 
Ophas  respexit  ad  scopulosum  collem  praeal- 
lum  vicinum  Hierosolyma;,  ex  quo  tota  urbs 
cerni  poterat,  qui  vocabatur  Kepha,  et  poslca 
variala  dialeclo  Kipho ,  de  quo  Josippus  Gorio- 
nides  lib.  2.  Belli  Judaici  cap.  25.  Quod  enini 
hic  collis  est  Hierosol.,  hoc  Petrus  est  Ecclesia'. 

Apostolus,  ]  xxt'  Hoxr.i ,  quia  Apostoloruni 
princeps;  sed  hoc  ex  modestia  et  homilitate 
sublicetPctrus  :  unde  PontifexRomanusS.  Petro 
succedens  vocalur  Apostolicus,  ejusque  cathe- 
dra  sedes  Appstolica.  Porro  Apostolus  idem  est 
quod  legatus  Christi.  Audi  Clement.  lib.  2.  Re- 
cogn.  I\'os,  inquit.  Apostoli  illius  qui  nos  misit , 


598  COMMENTARIA  IN  EPIST, 

verba  exponcre  missisumus :  proprium  veroaliquid 
dicere  non  habemus  in  mandalis  ,  scd  vcrborum  il- 
lius,  ut  dixi  apcrirc  veriiatcm. 

Electis, ]  supple  scrihil  lianc  cpistolam  ,  pre- 
calurque  oiiine  boiuini  dic.eus  :  Gratia  vobis  ct 
pax  multiplicelur.  Elcctos  accipe  ad  fidem  et  gra- 
tiam,  non  pd  gloriam  :  non  enim  voluitS.  Pelrus 
dicere  omnes  fideles  efficaciler  electos  esse  ad 
gloriam  ;  multo  minus  voluil  cos  omnes  de  liac 
sui  elcctione  cerlos  el  sccuros  facere;  cum 
mullidefeccrintnontanlumagratia;sedeta  flde, 
factique  sinl  hauetici  asscclae  Simonis  Magi , 
Menandri,  Cherinthi,  ctc.  ld  ila  esse  patet  exco 
quod  subdit  S.  Pelrus,  ln  sanclificalioncm  Spiri- 
tus ,  q.  d.  Scribo  electis  non  immediaie  ad  glo- 
riam  ,  sed  ad  sanclilatem  et  graliam,  et  epist.  2. 
cap.  2.  v.  12.  Nos  autcm  debcmus  gratias  agere 
Deo  semper  pro  vobis  fralrcs  dilecli  d  Deo,  quocl 
elegerit  vos  Deus  primilias  in  salutem,  in  sanctifi- 
calione  Spiritus  ,  et  in  fule  veritatis.  Anlislropb. 
S.  Pelro  est  illudPauli  Ephes.  1.  U.  Sicut  elegit 
nos  in  ipso  ante  mundi  constitutionem ,  ut  cssemus 
sancti  et  immaculatiia  conspectu  ejus  incliaritate. 
Videibi  dicta. 

Magna  est  haecelectio,  quia  ad  magnum  bo- 
num,  puta  ad  fidem  et  gratiam,  quae  esl  semen 
glorioe  et  felicitatis  aeternse.  Unde  cap.  2.  9.  Vos, 
inquit,  genus  electum,  regale  sacerdolium ,  gens 
sancta,  populus  acquisilionis,  ut  virtutes  annun- 
tietis  ejus ,  qui  de  tenebris  vos  vocavit  in  admira- 
bile  lumen  suum,  etc. 

Advems.]  Primo  Lyran.  advenis ,  inquit,  hoc 
ml  [iroselytis,  qui  scilicet  ex  gentilismo  con- 
versi  erant  atl  judaismum,  et  inde  ad  Christia- 
nismum.  Verum  gracce  non  est  tt^ojjJutcks  ,  sed 
waoeTteSrj/tot;.  Secundo  ,  Maldon.  in  c.  7.  S.  Joan. 
v.  35.  per  advenas  accipitGentiles;  hi  enim  quia 
toto  orbe  eranl  sparsi ,  vocabantur  dispersio  ,  et 
dispersi,  juxta  illud  S.  Joannis  ibidem  iNumquid 
in  dispersionem  Genlium  iturus  est ,  et  docturus 
Gentes?  cum  Judaei  in  Judaea  viverent  collecti  et 
uniti.  Tertio,  S.  Hieron.  lib.  de  Script.  Eccles.  in 
Petro.  S.  Alhan.  in  Synopsi,  Didymus;  OEcum. 
Cathar.  Cajetan.  et  alii  hic  per  advenas  acc\[)\\mi 
Judaeos  ad  Christum  advenientes  et  conversos. 
Quarto  et  genuine,  advence  dispersionis  Ponti,  Ga- 
katice ,  etc.  vocantur  Judai  Chrisliani ,  qui  tum 
alias,  tum  recenter  ob  persecutionem  a  nece 
Stephania  Judaeisexcitalam  Actor.  8.  1.  eJudaea 
dispersi  fugerantin  Pontum,  Galaliam,  etc.  ibi- 
que  proinde  erant  hospites  et  advenae  non  in- 
colae  et  inquilini,  estoibi  sedemet  domum  fixis- 
sent.  Unde  S.  Jacobus  iisdem  scribens  ait  c.  1. 1. 
Duodecim  Tribubus  qucs  sunt  in  dispersione  salu- 
tem.  Hi  enim  vocantur  graece  n*pzTuZr,tj.u ,  id  est 
incolos ,  qui  advense  sunt,  et  domiciliumhabent 
in  aliena  terra  :  Tza.pznitrnj.iu  enim  idem  est  quod 
peregre  eo ,  advenio,  hospes  sum. 

Mystice,  tacite  monet  et  innuit  S.  Petrus  fide- 
les  in  hoc  mundo  ubivis  genlium  sint,  sestimare 
debere  se  esse  hospites  et  peregrinos,  ut  nulli 
loco  vel  rei  cor  afligant;  sed  quasi  advena?  per- 
transeant  ad  patriam  coelestem,  dicantquecum 
David  :  Advena  ego  sum  apud  te  et  peregrinus, 
sicut  omnes  patres  mei ,  Psal.  38.  13.  cogitentque 
illud  Pauli  :  Fratres  jam  non  estis  hospites  et  ad- 
vence,  sed  estis  cives  Sanctorum  et  domestici  Dei. 
Ephes.  2.  19.  Christiani  ergo  sunt  cives  coeli, 
hospites  et  advenoe  terrae.  Vere  S.  Augustinus 
quaest.  91.  in  Levit.  Omnis  homo ,  inquit,  advena 
est  nascendo,  quonium  compellitur  migrare  mo- 


S.  PETRI.  Cap.  I. 

riendo.  Vide  eumdem  scrmonem  32.  de  vcrbis 
Domini. 

Ex  dictis  liquet  hos  advenas  gente  et  genere 
fuisse  Judceos,  fide  et  religione  Christianos ;  e 
Judaea  cnim  erant  exules  et  profugi  :  sed  sub  hi* 
omncs  fidclcs  Ponti,  etiam  cives  el  inquilinos  6 
gcnlilismo  ad  Cbrislum  conversos  inlelligit.tum 
quia  primi  qul  Chrisli  lidem  in  Pontum,  etc. 
invcxerunt,  fucrunt  advcnee  Judaei :  hi  enim  Ju- 
d;eos  et  Genliles  in  Ponto  degentes  converte- 
runl.  Jure  crgo  advcnarum  quasi  parcntum 
suorum  in  Chrislo,  nomine  censentur,  praeser- 
timquia  S.  Pelro  pcculiaris  cura  Judaeorumin- 
cumhebat,  sicutPaulo  Gentium,  Galat.  2.  7.  tum 
quia  pauci  Ponli  cives  hoclempore  ad  Christuiii 
conversi  eranl.  Scripta  enim  cst  Ii.tc  Epistola 
paulo  post  apcrtum  per  Cornelium  fidei  ostium 
Gentibus,  anno  Christi  £»5.  Major  ergo  pars 
Chrislianorum  in  Ponto  crat  advenarum  : 
quare  omnes  S.  Petrus  vocat  advenas  per  synec- 
dochcn. 

Advems  dispersioms  Ponti.]  Hoc  est,  advenis 
Ponti  ex  dispersione  :  proscriptio  enim  peperit 
dispersioncm  ,  dispcrsio  fccit  exules  et  advenas 
Ponti :  vcl,  q.  d.  Advenis  dispersis  per  Ponlum  ; 
sacpe  enim  Hebrtei  abstracta  usurpant  pro  con- 
cretis. 

Ponti.  ]  Pontus  regio  est  Asiae  Minoris  vicina 
Ponto  Euxino  :  unde  ab  eo  nomen  accepit.  Ponti 
Rex  fuit  Milhridates.  ExPontooriundus  fuit  Mar- 
cion  hacresiarcha;  unde  a  Tertnllian.  1.  1.  con- 
tra  eum  cap.  1.  vocatur  vius  Ponticus  qui  Evan- 
g-e//acor?"05(7.Ponlicusquoque  fuit  Aquilapriscus 
Script.  interpres.  Ponitur  Pontus  hic  primoloco. 
Unde  Tertull.  Cyprian.  Hieron.  Cassiod.  cilantes 
hanc  Epislolam,  vocant  Epistolam  ad  Ponticos, 
sicut  primam  S.  Joannis  vocant  Epistolam  ad 
Parthos.  Porro  S.  Leo  serm.  1.  de  S.  Petro  et 
Paulo  asserit  S.  PetrumPontum,  Galatiam,Capr 
padociam,  Asiam,  Bithyniam,  legibus  Evange- 
licae  pradicationis  implevisse.  Praedicavit  ergo 
in  Ponto  Pelrus,  Ponlicosque  ad  finem  convertit. 
Ubi  Nota  efficaciam  Evangelii  de  praedicationi* 
S.  Petri ,  utpote  qui  homines  feros  et  barbaros 
ad  legem  et  sanctimoniam  Christianam  tra- 
duxerit. 

Quam  enim  Pontici    fuerint  barbari,  docet 
Tertull.  lib.  1.  contra  Marc.  cap.  1.  Pontus ,  in- 
quit,  qui  Euxinus  natura  negatur,  nomine  alludi- 
dur.  Caterum  hospitcdem  Pontum  nec  de  situ  ces- 
ti^nes;  ita  ab  humanioribus  fretis  nostris ,  quasi 
quodam  barbarics  suo  pudore  secessit ;  gentes  fero- 
cissimce  inhabitant  ,  si  tamen  habitatur  in  plaus- 
tro.  Sedes  incerta,  vila  cruda,  libido  promiscua  et 
plurimum  nuda,  etiam  cum  abscondunt ,  suspensis 
de  jugo  pharelris  indicibus,  ne  temere  quis  inter- 
cedat.  Ita  nec  armis  suis  erubescunt ,    Parentum 
cadavera  cum  pecudibus  ccesa,  convivio  convorant. 
Qui  non  ita  decesserint,  ut  escalilesfuerint,  male- 
dicta  mors  est.  Nec  femince  sexu  mitigantur  se- 
cundum  pudorem,  ubera  excludunt,  pensum  secu- 
ribus  faciunt ,  malunt  mititare  quam  nubere.  Du- 
ritia  cle  cozlo  quoque   dies  numquam  patens  :  sol 
numquam  liber  :  unus  aer ,  nebula  :  totus  annus  , 
hibernum  :  omne  quod  flaverit ,  Aquilo  est.  Li- 
quores  ignibus  redeunt ,  omnes  glacie  negantur , 
montes  pruina  exaggeranlur.  Omnia  torpent,  om- 
nia  rigent;  nihil  iilic  nisiferilas  catet ;  illa  scilicet 
quce  fabulas  scenis  cledit ,  de  sacrificiis  Taurorum , 
et  amoribus  Colchorum ,  et  crucibus  Caucasorum. 
Scd  nihit  tam  barbarum  ac  triste  apud  Pontttm 


COMMENTARIA  1N  EPIST.  S.  PETRI.  Cap.  I. 


599 


qunm  quodiUlc  Marcion  nalus  est,  Scylka  tetrior, 
tlamaxobio  instabilior ,  Massagela  inhumanior  , 
Amazonia  audacior ,  nubilo  obscttrior,  hicme  fri- 
gidior ,  gelu  fragilior ,  Istro  faliacior,  Caucaso 
abruptior.  Rursum  in  Ponto  Pluto  etProserpinn 
inferorum  dii.humanis  hosiiisplacabantur :  ibi 
quoque  antrum  eral  cxtracti  Cerbcri  el  Hcrcnlis 
desccnsus  ad  infcros ,  urbsquc  ipsa  Ccrbcrion 
vocabatur,  nc  rcgno  Pontico  sive  Bosphorano 
infcrni  nomcn  intlitum.  Accolae  vocabanlur 
Tauri  Cimnierii  (undc  Cimrneri;e  lenebrse)  sive 
Cimbri,seuCcrberci,  Hcniochi,CoIchi,  Cappado- 
ces.Paphlagones.  Nonne  infcrnus  cratCitnnicria 
regJo  diisinfcroi  uni  sacra,  ubi  striges,  ubiAche- 
rontis  palus,  ubi  Cerberasf  VidcSuidam,  Stra- 
boncm  et  alios  Cosinographos. 

2.  Skcundum  ciitcscii-.vitam  Df.i  patius.  ]  Prcr- 
ttientia&iglARcal  providcnliam et  pr;cdcslinalio- 
nem  Dci,  qua  Ponticos  elegil  ad  fitlcm  ct  gra- 
liani  Christi  et  Chrislianisini ,  providendo  eis 
picedicatores  aliaque  opportuna  mcdia,  quibus 
praescicbal  cos  nuscultuluros  et  obcditurus ,  uc 
oblntum  Chrisli  (idcrnct  graliam  libcrc  amplexu- 
ros.  Cndc  prascicntia  huee  paiTim  inchoulu  est 
et  conditionala ;  parlim  pcrfecta  ,  el  absolula. 
Inchoala  csl,  (pialcnus  pcr  eani  pra*scit  Deus 
quid  quilibel  homo  hac  vcl  illa  conditionc  ,  v.  g. 
vocalionc  ct  gralia,  sit  facturus  cl  libere  cleclu- 
rus.  Perfcclacsl,quatcnus  posiiaper  Dei  praedes- 
linalionemct  decrctum  condilionc,  putn  tnli  vel 
luli  yocationc,  vidct  Dcus  nbsolutc  voluntutem 
homiuis  libcrc  ei  conscnlirc,  crcdcrc  ci  obcdire. 
Prior  pia  scicuiia  a  Thcologis  vocatur  simplicis 
intelligeniia; ;  poslerior  visionis  :  hinc  ot  elec- 
lorum  cleclio  juxla  priorem  e*t  inchoata  tan- 
tmn  ct  condilionata,  juxta  posleriorcm  vero  per- 
fecla  ct  absoluta.  Prior  significatur  per  to  in 
sanctijicatiowm ,  uti  legunt  Laliua;  poslerior 
per  to  in  sancliftcalione ,  uti  legunt  Graeca  ,  de 
quo  mox. 

Toiro  maluit  Petrusdicerc/wvpsaVn/iflm,  quam 
prajdesliiialioium,  quia  pra-scicntia  latius  patct 
el  plura  innuit  :  nimirum  Primo  prsedestinalio- 
ncni  hanc  lidelium  ad  fidcm  ct  graliam  factam 
cssc  sapicnlissimc,  utpole  ab  selcrna  Dci  om- 
niscii  praescientia  ct  providenlia.  Secundo  : 
cam  csscarcanam  cl  inscrulabilem,  ulpole  fac- 
lain  arcano  divinse  mcnlis  consilio  etprajscien- 
tia.  Tcrtio,  cam  csse  suavem  a?que ,  ac  eflica- 
cem  ct  infallibilcm.  Suavcm ,  quia  liberum 
urbitrium  non  cocgit ,  scd  suavilcr  allexit  ad 
lidcm  ,  providcndo  illa  media  quibus  pracscie- 
bat  ci  pi.evidebat  liberum  arbitrium  libere  con- 
sensunnn  ,  ci  nsurum  ad  suam  salutem  effica- 
ccm  (T  iniallibilcm  :  quia  providenlia  Dei  cum 
oninia  prospiciat  cl  praevidcat,  quibus  rationi- 
bus  inovenda  sit  voluntas  hominis,  dum  eas  illi 
suggerh,  cHicaciler  el  inlallibiliter  cnm  movct, 
lleclilque  ad  libci  e  consentiendum.  Hoc  cst  quod 
de  alcrna  Dci  Sapientia  ail  Sapiens  c.  8.  v.  1. 
Atltngtt  a  finc  usquc  ad  fincm  fortiter ,  et  disponit 
omnla  suavitdr.  Quarto ,  eam  praovvnire  nostra 
opera  et  mcrila  ,  ac  proinde  essc  liberalem  et 
gralmlam,  dignnmque  omni  laudc  etgraliarum 
actioue.  Hoc  cnim  signilicat  to  pree  et  pro  in 
pracstienlia  cl  providenlia.  Quinto  lianc  Dei  in 
suos  cleclos  quasi  lilios  providenliam  csse  pa- 
lernam,  suuunam  ct  divinam  :  illam  eniin  sig- 
nilicat  to  Dci  palris.  Scxto ,  prsescienliain  hanc 
3ii  tanlum  esse  spt>culalivain,  sed  et  prac- 
includitenim  Dei  voiuntatem,  amorem ., 


licam 


ctdecretum  dandi  gratiam,  qua  ad  fidem,  justi- 
liam  etsalutcm  perdueainur. 

Porro  S.  Cyrill.  lib.  de  Recta  fide  ad  Reginas, 
etOEcum.  Iiic,  pr&scientium  rcferunt  ad  1'clrum, 
Pelrique  aposlolalum  ;  quasi  ille  ipsi  collatus  sit 
per  Dei  praescicntiam  ,  id  est  providcniiam  :  et 
proinde  non  dignitale,  sed  lcmpoie  dumtaxat 
inferior  sil  Jer»  mia  ,  qui  cap.  1.  a  Dco  audivji ; 
Pritisquam  formarem  le  in  utero ,  novi  te.  Melius 
alii  passim  prcescientiam  rcferunt  ad  ?o  electis. 
q.  d.  Scribo  electis,  qui  ad  fidem  a  Deo  clccliet 
dirccti  sunl  per  suavem  cjus  prxscientiam  et 
providcntiain.  Antistrophon  Peli  iesl  illudPauli  : 
Nonrepulit  Deus  plcbem  quam  prtrscivil.  Rom.  11. 
2.  el :  Quos  prcescivit  et  pnedeslinavit  conformes 
fieri  imaginis  filii  sui,  Rom.  8.  29.  el  :  O  allitudo 
divitiarttm  sapientice  et  scientice  Dei .'  qttam  incom- 
prehcnsibilia  sunl  judicia  ejus,  ct  invesligabiles 
vicFcjus!  Quis  enim  cognovit  scnsum  Domini?  aut 
qttis  consiltarius  ejus  fuit?  Rom.  11.  ZU.  vide  ibi 
dicta. 

Dei  Patius.  ]  Pater  hic  accipi  potcst  lum  no- 
tionaliler,  ulsiuriificcl  primain  persoiiain  S.  Tri- 
nitatis,  quae  genuit  Filium,  lum  cssentialiter,  ut 
significcl  Dcuni,  (jui  tribus  personisest  commn- 
nis.  Hic  enim  esl  paler  respcclu  hominum,  an- 
gelorum  et  crcaturarum  omnium. 

I\     SA.NCTIITCMTONEM    Sl»IIUTCS.  ]    OEcUII).     haeC 

refert  ad  to  Apostolus.  Unde  omnia  ha'C  siccon- 
lcxit  ct  explicat  :  1'elrtts  ex  prcvcognilione  Dei 
Patris  missus  Apostoitts  ad  segregandos  ipsi  in  Spi- 
ritu,  et  obedienles  reddmdos  eos ,  qui  aspersionem 
sanguinis  Jesu  expiatricem  admiseranl ,  vobis 
electis  peregrinis  cx  dispersione  Ponti,  Galatia? , 
Cappadocia  ,  Asiai  ,  et  Dithynuc ,  gralia  ct  pax 
mullipUcetur.  Alii  melius  referunl  ad  to  clcctts. 
q.  d.  Electi  estis  a  Deo  ad  sanctilicationem  Spi— 
ritus  tum  aclivam,  ut  sciliccl  Spiritus  sanctus 
vos  per  gratiam  infusam  sanclificet ;  tum  conse- 
quenter  passivam,  ut  scilicet  anima  et  spiritus 
Testejr  a  Dco,  misso  in  vos  SpmUi  suncto  sunc- 
lilicctur;  tv  crgo  S/nrilus  significnt  Primo,  hanc 
sanctificationem  esse  proprium  opus  Spiritus 
sancti,  ita  tamen  ul  reliqua.»  duse  personae  S.  Tri- 
nilatis  non  cxcludantur,  scd  polius  in  co  pcr 
divinam  ^=.0^^^  t  jdest  circumcisionejn,  utait 
Damas.  includanlur.  Unde  myslerium  sancla; 
Trinitatis  tresquc  ejus  personas  nominat  hic 
sanctus  Petrus  :  scilicct  primam,  dicens  Dei  Pa- 
tris ;  secundam,  diccns  Jcsu  Christi ,  tertiam, 
dicens  Spiritus.  Rursiim  apposile  Patri  tribuit 
clectionem,  pra;scientiam  et  pr;edestinalionem; 
Spiritui  sancto  sanclificalionem  ;  Filio  aspersio- 
nem  sanguinis  :  eo  enini  nos  redemil  el  abluita 
peccatis  nostris.  Secundo  to  Spi?'itus  significat 
hanc  sanctificationem  non  esse  carnis,  utierat 
illa  legis  veleris,  sed  spiritus.  Tcrtio,  in  sanctifi- 
cationenobis  infundispiritum,puta  habitum  gra- 
ti;c,  charilatis,  cajlerarumque  virtutum  ,  quibus 
iinbuta  mens  noslra  liat  spiritalis,  imo  spiritus  ; 
ulinslar  spirituum  an^clicorum,  spirituali  et  an- 
gclica  purilale  et  sanctilale  placeat  et  servial 
Deo.  Porro  hunc  spiritum  haurimus  et  parlicipa- 
nius  h  Deo  el  Spiriiu  sanclo,  per  illumque  ei 
similcs  e(licimur,  juxta  illud  :  Qui  adkctret  Do- 
mino  unus  spirilus  cst,  1.  Cor.  6.  17. 

Nota.  Pro  in  sanctificationc  gra»ce  est  «>■  kyiaa- 
fiu,  id  esl  in  sanctificationc,  vel  ctiam  in  sanctifi- 
calionem:  soepeenim  i»  ponitur  proii? :  utrumquc 
verum,  ct  huic  loco  congruum.  Inchoate  enim 
elegit  nos  Deus  in  sanctilicalionem,  quando  nos 


^oo 


COMMENTARIA  IN  I.  EPIST.  S.  PETRI.  Cap.  1. 


;b  tetorno  desliuavit ,  et  in  lcmpore  vocavit  ad 
sanctitalem  :  perfecte  vero  elegit  nos  in  sancti- 
tale,  quantlo  jani  libere  cretlenles  baplizatos  et 
-anciificatos  amat,  et  elegitad  suani  gratiam , 
.unicitiam,  filiationemet  hsereditalcm.  Idemdi- 
cit  Paulus  Ephes.  1.  li.  et  1.  Tliess.  5.  23.  Ipsc 
aalem  Dcus  pacis  sanctificet  vos  peromnia,  ut  in*- 
trger  spirilus  vcster ,  et  anima,  et  corpus  ,  sine 
querela  in  advenlu  Domini  nostri  Jesu  Christi  ser- 
vetur.  Vide  ibi  dicta.  Moral.  discant  bic  Chris- 
(iani  quanti  facienda  sit  sanctitas ;  utpote  ad 
(juamab  aeterno  a  Deo  electi  sint,  qui  ad  hoc 
misil  Cbristum  in  mundum,  ut  scilicet  servia- 
mus  illi  in  sanctitate  et  justitia  coram  ipso  omni- 
bus  diebusnostris,  ut  canit  Zachar.  Lucee  l.v.  75. 
llacest  enim  voluntas  Dei  sanctificatio  vestra,  ait 
Paulus  1.  Thessalon.  Ix.  3.  Chrisliani  ergo  sibi  a 
Deo  et  Christo  dici  putent  illud  Dei  per  Mosen  : 
Eritis  mihi  sancti;  quia  sanctussumego  Dominus, 
et  separavi  vos  a  ccetcris  populis ,  ut  essetis  mei. 
Levit.  20.  26.  etc.  22.  32.  Ego  Dominus  qui  sanc- 
tiftco  vos.  Orent  ergo  assidue  cum  Davide  :  Cor 
mundum  crea  in  me  Deus,  et  spiritum  rectum  in- 
ncva  in  visceribus  meis.  Ne  projicias  me  a  facie 
tua,  et  Spiritum  sanctum  tuum  ne  aufcras  a  me. 
Redde  mihi  lcetitiam salutaris  lui,  el  Spiritu  prin- 
cipali  confirma  me. 

IN  OBEDIENTIAM  ET  ASPERSIONEM  SANGUINIS  JESU 

Christi.  ]  Praepositiom  potest  Primo,  significare 
causam  meritoriam  :  ut  sit  idem  ,  quod  per.  q. 
d.  Electi  sumus  ad  sanctitatem  per  obedientiam 
Cbristi  usque  ad  mortem  et  per  sanguinem  ejus 
in  cruce  effusum,  quo  in  baptismo  aspersi  et 
lustrati  sumus.  Ha  Lyran.  et  Cajetan.  Hebraeum 
euim  2  id  est  in,  sumitur  pro  per ,  propter,  ex , 
adeoquc  omne  genus  causee  significat,  ut  os- 
tendi  can.  25.  in  S.  Paulum. 

Secundo,  To  msignificat  causam  finalem.  q.  d. 
Fideles  electi  sunt  a  Deo  ad  sanctitatem,  hoc 
fructu  et  fine,  ut  ejus  jussis  obediant ,  et  indies 
fiuctum  majorem  (  Hebr.  enim  2,  id  est  in,  cum 
accusativo  significat  augmentum  )  effusionis 
sanguinis  Cbristi,  puta  perseverantiam  et  vitam 
teternam,  consequantur  in  coeio  :  hoc  enim  as- 
persionem  sanguinis  Christi  nobis  reseratur, 
ut  aitPaulus  Hebr.  9.  11.  Per  metonymiam  ergo 
et  mctalepsin  ponitur  sanguis  Christi  pro  rese- 
ratione  coeli  et  ccelestigloria,  sicut  causa  poni- 
tur  pro  effectu,  meritum  promercede  :  ut  S.  Pe- 
trus  tres  effectus  praedestinationis  divinee  as- 
signet,  scilicet  electionem  ,  obedicntiam  et  vi- 
lam  aeternamper  merita  sanguinis  Chrisli,  sicut 
S.  Paulus  cosdem  assignat ,  dum  eos  nominat 
vocationem,  justificationem  et  glorificationem, 
Rom.  8.  30. 

Tertio,  in  significarepotest  causam  materia- 
lem.  q.  d.  Electi  sunt  a  Deo  qui  Christo  obedien- 
tes  se  preestiterunt,  et  sanguinem  Christi  pro 
se  effusum  per  fidem  amplexi ,  eo  sc  asperse- 
runtet  purificarunt.  Ita  sanctus  Cyrillus  de  Fide 
ad  Reginas  ,  et  OEcum. 

Secundus  sensus  profundus  est,  sed  obscurus 
et  novus  :  nusquam  enim  ita  accipitur  aspcrsio 
sanguinis.  Primus  crgo  planus  est  et  usitatus  , 
si  quis  tamensecundumcummultis  sequi  malit, 
dicat  aspersionem  sanguinis  Christi  metonymi- 
ce  poni  pro  fructu  aspersionis  sanguinis  Christi, 
hoc  sensu.q.  d.  Vocati  estis  ad  sanctitatem,  hoc 
fine  ut  Christo  obediendo,  ejusque  sancta  prae- 
cepta  et  monita  sequendo,  ejusque  redemptio- 
nem,  sanguincm  et  morlem  indics  commemo- 


rando,  magismagisqucejus  fructumpercipiatis ; 
ut  scilicet  iudies  in  omui  virtute  et  sanctitate 
crescatis  el  proficiatis ,  usque  ad  finem  vitae, 
itaque  coelestis  gloriae  tbesauros  consequamini. 

Nota.  Sanguinem  Christi  hic  fidelibus  propo- 
nit  S.  Petrus  ,  quasi  balneum  quoddam  pretio- 
sissimum  ad  sanctificationcm,  hoc  est,  ad  sa- 
nandos  omnes  animi  morbos,  omncsque  virtu- 
lcs  (  quae  nonaliud  sunt  quam  sanitates  anima?* 
conciliandas  et  augendas  eflicacissiinum,  quod 
proinde  crcbro  omnique  die  et  hora  usurpave 
debeamns.  Alludit  ad  aspersionem  sanguims 
victimarum  veteris  testamenti ,  in  qua  omnjs 
illius  aevi  purificalio  et  sanctimonia  consistebal, 
uti  ostendi  Levit.  1.  maxime  vero  alludit  ad  as- 
persionem  leprosi  mundandi :  hic  enim  die  octa- 
vo  aspergebatur  sanguine  victimae,  eoque  mun- 
dabatur  ab  immunditia  legali,  quae  arcebat  eum 
quasi  irregularem  i  templo  hominumque  con- 
victu,  qua  bucusque  ob  lepram  irretitus  fuerat, 
Levit.  1U.  Leprosusenim  typice  figurabat  pecca- 
torem,  qui  a  leprapeccati  mundatur  per  asper- 
sionem ,  id  est,  applicationem  sanguinis  Chris- 
ti,  quae  fit  per  baplismum  aliaque  Sacramenta  , 
item  per  fidcm  ,  contritionem  et  bona  opera. 
Hoc  est  quod  praedixit  Isaias  c.  52.  15.  Iste  as- 
perget  gentes  multas.  q.  d.  Christus  suo  san- 
guine  per  aquam  baptismi  multos  abluet  a  pec- 
catis,  justificabit  ct  sanctificabit.  Hoc  est  quod 
orat  David  Psalm.  50.  Asperges  me  Domine  hys- 
sopo,  etmundabor.  q.  d.  Sicut  olim  leprosus  ty- 
pice  mundabatur  per  aspersionem  hyssopi  san- 
guine  victimae  tincti,  ita  aspersione  sanguinis 
Christi,  qui  vere  esl  hyssopus  sanguineus  Agni 
immaculati  mundans  peccata,  elue  et  emunda 
meum  reatum  homicidiict  adulterii.  Orat  enim 
per  sanguinem  et  merita  Christi  venluri,  per 
hyssopum  ,  sanguinem  et  agnum  praefigurati , 
sibi  remitti  peccata  ,  ita  S.  Ambros.  de  Apolog. 
David  cap.  12.  Sic  Apostolus  Hebr.  10.  22.  As- 
persi,  ait ,  corda  a  conscienlia  mala  ,  id  est,  in 
cordibus  sanguine  Christi  per  baptismum  lus-" 
trati  et  purgati  a  peccalis.  Unde  explicans  sub- 
dit:  Et  abluti  corpus  aqua  munda  baptismi.  As- 
persio  ergo  sanguinis,  idem  est  quod  lustratio 
et  purificalio  c  peccatis  ,  quae  fit  per  sanguinem 
Christi.  Vidc  dicta  Hebr.  9.  13. 

Porro  haec  aspersio,  idest,  applicatio  sangui- 
nis  Chrisli,  adhibeturanimae,  Primo,  per  baptis- 
mum,  aliaqueSacramenta,praesertim  Eucharis- 
tiae  :  in  ea  enim  realiter  comedimus  corpus  ,  et 
bibimus  sanguinem  Christi.  Secundo,  perfidem 
et  orationem  jobsecrando  scilicet  ut  Deus  per 
merita  sanguinis  Christi  nobispeccata  remittat, 
gratiam  donet,  virtutes  largiatur  et  augeat.  Sic 
Ecclesia  omnes  oraliones  et  collectas  conclude- 
re  solet  dicendo  :  Per  Dominum  noslrum  Jesum 
Christum,  etc.  Tertio ,  per  rememorationem  et 
meditationem  passionis  Christi ;  hac  enim  gra- 
tos  nos  exhibemus  Christo,  ejusque  pretiosam 
redemptionem  celebramus,  ac  per  eam  benefi- 
cia  speramus,  poscimus  et  impetramus.  Atquc 
hac  de  causa  Christus  sacrilicium  Missae  et  Eu- 
charistiae  instituit,  ut  in  eojugiter  tantam  pas- 
sionis  ejus  dignalionem  recoleremus ,  et  cum 
omni  gratiarum  actione  celebraremus  ,  juxta 
illud  :  Hoc  faciie  inmeam  commemorationem.  Et : 
Quotiescumque  manducdbitis  panem  hunc,  et  cali- 
cem  bibetis,  mortem  Domini  annuntiabitis  donec 
veniat,  1.  Corinth.  11.26.  Quarto,  uniendo  ope- 
rationes  et  passiones  nostras  actionibus  et  pas- 


COMMENTAHIA  IN  J.  EPIST.  S.  PETfti.  Cap.  I. 


co: 


«ionibus  Chrisli  :  hoc  enim  Christo  perhonori- 
licum ,  Patri  gratissimum,  nohis  utilissimum 
est  :  dumenim  nostra  exilia  opera  unita  operi- 
husdivinis  Christl,  iisque  quasi  vestita  et  inau- 
rata,  ejusque  sanguine  purpurata  Deo  Patri  of- 
fenmus  ;  conciliamus  ejus  oculos  (  ut  respiciat 
in  faciem  Christisui )  et  gratiam,  acimpetramus 
quod  obsecramus.  Unde  viri  pii  et  sapientes 
idipsum  sludiose  factiiant.  Hoc  est  quod  ait  Pau- 
lus  Hehr.  12.  1l\.  Acccssislis,  elc.  ad  testamenti 
novi  mediatorem ,  et  sanguinis  aspcrsionem  melius 
loquentem  quam  Abel,  quia  sanguis  Ahel  clamat 
vindictam,  Christi  misericordiam. 

GnATiA  vobis  et  pax  multipucetur.  ]  Gratiam 
intellige  tum  increalam  in  Deo ,  tum  creatam 
in  nohis.  Increata  esl,  henevolentia,  amor,  fa- 
vor ,  quo  suos  prosequitur  :  creata,  estgratia, 
donaque  quae  Deus  ex  amore  gratis  in  animam 
infundit.  Cratiaj  effectus  et  comes  est  pax  tri- 
plex,  scilicet  pax  cum  Deo,  nobiscum,  et  cum 
proximis.  Kaque  S.  Pelrus  tam  pacem  quam 
gratiam  in  fidelihus  augeri  et  perfici  precatur, 

•  xeniplo  Ghristi,  qui  discipulos  post  resurrec- 
tionem  salutans  ait,  Pax  vobis  ,  praesertim  quia 
ipse  eam  non  tantum  promisit ,  sed  et  dedit ,  di- 
ceni  Pacem  relinquo  vobis ,  pacem  meam  do  vobis, 
Joan.  c.  20.  unde  S.  Cyril.  lib.  12.  in  Joan.  c.  53. 
el  bh.  et  1.  10.  c.  7.  Lex,  ait ,  quaedam  Ecclesiae 
tradita  est  :  in  sanctis  enim  congregationibus 
iiaac  sacpius  ad  invicem  dicimus.  Pacem  enim 
et  ad  nos,  et  ad  Deum  hahere,  fons  et  origo 
omnium  bonorum  est.  Quare  Paulus  quoque 
onine  bonum  fidelibus  optans  dicit  :  Gratia 
vobis  et  pax.  PorroCyrillus,  pacem  quam  Chris- 
tus  optabat  etrelinquebat  Apostolis,  censet  esse 
Spiritum  sanctum,  quia  scilicet  ipse  est  pax 
«ausalis  ;causal  enim  pacem.  SicChristus  dici- 
lnr  csse  pax  nostra,  Ephes.  2.  \h.  id  csl ,  pacifi- 
cator  noster  qui  pacem  inter  nos  et  Deum  con- 
ciliavit. 

3.  Benedictus  Deus.]  Ordilur  a  benedictionc, 
gratiarum  actione  et  laude  Dei ,  quia  celebrat 
r.igens  beneficiumredemplionis  Christi,  nostraj- 
que  per  eum  vocationis  ad  graliam  etgloriam 
a?lernam.  Idcm  facit  Paulus  toto  c.  1.  ad  Ephe- 
*ios,quo  mirehocDeibeneficium  extollit,  scru- 

•  aiur  et  admiraiur.  Quin  et  Gcnliles  nonnulli 
suas  epistolas  et  libros  a  Dco  inchoant.  Ita  Ara- 
tussua  Phxnomena  orditur:  A  Jovc  principium, 
»"tc.  ulirecensui  Acior.  17.  v.  28.  Porro  hsecDei 
laus  et  benediclio  est  voxangclica,  ctinchoatio 
vitae  beata*.  Beali  enim  in  coelis  absorpti  in  marc 
«livinitatis  non  nisi  Dcum  laudant  ct  glorificanl, 
Apoc.  h.  8.  ct  10.  yide  ibi  dicla. 

Moral.  Nota,cordacl  ora  Sanctorumcsse  quasi 
ajtare  thymiamatis,  quod  jugitcr  thymiama  di- 
Miiae  laudis  cxhalat  et  quasi  apiarium,imo  fa- 
vns.qui  perennitcr  doxologiae  mclla  stillant, 
ut  cum  S.  Joh  ,  tam  in  prospcris  quain  in  adver- 
•il  dicant :  Sit  nomcn  Domini  bcncdictum,  ct  cum 
Psalte  psal.  S3.  liencdicam  Dominum  in  omni  tcm- 
pore,  et  cumtrihus  puerisin  camino  ignis  :  Dc- 
nidicite  omnia  opera  Domini  Domino,  laudateet 
supcrexaUalc  cum  in  svcula,  Daniel.  3.  et  cum 
/acharia  :  Baicdictus  Dominus  Deus  Isracl  :  quia 
vtsitavil  etfecit  redemptionnn  plebissua,  Lucael. 
»1  cum  B.  Vjrg.  Magniftcat  anima  mca  Dominum. 
Ita  Paulusomnespenc  suas  Kpistolas  ordilur  a 
graliarum  actione,  vcl  bcnedicliooe  Dci. 

PaterDomini  nostriJesdCuristi,]  tumquoad 
*liMmtaleni,  pcr  generationem  ci  communica- 

COrtNEt.    i    I.4PIDE.      TO«.    X. 


tam  ab  aeterno  ;  tum  poiiu.«  q«»o^d  bumanita- 
tem,  quam  per  operationem  Spiritus  sancti  in 
tcmpore  ipsi  effoi  mavit  in  utero  B.  Virginis,  qua 
ratione  tota  S.  Trinitas  dicitur  Pater  Cliristi  et 
Christianorum  :  nomen  enim  Jesus  est  nomen 
hnmanilatis  Christi ,  non  divinilatis.  Passim 
quippe  Apostoli  celebrant  mysterium  incarna- 
tionis  Christi  ;  tum  quia  novum,  tum  quia  per 
illud  peracta  est  redemptio  nostra  :  quia  non 
nisi  per  ejus  fidemet  meiita  justificamur  et  sal- 
vamur. 

QUI    SECUNDUM    MISEIUCORDIAM    SIAM    MACNAM.  ] 

Causam  cur  Deum  benedicat,,  dat  magnam  ejus 
misericordiam  nohis  per  Chrislum  exhibitam. 
Alludit  ad  illud  Psalm.  50.  1.  Miserere  mei  Deus 
sccundammagnammisericordiam  tuam,  et  secun- 
dum  muttiludinem  miserationum  tuarum  dele  ini- 
quitatcm  meam.  Et  Psalm.  Ihh.  9.  Miserationes 
ejus  super  omnia  opera  ejus.  Et  Psal.  107.  5.  Mag- 
naest  super  coelos  misericordia  tua.  S.  Petro  suc- 
cinitPaulus2.  Cor.  1.  3.  Benedictus  Deus,  etc.  pa- 
ter  misericordiarum  ,  et  Deus  totius  consoiationis. 
EtEph.  2.  h.  Deusautem,  quidives  est  in  misericor- 
dia,  per  nimiam  suam  charitatemqua  ditexit  nos. 

Porro  misericordia  Deimagna  ,  idestmaxima 
etimmensaest ,  Primo,  ex  causa  efficiente.quia 
promanat  a  Deo  ,  ejusque  amore  in  nos  immen- 
so  :  tanta  ergo  est  quanta  cst  deitas  cum  qua 
unum  esl  idemque.  Secundo,  exobjecto,  quia 
scilicet  donavit  nobis  filium  suum  unigenitum  , 
ut  in  eo  viscera  sua  in  nos  effudisse  videatur, 
juxta  illud  Zachariae  :  Per  viscera  misericordia 
Dei  nostri ,  in  quibus  nos  visilavit  oriens  ex  allo. 
Lucae  1.  Magna  ergo  est  quia  Dcus  immensus  se 
exinanivit  usque  ad  mortcm,  mortcm  autem 
crucis  ,  ut  hominis  sihi  inimicissimi  miserere- 
tur,  eumquc  ab  aeterna  miseria  liberaret.  Tertio, 
ex  subjecto,  quia  nos  homines,  quasi  vermes 
vilissimos  plenos  peccalis  ,  omnique  miseria  ad 
se  evocavit,  et  evexit  ad  sunm  gratiam  el  glo- 
riam  juxta  illud  :  /f6yss«.shuman3e  miseriae  abys- 
sum  divinae  misericordia}  invocat ,  Psalm.  Ul.  8. 
Quarto ,  ex  copia  donorum  ,  quia  innumcra  be- 
neficia,  gratias  et  dona  nobis  contulit,  et  con- 
ferre  non  cessat.  Unde  S.  August.  conc.  2.  in 
Psal.  58.  Totum,  ait,  quidquid  sum,  Domine ,  dc 
miscricordia  tua  cst  :  ut  enim  essem,  quidfeci? 
ul  esscm  qui  te  invocarem ,  quid  cgi?  quia  crgo  ne- 
mo  tc  in  misericordia  largior  ,  a  quo  accepi  ut  es- 
sem,  ab  ilto  acccpi  ut  bonus  cssem ,  Deus  meus  mi- 
sericordia  mca.  Quinto,  magna  est  loco  et 
tempore,  quia  ad  onines  homines  omnium  lo- 
corum  ,  temporum  et  saeculorum  se  extendit , 
juxta  illud  Psalm.  32.  5.  Misericordia  Domini 
plcna  est  tcrra.  Rursum  in  Sanctis  durat  in  aeter- 
num.  Sexto,  ex  fine,  quia  ducil  nos  ad  magnum 
suum  regnum  ,  suaeque  heredilalis  ct  gloriae 
immensno  nos  participes  facitcl  consortes,  juxta 
illud  Psaltis  :  Ctamavi  ad  te  Dominc;  dixi .  Tu  es 
spcs  mca, portiomea  in  tcrra  rivcyitium,  Psal.  ih\. 
G.  Magna  ergo  est,  Primo.  quia  a  niagnomanat 
Deo  ;  Secundo  ,  quia  per  magnuni  datur  Chris- 
tum  ;  Tertio ,  quia  magnam  levat  miseriam  ; 
Quarto,  quia  magna  dat  dona;  Quinto,  quia 
magnas  amhil  gcntes  ,  loca  el  tempora  ;  Sexlo, 
quiamagno  nos  hcat  Cirlo  et  Deo. 

Regeneravitsoi  in  spem  vivam.  ]  Regcncralio 
est  duplex  :  Prima  eit  jusiificatio  et  iinctifica- 
lio,  qua  a  morle  peccati  suscilamur  et  rcvoca- 
niur  ad  vitani  gratiu1  perdita.m  in  lapsu  Adami  ; 
hacc  dicitur  rcgeueratio  ,  id  <'sl ,  iierata  el  se- 

76 


002 

cunda  gcneralio 


COMMENTAMA  IN  I.  EPIST.  S.  PETRI.  Cap.  I. 


(|iiia  prima  generatio  fuit  in 
Adamo,  (jua  Deus  Adamum,  et  in  eo  posteros 
omnes  creavil  in  gratia  ;  per  eamque  filios  suos 
effecit  ;  ideoque  in  spiritu  genuit  :  secunda  ge- 
neratio,  hoc  est  regeneratio  ,  cst  qua  lapsi  et 
mortui  per  Christuin  revocamur  ad  priinaevam 
vitain  et  gratiam  quam  habuimus  in  Adamo, 
ante  lapsum.  l\egeneratio  secundaest  resurrec- 
lio  :  per  illam  enim  a  morte  suscilamur,  et  in 
novam  vitam  quasi  rcgeneramur,  puta  coeles- 
lem  ,  beatam  et  aeternam  ;  lisec  dicilur  regene- 
ratio  respectu  primse  generationis,  qua  a  paren- 
til)us  nostris  gcniti  sumus  in  vitam  hanc  natu- 
ralem  et  mortalem.  Ulroque  modo  hic  accipi 
potesl. 

Juxla  primam  cnim  sensus  erit,  q.  d.  Deus 
perChristum  ,  Christiquebaptismumet  gratiam 
nos  regeneravit,  id  est  justificavit,  ot  ad  vitam 
gratice  revocavit,  inspem  vivam,  id  est,  hoc  fine 
elfructu  ,  ut  scilicetper  gratiam  speremus  con- 
scqui  gloriam  et  vilam  aetcrnam. 

Juxta  secundam  sensus  erit,  q.  d.  Christus 
nos  suo  sanguine  aspergens,  purificans,  sancti- 
licans  etvivificans  regeneravit,  id  est,  resusci- 
tavit  nos  adgloriamet  vitambeatam,  in,  idest, 
per  spem  vivam.  Spe  enim  salvi  facti  sumus :  haec 
coim  spes  ex  parte  Dei  promittenlis  ita  est  viva, 
rertaet  efficax,  acsi  rem  speratam,  puta  vitam 
l)eatam,  nobis  reipsadaret,  et  in  manus  consig- 
narct.  Quo  sensu  aitPaulus  :  Habemus  per  fidem 
accessum  in  gratiam  istam ,  in  qua  stamus  et  glo- 
riamur  inspe  glorix  fdiorum  Dei,  Rom.  5.  v.  2. 
et:  Conresuscitavit  et  consedere  fecit  in  ccelestibus, 
Ephes.  2.  6.  q.  d.  Christus  resurgendoet  ascen- 
dendo  in  coelum  nos  secum  evexit ,  sibique  as- 
sidere  fecit  in  coelo  :  adeo  enim  cerli  sumus, 
si  Christo  inhaereamus ,  nos  illi  assessuros  in 
coelo,  ac  si  jam  ei  assideremus  :  quo  enimpraz- 
cessit  gloria  capilis ,  eo  spes  vocatur  et  corporis, 
ait  S.  Leo.  Unde  S.  Aug.  in  Medit.  cap.  15.  llcec 
tota,  ait,  mihiest  spes ,  omnisque  fiducia  cst  iu 
ipsoJesuChristo,  qui  uniuscujusque  nostrum  por- 
tio  est,caro  et  sanguis.  Ubi  crgo  portio  mea  rvg 
nat ,  ibi  me  regnare  credo  :  ubi  caro  mea  glorifi- 
catur,  ibi  me  gloriosum  esse  recognosco  :  ubi  san- 
guis  meus  dominatur,  ibime dominari senlio.  Unde 

Tertio,  sic  exponi  potest,  ut  spes  viva  vo- 
celur  ipsa  regeneratio,  q.  d.  Regeneravit, 'i;I 
est  rursum  generavit  et  vivificavit  nos,  dando 
nobis  non  rem,  puta  gloriam,  sed  ejus  spem 
vivam  :  haec  enim  spes  viva  est,  quasi  anima  et 
vita  Christiani,  qua  vivit  vigetque  in  laboribus 
et  tribulationibus  pro  Chrislo ;  quia  scilicet  spe- 
rat  ab  eo  vitam  aeternam  :  illam  enim  vitam  per 
spem  praecipit ,  ut  videatur  jam  illam  possidere, 
illaque  vivere,  ac  proinde  per  spem  jam  vide- 
tur  regeneratus  et  resuscitatus.  Inde  enim  spem 
vocat  vivam,  quia  scilicet  fideles  remunerat  et 
vivificat ,  de  quo  mox  plura.  Ubi  adverle  ™  in  , 
phrasi  Hebraea  significare  augmentum  spei  vi- 
vee.  q.  d.  Regenerat  nos  Deus,  indiesque  magis 
in  Chrislianismo  vividos  et  vegetos  facit  per 
spem,  quam  indies  majorem  magisque  vivam 
in  nobis  suscitat,  per  nova  auxilia  et  robora 
gratias  per  continuam  opem,  directionem  et 
protectionem,  per  varias  consolationes,  quas  in 
mediis  tribulationibus  et  desolationibus  majo- 
res  et  copiosiores  quotidie  nobis  suggerit  et  as- 
piraL 

In  spem  vivam.  ]Dicitur  spes  viva.  Primo,  quia 
speral  vituin  selurnam.  Uude  S.  Hieron.  lib.  1. 


contra  Jovin.  legit  in  spem  vita.  Alii  apud  S.  Au- 
gust.  1. 1.  de  Peccat.  merit.  c.  27.  legunl  in  spem 
vila;  alerna;.  Melonymicc  ergo  spes  viva  ponitur 
provita  sperata,  sive  pro  re  viva  obtinenda  per 
spem.  Significanter  vero  ait,  vivam,  ut  indicet 
vitam  praesentem  esse  mortalem  et  mortuam, 
magisque  esse  mortem  quam  vitam.  Nam,  ut 
ait  S.  Gregor.  homil.  37.  in  Evangel.  Temporalis 
vita  aternai  vila:  comparata  ,  mors  est  potius  di- 
cenda,  quam  vita.  Jpse  enim  quotidianus  defectus 
corruplionis  quid  est  aliud ,  quam  qucedam  pro- 
lixitas  mortis  ? 

Secundo,  quia  spes  haec  non  esl  fallax  et  du- 
bia,  qualis  est  mundanorum  sperantium  opes 
et  bonores,  sed  veraxet  certa  ,  ut,  nisi  per  nos 
steterit,  certo  gloriam  speratam  simus  adep- 
luri,  ait  Beda.  Tertio,  quia  haec  spes  nunquam 
moritur,  ncc  interit,  sed  semper  vivit,  donec 
ad  rem  speratam  nos  perducat.  Quarto  :  spcs 
dicitur  viva ,  quia  fidelium  vitam  sustentat,  ut 
in  mediis  tribulationibus  vivant  Ueti ,  in  viva 
spegloriae  :  spes  ergodaleis  vitam  et  animos, 
facitque  eos  vivere  et  vigere  in  quibusvis  ad- 
versilatibus.  UndcPhilo  lib.  quod  deterius  potiori 
insidiatur  :  Quid  enim  ,  ait,  fiomini  magis  potest 
esse  proprium  quam  spes  et  exspectatio  possessio- 
nis  bonorum  accipiendorum  a  solo  munificentissimo 
Deo  ?  Quod  genus  liominum,  si  vera  fateri  volu- 
mus,  proprie  hominum  est  ;  lanquam  hi  qui  nou 
sperant  in  Deum ,  exlra  naturam  rationalem  cen- 
seantur.  Ita  Paulus  :  Quod  autem  nunc  vivo  in  car- 
ne  ,  inquit,  in  fide  (  et  spe  :  hanc  enim  parit  et 
includit  fides  )  vivo  Fitii  Dei,  qui  dilexitme,  et 
tradidil  semetipsum  prome,  Galat.  2.  v.  20.  Ho- 
moenim  desperans  languet  instar  mortui,  spe- 
rans  vero  vivit  et  valet,  juxta  illud  Tibull.  lib.  2. 

Credula  vitam 

Spes  fovet ,  et  melius  cras  fure  semper  ait. 

Spes  alit   agricolas,  spes  sulcis  credit  aratis 
Semina. 

Spes  etiam  valida  solatur  compede  vinctum. 

VideS.  Bernard.  serm.  7.  in  Psalm.  Qui  habitat : 
In  spe,  ait,  vivimus,  frater,  nec  discimus  in  tribu- 
latione  ,  quod  in  exspeclatione  simus  ineffabilium 
gaudiorum.  Neque  enimvana  nobishac  exspecla- 
tio ,  aut  dubia  spes  videtur  innixa  ate^ma?  pro- 
missionibus  veritatis.  Deinde  etiam  ex  perceptionc 
pro3sentium  munerum  ,  firma  est  exspectalio  futu- 
rorum;  et  prasentis  gratia?  virtus  nimis  credibili- 
ter  altestatur  felicitatem  promisscn glorioR  sine  du- 
bio  secuturam.  Nempe  Dominus  virtutum  ipse  ct 
esl  Rex  glorice,  gratiam  et  gloriam  dabit  Domi- 
uus.  Viriliter  ergo  suslineat  in  hoc  sozculo  pielas 
colluctationem,  et  persecutionem  quamlibet  cequa- 
nimiter  patiatur. 

Quinto,  spesdicitur  viva,  id  est,  vegeta  et  vi- 
rens.  Sicut  enim  Ezechiel  c.  37.  k.  Judaeorum  in 
Babylonedesperationem  deliberationeet  reditu 
in  Jerusalem  repraesentat  per  ossa  arida  ,  ita 
eorumdem  spem  excitat  et  vivificat  per  visio- 
nem ,  qua  vidit  haec  ossa  reviviscere.  Unde 
S.  Gregor.  31.  Moral.  c.  Zh.  vel  18.  Arentia,  ait, 
corda  sunt  hominum,  quce  in  hujus  saculi  spe  pe- 
ritura  plantala,  aternitatis  fiduciam  non  habent: 
virent  autem ,  quas  illi  hereditali  inhxrent.  Quo- 
niam  tu ,  Domine,,  singulariter  in  spe  constituisti 
me,  Psal.  h.  10.  et  :  In  te ,  Domine  ,  speravi,  non 
confundar  in  mternum,  Psal.  30.  1. 

Sexto,  sicutaquaestanteset  stagnantesdicun- 
turmorrune.  fontanse  vero  et  fluentes  dicuntur 


vivir,  quia  vitfl,  id  csl,  vitalisoperalio ,  consis- 
lil  in  aclione  et  motu  ;  ila  spes  viva  dicitur,  quoe 
liominem  cxcitat  ad  vivas  cl  heroicas  actioncs 
virlutum,  quibus  gloriam  spcratam  adipiscatur. 
Hinc  ait  Paulus  :  Sancli  per  fulcm  (  uliquc  et 
spem  )  vicerant  regna,  operati  sunt  justitiam, 
adcpti  sunt  repromissiones  ,  obturaverunt  ora  leo- 
mtm,  extinxerunt  impelum  ignis,  effugerunt 
uciem  gladii,  convaluerunt  de  infirmilate,  fortes 
facti  sunt  in  bello,  castra  vcrterunt  exterorum , 
acceperunt  mulieres  de  resurrectione  mortuos 
suos  :  atii  autem  distenti  sunt  non  suspicienles  rc- 
<U  mptionem ,  ut  mcliorem  invemrent  resurrectio- 
nem,  etc.  Lapidali  sunt,  secti  sunt,  lentati ,  in 
orcisionc  gladii  morlui  sunt,  circuierunt  in  mc- 
lotis ,  ctc. 

Dcnique  Clcmens  Alcxandr.  1.  Paedagog.  c.  6. 
«pem  censet  vocari  vivam ,  co  quod  spcs  fidci 
det  vitam,  cjiisque  quflsi  sil  anima.  Ectiesia, 
iii(|iiit,  constat  corpore  sciticet  ftde  ;  animavero 
tpe  ,  uli  Chrislus  constal  carnc  et  sanguine  (  san- 
guinem  cnim  veteres  putarunt  esse  substantiain 
aninuc. )  Jtcvera  enim  sanguis  fidei  est  spes,  in  qua 
continrtur ,  sicul  fides  ab  anima.  Cum  autem  spcs 
i  .rpiravcrit ,  perindc  ac  si  sanguis  effluxcrit ,  VI- 
lalis  ftdri  facultas  dissotvitur. 

Hac  spe  viva  excclluil  S.  Martinus  ,  cum  Julia- 
no  Apostatae  metum  exprobranti  respondit :  Ego 
i^nio  crucis  non  cfypeo  protcctus  aut  galea,  hos- 
uumcuneos  penetrabo  sccurus  ,  etcum  a  Iatroni- 
bus  capttis  dixit  sc  nihil  prorsus  limere  :  Scio 
rnim,  inquit,  Deutn  in  majoribus  pericutis  magis 
adesse  sttis  in  se  conftdentibus.  Et  cum  in  morte 
diabolo  dixit :  Quid  liic  aslas  cruenta  bestia?  ni- 
hil  in  tne  funeste  reperies,  et  suis  :  Sinite  me  ccc- 
Ittm  potitts  quam  terratn  aspiccrc,  ut  suojam  ili- 
nrrciturus  ad  Dominum  spiritus  dirigatur.  Phl- 
ra  rcccnsui  Jeremiacc.  1.  18.  etc.  17.  8. 

Pi:nnF.ST!I\I\ECTIOXEM  JKSU  ClIRISTI    KX  MORTUIS.J 

Refert  hsec  Primo,  ad  ?bin  spemvivam,  q.  d.  Spes 
nostra  cst  viva,  sperans  vitam  aicrnam,  quia 
io  hanc  proecessit  Christus  caput  nostrum  per 
icsurrectionem  j  ut  nos  secum  quasi  membra 
in  camdem  ioduceret.  Spcs  cnim  viva  dicit: 
Spero  mc  rcsurrecturum,quia  Christusrcdemp- 
tor  mcus  rcsurrcxit,  non  tanlum  pro  sc,  scd  ct 
l>ro  me,  ut  scilicet  me  a  morte  ad  vitam  et  glo- 
riam  suscitaret.  Secundo,  rcfcr  ttAroregencra- 
ctl.  q.  d.  Deus  nos  regeneravit ,  id  est ,  suscita- 
\  it  tam  a  peccato  ad  gratiam  ,  quam  a  morte  ad 
viiam  aiernam  perresurrectionemChristi :  baec 
iniin  fuit  cansa  non  tantum  exemplaris,  sedet 
efliciens  nostrae  rcsurrcctionis,  idipic  Primo, 
(|uia  Christus  sun  passioue  clmorte,  cujus  finis 
'i  tcrniinusfuitresurrcctio,  meruit  nobis  utram- 
qiic  stfscnationem, 

SecundOj  quia  Cbristus  resurgcns  niortem 
1'lane  devicit  eamquc  non  tantum  in  sc  ,  sed  et 
in  nobis  qnasieius  domilor  et  Iriumphator  pro- 
I  igavit.  Unde  ait  Paultre  Romau.  k.  25.  Qui  tra- 
tlttus  cst  propfrr  dclicta  noslract  resurrcxit  prop- 
tcrjustifictaimemnostram.  Vide  ibi  dkia  cf  c.  (>. 
'. .  h.  I  t  quomodo  Cltristtts  sttrrcxit  a  vtorfitis  pcr 
:  lortam  Patris,  ita  rl  nos  in  novilatc  vita>  amhtt- 
lejnus  :  St  rntm  complantati  facti  sttmiis  similitu- 
dM  mortis  cjtts  .simul  rt  trsiirrectionis  crimus. 

Tcriio,  quia  Cbrislns  qui  rcsurrexit  h>  die  ju 
OlCll,  parlim  pcr  sc,  partim  pcr  angclos,  nos 
resuscttablt,  juxta  illud  PhiTip.  3.  20.  Pfastra  au- 
t>m  convcrsalio  in  rtvlis  cst;  ttnde  ctiam  Salvalo- 
rtm  cxpcctamus  Dominttm  nosfrttm  Jesum  Chris- 


COMMENTAIUA  LN  I.  EPIST.  S.  PETIU.  Cap.  I. 

tum,qui  reformabit  corptts  humililatis  noslra  con- 


/iguratum  corpori  tiaritatissuw. 

Prasclare  S.  Hieron.  ad  Heliodorum  in  Epita- 
phio  Nepotiani  :  Qui,  inquit,/?er  Osee  quondam 
tibi  rigidus  minabatur  :  Ero  tnors  tua,  6  tnors,  ero 
morstts  luus,  infernc ;  illius  morte,  tu  tnortua  es  ; 
illitts  tnorte  nos  vivimus  :  devorasti,  ct  devoratu 
es  :  dutnque  assumpti  corporis sollicitaris  illecebra, 
ct  avidis  fattcibus  prccdam  putas,  interiora  tua 
adttnco  dente  confossa  sunt.  Gratias  libi ,  Cltrisle 
Salvator ,  lua  agimus  creatura,  quod  tam  poten- 
tem  adversariutn  nostrum ,  dum  occideris  ,  occi- 
disti. 

Spes  ergo  noslra,  acque  ac  amor  el  jubilus 
cordis  nostri,  esl  Christus.  Audi  S,  Bernard. 
serm.  9.  in  Psalm.  Qui  Itabitat  :  Quoniam  lu  ts 
Domine  spes  mea.  Quidquid  igilur  agendum  sit , 
quidquid  declinandum ,  quidquid  lolerandum, 
qttidiiuid  optandum,  tu  es  Domine  spes  mea.  Hac 
una  milti  omnium  promissionum  causa ,  luxc  tola 
ratiomcx expectationis.  Pr&tendat  alter  mcrilum, 
sustinere  se  jactet  pondus  dici  et  a?stus,  jejunarc 
bis  in  sabbato  dicat ,  se  non  esse  sicut  cxteros 
liominum  glorielur  :  milii  adluerere  Deo  bonum, 
poncre  in  Domino  spem  tneam.  Sperent  in  tdiis  alit 
forle  hic  in  scicntia  litterarum ,  hic  in  aslulia  ste- 
culi,  ille  innobilitate,  ilte  in  dignitate  :  itte  in  alto 
qualibet  vanitate  conftdat  :  propter  te  omnia  di  - 
trimcntafeci ,et  ut  stercora  arbitror,  quoniam  tu 
cs  Domine  spes  mea.  Si  mihi prannia  promiltttntur, 
pcr  te  obtinenda  spcrabo.  Si  insurganl  advcrsum 
me pr&tia,  si  sxviat  mttndus,  si  fremat  matignus, 
si  ipsa  caro  advcrstts  spiritum  concupiscal,  in  lr 
cgo  sperabo.  Fratres ,  hoc  sapere ,  ex  ftde  vivcri 
cst  ;  ncc  ulius  ex  sententia  diccre  potest  :  Quo- 
ttiam  tu  cs  Domine  spes  mea,  e.tc.  E£  quid  enim  si 
htvc  sapimtts,  ut  quid  ctinctamur  abjicere  omnrs 
spcs  misrras ,  vanas ,  inutiies  ,  scductorias ,  et  hiii< 
ttni  tam  soiidw ,  lam  perfectiv,  tam  beatm  if,et 
lota  dcvotionc  animi ,  lolo  fcrvore  spiritus  inha- 
rcre  ? 

Kx  \ioimis,  ]  cx  numero,  statu  etlocomoi- 
luorum  ,  putaex  scpulcroel  inferno. 

U.  In  ukrkiht.vtem.  ]  Rcfcr  ad  rcgeneravit.  q.  d. 
Ilcgcneravit  nos  Deus  in  baplismo,  suosque  li- 
lios  clVccit,  ut  heredilalis  suae  faceret  participo 
ct  hcredes.  Ideo  cnim  parcnles  generant  filios. 
ul  eos  babebant  hcredes.  Possel  quoque  rcfcrri 
ad  -0  spetn  vivatn.  q.  d.  Regcneravk  nos  in  spcu 
vivam,  quae  sperando  tendit  in  bereditatem  . 
sive  quoe  est  spes  hercdilatis  incorruplibilis. 
Hebrrci  enim  saepe  per  1,  id  esl  t« ,  cum  accusa- 
tivo  ,  signilicant  regimen  genitivi. 

Porro  hcreditas  h;ec,  quam  Deus  filiis  suis 
dileclis  et  clcclis  dabit,  est  regnum  ccelorum  . 
ipscqne  Dcus  lotus  quantus  quantus  esl.  Reati 
coitnvidendo  ct  contcniplando  Dcum  ,  eo  fruun- 
tnr,  gaudent,  et  beantur  in  aelernum.  Ila  sanc- 
lus  August.  serm.  19.  de  Tcmp.  Vnam,  ait,  citm 
sanctis  angrlis  civitatcm  liabantts,  a  Dotnino  (H>s- 
sidchimtir ,  hrrcditas  noslrarril  ;  quontam  rt  mo- 
do  dicinttts  :  Domintts  pars  htrcditalis  mete.  Et 
dc  nobis  dictitm  rst  :  Postttla  d  me  ,  et  dubo  titn 
Crntrs  lin-cditafrm  ttiam. 

Imotuu  PTnui  1  m.  ]  nalura  et  subsiaiKia.  Op- 
ponil  ho€  epilhetiim  hcrcditati.  Primo,  Judajo- 
rum,  quortnn  hercditas  in  terra  promissa  laclc 
etmelle  man,>nle,  putain  Chanaan,  fNilcorrnp- 
tibilis,  quia  CSWfota  et  modici  temporis.  Secun- 
do  lnM-editati  Chtliaslarum,  sive  Millenarioruni. 
uui  diecbant  Sanctos  millc  annos  dumtaxat  reg 


G04  COMMENTAKIA  IN  I. 

jiaturos  ifl  uac  vita  ,  quorum  auclor  fuit  Che- 
rintus  s.  Petro  coaevus  et  antagonista  :  de  quo 


|)lura  Apocal.  20.  U.  Tertio,  errori  Origenis,  qui 

«x  Platonedocebat,  post  annum  magnum  ,puta 

post  duodecirn ,  vel,  utalii,  36.  annorum  mil- 

lia,  omnia   revolvenda,  et  reditura  ad  pristi- 

num  vel  primacvum  statum  ;  ideoque  Beatos  in 

ooelo  ad  praesentem  vitam  redituros.  Ita  Didy- 

mus.  Quarto  hoereditati  terrenae,  quam  parentes 

liliis  corruptibilibus  corruptibilem  relinquunt  ; 

Christiana  enim  hasreditas  est  immortalis,  in- 

eorruptibilis,  aeterna,  qua3  nec  morte,  nec  se- 

nio,  nec  lempore  ullo  mutatur,  aut  corrumpi- 

tur  ;  quia  hsec  haereditas  est  coelum  empyreum, 

quod  est  inecrruptibile,  imo  est  ipse  Deus  im- 

mortalis,  ut  paulo  ante  dixi.  Animae  enim  im- 

morlali   immortalis   haereditas  et  felicilas   uti 

debetur,  ita  et  adaequatur.  Vere  S.   August.  in 

Psal.  1&9.  Deus,  ait,  erit  haereditas  nostra,  quce 

nec  minuitur  copia  possessorum ,  non  fit  angustior 

numerositate  cohxredum  :  sed  tanta  est  mullis , 

quanta  paucis  ;  tanta  singulis ,  quanta  omnibus  ; 

cum  in  creata  hwreditate  longe  aliud  cveniat. 

Tnnc  pariler  corpus  hoc  corruptibiie  induet  in- 

corruptionem ,  et  mortale  lioc  immortalitatem  , 

utait  Apost.  1.  Corinth.  15.  53. 

Et  incontaminatam.  ]  Opponit  id  errori  Judaeo- 
rum,  Chiliastarum,  Mahometi  et  Saracenorum, 
quia  paradisum  expectant,  in  quo  omni  volup- 
late  caruis  fruantur,  omnique  luxu  el  libidine 
se  contaminent.  Rursum  errori  Origenis,  qui 
dicebat  animas  Beatorum  post  annum  magnum 
e  coelis  et  consortio  angelorum  redituras  ad 
carnem  hanc  miseram  et  contaminatam.  Contra 
hos  ait  Petrus  coelestem  haereditatem  fore  uti 
incorruptibilem.ita  pariterpuram  semper,  etin- 
contaminatam  ab  omni  non  solum  culpa ,  sed  et 
a  qualibet  sorde ,  vitio  et  naevo.  Quocirca  Apo- 
cal.  21.  27.  de  ea  dicitur  :  Non  intrabit  in  eam 
atiquod  coinquinatum.  Et  Psal.  23.  3.  Quis  ascen- 
det  in  montem  Domini ,  aut  quis  stabit  in  loco 
sancto  ejus?  Innocens  manibus  et  mundo  corde,qui 
non  accepit  in  vano  animam  suam. 

Pro  incontaminatam,  graece  est  xiJ.ia.rtw,  idest 
impollutam,  defaecatain,  incontaminatam,  im- 
maculalam,  puram.  Unde  Amiantus  lapis  voca- 
tur,  qui  in  Cypro  nascitur,  scissili  alumini  simi- 
lis,  quo  utpote  lento,  tales  conficiunt,  quae  in 
ignem  conjectae  accenduntur  quidem,  aguntque 
flammam,  sed  nulla  amissa  parte  nilidiores  eva- 
dunt ,  teste  Dioscor.  lib.  5.  c.  113.  et  Plinio  1.  36 
c.  19.  qui  ait :  Amiantus  alumini  similis,  niliil  igni 
deperdit.  Unde  idem  1.  19.  c.  1.  eumdem  linum 
vivum  appellat,  sed  fallitur,  dum  censet  vere 
esse  linum,  quod  in  India  nascatur,  cum  sit  la- 
pis ,  vel  alumen.  Quare  amiantus,  divinitatis, 
utpote  purissimae,  est  imago  et  symbolum.qua  de 
causa  Brachmanes  ex  amianto  vestes  sibi  con- 
Hciebant,  ut  diviuitatis  de  se  specimen  ederent : 
ex  eo  quoque  funebres  regum  vesles  lexebantur, 
utillis  tecti  corporum  in  rogum  injectorum  ci- 
neres  a  cinere  lignorum  secerni  possent ,  ait 
Mathiol.  in  Diosc.  I.  1.  c.  113.  et  Plin.  1. 19.  c.  1. 
Nota  Secundo,  incontaminatam  ,01  est  inconta- 
minabilem,  ut  vertit  Pagnin.  etTigurin.;hocenim 
significat  Graecum  k/iiavrov,  asque  ac  a/tapavTav 
significat  immarcescibilem ,  potius  quam  non 
marcescentem.  Haereditas  enim  coelestis  non  tan- 
tum  actu  est  pura  et  incontaminata,  sed  et  ha- 
bitu  ac  potentia.  quia  contaminari  nequit,  nec 
ulla  illius  rci  labe  infici  potest.  Sic  Aggaei  2.  di- 


EPIST.  S.  PETRI.  Cup.  I. 

citur  :  Veniet  desideralus ,  id  esl  desiderabilis, 
cunctis  gentibus.  Hebraei  enim  scepe  parlicipia 
passiva  usurpant  pro  verbalibus  \n  bitis,  quibus 
carent,  ut  Sophon.  2.  1.  Gens  Tion  amabilis , 
Hebr.  non  amata.  2.  Reg.  1.  Saut  et  Jonathas  ama- 
biles;  Hebr.  amali.  Psal.  136.  Mirabilia  opera  tua; 
hebr.  mirata.  Idem  imitantur  Greeci  et  Latini,  ut 
Gal.  2.  Quoniam  reprehensibilis  erat ,  graece  xocti- 
•/vu9(i.txot,  id  esireprehensus  erat.  Virg.  7.  ;Eneid. 

Dives  inaccessos  ubi  Solis  filia  lucos  ; 


inaccessos ,  id  est  inaccessibiles.  Idem.  1.  8. 
Haret  inexpletum  lacluymans  ,  id  est  inexple- 
biliter. 

Significatergo  to  incont aminatam,  haeredilatem 
coeleslem  fore  plane  puram  :  priino,  ab  omni 
peccaio  etiam  levissimo,  imo  ab  omni  potestate 
ppocandi  ;  secundo,  ab  omni  sorde  sordisque 
periculo  ;  tertio ,  ab  omni  carnali  voluptate  , 
imo  ab  omniconcupiscentia,  juxta  illud  Christi : 
Jn  resuiTcclione  neque  nubenl,  neque  nubentur; 
sederunt  sicut  angeli  Dei.  Matt.  22.  30. 

Fidelium  enim  haereditas  et  beatitudo  in  coelis 
erit  spiritualis,  angelica,  divina  :  quam  proinde 
S.  Joan.  Apoc.  21. 19.  vidit  per  aurum  ,  smarag- 
dum,  beryllum ,  jaspidem,  aliasque  gemmas 
purissimas,  aeque  ac  pretiosissimas  repraesen- 
tari.  Unde  S.  August.  inMedit.  paradisum  coeles- 
tem  describens  : 

Solis  gemmis,  ait ,  haec  structura  neclitur  ; 
Auro  mundotanquam  vilro  urbis  via  sternitur  , 
Abest  limus,  deest  fimus  ,  lues  nullacernitur. 

Tropol.  Beda,  fideles,  ait,  ut  assequantur  hae- 
reditatem  coelestem  in  hac  vila  faciunt  haeredita- 
tem  Dei  incorruptibilem ,  ne  utlo  tethali  crimine 
corrumpantur ;  incontaminatam,  ne  mediocribus 
culpis  inquinentur ;  immarcescibilem,ne  levisslmis 
et  quotidianis  cutpis  marcescant ;  denique  conser- 
vatam  in  ccelis ,  quia  hac  sanctitate  prcediti  Bea- 
torum  c&tui,  citra  utlam  dubitationem,  si perse- 
veraverint  usque  in  finem,  aggregabuntur. 

Hanc  incontaminatam  et  immortalem  haeredi- 
tatem  ambiebat  S.  Casimirus  Casimiri  Polonia' 
regis  filius,  qui  in  morbum  incidens  cum  a  Me- 
dicis  audiret,  seeolevari  nonpossenisiuxorem 
duceret,  ac  parentes  ad  id  eum  urgerent,  res- 
pondit  generose  :  Nutlam  atiam  novi  vitam ,ni.st 
ccelestem  illam  incontaminatam  immortalitatem,  ot> 
quametigovirgomori,  instar  Armelini,  quiluteo 
aggere  circumdalus  eum  transire  et  fugere  non 
vult,  ne  luto  se  inquinet,  sed  sinit  se  a  venatori- 
bus  capi,  itaque  tacite  ait :  Malo  moriquam  fce- 
dari.  Virgo  ergo,  et  virginitatis  victima  occu- 
buit  anno  aetatis  2L.  Christi  1&8&.  jure  coelo  ,  et 
coeliti  VirginumMartyrumquemysticorumchoro 
ascriptus.  Ita  habet  ejus  Vita. 

Immarcescibilem  ,  oy^avTov ,  id  est  quae  ne- 
quit  /xapatvsfxSat ,  id  est  marcescere.  Unde  S.  Au- 
gust.  lib.  1.  Peccat.  merit.  cap.  27.  legit  floren- 
tem.  Est  enim  metaphora  a  Iloribus,  foliis  et 
fructibus,  qui  mox  ut  plane  effloruerunt  etma- 
turuerunt,  illico  marcescunt,  flaccescunt,  pu- 
trescunt.  Unde  iis  adversus  amarantus  flos  no- 
men  habet  ab  immortalitate  ,  quoniam  non 
marcescit :  de  quo  Plinius  1.  21.  c.  8.  Amaranto, 
inquit,  non  dubie  vincimur.  Est  autem  spica  pur- 
purea  verius  quam  flos  aliquis,  et  ipse  sine  odore  : 
mirumque  in  eo  gaudere  decerpi ,  et  laBtius  renas- 
ci.  Provenit  Auguslo  mense,  durat  in  autumnum. 
Ale.tandrino  palma,  qui  decerplus  assei'vatur.  Mi- 


COMMENTAFUA  LN  I.  EPIST.  S.  PETRl.  Cap.  I. 
rumquc  postquam  dcfccere  cuncli  flores,madcfac-     rC.aest  vobis.    S.  Hieron 


tus  aqua  reviviscil,  et  hibernas  coronas  facit.  Vc- 
rum  Clcmens  Alex.  lib.  2.  c.  8.  docci  plenuni 
amarantumin  ccelo  dunitaxal  reperiri  -.Putchra , 
inquit,  amaranti  corona  illi  reposila  esl,  qui 
rccte  se  gesscrit :  kunc  florem  terra  fcrre  non  po- 
test ,  ccelinn  soiummodo  eum  fcn^c  potcst.  Juxla 
quod  sensus  B.  Petri  erit,  q.  d.  ln  coelo  tandcin 
amaranti  coronam  assequi  licebit  :  nec  euiin 
tellus  florem  aliquem  immarcescibilem  parii. 
Sanctorum  ergo  luereditas  et  corona  erit  arna- 
rantina  et  immarcescibilis,  quia  non  tantuin 
quoad  substantiam  erit  incorruptibilis ,  sed  et 
quoad  qualitatem  ,  speciem  et  voluptatein ,  sem- 
per  in  eodem  flore,  vigore  et  decore  permane- 
bit.  Secus  est  in  marmoribus  et  geminis,  quflB 
licetsint  incorruptil)iles,  politae  tamen  tanlumad 
tempus  vigent  et  splendent;  nam  cum  tempore 
splendoremillumet  speciemdeperdunt,  fuscan- 
tur  et  quasi  scnescunt.  Ex  adverso  in  ceelis  Sanc- 
torum  gloria  et  felicitas  semper  erit  recens,  sein- 
per  florens,  semper  virens  :  unde  postcentum 
annorum  millia  tamsuavis,  tamjucunda  erit, 
lamque  mentem  Beatorum  delectabit ,  quam 
oblectabatprimodie,  quoillumperceperunt.  Cu- 
jus  rei  causa  est,  quod  ha-c  gloria  et  delectatio 
quaquaversum  sit  consians,  immutabilis,  sui 
semper  similis,  immarcescibilisetinfinita,  quasi 
mare  quoddam  gaudiorum.  Hoc  est  quod  de  ea 
canit  S.  August.  in  Medit. 

Hiems  liorrens  ,  xstas  torrens  illic  nunquam  sxviunt. 
Flos  perpetuus  rosarum  ver  agit  perpetuum. 
Candent  lilia,  rubescit  crocus  ,  sudat  balsamum  : 
Virent  prata,  vernant  sata,  rivi  mellis  influunt , 
Pigmentorum  spirat  odor,  liquor  et  aromatum, 
Peudent  poma  lloridorum  non  lapsura  nemorum. 

Secus  est  in  gaudiis  terrenis,  qujc  omnia  licet 
maxima  videantur,  longo  tamen  usu  fastidiunt 
ct  nauseam  pariunt,  imo  quo  magis  gusiantur, 
eo  minus  sapiunt  :  in  iisergo  sapere  paritdesi- 
pere,  uti  notat  S.  Gregor.  bomil.  36.  in  Evangel. 
Hoc  est  quod  ait  Sapiens  Eccli.  1h.  v.  29.  Qui 
edunt  me ,  adhuc  csuricnt ,  et  qui  bibunt  me,  a<l- 
hucsitient.  Et  S.  Petrus  c.  2.  12.  In  quemdeside- 
rant  angeli  prospicere. 

Beati  ergo  visione  Dei  ita  satiantur,  ut  tamen 
a»que  semper  ad  eam  anhelent,  eumtpie  jugiler 
intueri  desiderenl.In  nullo  ergo  minuiiur  corum 
felicitas,  sivequoadrcm  possessam,  sivc  quoad 
ejus  speciemetpulchritudioem,  sive  quoad  ejus 
«ensum,  gustum  et  voluptatem ,  Tanto  enim  sul 
•ensu ,  gustu  et  voluptate  aflicit  Beatos  posl  mille 
annos  ,  atque  aflecil  primo  die.  Immarcescibi- 
lis  ergo  est.  Primo,  quia  telate  non  senescit. 
Secundo,  quia  temporc  non  deflorescit.  Ter- 
tio,  quia  specie  non  flaccescit.  Quarto ,  quia 
sapore  non  marcescit.  Quinto,  quia  maturitale 
nou  putrescit.  Sexto,  quia  rugositate  non  decres- 
cit.  Septimo,  quia  ajstimatione  non  vilescit.  Ex 
adverso  omnis  hujus  vit;e  voluptas  ,  ait  Seneca 
hb.de  Vita  beatac.  6.  tunccum  maxime  dclcclat 
«mtmguttur  ,  nec  multum  loci  habet :  itaque  cito 
tmplct,  et  ta>dio  est ,  et  post  primum  impetum 
marcet :  ncc  id  unquamcertum  cst ,  cujus  in  mo- 
tu natura  est  :  itanon  potest  quidcm  ulla  csse 
substantia,  quod  venit  transitive ,  celerrime  in 
ipso  usu  sul  periturum  :  eo  enim  pervenit,  ubi 
desimt;et  dum  incipit ,  spectat  ad  finem. 

CONSKRVATAM    IN    COELIS    IH  VOBI3 , ]tCj  U/t*?  ,     Id 

m  <n  voi  ,  id  est  vobis.  Undc  Syrus  :  quat  pa- 


60, 

ib.  1.  contra  Jovin. 
quai  servatur  in  ccelis  in  vobis  ,  id  esl  vobis.  Hinc 
Paulus  ail  eain  absconditam  in  Deo.  Coloss.  3. 
v.  3.  Hinc  et  Christus  electis  dicet  in  die  judicii : 
Venite,  bencdicti  Patris  mei,  possidctc  paratum  vo- 
bis  regnum  a  constilulione  mundi.  Malt.  25.  3ii. 
lUec  ergo  hajreditas  nobis  quasi  liliis  a  Deo  cerlo 
paratQret  servatur,  ut  de  ea  dubitare  non  de- 
l)eamus,  si  tamen  ejus  filiationem ,  gratiam  et 
amicitiam  constanter  usque  ad  mortem  retinea- 
iniis  ;  idque  significari  putat  Clossa  voce  conser- 
vatam  :  quasi  ea  significelur  cooperalio  nostra  , 
noslrique  liheri  arbitrii.  Verum  minus  recte  : 
nam  gr;ece  est  wnjf*jynA«)v ,   id  est  servalam. 

Nota.  Ihereditatemcoelestem  expIicatS.  Petrus 
per  quatuor  pra^dicamenla ,  Substantiee,  Qua- 
litatis  ,  Quando,  et  Ubi,  sive  temporis  et  loci. 
Subslantia  enim  ait  eam  esse  incorruptihilem  : 
qualitate  incontaminatam  ;  lempore  immarces- 
cibilem;  situ  et  loco-  ccelestem  :  in  ccelis  enim 
eam  nobis  asservari.  Porro  inter  haBC  quatuor 
est  apta  connexioet  ordo  :  nam  ex  primo  castera 
ordine  consequuntur.  Quia  enim  ha^reditas  est 
ZfSxpros ,  id est  incorr uptibilis,  natura  sua  ,  hinc 
qualitate  est  x/j.ix-j'o;,  id  est  incontaminata : 
(|uae  enim  per  essenliam  sunt  incorruptibilia  , 
illa  pariter  sunt  immista ,  incomposita  ;  ideoque 
pura,  simplicia  et  incontaminala  ;  ut  Deus,  coe- 
lum,  angeli,  anima  rationalis  :  quae  vero  sunt 
corruptibilia  ,  eadem  pariler  sunt  mista  ,  com- 
posita,  ideoqueimpuraet  contaminata;  uti  sunt 
omnia  corpora  ex  elementis  conflata.  Rursum, 
quia  ha;c  hacredilas  esl  a/j««vTo;et  incontaminata, 
idcirco  cst  et  a/iaaavro?  et  immarcescibilis  :  qua* 
enim  marcescunt,  aliquid  in  se  labis,  fascis,  sor- 
tlis  et  impuritatishabent,  quod  dumsensimege- 
runtet  quasi  evomunt,  marcoris  cst  causa  :  qua- 
vero  plane  sunt  pura  ,  hasc  nihil  in  se  habent , 
quodmarcorem  egerere  autebullire  possit.  De- 
nique  quia  ipsa  est  st//a»avToj  et  immarcescibilis, 
idco  et  ayoto;  zat  oJiavto; ,  id  est ,  expers  terra?,ei 
cccicstis  :  terra  enim  et  terrena,  quia  foeculenia 
marcescunt ;  coelumvero,  quia  purum  et  niii- 
dum  est  immarcescihile,  ac  consequenler  la- 
lia  pariter  suntcoelestia  omnia. 

Mcrito  ergo  S.  August.  serm.  2.  de  omnih. 
Sanclis :  Tanla,  ait,  est  pulchritudo  juslitia , 
tantajucunditas  lucis  aterna  ,  hoc  est ,  incommu- 
tabitis  vcritalis  atque  sapientia? ,  ut ,  ctiamsi  nou 
liceret  in  ea  amplius  manere  quam  unius  diei  mora. 
proptcr  hoc  solum  innumerabiles  anni  hujus  vita> 
pleni  dcliciis  et  circumfluenlia  temporalium  bono- 
rum,  recte  mcritoque  contemnerenlur.  Vere  enim 
dixit  Psaltes  :  Quoniam  melior  est  diesuna  in  atriis 
tuis  supcr  millia.  Psal.  83.  11.  At  vero  jam  nou 
uno  die  ,  sedmillenis,  imo  infinitis;  adeoquein 
a?ternum  ,  in  ea  manebimus  ejusque  delicii."" 
perfruemur.Quamergoillaambienda.cateraquc 
omnia  despicienda  sunt!  Quam  ad  illam  anhe- 
landum,  dicendumquc  cum  nostro  S.  Ig-natio  : 
Quomodo  sordct  mihi  tcrra,  cum  coclum  aspicio! 

5.  Qui  in  virtute  Dei  (grocce  oW,ust,  id  est 
potentia,  robore)  cvstouimim  per  fidem  in  salu- 
tem.  ]  Sensus  est,  q.  d.  Quibusnam  Deus  opt. 
max.  Qsereditatenj  illain  immarcescibilem  con 
servat?  vobis  ,  quos  quasi  filios  ,  velut  pater  non 
tantum  gentiit,  sed  et  robusta  potentique  mani 
contra  omnes  infidelitim,  dannonis,  mundi  et 
carnis  insultus  custodit,  educat,  ducitque  per 
fideni  ad  salutem  asternam,  quee  est  hasreditas 
illa  immacescibilis.  Unde  pro  custodimini  gra^-e 


J<S 


«>st  fcoj:ojy«-vou,- ,  quae  vox  propric  ad  caslrenses 
«•xcubias  ,  et  arcium  urbiumque  custodias  perti- 
net  :  has  enim  suis  praestat  Deus,  uti  praestitii 
Ezechiae  et  Hierosolymae  obsessae  a  Sennacherib, 
juxta  promissum  Is*a:ae  cap.  38.  v.  6.  De  manu 
rcgis  Assyriorum  eruam  le  et  civitatem  istam ,  et 
protegam  eam.  Et  Zachar.  2.  v.  5.  Ego  ero  ei 
( Hierosolymae),  ait  Dominus,murus  ignis  in  cir- 
cuitu,  et  in  gloria  ero  in  medio  ejus.  Et  Psal.  26. 

1.  Dominus  illuminalio  mea  et  salus  mea,  quem 
timebo?  Dominus  prolector  vitce  mece ,  a  quo  tre- 
pidabo  ?  consurgant  adversum  me  castra ,  non  ti- 
mcbitcormeum.  Et  Psal.  33.  Immittet  angelus  Do- 
mini  in  circuilu  timentium  eum ,  et  eripiet  eos. 
lmmiltet ,  scilicet  se  el  suum  praesidium  ,  suas 
aeiesetcastra  ,  suas  angelorum  sibi  subditorum 
legiones,  sua  lela  et  fnlmina.  Unde  Hebr.  est 
T]V\V>  chone ,  id  est  castrametabilur ;  S.  Hie- 
ron.  circumdat ;  Chald.  immoratur.  Ubirecte  no 
tat  S.  Basil.  angelum  ob  magnitudinem  compa- 
rari  integro  exercitui,  ob  robur  et  fortitudinem 
muro  ,  qui  in  circuitu  nos  tuetur  et  protegit.  Ta- 
lia  fuere  castra  angelorum  lutelarium  Jacobi 
Patriarchae,  qui  proinde  locum  ubi  illa  sibi  ap- 
paruerunt,  vocavit  Mahanaim,  id  est  gemina 
castra.  Gen.  32.  2.  Talis  fuit  mons  plenus  equorum 
et  curruum  igneorumincircuituEUscei,  angelorum 
utique,ut  Elisaeum  contra  Syrorum  acies  dp- 
fenderent.  k.  Reg.  6.  17.  Similes  excubias  et  cus- 
todias  Deus  benignissimus  caeteris  suis  fidelibus 
et  sanctis  exhibet,  ut  merito  de  iis  cecinerit 
Psalles  :  Custodit  Dominus  omnia  ossa  eorum, 
anum  ex  his  non  conteretur.  Psalm.  33.  21.  Untle 
et  easdem  sibi  precatur  :  A  resistenlibus  dexterce 
tuce ,  ait,  custodi  me  ut  pupillam  oculi.  Psalm. 
16.  8.  Custodit  ergo  suos  Deus  tum  per  se , 
tum  per  suos  angelos.  Unde  discimus  neminem 
sibi  suaeque  custodiae  debere  confidere,  sed 
eam  tribuereDeo.  Ipseenim  estcustos  Ecclesiae 
<>t  gregis  sui.  ISisi  enim  Dominus  custodicrit  civi- 
talem ,  frustra  vigilat  qui  custodit  eam.  Psal. 
126.  1.  Hoc  est  quod  ait  Dominus  per  Isaiam 
he>.  v.  2.  Si  transieris  per  aquas,  tecum  ero,  et  flu- 
minanon  operient  te  :  cum  ambutaveris  in  igne . 
non  combureris ,  et  flamma  non  ardebit  in  te.  Ei. 
Psal.  90.  Scuto  circumdabit  te  verilas  ejus,  non 
timebis  d  timore  nocturno ,  dsagittavolante  in  die, 
a  negotio  perambulante  in  tenebris ,  ab  incursue'. 
dwmonio  meridiano.  Et  mox :  Cum  ipso  sum  in 
tribulatione ,  eripiam  eum ,  ct  glorificabo  eum. 

Per  hdem.  ]  Fides  ergo  est  fidelium  custodia  ; 
fides  ,  inquam,  non  nuda  et  mortua  ,  sed  viva 
<:t  giatia  ac  charitate  animata  ,  uti  dixi  Jacobi 

2.  IZi.  Unde  S.  Chrysost.  et  Beda  per  iidem  acci- 
piunt  Christianam  religionem  ,  Christique  gra- 
»iam,  quae  nos  justificat.  Fides  ergo  et  gratiaest 
instrumentum ,  et  quasi  custodia  militaris,  qua 
Deus  fideles  custodit,  tum  ne  in  pristinum  gen- 
tilismum  el  errores  relabantur ;  tum  ut  tentatio- 
nibus  carnis  et  diaboli  resistant;  tum  ut  perse- 
cutionesproChristoetveritatefortitersustineant; 
tum  ul  Christiana  et  heroica  fidei  et  virtutum 
opera  edant ;  qualia  recenset  Paulus  a  priscis 
fidei  heroibus  patrata.  Hebr.  11.  Fides  enim  qua 
quis  credit  se,  si  Deo  servial ,  pro  eoque  Jabo- 
rei  et  patiatur  ,  abeo  aeternis  maximisque  prae- 
miis  donanduin,  excitat  fidelem  ad  omnia  au- 
dendumet  tolerandum.  Fideles  ergo  per  fidem 
resistunt  diabolo ,  1.  Petri  5.  9.  ejusque  ignea 
tela  extinguuntscuto  fidei.  Ephes.  6.  16.  Unde  : 
flcec  est  victoria  quce  vincit  mundum ,  fides  nos- 


COMMENTAMA  IN  I.  EPIST.  S.  PETRT.  Cap.  I. 

tra ,  ait  S.   Joan.  1.  et  epist.  5.    k.  Quo  simul 
monet    novellos    fideles  ui  fidem  graliamque 

n. „:...: , :„» .    -n-.     . 


Christi  nuper  receptam,  integram  et  illibatam 
constanler  teneant ,  in  eaque  perseverenl ,  si 
hos  fidei  fructus ,  si  Dei  opem  et  salutem,  et 
ccclesleni  haereditatem  assequi  cupiant.  Ita  OEcu- 
men.  Christus  enim  fideles  in  fide  sua  constan- 
les  protegit  e  coelo,  uti  pro  eisdem  oravit  vivens 
in  terra  :  Valer  sancte,  serva  eos  innomine  tuo , 
quos  dedisti  mihi  ut  sint  unum  sicut  et  nos. 
Et  mox :  Cumessemcum  eis,  ego  servabam  eos 
in  nomine  tuo  :  quos  dedisti  mihi ,  custodivi,  et 
nemo  ex  eis  periit ,  nisi  filius  perditionis.  Joan. 
17.  11. 

In  salutkm.  ]  Salus  est  acterna  vita  et  gloria 
Beatorum;  vox  in  significat  finem ,  fructum  et 
preemium  fidei ,  quasi  dicat :  Fides  tendit  et  du- 
cit  ad  salutem,  salusque  est  fidei  terminus , 
fruclus  et  proemium.  Fides  enim  et  gratia  est  sa- 
lus  inchoata ,  gloria  vero  est  salus  consummata. 

Paratam  revelari  (quaeparata  est  ut  revele- 
lur.  Ita  Pagnin. )  in  tempore  novissimo.  ]  Salus 
haec  animae  cujusquefidelis  plene  expiata  statim 
a  morte  revelatur,  secreto  in  judicio  particulari; 
scd  in  tempore  novissimo,  puta  in  die  judicii, 
publice  coram  totomur.do  revelabitur,  non  so- 
l«m  in  aniina ,  sed  et  in  corpore  cujusquebeati : 
tnnc  enim  corpus  cum  anima  resurget  ad  glo- 
Ham  immortalem.  Nimirum  ha:c  salus  est  hae- 
reditas  incorruptibiiis  ,  incontaminata  et  im- 
marcescibilis,  ad  quam  Deus  Sanctos  ab  aeterno 
tlestinavit  et  elegit ,  quamque  eis  paravit  et  con- 
servat  in  coelis. 

Nota  to  revelari  significat  salutem  et  gloriam 
cnclestem  nobis  obscuram  esse,  et  per  fidem 
auasi  per  umbram  et  aenigma  tantum  a  nobis 
conspici ;  in  die  vero  judicii  fore  revelandam  , 
cuin  fides  vertetur  in  speciem ,  spes  in  rem, 
promissio  in  donationem  ,  expectatio  in  posses- 
sionem.  Hoc  est  quod  ait  S.  Joannes  epist. 
1.  cap.  3.  2.  NuncfiUi  Dei  sumus  ,et  nondum  ap- 
paruit  quid  erimus :  scimus  quoniam  cum  apparue- 
rit ,  similesei  erimus.  Et  ex  Isaia  S.  Paul.  Oculus 
non  vidit,  nec  auris  audivit,  nec  in  cor  Iwminis  as- 
cendit,  quce  pmparavit  Deus  iis  quidiUgunt  illum, 
1.  Corinlh.  2.9. 

6.  In  quo  Exm.TABiTis.  ]  Pronomen  quo  non- 
ntilli  censent  referre  tempus  novissimum,  quod 
r-roximepraecessit.  q.  d.  In  tempore  novissimo, 
puta  in  die  judicii,  exultabitis,  dum  videbitis 
vos  pro  modica  tentatione,  quamin  hacvitasus- 
tinetis  ,  beari  et  donari  gloria  aeterna.  UndeSy- 
rus  vertit ,  lcetabimini  in  ceternum. 

Melius  alii  to  in  quo  censenl  referre  omnia 
praccetlentia.  q.  d.  In  quo ,  id  est,  qua  in  re,  si 
videlicet  recogitetis,  quod  Deus  vos  regeneravit 
in  spem  vivam  haeredilatis  aeternae ,  revelanda- 
in  tempore  novissimo,  utique  exultabilis  in  hac 
regeneratione,  et  spe  viva  haereditatis  ccelestis, 
ctiamin  mediis  tentationibus;  quia  haecumsint 
motlicae  el  breves  haereditatem  illam  merenlur , 
eoque  recto  tramite  vos  ducunt.  lta  OEcumen. 
Potrst  quoque  futurum  exutlabitis  more  Hebraeo 
accipi  pro  imperativo  exullate,  aut  pro  indicali- 
xoexullaredebetis,  aut  proconjunclivOtft/««m«< 
utexultetis.  Unde  groecc  est  uyxyhxcdi  quod  par- 
tim  estindicaiivi  modi,  significans  exultatis,xn 
verlit  Pagnin.  etTigurin.  parlini  imperativi ,  sig- 
nificans  exultate.  Ita  Christus  prop&nilo  sibi  gau- 
dio  sustinuit  crucem.  Hebr.  12.  2.  Sic  etS.  Agalha 
ct  Martyresibant  adignes,  eculeos  el  torraenla. 


, 


COMMENTAIUA  1N  1.  EPIS 

qua«i  ad  cpulas,  nuptias  et  Iriumpbo».  Cliris- 
tiani  ergo  est  gaudere  in  omni  tribulatione , 
teniutione  et  trislitia.  Licet  enim  tribulatio  af- 
fligat  corpus ,  sensum,  et  portionem  inferio- 
rem  animae ,  in  eaque  causet  dolorem  et  tris- 
litiani  ;  tamen  eadem  causat  hetiliam  ,  earn- 
que  ingentem  in  portione  superiore  animae, 
puta  in  raiione  ,  mente  et  spiritu,  dum  cogitat 
tribulationem  sibi  parituram  coronam  aeter- 
nam.  In  spe  ergo  et  merito  hujus  coronajgau- 
det,  dum  est  in  tribulatione  et  tristitia  :  atque 
h.ec  spes  tristitiam  commulat  in  laetitiam ,  uti 
Christus  in  Cana  commutavit  aquam  in  vinum, 
adeoutin  ea  prae  gaudio  exiliat  et  exultet,  no- 
litque  ea  carere,  imo  durare  et  augeri  eam  op- 
tat.  Graecum  aya;ii«s&a( ,  id  est  exultare,  dicitur 
quasi  ayav  a^i£s9ai ,  id  est ,  valde  saltare;  sicut 
S.  Joannes  Baptista  prae  gaudio  ob  Christum 
incarnatum,  exiliitin  utero  matris.  Lucae  1. 

ConsonatS.  Petro  S.  Paulus,  dicens  2.  Corinth. 
7.  U.  licpletus  sum  consolatione,  superabundo  gau- 
dio  in  omni  tribulatione  nostra.  Et  S.  Jacobus 
c.  1.  v.  1.  Onfne  gaudium  existimate,  fratresmei , 
cmn  in  varias  tenlationes  incideritis  ;  ubi  multas 
hujus  gaudii  causas  recensui. 

Modicum  mjnc  81  oponTETCONTiusTARi.']  Pagnin. 
nunc  ad  breve  lcmpus  afflicti,  si  opus  sit.  q.  d.|Exul- 
labitis  nunc  modico  tempore  afflicli  et  contris- 
tati,  si  necesse  sit,  si  videlicet  afflictio  et  tristi- 
tia  ingruat  et  irruat ,  uti  in  hac  vila  oinnibus  , 
praesertim  hdelibus,  saepe  conlingit.  Vita  enim 
nostra  circumsessa  est  molesliis,  persecutioni- 
bus  et  tentationibus ,  quoe  necessario  pariunt 
trisliliam  ,  ideoque  in  ea  contristari  est  unum 
oportct,  ut  vulgo  dicitur,  quod  cvitari  nequil, 
sed  ferendum  est ,  juxta  illud: 

Quidquid  id  est,  superanda  omnis  fortuna  fe- 
rendoest.  Alludit  ad  id,  quod  Christus  abiturus 
suos  pramionuit ,  dicens  :  Modicum ,  et  non  vi- 
debitis  me ,  et  iterum  modicum  ,  et  videbitis  me. 
Amen  ,  amen  dico  vobis,  quia  plorabitis  et  flebilis 
vos ,  mundus  aulem  gaudebit;  vos  vcro  contrista- 
bimini  :  sed  tristitia  vestra  vertetur  in  gaudium. 
Joan.  16.  19.  Omnes  enim  dolores  et  moerores 
reque  ac  gaudia  hujus  vitae,  sunt  modicum  nunc, 
id  est,  exiguumquid,  tum  quantitate,  tum  du- 
ratione,  instar  puncti  et  momenti,  juxta  illud 
Pauli  :  Id  quod  in  prxsenti  momentaneum  estet  le- 
ve  tribulationis  nostrw ,  supra  modum  in  sublimi- 
tate  ceternum  gtoria?  pcndus  operatur  in  nobis.  2. 
Corinth.  U.  17. 

Nota  Primo.  Singula  verba  habent  emphasin  , 
novamque  rationem  tolerantke  et  exultationis 
suggerunt.  q.  d.  Exultate  in  tentationibus.  Pri- 
nao,  quia  illae  modicae  sunt  respectu  immensae 
gloriae  et  coronae,  quam  eis  in  ccelo  adornat 
Christus,  juxta  illud  Sapient.  3.  5.  In  paucis 
"crati,  inmultis  bcne  disponentur.  Secundo,  quia 
breves;  durant  enim  unum  nunc,  id  est  mo- 
mentum.  Haec  enim  vita  est  momentum  unde  pen- 
det  atcmitas.  Tertio,  quia  oportetet  necesse  est 
ea9  tolerari.  Quis  non  subdat  se  necessitati  ? 
quis  contrafaium  pugnet?  Quarto,  addit  si,  di- 
cens  si  oportet.  q.  d.  Tribulationes  non  semper , 
nec  omnibus,  sed  aliquando  nunc  his,  nunc 
illis  ingruunt  :  sponte  ergo  capessite  vestram 
aleain,  vestram  vicem  et  sortem.  Ita  OEcumen. 
Quinto,  quia  sunl  lentationes  ,  id  est  exercita- 
tiones  et  explorationes ,  quibus  Deus  exercet  et 
explorat  vestram  patientiam  etvirtutem. 
Nota  Secundo  ro    si  quadruplichcr  posse  ac- 


S.  PETRl.  Cap.  1.  807 

eipi.  Primo,  proprie ,  ul  notet  condilionem , 
q.  d.  Non  dico  absolute  vos  oporlero  contristari, 
sedconditionate,  ut  si  oporteat  vos  contristari, 
idipsum  patienter  toleretis.  Secundo,  causali- 
ter,  ut  idem  sit  quod  quia.  q.  d.  Quia  oporlet 
vos  in  vita  hac  tot  aerumnis  vallata  sa;pe  con- 
tristari,  idcirco  idipsum  tolerate,  et  exnecessi- 
lale  facite  virtutein.  Tertio,  comitanler,  ut  sit 
idem  quodcum.  q,  d.  Nondicooportere  vos  sein- 
per  contristari,  sed  si,  id  est,  cum  oportet,  cum 
scilicet  illa  ingiuit.  Quarto  ,  per  concessionem 
pro  esto.  q.  d.  Exullabitis  in  spe  gloriae,  eslo 
modicum  nunc  oporteat  vos  contristari. 

Moral.  modicunt  hoc  passionum ,  cui  debe- 
lur  selernum  pramiiorum,  excitare  nos  debet 
ad  praestandam  in  iis  oinnem  anirni  alacritalem, 
fortiludinem  et  constantiam.  Nam,  ut  aitS.  Eu- 
cherius  ad  Valcr.  ISihil  est  magnum  re ,  quod 
parvum  tempore  :  ncc  longis  dilatatur  gaudiis  , 
quidquid  arcto  fine  conctuditur.  S.  Basil.  de  leg. 
lib.  Gentil.  laudat  Bianlem  dicenlem  se  studere 
virtuti,  ut  illam  quasi  vialicum  senectutis  pos- 
sideret.  At  tu ,  inquit,  o  Chrisliane,  ad  futuri 
saeculi,  cujus  non  est  finis,  possessionem,  cotn- 
paraviaticum,  puta  virtutes:illienimcomparata 
omnia  tempora,  nihil  sunt. 

S.  August.  in  Psal.  30.  Pro  aterna ,  ait,  requle 
aternus  tabor  subeundus  erat.  /Elernam  felicita- 
tem  accepturus ,  xternas  passiones  sustinere  de- 
beres  :  nam  elsi  mille  annorum  esset ,  appendc 
miile  annos  conlra  asternitatem ,  quid  appendis 
cum  infinito  quantumcumque  ftnitum?  Decemmil- 
lia  annorum ,  decies  centena  miltia,  et  miUiamil- 
lium,  quct  fincm  Itabent ,  cum  atemitate  compa- 
rari  non  possunt.  Paucorum  dierum  est  lota  vita 
hominis  :  etiamsi  lceta  dttris  7ion  miscerentur,  quce 
plura  et  longiora  sunt  ccrte ,  quam  dura;  et  ideo 
breviora  etpauciora  sunt  dura,  ttt  dttrare  possimus. 
Siergopei'  totamvitam  suam  Itomo  in  laboribusel 
in  xrumnis  esset  ,  in  doloribus  et  in  tormenlis ,  iu 
carcere  et  in  plagis,  in  fame  et  insiti,  omnibusdie- 
bus,  horis  omnibus  per  totam  vitam  suam  usque  ad 
atatem  senectutis ,  pauci  dies  sttnt  tota  vita  ho- 
minis  :  quo  labore  transacto  veniet  regnum  cetcr- 
num,  veniet  sine  fine  felicitas,  veniet  a?qualitas 
angetorum  ,  vcniet  hosreditas  Christi,  veniet  coltoz- 
res  Christus  :  pro  quanto  laborc  quantam  merce- 
dem  accipimus?  Veterani  homines  qui  laborant  in 
mititia  ,  etversanlur  inter  vulnera  tot  annos,in- 
cipiunt  militare  a  juvcntute ,  exeunl  senes  :  ut  ha- 
beant  paucos  dies  quietos  scncctutis  sua? ,  qttando 
eosjam  ipsa  a>tas  incipit  gravare  :  qttos  bella  nou 
gravant ,  quanta  dttra  tolerant ,  qua  itinera ,  qua' 
frigora ,  quos  sotes ,  quantas  necessitales ,  qua- 
vuinera  ,  qux pericula?  et  non  attendunt  pOtiektes 
hxc  omnia,  nisipaucos  dies  quietos  illos  sencctutis, 
ad  quos  utrum  pemeniant  nesciunt.  EtS.  Chrysost. 
hom.  de  Lazaro  :  Si  quis  ,  ait ,  in  centum  ayinis 
vtdissct  per  unamnoclem  suave  somnium ,  multis- 
que deliciis  per  somnium  fruitus  centum  dcinde  an- 
nis  cruciarelur ,  num  is  ve.tlet  unam  noctan  quam 
somniavit ,  centum  annis  aquiparare?  lloc  de 
futura  vita  cogita.  Nam  quod  cst  somnium  unttm 
ad  ccntum  atinos,  hoc  cst prafscns  vita  adfuturam . 
imo  multo  7iiinus  :  quod  estexigua  gulta  adpeta- 
gus  immensum ,  hoc  sunt  milic  aimi  ad  futuram 
illam  fruitionem  ;  qttantumquc  intcrest  inter  som- 
nia  et  res  veras  ,  tantum  inlcrest  inter  hujus  vitai 
statum  ct  illius. 

Ita  breviiatis  passionum,  et  aeternitatis  pr.-r- 
miorum   cogitationem ,  quasi  siimuhun  tcrciu 


608  COMMENTAftlA  1N  I.  E 

adprofectumsuis  (liscipuliscommcndabatS.  An- 
tonius.  Audi  eum  apudS.  Athanas.  Hoc siprimum 
runctis  in  commune  mandatum  ,  nuUum  in  arrepli 
propositi  vigore  lasscsccre  ,  sed  quasi  incipientem 
augere  semper  dcbcre  qtiod  cceperit,  prcesertim  cttm 
immanie  vilce  spatia  ceternitati  comparata  brevissi- 
ma  sint.  El  mox  •.  Promissio  v'Uo3  sempiterna?  vili 
prctio  comparatur.  Scriptum  est  enim  :  Dies  vitie 
nostrce  septuaginta  anni :  si  autem  in  potentatibus, 
octoginta.  Quando  ergo  octoginta  aut  centum  annos 
tuborantes  in  Dei  opere  vixcrimus  ,  non  pari  tem- 
pore  regnaturi  sumusin  futu.ro,  sed pro  annis  prce- 
dictis  omniumnobis  scvculorum  regna  tribuentur. 
.\on  terram  ho2reditabimus ,  sed  ccelum;  corpus 
qttoque  corruptttm  relinquentcs  ,  idipsum  cum  in- 
corruptione  recipiemus.  Ergo ,  fdioli ,  non  vos  aut 
tadium  defatiget,  aut  vancc  glorice  delcclet  ambi- 
tio.  JSemo  cum  aspexerit  rnundum ,  reliquisse  se 
arbitretur  ingentia  :  qttia  omnis  lerra  ad  infinita- 
tem  comparala  ccelorum,  brevis  ac  parva  est.  Et 
rursumsubdensopes  omniaque  hujus  vitae  bona 
necessario  esserelinquendain  morte:  Curergo, 
inquitj  nonfachnusde  necessitate  virttttem?  Cur 
non  ad  iucrandum  regna  ccciestia  ullro  relinquimus, 
quocl  tucis  istius  ftnc  perdendum  est  ?  Et  infra  :  Ad 
inerliam  calcandam  Aposloit  pro^cepla  replicemus, 
quibus  sc  mori  quotidie  testabatttr.  Cum  enim  ex- 
citatia  somno,  ad  vesperam  nos  pervenire  dubite- 
mus ,  et  quicti  corpora  concedentes ,  de  lucis  non 
conftdamus  adventu  ,  non  detinquemus,  aut  aliqtta 
fragili  cttpiditate  raptabimur  :  sed  nec  irascemur 
quidem  adversusaliquem,  ncc  terrenos  congregare 
thesauros  ambicmus :  qttin  potitts  metuquotidiani 
recessus ,  et  srjungendi  corporis  jttgi  medttatione 
omnia  cadttca  calcabimus, 

Contristari.  ]  Gagneius  et  Hesselius  censent 
legendum  contristari :  grcecc  enim  est  Xim-oSivre;, 
id  est  afflicti,  contristali :  sed  eodem  redit  sen- 
sus,  etclarius  molliusquc  vertas,  si  cum  Nos- 
irosententiamsic  evolvas  et  revolvas  :  sioportet 
contrislari.q.d.Non  dico  absolute,necjubeosem- 
per  vos contristari,  sed  si  oportet  vos  contristari, 
patienterfertote.  Rursum  q.d.Exultabitis  in  spe 
gloriae,si  (esto)  oporteat  vos  modicum  nunc 
contristari :  quo  insinuat  non  accersendam ,  nec 
quaerendam  esse  persecutionem  et  tribulatio- 
nem,  sed  potius  infirmis  declinandam  et  fu- 
giendam  :  si  lamen  ingruat,  patienter  et  forli- 
tcresse  sustinendam.  Quid  necesseest,  ait  Seneca 
episl.  1h.  mala  accersere,  et  satis  cito  patienda 
rum  venerint,  pro3sumere ,  ac  pratsens  tempus  fu- 
turi  mctu  perdere?  Est  sine  dubio  stuttum,  quia 
quanquam  futurus  sis  miser,  essejam  miserum. 

lN  VARIIS  TENTATIONIBUS.  ]  ■neipxa/j.oU ,  id  est  ten- 

tationibus  elexperimentis,  utvertit  Tigurin.  q.  d. 
Tribulationes  variae,  quihus  quis  nunc  morbo, 
nunc  paupertate,  nunc  calumnia,  nunc  perse- 
cutione,  nunc  cupiditate  appetitur,  cum  iisque 
ronflictatur,  sunt  tentationes  et  experimenta, 
quibus  Deus  explorat  quanta  in  nobis  sit  virtus 
et  constantia,  eamque  excitat,  acuit ,  roborat  et 
indurat :  omnes  ergo  generose  sustinere  opor- 
let.  Sapiens,  inquit  Seneca,  praebet  se  fato,  si- 
cut  silex  ferienti.  Duritia  siticis,  inquit  ipse  de 
Vita  bcata  c.  Fl.nullimagisquamferientibusnola 
rst.  Prcebeo  me  non  aliter  quam  rupes  atiqua  in 
radosa  mari  destituta,  quam  fluctusnon  desinunt, 
inidccumque  moli  sunt,  verberare ,  nec  ideo  aut 
loco  eammovent,  autper  tol  cetates  crebro  incursu 
suo  constimunt. 
7.  I  r  rr.or.ATio  VR»m.«  fid*.i  multo  vretiosior 


PIST.  S.  PETRI.  Cap.  I. 

avro.]  Vox  ut  explicat  rboporlet  :  dat  enim  cau- 
s.un  cur  oportcat  nos  allligi  ct  conlrislari  in 
variis  tentalionibus.  Causa  enim  est  ut  fides  e-t 
constantia  nostra  probctur,  roborelur,  celebre- 
tur  et  coronetur.  Undc  pro  probatio  graece  est 
czxiixto-j ,  id  est  exploramentum ,  experimentum  , 
proba  fidei ,  lioc  est  fides  probata  et  explorala  : 
basc  enimlaudatur,  non  ipsaprobalio  fidei,  quae 
fit  a  daemone  et  tyranno ,  ac  multos  saepe  in  lap- 
sum  et  ruinam  adigit.  Rursum  haec  est  prelio- 
sior  auro  per  ignem  probato,  et  a  scoriis  defa> 
cato.  Sicut  enim  aurum  non  tantum  tactu  lydii 
Iapidis,  sed  multo  magis  et  certius  probatur 
per  ignem  in  fornace,  ignis  enim  aurum  purum 
separat  a  scoria  :  ila  Christiani  fides  probatur 
igne  tribulaiionis,  qui  fideles  et  constantes  se- 
parat  ab  infidelibus  et  inconstantibus  :  rursum 
fideles  a  suis  naevis  et  cupidinibus  avellit,  pu- 
rosque  Deoexhibet.Porro  hsec  fides  non  est  sola 
et  nuda,  utpatet,  sedcharitate  formata,  et  con- 
stantia  armata  :  quia  enim  charitate  et  sohcla 
Deum  et  Chrislum  amat,  hinc  constanter  ejus 
amore  tentationem  sustinet,  alioqui  enim  illi 
succumberet.  Haec  autemcharitas  fidelis  et  con- 
stans  longe  est  pretiosior  auro;  Graeca  addunt 
anoX).\jfj.tvou,  id  est  perettnte  et  perdente;  sienim  au- 
rum  quod  perit  multosque  perdil  (mullis  enim 
est  perniciosum  ,  causaque  morlis  animae  et 
corporis,  praesentis  et  aeternas)  per  ignem  pro- 
batur  :  multo  magis  fides  charitale  formata,  quaa 
in  omne  aevum  perennabit,  ac  lideles  servabit 
et  salvabit  in  aeternum,  tribulatione  probanda 
et  exploranda  est.  Quod  ergo  ignis  cst  auro, 
hoc  tribulatio  est  justo  :  ignis  aurum  non  per- 
dit,  sed  servat,  purumque  et  splendidum  efficit; 
sic  et  tribulatio  justum  non  perdit,  sed  roborat 
etillustrat. 

Audi  Plinium  auri  doles  recensenlem  lib.  33. 
c.  3.  Nec  pondere ,  ait,  aul  faciiitate  materiin 
prcetatum  est  cmleris  metatlis,  cum  cedat  per 
utrumque  plumbo  :  sed  quia  rerum  uni  nihil  igna 
cleperit,  tuto  etiam  in  incendiis  rogisque  darante 
materia.  Quinimo  quoso3pitis  arsit,  proftcit  ad  bo- 
nitalem.  Aurique  experimento  ignis  est ,  ut  simiii 
colore  rubeat  quo  ignis.  Alque  ipsum  obrysumvo- 
cant.  Primum  autem  bonitalis  argumentum  est 
qttam  difficiitime  accendi.  Secundo  :  Mirum,  ait , 
pruno3  violentissima3  igni  indomitum ,  palea  citis- 
sime  ardescere :  atque  ut  purgetur,  cum  plumbo 
coqtti.  Tertio,  altera  causa  pretii  major ,  quod 
quam  minimum  ustts  deterit ;  cum  argento ,  are , 
pltimbo ,  lineo3  producantur  manusque  sordescant 
decidua  materia.  Quarto,  nec  aiiud  laxitts  dilata- 
lur,  aut  numerosius  dividitur ,  utpote  cujus  uncim 
in  septuagenas  et  quinquagenas ,  pluresque  brac- 
teas,  quaternum  ulroque  digitorum  spargantur. 
Quinto,  super  c&tera  nonrubigo  tdla,  non  ceru- 
go ,  non  aliud  ex  ipso  quod  consumat  bonitatem  , 
minuatve  pondus.  Sexto,  contra  salis  el  aceti 
succos  domitores  rerum  constantia.  Septimo , 
super  omnia  nelur  ac  texitur  lance  modo,  et  sine 
lana.  Tunica  aurea  triumphasse  Tarquinium  Pris- 
cum  Verrius  tradit.  Altalicis  verojam  pridem  in- 
texitur  invento  regttm  Asio3. 

Haec  facile  est  applicare  justo  :  nam  Primo, 
igne,  id  est  tribulatione,  nihil  virlutis  in  eo  de- 
perit,  sed  potius  accrescit.  Secundo,  mirum 
est  quod  justus  igni  tribulationis  resistat,  et  pa- 
iea  humanae  miseriae  per  commiserationeni 
inardescat.  Tertio,  nihil  virtulis  ex  eo  conver- 
saiiocum  saecularibus  deterit,  sed  suam  ipsc 


COMMENTARIA  1N  T.  EPIST.  S.  PETRI.  Cap.  I. 
vim  et  spiiiltirn  in  eos  afTricandoexcrit.  Quarto,     Unde  explicans  subdil 


ilil;it.it  sna  Charitalis  visecra  in  onines  lalissi- 
me  et  minulissinie.  Qiiinlo,  nulla  ex  eo  prodit 
invidiae  aut  tristitiae  aei  ngo,  quae  ejus  bonita- 
leni  minuat.  Sexlo,  constanler  resistit  sali  et 
aceto,  id  esl  iraeet  mordacitali.  Seplimo,  llexi- 
lis  est,  sinitque  se  quihusvis  rebus,  licet  vili- 
bus  et  molestis  inseri,  ut  aliis  prosit  eosqueor- 
nel.  Ita  S.  Job  c.  25.  v.  10.  Ipse  (Deus)  inquit, 
scit  viam  mcam,et  probavil  me  quasi  aurum  quod 
l>er  ignem  transit.  El  David  Rex  :  Probasli  nos 
Dctts,  igne  nos  examinasli  :  sicut  examinalur 
argentum,  etc.  Transivitnus  per  igncm  et  aquam, 
et  eduxisti  nos  in  rcfrigcrium,  Ps.  65.  10.  Ita 
S.  Laurentius  assatus  in  craticula  :  Probasli ,  ail, 
cor  mcum,  et  visitasti  nocle  :  igneme  exuminasli, 
et  non  esl  invcnta  inme  iniquitas ,  pula  inlideli- 
tas,  quia  in  medio  igne  fideliler  et  constanter 
tibi  adhaesi,  Psalm.  16.  3.  lta  de  Martyrlbus  ct 
palientibus  dicilur  Sapicnt.  3.  6.  Tanquam  au- 
rum  in  fornace  probavit  illos,  et  quasi  holocausti 
hostiam  acccpit  illos.  Et  Eccli.  27.  6.  Vasa  figuli 
probat  fornax  ,  el  homines  jttstos  tenlatio  tribula- 
tionis.  Sic  tres  pueri  Dnnielis  socii  probali  sunl 
au  esscnt  fidelcs  Deo  suo,  in  igne  fornacis  Ba- 
hylonicae,  Daniel.  3.  Ita  Machahaei  ab  Antiocho 
in  sartagine  frixi  probaruot  suam  Qdem  Deo, 
2.  Macbab.  7.  Ita  Sancli  in  fine  mundi  affligen- 
tur  igne  acerrimae  persecutionis  ab  Anticliris- 
lo ,  ut  conflenlur  et  eligantur  et  dealbentur. 
Daniel.  11.  36.  Dura  itaque  est  haec  probatio, 
durum  examen,  durum  tentamen;  sed  modi- 
cum  et  brevc  respectu  aeternae  coronae ,  quam 
cis  in  ccelo  adornat  Deus.  Ila  S.  Sebaslianus, 
S.  Marcum  et  Marcellianum  acritcr  tentatos  et 
afilictos,  utaChristi  fide  dcficerent,  hacratione 
animavit,  et  ad  martyiium  confirmavil.  Tor- 
menta,  inquit,  vel  lcvia  sunt,  vel  gravia  et  acria. 
Si  (cvia,  tolerabilia  sunl  :  siacria,  nondurant,  sed 
palientem  ad  mortem  adigunt,  et  per  mortem  ad 
immortalitatem  transmiltunt.  Tolcrate  crgo  tam 
acria  quam  levia,  quia  illa  brevia,  lurc  modica 
mnt :  illa  ciloexting.ient,  ha:c  brcvi  extinguentur. 
lit  fias  Laurcnlius,  ignem  subeas  oportet:ut 
Vincentius,  eciileum  hilariter  paliare  necessc 
cst  :  Joluun  finxitomnigena  calamitas  ;  Tobiam 
formavit  c;ecilas;  Josephum  calumnia  ;  Davidem 
pcrsecutio ;  Danielem  leones  ;  Machab.eos  sar- 
tagines. 

Inveniatur  in  laudem,  et  cloriam,  et  iiono- 
IBM  IN  ruvelatione  Jesu  Christi.  ]  Invcniatvi 
•cilicet  fuisse  et  cessisse  vobis  in  laudem,  etc. 
quia  scilicet  vestra  fides  lot  tenlationibus  pro- 
bata  vos  laudahiles  et  gloriosos  effecit  in  coelo 
el  tcrra.  Spcctaruut  cuim  cain  angeli ,  et  lauda- 
riint :  viderunt  et  audierunl  homines,  eamquc 
celebrarunt  ct  adinirali  sunt.  Secundo,  invcnia- 
tur,  ideslstr,  vel  cedat.  q.  d.  Ut  fides  veslra  ita 
probata  ,  sit  vobis  laudi,  cedatque  vobis  in  glo- 
riam  el  honorem  in  diejudicii,  quando  C.bris- 
tus  judexcam  toti  mundo  dcclarabil,  laudabit 
rt  corona  uetcrna  donabit.  hivcniri  enim  saepe 
pcr  mctalcpsin  ponilur  pro  esse ;  quia  quod 
csl  ,  invcniri  polesl;  quod  non  esl ,  inveniri 
nequit.  Sic  dc  aiiRclis  e  ccelo  cum  Lucifero 
ruentibus  dicitur  Apoc.  12.  8.  Rcque  locus  in 
vcntus  cst  eorum  ampUus  in  cato,  id  est,  nul- 
lus  fuil  cis  amplius  locus  in  coelo ,  sed  in 
tartaro.  Sic  Eccli.  31.  dicitur  :  Deatus  vir  qui 
imcntus  cst  sinc  macula  ;  invcntus  est ,  id  est, 
fuit   inunaculatus  ,    ut    talis   inveniri   possct. 

CORISEL.    A    LAPIUE.     TO«     X. 


609 

Qui    posl  aururn   non 
abiit,  etc. 

;  Nola.  Christus  in  die  judicii  laudabit  fidern  ct 
virlutem  juslorum  ;  qinesane  lans  eril  maxima. 
tum  (piia  fict  coram  omnibus  angelia  ct  homi- 
nibus,  qui  unquam  fuerunt,  sunt,  vel  erunt ; 
tiun  quia  iiel  a  Cbrislo,  qni  est  aeterna  veritus 
ac  majestas.  Ipse  enim  est  Rex  regum  et  Do 
niinus  doininanlium?  tum  quia  haec  lex  durabii 
per  oinncin  aternitatem  in  praemio  et  laure; 
relorna,  quain  pro  meriliscuiqtie  dabit  Christu: 
Dicet  ergo  :  Venite  benedicli  Vutris  mei ,  possidetr 
paralumvobis  regnum  a  conslilutione  mundi.  Esu- 
rivienim,  et  dedistis  mihi  manducare,  elc.  Eugr 
serve  bone  et  ftdelis,  quiasuper  pattcafuisti  ftdeli.- . 
supcr  multa  te  constiluam  :  intra  in  gaudium  Do- 
mini  tui.  Matth.  25.  21.  Veni  Petre ,  qui  Romanam 
Ecclesiam  tuo  labore  et  sanguine  iundasti  :  ac 
cipe  coronam  tui  laboris  et  sudoris.  Veni  Paule  . 
qui  omnes  gcntes  docuisti  :  accipe  coronam  tui 
doctoralus  et  apostolatus.  Veni  Stephane,  qui 
lapides  mei  amore  excepisti ,  et  dulces  aesti- 
masli  :  accipe  coronam  martyrio  tuo  dehitam. 
Veni  Francisce,  qui  summc  te  humiliasti  :  ac- 
cipe  summum  glorisethronum.VeniThecla,  qmc 
tot  lantaque  supplicia  pro  me  tam  generost- 
sustinuisli.  Veni  Agnes,  qtuxj  pro  castilate  supra 
annos  et  vires  decertasti.  Veni  Caecilia,  veni 
Agatha,  veni  Catharina,  quae  haec  et  illa  sigilUi- 
tim  tam  heroice  egislis  et  tolerastis :  accipite 
singulae  laureanf  castitalis,  lauream  martyrii, 
quisque  suam,  suoque  agoni  et  victoriaa,  adaj- 
quatam.  Tunc  itaque  liet  illud  Jerem.  39.  1'J. 
Egredietur  de  eis  laus,  voxque  Ludentium;  et  mul- 
tiplicabo  eos ,  et  non  minuentur;  et  gloriftcaboeos, 
et  non  altenuabuntur.  Laudem  enim  Christicom- 
muni  voce  et  acclamatione  approbabnnt  et  cc- 
lebrabunt  omnes  angeli  et  Sancti.  Et  illud  Isaiae 
Gl.  3.  Iicddct  eis  coronam  pro  cincre,  olettm  gau- 
dii  pro  liictu ,  pallium  laudis  pro  spiritu  maroris : 
el  vocabuntur  in  ea  sortesjuslilia ,  plantacio  Do- 
mini  ad  glorificandum.  Id  rcpraesentatum  estper 
laudem  Davidis.quia  triginta  viros  sui  exerci- 
tus  fortissimos  sibi  selcgit,  laudavit  et  juxta  se 
gloriose  collocavitin  domo  fortium,  2.  Reg.  23. 
S.  Similiter  enim  Christus  suos  fortcs  laudabit 
et  glorificabit  in  ccelo,  quod  est  civitas  fortium. 

Porro  haec  Christi  laus  non  tantum  pro  meri- 
tis  prsemium  cuiqtie  dabit,  sed  et  honorem, 
juxta  illud  Joan.  12.26. Si quis  mihi  ministraverit , 
hutwrificabit  eum  Patermeus,  vocandoeum  suum 
fidelemservum,  amicum ,  Iilium,heredem,exal- 
tandoillum  eterra  incoelum,  dandoei  sedemho- 
noratamet  sublimemjuxtase,secundumid  quod 
promisit  Apostolis  et  viris  Aposlolicis  :  Amen 
dico  vobis,  qttod  vos  qui  secuti  estis  me,  in  rcgene- 
ratione  cum  scdcrit  filitts  hominis  in  sede  ma- 
jestatis  stta?  ,  scdcbitis  et  vos  supcr  sedes  duode- 
cim,  judicantcs  duodecim  Tribus  Isracl.  Matth. 
19.  28, 

Rursum  haec  laus  dabit  gloriam  non  tantuin 
beatificam,  qtiae  in  visionc  Dci  consistit,  sed  et 
eam  quae  in  claritalc  nominis  ct  fanue  sita  esl, 
facilque  liomines  celebres  ct  gloriosos,  ut  sci- 
licctomnes  angeli  ethomincs  uloriosa  cujusquc 
sancti  facinora  depravdiconlctglorificent.  Gtoria, 
inquit  Quintil.  cst  conscnticiis  laus  bonorum.  Et 
Cicero  pro  Marccl.  Gloria,  ait,  cst  illustris  ac 
pervagatamultorumetmagnorum  vei  insuoscives. 
vcl  m patriam,rcl  in  omne  gcnus  hominum  famu 
mcritorum.  Quid  majus.quid  numcrosiusangeliN 

77 


f10  COMMENTARIA  IN  I. 

rt  Bcatis.qui  sanctos  quoslibct,  eorumque  vir- 
tutes  celcbrabunt.  Hic  ergo  discainus  illucl  Statii 
lib.  1. 

Tu  sola  aitimum  mentemque  neruris 
Gloria. 

et  illud  Mutii  Scaevolae  manum  urentis  :  Tam  vite 
est  corpus  gloriam  spectantibus.  Rursum  h.ec  glo- 
ria  nou  tantum  verbalis  erit,  sed  et  realis;  quia 
consislct  etperdurabit  in  regno  glorioso,  quod 
eis  dabit  Cbristus  :  juxta  illud  Sapient.  5.  16.  Ac- 
cipient  regnum  decoris  et  diadema  specieide  manu 
Domini.  Honorabit  ergo  et  glorificabit  electos 
Cbristus,  cum  eos  creabit  reges ,  donabilque 
icgno  coelesli  et  aeterno,  juxta  illud  Apocal.  5. 
10.  Fecisti  nos  Deo  nostro  regnum  el  sacerdotes , 
et  regnabimus  super  lcrram.  0  quam  gloriosum 
est  regnum,  in  quocum  Cbrislo  regnant  omnes 
Sancti  bic  afflieti  et  abjecti  !  amicti  stolis  albis 
scquuntur  Agnum  quocumque  ierit. 

.1«  reveuatione  Jesu  Ciiristi  ]  puta  in  die  ju- 
dicii :  bsecenim  vocatur  dies  revelationis,  tum 
quia  in  eo  rev  labitur  Cbristtis,  qui  jam  nobis 
est  abscondilus  et  invisibilis  ;  tum  quia  in  eo  re- 
velabuntur  cujusque  opera  ct  merita;  quse  bic 
absconduntur,  imo  saepe  a  malevolis  per  calum- 
niam denigrantur,  obscurantur  et  infamantur. 
Impiienim  pios  hic  traducunl  quasi  hypocritas, 
quod  pietalem  simulent,  ejusque  inancm  um- 
bram,  et  laudem  bominum  captent.  Cbristus 
ergo  justus  judex  eorum  pietatem,  virtutem, 
integritatem  et  sinceritatem  revelabit,  totique 
mundo  patefaciet  et  celebrabit. 

8.    QUEM    CDM     NON    VIDF.RITIS   DIMGITIS.  ]  EslO 

enim  aliqtti  proficiscentes  in  Jud;eam,  potcrant 
ibi  Christum  vidisse,  mulii  tamen  domi  manen- 
tes  eum  non  viderant :  hi  ergo  credebant  in 
Christum  non  visum,  sed  audilum  ,  eumque 
summe  diligebant.  Haec  scilicet  est  natura  fidei, 
et  dilectionis  eam  consequentis.  Quid  est  enim 
fides,  nisi  credere  quod  non  vidcs?  ait  S.  Augusli- 
iius  tract.  U0.  in  Joan.  Fidei  autem  opus  est  di- 
tectio,  ail  idem  in  Ps.  31.  OEcumen.  censet  heec 
referri  ad  excitandam  fidelium  spem  et  robur 
in  adversis.  Si  enim,  ait,  oculis  carnis  ipsum  non 
intuitu,  ex  soia  auditione  amatis,  considerate 
quantum  amorem  ubi  eum  videritis,  pra>vobis  fe- 
retis ,  prcbserlim  cum  in  gloria  vobis  revelabitur. 
Si  enim  passio  ejus  ita  vos  attraxit ,  quando  vobis 
in  splendore  insuperabiti  apparebit,  quem  in  mo- 
dum  animum  vestrum  affeclurus  esl  :  Unde 
S.  Aug.  lib.  1.  de  Pec.  Merit.  27.  sic  lcgit  :  Quem 
ignorabitis ,  in  quem  modo  non  videntes  creditis , 
quem  cum  videritis  exultabilis  gaudio  inenarra- 
bili. 

Porromira  fuit  primorum  fidelium  erga  Chris- 
tum  affectuset  dileclio,  ut  proeo  gauderentnon 
tantum  bonis  spoliari,  probris  aflici  verberari , 
fusligari,  sed  et  morte  mulctari.  Unde  illud  Ig- 
natii  epist.  ad  Rom.  Amor  meus  crucifixus  est.  El 
quis  cogitans  Jesum,  idest,  Deum  proseincar- 
natum ,  passtun ,  crncifixum  ,  non  cum  toiis  vis- 
ceribus  diligat?  Quis  non  amet  amorem?  quis 
non  diligat  dilectionem?  Jesus  enim  Primo,  qua 
Deusestsumma  bonilas,  summa  sapientia,  sum- 
ma  potentia,  summa  clemeniia,  summa  majes- 
las;  ergosumme  diligibilis  juxla  illud  Matth.  22. 
Diliges  Dominum  Deum  luum  ex  loto  cordc  ttio,  et 
in  tola  anima  tua,  ct  in  tola  mente  lua.  Secnndo, 
qua  homo  plcnus  est  gratia,  veritateel  virtute, 
adcoque  in  co  omncs  thcsanri  sapientiaeet  gratioc 


EPIST.  S.  PETRI.  Cap.  I. 

stmt  reconditi,  atque  ex  eo  quasi  capitein  nos 
vclut  incinbra  derivanttir.  Ergo  ipsum  ut  caput 
nostrum,  omnisqtieboni  foniem  el  parcntem  di- 
ligere  debenms.  Tertio,  pcr  bumanitatcm  nos- 
tram  a  se  assuniptam,  nos  sibi  ctDco  arclissinic 
eopulavit,  nosqtte  sibicognatos  cl  fratres  cfTccil: 
''cscendendo  enim  ad  nostram  naturam ,  eam- 
dem  ad  Deilatis  Ibronum  aseendere  fccit.  Prse- 
clare  B.  Petrus  Chrys.  serm.  150.  Chrislus,  ait, 
venit  suscipere  infirmilates  noslras ,  et  suas  nobis. 
conferre  virtutes ;  htnnanu  quatrere,  pra>slare  di- 
vina;  accipere  injurias,  rvddcrv,  dignitates;  ferre 
tivdia,referre sanitales;  quia  mcdictts  qui  non  fert 
infirmitates,curarenescit;  ct  quinon  fucritcum  in- 
firmo  infirmatus,  infirmo  non  polest  conferre sani- 
talem.  Qtiis  talem  tantumquemedicum  infirmus 
non  diligat?  Quarlo,  summis  bencficiis  nos  sibi 
devinxit  quando  ul  redcmptor  ,  salvator,  doctor 
et  legislator  noster  annunliavit  nobis  volunla- 
tem  Dei  Patris,  cjus  fidcm  edocuit,  spem  con- 
firmavit,  miraculis  probavit,  accendit  charita- 
tem  sanclissimae  vita1  exemplis  mores  formavit, 
sanguine  suo  peccala  noslra  eluit  et  expiavit , 
tormentis  suis  plurimis  et  acerhissimis  pro 
nohis  Patri  satisfecit,  propria  morte  morlem 
nostram  superavit,  resurrectione  dcnique  et  as- 
censione  sua  in  coelos  felernae  vitae  aditum 
nobis  reseravit.Quinto,  hisadde  particularia  be- 
neficia  ,  gratias  et  dona  ,  qure  cuiquc  fidcli  clar- 
gi  tus  est  et  in  dies  singulis  multa  et  magna  elar- 
gitur.  Quis  baec  menle  revolvens,  aesluans  et 
ponderans  amore  Jesu  non  accendatur,  lique- 
fiat  et  diffluat  ?  Ut  cum  sponsa  dicat  in  Cant.  Di- 
lectus  meus  mihi  et  ego  illi ,  qui  pascitur  inter  li- 
lia,  donec  aspirct  dies  et  inclinenlur  umbrw.  Fas- 
ciculus  myrrlue  dilectus  meus  milii ,  inter  ubera 
mea  commorabitur  :  omnia  poma  dilccle  mi ,  nova 
et  vetera  servavi  libi.  Fulcile  me  floribtis ,  stipate 
me  malis ,  quia  amore  langueo. Quocirca  Clemens 
Alex.  1.  t\.  Strom.  c.  7.  docet  viruin  perfectum 
maximo  repleri  gaudio,  cum  pro  Chrislo  suo, 
quem  non  videt,  mtilla  palitur. 

IN  QUEM  NUNC   QUOQCE  NON   VIDENTES  CREDITIS  : 
CREDKNTES     AUTEM    EXULTABITIS.  ]  To  CredWlS  1)01) 

estin  Graeco,  sed  includitur  in  ™  credenles  ,<\.  d. 
Quem  cum  videatis ,  credilis  lamen.  Noster  Tur- 
rian.  tract.  2.  de  Eucbarist.  c.  16.  et  seq.  atquc 
ex  eo  Salmeron.  haec  ad  litteram  accipiunt  de 
Eucharistia.  q.  d.  In  Eucharistia,  quam  post 
baptismum  sumitis,  non  videtis  Christum;  cre- 
dilis  tameneum  realiler  essepreesentem,  ideo- 
que  eum  manducantes  exultalis  hctilia  inenar- 
rabili,  uti  in  sacra  ejus  communione  exultavit 
S.  Monica  ,  dicens  :  Cor  meum  et  caro  mca  exul- 
taverunt  in  Deum  vivum ,  ac  S.  Franciscus  , 
S.  Catbarina  Senensis,  aliique  Sancti ,  juxtn 
illud  Psal.  33.9.  Gustate  et  videle ,qaoniam  sua- 
cis  esl  Dominus.  Unde  et  sequitur  :  In  qttem  dc- 
siderant  angeli  prospicere.  Et  :  propter  qttod  suc- 
cincti  tumbosmentisvestra>,  clc.  Ilisceenim  ver- 
bis  videtur  alludere  ad  agnum  typicum,  quem 
comedebant  succincti  ad  iler  in  terram  pro- 
missam,  qui  erat  typtis  Eucharistiae,  qure  est 
cibus  et  viaticum  proficiscentium  in  coclnm. 
Eidem  haec  adaptat  S.  Thom.  opusc.  58.  de  Sa- 
cram.  Altar.  e.  15.  Verum  hic  scnstts  potius  ac- 
commodatitius  estaut  mysticus,  quam  littcralis. 
Loquitur  enim  Pclrus  absohile  de  fide  in  Chris- 
tum,  quem  oculis  non  vidimus  ,  sed  fide  credi- 
mus  esse  nostrum  Redemptorem.  Nam,  ut  aif 
S.  Gregor.  hom.  26.  in  Evang.  Fides  non  habet 


COMMENTARIA  IN  I.  EP13T.  S.  PETRI.  Cap.  I. 


cn 


pwriium,  cui  Immana  ratio  prccbel  experimcnluin. 
Exu.taimtis  ]  non  tanium  in  fuluro  beata  vita, 
sed  etiara  ih  pr;csenti,  plena  molestiis  el  tribu- 
lationihus.  DnJe  Gra;cahabent  &y*eJU«fieS«f  id  esl 
cxullulis,  juxla  illud  Pauli  Pfctro  concinenlis  :  Al 
Caudete  in  Domino  scinper,  itcrum  dic.o  gaudete, 
Philip.  h.  h.  vide  dicta  ibidem,  et  Jacobi  1.  1. 
Porro  perperam  IiincinfertCatliarinus,  Sanctos 
certos  es.se  se  esse  in  slatu  graliaj  ;  exullalio 
eniin  Sanctorum  in  bac  viia  non  cst  limpida, 
sed  inixta  cum  limore  el  tremore ,  1'sal.  2.  11. 

l.i:rniA  inenaiuuiuli  ,  ]  lum  ol)  spem  futurse 
glorinj  lidelibus  a  Christo  promiss.e,  quae  esl 
inenarrabilis.  Juxta  illud  Ps.  35.  9.  inebriabuntur 
ab  ttbcrlate  doinus  tua;,et  torrente  volupiatis  tuce 
potabis  eos;  torrente,  non  vilro,  non  calice,  non 
poculo  :   torrcntc ,    (pio   eos    inebriabis,    imo 
Obrues  et  sepelies,  quasi  in  Oceanogaudioruin: 
talis  niiuiesi di\  initas  ,cujus  visione  elfruitione 
beabimur.  Ila  S.  Ephrem  lib.  1.  de  Resurrect.  et 
jud.  c.  2.  Has  ,  inquit,  promissiones  habenles  incf- 
fabilcs  ,  cxultemus  exultalione  incnarrabili  et  glo- 
riosa.  Tantum  enim  in  c<elis  est  Bcatorum  gau- 
diiini,  ul  de  eo  suis  dicat  Chrislus  Maltli.  25.  23. 
iniru  in  gaudium  Dominitui.  q.  d.  Gaudium  boc 
lantumest,  utcorde  tuo  capinequeut,  ac  pro- 
inde  non  illud  in  le,  sed  tu  in  iliud  inlraturus 
es  :  tiuii  qnia  |>er  lidein  et  gratiam  possidemus 
Chrisium,  cujus  suavitas  est  inenarrabilis  :  lum 
quia   Chrislus   cordi  suorum    consolaliones  et 
gaudia  ineffabilia,  quasi  praegustum  quemdam 
coeleslis  bealitudiuis  suggeritet  iusiillat,  ut  cuin 
S.  Xavcrio  dicant  :  Sulis  cst  Domine ,  satis  est. 
\ec  cnini  vascuU  cordis  mci  angustia  tanta  capil 
gaudia.  Etcuni  Psalle  ;  Lwtatus  sum  in  his  qucc 
dicta  sunl  mihi,  in  doinum  Domini  ibimus,  psal. 
1:11.1.  EtcumS.  Francisco:  Tanta  est  gtoria  quce 
mc  expectat,  quod  omnis  pcena  me  deleclat.  Rur- 
sum  :  ln  sota   crucc  csl  pcrfccta  lcclitia.  Porro 
idein  sui  Ordinis  fralribus  dicebat:  Quod  si  Dei 
scrvus  studeat  Iwtitiam  spirilalcm  interius  exte- 
riusque  st  mper  conscrvarc ,  qtue  ex  cordis  mundi- 
lia  orilttr,  ac  per  devqlionis  exercitia  fovclur ,ni- 
hil  ci  divmoncs  nocerc  potcrunt ,  imo  confusi  di- 
ccnt  :  Siquidcm  liomo  islc  lain  in  advcrsis ,  quum 
prospcris  bctilia  vallalttr,  non  inveniemus  aditum 
ad  ipstun.  Tuiu:  aiitcin  c.viiltant  dwmones ,  quando 
lceliliain  Itanc  spiritalem  cxlinguere  vel  impcdire 
possunt.  Rursum  :  Bealus  iile  reiigiosus  qui  non 
Ituurit  jttcunditutem  et  Ueliliam ,  nisi  in  sanctis 
cloqttiis  ct  opcribus  Domini;  et  per  luec  ipsa  alios 
provocat  ad  amorem  Dci  ctun  gattdioet  lcetilia.Vce 
autcm  rcligioso ,  qtti  dclectalttr  vcrbis  inanibus  et 
otiosis  alios  ad  risum  provocantibus.  Ex  Uetilia 
crgo  exlcrnu  pcrcipicbat  fervorem,  el  solliciludi- 
"'  >n  ,  dispositioiinn    quoque  ct    promptitudincni 
animi  adbomtm  libcnler  amplectendum ,  ait  Auc- 
tor  speeuli  viue  ejus  part.  1.  c.  62.  et  68.  Deni- 
quehoc  esl  mama  ai>sconditum,  quodncmo  scit 
ntsi.  quiaccipit.  Non  illud  cruditio ,  sedunclio  do 
cct :  ncc  scicntia  srd  conscientia  comprchendit :  sa 
picntia  cst  cttjus  pretittm  ncscit  homo  :  de  occultis 
tralutttr,ncvin  termu  sttavitcr  viventittm  invcnitttr 
tsta  saavilas.  Mmirum  sttavilas  Domini  est ,  a>' 

s.  Bernardua  de  Cbnvers.  ad  Cleric  c.  21. 

Gi.orii ic.ata  ,  ]  id  cst  gloriosa,  lum  ob  rem 
tum  ob  spein  glorise  cirlrstis.  Hinc  dicitur  glo- 
nficata.  q.  d.  I.aiiiia  Iwrc  vestra  vestita  et  per- 
lusa   est  gk)ria,   quia  ob  gloriam    coelestcm , 
quam  speratis,  laetamini,  adeoque  hsec  lcetiria 


ftcaia,  inquit,  dicitur  ,  tum  ex  parte  matcri*  , 
(piiu  estdeKlorificato  Jesu,  quem  diligilis,  el  in 
quem  credilis  :  linn  ex  p:irte  forni.e  ,  quia  pai- 
licipalii)  qu.cdain  est  gloriosaB  betilife  Beatorum. 
Aliler  HugO  :  Gloriflcata,  inquil,  id  esl,  gloriosj 
repulata  a  Cbristo  Bfit  ab  eo  nobis  gloi  iose  data. 
KtTboiuas  Anglic.us:  Gloriflcala,  inquit,  1d  est , 
a  Deo  laudata.  q.  d.  Impii  rident  laliliam  fid< 
liiun  ob  spem  lulurae  glorife  ,  at  vero  Deus  iu 
judicio  cam  laudabit  et  glorificabit. 

9.  Repohtantes  finem  (|)uia  mercedem)  fidei 

VESTIlyE   SALUTIM   AMMAHI.M    VKSTRUUM.    ]   Iiepor- 

lantesluni  \n  prcesooli,  lum  potius  in  futuro,  id 
est  reporlaturi  ,  cum  scilicet  exultabilis  in  CQ3- 
lo,  uii  prasceasit  :  in  prassenti  enim  reportamus 
saluiem  animarum  incboatam  per  gratiam  et 
jusliliam;in  futuro  reportabimus  salulem  ple- 
nam;  per  felicitalem  el  gloriam.  q.  d.  Ex.  fide 
<pia  creditis  iu  Cbrisium  quem  non  videtis, 
eumque  summe  diligilis,  parlim  conseculi 
estis,  parlim  consequemini  finem  fidei  ,  qui 
est  salus  animarum  vestrarum  :  saluiem  enim 
incboatam  consecuti  estis  per  graliam,  quae 
vos  elTecit  filios  et  beredes  Dei  ,  ideoque 
certam  dat  spem,  imo  jus  ad  beatitudinem, 
regnum<pie  cceleste;  saluiem  vero  consumma- 
trtna  per  gloriam  consequemini  post  morlem  in 
cadis.  Slate  ergo  in  iide,  pro  eaque  adversa 
qu.-elibet  constanler  toleratc,  scientes  quia  fides 
et  tolerantia  vestra  non  erit  inanis  inDomino, 
sed  ad  linem  optatissimum  et  beatissimum  fe- 
licitatis  aelernaj  vos  perducet.  Merito  ergo  S.  Au- 
gustinus  lib.  1.  Confcss.  cap.  1.  Fecisti,  inquit, 
nos  Detts  ad  te,  et  inquictum  cst  cor  noslrum  do- 
nec  rcquiescat  inte.  Et  in  Soliloq.  cap.  13.  Omnis 
copiaqua3  Deus  meus  non  est,  egestas  cst.  Nam,  ut 
c.  30.  Nihilest  quodanimam  impleat  ,nisi\(\en\  ait 
lu  Dctts,  ad  cujus  hnaginem  est  creata.  Et  lib.  13. 
Confess.  c.  8.  Satis  ostendis  quam  magnam  crca- 
turam  rationabilem  feceris ,  cui  nullo  modo  sufficit 
ad  beatam  requiem  quidquid  te  minus  est ,  ac  per 
hoc  non  ipsa  sibi. 

10.     DE  QUA    SALUTE   EXQflSII-rxlNT    ATQLE   SCRl- 

tati  srNT.]E'?£;r,7/;T!zv  s-xi  l£tipww<tsb,  id  est  accura- 
le,  diligenter  ,  sollicite,  magna  contentione  et 
sludio  perquisiverunt,  et  perscrutati  sunt.  Pro- 
bal  fidem  et  graliam  Cbristi  etCbristianismi  non 
esse  nuperum  bominis  inventum,  sed  priscum 
Dei  decrelum  Prophetis  omnibus  revelatum, 
qui  studiose  illud  indagarunt,  serio  preedixe- 
runt  ct  avidissime  expectarunt,  trt  Jacob  Ge- 
nes.  ^9.  18.  Salutare  (Salvatorem  Jcsum)  tuum 
expectabo,  Domine :  et  mox  vocat  eum  dcsiderium 
cotlium  ceternorum.  Moses  Exod.  h-  \Z.Obsccro  Do- 
mine,  milte  quem  missurus  es.  Isaiae  c.  h5.  8.  Ro- 
rate  ccvli  dcsuper,  el  nubes  pluant  juslum.  Habac. 
c.  2.  1.  Sttpcr  cttstodiam  meam  stabo ,  ut  videam 
qttid  clicatttr  mihi,  Daniel.  toto  c.  9.  etc.  Hinc 
IreiKciis  lib.  'i.  c.  13.  Ruseb.  I.  1.  Histor.  c.  ft.  el 
1.  12.  13.  et  19.  contra  Faus- 


Auguslinus 


est  praegusius  illius  glorice.  Unde  Cajetan.  gloi 


r»se  s. 

lum  c.  13.  16.  17.  docent  omnes  Palriarchas, 
1'ropln'tas.  vct<Mcsque  Sanctos  ab  Adamo  usque 
ad  Christum  fuisse  Christianos,  non  nomine, 
sed  lide  el  professionc,  quia  crcdebant  in  Chris 
lum  venturum,  uti  noscredimus  in  prateritum, 
scilicet  natum  jam  et  crucifixum,  hacque  fide 
justificati  et  salvali  sunt ,  ideoque  magna  spe 
ct  amnrc  ad  eum  anhelabant,  juxta  illud  Chris- 
ti :  Abraham  patcr  rcstcr  cxultavit  ut  videret  diem 
mcum :  vidit  cl  gavisus  est.  Joan.  8.  50.  Ubi  recte 
notatS.Th.quo  quisqueSanctorum,siveante.*i»' 


Cll 


COMMENTARIA  IN  I.  EPIST.  S.  PETRI.  Cap.  1. 


post  Chrislnm,  illi  fuit  vicinior  ct  proximior, 
comagis  ab  illo  radiis  iidci  ct  gratia?  fuissccol- 
lustratum  :  unde  Aposioli  el  priini  fidelcs  a 
Christo  prhnitias  spiritus  accepisse  dicuntur, 
Roman.  8.  23.  Sic  anle  Christuni  B.  Virgo  ,  Joan- 
nesBaptista,  Zacliarias,  Anna.Simeon,  Joa- 
chim  et  Anna  parcntes  B.  Virginis,  ctc.  Christi 
tidc,  gralia  et  sanctitale  caeteris  rcmolioribus 
praecclluerunt  :  quo  enim  quis  vicinior  est  soli 
et  igni,  eo  magis  eo  illuslratur  el  ealefit.  Lo- 
<|iior  ordinarie  et  communitcr.  Nam  aliquos,  ut 
Abrahamum ,  Mosen,  Davidem,  Isaiam  muliis 
vicinioribus  Christo  ejus  fide  ct  spirilu  magis 
afllalos  fuisse  ex  Genesi,  Psalmis,  et  valiciniis 
eorum  liquet. 

11.  SCRUTANTES  IN   QUOU  VEL  QVJAVE  TEMPUS  SIG- 

mficaret  ( i&riXw ,  id  est  dcclararet,  demonstra- 
ret  venturam  istam  gratiam  Christi  et  Christia- 
nismi)  in  eis  Spiritus  Ciiristi  to  iv  kOtot?  7tvcD/i« 
Xpt^ov  ,  id  est  Spiritus  Christi  qtii  erat  in  eis , 
tum  inheereudo  per  gratiam,  lum  inspirando 
per  propheliam.  Nam  Spirita  sanclo  inspiratilo- 
cutisunt  sancti  Dei  homines ,  ait  S.  Petrus  epist. 
2.  c.  1.  21.  Ita  Danielc.9.  intellexit  in  medio70. 
hebdomad;e,  id  est,  anno  Zi87.  occidendum  esse 
Christum ;  Jacob  ,  post  ablatum  sceptrum  a  Juda, 
Gen.  49.  10.  Malachias  c.  3.  1.  mox  post  ad- 
ventum  et  proedicationem  S.  Joannis  Bapiislae. 

Pn^EINUNTIANS  EAS   QVJ&  1N  CHRISTO  SUNT  PASSIO- 

nes.]  Gr.xce  xi  515  Xpiqbv  nx°iY)/jixTtz,  idest  in  Christum, 
vcl  Christo  obvenluras  el  infligendas  passiones  et 
plagas.  Undequidam  Lalinicodices  legunt :  quce 
in  Christo  fulurce  erant. 

Pro  pramuntians ,  graece  significantius  est  npo~ 
fiuprvp6/i.i9ov  ,  id  csl  prazteslificans ,  sive  teslificans 
antequam  eveniret.  q.  d.  Deus  Christo  lestes 
dedit  Prophelas,  el  ne  quis  eos  ab  eo  suborna- 
tos  diceret ,  praemisit  anle  Christum,  ut  suis 
oraculis  quasi testimoniis  divinis  Christo  vcnluro 
viam  sternercnl,  fidemque  cerlam  conciliarent. 

Et  posteriores  gi.orias.  ]  Posteriores ,  id  est 
quae  posl  passionem  secuturac  eranl  quasi  pas- 
sionum  merces  el  praemium,  qualcs  fucrunt 
resurreclio,  ascensio  in  ccelum,  missio  S[)irilus 
sancli,conversioGentium:  Chrislusenimpropter 
passionem  mortis  gloria  et  honore  coronatus  est , 
llcbr.  2.  9.  Dicil  lioc  Petrus,  ul  scandalnm  cru- 
cis  tollat  :  multi  enim  tunc  ridebant,  quin  et 
nunc  Pagani  et  Tnrcae  rident  Christianos,  quod 
credant  in  Dcum  crucifixum.  Hisce  respondet 
Petrus  dnpliciter  :  Primo,  passiones  lias  crucis 
a  Deo  decretas  in  lytrum  scelerum  nostrorum, 
etnecui  scandalo  essent,  perProphetas  aboiim 
fuisse  pranuntiatas.  Secundo,  has  passiones 
Clirisli  desiisse  et  compensalas  fuisse  ingenli  et 
aelerna  gloria,  tiun  in  ccelis  apud  Deum  el  ange- 
los,  tiun  in  tenis  apud  omnes  genles,  qua? 
Christiiin  crucifixum  crediderunl,  susceperunt 
et  adorarunt.  Hoc  cst  (piotl  aitChristus  discipu- 
lis  iucredulis  :  JSonnc  luec  oportuil  pati  Christum, 
et  ita  inlrare  in  gtoriam  suam?  Lucae  1h.  26.  Hoc 
est  quod  plena  vpce  buccinat  Paulus  :  Judai 
signa  pctunl ,  el  Crceci  sapientiam  qucerunt  :  nos 
aulem  pratdicamus  Christum  crucifixum ,  Judceis 
quidem  scundalum ,  Genlibus  aulem  stullitiam, 
ipsis  autcm  vocalis  Judatis  alque  Grwcis  Christum 
Deivirlutcm  et  Dci  sapienliam ,  1.  Corinth.  1.  23. 
Pulclm-  hanc  Christi  gloriam  explical  S.  Cyrill. 
de  Fidc  ad  Reginas:  Ilumililas,  ait,  passionis 
mei-itumest  cxaUationis.  Et  S.  Augustinus  tr.  IOZi. 
in   Joannem  :  Ilumilitas  claritatis  est  mcrilum, 


ctaritas  humilitatis  est  pramtum.  Christianus 
ergo  cum  Clnisto  patiatur  et  humilietur,  ut  cum 
codem  glorificetur  et  exalletur.  Si  enim  compa- 
timur,  et  conglorificabimur,  Rom.  8.  17.  Chrislus 
favos  post  fella  gustavit ,  ait  Tertull.  1.  2.  de 
Corona  milit.  cap.  \k.  Sic  et  Chrisliani  cogitent 
se  post  fclla  gustaturos  mella;  impii  vero  post 
guttam  mellis  oceanum  fellis  in  gehenna  se  po- 
laluros. 

12.  QUIISUS  REVELATCM  EST,  QUIA  NON  SIBIMET- 
IPSIS  ,    VOHIS      ACTEM     MINISTRABANT    EA.  ]     q.     d. 

Prophct;e  non  sibi  prophetarunt,  sed  posteris; 
puta  non  Judaeis  ,  sed  Christianis  :  prajdixerunt 
enim  Christi  adventum,  vocationem,  gratiamet 
salutem  obventuram  Christianis,  non  Judaeis. 
Unde  Syrus  vcrtit,  nostra  nobis  valicinabantur , 
hoc  est  quod  ait  Paulus  :  Ilac  autem  omnia  in 
figura  conlingebant  illis  :  scripta  sunt  autem  ad 
corrcplionem  noslram,  in  qtto  ftnes  swculorum  de- 
venerunt ,  1.  Corinlh.  10.  11.  q.  d.  Ergo  par  est, 
ut  ea  quasi  ingentia  DH  bcneficia  nobis  ab  olim 
collata,  cum  ingeuli  gratiarum  actione  eldevo- 
lione  complectamur,  ulque  vos,  o  Judaei,  credatis 
et  obedialis  Apostolis,  sicut  credidistis  et  obe- 
divistis  Prophi-lis  :  utrique  enim  idem  eodem 
spiritu  de  Christo  praedicant,  et  quod  Apostoli 
annuntiarunt  ,  Prophetne  prasnunliarunt.  Ita 
OEcumen.  Praevidit  S.  Pelrus  Marcionem  haere- 
siarcham,  qui  doceret  alium  fuisse  Deum  auc- 
torem  veteris  testamenti,  aliuni  novi,  eumque 
perstringit  (aeque  ac  postea  Tertull.  librisquin- 
que  conlra  Marcionem  scriptis  )  q.  d.  ail  Beda  : 
Idem  spiritus  Christi  erat  in  Prophetis  prius ,  qui 
poslmodum  in  Apostolis;  ideoque  eamdem  fidcm 
ulrique  populis  pradicaverunt ,  illi  Christum  adhuc 
venturum ,  isti  jctm  venisse;  ac  per  hoc  unam  Ec- 
clesiam.  cujus  pars  camalem  Domini  adventum 
pracesserit ,  pars  altera  sit  secuta. 

Ministrarant  ea.  ]  Hessclius  to  ministrabant 
neutralitcr  accipit.  q.  d.  Vobis  servicbant,  vobis 
commodabant,  vestrae  ulilitati  minislrabant  ea 
quac  de  Christo  praedixere  Propheta'.  Vcrum  me- 
lius  alii  active  accipiunt.  q.  d.  Prophetae  subrni- 
nistrarunt  vobis  sua  oracula.  Unde  ipsi  tum 
Apostolorum,  tum  Chrislianorum  fuere  quasi 
ininistri  etdiaconi :  hocenim  significatGraecum 
5i»jzovouv  ,  ministrabant  ergo  idem  et  quod  prophe- 
tabant  :  prophelia  enim  sua  ministrarunt  nobis. 
Diaconi  ergo  Christi  el  Christianorum  fuerePro- 
phelae,  Apostoli  vero  eorumdem  sunl  Evange- 
lislae,  quia  eis  evangelizarunt  Evangclium ,  id 
est,  laelissimum  nuntium  de  Messiae  adventu, 
redemptione  et  salute.  Vide  2.  Corinth.  3.  ubi 
Apostolus  Mosen  ct  Prophetas  vocat  ministros 
mortis  et  damnationis,  quia  promulgarunt  le- 
gem  veterem  ,  quae  praevaricatores  Judaeos  mor- 
lis  reos  efficiebat  et  condcmnabat;  Apostolos 
vero  vocal  ministros  vilae,  gratioe  et  gloriae  : 
hanc  enim  attulcre  per  Chrisli  Evangelium. 

PER   EOS   QOI    EVANGELIZAVERUNT,]    pilta    ApOS- 

tolos,  quorum  unus,  imo  princeps  sum  ego. 
Quare  minus  recte  putant  aliqui  S.  Petrum  hic 
seexcludere,  nec  evangelizasse  Ponticis,  Gala- 
lis,  Cappadocibus,  etc.  cum  potius  modestccae- 
teris  sc  jungat  et  includat. 

Spiritu  sancto  misso  de  coEi.o.  ]  Refer  ad  evan- 
gelizaverunl.  q.  d.  Sicut  Proplietae  per  spirilum 
f.hrisli  dc quo  v.  11.  praedixerunt Clnistum  ven- 
lurum.ita  Apostoli  evangelizaverunt  vobis  eum- 
dem  jam  praesentem ,  inspiratione  Spiritus  sancli, 
quem  rcceperunt  in  Pcntecoste  specie  lingua- 


COMMENTARIA  1N  I.  EPIST.  S.  PETRI.  Cap.  I.  GlJ 

in  Cantic-  Qui  ei-exit,  inquit,  hominem  lapsum, 
dcdit  angclo  stanti  ne  cadcret ,  sic  illum  de  capti- 
vilate  eruens,  sicut  hanc  de  caplivilate  defendens  ; 
et  hac  ralione  fuit  ulrique  redemptio  ,  solvens  ii- 
lum,  ct  servans  istum. 

Porro  nova  est  exposiiio  Philippi  Solitarii  I. 
3.  Dioptrae  ca|).  3.  quae  talis  est :  angeli  deside- 
laul  Cliristum  videre,  non  tanlurn  liumaualum, 
sed,  ut  ita  dicam  ,  angelizatum  :  desiderant 
enim  ut  Christus  assumat  naturam  angelicam  . 
sicul  assumpsil  liumanam  per  unionem  hypos- 
lalicam,  ut  ipsormn  natura  perinde  acnoslra 
adorelur  ifl  Cliristo,  et  glorificetur  in  throno 
Clieruhico  sedens  ad  dexteram  Patris,  ac  proinde 
ut  ipsi  quoque  haherent  claves  coelorum  ,  sint- 
que  judices  cum  Christo  judicanles  duodecim 
Trihus  Israel,  ;eque  8C  futuri  sunl  Aposloli  et 
Sancti ,  Halth.  19.  v.  28.  Verum  hoc  desiderium 
eflicax  et  absolutum  esse  nequit;  sciuntenim 
angeli  unionem  suae  naturae  cum  Verho  ex  Dei 
ordinalione  non  esse  possihilem,  nec  unquam 
fiituram;  unde  eam  eflicaciler  desiderare  ne- 
queunt  volunlate  ahsoluta,  sed  lantum  condi- 
tionala,  si  videlicet  id  Deo  placeret,  quae  vel- 
eilas  tantum  esl  ,  oslendens  quanli  facianl 
cissumpiioneni  humanae  naturae factam  aVerbo. 

Priorexpositio  de  Spirilu  sancio  videlnr  veri- 
similior;  t.tim  quia  illeproxime  praecessil,  tum 
quia  facilis  fuit  lapsus  ex  o,  scilicet  rrvetyia,  in  «  , 
quomodo  legunl  Graci  et  Groeca.  Porro  deside- 
rant  angeli  prospicere,  Primo  ,  in  ipsum  Spiri- 
tum  sanctum  :  eumenim  vidcndo,videntpariler 
Patrcm  et  Filium  ,  omnium  enim  una  est 
csseniia,  hacque  visione  heantur.  Secundo,  in 
opera  et  dona  Spirilus  sancti,  quihus  fideles  et 
Ecclesiamornat;  haec  eniin  deferunt,  procurant, 
promovent  et  dirigunt  angeli,  ulpote  adniinU- 
tratorii  Spirilus  sancti  circa  regimen  Ecclesiae 
etsalulem  fideliuin.  Ila  Cyrill.  Alex.  serm.  quod 
Verbnm  Dei  factum  sit  homo ,  S.  Basil.  elDid>- 
mus  lib.  deSpirilu  sancto,  S.  Alhanas.  epist.  ad 
Serapionem ,  S.  Ambr.  lib.  de  Isaac  c.  5.  S.  Epiph. 
haeres.  1U.  et  alii,  quj  ex  hoc  loco  contra  Mace- 
donium  probant  divinilalem  Spiritus  sancli. 
Hinc  patel  heatiludinem  angelorum,  acque  ac 
hominum,  consislere  in  visione  Dei  el  Spiritus 
sancti  :  Ii.tc  enim  omne  eorum  desiderium  sa- 
tial  et  explet.  Unde  hereditalem  incorruplihileui 
ad  quam  nos  per  Christum  vocatos  dixil  S.  Pe- 
trus  v.  3.  hic  explicai,  asseriique  silam  essc  in 
prospectione  et  visione  Spiritus  sancti ,  id  eaf 
Dei.  Poterat  dicere  S.  Pctrus,  Angeli  desiderant 
prospicere  in  Deum,  sedmaluit  dieere,  in  Spiri- 
tum  sanctum,  eo  quod  paulo  ante  dixissel  Spi- 
rilum  sanclum  proenunliasse  per  Pro|)helas,  ei 
annuntiasse  per  Aposiolos  Christi  passiones  el 
ulorias  ;  ct  quia  tolum  hoc  opus  ceconomia- 
Christi,  nostraque  redemptionis ,  vocationis. 
sanclilicationis  el  salutis  ,  quod  hic  cclebrat 
1'clrus,  fuil  opus  suninia1  graliae  el  atnoiis  di- 
vini,  qui  approprialur  SpirituisauctO.  Addilhoc. 
S.  Pelrus,  ul  acual  dcsidcriuin  lidclium  adavide 
audicnda  et  amplecleud.i  (,hii>li  inysteria  ,  ul- 
pote  qua  praedicla  et  evangcli/.na  sunl  per  Spi- 
ritum  sancluni  ,  in  qucin  desideranl  angeli  pros- 
picere,  ut  baec  inysteria  in  ipso,  quasi  in  sui 
fonte  inlueantur.  Si  eniin  angeli  ca  videre  desi- 
dcranl  in  Spiiilu  sancto  quasi  oinnis  honilali> 
auctore,  multo  magis  hoinines,  quoruoi  saluii 
dcslinata  sunt,  magnuni  desidcrium  eadem  VI- 
dcudi  et  complecleudi  in  sc  acuere  et  eatciurc 


rum  ignoarum  ,  ut  ipse  pcr  eorum  linguas 
ardentci  sermones,  quasl  sagittas  igniiasenht- 
leret,  quihus  corda  aiidienlium  Dei  et  Chrisli 
cognitione  el  amore  accenderel.  lla  OEcum. 

I^    QUICM    DESIDEBAWT  AMJKLI  PB08PICEBE.  ]   PrO 

inquem,  gr.Tce  est  eU  «,  id  est  in  qua; ,  scilicet 
mysleria  Chrisli,  praese.rtim  sahniscl  glorisehea- 
tilicae  desiderant  angeli  prospicere,  ul  scilicet 
ea  videant  perfecta  et  completa.  Ita  Syrus,  Di- 
dynius  OEctunen.  (iagneius,  Cajetan.  Calharin. 
Valahl.  hic  et  lren.  lih.  «.  c.  67.  el  lih.  2.  c.  29. 
S.  Bphrem  Iract.  de  Armat.  spiritali  c.  1.  Cyrill. 
lib.  de  Incarn.  Cnigen.  c.  28.  Lhi  adverte ,  Pro- 
nomen  5  proprie  refert  Christi  TraO^ara  ,  id  est 
passiones,  et  posleriores  glorias,  quae  proxime 
prscesserunt.  Unde  colligas,  angelos  mire  de- 
leclari  visione  linniaiiilatis  Chrisli,  ejusque  pla- 
garum  el  sliginatuin  sacrorum,  ac  gloriarum 
corporis ,  tiiui  aiiimi,qua  longe  angelos  omnes 
transcendit.  Unde  Sophronius  Parl.  Constanl. 
orat.  1.  ih;  nalura  Christi  quae  exslal,  tom.  2. 
Bibliolh.  SS.  Patruni,  per  in quce  accipit  Chrisli 
nativitatem  ,  Hethlehem  el  pi;rsepe,  in  quae 
desiderant  angeli  prospicere.  Unde  et  Christo 
nato  ex  abundanti  gatuiio  ceeinerunt  :  Gloria  in 
altissimis  Deo ,  ail  OKcumen.  Simili  modo  incre- 
dibiliter  delectantur  angeli  avenlipie  speclare 
marlyiiuni,  agones  cl  fidelium  passiones  qnas- 
libel,  dum  eas  gcncrose  Chrisli  amoresustincnt 
eorumque  coronam  et  gloriam  ,  ut  sedes  ex 
quibus  i •ueriiut  daemones  inler  angelos  impleant. 
Unde  Apostolus  :  Spectac ulum,  ait,  facti  suinus 
muiiilo  et  angelis  et  Iwminibus,  1.  Corinth.  /i.  9. 
El  S.  Cypriau.  ep.  ad  Tibarilanos  :  Prxlianles , 
ait,  nos  el  fidei  congressione  pugnanles  spectat 
Deus ,  spectant  angeii,  spectat  et  Christus.  Quanta 
est  gloria;  dignitas ;  quanta  feticitas  pra^scnic  Deo 
congredi ,  el  Christo  judice  coronari?  Ita  Calhari- 
nus  el  Salmeron  to  in  qiuv  relerunl  ad  omnia  ge- 
renda  io  Ecclesia  ( luisli  militante,  pia-scrlim 
ccttainina  et  viclorias  Marlyrum,  aliorunique 
lidelium  inlribulalionccl  peiseeulione;  Didymus 
et  Cajetan.  ad  statum  Ecclesiae  qui  eral  in  fine 
inundi. 

Verum  noster  linerpres  legit  d,  S  ,  feliciter 
nviO/xx,  id  est  splritum,  qui  proxime ;  vel  si;  fc,  sci- 
licet  Christuin  ,  qui  remolius  praressit.  Primo  , 
ergo  ail  Spirilum  sanctum  haec  referunt  S.  Tho- 
mas  1.  p.  q.  58.  arl.  1.  ad  2.  lsidor.  1.  1.  Sentent. 
c.  12.  senl.  22.  22.  Pelrus  Damiani  serm.  11.  qui 
est  de  Annuntiatione,  quin  et  S.  Basil.  et  Didy- 
mus  l.  de  Sph  itu  sancto,  et  Athanas.  Epiphan.  et 
Cyrillus  Alex.  inox  cilandi. 

Secundo,  ad  Christum  haec  referunl  Beda, 
(dossa ,  Auctor  libri  de  Spirilu  et  anima  apud 
S.  Augustiinun  tom.  3.  c.  59.  S.  Bernard,  serm.  I. 
el  t\.  de  omniluis  Sanclis,  uhi  Chrisluin  vocat 
angelouun  delicias,  Hugo,  Thomas  Anglicus, 
Tilehnannus.  Videtur  enim  S.  Petius  alluderc  ad 
Cherubim  Mosis,  quijugiter  iotuebantur  propi- 
tialorium,  quod  repraesenlabal  propilialoreui 
Ghristum,  Exodl  Sfi.  v.  20.  Porro  angelos  mire 
desideiasse  Chrislum  natiun  ,  palienlciu  et  rc- 
siirgenlem  videre,  palel  Isaiae  23.  Psahn.  23.  et 
ahhi.  (Inisltis  (  nim  qua  homo  est  capul  non 
tantiun  hominum,  led  et  angelorum  Coloss.  1. 
v.  1G.  Unde  nonntilli  Theologi  cum  Clem.  Alc\. 
1.  7.  Strom.  cl  Origen.  honhl.  k.  cl  2.  in  Le\it. 
censent  non  tanlutn  liouhnes,  sed  el  angelos 
suam  gratiam  et  gloriam  Chrislo  Christique  me- 
ritis  acceptam  ferre.  Ilinc  S.  Bernard.  serm.  22. 


>ltl 


COMMENTAMA  LN  I.  EPIST.  S.  PEThT.  Cap.  1. 


debenl.  Quare  sive  legas  in  qtuv ,  sivc  in  qucm, 
et  sive  inlelligas  Spiriluin  saiu-(uin,  sive  Chris- 
tum,  eodein  omnia  redennt.  Sensus  enim  esi, 
quod  angeli  in  Spiritu  sanelo  inlueri  desiderenl 
Christum  Christique  redemptionem  ctmysteria. 
Hoc  esl  quod  ail  Paulus  :  Manifeste  magv.umesl 
pietatis  sacramt ittttm ,  quod  mavifcsluLum  est  in 
carne ,  justificatumest  in  spiritu,  apparuilangeli.\ 
pradtcatttmest  Gcnlibus,  creditum  esl  in  mundo  , 
assumptum  est  in  gloria,  1.  Tiinoth.  3.  16. 

Porro  angeli  in  Spiritum  sanclum  prospicere 
desiderant,  idest,  desideranter  et  cupidepros- 
piciunt,  desiderando  saliantur,  et  satiando  de- 
siderant.  Audi  S.  Cregor.  18.  Moral.  cap.  28. 
Deum ,  ait,  angeli  vident ,  el  videre  desiderant ,  ct 
sitiunt  intueri,  et  inluenlur.  JSe  autem  sit  in  desi- 
derio  anxietus,  desideranles  suliantur  :  etne  sit  in 
satietate  fastidium,  sutiuli  desiderant.  Et  deside- 
rant  sine  labore ,  quiu  dcsiderium  sulietas  comita- 
talur  :  et  satianlur sine  fustidio ,  quia  ipsasutietus 
ex  desiderio  semper  accenditur.  El  Beda  :  Conlem- 
ptalio  divina?  prasentiaj  ita  angelos  bealificat,  ut 
ejus  semper  visa  gloria  satientur ,  et  semper  ejtts 
dulcedinem  quasi  novam  insaliabiliter  esurianl. 
Id  significat  Graecum  nxpmtyiA ,  id  est  inclinato 
pronoque  capite  studiose  et  exacte  prospicereet 
introspicere.  Beati  enim  totos  mentis  oculos,  to- 
tamaciem ,  totam  mentem  in  Deo  contemplando 
defigunt,  adeoque  quasi  extra  se  exeunt,  ut 
toti  in  Deum  aheant  ettranseant.  Causamhujus 
desiderii  dedi  v.  h.  explicaus  to  immarcescibilem. 

Myslice  noster  Turrianus  tract.  2.  de  Eucha- 
ristiacap.  16.  17.  ct  18.  et  ex  eo  Salmeron  (imo 
i psi  censent  hunc  esse  sensum  litleralem )  in 
qtiem  ,  scilioet  Christum  in  Eucharistia,  in- 
quiunt.  Inea  enim  non  videmus  Christum,  sed 
tamen  realiler  praesentem  credimus,  atque  in 
eum  ihidem  desiderant  angeli  ■Ror.paxuTzruv ,  id  est 
studiose,  accurate,  sollicite,  fixis  oculis  intro- 
spicere,  tuin  ut  ipsum  ,  tum  ut  modum  essendi 
(qui  est  angelicus,  ut  totum  Christi  corpus  sit 
in  quolibet  hostiae  puncto  totum  et  integrum) , 
tum  ut  ejus  dignationem  et  gratiam,  quam  as- 
tantibus  et  communicantibus  copiose  elargilur, 
introspiciant.  Hucrespexil  S.  Marcus  in  Liturgia, 
dicens  :  Post  consecrationem  in  animo  beneficia 
confers ,  et  eis  qui  in  te  fidttciam  collocant  illa  tri- 
buis,  qu&inse  angeli  prospicere  desiderant.  Ouo- 
circa  angelorum  chori  sacerdoti  celebranti 
assislunt,  ut  tanta  mysteria  venerabundi  aspi- 
ciant,  honorentet  verentur.  Quis  enim  ftdelium  , 
ait  S.  Gregor.  lib.  t\.  Dialog.  cap.  58.  habere  du- 
bium  possit ,  in  ipsa  immolationis  hora  ad  sacer- 
dotis  vocem  ccelos  aperiri ,  in  Hlo  Jesu  Chrisli 
mysterio  angetorum  choros  adesse ,  summis  ima 
sociari:  terrenaccelestibusjungi,  unumquoqueex 
visibilibus  atque  invisibitibus  fieri?  Et  S.  Ambros. 
in  cap.  1.  Luc.  Non  dubites,  ait,  assistere  ange- 
lumquando  Christus  assistit ,  quando  Christus  im- 
molatur.  Quin  et  S.  Jacobusin  Liturgia  :  Taceant, 
ait,  mortales ,et stent cummetu  et  tremorenihil  ter- 
renum  cogitantes.  Hex  enimregum  Clmstus  Domi- 
nus  Deus  noster  exit  utmactetur ,  el  deturincibum 
fidelibus ,  eum  vero  chori  angelorum  anlecedunt. 
Quare  exclamatS.  Chrysost.  homil.  de  sacra  et 
divina  mensa  :  Omiraculum,  mensatam  magni- 
ficeinstructa,  in  qua  Agnus  Dei  pro  te  mactatur, 
ad  quam  assislunt  Cherubini ,  descendunt  Sera- 
phinijquisenisprceditiatisvultusdemittuntfUbiom- 
nes  angeli  cumsacerdotepro  te  legalionem  obeunt! 

13.  Proi>ter  quod  srcciNCTi  lumbos.  ]  Est  hic 


aliera  rapilis  pars,  elhica  scilicet  (prior  enitn  - 
fuil  dogmatica)  qua  fidelium  mores,  ut  Chrislo 
el  Chrisiiano  sint  digni,  efformat.  Vox  propler 
qtiod,  haec  prsecedentibus  conneclit  el  ex  iis  quasi 
principiis  congruam  conclusionem  educii.  q.  d. 
Ciim  lieredilas  incorruptibilis,  et  coeleslia  bona 
a  ine  el  Apostolis  praedicala,  per  Chrislum  vo- 
bis,  6  Christiani,  parata  siut,  eaque  tanta  sint, 
utnon  tariliun  Propheta;,  sed  etangeli  ea  videri' 
desiderent,  quid  restat,  nisi  ul  terrenis  cogita- 
tionibus  calcalis,  quasi  succincti  lumbosmentis 
totis  aniini  afiectibus,  quasi  plenis  passibusten- 
datis  ad  ccelum?  Sectentur  avari  quasi  lalpae 
opes  terrenas,  anihiauL  superbi  quasi  chamae- 
leontes  auram  honoris,  gulosi  quasi  porci  inhient 
escis;  vos  vero  cives,  imo  reges  cceli  a  Deo 
scripti  el  deslinali,  longc  ardentiori  sludio  quae- 
rite,  et  accincli,  id  est  expediti,  contendile  ad 
regnum  icternum,  ut  contemptis  omnibus  mundi 
illecebris,  opibus,  minis,  odiis,  peisecutionibus 
speretis  et  assequamini  gratiam  ,  id  est,  gloriam 
istam  revelandam  iii  die  judicii. 

Nota  Primo.  Lumbos  succingimus  ad  quatuor 
usus.  Primo,  adiler;  Seciuulo,  ad  opus;  Tertio, 
ad  bellum  ;  Quarto  ,  ad  minislcriiim.  Unde 
August.  in  psalm.  92.  Succingi ,  inquit,  est  iter 
aggressuri;  cingi ,  operis  quippiam  faclttri;  ac- 
cingi ,  pralialuri;  prcecingi,  ministraturi.  Chris- 
tianis  hiccomnia  competunt;  nam  Primo,  quasi 
peregrini  iter  faciunt  incoelum  ;  Sccnndo,  quasi 
operarii  opus  Dei  peragunt;  Tertio,  quasi  mili- 
tes  Christi  prieliantur  cum  niundo,  carne  et  dae- 
mone;  Quarto,  quasi  famuli  ministrant  Christo: 
debent  ergo  esse  succincli  lumbos  mentis,  id 
esl,  debent  esse  mente  el  aniino  nonimpedito, 
sedprompto,  libero  et  expedito  ad  quatuor  jam 
dicta.  Est  Primo,  calechresis  lumhorum  enim 
succinctio  facit  hominem  expedilum ,  ideoque 
eum  significat.  Secundo,  est  metaphora,  eaque 
duplex ,  prior  sumpta  ex  vestilu  Juckeorum  et 
veterum  :  hi  enim  praelongis  vestilms  eltunicis 
utebantur;  unde  opus,  vel  ilcr  factnri  eas  suc- 
cingcbant.  Hinc  fidelibiis  in  morte  sibi  occursu- 
ris,  ait  Chrislus  Lucee  12.  Sint  lumbi  veslri  pra- 
cincli.  Qui  enim  discinctus  est ,  ait  Haymo  ,  ipsis 
suis  veslimenlis  impeditur,  ne  tibere  ambulet;  qui 
vero  prmcincttts  est ,  quaquaversus  discurrere  po- 
test.  Posterior,  quod  lumbos  menti  tribuit,  quo 
significat  Christianos  mentem,  sublatisomnibus 
impedimentis,  debere  exhibere  paralam,  ala- 
crem  et  acrem  adopuseliter  hoc  ingrediendum. 
Succingit  ergo  lumbos  menlis  ,  qui  e  mente  er- 
rores,  priesertim  prava  principia  praclica,  ac 
noxias  cogilationes  et  cupidilates  pellit.  Ila 
OEcumen.  Gagneius  et  Thomas  Anglicus ,  qui 
pulchre  aithominem  interiorem ,  id  est  animam, 
suo  modoexteriori  homini  proportionari.  Dici- 
tur  enim  haberepedem,  id  est  affectionem :  ocu- 
lum,idest;rationem:manum,idestoperationem: 
narem,  id  est  discretionem  :  lumbos  et  renes, 
id  est  delectationes.  Sic  Lucae  16.  animarum  La- 
zari  etEpulonisspiritalesoperationes  per  oculos, 
digitos,  linguam  et  membra  corporea  signili- 
cantur. 

S.  Petrus  ergo  per  lumbos  mentis,  mentis 
vires,  facultates,  affectiones,  amores  el  cupidi- 
tales  intelligit,  easque  cingi  et  restringi  jubel. 
ne  libere  iluant,  et  propositum  in  corlum  ad 
Deum  cursum  remorentur.  Secundo,  ut  expe- 
dili  Deo  ad  evangelizandum,  multa  cum  eo  pa- 
tiendum,  etquidlibet  aliud  vocanli  respondere 


COMMENTARIA  IN  I. 

possint  :  Paratumcor  mcttm  Deus ,  paratttm  cor 
meum ,  psalm.  50.  8.  Tcrtio,  ut  mens  sui.s  luni- 
liis,  id  ost,  viribus  et affectibu fl  impcr<'t,  cosquo, 
;id  libitum  evagari  non  sinat,  sed  regat  ct  dirigat 
t uii)  ad  siiam  salutcm,  lum  ad  Dei  obscquium 
et  gloriam.  Mena  cnim  sibi  suisque  affectibus 
imperans,  cst  regina  plene  lateque  dominans, 
inagisquain  Rexvel  Imperatororbis,  juxta  illud 
lloratii  : 


Lalius  regnC8  avidum  domando 
Spirilum,  quam  si  Libyam  remolis 
Gadiliusjuugas  ,  et  ulerque  1'oenus 
Serviat  uni. 

Talis  ergo  succingit  lumbos  mcntis,  quia  omni- 
bus  mcutis  affectibus,  amoribus  et  limoribus 
dominatur,  ut  eos  stringere  etlaxare  ad  libi- 
iiim  possit,  velut  vcnalor  canem ,  auceps  acci- 
pitrcin. 

Nota  Secundo  ,  Cingulum  Primo,  symbolum 
ctcausa  estfortitudinis  ei  constantiae :  quocirca 
Geoliles  cingulum  dicabant  Marti.  Et  Ciccro 
oratori  boc  dat  prasceplum :  Arctlori  cingulo  la- 
tera  Cingat,  ut  ea  aci  dicendum  sint  firmiora  et 
fortiora.  Sic  Proverb.  31.  17.  de  muliere  forti 
dicitur  :  Accinxil  fortilttdihc  lumbos  suos ,  roho- 
ravit  brackium  sutim.  El  Dcns  tlicilur  accinetus 
poientia.  Psalm.  G4.  7.  aliosque  praecingere.  Unde 
David  ait  :  1'nrrin.visli  me  virtule  qd  brtlum  , 
Psalm.  17.  13.  Significat  ergb  Petrus  Christianis 
non  segniter  agendum,  sed  cos  tlebere  inten- 
dere  ammum,  ac  fortiter  et  constanter  Lncum- 
bere  Cbristo,  Cbristianisnio,  ac  saluti  etgloriaa 
alcriKc,  ad  quam  a  Cbrislo  vocantnr.  Ita  OEcu- 
mcn.  Ilinc  apud  Craecos  eu^wvas,  idest,  benc  cinc- 
ttis,  idcm  cst ,  ac  forliset  strenuus.  Contra  vcro 
discinctus  apud  I.atinos  sonat  dissolutum  et  im- 
bellem  :  quia  summo  duccbatur  probro,  si  nii- 
liteni  ignavum  juberet  Imperator  dicm  transi- 
gece  discinctuin,  ait  Sucton.  in  Auguslo  c.  2Z». 
Huc  facil  illud  3.  Reg.  20.  11.  Ne  glorictur  ac- 
cincttts  tsque  ttt  discinctus  :  itl  cst  pugnaturus, 
squeacjama  pugna  quiescens,  parta  scilicet 
vicloria. 

Secundo,  cingulum  symbolum  cst  castiiaiis. 

ium  quia  ipsum  restringit  lumbos,  ac  conse- 

qucntcr  libidincm ,  quae  in  luinbis  babct  origi- 

nctn;tum  quia  castitatem  tuericst  actusmagnae 

fortitudinis.  Ilinc  illud  Cbrisli  :  sint  Ittmbi  vcstri 

prcecincti ,  mulli  cxpomrit  sic,  q.   d.  Mortificate 

luxufiam,  sludete castitati.  Ita  S.  Aug.  bom.  23. 

inEvaug.  s.  Basili  in  cap.  15.  Isai;c,  S.  tlieron. 

1.  1.  contra  Jovin.  el  alii.  Sic  ct  S.    Petri  vcrba 

bic  cxponunt  nonnulli.  Unde  et  scquilur  :  Sobrii 

perfecte speratc ,  sobrietas  cnim  est  conies,  imo 

tnatcr   caalitatis.  Ila  Bcda  :  Succingit,   inquit, 

lumbos  meritis,  quihanc  ab  itnpura  cogitatione 

restrmgit.  Et  qui  mentect  corpore  casttts  Domini 

adventumexspectat,  merito qtiando  rcvciaiur  spe- 

rat.  KtS.  Gregor.  1%  Mor.  c.  2.  Lumhes  camis , 

inquit,  sueemgtre ,  cst  Uixuriam  ah  cffcctn  refrta- 

.  lumbos  vero  mcntis  succingere ,   est  hunr 

ctiatn  «  cogitationr  restrmgcre.  Kl  PctrusChryso- 

logus  :  Cinctl,  inquit,  castitatis  batleo,  qttodest 

insigne  miiitiai  Christianaj ,  (tuxa  carnis  dctrun- 

rcmtis  ignaviam,   vw.   DonUuus   lumbos  nostros 

astrmgi  Jiibct  balteo   caslitalia ,  et  tolum  carnis 

nostra  pcndttltun,jhti,Utm,  rrsolulum,  conslrinut 

manclai  ccmttnua  zqna  vi rtuus,  <u  eame  sacciMta 

■  ut  Domini  occursum  liber,  vctoff,  cxpcdiltis  nostrcv 

tnentis  trddatur  inccssus. 


EPIST.  S.  PETRI.  Cap.  I.  613 

Tertio ,  cingulum  signum  est  animi  houeali, 
modesti  et  compoaiti ;  qualia  cnim  est  bomo  ex- 
terior,  puta  \csiisel  veslitus,  lalis  est  et  inte- 
rior.  Umlc  S> lla  fuit  notatus,  qpod  male  pru:- 
cioctUfl  incedcrct,  quasi  id  signum  essct  animi 
incompositi  et  intemperantis.  Sicetde  JuIioCae- 
sare  adliuc  pucro  oincn  [\\\l ,  Syllce  optimales  ad- 
vioncntis,  ut  malc  prcecinctum  puerttm  caverent. 
Kuin  enim  oplimatum  partibtts  exilio  fulurum  : 
nam  Ccesari  mullos  Marios  inesse ,  ait  Sueton.  iu 
vila  Julii  Cui.s.  c.  1.  el/i5. 

Quarto ,  cingulum  signum  est  fidelitalis  : 
conjuges  eniin  cinguntur  cingulo  conjugali,  m 
moneantur  mutuo  scrvare  fidcm  coujugalem. 

Quinto,  contincnli.e  el  mortificalionis  appe- 
liluumcrga  res  saBcnlarcsctlluxas.  Ita  S.  Augusl. 
scrm.  39.  dc  Verbis  Domini,  et  S.  Cregor.  3Zi. 
Moral.  cap.  35.  Lumbos  el  mammillas  ,  inquit, 
succingit,  qui  cunctos  mulabilium  cogitalionum 
motus  ,  per  solius  amoris  vincula  restringit,  ut 
dical  cum  Psalte  :  Quid  enim  mild  est  in  coclo ,  et 
ate  quid  volui  sttper  lcrram?  Deus  cordis  mei ,  et 
parsmea  Deus  in  cetcrnum,  Psalm.  72.  25. 

Quaercs,  quo  cingulo  cingendi  sunl  lumbi 
i  icutis?  1'icsp.  verHate.  Hoc  cnim  veritatis  cin- 
gulum  assignat  Paulus  Ephes.  6.  14.  Vide  ibi 
dicta  :  quibus  adde  expositioncni  S.  Crcgorii 
Nazianz.  orat.  hl.  Qtutro ,  inqnit,  qttid  lumbis , 
cttm  vcritate  commune  sit ,  ct  qttov  Pattli  mcnsfue- 
rit  cum  diccrel ,  Slate  igitur  succincti  lumbos  ves- 
tros  in  veritate  :  Xonforte  quod  specuUitio  concu- 
pisccnliam  cocrceat ,  nec  aUorsttm  ferri  sinat?  Nec 
(ttim  ftcri  potcst ,  ut  qui  cujuspiam  rei  amore  fla- 
gral ,  parcm  ad  alias  volaplatesvim  habcat  :  bOC 
cst ,  ul  explical  Nicetas,  Chrisli contemplatio  lum- 
bum  nostrum  et  concttpiscentiam  constringit  , 
camquc  lolam  adrerttm  divinarum  amorcm  trans- 
fusam  et  derivalam  diffundi  ac  dispergi  non  sinu. 
Cbristus  enitn  esl  veritas,  1.  Joan.  5.  6.  Oralio 
ergo  et  contemplatio  Cbristi,  rerumque  cceles- 
liumminuilcl  infringitconcupisccntiam  omncm 
quae  in  lumbis  rcsidct.  Quocirca  oralio  est  ma- 
ler  ntortificalionis,  continenti;e,  castitatis.  Et 
\  i<  issim  morlificatio  orationem  purilicat  et  ac- 
ccndil.  Idem  Nazianz.  orat.  ZiO.  Qttid  litmbi ,  in- 
quit,  qttidrcnes?  sint  lumbivestri  succincli ,  ac  per 
rontincnliam  restricti,  sicttt  Israeti  olim  cx  legb 
prctsrripto  pascha  comedenti  :  ncmo  enitn  pure  ac 
perfcctc  ex  .Egyplo  excedit ,  ncc  exterminationem 
fttgit ,  nisihcec.  domuerit  ac  fro?naicrit.  Ucnes  att- 
tem  Uutdabilrin  immtttationcm  sentiant,vimlola,u 
cttpiditatis  ad  Deutn  transferentcs ,  tttdiccre  queu- 


mus :  Dominc,antc  teomne  desidrrium  mcttm ,  cl  : 
Dicm  hominis  non  concupivi.  Viros  cnitn  spiritatt- 
Htitn  dcsidcriorttm  tws  esse  convenit.  I\am  ita  d<  - 
mitm  draconem  ttlttm  ,  ctijtts  vircs  ma.riiiuf  in  uti:- 
hilico  el  litmbis  silce  sunt ,  opin-csscrimtts ,  extincta 
videlicet  eversttquc  ca  polcntia,  qtiiim  in  his  parti- 
hits  obtinet.  Ratio  csl,  qui;\  anima  in  bominc  6*1 
una  ct  catlem;  quarc  cum  illa  sit  liinilatae  vir- 
tutis,  si  ipsa  vim  suam  toiam  exerat  d  expen- 
dat  in  speculatione  etamorc  rcrum  calc>tiuni, 
non  babcl  ultra  quidquain  quod  cxpcndat  in 
amore  cl  spceulalione  rcrum  carnalium.  Indr 
videmua  homines  Bieditatiomet  orationi  addic 
los,  vix  senlire  slinuilos  carnis. 

lla  noslcr  B.  Aloysius  Conzaga  adeoor;<iioni  tt 
lncditaiioni  pcrpciim  crat  intcntus,  ul  nullam 
in  ea  mcnlis  cvagalioruMi) ,  vel  dislractionem 
scnlirct,  ac  mirarctur  quod  bomo  colloqccn* 
< 'iim  Dcoin  piwseuiia  tantae  mnjesWtta diiwahl, 


f>lG  COMMENTARIA  IN  I.  EPIST 

aliovementem  llectere  posset ; indeqae eximfum 

castitatis  donum  est  assccutus,  ut  inslar  suncti 
Tliomaj  Aquinalis  nullos  impuros  carnis  ani- 
mive  motus  sentiret,  et  ad  eos  videretur  insen- 
sibilis,  quasi  angeius  foret,  non  nalura,  sed 
virtuir. 

Sobrii.]  Primo,  q.  d.  Non  ebrii,  nec  indul- 
gentes  vino,  guke  et  ventri.  Nam  vina  parant 
animos  veneri,  el  vice  versa  :  sine  Cerere  el  Bac- 
cho  friget  Venus.  Unde  S.  Hieron.  epist.  83.  ad 
Oceanum  :  Vinolentia ,  ait,  scurrarum  est  et  co- 
messatorum,  venterque  mero  a?sluans  facile  des- 
pumat  in  tibidinem.  Vide  dicta  Ephes.  5.  v.  18.  ad 
illud  :  Nolite  inebriari  vino  in  quo  est  tuxuria. 
Sicul  enim  ebrietas,  venterque  salur  et  plenus 
ineptus  est  ad  iler,ad  opus  adpraelium,  adobse- 
quium;  ita  ad  ba^c  omnia  paratus  est  sobrius , 
paratque  sobrietas.  Vere  Orig.  hom.  3.  in  Levit. 
Sobrielas,  inquit,  omnium  virtutum  mater  esl , 
sicut  e  contrario  ebrictas  omniam  vitiorum.  Et 
mox  :  In  ebrielatis  cegritudine  corpus  simut  et 
anima  corrumpitur,  spiritus  pariter  cum  carne 
vitiatur,  omniamembra  debilitat,pedem,  manum, 
linguam  resolvit ,  oculos  tenebrat ,  mentem  velat 
oblivio;  ila  ut  kominem  se  esse  nesciat ,  nec  sen- 
tiat.  Et  S.  Basil.  homil.  lh.  Ebriorum  animce  vino 
submersce  sunt.  Et  mox  :  Mentis  tumine  per  ebric- 
tatem  le  privas,  inter  bestiasratione  carentes  an- 
numerari  poles.  Et  S.  Chrysost.  hom.  58.  in  Malth. 
diabolo ,  ait,  nemo  magis  amicus  est ,  quam  qui 
deliciis  et  ebrietate  macuiatur,  elc.  Mox  ebrium 
comparat  possesso  a  dsemone  :  ebrius  enim  non 
videtur  esse  homo,  sed  daemon  incarnatus,  ita 
furit,  rixatur,  pugnal,  insanit.  Deliciis  vacans , 
ait,  nutlo  discrimine  a  dcemoniaco  separatur :  im- 
pudens  enim  et  furiosus  pariter  est ,  et  dcemonia- 
cian  omnes  miseremur :  liunc  vero  aversamur  :quia 
sponte  furorem  sibi  attraliit;  et  os ,  oculos  ,  nares 
et  ccetera  sensuum  instrumenta  amarissimas  volup- 
latis  facit  cloacas. 

Secundo,  OEcumen.  et  Syrus  vh  sobrii  nectunt 
cum  perfecte;  quasi  S.  Petrus  non  semiplenam  , 
qualis  fuit  Judaeorum,  sed  plenam  etperfectam 
sobrietatem  aChristianis  requirat,  quaementem 
eorum  faciat  succinctam  et  paratam  ad  iter  coc- 
leste  :  plena  autem  sobrietas  est  abstinentia  non 
tantum  carnis,  sed  et  menlis,  puta  conlinentia 
animique  moderatio,  qua  cupiditatibus  omnibus 
dominatur.  De  qua  Seneca  ep.  39.  Magni  animi, 
inquit,  est  magna  contemnere ,  ac  mediocria 
mallequam  nimia  :  illa  enim  utilia  vitaliaq ue  sunt, 
at  hcec  eo  quce superftuunt  nocent.  Sic  segetcm  ni- 
mia  sternit  ubertas,  sic  rami  onere  franguntur, 
sic  admaturitatem  non  pervenit  nimia  foccunditas. 
Idem  animis  quoque  evenit ,  quos  nimia  felicitas 
rumpit.  EtPlutarch.  de  Virtut.  mor.  Temperatus 
animus ,  ait,  est  cequalis  et  pacatus,  inferiorc 
animce  nostrce  portione  cum  superiore  consentiente 
admirabili  quiete ,  ornatus  et  compositus,  inquem 
intuens  dicas  : 


Conciderant  venti  jam,  et  tranquillus  sine  Tento 
Pontus  erat,  namque  ipse  Deus  sedaverat  undas , 

vehementes ,  insanosrabidosque  motus  cupiditatum 
restinguente  ratione ,  etquibus  natura  indigeleos 
sibi  consentientes  obedientesque  reddente ,  utnec 
rationem  prctcurrant ,  nec  lcrga  vertant,  nec  or- 
dinem  turbent ,  nec  dicto  non  sint  audientes  ;  sed 
at  omnis  motus  quocumque  velit  ratio  ducere  ,  pa- 
ratus  sequi,  seu  tactens  pullus  cum  equa  simut 
r  irrat.  Verum  hcec  mvstica  est  sobrietas  :  al- 


S.  PETRI.  Cap.  T. 

que  to  perfecte  aptius  referas  ad  sequens  spe- 
rate. 

Terlio,  Graecum  wtyovrit  vorti  potest vigilantes, 
uti  vertit  Valabl.  et  S.  Hieron.  lib.  1.  contra 
Jovin.  unde  et  Syrus  verlit,  excilamini  perfecte. 
Sobrietas  enim  est  mater  vigilantiie,  aeque  ac 
ebrielas  somni  et  ignaviae.  Quocirca  S.  Petru» 
haec  duo  quasi  individuos  comites  jungit  c.  5.  8. 
dicens  :  Sobrii  estote  et  vigilate.  Vita  enim  fide- 
lium  est  vigilia  :  excubare  enim  debenl  inter  tot 
hostes  ,  quibus  undique  cingunlur.  Rursum 
Chrisli  doctrina  sublimis,  aeque  ac  gratiaetglo- 
ria,poscilmentemvigilantem,  attentam,acrem, 
studiosam,  operosam. 

Perfecte  (Glossa,  Hugo,  Dion.  et  alii  legunt 
perfecti,  sed  Grseca  habent  nXdws,  hlest perfecte. 
ItaetRomana)  sperate  ineam,  qilevobis  offer- 
tur  ,  gratiam.  ]  Requirit  S.  Petrus  a  fidelibus  non 
qualem  qualem,  sed  perfectam  spem ,  eamque 
innuit  parari  sobrietale  :  abstinenlia  enim  a  vo- 
luptatibus  carnalibus  facit  nos  sperare  coelestes, 
ad  easque  capiendas  et  praelibandas  mentem 
habilem ,  acrem  et  alacrcm  facit.  Pro  offertur 
graece  est  ^o^i^,  quod  S.  Hier.  et  alii  vertunt , 
defertur  :  quia  scilicet  Deus  hanc  gratiam  non 
tantum  promiltit ,  sed  et  offert,  defert,  et  quasi 
in  manum  sinumque  dat;  ita  tamen  ut  non  co- 
gat ,  sed  liberum  relinquat  volunlali  eam  accep- 
tare,  vel  respuere,  uti  definit  Conc.  Trident. 
sess.  6.  c.  5. 

Pro  gratiam ,  graece  x«?lv .  alii  legunt  xap«v , 
id  esl  gaudium.  Ita  Syrus,  gratia  enim  hic  licet 
proprie  accipi  possit.  q.  d.  Sperate  in  fidem  et 
gratiam ,  quod  illa  vos  perducet  ad  salutem  : 
melius  tamen  gratiam  accipias  pro  gloria ,  hanc 
enim  fideles  et  justi  sperant;  ethrccplenum  af- 
fert  gaudium  ,  juxta  illud  Christi :  Intra  in  gau- 
dium  Domini  tui ,  Malth.  25-  26.  Ha?c  etiam  est 
gratia,  quia  licet  ipsa  sit  merces  bonorum  ope- 
rum,  tamen  baec  orlum  habent  a  gratia.  Undv 
Rom.  6.  23.  dicitur  :  Gratia  Dei  vita  cetcrna. 

Haec  plena  spes  adegit  et  excitavit  S.  Pelrum  : 
S.  Andream,  Philippum  et  Simonem  ,  ad  exul- 
tanter  conscendendum  crucem,  Jacobum  et 
Paulum  ad  gladios  et  secures  complectendum, 
S.  Laurentium  ad  calcandam  craticulam ,  Se- 
bastianum  ad  sagittas,  Stephanum  ad  lapides, 
Ignatiumad  Ieonem,Clementem  ad  naufragium, 
Polycarpum  ad  ignem,  Theclam  ad  serpentes, 
tauros,  eculeos,  omniaque  genera  tormentorum 
fortiter  et  alacriter  superanda.  Vere  Tertuil.  lib. 
de  Resurrect.  carnis  :  Fiducia  Christianorum , 
inquit,  resurrectio  est  mortuorum. 

Nota  Primo.  Spes,  cum  sit  virtus  Theologica, 
pro  objecto  habet  Deum  ,  uti  et  fides  et  chari- 
tas  :  sperat  ergo  primario  in  Deum ,  non  in  crea- 
turam  qualis  est  gratia;  secundario  tamen  spe- 
rat  quoque  media  quibus  Deus  nos  ad  se,  quasi 
finem  ultimum  et  beatum  ducit,  qualia  sunt 
gratia,  fides,  charitas,  caeteneque  virtutes.  Sic 
fides  creditmulta  de  Christo,  rebusquecreatis, 
quatenus  ea  a  Deo  revelata  sunt.  Sic  charitas 
amat  non  tantum  Deum,  sed  et  proximum prop- 
ter  Deum. 

Nota  Secundo  hebraismum  :  sperare  in  gra- 
liam,  id  est ,  sperare  gratiam ,  hoc  est  gloriam ; 
haec  enim  est  gratia  consummata  :  sic  credere 
in  Deum,  est  credere  Deum,  et  credere  Deo. 

Myslice,  Turrianus  noster  3.  Dogmat.  charact. 
per  gratiam  accipit  Eucharistiam,  quae  idem 
grsece  sonat  quod  bona  gratia  :  quia  ipsa  gratia- 


COMMENTARIA  1N  1.  EPIST.  S.  PETRI.  Cap.  I. 


0i~ 


rum  esl  sunmia,  e(  gratia  o«»t«i5>?s,  id  est  substan- 
tialis,  in  ea  enim  Chrislus  se  et  suam  substan- 
liam,  puta  totam  deitatem  et  humanitatem, 
quasi  eximium  donum  et  gratiam  nobis  imper- 
iit,  ac  proinde  proprie  spcramus  in  hanc  gra- 
tiam,  quia  speramus  in  Chrislum,  qui  realitcr 
praesens  est  in  Eucharistia ,  imo  est  ipsamet  Eu- 
charistia  et  gratiarum  gratia. 

1\  REVELATIONEM.  ]  Ita  Romana.  q.  d.  Spcrate 
hancgratiam,  id  est  gloriam,  usqucin  dicm  re- 
vclationis  Cliristi,  doncc  scilicet  veniat  dies  ju- 
dicii  :  tunc  enim  a  Christo  juriice  illa,  quasi 
merces  laborum  ct  palienliae  vobis  dabitur.  Aut 
sperate  in  revelalionem  Jesu  Cliristi,  id  est,  in 
.Jcsum  Chrislum,  quod  in  revelalionc  suae  glo- 
Hsb  et  potestatis  judiciariee,  puta  in  die  judicii, 
hanc  gratiam,  id  cst  gloriam,  vobis  consignabit. 
Aut  spcrate  in  diem  revelationis  Christi;quia 
illc  dics  vobis  lianc  gratiam  afferet.  Graeca  ha- 
bent  m  iitex«\w//«,  id  est,  in  rcvelatione.  q.  d. 
Sperate  in  hanc  gratiam  nunc  ,  quando  ea  per 
nicain  ct  Aposlolorum  praediealionem  vobis  re- 
\clatur.  Aul  potius,  q.  d.  Sperate  hanc  graliam 
vobis  datum  iri  in  revelatione  Chrisli,  puta  in 
diejudicii. 

Nola  :  -orcvclationcm  significat  nos  hanc  vilam 
agere  in  fidc,  id  cst,  in  acnigmale  et  obscuri- 
talc,  qua  rcs  a  nobis  creditae  et  speratae  non  ap- 
parcnt,  non  cernuntur;  sed  quasi  arcanae  et 
abscOUditse  suntapud  Deum:  nam  hac  omnes  eo- 
i  umque  dignitas  ct  majestas  revclabitur  in  die 
juriicii ;  ut  tunc  facic  ad  faciem  cas  contemple- 
mur,  iisque  fruamur.  Sic  Paulus  ait  :  Mortui 
rstis,  ct  vita  vestra  est  abscondila  cum  Chrislo  in 
Deo.  Cum  Cliristus apparuerit  vila  vestra,  tuncet 
voi  appiircbilis  cum  ilto  in  gloria,  Coloss.  3.  3. 
\idc  ibi  dicta. 

16.  Quasi  filh  oukdiknti/e.  ]  Haec  pendent  a 

praecedentibus.  q.  d.  State  succincti  lumhos,  id 

cst,  cxpediti  ctconstanles,  ac  sobrii  spcratc  fu- 

turam  gloriam ,  uti  riccct  filios  obedientiae,  id 

cst,  obcdicntcs  pr.-vccptis  Christi,  meis  et  Apos- 

lolorum,  qualcs  vos  cslis.  Decclenim  filios  obc- 

riirc   parcntibus.  S.  Petrus  crgo  rcquirit  a  fidc- 

libus  obcdicniiain,   non  qualcm  qualcm,  sed 

lilialem  cx  filiali   amorc  ct  rcvcrentia.  Rursum 

filii  obcdinttiic ,  vocautur  dcriiti  cl  plane  adriicti 

obedientiae,   ut  ex  ca  <|uasi  malrc  progcniti, 

plancque  obedientice  indolem  ct  naturam  hau- 

sisse  climbibisse  viricantur.  Insupcr  filiiobedicn- 

tiiv ,  quasi  ricvotict  consccrali  oberiicntiac;  quo- 

uiodo  Rcligiosi  vocantur  filii  obedienli.c,  quia  ci 

t  dcvovcrunt,  cjusque  volum   Dco  nuncupa- 

ruiit.  Et  tales  fuere  primi  Christiani ,» nimirum 

bcriicnlissimi  Christo  et  Apostolis,  aricoqucvo- 

tum  vel  profcssioncm  ohedienliac  Apostolis  crii- 

derunt,  utiostendi  Actor.  5.  1.  Sic  vocanlur  lilii 

perditionis,  incredulitatis,  tliffldentias,  id  cst, 

planc  pcrriili,  incrcduli,   ditlidcnlcs.  Item  filii 

irae  mortis,  gchcnnre,  idest,  addicli  vindicuc, 

morli  cl  gchcnncc. 

Moral.  significat  S.  Pelrus  Christianos  ricbcre 
<ssc  obedieniiMimos  quasi  filios  obcdientiae, 
lilios  Chrisli  ct  primorum  Christianorum,  qui 
fucrunt  obcriicntissimi.Christus  euim  factus  cst 
obedicnsttsqucad  mortcm,  mortem  aulcm  crucis  , 
Philipp.  2,  8.  Ucm  quasi  fratres  angelorum  : 
angeli  enim  suut  potmtes  virtute,  facientcs  vcr- 
h'tm  iltitts  ad  attdicndam  vocem  sermonum  ejus , 
Psalm.  102.20.  llinc  alati  pinguntur  et  ignei , 
/piia  celerrimc  ct  eflicacissime  Dci  jussa  cxc- 

CORM:t.     *    LAPIDF.      Tf.v.    \. 


quuntur,  juxta  illud  :  Quifacit  angelos  suos  spi- 
ritus,  et  minislros  suos  flammam  ignis  ,Ps.  103.6. 

NON  CONFIGURATI  MlORIRCS  IGKOBAKTLB  VESTR.K 

DKsiDEnns.]Ostendit  qualem  obedientiam  afide- 
libus  quasi  filiis  requirat,  scilicet  non  fideitan- 
tum  ,  ut  crcdant  in  Christum,  ut  volunt  haerc- 
tici;  sed  opcrum  quoque ,  ut  non  scclentur 
pristina  desideria  ct  cupiditates,  quae  sectati 
sunt  in  gentilismo,  sed  studeant  sanctitati,  ut 
in  omni  conversationc  sancti  sint.  Unde  Syrus 
vertit,  non  communicetis  amplius  concupiscentiis 
primis,  quibus  concupiscebalis  sine  scientia.  Nota 
configurali,  id  est  conformati;  qui  enim  sequi- 
tur  cupiditates,  iis  se  conformat  ct  configurat  , 
utearum  formam  et  figuram  induerc  vich-atur. 
Viries  ehrium?  videsformam,  morcs  et  gestus 
chrietatis.  Vides  gulosum?  vides  figuram,  hia- 
tnm  et  voracitatcm  gulee  et  veneris.  Vides  am- 
bitiosum?  vides  figuram,  lumorcm  ct  geslus 
amhitionis.  Ex  adverso  qui  se  configurant  et 
conformant  Christo  ejusque  virtulibus,  ipsius 
formam,  mores  et  actus  induunt.  Sicut  cmm 
charta  pnelo  appressa  ,  et  configurata  lamina; 
in  qua  incisa  et  sculpta  est  effigies  Christi ,  ilh 
configuratur,  cjusquc  imaginem  induit,  ut  n  - 
fcrat  cl  cxprimat  Chrisli  formam  et  habitum  ;  ita 
prorsus  qui  Christo  quasi  normae,  regula?  et 
exemplari  mentemet  voluntatem  plane  applicat, 
ei  se  configurat,  cjusque  formam,  morcs  ct 
virtutes  in  se  exprimit.  Hoc  est  quod  juhet  Pau- 
lus  Ephes.  U.  22.  Dcponere  vossecundum  prislinam 
conversalioncm  veterem  hominem,  qui  corrumpi- 
tttr  sccundtim  desideria  erroris.  Pro  quo  S.  Petrus 
ait,  ignorantia ,  ut  significet  eos  in  gentilismo 
fuisse  in  profunria  caligine  et  nocte  infidclitatis  , 
gulae,  libidinis,  superbiac,  etc.  quae  honcsta, 
recta  et  pulchra  putabant  Gentilcs,  adeoque  iis 
gloriahantur  :  jam  vero  per  Chrislianismum 
traductos  csse  ad  claram  diem  ct  lucem  fidei, 
cognitionis  Dci ,  sobrictatis  ,  castitatis,  omnis- 
que  virtutis.  Subdit  Paulus  :  Renovamini  autem 
spiritumentisvcslra; ;  et  indtule  novttm  Itominem  , 
qui  secundum  Dcum  creatus  cst  injuslitia  ct  sanc- 
(itatevcritatis.  Virie  ibi  dicta. 

15.    SEJ)    SECUNDUM    EIM    QLI    VOCAVIT    VOS    (0(1 

fidem,  gratiam  ct  salutem)  Sanctum  (Deum  et 
Chrislum,  qui  est  Sanctus  sanctorum  et  justitia 
scmpitcrna.  Daniel.  9.  2t\.)  f.t  ipsi  IS  omni  con- 
versatione  sancti  sitis.  ]  Vetus  unius  scptcni 
Sapientumdictum  fuit  :  Sequere  Deum;  vetustiu> 
DeiperMosen,  Sancti  eritis ,  quia  cgo  sanctus 
5<im,Levit.  11.  65.  Recentius,  scd  plcnius  csi 
Cliristi  :  Estote  ergo  perfecti,  sicut  et  rater  vestcr 
ccclestis  perfeclus  esl ,  Mallhaei  5.  68.  ct  Pauli 
Ephes.  5.  1.  Estote  imitalores  Dei ,  sicut  fdii  cha- 
rissimi. 

Porro  sanctitatcm  opponit  desideriis,  id  cst 
concupiscentiis  ;  quo  significat  sanctitatemcon- 
sisterein  puritate,  quao  acquiritur  fugicndo  ct 
mortificando  carnales  et  terrcnas  cupiriitates. 
ut  sicut  Deus  sanctus,  idcst,  segregatus  est  a 
tcrra  terraequc  faecibus,  ita  pariter  sit  ctfidcli> 
sanclus.  UndeOrigen.  hom.  H.inLevit.  *mc*«s, 
inquit,  gnvcc  dicitur  «•/«>?,  quod  cum  quasi  extra 
tcrram  esse  significat ,  quicumque  cnim  se  consc 
cravcrit  Dco ,  merito  extra  tcrram  ct  extramun- 
dum  esse  vidcbitur.  Clare  vcro  S.  Dionys.  cap.  12. 
dc  Divin.  nomin.  Sanctitas,  ait ,  est  ab  omni 
scciere  libera,  perfectaque  ac  omni  ex  parte  incon- 
taminata  pttritas  :  qua  ita  in  Deo  eminct ,  ttt  m>- 
rito  Sanctus  sanctorum  nuncupelur,cl  cclcberrimo 

75 


018  COMMENTAMA  JN  J.  E 

Uto  Itymno  trisagio  a  bcalis  mentibus  in  ccelo  cele- 
bretur.  Et  S.  Basil.  de  Spiritu  sanclo  cap.  9. 
Anima,  inquit,  purgula  d  probro  quod  eani  per 
malitiam  conlaminaral ;  et  ud  nativam  pulcliritu- 
dinem  rcversa ,  ac  velttli  imagine  regia  veterem 
formam  purilale  reddens,  Iwc  uno  demum  modo 
potesl  ad  Paracletum  appropinquare.  Ille  vero  vc- 
luli  solpurum  naclusoculum,  ostendet  tibi  inseipso 
imaginem  iltius  ,  qui  videri  non  polest.  Et  mox  : 
Hic  (Paraclelus)  eis  qui  d  tumultu  cupiditatum 
purgati  sunt  illucescens  ,  per  communionem,quam 
cttm  ipso  liabent  spiritales  reddit.  Et  sicul  corpora 
illuslria  perlucidaque  contacta  radio  sotis ,  fiunt  et 
ipsa  supramodum  splendida,  et  alium  fulgoremex 
sese  profundunt ;  sic  et  animce  spirilu  afjlata,  ac 
spiritu  illustrata  fiunt  et  ipsatspiritales  ,  clin  alios 
gratiam  emiltunt. 

Porro  S.  Pelrus  plenam  el  universaleni  a  lide- 
libus  sanctitatem  requirit;  ait  enim  :  In  omni 
convcrsatione  sancti  sitis.  Aliqui  enim  in  templo 
videnlur  angeli,  sed  in  domo  sunt  diaboli.  Rc- 
quirit  ergo  continuum  exercitium  non  unius, 
sed  omnium  virlulum ,  ulque  earum  babitus  so- 
lidos  et  intensos  sibi  comparent.  Habitus  enim 
virtuli  dat  non  solum  facilitatem,  sed  el  cons- 
tantiam,  utea  praeditus  contra  quaslibet  tenta- 
tiones  sibi  similis,  fortis  firmusque  consistat, 
ac  virtutem  in  omni  conversatione  exerat,  ex 
eaqueomnia  agenda  agat.  Sensus  ergoest,  q.  d. 
Omnis  conversatio  vestra,  6  Cliristiani,  in  gen- 
tilismo  fuit  impura,maculata,  et  saepe  bestialis. 
Multi  enim  vestrum  in  lemplo  fuere  supersti- 
tiosi,  in  curia  contentiosi,  in  foro  ambitiosi,  in 
plateaconlumeliosi,  in  officina  fraudulenti,  in 
agro  rapaces,  in  domo  rixosi;  multi  in  mensa 
fuere  lupi,  in  cubiculo  vulpes.in  opereasini, 
domi  pavones,  foris  accipitres,  in  leclo  porci , 
in  tribunalitigrides,  in  circulis  canes,in  plateis 
leoncs.  At  nunc  in  Chrislianismo  oportel,  ut 
onmis  conversatio  vestra  in  agendo,  loquendo  , 
ambulando,  comedendo,  studendo,  disputando, 
dormiendo,  operando,  regendo,  etc.  sitpura, 
Ghristiana,  sancta,  angelica;  ut  in  templo  sitis 
ardeutes  in  oratione  ut  Seraphini ;  in  scbola  et 
cubiculo  speculantes  ut  Cberubini ;  in  judicio 
placidi  etoequi  utThroni;  in  cupiditatibus  frae- 
nandis  cxcelsi  ut  Dominationes ;  in  regimine 
prudentesut  Principatus;  in  tentatione  mundi 
calcandi  generosi  ut  Poiestates;  in  luctucum 
daeraone  fortes  utVirtutes;  in  officio  et  opere 
publico  fideles  ut  Arcbangeli ;  in  mensa ,  platea , 
foro,  leclo,  etc.  honesti ,  pudici,  compositi , 
sancti  ut  Angeli.  Vide  S.  Bernardum  tract.  de 
Modo  bene  vivendi  ad  sororem  ,  ubi  ostendit 
qualis  debeat  ejus  esse  conversalio  in  templo, 
cubiculo,  mensa,  colloquio,  lectione,  somno,  etc. 

Id  praestiterunt  primi  Christiani ,  qui  proinde 
proprio  nomine  vulgo  vocabanlur  Sancti  ,  uti 
passim  eos  vocat  S.  Paulus.  Audi  S.  Justinum 
Philosophum  et  martyrem  ,  Christianorum  sui 
aevi,  id  est,  anno  Christi  150.  vitam  et  mores 
graphice  depingentem  epist.  ad  Diogenetum  I. 
Patrias ,  inquit,  habitant  proprias ,  sed  tanquam 
inquilini.  Omnium  participes  sunt  ,  ut  cives :  et 
omnia  paliuntur  ,  ut  peregrini.  Omnis  peregrina 
regia  patria  eorum  est ,  et  omnis  patria  est  pere- 
grina.  Uxores  dicunt  ut  alii  omnes;  et  tiberos  pro- 
creant ,  sed  non  abjiciunt  fcettts.  Mensam  commu- 
nem  apponuut ,  sed  non  impuris  communem.  In 
carnn  sunt  :  sed  non  secundum  carnem  vivunt. 
}n  lerra  degunt  ;  sed  iu  ccelo  conversantur.  San- 


PIST.  S.  PETRl.  Cap.  I. 

citis  obsequuntur  legibus  ,  et  suo  oitce  genere 
leges  supcrant.  Amanl  omnes,  et  al>  omnibus  iufcs- 
(antur.  Ignoranlur  et  condcmnanlur.  Morle  af}i- 
ciunlur,  et  vivificantur.  Paupercs  sunt ,  et  multos 
ditant.  Omnibus  indigcnt ,  et  omnibus  abundant. 
Ignominia  afficiuntur,  cl  ignominiis  celebrantur. 
Blasphemantitr,  et  jusliftcuntur.  Maledicuntur,  et 
bencdicunt.  Conlumcliis  lacessunlur  ,  et  honorant. 
Dencfaciunt ,  et  lanquam  improbi  punitmtur.  Pu- 
niti  gaudcnt ,  tanquam  viviftcati.  A  Judms  tan- 
quam  alienigenx  oppugnantttr  ,  et  ab  inftdelibus 
perseculionem  patiuntur  :  nec  possunt  tamen  qui 
cos  oderunt  utlam  odii  causam  adferre. 

Tales  fuere  Essaei ,  primi  scilicet  Christiani 
Alexandriae  sub  S.  Marco ,  qui  Essaei  dicti  sunt 
quasi  onai ,  id  est  sancti ,  aut  potius  quasi  7iDn 
chaside  ,  id  est ,  pii.  Quam  enim  Essoei  in  omni 
conversatione  fuerint  sancti,  ex  Porphyrio  ju- 
ralo  Hcet  Chrisli  et  Clirislianorum  hoste  et  ob- 
trectalore  disce,  mirare  et  imitare.  Sic  cnim 
ipse  eos  depingit  apud  Eusebium  1.  9.  de  Prae- 
parat.  Evangel.  cap.  1.  Ess&i  J udcei  genere  sunt : 
hi  aller  allerum  magis  diligunt  quam  cojteri  ho- 
mines  faciant :  el  voluptalem  omnem  quasi  vitio- 
sam  aspernantur  ,  continenliam  et  integritatem 
animi  ab  omni  perlurbalione  remolam  ,  praci- 
puam  putanles  virtutem.  Vxores  non  ducunt  ; 
alienos  autem  liberos  tencros  adhuc,  et  ad  otnnem 
aplos  doctrinam  adoptantes  ,  pro  suis  educare,  ac 
moribus  suis  stabilire  solenl ,  quod  faciunl ,  not> 
quia  malrimonium  abominentur,  sed  quia  mulie- 
rutn  mores  cavendos  putant.  Divitias  omnes  adeo 
spernunt ,  ttt  mirabilis  qiuedam  in  eis  communila.s 
sit.  Nullus  eorum  prater  cwteros  aliquid  possidet, 
omnia  eis  communia  sunt.  Nemo  alio  ditior  aut 
pauperior.  Una  omnibus  qttasi  fratribtts  facultas 
est.  Ungi  oleo  non  patiuntur:  qttod  si  qttis  forla 
oleo  tacttts  fuerit ,  diligenter  quasi  d  magna  ma- 
cttta  corpus  illi  abstergitur  :  non  enim  molles ,  sed 
aridi  atque  duri  esse  corpore  cupiunt:  alba  sempei 
induuntur :  electione  communi  quaslores  et  guber- 
natores  sibi creant,  et  indivisa:  in  omnibus  res  sttnt. 
Non  habitant  urbem  ttnam,  sed  hinc  illo  facite  mi- 
grant ,  semperque  adsequentes  heresim  (id  est,  sec- 
tam  ,  puta  religionem )  sttam  proficiscuntur ;  d 
quibus  ila  suscipiunlttr ,  ttt  ttnaeos  semper  vixisse 
diceres:  unde  sit  ttt  proficiscentes  nihil  impensm  sr- 
cum  ferant.  Vestem  et  calceos  anlequam  omnino 
tempore  dirumpantur  non  mutant ;  nec  emunt  ali- 
quid,  nec  vendunt;  sed  commutatione  rerum  utun- 
lur ,  cttm  egeant.  Nam  inter  eos  eommunia  quaz- 
cumquevolunt ,  etiam  nihit  afferentes. 

Deinde  eorum  preces,  opera  et  prandia  ita  de- 
scribit:  Erga  Deum  maxima  pietate  utuntur.  Navi 
antequam  sol  oriatur  nihil  eis  profanum  dicitur  , 
sed  patria  oratione  uluntur  ,  qua  sotem  oriri  prc- 
cuntttr,  deinde  d  prafectis  singuti  ad  artes  operu- 
que  sua  mittuntur  :  et  posteaquam  horis  quinqur 
laboraverint ,  ad  unum  rurstts  locum  congregan- 
tur :  et  aqua  frigida  perloti ,  in  domum  veniunt  , 
quo  nemini  nisi  ejusdem  secto3  introire  licel.  Ilu 
mundi  quasi  in  templum  ad  ccenaculum  vcniunt , 
ubi  magna  tranquillitate  sedentibus  ordine  omni- 
bus  panis  apponitur  ,  et  ferculum  unum  unicuique. 
Primus  autem  omnium  sacerdos  facta  oratione 
comedere  incipit :  nefasque  omnino  putant  ante 
orationem  quidquam  gustare.  Cttmque  pransi  fue- 
rint ,  multo  diligentius  orant.  Ita  incipientes  vi 
desinentes  taudes  Dei  diligenter  concinunt.  Post 
hmc  vestibus,  quibus  prudentes  quasi  sacris  utun- 
lur,  deposilis,  ad operarursus exeunl:  noctttmoqne 


COMMKNTAIUA  1N  I.  E 

rrvcrsi  crepusculo  simititer  ccenant ,  hospitibus 
ctiam  confidenlibus  ,  si  qui  forte  affuerint  : 
clamor  aut  tumultus  nunquam  apud  eos  auditttr, 
sed  ordine  ita  coiloquuntur  ,  ut  tanta  eos  inter  se 
titi  ordine  atque  sitentio  mirabile  videalur ,  cujus 
causa  perpelua  continentiaest.  Cibuset  potttsvila? 
necessitate  mensuratur. 

Deinde  recensito  eorum  juramento  quo  juraut 
semodestiam,  justitiam,  veritalem  ,  pietatem 
et  secretum  culturos  subdit:  Tantavero  tenuitate 
paucitateque  utuntur  rerum,  ut  raro  ptus  quam 
semel  in  septem  diebus  alvi  purgatione  indigeant. 
Qtta  quidem  ex  conlincntia  in  tantum  perveniunt 
palienliam  ,  animique  robur ,  ut  nec  acuteo ,  ncc 
igne,  nec  alio  qumtionum  genere  impelli  possint , 
ut  aut  verbis  legislatorem  vitupcrent,  aut  illicilitm 
quidquam  comedant ,  quod  maxime  in  bello ,  quod 
sibi  d  Itomanis  illalum  fuit ,  ostcnderunt  :  nulla 
cnim  adulatione  ad  torquenles  unquam  sttnt  usi , 
nultas  lacrymas  torti  emiserunt ;  sed  suaviter  in 
doloribus  ridentes ,  et  eis  illudentes  h  quibus  tor- 
qucbantur ,  sic  expirabant  jucundissime  ,  ul  ad 
patriam  redire  viderentur.  Fi7-ma  enim  ha:c  opinio 
apiid  eos  est ,  corpora  qtttdem  morli  esse  subjeclu, 
animas  vero  tanquam  immortales  semper  vivere  : 
cumque  a  subtitissimo  cethere  dimittantur ,  natu- 
rali  quodam  delatos  impetu  corporis  conjungi : 
cum  vero  a  vinctdis  corporum  qttasi  a  longa  ser- 
vilute  liberati  sint ,  tunc  sttmmo  cum  gaudio  al- 
liora  petere.  Qua  quidem  vita  et  pietate  facile  fit , 
ut  multi  apitd  eos  futura  provideant ,  praciptte 
qttl  d  sacris  votuminibus  et  varia  carnis  castiga- 
tione,  ct  Prophetarumdictis  exercentur.  HacPor- 
phyrius  de  pictate  ac  Phitosophia  Essaorum  tesla- 
tus  est.  Hucusque  Euseb. 

In  boc  speculo  intuere  te  tuosque  mores  o 

Chrisliane ,  et  si  te  ab  eis  longe  abesse  depre- 

licndcris ,  conare  eos  insequi  et  assequi  ;  ne 

illud  Salviani  lib.  t\.  de  Providentia  in  le  tuique 

similes  quadrct  :   Frttstra  nobis  de  prarrogativa 

ct  nomine  christianitatis  blandimur,  qui  ita  agimtts 

acvivimus,  ut  hoc  ipsum  quod  Christianus  popu- 

tus  esse  dicimur,  opprobrittm  Christi  csse  videatttr. 

Et  mox :  Vbi  est  lex  Catholica ,  quam  credunl? 

Ubi  sunt  pietatis  et  caslitatis  pracepta,  qtta?  dis- 

runt?  Evangctia  lcgunt ,  ct  impudici  sunt ;  Apos- 

totos  audiunt ,  ct  inebriantur.  Christum  scquuntur, 

ct  rapiunt.  Vitam  improbam  agttnt ,  et  probatam 

lcgcm  habere  se  dicunt ,  ete.  In  nobis  Christus  pa- 

titur  opprobrium  ,  in  nobis  palitur  lex  Christianci 

maledictum  ,  dum  dicitur :  Ecce  qualcs  sttnt  qui 

Christum  colunt :  fatsum  plane  est  qttod  aittnt  se 

t>ona  discere.  Si  cnim  bona  discerent ,  boni  essent. 

Talis  profecto  facta  est ,  quates  et  sectatorcs  :  hoc 

sttnt  absque  dttbio  qttod  docentur:  sancta  d  Chris- 

tianis  ftcrrnl ,  si  Christus  sancta  docuisset.  Msti- 

marl  itaque  de  cultoribtts  sttis  potcst  Ule  qui  coli- 

ittr.  Qttomodoenim  bonus  magister  esV,  ctijiis  tam 

maloi  vidcmtts  cssc  disripulos?  Ex  ipsoenim  Chris- 

tiani  sunt,  ipsum  audittnt ,  ipsttm  lcgttnt. 

16.  Qvoniam  scuiptum  kst:Saxcti  kriti^;  Quo- 
rviAM  ec.o  sanctcs  bum.j  ld  scriptnm  est  Levit.  50. 
2(>.  vide  ibi  dicta  el  Levit.  27.  28.  Sensns  est , 
aii  Didymus  ,  q.  d.  Sicut  ego  fons  sanctitatis  sum 
l>t  r  sttbstantiam  sanrtus  existcns ,  itavos  studctc 
•mrticipare  sanctitatem  quos  diligo,  nt  silis,  sicttt 
<(  cgo.  Quare  prccclare  Nazinnz.  lambico  15. 
Qmd,  ait,  est  sanrtitas  ?  Cum  Deo  consutsccrr. 
Slc  Not-  ct  Henoch  ambulantes  cum  Deo  sancti 
efTeeti  sunr,  Cenes.  b.  2.'i  ct  c.  6.  9. 

17.  ET  Sl   PATHKM   IMOrATIS    F.VM  ,  QUI  SINE  AC- 


PIST.  S.  PETM.  Cap.  I.  010 

CEPTIONE  PERSOXARUM  JlDICAT  SECUNDIM  CNICS- 
CUJUSQUE  OPUS ,  1N  TIMORE  IKCOLATUS  VESTRI  TEM- 

pore  conversamim.]  Pergit  S.  Petrus  urgere  fi- 
deles,  ut  in  omni  conversatione  sancti  sint,  ac 
jugiter  in  sancto  timore  Dei  conversentur  ,  va- 
riis  rationibus  et  stimulis.  Primaesthoc  versu, 
scilicet  quod  ille  ipse  Sanctus,  qui  eos  vocavit  , 
sit  ipsorum  Deus,  pater  et  judex  quem  adorant 
et  invocant.  q.  d.  Ergo  eum  ut  Deum  sancte  co- 
lite ;  ut  patri  velut  morigeri  iilii ,  sancte  obedite; 
ut  judicem  ,  sancte  timele :  ipse  enim  judicat 
sine  personarum  acceptione,  ncc  respicit  divi- 
tem  prae  paupere ,  herum  prae  servo  ,  nobilem 
prae  ignobili,  sed  quemque  pro  meritis  secun- 
dum  opera  cujusque  judicat.  Quapropter  dum 
hanc  vitam  ,  carnem  et  terram  quasi  adveme  et 
peregrini  incolitis  ,  in  sancto  timore  conversa- 
mini,  ac  Deum  quasi  patrem  filiali  amore  ,  vel 
cerle  utjudicem  servili  timore  timete  et  revere- 
mini,  ut  omnes  ejus  offensaset  peccala  decli- 
netis,  faciatisque  omne  quodd  placitum ,  ab 
eoque  jussum  etlege  sancitum  est,  itaque  ge- 
hennam  evitetis ,  et  aeternam  in  ccelis  heredi- 
tatem  ab  eo  ,  velut  timorali  servi ,  et  morigeri 
f.lii  nanciscamini.  Hoc  est  quod  ait  Malach. 
c.  1.  6.  Filius  honorat  palrem  ,  et  servus  domi- 
num  sttum.  Si  ergo  pater  ego  sttm  ,  ubi  est  honor 
meus?  Et  sidomintts  ego  sum,  ubi  est  timor  vieus? 
dicit  Dominus  exercituum. 

Nota.  Patrem  vocat  Deum  ,  qui  commutiis  est 
tribus  personis,  Patri ,  Filio  et  Spiritui  sanclo. 
Hic  cnim  est  pater,  id  est ,  crealor,  conserva- 
tor,  provisor,  gubernator  angelorum,  hominum, 
omniumque  creaturarum.  Sic  Christus  in  ora- 
tione  Dominica  nos  ita  orare  et  ordiri  jussit: 
Pater  nosler  qui  es  in  ccelis  ,  Mattb.  6.  9.  Ex  quo 
loco  perperam  contendit  Calvinus  et  Calvinistae, 
Deum  a  nobis  invocandum  esse  dumtaxat  no- 
mine  Patris,  non  vero  S.  Trinitati.s  ,  dicendo  : 
S.  Trinitas  unus  Deus  misercrc  nobis.  Unde  ipsi 
nomen  S.  Trinitatise  suis  Calcndariis,  precibus, 
litaniis  expunxerunt.  Perperam  ,  inquam  :  nam 
Christus  jussit  nos  baptizare  invocando  S.  Tri- 
nitatem,  dicendo:  Ego  te  baptizo  in  nomine  Pa 
tris  et  Filii  et  Spiritus  sancti.  Hinc  S.  Trinilatem 
invocat  S.  Dionvs.  fle  Mystica  Theolog.  c.  1. 
S.  August.  I.  uk.*de  Trihit.  c.  ult.  et  alii  pas- 
sim  ;  imo  tota  Ecclcsia  in  Festo  S.  Trinitatis  , 
el  alias  snepe.  Vide  Fcvardent.  dialog.  1.  contra 
Calvin.  Non  sine  causa  viri  sopientes  Calvinnm 
insimularunt  arianismi  et  judaismi  ,  ut  Hun- 
nius  scripserit  librum  hoc  litulo  ,  Calvintis  ju- 
daizans.  Si  enim  non  Hcet  invocare  Filium,  Spi- 
ritum  sanctum,  S.  Trinitatem  ;  ergo  Filius  non 
est  Deus ,  nec  Spiritus  sanctus ,  nec  S.  Trinitas. 
Quicumqne  enim  est  verus  Deus,  hunc  uti  ado- 
rare,  ita  etinvocarenon  tatitum  possumus,  sed 
et  debemus. 

Nota  Secundo.  Solu*  filius  ,  qua  homo ,  erit 
personalis  judex  judicans  omnes  homines;  Pater 
lamen  et  Spiritus  sanclns  erunt  quoqtie  judices, 
<|uia  judicabunt  per  Christum  hominem  ,  sicut 
rcx  judicat  pcr  suum  pra?torcm.  Ila  S.  August. 
tiact.  21.  in  Joannem.  Vide  Franc.  Suarez  3.  p. 
q.  57.  art.  1. 

Magnus  stimulus  ad  conversationem  sanctam 
est  timor  Dei  omnia  cernentis  ,  jndicjniis  et 
vindicantis.  Inde  Apostoli  jugiter  fum  inculca- 
ritnt,  et  prasdicatores  crcbro  inculcare  debcnt. 
Refcrt  S.  Clemens  S.  Petrum  dictitasse  :  <?«" 
pcccare  potcrit ,  si  semper  ante  oculos  suos  Dri 


C20  COMMENTARIA  IN  !.  EP 

iuilicium  ponat?  S.  Paulus  vehementer  idipsum 
liinuit:  A'e  forle  ,  inquit ,  cum  aliis  prcedicave- 
rim,  ipse  reprobus  efficiar,  1.  Corinth.  5.  10.  et: 
Cum  metu  et  tremore  vestram  salutem  operamini, 
Philipp.  1.  12.  el :  Omncs  nos  manifestari  oportet 
ante  tribunal  Chrisli ,  ut  referat  unusquisque pro- 
pria  corporis  prout  gessit  ,  sive  bonutn ,  sive  ma- 
lum,  2.  Corinth.  5.  10.  etc.  Serviamus  placentes 
Deo  cum  metu  et  reverentia  :  etenim  Deus  nostcr 
ignis  consumens  est ,  Hehr.  12.  28.  Vide  ibi  dicta, 
et  Joel.  3.  2.  et  Apocal.  6.  in  Qne,  etcap.  22. 12. 
ubi  Christus  ait :  Ecce  venio  cito ,  et  merces  mea 
viecum  est ,  reddere  unicuique  secundum  opera 
sua.  Merito  ergo  regius  Propheta  :  Servite ,  ait , 
Domino  in  timore ,  el  exullale  ei  cum  tremore  , 
Psalm.  2.  11.  Quis  non  tremat  coram  Deo  , 
coram  summo  judice,  coram  rigido  vindice  , 
qui  potest  animam  et  corpus  perdere  in  gehen- 
nam,  in  cujus  manibus  suntsortes  nostrae,  vita 
et  mors,  coelum  et  infernus ,  aeterna  nostra 
salus  et  damnalio  ?  Verebar  omnia  opera  mea  , 
sciens  quod  non  parceres  delinquenti,  ait  S.  Job 
cap.  9.  28.  Hieron.  epistol.  5.  Ego ,  ait,  pecca- 
torum  sordibus  inquinatus  diebus  ac  noctibus  ope- 
ror  cum  timore  reddere  novissimum  quadrantem  , 
et  quod  mihi  dicatur ,  Hieronyme  veni  foras.  Et 
ad  Eustochium  recensens  suas  in  eremo  lachry- 
mas,  jejunia  cl  poenitentias  ,  Ego ,  inquit,  ob 
gehennx  metum  talime  carcere  ipse  damnaveram, 
idem  ad  suam  eremum  invitans  Heliodorum  , 
ait ,  eum  omnes  remoras  superaturum,  si  amor 
Dei ,  et  gehenna  timor  animum  occupet. 

Nota  Tertio,  Per  incolatum  intelligit  peregri- 
nationem  hujus  vitae.  Unde  graece  est  napotxiccs 
xp$m ,  id  est ,  tempore  modico,  quo  in  hac  vita  et 
terra  quasi  hospites  et  advence  peregrinamur. 
q.  d.  In  terra  estis  peregrini ,  et  per  eam  quasi 
hospites  transitis  ad  coelum  ,  nolite  ergo  terree 
illecebris  capi  et  inhaerere,  sed  iis  contemptis 
ad  patriam  pergite  ,  et  pertransite.  Hinc  paroeci 
dicti  sunt  incolae  ,  paroecia  incolarum  vicinia  , 
sive  coetus  fidelium  ,  qui  ad  unum  idemque 
templum  pertinent;  et  Parochus  dictus  est ,  qui 
iis  praeest,  vel  qui  iis  Sacramenta  et  panem 
Eucharistiae  administrat.  Parochus  enim  Roma- 
nis  erat,  qui  hospitibus  panem  ceteraque  ad 
victum  necessaria  suppeditabat,  teste  Cicercne 
J.  3.  ad  Atticum  epist.  2. 

Sic  incolatus  sui  semper  erat  memor  David  ; 
dicens  psal.  119.  5.  Hei  mihi  quia  incolatus  meus 
protongatus  est,  habitavi  cum  habitantibus  caidar, 
mulium  incola  fuit  anima  mea.  Sic  Abraham  , 
Isaac  ,  Jacob  ,  omnesque  Patriarchae  et  Pro- 
phetae  in  terra  promissionis  morati  sunt  tan- 
quam  in  aliena  ,  confitentes  quia  peregrini  et  hos- 
piles  sunt  super  terram.  Hebr.  11.  v.  9.  et  11. 
vide  ibi  dicta.  Quotidie ,  ait  S.  Hieron.  ad  Helio- 
dor.  morimur  ,  quotidie  commutamur ,  et  tamen 
asternos  nos  esse  credimus.  Seneca  1.  6.  Natur. 
qucest.  cap.  32.  Fluit  tempus ,  inquit,  et  avidissi- 
vios  suideserit,  necquod  futurum  est  meum  est, 
nec  cum  fuit ;  in  puncto  fugientis  temporis  pendeo, 
ef  magni  est  modicum  fuisse.  Eleganter  ille  hce- 
tius  sapiens  dicenti  cuidam  ,  Sexaginla  annos 
habeo  :  Hos  ,  inquit ,  dices  sexaginta  ,  quos  non 
habes. 

18.  SCIENTES  QUOD  NON  CORRUPTIBILIRUS.]  SeCUIl- 

dum  hic  stimulum  Petrus  adhibet  fidelibus ,  ut 
in  omni  conversatione  sancti  sint,  scilicetquod 
ad  eam  empti ,  redempti  et  a  vana  et  impura  in 
gentilismo  convcrsatione   traducti   sint  pretio 


IST.  S.  PETRI.  Cap.    I. 

inaestimabili,  sciljcet  sanguine  et  morte  Clnisli, 
filii  Dei  unigeniti.  Videant  ergo  ut  in  ea  penna- 
neant.ne,  si  ad  prislina  vitia  redeant,  sanguinein 
Christi  proculcent  ,  illius  iram  et  vindiclani 
provocent,  qui  hunc  suisanguinis  contemptum 
et  injuriam  acerrime  puniet  et  ulciscetur.  lta 
Beda  :  Quanto  majus,  inquit,  cst  pretium  quo  re- 
dempti  estis  d  corruptione  vita  carnalis  ,  tanlo 
amplius  timere  debelis  ,  ne  revertendo  ad  corrup- 
telam  viliorum  ,  animum  veslri  redemploris  of- 
fendatis. 

De  vana  vestra  conversatione  patern^e  tra- 

DITIONIS.]  Graece  TrarpoTrapaSoTou  ,  id  est  «  patri- 
bus  tradita  ,  scilicet  de  conversalione  in  lege 
Mosis ,  item  in  gentilismo:  Judaeis  enim  seque  ac 
Gentibus  ad  Chrislum  conversis  loquitur.  Ju- 
daismi  traditio  et  conversatio  vana  erat,  quia 
purificalionem  et  sanctilatem  ponebat  in  victi- 
mis  et  lustrationibus  corporalibus  :  et  quia  ex- 
cludcbat  Chrisli  fidem  et  gratiam  ,  qui  sancli- 
tatem  in  interna  virtute  constituit  ;  et  quia 
promulgala  jam  lege  Christi  inutilis  erat,  imo 
mortifera.  Ita  Cajet.  el  Cagn.  Gentilium  tradilio 
vana  erat,  quia  adorabant  idola  lignea  et  lapi- 
dea,  ab  eisque  salutem  et  bonum  omne  postu- 
labant  et  expectabant  ;  et  quia  sectabanlur 
vanas  et  impuras  carnis  mundique  illecebras. 

19.  Sed  pretioso  sanguine  quasi  agni  immacu- 
lati  Christi.]  Sanguinis  Chrisli ,  ut  pote  Dei 
pretium  est  infinitum,  infinito  ergo  pretio  re- 
dempti  sumus.  Empli  estis  pretio  magno ,  glori- 
ficate  et  portate  Deum  in  corpore  vestro  ,  ail 
Paulus  1.  Corinth.  6.  20.  vide  eumdem  Hebr.  9. 13. 
Hoc  pretium  magnum  est  ipse  Christus,  lotus 
nobis  datus ,  totus  in  nostros  usus  expensus ,  ait 
S.  Bernard.  serm.  3.  de  circumcis.  Porro  Chris- 
tum  vocat  quasi  agnum  ,  id  est,  similem  agno 
in  puritate  ,  innocentia  ,  caslitate,  mansuetti- 
dine,  obedientia  :  qua  quasi  agnus  immolatus 
est  pro  peccatis  noslris.  Alludit  ad  agnum  a  Ju- 
.daeis  immolari  solitum  inPascate,  qui  erattypus 
Chrisli  immolandi  pariter  in  Paschale.  Hicenim 
debebat  esse  a/xuy.o; ,  id  est ,  irreprehensibilis  ei. 
immaculatus ,  Exodi  12.  5.  Agni  hujus  Paschali.v 
lana  designat  exemplum  ,  lac  doctrinam  ,  caro 
Eucharistiam,  sanguis  redemplionem ,  ait  Tho- 
mas  Anglicus.  Praeclare  S.  Paulinus  epist.  ad 
Florentium :  Idem ,  inquit,  agnus  et  paslor  re- 
get  nos  in  sxcula,  qui  nos  de  lupis  oves  fecit ,  ea- 
rumque  nunc  ovium  pastor  est  ad  custodiam ,  pro 
quibus  fuit  agnus  in  victimam.  Rursum  alludit  ad 
Isaiae  53.  7.  Sicut  ovis  ad  occisionem  ducetur  ,  et 
quasi  agnus  coram  tondente  se  obmutescet ,  etnon 
aperiet  os  suum.  Et  Jerem.  11.  19.  Et  ego  quasi 
agnus  mansuetus  qui  porlatur  ad  victimam  ,  el 
non  cognovi.  Proximius  vero  alludit  ad  testimo- 
nium  Joannis  Baptistae  de  Christo :  Ecce  agnus 
Dei ,  qui  tollit  peccatum  mundi ,  Joan.  1.  29.  Hac 
voce  Agni  gaudet  alter  S.  Joannes  Apostolus , 
itaque  passim  vocat  Christum  Apocal.  cap.  b. 
et  sequent.  quibusomnibussignificat,  a  Christn 
Agno  Christianos  omnes  debere  esse  agnos  ,  et 
agninos  mores  imitari ,  uti  fecit  et  re  et  nomine 
S.  Agnes:  Agnes  enim  dicitur  quasi  agna ,  aii 
S.  August.  serm.  101.  de  diversis.  Vere  S.  Am- 
bros.  lib.  7.  in  Lucae  cap.  12.  Bene  pretiosus  , 
inquit ,  dicitur  sanguis  Christi  quia  immaculuU 
corporis  sanguis  est ,  quia  sanguis  est  fiiii  Dei , 
qui  non  sotum  de  maledicto  legis  ,  sed  etiam  dr 
impietatis  morte  perpetua  nos  redemit. 

Redemit  autem  non  tantum  solvens  lytrum 


COMMENTARIA  IN  I.  EI 
pio  peccatis  cominissis ,  sed  el  a  viliis,  slalu- 
(|ue  pravae  vitae  nos  transferendo  ad  viriutes 
statumque  vitse  sanctae,  mutando  uientcm,  eam- 
queimbueudo  sua  gralia,  qua;  nos  agat  cl  im- 
pellat  ad  omnc  bonum.  Hoc  est  quod  aitPaulus 
Galat.  3.  13.  Christus  nos  redcmit  de  malcdictb 
lcgis,  factus  pro  nobis  maledictum.  Etl.  Cor.  1.  30. 
Chrislus  factus  est  nobis  sapientia  a  Deo  ,  et  jus- 
litia,  et  sanctificatio ,  et  redemptio.  Unde  ele- 
ganter  pieque  S.  Ambros.  lib.  3.  tle  fide  cap.  3. 
ostendens  quautumChristiani  Chrislo  dcbeant : 
Sapientia  mea ,  inquit ,  crux  Domini  est  :  re- 
demptio  mea  mors  Domini  est :  sanguine  enhn 
pretioso  redempti  sumus  ,  ut  Apostolus  Pelrus 
dixit ,  sanguine  suo  quasi  liomo  Dominus  nos  re- 
demit,  idemque  quasi  Deus  peccata  donavit.  Prae- 
clare  S.  Leo  serm.  3.  de  pass.  lnter  omnia ,  ait, 
opera  misericordia  Deinihil  est  mirabilius  ,  nihil- 
que  sublimius ,  quam  quod  pro  mundo  crucifixus 
est  Christus. 

Hinc  docent  Theologi,  sanguinem  Christi  in 
passione  eflusum  non  fuisse  separatum  a  divi- 
uitate ,  uti  censuit  Franc.  Mayronis  in  U.  dist.  /i3. 
q.  1.  sed  hanc  mansisse  cum  eo,  acque  ac  cum 
corpore  hypostatice  conjunctum  ;  sanguis  enim 
Christi  fuit  pretium  justum  el  sufficiens  pecca- 
torum  nostrorum  ,  eo  quod  esset  sanguis  per- 
sonae  divina;  ,  puia  Verbi ,  quod  est  infinitaj  dig- 
nitatis.  Mansit  ergo  sanguis  Verbi  ;  ergo  Verbo 
hypostatice  mansit  conjunctus.  Si  enim  ab  ea 
per  eiTusionem  fuisset  separatus  ,  desiisset  esse 
per  pretium  condignum  pro  peccatis  noslris  : 
jam  enim  fuisset  sanguis  purae  creaturae,  ideo- 
que  limitatae  et  exiguae  dignitatis ,  ac  proinde 
insufficiens  ad  satisfaciendum  pro  peccatis,  quae 
immensam  immensi  Dei  continent  offensam. 
Huc  facit  axioma  Theologorum  ex  Damasceno 
lib.  3.  cap.  27.  Quod  Deus  assumpsit  ,  nunquam 
dimisit.  Ergo  sanguinem  semel  assumptum  non 
dimisit.  Adde  ,  si  in  triduo  mortis  Christi  S.  Pe- 
trus  consecrasset  calicem  Eucharistiae  ,  fuisset 
in  eo  sub  speciebus  vini  ex  vi  verborum  conse- 
crationis  sanguis  Christi :  ergo  fuisset  in  eo  di- 
vinitas  per  concomitantiam  ;  quia  sicut  caro 
Chrisli  non  est  in  Eucharistia  nisi  caro  ut  vivi- 
fica,  atque  adeo  ut  caro  Verbi  (  ut  ait  Concil. 
Ephesinum  epist.  ad  Nestorium)  ita  paritersan- 
guis  ille  est  vivilicus,  atqueideo  divinus  et  uni- 
tus  Verbo.  Denique  idipsum  definivisse  Cle- 
mens  VI.  dicitur  in  Inquisitorio  2.  p.  q.  10.  et 
Pius  II.  uti  refert  Sylvester  in  Rosa  aurea  q.  30. 
Plura  vide  apud  Suarez  3.  p.  tom.  2.  disput.  hl. 
sect.  3. 

Moraliler  S.  Ambros.  libr.  de  Isaac  cap.  3. 
pulchredocetquantam  servitulem  Christo  emp- 
lori  et  hcro  nostro  debeamus.  JSescis  ,  inquil , 
i/uod  redcmerit  le  Christus  ,  non  emerit  auro  , 
non  argento,  sed  prelioso  sanguine  agni.  Ergo 
rcdemptus  d  Domino  es,  servus  es  qui  creatus  es  ; 
scrvus  rs  qui  rcdemptus  es  :  ct  quasi  domino  ser- 
vitutem  debes  ,  et  quasi  redemptori.  Fuit  enim 
non  qualis  qualis,  sed  copiosa  Christi  redemp- 
lio,  psal.  129.  7.  Unde  Urbanus  VI.  in  Extravag. 
Unigenitus,  agens  de  pretio  et  thesauro  sangui- 
nis  Christi ,  ex  quo  hauriuntur  Indulgentiae  et 
Jubilea  ,  sic  ait :  Agni  immaculati  pretioso  san- 
guine  nos  redemit,  qui  m  ara  crucis  innocens  im- 
molatus,  non  guttam  sanguinis  modicam  ,  quo3 
tamen  propter  unionem  ad  Verbum  ,  pro  redemp- 
tione  totius  generif  humani  suffecisset  ,  sed  co- 
l<tose  velut  qitoddam  profluvium  noscitur  effudissc. 


>1ST.  S.  PETUI.  Cap.  I.  621 

Erat  enim  Christi  sanguis,  sanguis  pcrsonae  di- 
viiue,  puta  Verbi,  hanc  carnem  et  sanguincm 
hyposlatice  sustentanlis.Toti  ergosumuM  i  esti 
dcbemus  Christi ,  non  tantum  tilulo  creationis , 
sed  multo  magis  redemptionis.  ltaque  nos  nostn 
juris  non  stonus,  sed  Chrisli,  qui  nos  emit  el  ser- 
vavit ,  ait  Cyrill.  1.  h.  in  cap.  Uo.  Isaiae.  Ipse 
enim  nos  emit  nonarre,  sed  sanguine ,  ail  S.  Am- 
bros.  lib.  7.  in  cap.  12.  Lucae.  Sicut  ergo  Lusi- 
tani  eniunt  mancipia  vEthiopica  ,  Itali  Turcica, 
illaque  tota  sunlhcri,  ac  quidquid  agunt  et  ope- 
rantur  ,  id  totum  cedithero,  sic  Chrislus  nos 
emit  non  auro,  sed  sanguine  suo  ,  idcoque  su- 
mus  mancipia  Chrisli,  el  quidquid  habcmuset 
possumus ,  id  omne  ejus  est  cjusque  obsequio 
impendendum.  Christus  se  tolum  tibi,  tu  te  lotum 
da  Christo.  Christus  omnes  suas  opcs,  vires  ,  la- 
bores  ,  spirilus  pro  te  expendit  ;  tu  eadem  tua 
pro  illo  expende  :  Fetix  qui  Christum  fortunis 
omnibus  emil ,  ait  Nazianz.  in  carm.  Ila  S.  Paulu.» 
passim  se  vocatservumChrisii.  Ita  S.  Magdalena 
totam  se  Christo  mancipavit ,  ita  S.  Franciscus 
totus  in  Christo  crucifixo  habilabat,  ct  Christus 
in  eo.  Ita  S.  Elzearius  uxori  eum  requirenti  per 
lilteras  rescripsit :  Habilo,  inquit,  in  latereChristi 
crucifixi ,  ibi  me  reperies,  fruslra  alibi  queesitura. 

Rursum  disce  hic  ,  quam  anima  sit  pretiosa  , 
ejus  enim  pretium  cst  sanguis  ,  anima  et  vita 
Chrisli  filii  Dei  ;  illo  enim  quasi  prelio  eam 
emit;  quam  ergo  animarum,  quasi  gemmarum 
praeslaniissimarum  ,  quas  tanli  Christus  appre- 
tiavit,  piscationi  et  saluti  studeredebemus?  ut- 
pote  pro  quibus  Christus  e  coelo  descendit,  la- 
boravit,  sudavit,  per  3ft.  annos  ,  morluus  et 
crucifixus  est  ;  pro  quibus  corpus ,  animam  . 
labores  omnes  et  seipsum  tolum  impendil.  Vis 
videre  quanti  prelii  sit  anima  tua ,  et  cujtisvis 
hominis  etiam  mendici,  Indi,  iEthiopisPChris- 
tum  valet,  Deum  valet:  vita  enim  Chrisli ,  quasi 
in  pretio,  in  bilance  divinae  justitiae  appretiata 
et  appensa  est.  Nec  enim  Angelus  ,  nec  Archan- 
gelus,  nec  Seraphini ,  nec  Cherubini,  nec  ipsa 
B.  Virgo  poluit  pro  hoc  animae  tua;  debilo  satis- 
facere,  sed  solus  Christus  ;  solius  enim  Chrisii 
sanguis  sufficiens  fuit  lytrum  ,  et  condignum 
pretium  ad  solvenda  nostra  debita  et  peccata. 
Ite  nunc  stolidi  mortales ,  ite  infelices ,  animam 
vestram  tam  pretiosam  venditedaemoni  pro  scu- 
tella  pultis,  instar  profani  Esau  ,  pro  vento  ho- 
noris,  pro  venere  unius  horae  ,  pro  gutta  vo- 
luptatis,  dicitecum  Theotimo  (ut  refert  sanctus 
Ambros.  1.  U.  in  Lucam )  qui  maluit  privari  oculis 
perpetuo,  quam  momentanea  venere :  Vale  ami- 
cum  lumen  ,  vale  anima  ,  vale  ccelum ,  vale 
Deus  ,  valete  angeli,  in  aeternum  vobis  vale- 
dico;  in  aeternum  daemoni  me  associo,  gehcnnaj 
me  trado,  ut  gutta  mellis  ad  momentum  fruar. 

Sanius  et  sapientiusS.  Chrysos.  homil.  11.  in  2. 
ad  Corinth.  Cum  ,  inquit  ,  per  Jesum  Christum 
morluum  vivamus  ,  ei  utique  ob  quem  vivimus  , 
vivere  debemus.  Et  S.  Ambros.  de  Elia  et  jcjunio 
cap.  20.  Dicito  ,  si  forte  vides  pugnarc  advtrsum 
te  diaboii  tentamenta  :  Quid  mihi  ct  tibi  est  Detiat  ? 
Ego  Christiservus  sum,  iltius  redemptus  sunguine, 
itli  me  totum  mancipavi.  Quid  mihi  et  tibi  est  ? 
JMon  noviopera  tua:  nihil  tuum  quxro ,  nihil  tuuvi 
possideo ,  nihil  tuum  desidero.  EtS.  Bernard.  trac- 
tat.  de  Diligendo  Deo  :  Si  totum  ,  inquit ,  mc 
debeo  pro  me  facto ,  quid  addam  jam  pro  me  rc- 
fecto  ,  et  refecto  hoc  modo  ?  JMec  enim  tam  facite 
rcfectus  quam  factus.  ISam  qui  me  semelel  tanlmn 


COMUKNTARIA  IN  I.   EPIST.  S.  PETRI.  Cap.  I. 


6*22 

dicendo  ferit ,  in  reficiendo  jrrofecto  ct  dixit  multa, 
el  gessil  mira,  el  pertulil  dura,  nec  tantum  dura, 
sed  et  indigna.  Qttid  retribuam  Dco  pro  se?  Nam 
ctiamsi  me  millics  rependere  posscm ,  quid  sum 
rgo  ad  Deum?  Idem  serm.  de  quadruplici  debito : 
O  si  cognovisses  et  tu  quam  mulla,  et  quam  multis 
debeas  :  vidercs  quam  nihil  sit  quod  facis  ,  quam 
nec  inter  minima  numerandum  ad  comparationem 
debitorum  tuorum.  Vis  scire  qua  et  quibus  debeas? 
Primo ,  Christo  Jesu  debes  omnem  vitam  tuam, 
ijuia  ipse  vitam  suam  posuit  pro  vita  tua:  et  cru- 
riatus  amaros  sustinuit ,  ne  tu  perpetuos  sustineres. 
Quid  tibi  dirum  ,  vet  durum  esse  poterit ,  cum  re- 
cordatus  fueris,  quia  ille  in  forma  Dei  in  die  aler- 
nitatis  sua> ,  in  splendoribus  Sanctorum  ante  luci- 
ferum  genitus  splendor  et  figura  substantia?  Dei , 
cenit  ad  carcerem  tuum  ,  ad  limum  tuum  ,  inftxus 
(ut  dicitur)  usque  adcubitosin  limo  profundi.  Quid 
non  suave  tibi ,  cum  tibi  coltegeris  omnes  amari- 
tudines  Domini  tui  ,  et  rememoraberis  primum 
quidem  illarum  infantilium  necessitatum :  deinde 
iaborum  quos  pertulit  in  prxdicando  ,  faligatio- 
num  in  discurrendo  ;  tentalionum  in  jejunando , 
vigiliarum  in  orando  ;  lachrymarum  in  compa- 
tiendo;  insidiarum  in  cotloquendo;  postremo  peri- 
rulorum  in  falsis  fratribus ,  convitiorum ,  sputo- 
rum  ,  cotaphorum,  flagetlorum  ,  irrisionum,  sub- 
sannationum  ,  exprobrationum  ,  ctavorum  ,  ho- 
rumque  simitium  :  qua?  in  satutem  nostri  generis 
triginta  et  tribus  annis  operatus  et  passus  est  in 
rnedio  terra?  O  quam  indebita  miseratio  ,  quam 
gratuita  et  sic  probata  dilectio  ,  quam  inopinata 
dignatio  !  quam  stupenda  dulcedo  ,  quam  invicta 
mansuetudo  ,  regem  gloria  ,  pro  despicatissimo 
vernaculo  ,  imo  vermiculo  crucifigi!  Quis  autern 
unquam  tale ,  aut  quis  vidit  huic  simile?  Et  paulo 
inferius  :  Sicut  nihil  ad  aliquid  nultam  habet  com- 
parationem  ;  ita  et  vita  nostra  nuttam  habet  ad 
vitdm  illius  proportionem  ;  cum  ilta  dignior,  hta 
miserior  esse  non  possit.  ISec  me  pules  rem  exag- 
gerare  sermonibus  :  quiahic  deficit  omnis  lingua  , 
nec  sufficit  oculus  vel  ad  intuendum  tanta  digna- 
tionis  arcanum.  Cum  ergo  ei  donavero  quidquid 
sum,  quidquid  possum:  nonne  istud  sic  est  sicut 
stella  ad  solem  ,  gutta  ad  fluvium,  tapis  admon- 
lem,  granum  ad  acei~vum?  ISon  habeo  nisi  minuta 
duo ,  imo  minutissima  ,  corpus  et  animam  ;  vel 
potius  unum  minutum,  voluntatem  meam:  el  non 
dabo  itlam  ad  voluntatem  illius  ,  qui  tantus  tan- 
titlum  tantis  beneficiis  pravenit,  qui  totosetotum 
me  comparavil  ?  Alioquin  si  illam  retinuero  ,  qua 
fronte,  quibus  oculis ,  qua  mente ,  qua  conscien- 
lia  vado  ad  viscera  misericordias  Dei  noslri  ,  et 
audeo  perfoaere  illud  fortissimum  propugnaculum 
quod  custodit  Israel ,  et  islius  sanguinis  non  gut- 
tas  ,  sed  undas  d  quinque  partibus  corporis  in 
meum  pretium  detorquere  ?   O   generatio    per- 
versa.,  el  infideles  filii ,  quid  facietis  in  die  ca- 
tamitatis  de  longe  venientis  ?  ad  cujus  fugietis 
auxiUum  ? 

Aoni  iMMACiiLvn.  ]  Respicit  ad  agnum  pascha- 
lem ,  qui  debebat  esse  sine macula ,  non  coloris, 
sed  vitii,  puta  esse  integer  et  perfectus,  non 
claudus,  non  caecus,  non  mancus*  non  muti- 
lus,  ut  significaret  Cbristum  quaquaversum  in 
sapientia  et  virtute  fore  integrum  et  perfectum, 
■sine  ullo  erroris  defectu ,  aut  peccati  labe  tt 
macula  :  hanc  enim  significat  Hebr.  aic  mum  : 
iiude  Gracum  i/muu»^  id  est.  imviacalatus ;  in- 
uocens,  inviolatus.,  inculpatus,  irreprehensus, 
->mni  reprehensione  major. 


Et  incontaminati.J  Aliqui  censent  Chrislum 
dici  immaculatum ,  quia  purus  fuit  a  macula 
peccati  originalis;  incontaminatum ,  quia  purus 
ab  omni  labe  peccati  actualis.  Verum  haec  duo 
synonyma  csse  videntur ,  quae  conglomerat 
S.  Petrus  ad  auxesin ,  ut  ostendat  Christum  planc 
ct  per  omnia  fuisse  immaculatum  et  purum.  Si 
tamen  ea  distinguere  quis  velit,  dicat  Christum 
immacutatum  fuisse  in  se  et  actibusinternis;  in- 
contaminatum  vero  in  habitu,  conversatione  et 
veslibus  externis.  Macula  enim  qua  carere  de- 
bebat  agnus  Paschalis,  consisiebat  in  vitio  in- 
lerno  corporis,  uti  jam  dixi :  sru>o«  vero ,  unde 
dicitur  aan0.ot,\([  est ,  incontaminatus ,  proprie 
est  macula  coloris  in  veste  e  vino  aut  unguine. 
Unde  Marcel.  in  Dioscor.  1.  1.  c.  39.  s-raoe,  ait, 
sunt  nota?  quos  investibus  hwentes  eas  discolorant , 
quarum  similitudine  aliquando  in  humano  vuttu 
et  reliquo  corpore  macula?  oriuntur,  nutlo  aut  exi- 
guo  vitio  summam  tantum  cutem  variantes:  quas 
Plinius  videlur  vocare  furunculos.  Quocircii 
Christus  longe  purior  fuit  agno  Paschali :  hic 
enim  erat  a>u//.oj ,  at  non  aoni)os ,  poterat  enim 
habere  maculas  coloris  albi,  nigri,  rufi;  Chris- 
tus  vero  fuit  tam  ««rUos,  quam  «//u//.o{,  idest, 
plane  purus ,  carens  omni  macula  tam  coloris, 
quam  corporis;  tam  externa,  quam  interna  ; 
tam  morum,  quam  mentis ;  tam  actionum,  quam 
cogitationum. 

20.   PR^ECOGISITI    QUTDEM  AIVTE   MUNDI    CONSTITO- 

tionem.]  Prcecogniti,  id  est ,  prxdestinati ,  ut 
vertit  Syrus  et  Tigurina.  Cognitio  enim  Dei  hic, 
uti  et  apud  S.  Paulum  ,  srepe  intelligilur  prac- 
tica,  scilicet  conjuncta  cum  Dei  voluntate,  de- 
creto  et  prsedestinatione.  Dicit  hoc  Petrus,  tum 
ut  sternat  supercilium  Judaeorum ,  qui ,  ut  inquit 
S.  Cyrill.  lib.  11.  in  Joannem  c.  28.  Legi  Mosis 
semper  inhairent ,  et  virtutem  nostri  mysteriire- 
centi  Patris  concilio  excogitalam  arbitranlur : 
tum  ut  declaret  antiquitatem  et  magnitudinem 
amoris  Dei  in  bomines ,  q.  d.  Deus  Pater  non  ab 
heri,  non  ab  initio  mundt,  sed  anle  ejus  crea- 
tionem  ab  omni  aeternitate  cogitavit  de  nobis , 
dilexit  nos ,  voluit  nos  beare ,  ideoque  praedesti- 
navit  Christi  incarnationem  et  mortem,  ut  per 
eamnos  sibi  reconciliaret  etsalvaret. 

Aliqui  haec  Petri  verba  extendunt  ad  illam 
Scoti,  etejus  asseclarum  sententiam,  qure  cen- 
setChristum  incarnandumfuisse,  eliamsi  Adam 
non  peccasset,  ut  scilicet  Deus  divitias  bonita- 
lis,  sapientiae  et  potentite  suae  per  Christum, 
angelis  et  hominibus  ostenderet;  sed  Christum 
tunc  futurum  fuisse  impassibilem  :  crux  enim 
et  mors  Christi  decreta  fuit  a  Deo  post  praevi- 
sum  Adae  peccatum ,  ad  ejus  remedium.  Ratio 
eorum  est,  quia  alioqui,  inquiunt,  si  Christus 
praccise  propter  nos  praedestinatus  et  incarnatus 
esset ,  deberet  utique  nobis  agere  gratias ,  nos- 
que  esscmus  priores  Christo  apud  Deum  in  ejus 
mente  et  prasdestinatione  ,  ac  consequenter 
Christus  esset  gloria  nostra,  siout  mulier  est 
gloria  viri,  uti  argumentatur  S.  Cyrillus  libr.  3. 
Thesauri  cap.  2.  Verum  haec  hoc  loco  parerga 
videntur.  S.  Petrus  enim  tantum  ait  Christum 
praedestinatum  esse,  ante  mundi  constitutio- 
nem ,  non  autem  anle  praevisionem  peccati  Adae, 
vel  ante  praevisionemetpraedestinationem  cons- 
titutionissivecreationismundi,  quiahocfalsum 
est.  Deus  enim  praedestinavil  Christum  ad  or- 
natum  universi,  non  ergo  prius  prsedestinavit 
r.hristum,  quam  universum,  sed  posterius,  aut 


C0MMENTAR1A  IN  1-  EPIST.  S.  PETRI.  Cap.  I. 


poiius  simnl  cun)  mutuu  quuduui  contrudepen- 
dentiu  :  dccrevitenim  Deus  creure  iuundiiin  ta- 
lem  ,  in  quo  labenle  Adamo  nusceretur  Chrislus 
qui  eumerigeret,  itaqueDeigloriamtoiomundo 
cclcbrarct;  ita  ut  noluissel  creare  munduin, 
nisi  cum  Cbristo  et  propler  Cbristum,  ac  vicis- 
sim  noluisset  incarnari  Cbristum  nisi  cum 
mundo  et  in  mundo.  Ubi  enim  incarnalus  fuis- 
set  Cbristus  nisi  in  mundo?  ubi  suam  gloriam 
per  Cbristum  patcfecisset,  nisi  in  mundo,  ange- 
lis  etbominibus?  S.  Petro  succinit  S.  Joannes; 
qui  Apocal.  13.  8.  Christum  vocat  agnum  qui 
occisus  est  ab origine mundi.  EtS.  Paulus,  qui  boc 
Cbristi  mysterium  vocal  temporibus  ajtcrnis 
lacitum,  et  praedestinatum  antetempora  saecu- 
laria ,  quocl  nunc  patefactum  est  per  scripluras 
Prophetarum,  secundum  praceptum  tttemi  Dei , 
ad  obcditionem  fidei ,  Roman.  16.  26.  et  ad  Ti- 
lum  1.  2. 

Mamfestati  autem,  ]  per  Christi  incarnalio- 
nem,  crucifixionem,  resurreclioncm,  ascensio- 
nem  in  ccelum,  missioncm  Spiritus  sancti,  et 
pncdicationem  Aposlolorum. 

NovissiMis  temporibus  ,  ]  puta  post  quatuor 
fcreannorum  millia  elapsa  a  creatione  mundi. 
Causaehujus  Christi  tardilalis  fuere  variae.  Prima 
est,  dignitas  et  majestas  Christi,  quam  praeire 
et  prajfigurare  dchebant  Abraham,  Moses  om- 
nesque  Patriarchoe  ,  Prophetae,  ac  legis  ccre- 
moniae.  Secunda,  ut  quo  tardius,  eo  avidius 
exciperetur.  Tertia,  ut  per  tot  annorum  millia 
morbusetcorruptio  humanae  nalurae  omne  pec- 
catorum  virus  evomeret ,  itaque  liqueret  quanta 
csset  Christi  necessitas,  qui  omnc  hoc  maluin 
curaret.  Vide  Barradium  lib.  5.  Harmon.  c.  31. 
unde  S.  Paulus  ait  Christum  venisse  in  plenitu- 
dinc  temporum,  id  est,  cum  tempora  ejus  in- 
carnationi  &  Deo  pracfinita,  essent  evoluta  et 
adimplela  Galut.  t\.  h. 

Propter  vos,]  propter  omnes  praedeslinatus 
et  natus  est  Christus,  sed  primo,  ob  primitivos 
fideles  :  hi  enim  primi  Christi  fructum  et  gra- 
tiam  participarunt.  Pungit  S.  Pelrus  fideles  sui 
aevi,  ut  Deum  et  Cbrislum  adeo  se  amantem, 
sibique  vicinum  ardentcr  redament :  ipse  enim 
ex  tot  sacculis,  et  ex  centenis  millibus  illius 
saeculi  paucos  Judaeos  et  Genliles  credentes  ele- 
git,  quibus  hoc  novum  et  recens  Chrisli  Salva- 
toris  beneficium ,  puta  graliam  et  salutem,  con- 
tulit.  (Jnde  Paulus  delicias  amoris  sui  in  Chris- 
tnm  exprimens  Galat.  2.  20.  In  fi.de,  inquit, 
vivo  filii  Dei,  qui  dilexit  me ,  et  tradidit  semetip- 
sum  pro  me.  Perinde  ac  si  pro  solo  Paulotraditus 
et  crucifixus  fuisset  Christus.  Tantum  enim 
Paulo  profuit  mors  Christi,  quantum  profuisset 
si  pro  eo  solo  mortuus  esset.  Pie  et  vere  S.  Au- 
gustinus  1.  3.  Confessionumll.  O  tubone,  ail, 
Omnipotens,  qui  sic  curas  unumquemquenostrum 
tanquam  solum  cures,et  sic  omnes  tanquam  sin- 
gulos. 

21.  Qui  per  ipsum  ( agnum  immaculatum  Chris- 
tum,  puta  per  Christi  passionem,  merita,  vo- 
cationem,  pracdicationem  et  gratiam)  fideles 
estis  in  Deo.]  Gra?cumiri?iuovSa«  «i«  Stov,  creditisin 
Deum  ( ita  Syrus )  ,  vivum  scilicet  et  verum , 
cum  antea  credidissetis  in  deos  falsos  Gentium, 
puta  iu  idola  et  daemones  (unde  S.  Prosper.  1. 1. 
de  Vocat.  Gent.  c.  23.  legit :  Quiper  ipsum  fideles 
estisinDeum,  idesl,  flde  creditis  in  Deum:) 
declarat  quod  dixit  propter  vos,  scilicet  mani- 
feslatusest  Curistu»,  quia  nimirum  vos  fecit  fi- 


C2:. 

deles  et  cultores  veri  Dei.  Hinc  patet  fideni  non 
esseexnobis  nostriqueingeniietnaturae  viribu-,, 
sed  esse  opus  et  donum  gralire  Christi  :  uti  poit 
Concil.  Arausicanum  et  Milevit.  definit  Tiid. 
sess.  6.  can.  3.  Christus  enim  est  auctor  et  pa- 
rens  totius  oeconomiae  gratiae,  quae  complectilur 
fidem  quasi  principium  ,  spem  ,  charitatem  , 
caetcrasque  virtutes,  acomniadonu  quibusper- 
ducimur  ad  salutem  et  gloriam  aeternain,  quasi 
ad  finem  et  terminum  redemptionis  Christi. 

Qui  suscitavit  eum  a  mortuis.  ]  q.  d.  Ne  quis 
Christum  respuat  quasi  suspensum,  occisum 
et  crucifixum  pro  peccatis  nostris,  ccce  ipse 
mox  a  Deo  suscitatus  est  ad  gloriam ,  factusque 
dominus  cceli  et  terrae ,  angelorum  et  hominum, 
imopercumDeusomncs  ejusfidelcsadeamdem 
gloriam  suscitabit.  Hoc  est  quod  ait  Paulus  : 
Propter  quod  (quia  humiliavit  sc  usque  ad  mor- 
tem  crucis)  et  Deus  exaltavit  illum,  et  donavit 
illi  nomen  quod  est  super  omne  nomen ,  ut  in  no- 
mine  Jesu  omne  genu  flectatur ,  ccelestium,  ler- 
restrium  et  infemorum,  Philip.  2.  9. 

Hoc  est  quod  iturus  ad  passionem  Christu*. 
oravit  Patrem,  et  impetravit :  Clarifica  me  lu 
Pater  apud  temetipsum  claritate  ,  quam  habui , 
priusquam  mundus  esset,  apud  te.  Joan.  17.  5. 

Ut  fides  vestra  et  spes  esset  in  Deo.]  q.  d. 
Deus  hoc  fructu  et  fine  suscitavit  Christum  ad 
gloriam  ,  ut  vos  videntes  ct  audientes  eum  quasi 
caput  vestrumresurrexisse,  mortem  superasse 
suisque  iter  a  morte  ad  vitam  praeivisse,  fide 
iirma  crederetis,  et  certa  spe  speraretis  vos 
quoque  quasi  inembra  Christi,  per  ipsumeam- 
dem  gtoriam  adepturos,  et  ad  eam  resurrectu- 
ros,  ideoque  per  eamdem  gratiam ,  dona, 
omniaque  media  ad  gloriam  necessaria  vel  op- 
portuna  consecuturos.  Vere  S.  Leo  serm.  8.  de 
passione  :  Crux  tua,  ait,  omnium  fons  est  bene- 
dictionum,  omnium  est  causa  gratiarum,  per 
quam  credentibus  datur  virtus  de  infirmitate,  glo- 
riade  oppr»brio ,  vita  de  morte.  Et  nonnullis  in- 
terjectis  :  Cum  ergo  Dominus  lignum  portaret 
crucis ,  quod  in  sceptrum  sibi  converteret  potesta- 
tis ,  eratquidem  hoc  apud  impiorum  oculos  grandr 
ludibrium,  sed  manifeslabatur  fidelibus  grande 
mysterium  :  quia  gtoriosissimus  diaboli  victor,  et 
inimicarum  virtutum  potentissimus  debellator , 
pulclwa  specie  triumphi  sui  portabat  trophxum  , 
et  invicta;  patientim  humeris  signum  satutis  ado- 
randum  regnis  omnibus  inferebat.  Et  serm.  1.  de 
resurrect.  Ex  hoc  initium  nobis  factum  est  resur- 
rectionis  in  Christo,  ex  quo  in  eo  qui  pro  omnibus 
mortuus  est ,  totius  spei  nostra  forma  prxcessit , 
praesertim  quia  Christus  vi  divinitatis  suae  seip- 
sum  suscitavit:  Quoniam  deitas,  ait  idem  ibi- 
dem,  qua  ab  utraque  suscepti  hominis  substantia 
nonrecessit,  quod  potestate  divisit,  potestate con- 
junxit.  Et  S.  Athanas.  de  Incarn.  Verbi :  Revixit , 
ait,  persuamqua  inipsoerat  vitam. 

22.  Ammas  vestras  castificantes  in  oredien- 
tiacharitatis,  in  fratermtatis  amore  simplici 

EX    CORDE    INVICEM    DILIGITE    ATTENTIUS.  ]  Omili- 

bus  hisce  verbis  non  aliud  dicit,  quam,  casto, 
id  est  puro,  amore  fraterno  invicem  impense 
diligite,  serviteet  obedite  :  sed  hujusdilectionis 
puritatem  multis  verbis  exaggerat  et  repraesen- 
tat.  Singulaergo  pondus  habent,  quare  singula 
expendamus.  Suppono  omnia  haec  pendere  ah 
illo  propter  quod,  v.  13.  ibi  enim  incipit  altera 
capitis  pars,  scilicet  ethica ,  quaehucusque ,  Imo 
nd  finem  capitis  protenditur,  qua  S.  Pelrus  dc 


u2i  COMMENTARIA  1N  1. 

morc  vuria  dal  virtntum  pr«Tcq)ta,  vcl  moniia. 
q.  d.  Vroptcr  quod ,  vcl  itaque  ut  haereditatem 
incorruptibilcm  ,  dc  qua  disserui,  asscquamini, 
succingile  lumbos  mcnlis  ;  et  animas  vestras 
castificanles  invicem  diligite,  elc. 

Primo,  costificanles ,  graece  iffVmin^  quod  al- 
ludit  ad  vocem  agni,  q.  d.  A  Chrislo  agno  im- 
maculalo  progenili,  estote  agni  immaculali,  et 
agnizate,  id  est,  castificale  et  purificale  animas 
vcstras.  Hinc  Chrislus  aitS.  Petro  :  Pasce  agnos 
meos  ,  Joan.  '22.  15.  Rursum  rr/vtxores  est  praeteri- 
tum,  q.  d.  Cum  caslificaveritis.  Sed  Hebraei  sacpe 
rommntant  lempora,  vel  ampliant:  sub  castifi- 
caveritis  ergo  intelligecastificetis,  velcaslificate, 
q.  d.  In  baptismo  ccepistis  vos  castificare  et  pu- 
rificare;  at  pergite,  et  continuo  magis  ct  magis 
pcr  obedientiam  charitatis  vos  castificate  et  pu- 
rificaie.  Porro  castitas  hoec  a  multis  proprie  ca- 
pitur  pro  virtute  castitatis ,  quae  comprimit 
luxuriam.  Hinc  sanclimoniales  ob  professionem 
caslitatis  vocantur  Castimoniales  a  S.  Auguslino 
in  psal.  73.  Secundo ,  et  genuine,  castificatio 
h.TC  est  purificatio  affectionum  animae  ,  praeser- 
lim  amoris,  quae  lit  per  charilatem,  sive  amo- 
rem  divinum.  Castitas  ergo  hic  vocatur  puritas 
affectionis,  intentionis  el  amoris,  ut  patet  ex 
sequentibus,  q.  d.  Castificate,  id  est,  castigate 
et  purificale  vest.rum  amorem  et  affectum  ab 
omni  impuritate ,  facile  ut  amor  vester  purus  sit 
et  sincerus ,  non  quaeren9  sua ,  sed  Dei  et  proximi 
commoda.  Hocest  quod  ait  Joannes  epistolae  1. 
c.  3.  3.  Omnis  qui  habet  lianc  spem  in  eo ,  sanctifi- 
cat  se  sicut  el  ille  sanctus  est;  ubi  graece  idem  est 
verbum  quodhic  scilicet  iyvi^u.  Unde  S.  August. 
iract.  5.  in  epistol.  S.  Joannis  vertit,  caslificat 
semetipsum ,  sicut  et  ipse  castus  est. 

Secundo ,  obeUientia  charitalis,  graece  fcluSjsfafs , 
id  est  veritatis.  Primo,  accipi  potest  fides  et  obe- 
dientia  qua  credimus  et  obedimus  Evangelio 
quasi  lege  veritatis  et  charitatis.  Unde  Vatabl. 
v evlit ;  qui  animas  vestras  purificaslis  obeUienUo 
veritati;  et  Syrus,  cum  sanclijicaverilis  animas 
vestyas  pcr  obeUientiam  veritatis ,  et  fueritis  pteni 
ckaritate.  Sic  Paulus  ait  Galat.  3.  1.  O  insensali 
Galalce .  quis  vos  fascinavit  non  obeUire  verir 
lati? 

Secundo,  obeUientia  charitatis  est  obedientia 
filialis  ex  amore,  non  servilis  ex  timore :  hcec 
enan  est  necessitatis  illa,  charilalis ,  ait  S.  Bern. 
tracl.  de  Praecepto  et  dispens.  c.  9.  qux  noncer- 
tis  aslricta  limitibus ,  voti  et  professionis,  ferlur 
largiori  voluntate  in  latitudinem  charitatis  ,  et 
ad  omne  quod  injungitur  spontaneo  vigore  libe- 
rahs  alacrisque  animi,modum  non  considerans, 
in  inlinitam  libertatem  extenditur.  Idem  serm. 
de  S.  Andrea  :  Sola  est  charitas,  inquit,  quo3  obe- 
dientiam  gratam  facit,  et  acceptabiiem  Deo  com- 
menUat.  Porro  haec  obedientia  caslificat  animam; 
quia  dum  anima  per  humilemobedientiam  sub- 
flit  se  Deo  et  legi,  meretur,  ul  ei  vicissim  sub- 
datur  corpus.  Ila  S.  Augusl.  in  psal.  143.  TuDeo, 
inquit,  tibi  caro.  QuiU  justius?  quiU  pulchrius? 
Ta  majori,  minor  tibi:  servi  tu  ei  qui  fecit  te ,  ut 
tibi  servial  quoU  factum  est  propter  te :  si  autem 
rontemnis  tu  Deum,  nunquiUsubjicielur  libicaro? 
Oui  non  obtemperas  Domino ,  torqueris  a  servo. 
Ita  Asceta?  docent,  efficax  medium  ad  conser- 
vandam  casiiiatem  essehumilitatemelobedien- 
iiam,.quaquis  suo  superiori  plcne  obediat.  Sic 
•nim  pro  congrua  mercede  accipict  a  Deo  obe- 
jienlian)  oajrnis,  tit  illa  paritersubjicialurmcnii 


F.PIST.  S.  PKTRI.  Cap.  1. 

<>(  spiritui,  obedientia  crgo  carnis,  pula  casiilas 
et  lilia  obedientiaa  mentis. 

Tertio  ,  obeUientia  charitatis  magis  proprie  ct 
pertinentcr  ad  proposilum  S.  Petri,  est  obedieu- 
lia  et  subjectio  quas  fidelis  in  omnibus  subdil  sc 
lcgi,  dictamini  et  impulsui  charitatis,  ut  quid- 
quid  facit  faciat  ex  dicto  et  ductu  charitatis,  ac 
pnesertim  qua  quis  per  fraternam  charitatem 
fratri  se  subjicit,  ei  se  accommodat,  ei  consn- 
lerc  salagit,  ejus  nutus  sequitur,  cjus  commoda 
captat,  ut  idem  sit,  Obedire  charitati,  quod, 
per  charitatem  spiritus  servire  invicem  ,  Galat.  5. 
13.  et :  Subjecti  invicem  in  timore  Chrisli.  Ephes. 
5.  21.  Ita  se  explical  S.  Petrus  c.  2.  13.  diccns  : 
Subjecti  igitur  estote  omni  humana  creaturai  prop- 
ler  Deum:  Huic  enim  legicharitatis,  utpole  legi 
Christi,  subdidit  se  quivis  Christianus  in  bap- 
lismo,  dum  amplexus  est  christianismum:  hic 
enimestlexet  professio  charitatis.  Quaresi  quis 
roget,  Quid  esl  religio  Christiana?  recte  rcs-- 
pondebis  :  Est  religio  el  obedientia  charitatis,  m 
qua  omnes  profitentur  sc  studere  et  obedirc 
cbaritati.  Huc  ergo  speclat  tota  scntentia  S.  Petri, 
nimirumutinculcet  fidclibus  charitatem  frater- 
nam ,  qua  alter  alieri  serviat ,  se  objicial  et  obe- 
diat,  utejus  commodis  et  saluti  consulat. 

Hinc  patet  quod  charitas  sit  castratio  pula  cas- 
tificatio  omnium  amorum  et  appetituum,  vera- 
que  et  plena  castitas  animee  :  charilas  enim  cas- 
trat  et  resecat  amorem  proprium,  et  amorem 
carnis  et  mundi,  puta  amorem  proprii  honoris, 
lucri ,  voluptatis,  quae  est  animse  impuriias,  quia 
cam  multis  vitiis  maculat  et  conspurcat.  Rur- 
sum  charitas  omnia  melitur  amore  Dei,  oumia 
ordinatet  operatur  ex  amore  Dei :  quare  omnis 
cjus  actio  pura  cst,  sancta  ,  spiritalis  et  deifor •• 
mis  ;  utpote  manans  ex  amore  Dei,  eoque  dirccta 
et  regulata.  Quocirca  Graeca  addunt  Zt*  Trvcu^aTo,-, 
id  est,  per  Spiritum ,  quia  charilas  diffusa  in  coi- 
dibus  nostris  per  Spirilum  sanctum  facit  homi^- 
ncm  spirilalem  et  purum,  omniaque  cjus  opera 
spiritualia  et  pura.  q.  d.  Jubeo  vos  casiificare 
animas  vestras  ;  at,  ne  putetis  vos  veslris  viribus 
id  posse  preestare,  addo  per Spirilum ,  utdoceam 
vos  nihil  vobis  arrogare,  sed  omnia  Spiritui 
sancto  tribuerc,  ejusquc  opem  implorare.  Ali- 
qui  spiritum  jungenles  fraternilati ,  quae  sequi- 
tur,  verlunt  per  spiritum  fraternitatis  :  quia  spi- 
rilus  amoris  fraternicastificatetpurificatomnia 
nostraopera  circa  proximum ,  omniumque  cuiu 
eoconversationem.  Merito  crgo  S.  Leo  serm.  <S. 
de  Quadrag.  Charitas,  inquit,  robur,  estfulei,  fiUfs 
forlitucio  est  charitatis;  fidesenim  roboralchat  i- 
talem ,  et  charilas  fidem ,  una  alteri  jungi  debc», 
nec  separari. 

Denique  S.  Basil.  in  regul.  brevior.  interroga- 
tione  115.  QuomoUo,  inquit,  alii  aliis  obeUienliam 
inlernos  pr&stabimus  ?  Resp.  Tanquam  servi  aU- 
versus  Uominos ,  convenienter  illi  pracepto  Domini. 
Qui  vult  in  vobis  esse  magnus ,  sit  omnium  ultimus, 
et  servus  omnium ,  Marci  10.  Quibusverbis  utljun- 
git ,  quoU  nos  efficacius  etiain  possit  permoverc 
Sicut  fiiius  hominis  non  venit  utministrcturvi ,  sed 
ut  ministraret. 

Tertio,  in  fraternitatis  amore ,  graeceEv>i;.a(5j)- 
?La,  id  est,  in  charitatc  fraterna,  quia  Christiani 
scse  inviccm  quasi  filios  Chrisli  et  fratres  inter 
sesefraterno  amore  diligeredebent,  ct  olim  di- 
ligebant,  adeo  ut  se  merilo  passim  vocarcnr 
fralres,  hanc  fO.xSeXvixv  suis  reliquit  Christus 
Joan.  13.  3/i.  Unde  eaiu  impcnse  fidelibus  coni- 


COMMENTARIA  IN  I 

mendant  S.  Petrus,  S.  Paulus,  S.  Joannes,  S.  Ja- 
cobus.  Gncce  est  th  ftXxStXflxv  kmtndxpifov ,  id 
cst,  in  honorem  fraternum  non  hypocriticum;  non 
fjctum  etsiniulatuni,  scd  a  siinulatione  alienuni, 
simplicem,  verum  et  sincerum.  Sensus  estq.  d. 
Cum  castificaveritis,  id  est  purificaveritis  ani- 
mas  vestras,  obediendo  cliarilate  per  sincerum 
amorem  fralernum.  Hic  enim  sincerus  amor 
defricabit  ab  anima  omnem  bypocrisin  ,  omnem 
simulalioncm,  omnein  avaritiam,omnem  amo- 
remproprium,  omnem  cupidilalem,  omnium 
ambilionem,  ac  pure  quaeret  id  quod  placilum 
est  Deo,  et  proximo  ulile  ac  salulare. 

(Jbi  Nola.  To  in  fratcrnUalis  amore  potest  re- 
ferri  tam  ad  castiftr.antes  (et  eo  videnlur  refcrre 
Graeca,  q.  d.  Caslificanles  animas  per  fralerni- 
tatis amorem, quasi  persal  etnilrum  animaruin. 
ila  Vatabl.)  quam  ad  invicem  diligite ,  q.  d.  Dili- 
gite  invicem  piAaisiffa  ,  id  est  amore  fraterni- 
talis,  id  est  fraterne,  diligile  invicem  quasi 
fratres  et  filios  Cbristi.  Vere  Isidorus  :  Qui  dfra- 
terna,  inquil ,  dilectione  secernitur ,  d  divina  par- 
ticipalione  privalar.  Et  S.  Ambros.  (vel  polius 
S.  Maximius)  serm.  9.  Major,  ait.  est  fralernitas 
Christi ,  quam  sangttinis  :  sanguinis  enim  fratcr- 
nilas  similitudinem  tanlummodo  corporis  refert  , 
Christi  autem  fralrrnitas  unanimitatem  cordis 
animoyque  demonstrat ,  sicut  scr.plum  est  :  Erat 
credeniium  cor  unum  et  anima  una.  Vere  ergo 
frater  ilte  est ,  qui  tam  corpore,  qitam  unanimi- 
tate  gcrmanusest.  Vcrus,  inquam,fraterest,  cujus 
idem  spiritus ,  etvolttntas  infralre  est.  Melior  est 
igitur  fratcrnilale  sangttinis  fraternitas  Christi, 
quoniam  intcrdum  illa  sibi  inimica  est;  Christi 
aulem  fraternitas  sine  intcrmissione  paciftca  est. 
Ula  inter  se  communia  cum  annulatione  dividit , 
ho3C  etiam  cum  gralulalione  communicat.  llla  in 
consortio  sa?pe  despicit  germanum,  hatc  assumit 
frequenter  alicnum.  Hic  ergo  fraternilalis  amor 
estcentrum,  basis  ,  columcn  Ecclesiaj ,  etquasi 
anima  christianismi ,  ejus  vero  odium  et  invi- 
dia,  el  utriusquecladcs  et  ruina.  Qnocirca  Vere 
Christoph.  Yarscvicius  scripsit  boc  paradoxon  : 
Christianorum  de  Christianis  parta  cadit  vicloria 
victa,  in  quo  ostcndit  Turcam  ad  lanlum  im- 
perium  cxcrevisse  non  alia  rationc,  quam  per 
Cbrislianorum  dissidia, idque percetalesel rcgna 
singula  ex  bisioriis  ad  oculum  demonstrat. 

Quarto,  simplici,  mulli  to  simplici,  referuntad 
cordc,  ut  respondeat  Grseco  xa&as»*,  id  cst  puro ; 
unde  sic  vertunt,  ex  corde  invicem  diligite.  Ve- 
rum  ex  Grajco  liquet  referendum  cssc  ad  to  in 
amore  fratcrnitatis.  Itaque  sentenlia  toia  sic  dis- 
pungenda cst,  animas  castiftcantes,  elc.  in  fra- 
ternitatis  amore  simplici ,  ex  corde  invicem  diti- 
gite  :  to  enini  simplici  rcspondet  Gneco  kwaiKpmv, 
id  est,  n0H/fc/o,nonfucato,  sedsimplici  etsin- 
cero  amore,  ac  consequenler  ex  corde  imo  et 
toto  (Unde  Graeca  addunt  xa3ap«5>id  est  puro) 
layicem  diUgite.  Simplici  ergo  amore  diligit. 
rruno  ,  is  qui  diligit  sine  bypocrisi  ,  non 
Qcte  ,  sed  vere  ,  et  ex  corde.  Simplex  enim 
dicilur  quod  caret  composilione  ,  partilione 
ct  mixlione.  Simplcx  ergo  cor  est,  quod  amo- 
rein  quem  lingu«  praefcrt ,  corde  gerit  et  rc- 
fcrl;  qui  «  nim  vcrbis  amorem  ostcntat,  corde 
oduun  fovet,  (•oniplicaluinelquasiduplcx  habct 
cor ,  unum  m  orc,  altcnun  ct  conlrarium  in  pec- 
tore.  Secundo,  qui  non  accipit  personas.  Ita  Sy- 
rus;qui  scihcet  non  proefert  divitem  pauperi, 
exlraneo,   nobilcm   ignobili  ,    sed 

GORNBIn    A    LAPIDE.      TOM.   X. 


familiarem 


EPIST.  S.  PETRI.  Cap.  1.  625 

ajqualiter  diligil  omnes,  juxta  legem  tamen  et  or- 
dinem  cliaritatis.  Tertio,  qui  non  suum,  sed 
fralris  commodum  quaeril :  simplcx  enim  amor 
recla  tcndit  in  amaluin,  nec  refleclilur  aut  re- 
lorquelur  in  seipsum.  Id  enim  facere  negotiatio 
est ,  non  amicitia;  ait  Seneca  ep.  9.  Quarto  ,  qui 
candidus  eslcl  aperlus,  non  fucalus,  ut  si  quid 
in  fralre  displiceat  aperle  dicat,  et  candideeum 
moneat.  Quinlo,  qui  fralrem  diligit  ad  bonum  , 
etin  bono,  non  in  malo,  qui  scilicetnon  favet, 
nec  fovct  illius  vilia,  sed  virtutes  :  qui  non  adu- 
latur  ejus  cupidinibus,  sedeas  redaiguit,  eisque 
resistit.  ac  slrcnuc  proximi  salulem  etperfec- 
tioneni  io  omnibus  procurat,  pula  qui  diligit 
fratrem  in  spirilu,  non  in  carne,  in  Domino  , 
non  in  daemone ,  in  cliaritate,  non  in  voluptate. 
Sexto,  qui  quod  verbis  dicit,  rebus  exhibet , 
juxla  illud  S.  Joannis  1.  c.  3.  v.  18.  Filioli  non 
diligumus  verbo ,  ncque  lingua,  scd  opere  et  ve- 
rilute.  Veritas  enim  simplex  cst,  mcndacium 
duplex.  Septimo,  qui  non  tantum  caret  invidia  , 
scd  omnia  sua  liheralilcr  communicat,  juxta 
illudPauli  :  Qui  tribuit  in  simplicilatc,  Rom.  12. 
v.  8.  El :  Ut  in  omnibus  locupletati  abundetis  in 
omnem  simpticitatem.  2.  Corinlli.  9.  11.  vide  ibi 
dicta.  Nam,  ut  ait  S.  Leo  serm.  10.  de  Quadrag. 
Incremento  ditescunt  proprio  ,  qtti  profectu  latan- 
turalieno.  Simplici  ergo  amore  prseditufl  in  bonig 
proximi  gaudct  ct  bilarescil ,  quasi  in  suis  ;  non 
dolct,  non  tristatur,  non  rtigat  frontem,  sed  ex- 
porrigit,  caqueaugcrioplat.elpromoveresatagit. 
Audi  S.  Bern.  siinplicitaicm  varie  definientem 
tract.  de  Vita  solitaria  :  Animaiilas  ad  Deumcon- 
versa,  inquit,  sit  sancta  simplicitas ,  hoc  est  ea- 
dcm  semper  circa  idem  voluntas ,  sicul  fuit  inJob, 
qui  dictus  est  simplex  et  rectus ,  ac  timens  Deum. 
Proprie  enim  simplicilas  cst  perfecte  ad  Dcum 
conversa  votuntas ,  unam  pelens  d  Domino,  hanc 
requirens,  non  ambicns  muttiplicari  in  saculo.  Vel 
est  simplicilas  in  conversatione,  vcra  humilitas  , 
scilicct  virtutis  magis  conscientiam  amptectens  , 
quamfamam ,  cumnon  rcfttgit  vir  simplex  videri 
stulttts  in  scnculo ,  ul  sit  sapiens  in  l)eo.  Vel  sim- 
plicitas  est  sola  ad  Dcum  conversa  voluntas,  sed 
nondum  ralionc  formala ,  ut  amor  sit ,  idcst,  for- 
mata  voluntas  ,  nondum  iltuminata ,  ut  sit  chari- 
tas  ,  hoc  esi ,  amoris  jucundilas.  Simpticilas  crgo 
initimn  aliquod  in  seipsa  habcns  creaturoe  Dei , 
hoc  est,  voluntatcm  simpticem  ct  bonam ,  quasi 
futuri,  boni  hominis  informr.m  materiam,  in  pri- 
mordio  conversionis  suo3  offcrt  auctori  suo  cam 
formandam ,  etc.  Jam  timore  Dci  incipientes  ope- 
rari  in  eo  omnem  virtutum  pleniludinem  ,  dum  per 
justitiamdefert  majori ,  per  prudentiam  noncre- 
dit  se  sibi,  per  temperantiam  rcfugit  discernere  , 
per  fortitudinem  lotttm  se  obedientix  subjicit . 
7ion  discernenda' ,  sed  adimptmda. 

Quinto,  diligite  atlentius;  graecc  «revwj ;  Va- 
labl.  impense.  Clarius  ,  intense  ,  alii  contincnlcr  . 
alii  cum  Syro,  vehemcnter ,  quod  Hebraei  dicum 
"TND3  bimod.  Turrianus  libr.  k.  de  Dogmat.  Ctaa- 
racter.  extense,  inquit,  scilicet  ut  dileclio  nos- 
tra  se  extendat  ad  aliud  saeculum,  puta  ad  ani- 
mas  in  Purgatorio  ,  ut  eas  sulTragiis  juvemus. 
Rursum  ut  extendat  se  ad  quamvis  hominum 
condilionemet  sortem,  uiquc  lam  diligal  proxi- 
mum  in  rebus  advcrsis,  quam  prosperis  ;  inu> 
magis  ei  tunc  opilulelur ,  cum  magis  opeindi- 
get  ixroficj  graece  valde  significans  est  :  ideui 
cnim  valct  quod  u).ofuxu,- ,  3foW,uoj ,  id  e*l, 
omnibus  viribus ,   impense,    vehementer,   toto 

79 


626  COMMENTARIA  1N  I 

aninio,  piolixe,  liberalitcr,  profuse.  Talemergo 
charitatem  crga  fratres  poscit  S.  Pctrus. 

Vere  S.  Leo  serm.  1.  de  jejunio  10.  mensis : 
Dedit  y  ait,  nobis  majores  diligendi  proximum 
vausas  Christiana  gralix  latitudo ,  quaz  se  per 
tmines  partes  totitis  orbis  extendens  neminem  des- 
pectat ,  dum  docel  neminem  negligendum ,  etc. 
iivc  itli  hostes  sint ,  sive  socii ,  sive  liberi,  sive 
servL  Unus  enim  nos  conditor  finxit ,  unus  nos 
creator  animuvit ,  eodem  cuncti  coclo  et  aere  ,  iis- 
dem  utimur  diebus  el  noclibus.  Ralio  est,  quia  cor 
siinplex  et  purum  Christiana  charilaie  dotatum, 
in  proximo  unum  Deum,  Deique  imaginem  , 
spectat,  eumque  diligit  quasi  aliquid  Dei,  quasi 
Deiopuset  peculium  ,  quasi  Dei  filium  et  here- 
dem  ad  cernendam  coeleslem  ejus  hereditatem 
secum  ab  aeterno  praulestinalum,  et  in  tempore 
vocatum,  electum  et  adoptalum. 

Diligilc  ergo  invicem  attentius,  idest ,  inten- 
sius  et  impensius,  hoc  est,  intente  et  impense. 
Lalini  enim  saepe  sumunt  comparativum  pro 
positivo,  ut  significent  auxesin.  Sic  Latine  dici- 
tur  attentus  ad  rem  ,  qui  diligens  est ,  sedulus, 
sollicitus  ut  opes  suas  servet  et  augeat.  Ita  Ci- 
cero  act.  3.  in  Verrem :  Qui  in  re,  inquit,  adven- 
titia  atque  hereditaria  tam  diligens ,  tam  attentus 
esset.  Et  Horat.  2.  Serm.  satyr.  1. 


Verba  perattentam  (intentam)  non  ibunt  Caesaris  aurem. 

Quinlil.  1.  5.  C  IU.  Eritjudex  circajusnostrum  spe 
modestice  attentior.  Attendo  enim  idem  est  quod 
mente  in  rem  tendo,  eique  intendo.  Terent. 
Heaut.  1.  Ita  attente  illorum  officio  fungere.  De- 
uique  attenta  vila  a  Cicerone  pro  Roscio  Amer. 
vocatur  vita  diligens ,  curiosa ,  operosa.  Vide 
ergo  quam  interpres  Noster  non  tantum  sit  fidelis, 
sed  et  Latinus,  imo  elegans.  Perperam  itaque 
nonnulli  eum  barbariei  insimulant. 

Sensus  ergo  totiushujus  versus  est,  q.  d.  Cas- 
tificantes ,  id  est,partim  caslificastis,  hoc  est 
purificastis ,  animas  vestras  in  baplismo ,  partim 
indies  eas  magis  castificare  debelis  obediendo 
charitati;  ejusquelegi,  dictamini  elimpulsui  per 
amorem  fraternum  .  eumqne  simplicem,  id  est, 
purum  et  sincerum,  non  simulatum  et  ficlum  , 
atque  ila  ex  vero  imoque  corde  invicem  diligite 
impense,  intense  el  extense. 

23.  Renati  non  ex  semine  corruptibili.  ]  Dat 
Causam  cur  Cbristiani  debeant  fraterno  amore 
invicem  diligere,  uti  dixi  vers.  praecedenti , 
quia  scilicel  omnes  fratres  sunt,  renati  ex  eo- 
dem  semine  verbi  Dei  et  Evangehi  Christi,  ac 
consequenler  quasi  filii  Christi  onmes  heredita- 
tem  ejus  incorruptibilem  ,  de  qua  dixit  initio 
capitis,  sperant,  ad  eamque  aspirant;  ac  reipsa 
assequentur,  si  filiationem  hanc  et  amorem  fra- 
ternitatis  conservent.  q.  d.  Mementote  6  Chris- 
tiani  vos  in  baplismo  Cbristi  regeneralos,  ac  per 
novam  mysticam  el  spiriiualem  nativiiatem  re- 
natos  esse  factosque  filios  Dei  :  ergo  vivite  digne 
tanta  nativitate  et  filialione  divina  ,  ac  impense 
invicem  velut  fratres  in  Christo,  fide,  Ecclesia, 
gratia  et  gloria  diligite.  Renati  itaque  eslis  non 
ex  semine  humanoet  corruptibili,  sed  divino  el 
incoi-ruptibili ,  puta  per  Verbum  Deivivi. 

Semen  ergo  hoc  incorruptibile  est  Verbum 
Dei,  pula  Evangelium,  ejusque  prnedicatio,  au» 
magis  praccise,  semen  hoc  esl  inspiralio  divina  , 
sive  gralia  praeveniens ,  qua  Deus  menlem  ,  dum 
per  aurem  verbum  Dei  audit,  excitat  ad  fidem, 
poenitentiam  et  novam  vitam :  hisce  enim  pciibus 


EPIST.  S.  PETRI.  Cap.  I. 

quasi  dispositionibus  in  anima  positis  illico  Deus 
infundit  gratiam  sanctificantem,  qua  regenera- 
mur,  fimusque  (ilii  Dei ,  sicui  positis  in  embryone 
dispositionibus  requisitis,  illico  Deus  infundit 
animam  rationalem  ;  qua  generatur  el  nascitur 
homo.  Sic  Matth.  13.  Christus  multis  parabolis 
docet  verbum  Dei  esse  semen.  Porro  verbum 
Dei  est  incorruplibile,  tum  respectu  causae  effi- 
cienlis,  puta  loquenlis  ,  quia  Deus  el  Christus 
qui  illud  proloquitur,  est  incorruptiblis  :  tum 
ralionesubjecti,  quia  scilicet  bominemquem  re- 
generat  facil  incorruptibilem  ,  ut  scilicet  quasi 
iilius  Dei  adeat  hereditalem  ejus  incorruptibi- 
lem.juxta  illud  Chrisli  Joan.  3.  5.  Quodnalum 
est  ex  carne  ,  caro  est  :  quod  nalum  est  ex  spiritu 
spiritus  est.  Significat  ergo  Christus,  a?que  ac 
Petrus  hic,  duplicem  esse  hominis  nativitatem, 
unam  ex  carne  carneam  et  corruptibilem,  alte- 
ram  ex  Spirilus  spirtualem  et  incorruptibilem. 

Secundo  ,  nonnulli  per  verbum  Dei  vivi ,  acci- 
piunt  verbum,  sive  formam  Sacramenti  baptis- 
mi  :  Ego  te  baptizo  in  nomine  Patris  et  Fitii  et 
Spirilus  sancti,  et  aliorum  Sacramentorum.  In 
baptismo  enim  aqua  est  materia  quasi  mater, 
verbum  est  forma  qua  pater  quae  regenerant 
baptizatum  in  filium  Dei.  Undebaptismus  voca- 
tur  tavacrum  regenerationis  et  renovationis  Spi- 
ritus  sancti ,  ad  Titum  3.  5.  el  Epbes.  5.  26. 
Lavacrum  aqucein  verbo  vita,  id  est  per  verbum, 
puta  formam  baptismi  vivificantem,  vitamque 
gratiae  baptizato  aspirantem.  Et  S.  Dionys.  Ec- 
cles.  hier.  cap.  3.  baptisterium  vocat  //vjTspa  vlo- 
Sesias  ,  id  est ,  matrem  adoplionis  et  ftliationis. 
Hoc  est  quod  ait  Cbrislus  Joan.  3.  5.  Nisi  quis 
renatus  fuerit  ex  aqua  et  Spirilu  sancto ,  non 
potest  introire  in  regnum  Dei.  Unde  S.  Chrysost. 
hom.  25.  in  Joannem  :  Quod  matrix ,  ait,  est 
embryoni ,  hoc  ftdeli  est  aqua  :  siquidem  in  aquafin- 
gitur  et  formatur.  Et  hom.  6.  ad  Coloss.  in  bap- 
tismo ,  ait,  homo  d  Spiritu  sanclo  fingilur  et  com- 
ponitur,  sicut  Chrislus  in  utero  Virginis.  Prae- 
clare  vero  S.  Leo  serm.  5.  de  Nativit.  Factus  est 
homo,  inquit ,  noslri  generis,  ut  nos  divinx  na- 
turm  possemus  esse  consortes.  Originem  quam 
sumpsit  in  utero  Virginis,  posttit  in  forte  baptis- 
malis.  Dedit  aqtta?  quod  dedit  matri :  virtus  enim 
Altissimi  et  obumbralio  Spiritus  sancti  qtm  fecit 
ut  Maria  pareret  Salvatorem ,  cadem  facit  ut  re- 
generet  unda  credentem.  Verum  prior  sensusger- 
manior  est.  Nam  verbum  Dei  absolute  positum 
significat  Evangelium;  verbum  vero  lavacri  vel 
baptismi,  significat  formambaptismi,  juxtaillud 
S.  August.  tract.  80.  in  Joannem  :  Accedit  verbum 
ad  elementum  ,  et  fit  Sacramentum;  non  quia  di- 
citur ,  sedquia  creditur. 

Tertio ,  nonnulli ,  per  verbum  Dei  accipiunt 
Christum ,  qui  est  Verbum  Patris  permanens  in 
aeternum ,  per  Cbristum  enim  Christique  gratiam 
etbapiismumregeneramurin  filios  Dei :  sedhaec 
regeneratio  fit  mediante  praedicatione  et  fide. 
Quare  hic  sensus  in  primo  includitur,  estque 
genuinus  et  sublimis,  praesertim  quiain  genera- 
lione  et  adoptione  hac  coelesti  non  tantum  datur 
nobis  gratia  Christi ;  sed  et  personaliter  ipse 
Christus  aeque  ac  Pater  et  Spiritus  sanctus,  ul 
vere  simus  divinm  consortes  natura  per  ipsam 
deilatem ,  quae  nobis  cominunicatur,  et  in  anima 
nostra  quasi  in  templo  inhabitat ,  de  quo  plura  2. 
Petri  1.  h. 

Moraliter  Nota  quanta  sit  dignitas  hujus  re- 
generationis  qua  renascimur  filii  Dei.  Audi  Chris- 


COMMENTARIA  IN  1.  EPIST.  S.  PETRl.  Cap.  L  637 


tum  Joan.  i.  12.  Qitotquot  autem  receperant  eum, 
dedit  eis  potestatem  fitios  Dei  fieri ,  his  qul  credunt 
in  nomim  ejus,  qui  nonex  sanguinibus ,  ncque  ex 
volunlate  carnis  ,  neque  ex  voluntale  viri ,  sed  ex 
Deo  nati  sunt.  Audi  S.  Chrys.  in  c.  6.  ad  Galat.  Na~ 
turanostraquce  senio  peccati  invcteraverat,  repente 
baptismi  tavacro  renovata  csl ,  non  aliter  quam  si 
denuo  esset  condita.  Audi  S.  Cyrillum  Alex.  I.  2.  in 
Joan.  cap.  hZ.  Natum  ex  Spiritu  spiritum  hominis 
dicimus,  non  quia  ex  eo  secundum  naturam  est, 
sed  quia  per  ipsum  ad  Deum  reformali  ac  proprio 
ejus  charactere  insigniti ,  ad  suam ,  ut  sic  dixcrim, 
qualitalem  animo  transformamur.  Audi  S.  Basil. 
liomil.  de  haptismo  :  Sicut  quod  secundum  carnem 
natum  est  ex  aliquo,  tale  est  quate  id  ex  quo  na- 
tum  est ;  ila  et  nos  ex  Spiritu  nati  spirilus  simus. 

Quocirca  Christiani  jam  haptismo  renati  et  filii 
Dei  affecti,  cogilent  se  mortuos  peccatis,  vivere 
dehere  Deo  secundum  spiritum  instar  angclo- 
rum.  Pcr  baptismi  operalionem ,  ait  S.  Ambros. 
in  cap.  23.  Num.  moriuntur  homines  culpa:  veteri, 
et  iniquorum  operibus  ,  ut  in  novitatem  vix  in  con- 
sortio  justorum  transfigurati ,  in  eorum  mores 
resurgant.  Et  Optatus  Milevit.  lih.  5.  contra  Par- 
men.  Est,  ait,  baptismus  virtutum  vita ,  crimi' 
num  mors ,  iiativilas  immortalis ,  cceteslis  regni 
comparalio ,  innocentia?  portus,  peccatorum  nau- 
fragium.  S.  Cyprian.  lih.  2.  epist.  ad  Donatum  : 
Postqttam ,  ait ,  undx  genitalis  auxilio  superioris 
avi  labe  detersa,  in  expiatum  pectus  ac  purumde- 
supcr  se  lumen  irfttdit ,  postquam  ccelitus  spiritu 
hausto  in  novum  me  hominem  nativitas  secunda 
reparavit,  nimirum  in  modum  protinus  confir- 
maresedubia,  patcre  clausa ,  lucere  tenebrosa; 
facultalem  dare,  quod  prius  difficile  videbatur ; 
geri  posse  ,  quod  impossibile  putabatur  ut  esset ; 
agnoscere  terrenum  fuisse ,  quod  prius  carnaliter 
natum  delictls  obnoxium  viveret ;  Dei  esse  ccepisse, 
quodjam  Spiritus  sanctus  animaret.  Scis  ipsequid 
detraxerit  7iobis ,  quidve  contulerit  ista  mors  cri- 
minum  ,  vila  virtutum,  ctc. ,  ut  quis  expialius  , 
?t  prius  nulla  incusantis  inimici  labe  captatur  ;  ut 
in  omnem  grassantis  adversarii  cxercitum  impe- 
rioso  jurc  dominctur.  El  sub  finem  :  Una  igitur 
placida  ct  fida  tranquillitas  ,  una  solida  et  firma 
securitas ,  si  quis  ab  iniquitatis  stfculi  turbinibus 
extractus ,  salutaris  portus  slatione  fundatus  ad 
ccctum  oculos  toltat  a  terris ,  et  ad  Domini  mu- 
nus  admissus,  ac  Deo  suo  jam  mente  m'Oximus%, 
quidquid  apud  cateros  in  rebus  humanis  sublime 
ac  magnum  vidctur ,  infra  suam  jacere  conscien- 
tiam  glorictur.  Nihil  appetere  de  saicuto  potest , 
qui  skcuIo  major  est. 

Et  permanentis  in  ,ETEimuM.  ]  q.  d.  Sicut  Deus 
rst  aciernus,  et  permanet  in  aeternum,  itaet  ver- 
bum  Dei ,  ex  eoque  nostra  regeneratio ,  adoptio 


et  filiatio  estaeterna,  permanetquein  sr.ternum. 
Unde  S.  Paulinus  Natali  2.  S.  Felicis,  Chri&luui 
alloquens  ait : 

In  tc  compositae  mihi  fixa  sit  anchora  vitae. 

EtNazianz.  in  Distichis  : 

Ut  statua  in  mcdio  tibi  peclore  corporis  expers 
Sit  Deus  ,  huic  templum  construe  mente  tua. 

24.  QUIA  OMMS  CARO  UT  FOENUM  ,   etC.  ,  VERBl'1 
AUTEM    DOMl.M    MANET    IN    iETER.NUM.    ]    PrObat    id 

quod  dixit,  scilicet  verbum  Dei  esse  incorrupti- 
bile  et  permanere  cum  Deo  et  in  Deo  in  seter- 
num,exlsaia,  qui  cap.  40.6.  ait,  omnem  car- 
nem  omnemque  hominem  instar  foeni  exares- 
cere  et  mori ,  verhum  autem  Domini  manere  in 
aeternum.  Locum  hunc  explicui  in  Isaia  ,  quare 
ibi  dicta  hic  non  repetam,  nec  actum  agam. 
Dicit  hoc  Petrus ,  ut  fideles  avocet  ab  amore 
carnis  et  mundi ,  omniumque  rerum  terrena- 
rum,  itaque  traducat  ad  simplicem  amorem  Dei 
etproximi.  Stimulus  ejus  est,  quod  resterrena» 
perpetuo  Huant,  illicoque  transeant,  juxta  illud 
psal.  101.  12.  Dies  mei  sicut  umbra  declinaverunl, 
et  ego  sicut  fcenum  arui;  tu  autem  Domine  in  aiter- 
num  permanes.  Vere  S.  August.  tract.  7.  in  Joan. 
ait :  Latitia  s&cuti  vanitas  est ,  cum  magna  expec- 
tatione  speratur  ut  veniat ,  et  non  potest  teneri 
cum  venerit.  Iste  dies  qui  laitus  est ,  cras  utiqut 
non  erit.  Transeunt  omnia  ,  evolant  omnia,  et  si- 
cut  fumus  evanescunt.  Va  qui  amant  tatia.  Omnis 
quippe  caro  fcenum,  et  omnis  gtoria  ejus  ut  flos 
fccni.  Filii  ergo  hominum ,  ut  quid  diligitis  vani- 
tatem  ,  etquairitis  mendacium.  Vidil  hoc  per  um- 
hram,  sed  tenuem  et  obscuram,  Plinius  Secuu- 
dus,  qui  lib.  2.  epist.  1.  deflens  mortem  Virginii 
Rufi  consulis.  Si  tamen,  ait,  fas  est  aut  flere,  aut 
mortem  vocare ,  qua  tanti  viri  mortalilas  magis 
ftnita,  quam  vitaest.  Vivit  enim,  vivetque  semper 
in  memoria  hominum  :  utinam  Dei ,  si  salutis  sii 
capax. 

25.  HOC  EST  VERBUM  QUOD  EVANGELIZATCM  EST  IN 

vos,]  id  est,  vobis.  Ita  Syrus,  q.  d.  Hoc  Isaise  ver- 
bum  est  verbum  Evangelii  de  Christo ,  ejusquc 
redemptione,  vocalione,  fide,  gratia,  salute  et 
gloria  quam  vobis  attulit.  Vere  de  hujus  verbi 
fide  crediti  eflicacia  S.  Leo  serm.  2.  de  Ascens. 
Hanc ,  ait,  Domini  ascensione  auctam,  etSpiritus 
sancti  munere  roboratam,  non  vincula,  non  car- 
ceres ,  non  exitia ,  non  famcs  ,  non  ignis ,  non  la- 
niatus  fcrartim,  non  exquisita  persequentimn  cru- 
delitatibus  suppticia  terruerunt.  Pro  hac  fide  per 
universum  mundum  non  solum  viri ,  sed  etiam 
femina,  nec  tantum  impuberes  pueri ,  sed  etiam 
tenera3virgines ,  usquc  ad  effusionem  sui  sanguinis 
decertarunt.  Hxc  fides  dxmonia  ejecit ,  Qgritudi- 
nes  depulit,  mortuos  suscitaiit. 


*•+« 


S28  COMMENTAIUA  IN  1.  EPIST.  S.  PETIU.  Cap.  II. 

CAPUT  SECUNDUM. 

SYNOPSIS    CAPITIS. 

POST  CATECIIESIN  DOGMATICAM  MYSTERIORUM  ET  DOCTRIN^E  ClIRISTI ,  PERGIT  AD  ETHICAM 
VIRTUTUM  ET  MORU31  ChRISTIANORUM  ,  INSTRUENDO  FIDELES  JAM  PER  BAPTISMUM  RENA- 
TOS,  QUIBUS  VIRTUTIBUS  QUASI  CIBIS  ALl  ET  CKESCERE  DEBEANT  1N  VIRUxM  PERFECTUM  IN 
CHRISTO  J  MIMIRUM  PrIMO,  UT  SICUT  MODO  GENITI  INFANTES  RATIONABILE,  SINE  DOLO 
LAC  CONCUPISCANT.  SECUNDO  ,  UT  MAGNITUDINEM  VOCATIONIS  SUM  ^STIMENT,  ET  JUXTA 
EAM  CONDIGNE  VIVANT,  OFFERENDO  DeO  SPIRITALES  HOSTIAS,  QUASI  GENUS  ELECTUM  , 
REGALE  SACERDOTIUM  ,  GENS  SANCTA  :  V.  4.  ET  SEQUENT.  TERTIO  ,  V.  1  1  .  UT  QUASI 
PEREGRINI  ABSTINEANT  A  CARNALIBUS  DESIDERIIS.  QUARTO  ,  V.  13.  UT  SUIS  PRINCIPIBUS 
ET  HERIS  ,  LICET  ETHNICIS  ET  DISCOLIS,  OBEDIENTIAM  DEBITAM  EXHIBEANT.  QuiNTO , 
V.  19.  UT  PATIENTER  SUSTINEANT  PERSECUTIONES  ET  AFFLICTIONES  QUASLIBET  EXEMPLO 
CHRISTI  ,  QUI  QUASI  AGNUS  TRADIDIT  SE  JUD.E1S  AD  CRUCEM  ET  MORTEM. 

^  •  tiSr$£$jyti2t^L eponentes  igitur  omnem  maliliam ,  et  omnem  dolum  ,  et  simulationes ,  et 

invidias  ,  et  omnes  detractiones.  2.  Sicut  modo  geniti  infantes  ,  rationabile  , 
[sine  dolo  lac  concupiscile:  ut  in  eo  crescatis  in  salutem.  3.  Si  tamen  gus- 
■  laslis  quoniam  dulcis  est  Dominus.  4.  Ad  quem  accedentes  lapidem  viyum  , 
'ab  hominibus  quidem  reprobalum ,  a  Deo  autem  electum  ,  et  honoriGcalum  : 
5.  et  ipsi  tan(|iiam  lapides  vivi  superaedificamini,  domus  spirilualis,  sacer- 
dolium  sanctum  ,  offerre  spirituales  hostias ,  acceptabiles  Deo  per  Jesum 
Christum.  6.  Propter  qtiod  continet  Scriptura  :  Ecce  pono  in  Sion  lapidem  summum  angularem  : 
electum  ,  preliosum  :  et  qui  crediderit  in  eum ,  non  confundetur.  7.  Vobis  igitur  honor  creden- 
tibus ,  non  credentibus  autem  lapis,quem  reprobaverunt  sedificantes,  hic  factus  est  iu  caput 
anguli ,  8.  et  lapis  oflfensionis  et  pelra  scandali  his,  qui  offendunt  verbo,  nec  credunt  in  quo  et 
positi  sunt.  9.  Vos  autem  genus  eleclum ,  regale  sacerdotium  ,  gens  sancta ,  populus  acquisitionis : 
ut  virlutcs  annuntietis  ejus,  qui  de  tenebris  vos  vocavit  in  admirabile  lumen  suum.  10.  Qui 
aliquando  non  populus  ,  nunc  autem  populus  Dei :  qui  non  consecuti  misericordiam  ,  nunc  autem 
misericordiam  consccuti.  11 .  Charissimi ,  obsecro  vos  tanquam  advenas  et  peregrinos  abstinere 
vos  a  carnalibus  desideriis,  quse  militant  adversus  animam.  12.  Conversationem  vestram  inter 
Gentes  habentes  bonam  :  ut  in  eo ,  quod  detrectant  de  vobis ,  tanquam  de  malefacloribus  ,  ex 
bonis operibus  vos considerantes gloriGcent  Deum in die  visitationis.  1 3.  Subjecti  igitur  estoteomni 
humanoe  crealura?  propter  Dcum :  sive  regi  quasi  praecellenli :  14.  sive  ducibus  tanquam  ab  eo 
missis  ad  vindictam  malefaclorum ,  laudem  vero  bonorum :  15.  quia  sic  est  voluntas  Dei ,  ut 
benefacientes  obmutescere  faciatis  imprudentium  hominum  ignorantiam  :1 6.  quasi  liberi ,  et  non 
quasi  velamen  habcntcs  malitiae  liberlatem  ,  sed  sicut  servi  Dei.  17.  Omnes  honorate  :  fraterni- 
lalem  diligite  ,  Deum  timete:  Regem  honorificate.  18.  Servi  subditi  estote  in  omni  timore 
dominis ,  non  tantum  bonis  et  modeslis,  scd  ctiam  discolis.  19.  Haec  enim  gratia,  si  propter  Dei 
conscienliam  sustinet  quis  trislilias,  paliens  injuste.  20.  Quse  enim  est  gloria,  si  peccantes  ,  et 
colaphyzati  sulferlis?  Sed  si  benefacientes  palienter  sustinelis  :  haec  est  gralia  apud  Deum. 
21 .  In  hoc  enim  vocati  eslis:  quia  et  Christus  passus  est  pro  nobis,  vobis  relinquens  exemplum 
ut  sequamini  vestigia  ejus.  22.  Qui  peccatum  non  fccit ,  nec  inventus  est  dolus  in  ore  ejus : 
23.  qui  cum  malediceretur ,  non  maledicebat  :  cttm  pateretur,  non  comminabatur ,  tradebat 
autem  judicanti  se  injuste.  24.  Qui  peccata  nostra  ipse  pertulit  in  corpore  suo  super  lignum  :  ut 
peccatis  mortui ,  juslitia?  vivamus :  cujus  livore  sanati  estis.  25.  Eratis  enim  sicut  oves  errantes , 
sed  conversi  eslis  nunc  ad  pastorem  et  episcopum  animarum  vestrarum. 

1.  Deponentes  igitur.  ]  Voxigitur  connectit  v.  23.  vos  renatos  essein  baptismoex  semine  in- 
haec  praeccdeulibus ,  cx  iisque  quasi  principiis  corrupiibili  perverbum  Dei  vivi,  ita  utjam  nov{ 
conclusionenm  elicit.  q.  d.  Dixi  cap.  praeced.     homines  esse  caeperitis,  puta  fideles  ,  Christiaiij 


COMMENTAMA  IN  I.  EPIST.  S.  PETRI.  Cap.  II. 

rt  sancli  jn  Cbristo  :  igitnr  studiose  satagite,  ut     nns,  id   cst,   benignus 

inlanllam 


depositis  gentilismi  moribus  cl  vitiis, 

etinnoceniiaui  Cbrisiianam,  quam  in  coelestibac 

regeneralioneetnalivitate  inclioaslis,  constanler 

retineatis,  in  eaque  quotidie  adolescatis  et  cresca- 

tis  ,  ut  niliil  nisi  Dcum  cl  Clu  islum  quern  induisli 

sapialis ,  guslelis  ,  spirclis.  Pro  dcponcntes  gr.cce 

est  &so9*/tcvoi  in  aorislo ,  id  est ,  cttm  deposueritis  : 

quia  acilicct  in  baptismo  jam  dcposueranlomne 

peccalum  etculpain.at  nonomne  vitium,  quia  re- 

mancbanl  in  cis  prislini  inali  liabilus.  Jubct  crgo 

Pelrus,  ut,  sicul  jain  dcposuerunl  omne   pec- 

catum,  ita  et  salagant  omncs  cjus  radices,  et 

habitus  pravos  exuere  et  dcponere  :  nec  cnim 

posse  contraria  virtule  simplicilatis  ct  innocen- 

tise  poliri,  nisi  piius  omncm  nialiliam  cxucrint. 

Unde  Noster  aple  verlit,  deponenles  ;  Syrus,  ces~ 

sare  facite.  q.  d.  Cum  dcposucritis  culpam,  de- 

ponite  paritcr  ct  cxtirpale  omnem  ad  eam  incli- 

nalionem  ct  babitum;  piins  cnim  bic  dcponcn- 

dus  cst ,  quam  conlraria    virlutis  vcstis  plene 

assumi  Induique  possil.  Unde  el  Pagnin.  et  'fi- 

gurina  vcrlunt,  dcposita  igilttr  omnimalilia,  etc, 

ralionubile  sine  dulo  tuc  concttpiscile.   Quocirca 

antistropba  buic  IVtii  senlcntiae  cst  illa  Pauli 

Epbes.  k.  22.    Deponerc  vos  secundttm  prislinum 

conversationem  veterem  Itominem,  qui  corrampi- 

tttr  secundum  desideriu  erroris;  renovcrmini   au- 

tem  spiritu  menlis  vestra?,  et  indttite  novttm  Ito- 

minem ,  qui  secitndttm  Dcttm  creatus  est  injustiliu 

et  sanctitutc  vcritulis  ,  elc.  Et  S.  Jacobi  c.  1.  21. 

Proptcrqttod  ubjicicntcs  immunditiam  et  abundaii- 

tiam  malititf ,  in  munsuetudine  sttscipitc  insitttm 

verbum  (  quasi  rationabile  lac  )  quod  polest  sal- 

vare  animas  vestrus.  Vide  ulrobique  dicta.  Prae- 

clare    sanctus    Cyprianus    dc    Zelo  et    livore, 

citans  illud  1.  Corinth.  c.   15.  v.  kl.  Sicut  portu- 

vitnus  imuginem  lerreni  (Adaj)  porlemus  et  imu- 

ginem  ccelestis  (Cbrisli).  Imaginem ,  ail,  cccles- 

tem  portare  non  possumus ,  nisi  in  eo  quod  csse 

nunc  capimtis  ,  Cliristi  simililudinem  prwbeamtts. 

Hoc  est  cnim  mutusse  quod  fuerus ,  et  cocpisse  qttod 

non  eras ,  ut  in  le  divina  nulivitus  luceut  .  ut  Uu 

patrcm  Dettm  dciftca  disciplina  respondeat ,  ut  Ito- 

nore  et  laude  vivendi  Detts  in  liominc  clurcscat. 

Malitiam.  ]  Malilia  ,  graece  vwj..  Primo,  est 

malignilas ,  quaj  in  tergiversalione  el  callidilale 

sentitur,   ail  S.  Hieron.    in  cap.  k.   ad    Epbes. 

Secundo  ,  est  nocendi  amor ,  cl  cum  qttis  mulo  de- 

lectatttr  alieno,  ail  S.  Auguslin.  bom.  20.  inlcr 

50.  A  quo  famosus  ille  latro  aptid  Poclas  diclus 

estCacus.  Nain,  ut  ait  S.  August.  19.  Civit.  12. 

Cacus  tam  erul  mulitia;  singutaris ,  ut  cx  Ituc  ei 

nomen  inventttm  sil ,  nam  malus  gra?ce  *a/o«  di- 

citttr,  quod  ille  vocabatttr ,  et  propter  insaliabi- 

lem  feritutem  semihominem  qttam  Itomincm  diccrc 

maluerunt.  Tertio,  malitia  cst  inlcrna  perversi- 

las  ,   e.v  qua    quis  data    opcra  male  agit  :  ex 

malitia  enim  oritur  maleficenlia  ,  sicut  ex  boni- 

tale  beneficenlia.  Malitia  ergo  est  animi  pravi- 

tas,  oduun,  invidia  ,  macbinatio  doli,  fraudis, 

omnisquc  inali.  Quarlo ,  xxxix  sumi  poiest  pro 

xaxcisu  ,  ui  cst ,  malitia,  pro  nwlediceniia  et  ma- 

leflcentia,  puta  proobtreclatione,  criminatione, 

noxa  :  xaxi;u  enim  idcm  cst  quod  aggravo ,  im- 

probo,  accuso,  maledico.  Inde  Callimacbus  pic- 

tor    dictus  esl    culu;otcclmos,   quia  sui  operis 

el :  pictune  jugis  crat  calumniator,  ail   Plinius 

hb.  ck.  cap.  9.  .Sic  cx  adverso  bonitas  subinde 

vocatur  ipsa  benigoitas  ei  beneficentia,  ut  ctim 

uicimus  bonus  Deus,  bonus  pater,  bonus  domi- 


et  ciemens.  Justitiam 
enim  dividunt  in  duas  parles  :  justitiam ,  quae 
est  severitas,ell)enignitalem  seu  bencficentiani. 
Qiiinto,  mutitia  est  omne  vitium  el  peccatum  , 
ait  Arislot.  lib.  7.  Elbicor.  sicut  e  conlrario  bo- 
nitas  vocatur quaelibct  virtus  ctbonestas,  eliam 
justitiae,  ut  cum  dicimus,  bonus  vir,  bonus 
judex,  bonus  s(;rvus  ,  id  esl ,  jnsius  et  exequens 
ofiicii  sui  dcbilum.  Omnibus  bis  modis  accipi 
potcsl,  aplius  lamen  secundo.  Agit  enim  S.  Pe- 
trus  de  malitia  quae  opponilur  cbaritati  frater- 
nilalis,  de  qua  proxinie  scrmo  praxessit,  quae- 
quc  general  dolum,  simulationcs,  invidias,  de- 
tracliones,  ul  sequilur  :  baec  aulem  est  improba 
advcrsus  proximum  cogitalio,  eique  nocendi 
amor. 

Er  om>em  doi.um.  ]  Dolus  est  macbinalio  fraudis 
ad  ciicumvenicnduin  aliquem ,  quae  proinde 
bominum  socielatcm  cvcrlit.  Quocirca  Donatus 
censet  dolum  dici  a  dolando,  id  est,  bedendo 
el  minucndo  :  nam  ct  *;i aece  oojos  l&sio  dicilur. 
Verum  dolus  fiaudcm  polius,  fuciim  el  simu- 
lalioncm  sigoificatquam  lasioncm.  Cnde  ettinc- 
tores,  cum  lanae  alium  color<-m  inducunt ,  di- 
ctinlur  oo)oi/«,  ct  co/wk;  vocanlur  pugiones  cl 
sic.e  ,  quibtis  quis  alitim  fcrit  fraudulenter  et 
dolosc.  Hinc  eliam  vocalur  doltts  maltts ,  cui  op- 
ponittir  bona  fides.  Esl  enim  dolus  bonus  ,  quo 
usus  est  Paulns  ,  dicens  :  Cum  essem  astulus  dolo 
vos  cepi ,  2.  Corintb.  12.  16.  Audi  Ulpianum  1.  1. 
ff.  de  dolo  malo  :  Dolum  malum  Sewitts  ila  deft- 
nil ,  inacltiiuitioncm  alteritts  decipiendi  cattsa  , 
cum  alitid  agiltir  ct  ulitid  simulaliir.  Kt  inferius  : 
Labeo  sic  deftnil ,  Dolitm  esseomnem  callidilatem, 
fatlaciam ,  macltinationem  ad  circttmveniendum , 
fullendttm,  decipiendttm  alterum  adhibitam.  La- 
bconis  deftnilio  vera  est  :  mutum  dolum  adjecit  : 
vctcres  enim  bonum  dolttm  dicebant ,  el  pro  so- 
lerlia  hoc  nomen  accipiebant;  maximc  si  adverstts 
liostcm  lutroncmve  qttis  murhinetttr.  Sic  et  Cicero 
lib.  ;').  Oflic.  Cttm  ex  co  (Aquilio)  inquit,  qttare- 
rcm  qttidcssct  dolusmulus?  respondcbat,  cum  esset 
aliud  simttlattim  t  alittd  actttm.  Et  lib.  3.  de  Natura 
deorum  :  Inde  cverriculttm  mulitiarum  omnium , 
jttdicittm  dcdolomalo,  qttod  Aquilius  protulit :  qttem 
dolum  idcm  AquiUtts  familiaris  nosler  lum  teneri 
pulat ,  cttm  alittd  sil  simulatttm ,  alittd  actum. 
Quare  dolosus  vidclur  habere  duplex  cor,  untim 
in  qtto  vidcas  vcritatem ,  altcrum  in  quo  conspi- 
cias  mendacittm,  ait  S.  Auguslin.  tract.  7.  in 
Joan.  Hinc  NatbanaelcnilaudalCbristus,  dicens  : 
Ecce  vcre Israelita  in  quo  doltts  noncst.  Joan.  1.  kl. 

Tales  sint  Cbrisliani ,  ut  idem  de  iis  dicat 
Cbristus.  Deus  enim  est  Detts  veritalis ,  Calat.  2. 
11.  Diabolus  vcro  esl  pater  mendacii ,  et  conse- 
quenlcr  doli,  Joannis  8.  kk. 

Et  siMULT.vriONES.  ]  Craece  ifxor.?i«ui  ,  Chris- 
tiana  cnim  verilas,  sinccritas  et  simplicitas  est 
columbina,  ovina,  el  agnina,  quaeque  abomina- 
tur  omncm  bypocrisim  ct  sunuilationcm  :  ait 
OEcum.  Et  ut  "ait  S.  Aiif,Mist.  in  psalm.  63.  Simu- 
luta  wqtiitus  non  est  aquitas ,  scd  dttplex  imiqmitM. 
Veritascnim  cst  virlus  ,  qita  quis  elvitact sermone 
talem  se  demonslrat,  qttalis  revera  est,  ait  Arist.  k. 
Etbic.  c.  7.  Undc  ct  Plalo  apud  Plnlarcb.  I.  num 
intcr  pocula  phHosopliundttm  sit?  ait  summaeper- 
versilalis  esse,  cum  quis  malus  et  perversus  ad 
bocconaturulvideaturcssebonus.HincDiogenes 
Cynicus  videns  qucmdam  mollem  lconis  exuviis 
amiclum,  quasi  altcrum  Hcrculcm  inccdere  : 
Non  tu  dcsines ,  inquit ,  virtutis  straguia  pudefa- 


630 


COMMENTAIUA  IN  I.  EPIST.  S.  PETRI.  Cap.  II. 


cere.  Ita  Laert.  lib.  6.  cap.  2.  Quocirca  sapienter 
Alfonsus  Aragonumrexdicebal,  propterea  Deum 
lantopere  in  hypocritas  saevire,  quod  dum  bo- 
mines  decipiunt,  interponant  Deum  ipsum  tan- 
quam  sceleris  mediatorem ;  ideoque  ut  pluri- 
mum  viventes  adbuc  plecti  in  oculis  hominum 
quos  Dei  nomine  fefellissent,  ut  intelligant  bo- 
mines,  a  talibus  monslris  maxime  cavendum 
esse.  Ita  Panorm.  et  JEneas  Sylvius  in  gestis  et 
dictis  Alfonsi.  Hoc  est  quod  dicilur,  Job.  36.  13. 
Simulatores  et  callidi  provocant  iram  Dei.  S.  Au- 
gust.  hom.  2.  inter  50.  ^expiaui ,  vertit  adula- 
tiones  ,  scilicet  pro  genere  ponens  speciem 
maxime  insignem;  adulalores  enimsuntsummi 
et  nocentissimi  hypocritae. 

Invidias.  ]  Invidia  proprium  est  diaboli  pecca- 
tum  ,  ait  S.  Basilius  hom.  de  ira,  invidia  etava- 
ritia ,  et  August.  lib.  de  Discipl.  Cbristi  cap.  1. 
Diabolus  enim  in  coelo  invidit  bumanitati  Christi 
unionem  hypostaticam  sibi  a  Deo  revelatam,  in 
terra  vero  invidit  Adae  et  posteris  gloriam  eoe- 
lestem,  e  qua  ipse  per  peccatum  exciderat.  Unde 
invidia  diaboti  mors  introioit  in  orbem  terrarum  : 
imitantur  autem  itlum  omnes  qui  sunt  ex  parte 
illius,  Sap.  2.  25.  Rursum  S.  August.  serm.  18. 
de  Temp.  invidiae  damna  recensens.  Ha?c ,  ait, 
est  quce  angelum  de  cozlo  projecit ,  hominemde  pa- 
radiso  exulaoil;  Abelem  occidit ,  contra  Joseph 
fralres  armavit ,  Danielem  in  lacum  leonum  vdsit, 
caput  noslrum  cruci  affixit,  et  Judam  suspendio 
sustulit.  Fratresmei  super  tecta  prcedicate,  quod 
invidia  est  illa  fera  pessima  qua?  fidem  tollit ,  con- 
cordiam  dissipat ,  justitiam  disperdit ,  et  omnia 
mala  generat.  Ho3c  muros  Jerusalem  evertit ,  Ro- 
viam  depopulavit,  Carthaginem  destruxit ,  Trojean 
devastavit.  Invidiam  paucis  ita  describit  Pinda- 
rus  in  Nemeis  ode  8.  Opsonium  invidis  sunl  ser- 
mones  :  attingit  vero  probos  semper  invidia,  et 
cum  deterioribus  non  contendit. 

Sed  eamdem  egregie  pingit  sanctus   Basilius 

Admonil.  ad  filium  spiritualem,  cum  hasce  in- 

vidi  el  pacifici  antitheses  assignat.  Prima,  qui 

amplectitur  pacem  in  mentis  sua  hospilio ,  man- 

sionem  prceparat  Christo,  quia  Christus  pax  est , 

ct  in  pace  requiescere  cupit  :  vir  autem  invidus 

omnibus  modis  execratur.  Secunda,  vir  pacificus 

in  iranquillitate  est  semper  cor  ejus  :  invidus  au- 

tem  similis  navi  cum  jactatur  d  fluctibus  maris. 

Tertia  homo  pacificus  securam  possidet  mentem  : 

invidus  autem  in  perturbatione  est  semper  :  qui 

autem  sectatur  pacem ,  tutus  est  semper  undique 

ac  munitus.  Nam  invidus ,  ut  lupus  rapax  insanit 

inaniter,   Quarta,  pacificus  est  ut  vinea  honesta 

abundans  fructu  copioso  :  invidi  autem  opus  indi' 

gentia  ac  miseria  delinetur:  et  quanlum  pacificus 

gaudens  in  Domino  delectatur ,  tantum  invidus 

tabescens  ad  nihilum  redigitur.  Quinta,  ex  abun- 

dantia  lcetitia?  pacificus  homo  dignoscitur  :  exvultu 

marcido  et  furore  pleno  invidus  demonstratur. 

Sexta ,  pacificus  homo  consortium  angelorum  me- 

rebitur  :  invidus  homo  particeps  daimoniorum  effi- 

citur.  Septima  ,  sicut  pax  secrela  mentis  illumi- 

nat  :  ita  invidia  occutta  cordis  obcxcat.  Octava , 

pax  effugat  et  perturbat  omnem  discordiam ;  in- 

vidla  autem  iracundiam  cumulat :  d  splendore  au- 

tem  pacis  effugalur  omnis  caligo  ;  et  ubi  obsederit 

invtdia ,  ibi  obscuritas  et  exteriores  tenebra.  Sec- 

tareergo,fili,  desiderabile  nomen  pacis,  ul  fructus 

pacis  possis  acquirere,  et  execrare  invidiam ,  ne 

malorum  fructibus  replearis. 

Idem  homil.  deinvidia  ejusindolem  ,  habitum 


et  mores  per  haec  epitheta  ct  similitudines  des- 
cribit  :  Fugiemus  ,  ait ,  fratres,  intolerabile  ma- 
lum.  Serpentis,  id  esl  prceceptum,  diaboli  inventum, 
inimici  salio  punitionis  arrhabo ,  pietalis  impedi- 
mentum ,  via  ad  gehennam ,  regni  ccelorum  pri- 
valio.  Nam  et  ipso  fatentur  ore  hoc  vitium  invidi  : 
aspectus  illis  est  aridus  et  obscurus ,  gena  sub- 
tristis ,  supercilium  demissum ,  anima  ipsamorbo 
suffusa ,  prudentiam  in  dignoscenda  veritate  ac 
rebus  agendis  minime  habens.  Apud  eos  enim  nec 
aclio  secundum  virlulem  ulla  est  ,  nec  vis  oratio- 
nis  gravitale  ornata ,  non  gralia  comilala,  non 
denique  aliquid  aliud  honestum  aut  circumspectum 
conspicitur.  Sicut  autem  vullures  per  muila  qui- 
dem  prala  ,  muita  etiam  amcena  et  odorata  loca 
circumvolantes ,  ad  tabida ,  el  fosculenta  loca  ferun- 
tur  :  musca  quoque  salubre,  si  quod  offendunl, 
prcetereunt ,  ad  ulcera  vero  properant  :  sic  et  in- 
vidi  vita?  splendorem ,  ac  rerum  bene  gestarum 
magniludinem  minime  quidem  respiciunt;  manca 
vero  et  fragilia ,  et  si  quid  erratum  (  ut  quandoque 
rebus  accidit  humanis)  lantum  observant ,  haic  di- 
vulgant,  et  per  hoc  taninm  homines  cognosci  vo- 
lunl.  Quemadmodum  maligni  pictores  ,  qui  homi- 
nis  imaginem,  vel.  ex  conloria  nare ,  vel  tubere, 
aut  membri  cujuspiam  mutilatione  ,  natura  seu 
casu  insita  ,  corpori  effingunt ,  notabilemque  red- 
dunt.  Iniquum  profecto  ,  idquod  laudabile  potissi- 
mum  fuerit ,  alicujus  pejoris  gralia  manifeste  oc- 
cultare  et  virtutem  ex  vicinitate  vitii  (si  quod  forte 
reperitur)  calumniari.  Fortitudinem ,  audaciam 
potius  appellat :  modestum  vero,  sine  sensu  homi- 
nem  :  justum  ,  immitem  et  nimium  severum  :  pru- 
dentem  ,  astutum  :  magnificum ,  vastum  :  libera- 
lem ,  ut  prodigum  taxant  :  domestice  frugalem  , 
avarum  dicunt.  Denique  omnes  virtutis  species  in 
vicina  vitiorum  nomina  convertunt ,  nusquam  ca- 
lumniarebus  laudatis  deficiente.  Additque,  invidia: 
remedium  esse ,  nil  cestimare  magnum  in  rebus 
humanis  ,  non  gloriam,  non  opes,  sed  cogitare 
ad  sempiternorum  et  verorum  bonorum  partici- 
pationem  se  esse  vocalum. 

Praeclare  S.  Athanas.  (vel  quisquisest  Auctor  : 
stylusenim  arguitfuisseLatinum,  non  Graecum) 
Exhort.  ad  Monach.  Esto,  inquit,  ab  aliquibus 
frater  luus  propensius  honoretur,  nec  illos  quasi 
minus  amicos  habeas,  nec  hunc  quasi  xmulum 
prtttataz  veneralionis  attendas.  Quinimo  judica 
circa  te  augmentum  illius  honoris  accrescere, 
sciens  scriptum  :  Si  enim  gtoriatur  unum  mem- 
brum,  congaudent  omnia  membra  :  Vos  autem 
estis  corpus  Christi,  et  membra.  Nam  quicumque 
aliquem  vestrum  diligit ,  omnem  dignitatem  Deo, 
in  quo  vos  coitis,  adscribit.  Tlura  de  invidia  dixi 
Genes.  c.  37.  3. 

Et  omnes  detractiones.  ]  Multiplex  enim  et 
pene  infinitum  est  detractionum  genus  quod 
omnem  fraternam  charilatem,  quam  impense 
hic  commendat  S.  Petrus,  laedit  et  interimit, 
Vide  dicta  Jacobi  3.  6.  Audi  S.  August.  hom.  20. 
inter  50.  haec  omnia  paucis  enucleantem  :  Quld, 
ait,  est  malitia  ,  nisinocendi  amor?  Quid  dotus , 
nisi  aliud  agere ,  aliud  simulare?  Quid  adulatio, 
nisi  fallaci  laude  seduclio?  Quidinvidia,  nisiodium 
felicitalis  aliena?  Quid  detractio,  nisi  mordacior, 
quam  veracior  reprehensio?  Malitia  malo  delecta- 
tur  alieno.  Dolus  duplicat  cor,  adutatio  linguam, 
detractio  vulneral  famam. 

2.   SlCUT  MODO  GENITI  INFANTES.  ]  SyruS,  eStOt» 

sicut  infan'es   simplices.   Commendal   fidelibu» 
jam  renatis  in  Christo,  etiam  vcteranis  etcani», 


COMMENTARIA  1N  1.  EPIST.  S.  PETRI.  Cap.  II. 


651 


ut  infantium  innocentiam,  puritatcm,  humili- 
tatem,  obedientiam,  docilitalem,  facilitatem  , 
simplicitaiem  et  sincerilatem  imitentur  :  esto 
enim  hee  in  infanlibus,  ulpote  ratione  carenti- 
bus,  non  sint  virtules,  sed  virtulum  dumtaxat 
imagines;  in  baptizaiis  tamen  sunt  verac  virtu- 
tes:quia  perbapiismum  eisinduniur.  UndeLac- 
tant.  in  Carm.  de  Resurrect.  Domini  de  iis  ila 
canit  : 

Itex  saccr  ccce  tui  radiat  pars  magna  trocliaei, 
Cum  puras  auimas  sacra  lavacra  beant. 

Candidus  egreditur  nilidisexerciius  undis, 
Atque  velus  vilium  purgat  in  amne  novo. 

Et  S.  Paulinus : 

Inde  parens  sacro  ducit  de  fontc  sacerdos 
1 1 1 1 a 1 1 1 > - s  niveos  corpore  ,  corde,  habitu. 

Baptizati  cnim  vestiuniur  candida,  ut  illa  inter- 

uum  candorem  baptismo  receplum  repraesen- 

tent :  idque  factiiatum  a  tempore  Apostolorum, 

ul  patet  ex  S.  Dionysio  Ccelest.  Hier.  cap.  2.  et  5. 

Hinc  Clemens  Alexandr.  scripsit  librum  Pacda- 

gogi ,  in  quo  cap.  5.  et  6.  docet  omnes  Cbristia- 

nos  in  Scriptur.  vocari  pueros,  puellos  et  pullos, 

co  quod  dehcant  cmnlari  puerilem  sincerita- 

tem,  buniiiilalem  et  puritalem.  Christus  enim 

edixit :  A isi conversl  fueritis ,  et  efficiamini sicut  par- 

vuli,  non  intrabitis  in  regnum  coslorum,  Mallh.  18. 

y.  3.  Sic  Paulus  :  Facti,  ait,  sumus  sicut  parvuli 

in  medio  vestri ,  tanquam  si  nutrix  foveat  filios 

suos,  1.  Thessal.  2.  7.  Rursum,  in  hac  vita  om- 

nes  fideles  iu  gratia  et  sanctilate  snnt  infantes 

in  futura  vero  resurrerlinne  erunt  viri.  Hinc  cn- 

cullis  ( qure  est  vestis  infanlium  tegens  eorum 

capita  )  ab  olim  utuntur  monnchi,  ut  habitu  pro- 

liteantur  infanlitera  simpliciiatem  el  innocen- 

tiam.  Audi  Cassinnum  lib.  1.  deHabitu  monachi 

cap.  U.  Cucullis  namque perp.irvis  usqtie  adcervicis 

humerorumque  demissis  confinta,  quibus  tantum 

capila  contegant ,  indesinenter  dicbus  utuntur  ac 

noclibus,  scilicet  ut  innocentiam  el  simplicitatem 

parvulorum  jugitcr  custodire,  etiamimitalione  ip- 

sius  vetaminis  commoneantur,  qui  reversi  ad  in- 

fantiam  Christi,  cunctis  horis  cum  affectu  et  vir- 

tute  decantant  :  Domine  ,  non  est  exaltatum  cor 

meum ,  neque  elati  sunt  oculimei;  neque  ambu- 

lavi  in  magnis,  neque  in  mirabilibus  super  mc, 

Si  non   humititer  senticbam ,  sed   exaltavi   ani- 

mam  mcam   :   sicut    ablactatus    est    super    ma- 

trem    suam.    Denique   in   Dominica    in    albis, 

quando  baptizati  olim  deponebant  vestes  albas 

in  baptisnio   acceptas,  solent  legi  h?ec  verba 

loco  episiokc,  ut  iis  moneantur  udeles  cando- 

rcin  vestium  mutare  et  conservare  in  candore 

animorum.  Atqucin  hujus  rei  symbolum  etmne- 

mosynon  dabatur  eis  agni  effigies ;  hsecque  est 

origo  cerearum  imaginum,  quas  vulgo  Agnos 

Dei  vocant,  uti  demonstrant  Josephus  Viceco- 

mes  in  Obscrv.  Eccles.  lib.  5.  cap.  51.  dc  ritibus 

Baptismi. 

HATIORABILE.]  Ita  Romnna  :  grsece  enim  cst 
loyixtv.  Pcrperam  ergo  nonnulli  lcgunt,  radons- 
bites.  Jubct  ita(|ue  S.  Petrus  concupisci  lac  ra- 
tionabitc.  Primo,  q.  d.  Humanum,  non  malc- 
rialc,  scd  ralionabile,  quod  ex  rectae  ralionis 
dictamine,  quasi  mentis  ubere  manat.  Secundo 
rationabite,  q.  d.  Prudcns,  modcratum,  discrc- 
tum  ;  sic  enini  jubct  Paulns  rationabilc  csse  ob- 
sequium  nostruni.  Rom.  12.  1.  Tcrtio,  Clcni. 
Alcxnndr.  1.  Pacdag.  c.  6.  Vatabl.  et  alii  Xoyixiv 
veriuut,  vcrbalc  :  verbum  enim  doctruue  etoris 


manat  ex  mente,  ejusque  verbo,  quasi  lac  ex 
ubere.  Quarlo,  Syrus  ioy./.^  vertit,  N:rvn  racha- 
na,  id  est  spiritale ,  q.  d.  Lac  hoc  non  est  carna- 
le,  sed  spiriiale,  pascit  menlem,  non  ventrem  ; 
esca  esl  spiriius,  non  corporis;  impinguat  ra- 
tionem  et  spirilum,  non  adipem  et  carncm. 

Sine  dolo.]  «3olov,id  est  sincerum,  utvertitSy- 
rus,  S.  Aug.  hom.  20.  inter  50.  legit,  lac  inno- 
cens.  Hcerelici  enim  gypsum  lacte  miscent,  id  est, 
vcnenum  erroris  doctrinae  orthodoxaa  insper- 
gunt,  ut  ait  lrena-us,  1.  3.  cap.  19.  Solet  enim, 
uti  vino,  ita  et  lacti  misceri  ac  propinari  vene- 
num  ;  unde  et  lactare  a  lacio,  id  est  illicio,  sig- 
nificat  fallcre  ct  in  fraudem  inducere. 

Lac  concvpiscitb.]  Quaeres ,  quodnam  hoc  lac  ? 
Respond.  Primo,  est  doclrina  Evangelica,  de 
qua  paulo  ante  dixit  :  Iloc  cst  verbum  quod  evan- 
gelizatum  est  in  vos  :  illaque  tam  rudior  quae  ru- 
dibus,  quam  sublimior  quae  provcctioribus 
traditur.  Hrec  vocatur  lac.  Priino,  ob  ejus  sua- 
vitatem  et  dulcedinem,  cum  lex  velus  fueritse- 
vera  instar  ausleri  vini,  vel  aceti,  juxta  illud 
Cant.  1.  1.  Metiora  sunt  ubera  (dantia  lac )  tua 
vino;  sic  psal.  18.  11,  eloquia  Dei  dicuntur  dul- 
ciora  supermetet  favum.  Secundo,quod  animam 
nulriat,  uti  laccorpus;  nec  tantum  nutriat,  sed 
et  impingnet  (lacti  enim  inest  pinguedo  butyri 
et  casei )  delectet ,  ac  miris  consolationibus  mul- 
ceat;  lac  enim  non  tantum  est  cibus,  sed  et  po- 
tus  infaniium,  ita  Clemens  loco  citato.  Tertio, 
quod  animam  faciat  nitidam,  speciosam  el  ful- 
gidam  inslar  laclis.  Cnde  de  Nazareis  dicitur 
Thren.  l\.  7.  Mtidiorrs  tacte.  Quarto,  quia  pnra 
estet  sincera,  sicut  in  lacte  nihil  est  mixlum, 
nihil  alienuin,  nihil  fucatum,  imo  lac  nullam 
rei  objeCUe  recipit  refertque  specicm,  uti  re- 
ferunt  vinum  ,  oleum,  aqua,  quae  rerum  oh- 
jectarum  sunt  specula.  Hinc  Canlic.  5.  12.  oculi 
sponsae  vocantur  columbini,  ioti  lacte;  quia 
nullis  falsis  dedunlur  imaginibus,  ut  explicat 
ibidem  Nyssehus.  Quinto,  quia  sicntlac  estpue- 
rorum  delicine,  eisque  somnium  conciliat,  ac 
aliarum  rerum  scnsum  aufert;  sic  et  doctrina 
Christi  mentem  dulcorat,  sopit,  tranquillat, 
inebrial.  Hinc  Pindarus  hymnorum  suavilalem 
et  eleganliam  per  lac  melle  mixlum  significat. 
cum  ode  3.  in  Nemesis  ait :  Ego  tibi  hoc  mitto 
mel  mixtum  cum  aibo  lacte.  JubetergoS.  Pelrus, 
ut  fideles  hoc  lac  doctrinae  Evangelicce  assidue 
hauriant  ab  ubcribus  nialris  Ecclesjae,  coque  se 
saginent,  adolescant  etcrescant ,  juxta  illam  vi- 
vendo,  illamque  in  aclus  et  morcs  conierendo 
et  convertcndo,  uti  infantes  concoquendo  et  con- 
vertendo  lac  in  suam  substantiam  ,  crcscunl  et 
adolescunt.  Et  hoc  significat,  concupiscite  :  fa- 
mes  enim  et  concupiscentia  lactis  facit  illud 
optime  concoqui,  et  converti  in  sanguinem  pu- 
rum. 

Secundo.lac  symbolum  cst  candoris,  since- 
rilatis,  benevolentiae.  Hoc  enim  loc  opponit 
Petrus  dolo,  siinulationi,  invidia».  Pcr  illud  crgo 
significat  se  velle  ,  ot  Chrisliani  in  sua  conver- 
satione  non  sint  acidi,  asperi  et  fellei,  sed  mel- 
lei  et  lactei ,  id  est  candidi ,  amahilcs  ,  suaves  , 
benigni,  hcnclici,  fratcrnc  invicem  diligcntes, 
juvantes  ct  promovcnU  s.  Ilinc  ct  Homerus,  ait 
Clemens,  viros  jusios  vocat  yaJujuwpywn  ,  id  cst . 
lacle  vcsccntes.  Allmlit  S.  Pclrus  ad  illud  Cant.  5. 
v.  1.  Comedi  favam  cum  melte  meo ,  bibi  vinum 
cum  lacte  mco  :  comcditc  amici  et  bibite ,  ct  irtr- 
briamini  charissimi.   Rursum   alludit  ad  escam 


6.52  COMMENTARIA  IN  I.  EPIST 

quam  Emmanueli,  id  est,  puero  Jesu  assignat 
lsaias  c.  7.  15.  diccns  :  liutyrum  et  mel  comedel ; 
ac  Christianis  c.  55.  1.  Venile,  emile ,  elc.  vinum 
rtlac,  vlde  utrobique  dicia.  llujus  rei  syinbolo 
olim  recens  baplizalis  dabaiur  lac  et  mcl  (quin 
et  etiamnum  iisdeni  dant  /Eihiopes,  ut  palet  ex 
eorum  Rilnali  lom.  h.  Bibliolh.  SS.  Patrum)  ut 
significaretur,  Primo,  eoruin  infantia  in  Cbris- 
to.  Secundo,  vilae  Christianae  suavilas.  Tertio, 
humilitas  et  mansueludo  infanlilis.  Lnde  Ter- 
tull.  lib.  1.  contra  Marc.  c.  \h.  Meltis,  inquit,  ct 
laclis  societate  suos  infanlat  Deas.  Et  lib.  de  Co- 
rona  mililis  cap.  3.  Inde  suscepli  laclis  et  meliis 
concordiam  pr&guslamus.  Hoc  est  quod  aiebat 
S.  Agnes  :  Mclet  lac  suscepi  ex  ore  ejus.  Plnra  de 
hoc  prisco  ritu  vide  apud  Josephum  Viceco- 
mitem  in  Observat.  Eccles.  lib.  5.  de  Baptismo 
c.  61.  et  hl. 

Tertio,  Clem.  Alex.  1.  Paedag.  c.  6.  per  lac  ver- 
bale  (sic  enim  ipse  vertil)  accipit  Verbum  in- 
carnatum,  puta  Christum,  de  quo  explicans 
subdit :  Si  tamen  gustaslis  quoniam  dalcis  est  Do- 
minus,  idquc  Primo,  quia,  sicut  lac  ab  ubere 
manat,  ita  Cbrislus  qua  Ueus,  a  Patre,  qua  ho- 
mo,  a  matre  procedit  tanquam  puer  lacieus  et 
Jactens.  Secunclo,  quia  per  Cbristum  quasi  lac 
ad  mammillam  Pairis  confugimus,  utex  ea  gra- 
tiam,omneque  bonum  sugamus.  Tertio,  quia 
verba  Christi  erant  laclea,  id  est,  suavia  et  gra- 
tiosa.  Quarto,  lacte  notatur  Christi  hutnilitas. 
Unde  S.  Aug.  tract.  S.  in  ep.  1.  S.  Joannis  :  Lac 
nostrum,  ait,  Christus  humilis  est.  Quinlo,  quia 
Christus  est  lac,  id  est  alimentum  parvulorum 
et  humilium,  ait  Clemens  loco  citato  :  imo  ipse 
omnium  fidelium  est  lac,  mel  et  vinum  ,  id  est 
deliciae,  dulcedo,  exuiialio  etgaudium,  uii  do- 
cet  Richard.  de  S.  Vict.  1.  2.  de  Emman.  c.  21, 


Sexto,  quia  Christus  sanguine  conslat:  sanguis 
autem  concoctus  fitlac.  Audi  Aristot.  1.  U.  de  Ce- 
nerat.  animal.  c.  8.  Eademmateriaestquce  alit , 
et  ex  qua  generalionem  nalura  constituit :  eaque 
sanguineus  humor  in  sanguinem  habentibus  est. 
Lac  enim  sanguis  concoctus  est ,  non  corruptus. 
Unde  Empedoclem  reprehendit  quod  lac  voca- 
verit  pus  album  :  pus  enim  putredo  est.  Hinc 
^Egypti  uii  carne  et  sanguine  ,  ita  ct  ovis  ac  lacte 
abslinebant,  quod  dicerent  ova  esse  carnes  li- 
quidas,  lac  esse  sanguinem  colore  lantum  mu- 
tato,  ait  Pier.  Hier.  57. 

Quarto,  per  lac  ralionale  nonnulli  accipiunl 
Kucharisliam,  quae  olim  baptizalis,  etiam  infan- 
tibus,  dabatur  mox  a  baptismo,  idque  ex  Apos- 
tolica  traditione,  uti  docet  S.  Dionys.  Eccles. 
hierarch.  cap.  5.  undeetGraeci  etiamniim  pueris 
dant  Eucharistiam.  Ila  Salmeron  hic,  Turrian. 
lib.  2.  de  Eucharislia  cap.  20.  et  21.  et  innuii 
Clem.  Alex.  1.  Paedag.  c.  6. 

Sic  S.  Petrus,  cum  in  carcere  Mamertino  Ro- 
maeconvertisset,  et  baptizasset  S.  Processum  et 
Martinianum  cum  familia,  participes  eos  fecit 
corporis  et  sanguinis  Domini.  ldem  factilatum 
S.  Getulio,  Cereali,  Amantio,  Primitivo,et  Pro- 
copio,  aliisque  Martyribus  recens  baplizalis, 
tradunt  corum  acta.  Porro  pueros  sub  una  sci- 
Hcet  vini  dumtaxat  specie,  adullos  vero  sub 
utraque  Eucharistiam  sumpsisse,  docet  Hugo 
Victor.  1. 1.  de  Sacram.  cap.  20.  et  ex  eo  Josephus 
Vicecomes  in  Observ.  Eccles.  lib.  5.  c.  36.  Pueri 
enim,  praesertim  infantes  recens,  naii  facilius 
sumunt  speciem  vini,  quam  panis:  illaque  ap- 
posite  vocatur  lac,  quia  sicut  vinum,  dicitur 


S.  PETRI.  Cap.  II. 

esse  lac  senum,  sic  vice  versa  lac  dicitur  es»o 
vinum  puerorum. 

Per  lac  ergo  Eucharisliam  hic  accipi  probant. 
Primo,  quia  lac  hoc  non  est  mortuum,  nec 
brutuin,  sed  vivum  et  rationale,  puta  homo  ra- 
lionalis,  scilicel  Christus  in  Eucharislia.  Secun- 
do,  quia  Eucharislia  quoad  specics  habet  laclis 
colorem  ,  videtur  enim  boslia  laclea  :  quoad  sa- 
porem  dulcissima  est,  ut  lac  :  quoad  vim  nu- 
triendi,  summe  animas  pascit  et  roborat.  Unde 
subdit  Petrus  :  Ut  in  co  crcscatis  in  scdutem,  quo 
alludens  S.  Dionysius.  Eccles.  Hierarc.  cap.  5. 
Tribuit ,  ait ,  sacerdos  Sacramentum  infanli  ut  in 
eo  nutriatur  et  crescat  sacris  augmentis.  Tertio, 
quia  antc  Eucharisliam  debemus  deponereom- 
nem  dolum,  simulalionem,  invidiam  :  imo  re- 
conciliari  fratri  si  eum  offendimus,  non  vero 
anle  audilionem  doclrinae  Evangelicae ,  imo  ex 
ejus  auditu  illa  deponimus.  Quarto,  quia  lac  est 
sanguis  Cbrisli,  quo  nulrimur  in  Eucharistia  : 
lac  enim  non  est  aliud  quam  sanguis  plane 
concoclus,  ideoque  albus.  Sienim,  ait  Clemens, 
in  Christo  regenerati  sumus ,  qui  nos  regeneravit, 
proprio  lacte  nulrit ,  nempe  verbo.  Quidquid  ge- 
neravit ,  ei  quod  generatur  protinus  alimentum 
prcebere  est  consentaneum.  Ornni  ergo  ratione  nos 
in  omnibus  Christo  conjungimur ,  et  familiares 
reddimur ,  et  in  cognitione  per  sanguinem  ejus 
quo  redimimur  ,  et  in  consensione  per  nutritionem 
qua  ex  verbo  efficilur ,  et  in  incorruplione  per 
ejus  ipsius  inslitulioncm  et  vilas  agendai rationem. 
Quinto,  quia  Eucharistiae  competit  to  concupis- 
cite :  ipsa  enim  quasi  cibus  et  vita  menlium 
summa  aviditate  sumi  debet,  tanta  scilicet 
quania  infanles  papillas  matrissugunt,  imoma- 
jori,  ait  S.  Chrysost.  homil.  G0.  ad  pop.  Sexto, 
quia  subdit  S.  Pelrus  :Si  lamen  guslatis,  quoniam 
dulcis  est  Dominus;  quae  verba  sumpta  sunt  ex 
psal.  33.  v.  9.  Guslate  et  videte,  quoniam  suavis  est 
Dominus.  q.  d.  Gustate  suavitalem  carnis  Christi 
in  Eucharistia,  inquitS.  Basil.  et  August.  undeet 
Psalmus  ille  inscribitur  \Davidi,  cum  immutavit 
vultum  suum  coram  Achimelech,  et  dimisit  eum 
et  abiit ,  cum  scilicet  finxit  se  missum  alio  a 
Saule,  ut  impetraret  ab  Achimelech  panes  pro- 
positionis,  qui  erant  typus  Eucharistiae.  Quo- 
circa  idem  psalmus  allegorice  tribuitur  Eucha- 
risliee  a  S.  Jacobo  in  Liturgia,  S.  Dionys.  lib.  de 
Ecclesiast.  Hier.  cap.  de  communione,  et  S.  Cy- 
rill.  Alex.  hom.  de  Coena  Domini,  alque  ab  Apos- 
tolis  apud  S.  Clementem.  1.  8.  Constit.  cap.  20. 
mandatur  legi  in  Missa  cum  fit  S.  Synaxis. 

Hio  sensus  appositusvidelur  (renatorum  enim 
in  Christo  lac,  id  est  esca,  est  Eucharistia)  sed 
partialis.  Per  lac  ergo  adaequate  accipe  omnem 
cibum  spiritualem,  quem  suis  fidelibus  praestat 
Cbrislus,  nimirum  doctrinam.graliam,  virtutes 
(praecipuecanrloris.sincerilalis  et  charitatis)  Sa- 
crameuta,  praesertim  Eucharistiam.  Hisce  enim 
eos  alil  in  vitam  aeiernam,  facitque  crescere  in 
virum  perfectum,  Ephes.  h.  13. 

Tropol.  lac  hoc  doctrinae  viteeque  Christiana: 
comedunlfideles,  ut  idem  aliis  communicent  in 
eosque  transfundant,  itaque  lac  passivum  fit  ac- 
tivum.  Cnde  in  feminis  lac  signum  est  fcecundi- 
tatis  et  maternitatis.  Quocirca  S.  Pauli  doctoris 
Gentium  caput  recisum  pro  sanguine  dedit  lac. 
ac  triplici  saltu  ternos  fontes  dulces  et  quasi 
lacteos  e  terra  elicuit,  ut  hoc  miraculo  doctri- 
nae  suae  puritatem  et  copiam  repraesenlaret. 

Hinc  et  S.  Basilius  homil.  in  S.  Julittam  Mar- 


COMMENTARlA  1N  L   EPIST. 

Jyrriu ,  (iocct  camdem  euntem  ad  martyrium  lac 
stiis  propinassc,  lum  spirituale  exhortationis, 
qua  omnes  etiam  feminas  hortabatur  ad  mar- 
tyrium;  tum  corporale,  quo  aquarum  copiam, 
iodeque  f(ecunditaiem  illi  loco  in  quo  sepulta 
est  conciliavit.  Sed  audi  S.  Basilium  :  Ad  desli- 
natam  sibi  flammam  concila  perrcxit  facie  ,  habi- 
tu,  i[>sis  quce  depromebatverbis,  alacritale  insuper 
efjlorescenlc,  palam  indicans  quod  in  animo  deli- 
tescebat ,  profusissimum  gattdium.  Mulieres  quot- 
quot  astabant  proxime  obsecrabat ,  nec  ad  tole- 
randos  pro  tuenda  Chrisliana  religione  labores 
animos  sinerent  remollescere  :  neu  causificarentur, 
aul  praitcxerent  infirmam  femince  nalurce  condi- 
tionem  :  Eadem  quippe  massa  qua  et  viri  ct  ipsce 
constamus ,  dicebat  :  Ad  imaginem  Dei  perinde  ac 
isti ,  et  nos  condttce  surnus :  est  sane  mulier  ab  opi- 
fice  creata  perceque  ac  vir,  capax  virtutis.  Quid 
enim  miri  est?  An  non  consanguinece  et  ipscc  su- 
mtts  viris  per  omnia?  JSon  enim  ad  constituendam 
mtdierem  sola  est  assumpta  caro ,  sed  et  os  ex  os- 
sibus  :  qtio  fit  ut  et  ipsce  Domino  nihil  minus  ac 
viri,  rcdhibcrc  debeamtis  ftrmitatcm  ftdei  atque 
constantiam,  necnon  in  adversis  paticnliam.  Ilis 
clictis  in  iignorum  slrttem  acccnsam  insiliit,  quce 
perinde  ac  thalamtts  splendore  coruscus ,  corptts 
S.  Juliltce  circumplcxa,  animam  quidem  inccctes- 
tem  illam  dcstinavil  regionem,  el  quce  illius  me- 
ritis  congruebat  requiem;  corpus  autem  honore 
prcecipuo  vcncrabilc  asservavit  afftnibus  ,  et  cog- 
7tatis  incolume,  nec  ulla  sui  parte  lcesum ,  qttod 
sane  in  ornatissimo  primarii  tempii  ttrbis  totitts 
vestibulo  condilum,  loco  quidcm  adfert  venera- 
hilem  sanctimoniam ,  nec  minus  qui  eo  loci  conve- 
niunt  cfficit  sanctiorcs.  Terra  porro  istius  bcatce 
adventu  aquam  emisit;  quce  suapte  natura  nttlli 
non  noslrum  graliosissima  essc  debeat.  Adeo  ut 
Marlyr  luvc  imaginem  picntissimce  referat  matris, 
(lum  nutricis  in  morcm  tolius  incolas  ttrbis  alit 
suavilcr ,  perinde  ac  lacte  quopiam  in  commttncs 
usus  affatim  scatttricnle.  Ilanc  ipsam  in  nos  bc- 
nigne  contttlit  Martyr  gratiam,  quam  olim  sttis 
lerichuntinus  Elisams  imparlivit ,  dum  salsilagi- 
nem  naturce  communis  aquarum  loci  istius  cir- 
cumquaque  ftnilimi ,  bencdictione  permutavit  in 
saporem  dulcetn  planc  dcliciosum  ct  pcrquamsua- 
vem. 

Ut  in  eo  (scilicct  lacte  Evanpelii)  crescatis.] 
adolescatis  ct  prolicialis  in  virtutc  et  perfectione 
Christiana.  Alludit  ad  lactis  usum  et  fructum  : 
lac  eniin  non  tantum  nulrit  pueros,  sed  et  facit 
oos  crescereinjustam  staturam.  Significat  ergo 
tac,  fideles  per  doclrinam  ct  graliam  Christi  de- 
bere  quotidie  proficereet  crescerein  sanctiiate: 
juxtaillud  Christi  :  Bcali  qui  csuriunt  ct  sitittnt 
jttstitiam.  Vide  S.  Greg.  22.  Mor.  c.  20.  et  S.  Ber- 
nardum  epist.  253.  ad  Guarinum,  ubi  inter  alia 
ait  :  Vera  virtus  fmem  nescit ,  tempore  non  clau- 
dilur,  elc.  Nunquamjustus  arbitratur  se  comprc- 
lundisse,  nunquam  dicit ,  Satis  cst;  sed  semper 
esurit  sitilque  justitiam  :  itaul  si  semper  viveret , 
scmpcr  qttantum  in  se  estjustior  essc  contenderet, 
semper  sc  bono  in  melius  proficere  tolis  viribus  co- 


S.  PETR'.  Cap.  II.  63  > 

crgo  vis ,  quod  esse  non  potes.  Quid  cntm  slat  tn 
hoc  sieculo  ?  Illuslrat  id  exemplo  Christi ,  qui  per- 
transiit  benefaciendoet  sanando  omnes,  Act.  10. 
et  Jacob ,  qui  in  scala  vidit  angelos  ,  vel  descen- 
dentes  vel  ascendentes,  nullos  subsistentes,  ut 
significaretur  inter  profectum  et  defectum  in  hoc 
statu  morlatis  vilce  nihit  medium  inveniri ,  sed 
quomodo  ipsum  corpus  nostrum  continue  aut  cres- 
cere  constat,  aut  decrescere;  sicnecesse  sit  et  spi- 
ritum  aut  \rroficere  semper  aut  deficere. 

S.  August.  serm.  15.  de  verbis  Apostoli  hunc 
modum  crescendi  assignat  dicens  :  Semper  tibi 
displiceat  quod  es,  si  vis  pervenire  ad  id  quod  non- 
dttm  es.  Nam  ubi  tibi  placuisti,  ibi  remansisti :  Si 
atttem  dixeris  Sufficit ,  et  peristi.  Semper  adde, 
scmper  ambula,  semper  profice ;  noli  in  vi 
rcmanere,  noli  retro  redire ,  noli  deviare.  Re- 
manet,  qui  non  proficit  :  retro  redit ,  qui  ad 
ea  rcvobitur  unde  jam  abscesserat  :  deviat , 
qui  apostatat.  Melius  it  claudus  in  via,  quam 
cttrsor  prceter  viam.  Alium  assignat  in  psal.  60. 
sub  initium,  dicens  :  Vita  nostra  in  hac  peregn- 
natione  non  potest  esse  sine  tentatione,  quia  pro- 
feclus  noster  per  tentationem  nostram  fit,  nec  sibi 
quisquam  innotescit  nisi  tentatus,  ncc  potest  co- 
ronari  nisi  vicerit ,  nec  potest  vincere  nisi  certa- 
veiit,  nec  potesl  certare  nisi  inimicum  et  tentationes 
habuerit.  Signum  vero  profectus  idem  assignat 
in  Procem.  psalm.  119.  Cum,  inquit.  homo  cce- 
pcrit  disponere  ascensum,  hoc  dico  apertius, 
cum  cceperit  homo  Christianus  cogitare  proficere , 
incipit  pati  Linguas  adversantium.  Quicumque  lllas 
nondum  passtts  est,  nondum  proficit  :  quicumque 
illas  non  patitur ,  nec  conatur  proficere. 

In  salutem.  ]  Syrus  advitam.  Vita  enim  gratiae 
actu  crescit  per  operum  merita ,  vita  vero  glo- 
rije  per  eamdem  crescit  in  spe  et  jure  :  majora 
enim  merita  majusdant  jus  adgloriam ,  eamque 
majorem.  Indicat  S.  Petrus  Christianos  in  virtu- 
tibus  crescere  debere  tota  vita  usque  ad  mor- 
tcm,  per  quam  ibunt  ad  salulem  ct  vitam  aeter- 
nam  :  sicut  puer  crescit  usque  ad  virilem 
cftatem.  Unde  Paulus  jubet  nos  tota  vita  cre»- 
cere  in  virum  perfectum ,  in  mcnsuram  aetatis 
plenitudinis  Christi,  Ephes.  U.  13.  Virlus  enim 
et  vita  Christiana  non  patitur  senium,  sed  sem- 
per  vivida  et  vegeta  perdurat,  imo  crescit 
semper  et  intenditur.  Nam ,  ut  ait  Sapiens  :  Jus- 
torum  semita  quasi  lux  splendens ,  procedit  ec 
crescit  usquead  perfectum  diem,  Prov.  U.  18. 

Proeclare  Fernandus  Diaconus,  qui  S.  Fulgen- 
tio  Ruspensi  Episcopo  cooevus  et  familiaris, 
magna  sanctitate  vixit  onno  Christi  480.  Regino 
Comiti  poscenti  regulam  recte  viue  ad  salutem, 
lianc  dat  septem  legibus  comprehensam.  Extat 
in  Appendice  Biblioth.  SS.  Patrum.  Prima,  Gra- 
ticc  Dei  adjulorium  tibi  necessarium  per  actus 
singulos  Ci-ede ,  dicens  cum  Apostolo  :  Gratia  Dei 
sum  id  quod  stan.  Secunda ,  Vita  tua  speculum 
sit,  ubi  milites  tui  videant ,  quid  agcre  debeant. 
Tertia,  Non  prceesse  appetas ,  sed  prodesse.  Quar- 
ta,  Dilige  rempub.  sicut  teipsum.  Quinta,  Huma- 
nis  divina  prcepone.  Sexta,  ISoli  esse  jnultumjustus. 


n&ftur.  Non  enim  ad  annum,  vel  ad  tempus  itistar     Septima  et  ultima,  Mcmcnto  te  csse  Christianum. 

Quae  deinde  singula  fuse  expiicat  et  pertractat. 
3.  Si  tamen.  ]  Graece  tiTtp.id  est,  siquidem;  po- 
test  quoque  ttnip  accipi  pro  inuSr^tp,  id  est  quando- 
quidem,  ut  sit  causale,  tumque  sententia  erit 
efficacior. 

Gustastis   (aliqui  codices  habent  gustatis  : 
ccrte  sub  gustastis  inlelligit  gustatis  more  Ih- 

S0 


mcrcenarii,  sed  in  cetcrnum  divino  sc  mancipat  fa- 
mutatui.  Attdi  voccmjusti :  in  ceternttm  nonobli- 
viscar  justtficationes  tuas ,  quia  in  ipsis  vivificasli 
vic.  Et  inferius  :  O  monache  non  vis  proftcere? 
Ntm.  Vis  crgo  dcftccrc?  Neqaaquam.  Quidergo? 
Sic,  inquis,  mihi  vtccrc  voloet  manere  in  quoper- 
vcni  :  ncc  pcjor  furi  patior,  necmelior  cupio.  IIoc 

COnHFX.    ,\    I.AIMHF.       TOM.    X. 


634 

brceo.  S.  Hier.  in  c.  UO 

\iii ,  eradidisth,  qua  gustus  hic  iit  per  fidem ; 

plus   tainen  sigoilicat  gustasth,  scilicot  effec- 

lum ,  fructum  et  gusUnn  dcliciarum  et  consola- 
lionum  ex  tiile  inanantium  ,  quas  fidelibus 
infundit  Dcus  )  QUOHIAM  (quod)  dulcis  f.st  Do- 
minls.  ]  Chrislus;  unde  pro  dulcis  graeee  est 
zp^oid  est,  ulS.  Hieron.  in  c.  18.  Ezech.  suavis; 
Pagnin.  et  Valabl.  benignus;  clarius,  bonus; 
alii,  utiUs ,  probus,  buinanus,  frucluosus,  fa- 
cilis  ad  gratificandum,  indulgens,  commodus , 
clcmcns.  Haec  enim  omnia  signilicat  y.posH  ,  et 
lalis  fuit  Gbristus,  talcsque  fuerunt  primi  Cbris- 
tiani,  ac  debent  esse  eorum  sequaces  et  postcri, 
aitS.  JustinusApolog.  2.Xpt?o«  ergo  ,  icl  est  Chris- 
tus ,  per  iota ,  id  esl  unctus  ,  fuit  xFr-^,  pe*  ita,  id 
est,  benignus,  suavis,  offlciosus  omnibus.  [Inde 
Gentiles  olim  Cbristum  vocabant  Chrestum,  et 
Chrisfianos  Cbreslianos,  leste  Lactantio  lib.  U. 
cap.  7.  et  Terlull.  Apol.  3.  Alludit  S.  Petrus  , 
imo  citat  psalm.  33.  v.  9.  Gustate  et  videte ,  quo- 
nimnsuavis  est  Dominus. 

Porro  banc  Domini  dulcedinem  gustarunt ,,  ct 
etiamnum  gustant  fidelcs,  cum  doctrina  Chris- 
tiana  quasi  lacte  divino  imbuuntur,  ac  baptismo 
et  vita  Christiana  iniliantur,  in  eaque  constan- 
tes  progrediuntur.  Dulcedinem  hanc  parit  pu- 
rilas  et  securitas  conscientiae,  fiducia  in  Deum, 
spesgloriae,  ac  consolationesspiritales,  quas  no- 
vitiis  in  fide  el  religione  infundere  solet  Deus, 
iisque  quasi  lacte  eos  ad  se  allicere  et  alere. 
Cujus  rei  figura  fuit  manna,  quo  Hebraeos  ex 
^gypto  in  desertum  Deum  sequentes  aluit. 
Manna,  inquam,  quod  in  se  habebat  omne  delec- 
tamenlum,  et  omnem  saporis  suavitatem.  Sa- 
pient.  16.  20. 

Hanc  Dei  dulcedinem  gustarat  S.  Petrus,  cum 
visa  humaniiaiis  Christi  gloria  in  monte  Thabor 
quasi  ebrius  exclamavit :  Domine  bonum  est  nos 
hic  essc  :  faciamus  hic  tria  tabernacula,  tibi  unum, 
Mosi  unum,  et  EUce  unum ,  Malth.  17.  U.  et  Psal- 
tes  :  Quam  magnamultitudo  dulcedinis  tuce,  quam 
abscondisli  timentibus  te  !  Psal.  30.  v.  20.  etspon- 
sa  :  Inlroduxit  me  in  cellam  vinariam,  ordinavit 
in  me  charitatem.  Fulcite  me  floribus,  stipate  me 
maiis ,  quia  amore  langueo.  Cantic.  2.  v.  5  ubi 
vidc  S.  Bernardum,  et  S.  Paulus  :  Benedictus 
Deus  et  Pater  Domini  nostri  Jesu  Chrisli,  paler 
misericordiarum ,  et  Deus  totius  consolationis ,  qui 
consolatur  nos  in  omni  tribulalione  nostra ,  2.  Co- 
rinth.  1.  v.  3.  vide  dicta  Actor.  5.  v.  U\.  et  Sa- 
piens  c.  12.  1.  O  quam  bonus  et  suavis  est  Dominus 
spiritus  tuus!  et  Isaias  c.  66.  v.  11.  Ut  sugatis  et 
repleamini  ab  ubere  consolalionis  ejus,  ut  mulgea- 
'is  et  deliciis  affluatis  ab  omnimoda  gloria  ejus,  ct 
S.  Hier.  epist.  ad  Ctesiphontem  :  Omne,  ait,  quod 
habemus  bonum,  gustus  est  Domini  :  quanto  plus 
plus  bibo  .  tanto  sitio  fontem  vitce.  Vide  S.  Aug. 
in  Soliloquiis  ,  c.  21.  et  22. 

Ad  quem  (Dominum,  pula  Christum)  acce- 
dentes  lapidem  vivum.  ]  S.  Petrus  a  metaphora 
novae  nativitatis  et  lactis  spiritalis  ,  quod  fideli- 
bus  assignavit,  transit  ad  aliam  apud  Hebrasos 
similem  ,  fabricae  scilicet,  et  lapidum  ejus.  He- 
brsei  enim  filios  vocant  C331  banim,  quasi  niJlN 
abanim,  id  est  tapides  ,  ex  quibus  Christus  r~IJl 


Oana,  id  est  a>dificat,  suum  "pai  binian,  id  est, 
fabricam  et  donum ,  puta  Ecclesiam.  Sic  ait  Poe- 
la,  svAot  oiymv  TTztSs;  dais  Zpcvji; ,  id  est,  cotumnce  do- 
vicrum,  (familiarum)  fdiisunt  mascuti,  sicuiemm 


COUAIENTARIA  1N  I.  EPIST.  S.  PETRI.  Cap.  1,. 

Ezech.progw/asrtsle-     cx    lapidihus   ccdilicantur  domus,  sic  ex   fiiiis 

masculis  familiae. 

Porroad  Christum  accedimus  non  ambulando, 
sed  per  fidcm,  spcm  et  cbaritalem  ei  credendo, 
in  eiun  sperando,  eum  amando;  Deus  autem 
tam  bcnignus  est,  ut  quandocumque  etiamme- 
dia  nocte  ad  eum  accedimus,  aures  et  manus 
nohis  prcebeat,  nosque  amantissime  excipiat. 
Vide  S.  Chrysost.  in  psal.  U.  ita  S.  Augustin.  iu 
psal.  86.  Erigeris :  ait,  in  hanc  fabricum  affectu 
mo,  religione  sincera,  fide,  spe,  charitale  :  et  ip- 
sum  cedificare  umbulure  est. 

Nola  Primo,  Petrus  quia  petra ,  deleclatur  no- 
mine  et  metaphora  pelrae  et  lapidis,  simulque 
modeste  significat  se  factum  esse  petram  pre- 
cario  et  gratis  a  Christo,  qui  est  vera  et  prima 
Ecclesiae  petra ,  a  quo  Petrus  et  caeteri  fideles 
fiunt  pelrae;  Christus  ergo  est  primus  Petrus,  id 
est ,  petra  et  lapis.  Primo,  quia  ipse  est  lapis  an- 
gularis  et  fundamentalis  Ecclesia?.  Secundo . 
quia  uti  lapis  suo  pondere  ex  alto  ruit  in  prae- 
ccps,  ita  Christus  amoris  sui  erga  nos  pondere 
de  ccelis  descendit  in  terram.  Teriio ,  quia  forlis 
est  el  conslans,  ut  pctra ,  lapis^ergo  significat 
fortitudinem,  humilitatem  etcharilatem  Christi. 
Quarto,  quia  uti  lapis  Davidis  percussit  et  oc- 
cidit  Goliath,  itaChrislus  percussilet  enervavit 
dcemonein.  Quinto,  quia  Christus  est  petra  re- 
fugii  fidelibus  in  se  sperantibus  juxta  illud 
Psal.  103.  Petra  refugium  herinaciis.  Hinc  David 
jubilans  ait  :  In  petra  exaltavit  me.  Et  :  Statuit 
super  petram  pedcs  meos  ,  psalm.  39.  3.  et  psalm. 
26.  5. 

Hisce  de  causis  Christusmultoties  in  Script. 
adumbratus  est  per  Japidem.  Primo,  Zach.  3. 
cum  ait  :  Super  lapidem  unum  septem  oculi  sunt: 
ecce  ego  ccetabo  scutpturam  ejus,  ait  Dominus ,  el 
auferam  iniquitatem  terrce  in  die  una.  Secundo, 
per  lapidem  super  quo  dormiens  Jacob  vidii 
scalam  in  ccelos  porrectam,  per  quam  ascende- 
bantetdescendebant  angeli,  Gen.  28.  utibi  dixi. 
Tertioper  lapidem  super  quoorans  etlassabra- 
cbia  sustentans  Moses  ,  victoriam  impelravit 
Josue  et  Hebraeis  contra  Amalec  ,  Exodi  17. 
Quarto,  per  lapidem  qui  percussus  a  Mose  de- 
dit  aquam  populo  sitienti ,  Num.  20.  Quinto, 
per  lapidem  speluncae ,  in  quo  positus  Moses 
vidit  gloriam  Dei  transeuntis,  Exodi  34.  Sexto  , 
per  lapidem,  quo  David  interemit  Goliath ,  1. 
Regum  17.  Septimo,  per  lapidem  tabnlarum  , 
cui  Deus  digito  suo  Decalogum  inscripsit,  Deu- 
ter.  27.  2.  Octavo  per  lapidem  ,  quem  Josue  in 
testimonium  erexit.  Josue  2U.  26.  Nono,  per  la 
pidem  cui  imp^osita  est  arca  teslamenti,  1.  Re- 
gum  6.  25.  Decimo,  per  lapidem  adjutorii ,  1. 
Regum  7.  12.  Ha3C  omnia  congessit  S.  Cyprian. 
lib.  2.  contra  Judaeos  cap.  16.  Porro  Christus  est 
lapis  non  qualis  qualis ,  sed  pretiosus,  uti  di- 
citur  v.  6.  puta  marmoreus,  gemmeus ,  ada- 
mantinus  :  unde  eidem  inaedificata  sunt  duode- 
cim  fundamenta  gemmea  ,  puta  duodecim 
Apostoli.  Totaenim  fabrica  ccelestis  Jerusalem, 
id  est  Ecclesiae,  est  aurea  et  gemmea.  Apocal. 
21.  19. 

Nota.  Secundo,  S.  Petrus  Christum  vocat  la- 
pidem  non  inanimem  :  sed  animatum  et  vivum, 
graece  savTa ,  id  est  viventem,  quia  ipse  est  Deus 
et  homo  vivus.  Nam  Primo ,  qua  Deus  ,  est  vi- 
vus,  imoipsa  vita  essentialis  etincreata,  ac  vita 
causalis  omnium  viventium  ,  puta  angelorum  , 
hominum  et  animalium :  est  enim  ipse  causa 


COMMENTARIA  1N  I.  EP 

vitae,  Primo,  naturalis,  pula  vegetativte ,  sen- 
sitivse  el  ralionalis.  Secitndo,  est  eausa  vitae 
spirilalis  animae  per  gratiain.  Tertio,  est  causa 
vilae  beatae  per  gloriam.  Hoc  estquod  aitS.  Joan. 
Evangel.  c.  1.  h.  ln  ipso  vila  erat,  el  vila  erat  lux 
hominum,  et  epist.  1.  S.  Joan.  1.  v.  2.  Vilamani- 
festata  est,  et  vidimus  ,  et  teslamur ,  et  annunlia- 
mus  vobis  vitam  cetcrnam ,  quce  eral  apud  Patrcm, 
et  apparuit  nobis.  Secundo,  Christus  qua  homo  , 
est  vivus,  quia  a  morte  resurrexit  ad  vitam  im- 
mortalem  et  gloriosam.  Tertio,  Cliristus  est  vi- 
vns,  id  est,  vivificans  omnes  per  sna  meriia  et 
mortem  ,  scilicet  animas  per  graliam  ,  corpora 
per  resurrectionem  ,  jnxla  illnd  Joannis  6.  58. 
Sieut  viisit  mc  vioens  Palcr  ct  ego  vivo  propler 
Patrcm,  et  qui  manducat  mc  ct  ipse  vivct  proplcr 
me  :  et  Joan.  5.  25.  Venil  hora,  et  nunc  cst  quando 
mortui  audient  vocem  filii  Dci,  ct  qui  audierint  vi- 
vcnt.  Sicut  enhn  Vai<  r  habet  vitam  in  scmctipso, 
sic  dcdit  ct  Filio  liabcre  vitam  in  scmctipso.  Super 
Christum  ergo  quasi  lapidem  vivum  sedificatur 
Ecclesia,  quasi  corpus  Chrisli  vivum  ab  eo  vivi- 
(lcatum. 

Porro  grammaticc  ad  lilteram  lapis  vivus  voca- 
tur,  qui  in  sua  rupc  aut  vena  nascitur,  indeque 
exciditur  auteruitur  (undc  Cbristus  vocatur  la- 
pis  cxcisus  de  monle,  Daniel.  2.  2ft.)  Sicut  enim 
sunt  venae  argenti ,  auri,  ferri,  aeris,  etc.  sic 
sunt  et  yenae  lapidum  acgemmarum,  uti  docet 
Anselmus  Boethius  lil).  de  Ccmmis.  Unde  Pli- 
niusl.  36.  cap.  18.  Tlicoplirastus ,  inquit,  et  Mu- 
fianus  essc  aliquos  iapidcs  qui  pariant ,  crcdunt. 
Idem  I.  35.  c.  13.  asserit  terrcc  pulvercm  in  Pu- 
tcolanis  collibus  opponi  maris  (luctibus ,  mersum- 
que  protinus  ficri  tapldefn  untim  inexpugnabilem 
undis ,  ctforliorcmqtiolidic.  Additque  pari  modo 
tcrram  Cyzicenam  lapidescere,  seque  ac  Cni- 
diam  :  Quin  ct  abOrapo,  inquit ,  Etdidem  usque 
qtiidquid  tcrrce  atlingilur  mari  ,  mulalur  in 
saxa. 

Simili  modo  aqua  viva  dicitur  quae  e  sua  sca- 
turigine  aut  vcna  (uti  sanguis  ab  hepare)  ebul- 
)it,  ct  quasi  vitalilcr  scaturil  ac  Quit,  ex  adverso 
aqua  moriua  est  stagnans,  qutc  in  lacubus  etpa- 
ludibus  immota  consislit. 

Rursum  tapis  vivus  cst  magnes,  quia  ferrum 

movet  et  traliit.  Vitam  enim  habent  qtue  se  mo- 

vcnt;anima  enim  est  principium  motus.  Item 

pyrites,  qui  plurinium  babct  ignis,  vivus  appel- 

latur,  ait  Plinius  l.  36.  cap.  19.  Huc  pertinet  lapis 

fugitivus ,  ita  dictus  a  fuga,  de  quo  Plinius  lib. 

36.  15.  F.odcm  ,  ait,  in  oppido  (Cyzico)   est  lapis 

fugitiytts  appcltutus.   Argonautce  eo  pro  ancliora 

usi,  ibi  irliqui  runt.   Hunc  i  Vrytanco  scepe  pro- 

fugum  fixere plumbo.  ldeni  lapis  in  slalua  Mem- 

nonis,  quem  quotidiano  solis  ortu  contactum  cre- 

parc  dicunl ,  ait  Pliuius    1.  36.  cap.   7.   quorum 

penes  Plmiuin  sit  lidcs.  Heec  omnia  facile   est 

adaptare  Christo. 

An  iioviMm  soi  ii)F.MnErROr..vTiM.]Jud;cieniin, 
Scribie,  Pharisoai  ei  PonuGces  spreverunt  Cbri*- 
tnm.  eunique  quasi  iapidem  inutilem,  iino 
noxiurn  repniliarunt  ci  rejecerunt  ii  fabrica  sute 

SynagogaB. 

A  Di:o  ai  tfm  iaixTiM.1  In  funilamentum  Ec- 
clesiaj,  per  resurreeUonem ;  ascensionemincosr 
lum,  missionem  Spiritus  sancti,et  nominis  ec- 
lebnlatem  in  toto  orbe  illi  subjccto.  Crtecum 
tvrvtev  el  prruosum,  ut  verlit  Tigiuin.  elhonora- 

'  rn  sigmQcat. 

■-•  Kt  irsi  T.wi.jrvM  Lvr;r.rs  vivi  svncn.EPiFii:  v- 


IST.  S.  PL.THI.  Cap.  II.  G:j 

mi.m.  ]  ld  est,  superaadificale  vos  Cbristo  pec 
charitatem,  ejusque  opera  qute  fidein  vivili- 
cant.  Beda  ait  quosdam  legere  sursum  czdiftca- 
■mini,  ut  scilicet  tendatis  in  coelum  ,  ibique  sit 
mens  ,  cogitatio  et  conversalio  vestra.  Lapides 
vivos  vocat  viros  robore  ftrmalos,  ait  S.  Ambros. 
in  cap.  3.  S.  Lucae. 

Nota  analogias  lapidis  in  fabrica,  et  fidelis  in 
Ecclesia.  Priino  enim,  sicut  lapis  poliri  et  qua- 
drari  debetut  sit  aptus  ad  fabricam,  ita  etfidelis 
poliri  et  quadrari  debet  per  tribulationes  et  ten- 
taliones,  ut  sit  actus  ad  fabricam  Christi  ;juxia 
illudS.  Amlirosii ,  ctOfiicii  divini  in  dedicalione 
Ecclesite  :  Tunsionibtts ,  pressuris  expolili  lapides 
suis  coaptanlur  locis,  per  munus  arli/icis  dispo- 
nuulur  prrmansuri sacris  ccdificiis. 

Sccundo,  sicut  lapis  et  fabrica  suas  Labet  di- 
mcnsiones  ,  sic  et  lidelis,  quas  dimelitur  Spii  i- 
tus  sanctusquasi  perpendiculum.  Audi  S.  Ignat. 
epistola  ad  Ephesios  :  Jesus  Chrislus  ,  inquit, 
fundavit  vos  super  petram  ul  lapides  electos,  aptos 
ad  divinum  cediftcitun  Palris ,  sublatos  in  altum 
per  Christum ,  qui  pro  nobis  crucifixus  esl ,  per- 
pendiculo  usos  Spiritu  sancto,  fide  vcrosubductos, 
et  charitate  elcvatos  a  terra  in  ccetum.  Plura  de 
virlutis  dimensionibus  dixi  Ephes.  3.  18. 

Tertio  ,  lapis  ut  collocelur  in  domo,  debet  essc 
durus  et  fortis ,  ut  et  molem  sibi  incumbentem  , 
ct  insultus  tcmpeslatum  ac  hoslium  sustineat  : 
ita  fortis  pariter  et  constans  debet  esse  fidelis  : 
bancautem  fortiludinemhaurita  Cbristo,  quasi 
a  petra  cui  incumbit.  Ita  S.  Bernard.  serm.  61. 
inCant.  Inpelra,  ait,  exallatus ,  in  pctra  sccu- 
rus,  in  pelra  ftrmiter  sto  ,  securus  ab  hosle,  tulus 
cicasu;  tremit  mundus,  premit  corpus ,  diabolus 
insidialur  ,  non  cado  :  fundatus  enim  sttm  supra 
/irmam  petram.  Et  inferius  :  Stat  Martyr  tripu- 
dians  et  triumplians  toto  Ucet  lacero  corpore ,  et 
rimanle  latera  ferro ,  non  modo  forlitcr ,  sed  et 
alacriter  sacrum  e  carne  sua  circumspicit  ebullire 
cruorcm.  Ubi  ergo  tunc  anima  Mariyris  ?  nempe 
in  tuto;  nempe  in  pctra,  nempe  in  visccribus  Jesu, 
vtdncribtis  nimirum  patcnlibus  ad  introcundum. 
Si  in  suis  essel  visceribus,  scrutans  ca  fcrrum  pro- 
fccto  senliret ,  dolorem  non  ferret ,  succumberet 
etncgaret,  nunc  aulem  in  pelra  habitans ,  quid 
mirum  si  in  modttm  petrcc.  duruerit  ?  sed  neque  hoc 
mirum  ;  scd  c.iitt  d  corpore  ,  dolores  non  sentiat 
corporis  :  neque  hoc  facit  stupor ,  sed  amor  :  suh- 
mitlitur  cnim  scnsus,  non  amillitur :  nec  deest  do- 
lor ,  sed  superatur,  sed  contemnilur. 

Quarto,  lapis  inferior  portat  superiorem,  et 
hic  inferiorem ,  ac  collateralem :  ita  in  S.  Eccte- 
sia  unusquisque  et  portat  altcrum,  ct  portatur  ab 
altero ,  ait  S.  Gregor.  homil.  13.  in  Ez.ecb.  juxta 
monitum  S.  Pauli  Galat.  6.  2.  Aller  atlcrius  onera 
porlatc.  Rursum  faber  murarius  ad  perpendicu- 
liim  ;ediiicat  lapides  ,  ut  si  quis  extet,  eum  in- 
trorsum  relrudat  ;  si  quis  nimis  sit  retru- 
sus  ,  foras  educat.  lla  et  Superiores  humiles 
educunt,  superbos  recondunt  :  nimis  amanles 
soliludinis,  exercent  in  operibus  Marlhae  :  ni- 
mis  amantes  externam  conversalionein  ,  addi- 
cunt  eeliae  et  silentio. 

Quinto,  lapis  untis  alteri  calce  conglulinatur  , 
itaque  se  el  socium,  totamque  fabricam  lirmat: 
sic  et  lidelis  unus  alteri  cliarilate  compagina- 
tur,  qua  se  et  proximiun,  tolamqne  l.cclesiain 
firmatet  corroborat.  Plures  analogias  receHMii 
in  lineComment.  inAggeum. 
Anlistroplia  liuie  S.  Pctri  sentcntice  est  il'« 


63G  COMMENTARIA  IN  I. 

Pnuli  Ephes.  2.  19.  Ergojamnon  estis  hospites  et 
advena ,  sed  estis  cives  sanctorum  et  domestici  Dei 
sttperasdiftcati  stipra  fundamentum  Apostolorum 
et  Prophetarum  ,  ipso  summo  angulari  lapide 
Christo  Jcsu ,  in  quo  omnis  cedificatio  constructa 
crescit  in  temptum  sanclum  in  Domino:  in  quo  ct 
vos  coa?dificamini  in  habitaculum  Dei  in  Spiritu. 
Vide  ibi  dicta.  Alludit  S.  Petrus,  oequeacS.  Pau- 
lus,  ad  Isaiaj  hh.  11.  Ecce  ego  sternam  per  ordi- 
nem  lapides  tuos ,  et  fundabo  te  in  sapphiris ,  et 
ponam  jaspidem  propugnacula  tua,el  portas  tuas 
in  lapides  sculplos,  et  omnes  terminos  tuos  in  la- 
pides  desiderabiles ,  universos  fdios  tuos  doctos  d 
Domino.  Et  ad  illud  Christi :  Tu  es  Pelrus ,  et 
super  hanc  petram  cedificabo  Ecclesiam  meam , 
Malth.  16.  18. 

Domus  spiritualis.  ]  S.  August.  in  psal.  86.  et 
alii  legunt,  in  domum  spirilualem ,  q.  d.  Super 
Christum  oedificamini,  ut  sitis  domus  Dei ,  non 
materialis ,  lignea  scilicet ,  vel  lapidea ;  sed 
mystica  etspiritalis  per  fidem  ,  spem  ,  charita- 
tem,  religionem  Dei  et  Christi.  Porro  haec  do- 
mus  sive  templum  spirituale  Dei ,  partim  est 
universale  ,  puta  Ecclesia,  partim  particulare 
et  singulare  ,  puta  anima  cujusque  fidelis  et 
sancti,  de  utroquehic  accipi  potest.  Singuli  enim 
fideles,  quasi  lapides  vivi  coagmentantfabricam 
Ecclesiae  quasi  uniusdomus  ettempli  universa- 
lis  :  unde  nonnulli  teste  Beda  legunt,  sursum 
adificamini  in  domum  spiritualem.  Iidem  in  hac 
fabrica  Ecclesiae  quasitempli  ampli,  sunt  quasi 
templa  particularia,  puta  sacella  etcamerae  Dei, 
juxtailludl.  Corinth.  3.  16.  Nescitis  quia  tem- 
plum  Dei  estis ,  et  spiritus  Dei  habitat  in  vobis:  et 
2.  Cor.  6.  16.  Vos  enim  estis  templum  Dei  vivi,  etc. 
Unde  sanctus  Hieron.  in  cap.  28.  Ezech.  3.  Leo 
serm.  3.  in  Assumpt.  ct  S.  Ambros.  in  cap.  3.  et 
12.  Lucee  legunt  domos  spiritales,  inplurali,  cum 
scilicet  libidinumvolutabrum  commutatur  in  Dei 
templum,  diversoriumque  vitiorum  sacrarium  in- 
cipit  esse  virtutum ,  ait  S.  Ambros.  ibid.  c.  12. 

Hoc  sensu  el  Syrus  vertit ,  estote  templa  spi- 
rilalia.  Sed  prior  sensus  ut  scilicet  domus  spiri- 
tualis,  intelligatur  Ecclesia  ,  est  congruentior , 
tum  quia  domus  singularisestnumeri,  nonplu- 
ralis,  unamergo  significat,  non  multas:  unde 
et  Graeca  in  singulari  habent  owos  «veu//. artxo; , 
tum  quia  S.  Petrus  fideles  vocat  lapides  ;  lapides 
autem  non  sunt  ipsa  domus,  sed  partes  ex  qui- 
bus  assurgit  et  conflatur  domus,  tum  quia  ea- 
dem  phrasi  S.  Paulus  Ephes.  2.  19.  ait  lideles 
aedificare  unam  domum  ,  puta  Ecclesiam. 

Objiciunt  hseretici  :  Ecclesia  est  domus  Dei 
spiritalis  ;  ergo  non  est  visibilis  ,  sed  invisibilis. 
Resp.  negando  consequentiam:  domus  spirita- 
lis  enim  hic  opponitur  domui  materiali,  quae  ex 
lignis  et  lapidibusconstat,non  visibili.  Id  patet: 
nam  hominesChristianos  vocat  lapidesconflan- 
tes hanc  domum :  homines  autem Christiani  sunt 
visibiles,  non  invisibiles.  Rursum  spiritualis  vo- 
catur,  quia  spiritualifide,  religione  et  cultu  colit 
Deum  :  ille  autem  spiritualis  cultus  licet  sit  in- 
visibilis,  quatenus  internus  est,  et  in  anima 
absconditus  :  idem  tamen  visibilis  est ,  quate- 
uus  se  prodit  et  videndum  exhibet  per  exter- 
namfideiet  cultus  sui  professionem,  qua  fideles 
in  eadem  Ecclesia  ,  concione ,  Eucharistia,  Sa- 
cramentis,  precibus,  etc.  visibiliter  commu- 
nicant,  suamque  fidem  et  religiouem  mani- 
iestant. 

Sacerdotioi  sa^ctui.  ]  S.  Hieron.  et  Ambr. 


EPIST.  S.  PETRl.  Cap.  II. 

locis  jam  citatis  legunt,  in  sacerdotium  sanc- 
tum  ,  q.  d.  Super  Christum  aedificamini ,  ut  sitis 
sacerdotium,  non  impurum  ,  profanum  et  sa- 
crilegum,  quale  est  idololatrarum  et  haeretico- 
rum  ;  sed  purum ,  sacrum  et  sanctum.  Jam  sa- 
cerdotium  hic  dupliciter  accipi  potest ;  Primo  , 
proprie.  Ecclesia  enim  sicutestregnumquodre- 
git,  et  in  quoregnat  Chrislus,  sic  est  etsacerdo- 
tium,  in  quo,  etper  quod  Christus  sacrificatet  sa- 
crificia  oflert  Deo  Patri.  Ecclesia  enim  perveros 
sacerdotes  vera  et  propria  oITert  sacrificia  Deo  , 
per  singulos  verofideles  offert  sacrificia  impro- 
pria  et  mystica  laudum  ,  precum  et  bonorum 
operum.  Secundo,  metonymice,  idque  duplici- 
ler;  Piimo,  ut  sacerdotiumsitidem  quod  coetus 
sacerdotum,  quomodo  coetus  clericorum  voca- 
tur  clerus  ,  quia  ipse  est  sors  ,  pars  et  haeredi- 
tas  Domini.  Secundo,  ut  abstractum  more  He- 
braeo  ponatur  pro  concreto,  sacerdotium  pro 
sacerdotibus.  Unde  Syrus  vertit,  estote  sacerdotes 
sancti.  Sic  rursum  clerus  vocantur  clerici. 
Porro  in  Ecclesia  proprii  sacerdotes  sunt  Apos- 
toli ,  el  ab  eis  ordinati  :  improprii  et  mystici  , 
sunt  laici.  Unde  S.  Ambrosius  lih.  l\.  de  Sacra- 
ment.  cap.  1.  unusquisque  ,  inquit,  urtgitur  ( in 
Baplismo  etconfirmatione)  in  sacerdotium,  ungi- 
tar  in  regnum,  ut  sit  mysticus  sacerdos,  sicut 
mysticus  est  Rex.  Unde  subdit  :  Sed  spirituale 
regnum  est ,  et  sacerdotium  spirituale.  Sic  et  Ori- 
gen.  homil.  9.  in  Levit.  ait  iaicos  fieri  sacerdo- 
tes  per  Sacramentum  Confirmationis  :  in  illo 
enim  unguntur  in  fronte  quasi  athletae,  ut  pro 
fide  usque  admortem  decertent,  et  si  opus  sit, 
seipsos  per  martyrium  Deo  in  sacrificium  offe- 
rant. 

Fidelis  ergo  laicus  dicitur  estque  sacerdos  , 
sed  mysticus,  Primo,  quia  membrum  estEcde- 
sise  ,  quae  veros  habetsacerdotes  ;  et  Christi,  qui 
estsummus  Sacerdos  ;  ita  S.  Didymus  et  S.  Au- 
gustinus  20.  Civit.  10.  et  alii.  Secundo,  quia  pei 
veros  sacerdotes  eis  assistendo  ,  serviendo  , 
alendo  ,  cooperando,  verum  in  Missa  Deo  offeri 
sacrificium.  Tertio,  quia  offert  Deo  vitulos  la- 
biorum,  puta  hostia  laudis,  poenitentiae,  morti- 
ficationis  ,  charitatis  ,  aliarumque  virlutum.  It;. 
explicant  S.  Athanas.  hom.  de  semente  ,  S.  Hi- 
lar.  in  psal.  118.  Clemens  Alexandr.  orat.  ad 
Gentes,  S.  Ambros.  in  psal.  118.  octon.  6.  vidc 
Origenem  homil.  9.  in  Levit.  Hoc  sensu  S.  Au- 
gust.  10.  Civit.  c.  6.  ait ,  Sacrificium  verum  (id  est 
insigne,  dignum,  praestans  et  Deo  gratum,  non 
autem  proprie  dictum )  est  omne  opus  quod  agi- 
tur,  ut  sancta societale  inhcereatur  Deo,  relatum 
ad  illum  finem,  quo  beati  esse  possimus.  Unde 
S.  Leo  serm.  3.  in  die  anniversario  assumptio- 
nis  suse  ad  pontificatum  :  Omnes  ,  inquit ,  in 
Christo  regeneratos  ,  crucis  signum  efficit  reges  : 
sancti  vero  Spirilus  unctio  consecrat  sacerdotes. 
Et  statim  declarat,  qua  in  re  hoc  regnum  et 
sacerdolium  consistat.  Quid  enim ,  inquit ,  tam 
regium  ,  quam  subditum  Deo  animum  ,  corporis 
sui  esse  rectorem  ?  Et  quia  tam  sacerdotale,  quam 
vovere  Domino  conscientiam  puram,  et  immacula- 
tas  pietatis  hostias  de  altari  cordis  offerre:  Quar- 
to,  quia  offertDeopassionemet  mortem  Christi, 
qui  vivamin  cruce  se  fecit  victimam  Deo ,  prse- 
sertimdum  sumitS.  Synaxin.  Tunc  enimreipsa 
repraesentat  et  annuntiat  mortem  Domini,  ut 
ait  Chrislus  Lucae  22.  19.  et  Paulus  1.  Cor.  11. 
16.  Quinto ,  quia  in  coelo  seipsum  totum  adper- 
petuam  Dei  laudem  quasi  in  sacriiicium  offeret, 


COMMEiYIARIA  IN  I.  EPIST.  S.  PETRI.  Cap.  II. 

Apocal.  5.  10.  Sexto,  quia  lidclcssancli  Dco  sunt     noluerunt  Christo  obedirc 

conjunclissimi,quasiejusamici,doniestici,liliiet 

Jieredes.  Sic  enim  principes  Davidi  regi  conjunc- 


tissimi,  vocantur  sacerdotes.  2.  Regum  v.  8.  ult. 

Haec  tamen  non  prohant  laicos  csse  veros  et 
proprie  dictos  sacerdoles,  aut  in  Ecclcsia  non 
esse  sacerdotes  proprie  dictos :  hos  enim  habuit 
omnis  respub.  omnis  lex,  omnis  gens ,  uti  efli- 
cacitcr  demonstrat  Bcllarm.  lib.  1.  de  Missa  c. 
2.  et  15.  Vide  et  S.  fiasil.  lib.  2.  deBaptismo  c.  8. 
imo  idipsum  ex  hoc  loco  colligitur.  Proprie 
enim  loquitur  S.  Pelrus  ,  non  de  quovis  fideli , 
sed  de  toto  fidelium  coctu  ,  sive  Ecclesia  ,  ut  pa- 
tel  ex  eo  quod  ail :  Vos  genus  clectum ,  gens 
sancla ,  populus  acquisilionis.  Loquilur  ergo  toli 
genti  et  populo  iidelium  :  ille  autem  ccetus  et 
populus  verum  habet  sacerdotium  ,  verosque 
sacerdotes  ad  id  depulatos,  ut  pro  populo  sacri- 
ficia  propriedicta  Deo  oflerant,  uti  habuerunt 
et  habcnt  omnes  alice  gentes  et  populi ,  alioqui 
respubl.  christiana  manca  esset  et  mutila,  lon- 
gequc  inlerior  aliis  omnibus  rebus  publicis  imo 
profana  et  laica.  Deesset  enim  ei  nobilissima 
dos  et  munns,  quod  rempublicam  Deo  conjun- 
git  ct  subordinat  :  tale  cnim  cst  sacerdotium. 

Offerre  (  ad  ofiercndum,  ut  offeratis)  spi- 
iutuales  hostias  Dko.  ]  In  spirituali  domo  et 
n-mplo  ,  pula  in  Ecclesia.  T6  spirilucdes  partim 
opponitur  carnalibus  bosiiis  sacerdoium  Aaro- 
nicorum  :  Christiani  enim  sacerdotes  non  ofie- 
runt  hoslias  carnales  eas  mactando ;  cxcoriando, 
cremando,  etc.  sedliostiam  myslicam  puta  Eu- 
Charistiam,  in  qua  Chrisli  caro  sub  speciebus  pa- 
nis  et  vini  absconditur:  ac  integra  oflerlur,  im- 
molatur  et  sumitur  :  partim  opponitur  hosliis 
veris  ,  utspirituales  idcm  sil  quodimpropriae  ct 
figuratae ,  quales  offerunt  fidelcs  laici,  uti  jam 
dixi  :  de  qualibus  ait  PaulusRom.  12.  1.  Obsecro 
vos ,  fratres ,  etc'  ut  exhibeatis  corpora  vestra 
hostiam  viventem  ,  sanctam  ,  Dco  placentcm  ,  et 
Lactant.  1.  G.  Inslit.  c.  24.  et  25.  Quisquis,  inquif, 
omnibus  prwceptis  ccclestibus  obtcmperat ,  liic  csl 
vere  Dei  cullor ,  cujus  sacrificia  sunt  mansuctudo 
animi,  et  vila  innocens ,  ct  actus  boni :  qua?  om- 
nia  quiexhibet ,  toties  sacrifical,  quotics  bonum 
aliquid  ct  pium  fecerit ;  praesertim  si  id  Deo  in 
sacrificium  mysticum  oflerat:  eoque  magisquo 
opus  in  se  cst  diflicilius  ,  et  majoris  mortifica- 
Uonis  ,  patientiae ,  obedientiae,  martyrii,  ctc. 

ACCEPTABILES    DEO  PER  JESUM  ClIRISTUM.  ]  IpSC 

enim  est  redemptor  et  mediator  noster  a  Dco 
constitutus.per  quemomnia  nostraPatriofferrG 
aebemus,  ut  ei  accepta  ,  grata,  meritoria  etim- 
petratoria  sint.  Quocirca  Ecclesia  omnes  ora- 
nones  terminat,  dicendo :  Per  Dominum  nos- 
trum  Jcsum  Christum,  etc.  Hoc  est  quod  ait  Apos- 
tolus  Rom.  5.  2.  Per  ipsum  habemus  accessumpcr 
fidem.  Et  ad  Hebr.  7.  25.  ait  Christum  semper 
Deo  assistere  ,  ad  intcrpcllandum  pro  nobis. 

<>.  Profter  quodcontinet  Scriptura.]  Isaiae  28. 
»»).  uhi  aque  ac  Ephes.  2.  20.  hunc  versum  ex- 
plicui:  quareibi  dicta  hic  non  repetam. 

7.  Voms  icitur  honor  credentibus.  ]  q.  d. 
Vojcredentesin  Christum  ,  non  confundemini , 
•edhonorabiminiaChristoin  die  judicii,  quando 
abeo  accipietis  gloriam  et  coronam  regni  cce- 
lestis  juxta  illud  Psal.  138.  17.  Nimis  honorift- 
cati  sttnt  anicl  tui  Deus,  nimis  confortatus  est 
vrtnctpatus  eorum. 

Non  CREDENTinus.]  Legit  interpres  i^oim ;  jam 
legunt  an«i(?oi8<,  idesl  inobcdientibus,  qui  scilicet 


(M 
sive  ut  in  eum  crc- 
derent,  sive  ut  legi  ejus  parerent. 

Factcs  est  in  caput  a.noci.i.  ]  Factus  est  lapis 
capitalis  ,  angularis  ,  primarius  et  fundamenta- 
lis  domus  Dei ,  pula  Ecclesiae. 

6.  Et  lapis  offensio.nis  et  petra  scandali.  ] 
Citat  Isaiae  8.  \k.  vide  ibi  dicla.  Hoc  est  quod  ca- 
nit  Simeon  :  Positus  cst  hic  in  ruinam  et  in  re- 
surrectionem  multorum  in  Israel;  Lucae  2.  36. 

His  qui  offendunt  verbo.  ]  Multi  explicant , 
q.  d.  Qui  peccant  per  verbum  ,  puta  verbis  suis 
contradicendo  el  resislendo  Cbristo ,  cumquc 
blasphemando.  Ita  Hugo,  Lyran.  Thomas  An- 
glicus  et  'Dionys.  Verum  graece  est  ^off/s-TOjK 
tw  ).6yv  ,  idcst,  qui  impingunt  in  verbum  ,  qui 
scilicet  ad  verbum  Evangelii  offenduntur  et 
scandalizantur.  UndeSyrus  vertit,  qui  offendunt 
ad  pelram,  eo  quodnon  acquiescanl  scrmoni.  Hinc 
explicans  subdit  Pelrus  ,  Nec  credunt  in  quo  et 
positisunt,  Judaeis  eniin  pnedicatio,  Cbristi  cru- 
cifixi  erat  scandalum,  gentibus  stultilia  ,  1.  Co- 
rinth.  1.  23. 

Nec  credunt  in  quo  positi  sunt.  ]  Primo,  Beza 
ex  hoc  loco  contendit,  reprobos  ante  praevisio- 
nem  operum  et  peccatorum  a  Deo  positos  ,  id 
est,  destinatos  esse  ad  inobedientiam  et  rebel- 
lionem,  sicut  electi  a  Deo  solo  ante  praevisio- 
nem  meritorum  desiinati  sunt  ad  fidem  ,  obe- 
dientiam  et  salutem.  Additque  :  Hoc  enim  ,  ait 
bic  S.  Petrus  ,  scilicct  eos  positos  esse,  uiique  ix 
Deo  ,  adhoc,  ut  non  credant.  Dices:  Ergo  cru- 
delis  est  Deus.  Respondet  Beza  ,  Imomisericors, 
qui  vel  unam  salvet.  Ad  ha'C  inter  decrelum 
Dei ,  et  decreti  executioncm  intercedit  causa 
damnationis  ,  eorum  scilicet  improbitas,  ita  ut 
nullos  nisi  seipsos  possint  accusare.  Haec  ille, 
sed  impie  el  imperite  :  nam  Primo,  si  Deus  des- 
tinatillos  adinobedientiamet  rebellionem,  Ergo 
primus  ipse  peccati ,  puta  inobedientiae  et  re- 
bellionis  est  auctor,  quod  est  blasphemum.  Se- 
cundo,  ergo  destinatiad  hoc  a  Deo  nonpeccant 
rebcllando,  tum  quia  parent  ejus  decreto  et 
dcstinationi  :  tum  quia  illi,  utpote  divino'  ct 
inevitabili ,  resistere  nequeunt.  Quis  enim  ho- 
minum  resistere  queal  Deo  ?  voluntati  enim  cjus 
quis  resistit  ?  Rom.  9.  19.  Tertio,  si  Deus  decer- 
nit  inobedientiam  ;  ergo  eamdem  exequitur  et 
operatur:  decretumeuim  Deiestefiicax,  etquod 
decernit  hoc  eflicit.  Quare  improbitas  inobe- 
dientium  non  aliunde  manabit ,  quam  a  Deo, 
Deique  decreto,  eique  erit  adscribenda  ,  non 
ipsis ,  hominibus  improbis  et  inobedientibus,  ut- 
pote  qui  ad  inobedientiamaDeoeflicaciter  agun- 
tur  et  impelluntur,  imo  determinantur  juxla 
Calvinum  et  Bezam  ,  qui  negant  liberum  homi- 
nis  arbilrium ,  omniaque  in  homine  censent 
fieri  agiquc  a  Deo,  quae  omnia  suut  slolida , 
aeque  ac  blaspbema. 

Secundo  ,  Catholici  nonnulli  sic  explicant . 
q.  d.  Infideles  posiii,  id  est,  deslinati  sunt  ad 
non  credendum  a  se  ,  suaque  voluntate  et  mali- 
tia  dcinde  a  Deo  positi  sunt  in  ordine  repro- 
borum.  Rursum  et  potius,  infideles  ob  priora 
sua  scelera  merentur  relinqui  a  Deo ,  excae- 
cari  et  obdurari,  ut  non  credant  Evangelio  , 
esto  gratiam  suflicientem  eis  non  deneget ,  ita 
Didymus,  OEcum.  Gagneius,  Salmeron,  et  alii. 

Tertio,  Erasmus  ,  Vatablus  ,  Cajetanus  ct 
Titelman. ,  sic  explicant ,  q.  d.  fiec  crcdunt , 
scilicet  in  fundamentum  ,  vel  lapidem  angu- 
larem ,   in    quo   positi    et  collocat:   fuerant . 


638 


puia  inChristum :  judaismus  enimet  Synagoga 
tamc|uam  vcra  Dei  Ecclcsia  in  Christo  posita 
et  fuiulala  erat  ,  ejusque    nierilis  innitebatur. 

Quarto  et  genuine  :  pro  in  quo  graece  est 
sis  0 ,  id  est,  in  quod  ,  ad  quocl  ,  scilicet  ad  cre- 
dendum,  sive  ut  credant  Christo  et  Evangelio. 
q.  d.  Positi  sunt  ad  credendum  in  Chrislum, 
nec  tamen  credunt,  quia  credere  nolunt.  Om- 
nes  enim  homines  ,  et  maxime  Judaei,  positi, 
id  est ,  creati  sunl  et  ordinati  per  legem  et  Pro- 
plictas  ad  hoc  ,  ut  in  Chrislum  lcge  et  Prophe- 
lis  pra-signatum  ciedanl.  lta  Bcda  et  Lyran. 
Deus  enim  creavit  el  ordinavit  homines  ad  bo- 
num ,  puta  ad  credendum  ut  salulem  assequan- 
lur,  non  autem  ad  malum,  puia  ad  non  cre- 
dendum  et  rebcllnnduin  ,  ut  eant  in  gehennam. 
Hoc  enim  tyrannicum  el  plusquam  tyrannicum 
est :  nemo  enim  lyrannorum  hoc  fecit ,  aut  fa- 
cere  voluit,  et  potuit. 

9.  Vos  autem.  ]  Pronomen  vos  Primo,  poiesl 
accipi  collective ,  q.  d.  Vos  6  fideles  in  unum 
coetum  colleeli,vos6congregatioChristianorum; 
vos  6  Ecclesia  Christi  eslis  regale  sacerdotium  , 
genssancia  ,  eie.  Secundo  ,  distributive,  q.  d. 
Vos  6  singuli  fideles  estis  genus  electum,  etc. 
quos  scilicet  Deus  sibi  elegit ,  et  qui  vicissim 
Deum  elegistis ,  electioni  et  vocationi  ejus  con- 
sentiendo  et  cooperando  ,  uii  docet  Moses  Deu- 
ter.  26.  v.  17.  et  18.  Sicut  Crgo  Deus  olim  Ju- 
dn?os  ,  ita  nunc  Chrislianos  elegit  in  suum 
populum  et  Ecclesiam  ,  ac  per  eos  totimundo 
benedicit  et  benefacit.  Unde  pulchre  S.  Justinus 
epist.  ad  Diogenctum  ,  docet  Christianos  esse 
in  mundo  quasi  animam  in  corpore  :  Sparsa 
est  anima  ,  inquit ,  per  omnla  corporis  mem- 
bra ,  et  Chrisliani  per  onines  mundi  urbes.  Habi- 
tat  quidem  in  corpore  anima;  non  est  tamen  de 
corpore  :  et  Chrisliani  in  mundo  kabilant ,  non 
sunt  tamen  e  mundo.  InaspeclabiUs  anima  in 
corpore  aspectabili  tanquam  in  prcesidio  collo- 
cata  est  :  et  Christiani  in  mundo  manere  cognos- 
cuntur  ,  sed  eorum  pietas  manel  inaspectabilis. 
Odit  oppugnalque  animam  caro  nihil  lcesa  prop- 
terea  quod  frui  voluplatibus  proltibelur  :  odit  et 
Christianos  mundus  nulla  inre  violatus ,  quiavo- 
luplatibus  resistunt.  Infensam sibi  carnemetmem- 
bra  amat  anima  ,  et  Christiani  odio  ipsos  prose- 
quentes  amant.  Anima  corpore  inclusa  est,  et  ipsa 
corpus  conservat  :  el  Christiani  continenlur  in 
mundo  tanquam  in  custodia ,  et  ipsi  conservanl 
mundum.  Imnwrtaiis  anima  in  mortali  taberna- 
culo  habital :  el  Christiani  caduca  ut  inquilini  in- 
colunt,  immortalitatem  inccelis  prcestantes.  Anima 
dum  cibis  et  polionibus  male  tractalur  fit  melior  : 
et  Chrisliani  dum  quotidie  suppliciis  mulclanlur , 
magis  mulliplicanlur. 

Moraliter  liiuc  docet  S.  Hilar.  in  psal.  118.  et 
Clemens  Alex.  orat.  ad  Gentes,  Christianos  de- 
bere  fugere  omnem  umbram  luxuriae,  super- 
bise,etc.  quia  omncs  sumus  genus  electum, 
imo  reges  et  sacerdotes  ,  in  quibus  eligendis 
summa  adhibetur  ratio  eldiscretio. 

Regale  sacerdotium.  ]  Citat  Exodi  19.  6.  ubi 
Moses  Synagogam  Judeeorum  vocat  regnum  sa- 
cerdotale ,  vel,  uthebr.  est,  regnum  sacerdotum  t 
simili  enim  modo  Petrus  et  Septuag.  Verba  Mo- 
sis  eleganu  r  el  prudenler  invertens,  vocat  re- 
gale  saccrdolium.  Causam  hujus  inversionis  dedi 
Exodi  29.  6.  quia  scilicet  inSynagoga  Judaeorum 
regnum  eminehat  saeerdotio,  in  Ecclesia  vero 
' ".hristi  sacerdoiium  eminel  regno  ,  et  regiuun 


COMMENTARIA  IN  1.  EPIST.  S.  PETRI.  Cap.  II. 

refertur  ad  sacerdotium  quasi  temporale  ad  spi- 
ritale.  Unde  Syrus  verlit,  vos  estis  saccrdoliumad 
regnum.  Ecclesia  ergo  est  regnum  Christi,  non 
temporalc  ,  laicum  et  profanum  ,  sed  coeleste, 


sacerdotale  et  sacrum.  Eadem  ,  vice  versa  et 
polius,  esl  Christi  sacerdolium  non  legale,  non 
gentilitium  ,  non  plebeium,  sed  regale,  exi- 
mium,  illusirc,  magnificum  ,  cccleste  et  divi- 
num  :  idque  Primo  ,  quia  primus  ejus  sacerdos 
etconditor,  pula  Chrislus,  fuit  summus  Ponti- 
fex  el  Rex,  imo  Deus  et  Dei  filius.  Unde  ejus 
typus  fuit  Melchisedech  Rex  ct  Pontifex ,  ad 
quem  hic  alludit  S.  Pelrus,  Heb.  7.  1.  Secundo, 
quia  viclima  ejus  est  regalis  ,  eximia  et  divina  , 
pula  Christus,  qui  in  ara  crucis  quasi  regalem 
hosliam  pro  nohis  obtulit  se ,  atque  indies  in 
Allari  Eucharistiae  per  sacerdoles  se  offert  Deo, 
uti  docet  Concil.  Trid.  sess.  23.  cap.  2.  Terlio, 
quia  modus  offerendi  est  regalis,  tuin  quia  non 
mactandoet  laniando,  uti  faciebat  Aaron  et  cse- 
leri ,  sublimi  et  arcana  opcratione  Spiritus  S. 
consecrando  et  transsubstantiando  panein  in 
corpus  Christi,  peragitur :  tum  quia  regali,  li- 
berali,  munifico  animo,  plcnoque  amore  et 
cultu,  quasi  regium  donum  regi  Deo  offertur  , 
cst  ergo  lioc  j3a<7t>uov  oupov.  Simili  de  causaS.  Ja- 
cohus  legem  charitatis  vocat  regalem  :  ut  dixi 
c.  2.  8.  Quarto,  quia  fructus  ejus  estregalis: 
nam  peccala  abolet,  Deum  placat,  gratias  ei 
virlutes  omnes  conciliat  ,  denique  mcretur  et 
ducit  ad  regnum  coelorum  ,  tamque  sacerdotes 
quam  fideles  proquibus  offertur  reges,  cceli  ef- 
ficit.  Meminerint  ergo  sacerdotes  cum  cele- 
brant,  se  obire  regale  sacerdotium  ,  illudque 
regali  animo,  amore  et  religione  Deo  offerant. 
Hoc  est  quod  ait  Paulus  Hebr.  9.  11.  Christus  as- 
sistens  Pontifex  futurorum  bonorum,  etc.  neque 
pcr  sanguinem  hircorum  aut  vilulorum  ,  sed  per 
proprium  sanguinem  introivit  semel  in  sancta  , 
ceterna  redemplione  inventa.  Hinc  sacerdotes  ges- 
tantin  capite  coronam ,  tum  alias  ob  causas  , 
tnm  ob  regale  sacerdotium  novi  Testamenti , 
quod  omnium  rerum  est  perfectio,  cujus  index 
est  circulus  et  corona. 

Secundo,  non  solum  Ecclesia,  sed  et  singuli 
fideles  sunt  sacerdotales  regnum,  et  regale  sa- 
cerdotium  ,  sive  ,  ut  vertit  Chald.  Exodi  19.  6. 
Reges  et  sacerdotes :  Reges ,  tum  quia  regunt  suos 
sensus  ,  membra,  potentias,  passiones  ,  iisque 
dominantur.  Ita  S.  Gregor.  26.  Moral.  26.  tum 
quia  familiares,  imo  filii  sunt  Jesu  Chrisli,  Re- 
gis  regum,  et  Domini  dominantium  ,  qui  in  no- 
his  regnatcum  Palre  etSpiriiusancto,  ail  S.  Am- 
bros.  in  Apocal.  c.  1.  6.  et  c.  5.  10.  Unde  aliqui 
exponunt,  sacerdotium  regale ,  id  est,  praestans 
el  proprium  regis  Dei,  tum  quia  vocati  sunt  ad 
regnum  coeleste.  Hinc  baptizatorum  capiti  olim 
imponebatur  corona,  quasi  reges  essent  ad  Dei 
familiam  et  rerum  omnium  perfectionem  evecti : 
perinde  ac  fascia,  qua  frontes  fidelium  chris- 
mate  uncue  in  Sacramento  Confirmationis  reli- 
gantur,  diadema  regium  repraesenlat.  Id  ita  essc 
diserte  docetSeverus  Alex.  lib.  de  Bapt.  Elevant, 
inquit,  baplizatos  ad  Aitare ,  eisque  dant  myste 
ria ,  Eucharisliam ,  el  sertis  eos  coronat  sacerdos. 
Et  paulo  post :  Fratres  mei  psallite  hymnum  fdio 
dominatoris  omnium  ,  qui  regum  corona  vos  coro- 
navit ,  peroptateeam,  immutale  vestimenla  vestra, 
et  canclidi  estote  in  mundum  nivis  ,  ac  in  similitu- 
dine  angelorum  splendores  vestros  itluminatc.  Et 
in    precalione  :  Deus  dignos  vos  efficiat   ccetesti 


COMMENTARIA  IN  EPl 

regnoiuo,  ac  pro  hac  dissolubili  corona,  coronet 
i  us  coronis  justilia:  ct  operibus  bonis.  El  S.  Chry- 
sost.  hom.  adhaptizat.  Mementomei,  ait,  quando 
coronam  solis  radiis  splendidiorem  senticlis  in  ca- 
\)itc.  EtCyrillus  Ilicrosol.  insuaprocatech.  Jam, 
ait,  spirilualcs  coliigitisflurcs  ad  plcctcndas  ccclcs- 
les  coronas  :  jam  circa  porticum  regalis  palatii 
fuistis  :  utinum  vero  et  ab  ipso  rege  introducami- 
ni,  S.  Cregor.  Nazianz.  orat.  23.  invitans  Hero- 
nem  Philosophum  ad  cito  suscipiendum  baplis- 
ma  :  Adcsdam ,  ait,  coronis  nostrisde  te  vincium, 
ac  clara  voce  ,  non  in  mcdia  Olympia  ,  ncc  in  exi- 
guo  Griecta;  thealro ,  sed  coram  Deo  et  angelis , 
alque  universo  Ecclesia;  cozlu,  viclorem  proclama- 
bo.  ldcm  orat.  i\0.  baptismo  consignare  :  hic  tibi 
ct  vitam  c.t  vcrba  moderetur  ,  omnia  membra  , 
omnes  unimi  molus ,  omncs  sensus;  bonore  eum 
compleclere ,  ut  te  ornet,  capitique  tuo  gratiartim 
coronam  ncctat ,  et  corona  deliciarum  te  prote- 
gut.  Porro  solebat  coronahaec  ah  Episcopo  hene- 
dici.  Bcncdictionis  forma  cxtat  in  Ritu  baptismi 
/Etbiopum  apud  Severum  lih.  dc  Baptismo,  est- 
que  hcec  :  Domine  Pater  bone  et  sancle ,  qui  coro- 
nasti  Santtos  luos  corona  qace  non  corrampitur, 
benedic  eis ,  qui  dignos  nos  fecisli ,  qui  cas  impo- 
neremus  capitibus  famulorum  tuorum  ,  ut  sint  eis 
coroncc  honoris  et  glorite,  coronce  benediclionis  et 
sututis.  Amcn.  lhirsum  hoc  rcgnnm  ct  sacordo- 
lium  reprsesentat  unciio,  qua  fidcles  unguntur 
in  Baptismo  et  confirmatione.  Audi  Clemenicm 
o.  Conslit.  Aposl.  c.  15.  Episcopus,  ait,  in  baptismo 
caput  cjus  unget,  sicut  prius  ungebanlur  reges  et 
sacerdotes;  non  q uidcm  q uod q ui  nunc  baptizantur, 
etiam  saccrdotes  ordinentur ;  sed  quod  fiant  a 
Christo  Chrisliani ,  regale  sacerdotium ,  gens 
sancta,  Ecclesia  Dei  columnaet  firmamentum  prce- 
srntis  Ittminis ,  qtti  atiquando  non  popultts,  nunc 
autcm  dilccti  et  electi,  super  quos  invocatitm  est 
novum  nomcn  cjus ,  ut  testatur  Isaias  dicens  :  Et 
vocabunt  populum  novo  ejus  nomine ,  quo  Dominus 
nominabit  cum.  Idem  significatPrudent.  Cuui  ita 
canit  in  Psychomach. 

Post  inscripta  olco  frontis  signacula ,  pcr  qua; 
Unguentum  regale  datur  ,  et  Chiisma  perenne. 

Pari  modo  fidcles  sunt  sacerdotes ,  quia  Dei 
cultui  addicti,  mysticas  et  mctaphoricas  laudum 
ct  viftutum  hostiasilli  oflerunt,  uli  dixi  v.  5.  Pci- 
peram  ergo  haerelici  hinc  colligunt,  omnes 
Christianos  esse  propric  sacerdotes  :  nam  tales 
sunt  sacerdotes,  quales  etreges  (utrumqueenim 
aits.  Pcirus).  Atqui  reges  sunt  mystici  et  meta- 
phorici  ,  non  veri  et  proprii.  Ergo  el  tales  sunt 
saeerdotes.  Adde  Judseos  omnes  ,  quihus  primi- 
uis  hos  titulos  rcgum  et  sacerdotum  dedit 
Moses  Exodi  19.  6.  non  fuisse  veros  sacerdotes 
(sed  solos  posteros  Aaronis)  nc  quidem  in  Pas- 
chatc  :  tunc  enim  soli  primogeniti  familiarum 
crant  ex  prisco  jurc  sacerdotes,  immolahantque 
agnutn  pasclialcm  ,  quisque  pro  tota  sua  fami- 
lia  ,  uti  dtxi  i:xodi  12.  3.  Brgo  multo  magis  idem 
diceiHlutn  est  de  Christianis. 

Alhidit  tam  Pcitns  ipiam  Moses  ad  priscam 
genimm  consuetudinem,  qtia  sarcrdotiumjunc- 
tum  erat  regno ,  uti  fuit  in  Machaha^is  qui  simul 
fueruntpontiflcesetprincipes.  Primogeniti  enim 
famihariun  earuradem  erautsacerdotes ,  seque 
ac  princiDeset  reges:ei  illxMiiagnos  essent  et 
amplae.  Vide  Pinddam  in  c.  1.  Job  5.  n.  18. 
Addunt  Terlio,  Cajetan.  Cathar.  etSalmeron, 
r.nrtttianorum  saccrdotium  css^  regale,  quia 


T.  I.  S.  PETRI.  Cap.  II.  CVj 

reges  dirigit ,  iisque  imperal ;  Pontifices  eniin 
ossereges  spirituales,  ac  icgihus  piaeesse,  quia 
eorum  potestatem  temporalem  dirigunt  ad  finem 
spiritalem.  i.t  bacralione  potestate  laica  suhjici 
debet  potestati  gacerdotali.  Itaque  sacerdotale 
regnum  Ecclesix'  imprimia  cernitur  in  Episco- 
pis  et  episcoi)alu.  Hoc  enim  sacerdotitim  summa 
est  omnium  bonorum  quce  in  liominibus  consistunt, 
ait  S.  Iguatius  epist.  ad  Smyin.  Idem  epist.  ad 
Philadelph.  ait:  Cwsures  in  cpiscopo  pereant.  Fuse 
idipsum  ostendit  S.  Chrysost.  lihris  sex  quos  de 
sacerdotio  conscripsit.  Maxime  vero  idipsum 
cernitur  in  Summo  Pontiflce  et  Pontilicatu,  cu- 
jus  summa  et  amplissima  quaqnaversum  estpo- 
tostas  per  totum  orhem  sesc  extendens  ,  qua 
otiam  regibus  impcrat  (  unde  et  reges  se  ei  sup- 
pliccs  prosternunt,  suaque  sceptra  suhsternunt) 
ac  reges  Ecclesice  rcbelles  regno  privari  polcst , 
uli  saepe  privavit.  Hujus  regnisacerdotalis  insig- 
ne  est  cidaris,  sivc  tiara,  quam  triplici  corona 
icdimitam  capite  gestat  (  unde  vulgus  regnum 
vocat);  heec  onim  significat  regnum  Christi  ple- 
numet  summum,  quod  Pontifex  quasi  Christi 
vicarius  administrat.  Triplex  ergo  corona  signi- 
licat  eum  triplici  dominatu ,  id  est  summa  potes- 
lale  ,  prreditum.  Rursum  hac  triade  indicalur 
omnis  potestatis  consummalio,  plenaque  Eccle- 
.siastici  muneris  perfectio,  utjurehic  illud  Pru- 
dcniii  -xzpi  fifimi  exclamarc  liceat. 

0  triplex  lionor  !  6  triforme  culineu  ! 
Quo  uostri  caput  cxcitatur  orbis  , 
Orbis  Cliristianidecus  pereune. 

Ha3c  est  illa  majestas  ,  suhlimitas ,  efficacilas 
triverlicis,  trini,  inquam,  illius  ct  incompara- 
bijis  diadcmalis  ,  de  quo  plura  Carolus  Pascha- 
lius  1.  9.  de  Coronis  cap.  \U.  Non  crgo  mirenlur 
h.erotici  si  Ponlifex  regalom  haheat,  diadema, 
satellitium,  opes,  honorem  ,  adorationem,  ha- 
hetenim  regale  sacerdolium.  Hinc  regalis  illa 
Pontificum  lihertas  et  auctoritas,  qua  reguni 
scelcra  itnpei -lerrile  casligarunt.  Regalis  utiqne 
fuit  S.  Vigilii  vox,  ctini  a  Jtisliano  Imp.  sollicita- 
tus  ad  Eutychianam  h.erosim,  intrepide  ei  infa- 
ciem  restitit ,  dixilque  :  Ego  ad  J ustinianum 
Christianissimum  Imperatorcm  venire  optavi ,  sed 
Dioctctianum  inveni.  Similis  fuil  S.  Martini  ad 
Constantem  Imp.  Monothelitam,  cum  ah  eocap- 
tus  :  Potius ,  ait,  sinam  me  disccrpi  in  milte  par- 
tcs ,  quam  tuce  hceresi  vet  in  puncto  subscribam. 
Dixil  etfecit,  namin  Chersonam  ntcgatus  frigorc, 
fame  et  pcedore  consttmpttis  gloriosumobiit  marlv- 
rium.  Ita  actaejusdem.  Similis  fuil  S.  Alhanasii, 
qui  Apolog.  ad  Constantium  Imp.  eum  vocat 
Anliochum  Herodem  ,  imo  Anlichristum.  Pono 
in  tantofastigio  servat  Pontifex  decus  humilila- 
tis,  vocans  se  servum  servorum  ,  singulisque 
reipsa  uhi  opus  est  serviens  et  commodis  tam 
animae  ,  quam  corporis  cujusque  consulens. 
Quare  prodigiicst  inslar  illud  :  Scrvus  servorum  , 
dominans  dominis  dotninantittm. 

Dcnique  Ecclesia  sive  ceetas  fidelium  ( illi 
enim  proprie  hos  litulos  assignat  Petrus  )  est 
regale  saccrdotium,  quia  uli  liabet  vcros  reges, 
ita  habet  et  veros  sacerdotes,  et  illis  his  con- 
juncti  et  suhordinati  sunt  :  et  quia  ipse  est  reg- 
num  Dei  sacrum  in  quo  scilfcet  Deus  per  gra- 
tiam  regnat ,  regnaturus  dcindc  per  gloriam  . 
cum  illam  resni  sui  coeleslis  participem  et  here- 
dem  efficiet.  Quamobrom  ipsa  in  Evangelii  saepe 
vocanlur  regnnmDeiet  regnum  coelorum.  Ende 


cw 

S.  Epiph.  haeresi  29.  Thronus  David,  ait,  et  regia 
sedes  est  saccrdotium  inS.  Ecclcsia  quam  dignita- 
lem  regiam  simulque  ponti/iciam  conjunctim  lar- 
gitus  est  Dominus  sancta  Ecclcsia?  sux,  translato 
in  ipsam  tlirono  David  non  deficiente  in  ceternum. 

Hinc  colligont  reges,  quales  debeat  eoruni 
esse  regnum,  scilicet  non  Ethnicum,  non  profu- 
num,  sed  sacerdotale  et  sacrum,  quod  Ecclesioe 
subserviat ,  et  fideles  dirigat  ad  salulem  aeter- 
nam.  Rursum  sacerdotes  colligant ,  quale  dc- 
beat  esse  eorum  sacerdotium ,  scilicet  noncom- 
munc  et  plebeium,  sed  eximium  et  regale.  Audi 
Decretum  distinct.  40.  c.  fin.  ex  Auctore  Imper- 
fecti  bom.  UZ.  in  Matth.  Mutli  sacerdotes,  inquit, 
pauci  sacerdotes  ;  multi  in  nomine  et  pauci  in 
opere.  Videte  ergo  fratres  ,  quomodo  sedeatis  su- 
per  calhedram  :  quia  non  calhedra  facit  sacerdo- 
tem ,  sed  sacerdos  cathedram  :  non  locus  sanctifi- 
cat  hominem,  sed  homo  locum.  Non  omnis  sacerdos 
sanctus,  sed  omnis  sanctus  est  sacerdos.  Qui  bene 
sederit  super  calhedram  ,  honorem  accipit  calhe- 
dra?:  qui  male  sederit ,  injuriam  facit  cathedrce. 
Ideoque  malus  sacerdos  cle  sacerdotio  suo  crimen 
acquirit,  non  dignilatem:  injudicio  enimtuo  sedes. 
Siquidembene  vixeris ,  et  bene  docueris ,  populum 
instruis  :  si  bene  docueris ,  et  male  vixeris ,  tui  so- 
lius  comdemnator  eris ,  etc.  quia  Deum  inslruis 
quomodo  te  debeat  condemnare ,  et  distinct.  93. 
c.  Sacerdotes ,  ex  S.  Clement.  Sacerdoles,  inquit, 
docebat  B.  Petrus  sal  terra ,  et  mundi  lumen:  do- 
cens  eos  in  sptendore  bonorum  operum  glorificare 
Deum  Patrem. 

Moraliter  contemplentur  hic  fideles  dignitatem 
soae  vocationisad  regnum  etsacerdotium  Chris- 
ti ,  eique  condigne  vivant,  omnia  faciendo  et 
ordinando  ad  gloriam  Dei,  ul  ipsi  soli  placeant, 
ipsum  colant,  honorent,  et  toto  orbe  glorificent, 
itaque  regnum  Dei  coeleste  consequantur.  Om- 
nes,  ait  S.  Ambros.  filii  Ecciesim  sacerdotes  sunt : 
ungimur  enim  in  sacerdotium  sanctum  ,  offerenles 
nosmetipsos  Deo  hostias  spiritales.  S.  Augustinus 
autem  :  Immotamus,  ait,  hostiam  jubilationis  , 
hostiam  l&titice ,  hostiam  gratutationis ,  hostiam 
gratiarum  actionis  in  sancta  Ecclesia,  et  alibi : 
Sicutomnes  Christianos  dicimus  propter  myslicum 
chrisma,  sic  omnes  sacerdotes ,  quoniam  sunt 
membra  unius  sacerdotis.  Elegantissime  vero  Leo : 
Omnes  enim  ,  inquit,  in  Christo  regeneratos  cru- 
cis  signum  efficit  reges,  sancti  vero  Spiritus  unc- 
tio  consecrat  sacerdotes ,  ut  prceter  istam  specialem 
nostri  mysterii  servitutem,  universi  spiritales  et 
rationales  Christiani  agnoscant  se  regii  generis , 
'■t  sacerdotati  officii  esse  consortes.  Quid  enim  tam 
regium,  quam  subditum  Deo  animum  corporis  sui 
esse  rectorem  ?  Et  quid  tam  sacerdotate ,  quam  vo- 
vere  Domino  conscientiam  puram,et  immacutatas 
pietatis  hostias  de  Altari  cordis  offerre?  Simili 
modo  ait  Seneca  epist.  37.  Si  vis  tibi  omnia  subji- 
cere,  subjice  te  rationi  :  multos  reges  ,  si  ratio  te 
rexerit.  Et  Claudian. 

Si  metuis,  si  prava  cupis ,  si  duceris  ira  , 
Serviiii  patiere  jugum,  tolerabis  iniquas 
Interius  leges  :  tuncomniajure  tenebis, 
Cum  poteris  Rex  esse  tui. 

Audi  Origen.  hom.  9.  in  Num.  Ego,  ait,  si  re- 
nuntiem  omnibus  qua3  possideo,  et  tollam  crucem 
meam ,  el  sequar  Christum,  holocaustum,  obtuli  ad 
Ailare  Dei :  aut ,  si  tradidero  corpus  meum  ut  ar- 
deam ,  habens  caritatem ,  et   gloriam   martyrii 


COMMENTARIA  IN  I.  EPIST.  S.  PETRL   Cap.  II. 

consequar  ,  holocaustum  meipsum  obtuti  adAUare 
Dei  :  si  diligam  fratres  meos ,  ita  ut  animam 
meam  ponam  pro  fratribus  meis;  si  pro  justitia, 
pro  veritate  usque  ad  mortem  certavero ,  holo- 
causlum  obtuli  ad  Attare  Dei :  si  membra  mea  ab 
omni  concupiscentia  carnis  morliftcavero,  si  mun- 
dus  mihicrucifixus  sit ,  et  ego  mundo,  hotocaustum 
obtuli  ad  Attare  Dci,  et  ipse  mca:  hostice  sacerdos 
efficior ,  hoc  ergo  moclo  sacrificium  geritur. 

Prae  reliquis  autem  martyrium  cst  regale  sa- 
cerdolium,  quia  Martyr  regali  animo,  ardenti 
charitate  se  suaque  omnia ,  vilam  et  mortem 
Deo  in  holocaustum  offert.  Dicebat  Heliogabalus, 
teste  Lampridio  et  aliis  in  ejus  vita  :  Imperatori 
et  regi  basilice  ,  id  est  rcgaliter  ,  essc  moricndum  , 
seque  ac  vivendum.  Dixit,  al  non  fecit  :'Martyres 
et  dicunt  et  faciunt.  Rursum  Religio  est  regale 
sacerdotium,  quia  in  ea  Religiosi  se  totos  quasi 
victimas  spontaneas ,  imo  quasi  holocausta ,  Deo 
offerunt.  Ipse  homoDei  nomine  consecratus  acde- 
votus  ,  in  quantum  mundo  moritur  ut  Deo  vivat , 
sacrificium  est ,  ait  S.  August.  10.  Civit.  c.  6.  et 
S.  Greg.  1.  9.  Mor.  31.  Nos  quippe  ipsos,  inquit, 
sacrificium  Dco  offerimus ,  cum  vitam  nostram  di- 
vino  cuttui  dedicamus.  Idem  hom.  12.  in  Ezecb. 
Qui ,  ait ,  sic  operantur  ea  quce  Dei  sunt ,  ut  tamen 
ct  qucedam  quce  sunt  sceculi  non  relinquant ,  nimi- 
rum  sacrificiumet  non  holocaustum  offerunl.  Qui 
autemcunctaqaai  mundi  sunt  deserunt ,  et  totam 
mentem  igne  divini  amoris  incendunt ,  hi  nimirum 
omnipotenli  Domini  sacrificium  et  holocauslum 
fiunt.  Sic  et  D.  Thom.  2.  2.  q.  186.  art.  7.  docet 
Religiosos  esse  holocausta ,  quia  omnia  sua  Deo 
tradunt,  nimirum  opes  per  votumpaupertatis, 
corpus  per  votumcastitatis,,  voluntatemet  judi- 
cium  per  votum  obedientiae.  Plura  vide  apud 
Hieronymum  Platum  lib.  2.  de  Bono  status  Reli- 
giosi  cap.  15. 

Gens  sancta.  ]  Primo  ,  quia  utiSynagoga  Ju- 
dieorum  olim  ,  ita  nunc  Ecclesia  Christianorum 
ex  omnibus  gentibus  Deo  est  segregata,  dicata 
et  sanctificata.  Secundo,  quia  plurimos  habuit 
et  habet  Sanctos,  Apostolos ,  Martyres,  Confes- 
sores ,  Virgines.  Sunt  viri  eruditi  qui  numerum 
Martyrum  accurate  ineunt,  asseruntque  facile 
esse  undecim  milliones,  ita  utcuique  diei  per 
annum  assignari  queant  triginta  millia  Marty- 
rum,  uti  ostendam  Apoc.  7.  9.  Tertio,  quia  omnes 
ad  sanctitatem  vocati  sunt  juxta  illudHebr.  12. 
22.  Accessisti  ad  Sion  montem  et  civitatem  Dei  vi- 
ventis  ,  Jerusalem  coziestem,  et  multorum  millium 
angelorum  frequentiam,  et  Ecctesiam  primitivo- 
rum,  qui  conscripti  sunt  in  ccelis,  et  judicem  om- 
nium ,  Deum,  et  spiritu  justorum  ,  perfectorum, 
et  Testamenli  novi  mediatorem  Jesum.  Quarto , 
quia  sancla  est  Christianorum  religio,  fides, 
doctrina,  Sacramenta,  sacrificia.  Quinto,  quia 
ejus  auctor  Christus  est  Sanctussanctorum,  Da- 
niel.  9.  1k.  ejusque  rector  est  Spiritus  sanctus. 
Sexto,  quia  nullibi  nisi  in  Ecclesia  invenitur  vera 
sanctitas.  Septimo ,  quia  eorum  lex ,  et  vita  legi 
conformis  est  sancta. 

Audi  S.  Basil.  in  Moralibus  regula80.c  21.  Quid 
proprium,  ait,  Christiani?Fides  quoeper  charitatem 
operatur.  Quid  proprium  ejus  quce  in  proximum 
est  charitatis?  utititalem  propriam  non  quarere, 
sed  utititatem  ejus  qui  diligitur  cumanima,  tum 
corporis.  Quid  proprium  Christiani?  utper  baptis- 
mum  denuo  ex  aqua  et  spiritu  generetur,  ut  unus  fiat 
spiritus  cum  Christo  ,  ut  quemadmodum  Christus 
peccato  semelmortuus  est ,  ita  eliam  ipse  mortuus 


COMMENTARIA  IN  I.  1 

sit,  ct  ad  omne  peccatum  immobilis,  sicut  scriptum 
est,  l\om.  6.  Quicumque  in  Christum  Jesum  bupli- 
zati  sumus ,  in  mortcm  illius  baplizali  sumus.  Con- 
scpulti  enim  sumus  cum  itlo  per  baptismum  in 
mortem,  hoc  scientes  quod  vetus  homo  noster  si- 
mul  crucifixus  esl ,  ut  dcslruatur  corpus  peccati , 
ut  ultra  non  serviamus  peccalo.  Quid  proprium 
Christiani?  mundari  ab  omni  inquinamento  carnis 
et  spiritus ,  et  perficere  sanctitatem  in  timore  Dei 
et  charitate  Christi,  et  nullam  habere  maculam, 
nequerugam.  Quidproprium  Chrisliani?  providere 
Dominum  in  conspectu  suo  semper.  Quid  proprium 
Chrisliani  ?  quotidie  ac  singulis  horis  vigilare,  et 
assidue  paratum  esse  ad  eam  perfcctionem  per 
quam  placeat  Deo ,  illud  scienlem,  venturutn  esse 
Dominum  hora  illa  qua  non  sperat. 

Popui.us  ACQinsmoNis,  ]  id  est,  acquisitus. 
Syrus ,  congregatio  redempta  ,  quam  scilicet 
Christus  suo  sanguine  acquisivit,  redemit  et 
emit.  Minus  recte  Vatablus  et  Erasmus  vertunt , 
qui  Chrislo  in  lucrum  accessit.  Esto  enim  id  verum 
sit,  tamen  id  praecise  non  significal  ««pijrofojMf , 
sed  acquisitionem  et  emptionem,  ex  qua  non 
tam  Christo  quam  ipsismet  emptis  ingenslucrum 
gratiue,  gloriue  et  hercditatis  ccelestis  accessit. 
Hinc  Paulus  fideles  ait  positis  in  acquisitionem 
salulis  per  Chrislum,  ipsosque  vocat  filios  fidei 
in  acquisitionem  anima?.,  Hebr.  10.  59.  et  1. 
Thessal.  5.  9.  Christo  tamen  ex  eadem  accessit 
ingens  gloria.  Nam,  utait  S.  Bernardus  in  Sen- 
tentiis  :  llajc  pars  Chrisli  quam  tulit  de  manu 
Amorrhwi  (qui  amarum  ac  rebellem  significat, 
puta  diabolum)  in  gladio  praidicalionis  et  arcu 
incarnalionis.  Idcirco  Christus  nos  summe  amat, 
quia  caro  ei  constilimus  :  emit  enim  nos  san- 
guine  suo. 

S.   Auguslinus  1.  de  Peccat.   mor.  c.   27.  et 

S.  Ambrosius  in  psal.  118.  octon.  6.  legunt  po- 

putus  in  adoptione,  rem  reddentes,  non  verba  : 

Tttpixoiwi  enim  non  significat  adoptionem  sed 

vinditias,    sive  vendicalionem  in    libertalem, 

acquisitionem  ,    possessionein  ,    conservatio- 

nem  ,  salutcm  :  ra?tr;ouXa$xi  enim  est  asserere 

in  libertatem ,  acquirere ,   servare  ;  nepmoiriai; , 

respondet    Ilebr.     nSiD  segulla,   id  est,   pars 

eximia,  selecta  et  dilecta,  uti  est  thesaurus  et 

gemmac  preliosse.  Vide  dicta  Exodi  19.  6.  Sensus 

est,  q.   d.   Chrisliani  sunt  populus  peculiaris  , 

hoc  est  possessio,  peculium  et  cymelium  Dei. 

Unde  et    OEcum.   Acquisilionem  interpretatur 

possessionem  et  hereditatem.  Omnes  enim  ,  ait, 

'.rio/jix ,  id  cst  crealura  Dei  sunt  :  xTrj/xa  vero ,  id 

cst  possessio ,  soli  illi  qtti  per  bonam  suam  opera- 

lionem  dignati  ca  re  fucrint.  Propterea,  inquit , 

clecti  fuistis ,  ut  pcr  obedientiam  et  bona  opera  ves- 

'ra,  prwcones  virtutis  ejus  qui  nos  vocavit  dica- 

mini.  PulchreS.  August.  de  Verbis  Dom.  secund. 

Lucam  Bftim   35.  in  fine.    Magna  res ,  inquit, 

fralrcs  ,  ct  hcirditas   ipsitts  sumus,   ct   hereditas 

nostra  cst;  quia  ct  cotimus   ctim  ,  et  colit  nos. 

Sutta  cst  injuria  illi  quicolit  nos.  Qttia  si  nos  co- 

litiuts  itlum  ut  Deum  nostrum  ,  ille  cotit  nos  ut 

agrum  suutn.   Egosum,  inquit  Chriilus,  ritis, 

ros  estispalmiteSjpaier  meus  agrirola  est ,  Joan. 

C.  15.  Krgo  colit  nos ;  scd ,  si  fructum  rcddamus  , 

paral  hormtm. 

Hinc  S.  Hasil.  iu  Mnralibus  regula  S0.  cap.  1. 
rt  tequent,  docei  fideiesessel  oves,  palmites, 
«.ponsas,  templa,  victimas,  filios  Christi,  ideo- 
que  debere  ita  vivere  ui  sintlux  mundi,  ct  sal 
irrrae.  Ctijusmodi  Christianos  esse ,  inquit,  ratio 
con^Ki..  a  i.Artnr.    tov.  N. 


PIST.  S.  PETRI.  Cap.  II.  r   t 

vult  ?  Primo  ,  tanquam  discipulos  Christi ,  qui  ad 
ea  se  tantummodo  conformentquce  vidcant  in  ipsu, 
vel  quce  audiant  ab  ipso.  Tollite  jugttin  meumsu- 
pervos,  et  discile  ame.  Vosvocatis  me  mugisler 
etDomine,  et  bene  dicitis ,  sum  etenim.  Si  ergo 
ego  lavi  pedes  vestros  Dominus  et  magister,  et 
vos  debetis  aller  alterius  tavare  pedes.  Exemplum 
enimdedivobis,  ut  quemadmodum  ego  fcci  vobis  , 
ita  et  vos  faciatis. 

Secundo,  tanquam  oves  Christi ,  qui  solam  uu- 
diantvocemPastoris  sui,  et  ipsum  sequantur.  Oves 
meoe  vocem  meam  audiunt ,  et  ego  cognosco  eas  , 
et  scquuntur  me.  AUenum  aulem  non  sequentur , 
sed  fugienl  ab  eo. 

Tertio  ,  tanquam  palmites  Christi  in  ipso  radi- 
catos,  et  ipsi  fructum  ferentes  et  omnia  quce  illu 
digna  sunt,  ct  ipsius  voluntati  consentanea  facien- 
tes,  et  habentes.  Ego  sum  vitis  et  vos  palmites. 

Quarto  ,  tanquam  membra  Christi  in  omni  cxe- 
cutione  mandalorum  Domini ,  aut  donorum  Spi- 
ritus  sancti  absolute  perfectos ,  dignitatem  capitis 
ipsorum,  qui  est  Christus.  Nescitis  quod  corpora 
vestra  membra  sunt  Christi?  veritatem  autem  fa- 
cientes  in  charitate  crescamus  in  illo  per  omnia  , 
qui  est  caput  Christus ,  ex  quo  totum  corpus  com- 
pactum  et  connexum  per  omnem  juncluram  sub- 
ministrationis  ,  secundum  operationem  in  mensu- 
ram  unicujusque  membri ,  augmentum  corporis 
facit  in  a?dificationem  sui  in  charitale. 

Quinto,  tanquam  sponsam  Christi  servantem 
caslitatem  ,  in  eo  quod  insolis  sponsi  suivolunta- 
tibus  ambulet.  Qui  habet  sponsam  sponsus  esC  : 
despondi  enim  vos  uni  viro  virginem  castam  exhi- 
bere  Christo. 

Sexto,  tanquam  templum  Dei  sanctos  ac  mun- 
dos  ,  et  iis  repletos  solum  quos  ad  Dei  cultum  perti- 
neant.  Si  quis  diligitme,  sermonem  meum  servabit, 
ctPatermeus  diliget  eum ,  et  ad  eumveniemus, 
et  mansionem  apud  eum  faciemus.  Vos  enim  estis 
templum  Dei  vivi,  sicut  dicit  Deus  :  Inhabitabo  in 
illis,  et  ambulabo  inter  eos ,  et  cro  illorum  Deus. 
Seplimo,  tanquam  victimam  immaculatam , 
omnibusque  suis  membris  et  partibus  absolutam , 
verat  in  Deum  pietatis  integritalem  conservantcs. 
Obsecro  itaque  vos  fratres  per  misei-ationes  Dei, 
ut  cxhibeatis  corpora  vestra  hostiam  viventem 
sanctam,Deo  ptacentem ,  rationabile  obscquium 
vcslrum. 

Octavo,  tanquam  filios  Dei  formatos  ad  imagi- 
nem  Dei,  secundum  mensuram  qua?  donata  est 
Iwminibus.  Filioli  adhuc  modicum  vobiscum  sum  . 
ftlioli  mei  quos  iterum  parturio  ,  donec  formetur 
Christus  in  vobis. 

Nono  ,  tanquam  lucem  in  mundo  :  ut  et  ipsi  vi- 
delicct  puri  sint  ab  omni  vitio,  et  eos  qui  ad  ipsos 
accedunt  illumincnt  ad  agnitionem  veritatis  ,  ut 
vel  lalcs  fiant  quales  convenit ,  vel  declarent  quid 
sint.  Vos  estis  lux  mundi.  Jnter  quos  lucetis  sicut 
luminaria  in  mando. 

Decinio,  tanquam  sal  in  trrra  :  ut  vidclicel  qtti 
communionrm  cttm  ipsis  habuerint ,  spiritureno- 
ventttr  ad  incorrtiptioncm.  los  cstis  sal  tcrro:. 

Ut  vihtvti-.s  \>>tntiktis  f.jus.  ]  Quas  virtutes  : 
Primo.  q.  d.  Ut  vos  quasi  regales  sacerdotes 
Christi  narrelis,  praedicetis  et  celebretis  im- 
mensam  ejus  in  nos  clemenliam,  sapientiam  , 
patientiam.  humilitatem,  chariiatem,  justitiam. 
caeterasque  virtutes,  quas  in  vita  et  morte  pm 
nobis  redimendis  exhibuit  Christus.  Alludit  ad 
Hebraeos ,  qui  transito  mari  Rubro  Deo  gratia> 
agentes,  celebroruol  ejus  magnalia,  dfeentes  : 

M 


#i2 


COMMENTARIA  IN  I.  EPIST.  S.  PETRI.  Cap.  II. 


<:antemus  Domino:  glorioseenimmagniftcatusest, 
equum  el  ascensorem  projecit  in  mare.  Exod. 
15.  1. 

Secundo  ,  «-prch  icl  est  virtus ,  significat  indus- 
triam  (undeab  a.p^h  deductum  est  nomeu  ar- 
tis,  ait  ex  Donato  S.  August.  U.  de  Civit.  21.) 
Chrisius  enim  magna  industria  assumpsit  car- 
nem  passibilem,  ineaque  crucifixus  est,  utdia- 
bolum  falleret,  et  per  lignum  quo  cecideramus 
nos  redimeret.  Hinc  canit  Ecclesia  in  Hymno 
Dominicae  passionis  :  De  parentis  protoplasti 
fraude  facta  condolens  ipse  tignum  tunc  notavit , 
damna  ligni  ut  soiveret.  Hoc  opus  nostrce  salulis 
ordo  depoposcerat ,  multiformis  prodiloris  ars  ut 
arlem  falleret ,  et  medeiam  ferret  inde  hostis  unde 
lceserat. 

Tertio,  tytrii  significatvirtutemetfortitudinem 
bellicam  ;  deducitur  enim  ab  cipm,  id  est  Mars. 
Sicvirtutes,  id  est,  heroica  praelia  et  victoriae 
.ludae  et  fratrum  Machabaeorum  celebrantur  in 
libris  Machab.  Christus  enim  ingenti  fortitudine 
vicit  diabolum,  mundum,  carnem,  omnesque 
tyrannoset  Gentes  non  ferro,  sedligno  ;  nonfe- 
riendo,  sed  moriendo.  Unde  Petrus  Damiani 
serm.  10.  de  Coena  Domini ,  pro  virtutes  legit 
virtutem  in  singulari. 

Quarto  virtus  significat  opus  eximium  etmag- 
nificum ,  quod  insignem  parit  laudem  et  decus  : 
unde  Syrus  vertit  nnriWWI  tesbechate ,  id  est , 
laudem  etgloriam  ejus.  Sic  vice  versa  laus  sumi- 
lur  pro  virtute  per  metonymiam  ,  qua  effectus 
pro  causa  ponitur  ;  ut  cum  Poeta  ait :  Sunt  sua 
prcemia  laudi,  id  est  virtuti :  virtutis  enim  indi- 
vidua  comes  est  laus  et  gloria,  nimirum  , 

Ardua  per  praeceps  gloria  vadit  iter. 

Hinc  Romani  templum  honoris  aedificarunt  con- 
tiguumtemplo  virtutis,  cujus  vestigia  eliamnum 
Romae  cernimus. 

Quinlo,  virtutes  Chrhti  accipi  possunt  non  pas- 
sive,  sed  active,quas  scilicet  ipse  agit  et  opera- 
uirin  nobis,  scilicet  miram ,  imo  divinam  hu- 
militatem,  charitatem,  patientiam  ,  castitalem  , 
constantiam,  etc.  nobis  aspirando,  quae  longe 
superant  virtutes  omnium  Pharisaeorum  etJu- 
daeorum,  uti  ostendit  Christus  Matth.  5.  toio  ca- 
pite.  Hae  enim  nostrae  virlutes  mire  commen- 
dant  gloriam  Christi,  quia  ab  ipso  nobis  sunt 
indilae.  Alludit  ad  oraculum  Davidis  Psalm.  21. 
v.  32.  Annuntiabitur  Domino  generatio  ventura, 
et  annuntiabunt  cceli  j ustitiam  ejus  popuio  qui  nas- 
cetur ,  quem  fecit  Dominus.  Et  illud  Isaiae  cap. 
63.  21.  Populum  istum  formavi  miki;  laudem  meam 
narrabis.  Huic  expositioni  favet  id  quod  subdit 
S.  Petrus. 

Qui  de  tenebius  infidelitatis ,  ignorantiee  Dei 
etsalulis,  errorum  et peccatorum,  vos  vocavit 

1N   ADM1RABII.E  LIJMEN  SUUM,]  fidei    SCilicet,    COg- 

nitionis  Dei,  prudentiae  et  virtutum  :  quibus 
verbis  S.  Petrus  alludit  ad  Isaiae  9.  v.  2.  Populus 
qui  ambulabat  in  tenebris  vidit  tucem  magnam;ha- 
hitantibus  in  regione  umbrce  mortis  ,  lux  orta  est 
cis  ;  et  cap.  60.  1.  Surge  ,  illuminare  Jerusatem, 
quia  venit  lumen  tuum,  et  gloria  Domini  super  te 
orta  est.  Quia  ecce  tenebras  operient  lerram ,  et 
catigo  populos  :  super  te  autem  orietur  Dominus  , 
ct  gloria  ejus  in  te  videbitur.  Et  ambutabunt  gen- 
tes  in  luminetuo;  el  reges  in  splendore  ortus  tui. 
Hac  sententia  tacite  monet  fideles  S.  Petrus,  ut 
lumen  hoc  et  solem  justiliae  qui  eis  ccelitus  afful- 
s:t,  senuantur,  in  ejusquc  luce  ambulent  ct  vi- 


vant,  juxta  illud  Pauli  Ephes.  5.  v.  8.  Eratis  ali- 
quando  tenebrcp.,  nunc  autem  lux  in  Domino  ,  ut 
fttii  lucis  ambulate ,  fructus  enim  lucis  est  in  omni 
bonitate  et  justitia  et  veritate  probantes  quid  sit 
beneplacilum  Deo.  Et  Rom.  13.  12.  ISox  prcecessit, 
dies  autemappropinquavit.  Abjiciamus  ergo  opera 
tencbrarum  ,  et  induamur  arma  lucis.  Et  Philipp. 
2.  15.  Ut  sitis  sine  querela,  et  simplices  fitii  Dei 
sine  reprehensione  in  medio  nationis  prava  et  pcr- 
versas  ,  inter  quos  lucetis  (Syrus  spectamini)  si- 
cut  luminaria  in  mundo. 

Porro  hoc  lumen  vocat  admirabile,  tum  quia 
mira  de  Deo,  de  S.  Trinitate,  de  Christo,  deprae- 
destinatione,  de  vocatione  Gentium,  etc.  mys- 
teria  revelat  et  ostendit :  lum  quia  mira  docet 
de  virtutum  officiis,  de  perfectione  castitatis, 
patientiag,  charilatis,  obedientise,  religionis,  con- 
temptus  mundi,  aliorumque  yirtutum,  ex  qui- 
bus  omnibus  clarescit  gloria  Christi :  tum  quia 
Sancti  per  illud  heroica  et  mira  virtutum  opera 
patrarunt,  uti  ostendit  Paulus  Hebr.  11.  Ita  mirus 
fuit  amor  Christi  in  S.  Petro,  mirus  amor  cru- 
cis  in  Andrea,  mira  vis  praedicandi  in  S.  Paulo, 
mira  puritas  in  S.  Joanne  ,  mira  fortitudo  in 
S.  Stephano,  mira  constantia  in  S.  Alhanasio, 
mira  poenitentia  in  S.  Magdalena  ,  mira  con- 
templatio  in  S.  Antonio,  mira  religio  in  sancto 
Basilio,  mira  humiliias  in  S.  Francisco,  mirus 
fervor  in  S.  Dominico ,  mirus  candor  in  S.  Ber- 
nardo,  mirus  ardor  in  S.  Laurenlio,  etc.  Hajc 
omnia  ostendunt  et  prsedicant  virlutes,  et  glo- 
riam  Christi :  nam  ab  eo  quasi  capite  et  fonle  di- 
manarunt  in  Sanctos  :  unde  necesseest  ea  om- 
nia  longe  perfectiora  fuisse  in  Christo.  Ut  ergo 
metiaris  viriutes  Christi,  metire  et  considera 
vitas  et  virlutcs  Sanctorum  singulorum.  Hae 
enim  a  Christo  quasi  radii  a  sole  prolluxerunt. 
Idque  patebil  in  die  judicii ,  cum  venerit  glorifi- 
cari  in  Sanctis  suis  ,  et  admirabitis  fieri  in  omni- 
bus  qui  crediderunt ,  ait  Paulus  2.  Thessal.  1. 
v.  10. 

Jam  vero  quantum  hoc  lumen  et  virtutes 
Christi,  et  ex  eo  Christianorum,  superent  omne 
lumen  omnesque  virtutes  Philosophorum,  prae- 
ler  alios  pulchre  docet  S.  Eucherius  Epist.  ad 
Valerianum,  ubi  mulla  Christi  el  Christianorum 
axiomata  recenset,  quae  Philosophis  videnlur 
paradoxa  :  In  itlis  namque  eorum  prceceplis ,  in- 
quit,  vel  adumbrala  virtus ,  vet  falsa  sapienlia  : 
in  his  vero  consummalajustitia,  solidavirlus  con- 
linetur,  etc.  Ibi  (]in  schola  el  Philosophia  Christi) 
tibi  istud  insinuabitur :  Si  amas  te ,  proximum  di- 
lige  ;  quia  nihil  magis  commodis  tuis  dabis ,  quam 
quod'.contutcris  atienis.  Ibi  libi  prcecipietur.  Nul- 
lamesse  causam  lamdignam  putes ,  qua  tibijusta 
fiatmors  hominis.  Iltic  adversns  iiticila  moneberis: 
Libidiniresisle  tanquam  hosfi  acerbissimo ,  quiin- 
sultare  victis  etiam  contumelia  corporis  gaudeat, 
lltic,ne  concupiscas ,  islud  edoceberis  :  Metius  est 
nollequcenon  habeas ,  quam  habere qucevelis.  lltic, 
ne  irascaris  ,  hoc  ingerelur  :  Qui  provocatus  iras- 
citur ,  tunc  solttm  irascilur ,  cum  non  provo- 
catur.  Ibi  etiam  de  inimicis  auclies  :  Amato  non 
amanlem :  quia  amanlcm  vix  ultusnonamat.  lllic 
scepius  id  libi  ilerabitur  :  Thesaurum  is  bcncrecon- 
dit ,  qui  indigentibus  dividit.  Perdcre  enim  jam 
non  poterit  ,quod  largiendo  collocavit.  Illicctiam 
felicior  suadcberis ,  cum  dicelur  :  Fidelium  conju- 
giorttm  fruclus  est  continentia.  Ibi  tu  dicernenda 
cognosces  ,  cum  audies  :  Mata  sceculi  hujits  jttst/s 
injitstisque  communia  sunt.  Ibi  tibi  istttd  attdicn- 


COMMENTARIA  1N  1.  EPIST.  S.  PETRI.  Cap.  II. 


643 


dumofferetur :  Major  cegritudocst  langucre  ani- 
mam  viliis  ,  quarn  corpus  morbis.  Ibi  libi  ad  com- 
mendandam  pacem  islud  i>ronunliabitur  :  Impa- 
tientibus  simitiludo  morum  cuusa  discordicc.'  lbi 
ne  sequaris  matos,  istud  atuiies  :  Prudcntemet  sa- 
picns  informal,  cl  stultus  :  ille  quid  imitandum  sit 
docet ,  iste  quidvitandum.  Itlicet  ista  proferentur: 
Multa  prosunt  nescienlibus  :  ideo  non  minor  est 
Dei  in  opcrlo  quam  in  apcrlo  bcnignilas.  Illic  ad- 
moneberis  :  Uratias  Deo  non  magis  in  prosperis 
agas  ,  quam  in  adoersis  :  ct  cum  prospera  sint ,  te 
nun  meruissc  falearis.  lliic  libi  etiam  remoliora 
patefient ,  cum  ista  prcedicabunlur  :  Fatum  non 
esse,  interrogent  gentes  vet  lcges  suas ,  quce.  utique 
iton  punitinl  nisi  factorum  voluntalem.  Illic  attdics 
ad  custodiendam  puritalem ,  ct  ista  prcecipi  :  Si 
vis  esse  verax  ,  non  eris  suspicax :  non  enim  suspi- 
camur,  nisi  quid  nescimus.  Et  islud  :  Dco  mente 
defixus,  d  passionibus  cum  titiUatnr ,  a  ccclo  in  ler- 
ram  dcvolvitur.  IUic  tibi  suggeretur  :  Eliam  in 
secretis  tuis  ,  quod  veli\  homincs  nescire,  ne  fece- 
ris  :  quod  Dcum ,  ne  cogitavcris.  Et  illud  contra 
fraudcm  :  Infclicius  est  decipere  quam  decipi.  Et 
tstud  contra  jactantiam:  Vanitatem  tanto  magis 
fuge ,  quanto  melior  efficeris  :  ccetera  enim  vitia 
trescunl  viliis ,  vanitus  vtrtutibus.  Ac  tandem 
concludens  ait :  Proinde  omnia  dicta  factaque  tua 
ad  Deum,  vei  proptcr  Deum  dirige.  Unus  hic  por- 
lusest,in  quem  nos  ab  omni  fluctuantis  sccculijac- 
talione  referamur  :  hic  stalio  ftdelissima,  et  quies 
certu;  hic  btanda  tranquillitas  serenum  renidet. 
IIuc  cum  fueris  delatus,  tutonavis  ttta  post  inanes 
labores  hic  ad  crucis  anchoram  fundata  retincbi- 
tur.  Annon  hse  virtutes ,  ha>c  Christi  dictamina 
et  lumina,  haec  Chrislianae  legis  dogmata  sunt 
admirabilia  et  mundo  paradoxa? 

10.  Qui    AUQUANDO   NON    POPULUS,  NUNC    AUTEM 

populusDei.  ]  CitatOseel.  6.  Videibi  dicta. 

11.  Chaiussimi,]  ayx7r/jTot,  id  cst  diligibiles,  ama- 
biles ,  digni  dilectione,  chari ,  dilecti.  Hinc  Aga- 
petae,  id  est  charee  olim  vocabantur  virgines  et 
ieminae  devotionis  speciem  pnese  ferentes,  quae 
viris  Ecclesiasticis,  aut  laicis  in  speciem  spiri- 
talibus  adhoercbant,  cum  iisque  commoraban- 
tur.uteis  vel  servirent,  vel  ab  eis  instrueren- 
lur,  sed  subhocpallio  latebant  sordes  ,  et  cha- 
ritas  fiebat  carnalitas,  ut  qucevenerat  Penelope, 
abiret  Ilelene  ;  quod  de  Laevina  scribit  Martial. 
1.  1.  epigr.  63.  unde  in  eas  et  earum  amasios 
prasertim  Ecclesiasticos,  acriter  invehitur  Na- 
ziauz.  S.  Hier.  S.  Basil.  I.  de  Virg.  S.  Cyprian. 
lib.  de  Singularitate  Clericorum  ,  et  alii  veteres 
passim. 


disi,  descendens  in  terram  ,  natusest  in  diver 
sorio,  vixitin  hospitio,  mortuus  est  in  patibulo. 
Quid  estergo  Christianus  ?  est  instar  Chrisii  pe- 
icgrinus  terraeet  civis  coeli.  Porro,  peregrini  offi- 
ciumcst,  aiebatS.  Franciscus,  colligi  sub  alienu 
tccto,  pacifice  perlransire  et  anhelare  ad  pulriam. 
Cnde  S.  Basilius  in  Ascetic.  Oculos,  ait,  habeto 
ad  lerram  dejectos,  animum  ad  ccclum  ereclum. 

Prima  ergo  condilio,  dos  et  virtus  peregrini 
est,  ut  sciat  se  esse  peregrinum.  Multienim  pe- 
legrini  deliciis  viarum  inescati,  iis  inhaerentet 
obliviscuntur  patriae  :  quia  hospitium  ,  imo  sta- 
bulum  pro  domoet  patria  adamani,  aitS.  Greg. 
qui  saneimprudenter  aguntet  slolide.Quot  quan- 
liquemortales  hic  domos  ,  praedia  ,  horlos  ,  pala- 
lia  conslruunt;  aurum,  argenlumelcensus  sine 
fine  coacervant ;  servos,  equos,  oflicia ,  bene- 
licia  accumulant,  quasi  hic  perpetuo  mansuri , 
iisque  fruituri  ?  Cogitanlne  illi  se  esse  advenas 
et  peregrinos  ?  Vere  vilem  eorum  sortem  ei 
mentem  miserans  Poeta  exclamat  :  O  curva;  in 
terras  animce  el  coelestium  inanes?  Et  Seneca 
epistola  99.  tales  ridens  :  Coeterum ,  ait,  tam 
improbisunt,  tamqueobliti  quo  canl ,  ut  mirenttu 
aliquid  ipsos  amittere,  amissuri  uno  die  omnia. 
Quidquid  est  cui  dominus  inscriberis,  apud  te  est, 
luum  non.  Piihil  firmum  infirmo ,  nihil  fragiti 
aiternum,  invictum  est.  Idem  1.  2.  Nalur.  qu.  ca- 
pite  59.  Omnes,  ait,  reservamur  admortem  :  totum 
hunc  quem  vides  populum  quousque  cogitas  esse'/ 
cilo  natura  revocabit  ct  condet ,  nec  dere,  sed  de 
die  qtuvritur  :  eodem  citiusve  lardiusve  veniendum 
cst. 

Brevius  vero ,  clarius  et  acutius  S.  Aug.  qu.  91 . 
in  Levit.  Omnis  homo,  ait,  advena  est  nascendo, 
quoniam  competlilur  migrare  moriendo. 

Secundo,  peregrinus  omnia  quasi  percgre  vi- 
det,  a  se  aliena  et  peregrina  aestimat  :  undeeis 
cor  non  affigit,  sed  et  obiter  ea  quasi  ad  se  non 
pertinentia  aspicit  et  pertransit.  Ita  et  Christia- 
nus  omnia  in  hoc  mundo  aestimat  sibi  peregrino 
essc  aliena  et  percgrina.  Peregrini  cnim  sunuu 
coram  te  ct  advcnce ,  sicut  omnes  patres  nostri : 
dics  nostri  quasi  umbra  super  terram ,  cl  nulta 
cst  mora,  ait  David.  1.  Paralip.  29.  15.  Pneclare 
S.  Eucherius  Epist.  ad  Valerianum  :  Vera,  ait , 
beatitudo  est  sceculi  beatitudinem  spernere,  neglec- 
tisqueterrcnis  ad  divina  flagrare.  Abrumpatur  illa 
interminabilis  scecularium  negotiorum  cura  ,  nihit 
est  magnum  re  ,  quod  parvum  est  tempore  ;  ncc 
longis  dilatatur  gaudiis  ,  quidquid  arcto  flne  con- 
cluditur. 


Tertio  ,  hospes  una  nocte  versatus  in  hospi 
Obsecro,  ]  Ttapazcdw,  id  est  hortor,  vcl  obsecro.      lio  abit,  illudque  aliis  hospitibus  venturis  relin 
Sota  modestiam  S.  Petri  summi  Pontilicis,  dum     quit:  ita  facitet  homo.  Audi  S.  Aug.  serm.  32.  & 


subditis  non  pnecipit,  seAobsecrat.  Hoc  subinde 
unitandum  Prcelatis,  uti  docetS.  Bonav.  tr.  de 
Sex  alis  Seraphim. 

Tanquam  advenas  (  S.  Cyprian.  lib.  1.  Epist.  5. 
legit  hospitcs )  et  peregiunos.  ]  Anima  enim  nos- 
Ira  coelestis  et  a  Deo  creata  venit  in  terram,  et 
corpus  hocmortale,  ibiqueest  advena,  indeque 
quasi  peregrina  tcnditet  cupil  redire  ad  cceliim. 
lUirsum  Jerusalem  cieleslis  ,  cujus  consciipti 
suinus  cives,  descendit  decoelo,  ut  inde  lideles 
suossecuin  rapial  ascendensincaduin.  Apoc.  21. 
1.  Insuperposili  fuimus  i  Deoin  paradiso  quasi 
ejus  lnquilini.indeol)  peccatum  expulsi,  exules 
et  peregrini  vagamur  in  lerra.  lta  S.  August.  in 
l's.  118.  conc.  S.  sub  initium.  Quocirca  Christus 
ut  nos  al)  hoc  exilio  revocaret  in  patriam  para- 


Verbis  Domini :  Unusquisque,  ait,  hic  etindomo 
sua  hospes  est ;  si  non  cst  hospcs  ,  non  inde  tran- 
seat ;  si  transiturus  est ,  velit,  nolit ,  hospes  cst. 
Nam  dimittit  iUam  fitiis  suis ,  hospcs  hospitibus  : 
cessit  tibi  locum  pater  tuus ,  cessurus  cs  locum  £Jtu 
tuis  :  nec  mansurus  manes  ,  nec  mansurus  relin- 
quis.  Quocirca  S.  Greg.  Naz.  in  Carm.  de  homi- 
nis  v  ililate  ita  eam  pingit; 

Quac  vila  lrnec  ?  tumulum  a  tumulo  (  h  rentre  mairi? 

peto  rursus  ,  et  ignis 
Post  tumulum  rursus  me  tumulabit  edax. 
Idque  ipsum  est  quod  vivo  velut  rapidissimus  amnis , 

Qui  sursum  exoriens  semper  ad  ima  fluit,  etc. 
Ast  ego  coraplectar  mansura  in  ssecula  Christum  , 

Cum  fuerint  vilae  vincula  rupta  meae. 


Gbti 


COMMENTAHIA  1N  I.  EPIST.  S.  PETfti.  Cap.  II. 


7.  de  Quadrag.  Pere- 
per  viani  ,  contentus 


Quarto,  S.  Bern.  scnn. 
grinus,  ait,  recta  pcrgil 

victu  ac  veslitu,  sinc  sarcinis  supervacaneis; 
unumiter  suum  curat ,  non  aliena  negotia.  Ita 
laciat  et  Christianus.  Vcre  ait  S.  Aug.  de  Con- 
solat.  morluor.  serin.  1.  Peregrinalio  est  omne 
quod  vivimus.  Nam  sicut  percgrini  in  sacuLosedes 
habemus  incerlas  ,  laboramus  ,  desudamus  vias 
ambulantes  dif/iciles  ,  periculis  plenas  ;  undique 
insidia  d  corporatibus,  a  spiritualibus  inimicis  ; 
ubique  errorum  catliculi  sunt  prceparati.  Et  cum 
uintis  periculis  urgeamur ,  nonsolum  ipsi  noncu- 
fiimus  liberari ,  sed  etiam  liberatos  tanquam  pe- 
reuntcs  lugemus  et  plangimus.  Idcrn  dc  Verbis 
Aposl.  serm.  26.  Nos ,  ait,  irridetis,  quia  spera- 
mus  celcrna,  quce cum  venerinlnon  transibunt ,  scd 
semper  manent :  nos  autem  ad  illa  veniemus,  cum 
per  viam  Dominicam  ista  quce  transeunt  transie- 
rimus.  A  vobis  vero  temporalia  nec  sperari  ali- 
quando  desinunt  ,  et  tamen  crebro  sperata  vos 
fatlunt  :  nec  cessant  vos  inflammare  ventura,  cor- 
rumpere  venientia',  torquere  transeunlia.  Nonne 
ipsa  sant  quce  concupila  inardescunt ,  adepta  vi- 
lescunt,  amissa  vanescunt  ?  utimur  eis  et  nos  secun- 
dum  peregrinalionis  nostra?  necessitatem ,  sed  non 
in  eis  gaudia  nostra  figimus,  ne  illis  labentibus  sub- 
ruamur.  Utimur  autem  hoc  mundo  tanquam  non 
ulentes  ,  utveniamus  ad  eumqui  fecit  hunc  mun- 
dum,et  in  eomaneamus  ejus  xternilate  perfr  uentes. 
Quinto  peregrinus  anhelat  ad  patriam.  Idem 
faciat  Christianus.  Audi  S.  Cyprian.  tract.  de 
Mortal."  Palriam  nostram  paradisum  computa- 
mus  :  mugnus  nos  illic  charorum  numerus  expec- 
tat ,  parentum  ,  fratrum  ,  flUorum  copiosa  turba 
desiderat,jam  desua  incolumitate  secura,  eladhuc 
de  nostra  salule  sollicita.  Quid  igitur  non  prope- 
ramus  ,  ut  patriam  nostram  vidcre  ,  et  parentes 
salutare  possimus  ?  Ad  hos  properemus  ,  ul  cum 
his  cito  esse  ,ut  cito  ad  Christumvenire  contingat , 
oplemus.  Et  S.  Aug.  in  Ps.  1^8.  Qui,  ait,  nonge- 
mit  peregrinus,  non  gaudebit  civis;  quia  deside- 
rium  non  est  in  illo.  Idem  in  Ps.  l/i5.  initio  : 
Fideli  homini,  ait,  et  peregrino  in  scecuto  nutla  est 
jucundior  recordatio ,  quam  civitatis  illius  unde 
peregrinatur.  Sed  recordatio  civitatis  in  peregri- 
natione  non  est  sine  clolore  atque  suspirio;  spes 
tamenreditus  nostri  certe  etiam  peregrinando 
iristes  consolatur  et  exhortatur. 

Sexto  peregrinus  fortiter  et  constanter  fert 
labores  itineris,  eestus,  frigora,  famem  ,  sitim  , 
omniaque  viarum  et  hospitiorum  incommoda. 
Ita  Christianus  fortiter  ferat  omnes  hujus  vitae 
et  peregrinationis  aerumnas  ,  cogitando  illas 
esse  breves  et  modicas ,  ac  per  eas  perveniri  ad 
quietem  et  gloriam  coelestem.  Talis  fuit  Abel 
primus  mundi  peregrinus,  sed  civis  coeli,  quem 
occiilit  Cain  primus  mundi  civis  et  coeli  exul. 
Undc  ab  Abel  ceepit  civitasDei,  a  Cain  civitas 
mundi  et  diaboli,  ait  S.  Aug.  15.  Civitat.  1.  Prior, 
ait,  est  natus  civis  hujus  saculi  (Cain),  poslerior 
autem  islo  peregrinus  in  saculo  (Abel)  et  perti- 
nens  ad  civilatem  Dei,  gratia  prcedestinatus,  gra- 
tiaelectus,  gratia  peregrinus  deorsum,  gratia  ci- 
vis  sursum.  Idem  iu  Ps.  137.  Vita  isla,  ait,  parva 
tribulatio  est :  si  non  est  tribulatio,  non  est  peregri- 
natio.  Si  auiem  peregrinatio  est ,  aut  parum  pa- 
triam  diligis ,  aut  sine  dubio  tribularis.  Quis  enim 
non  tribulelur,  nonse  esse  cum  eo  quod  desideret? 
Seplimo,  peregrinus  decore,  honesle  el  jusle 
se  gent.nulli  esl  injurius,  caute  se  habetin  om- 
mbus ,  cavetque  ne  quod  periculum  incurrat , 


vel  ad  judices  ct  tribunalia  trahatur.  Quocirca 
S.  Paulus,  cujus  verba  S.  Petri  antistrophasunt : 
Apparuil  ,  ait,  gratia  Dei  et  Salvatoris  noslri  om- 
nibus  hominibus ,  erudiensnos,  ut  abnegantes  im- 
pictatcmet  saicutari adesideria ,  sobrie,  etjuste,  et 
pie  vivamus  in  hoc  saiculo ,  expectantes  beatam 
spem  et  adventum  gtoria?  magni  Dei ,  et  Salvato- 
risnoslrijesu  Christi ,  qui  dedit  semetipsum  pro 
nobis,  at  nosredimeret  ab  omni  iniquitate,  etmun- 
daret  sibi  populum  acceptabitcm,  sectalorem  bono- 
rum  operum.  Undc  Pocta  hominem  Chrislianum 
quasi  peregrinum  ita  pingit : 

Beatus  ille  qui  procul  negotiis, 

In  Christo  opes  ponit  suas  : 
A  sasculo  rebusque  saeculi  omnihus  , 

Ipsique  mortuus  sihi , 
Uni  Deo  jam  deditus,  soli  Deo, 

Suoque  vivit  proximo  ; 
Quidam  quasi  in  terris  obambulans  Deus , 

Et  sanclus  in  carue  angelus  , 
In  regeneratione  similis  futurus  Dei  lilio  , 

Suaque  mensura  Deus. 

Octavo,  peregrinus  homines  quoslibet  sive 
indigenas  ,  sive  obvios  quos  videt  et  audil,  quasi 
peregrinos  aestimal :  cor  ejus  est  in  patria,  mens 
cum  parentibus,  filiis  et  cognatis.  Ita  Christia- 
nus  homines  et  feminas  omnes  hujus  saeculi 
peregrinos  aestimat ,  cor  habel  apud  Deum  ,  an- 
gelos  et  Sanctos.  Unde  sanctus  Basilius  ,  ad- 
lnonilione  ad  filium  spiritalem:  Avidilate  coz- 
testi  anima  flagrans,  ait,  Chrisli  amori  copulatur 
cum  in  terris  agens  de  ccetestibusjugitermedita- 
lur  :  catcat  so3culi  votuptates ,  nec  ulla  sa- 
culi  cura  eam  segregat  ab  amore  Christi ;  sed  ut 
figura  (nota  hoc)  quadam  inter  homines  versari 
videlur ,  et  tota  conversatio  ejus  in  ccelis  est.  Mors 
itti  prasens  ,  tanquam  vita  ipsa  est  dulcis  :  cupit 
dissolviet  esse  cum  Christo ,  quem  in  carne  iivens 
intra  suum  portaverit  temptum.  Idem  Regul.  fu- 
sius  disp.  inter  5.  quaerit.  Quomodo  coliibenda 
sil  mentis  ad  futiles  cogitationes  evagalio  ?  ac 
respondet :  Qui  vere  Deum  sequi  destinat,  is  d  vin- 
culis  affectionum  hujus  vitx  sotutus  sit :  id  quod 
facile  assequimur,si  et  d  superioris  vita  nos  con- 
suetudine  penitus  abducimus ,  eamque  oblivioni 
funditus  mandamus.  Nisi  enim  ab  ea  quai  ex  san- 
guinis  necessitudine  nobiscum  intercedit  conjunc- 
tione  nos  alienaverimus  ,  et  famitiari  congressu 
sascutarium,  acmentis  Liabituin  atium  vclutimun- 
dum  commigraverimus  ,  juxta  illud  Apostoli  : 
Noslra  conversatio  in  coclis  est;  nullo  modo  sco- 
pum  attingemus ,  Deo  videlicet  ut  placeamus ; 
cum  praecise  Dominus  dixerit :  Sic  omnis  ex  vobis 
qui  non  renuntiat  omnibus  qua;  possidet  ,  non 
potest  meus  esse  disciputus.  Additdeinde:  Hcecau- 
tem  ubi  prastilerimus ,  omni  custodia  custodien- 
dum  fuerit  cor  nostrum,  neque  patiendum,  ut  assi- 
dua  cte  Deo  cogitatio  ex  animis  nostris  elabatur  , 
neve  eorum  quaj  mirabiliter  ab  eo  facla  sunt ,  me- 
moria  conlaminetur  per  futiles  et  evanidas  cogita- 
liones  :  conlraque  iltud  agendum  assidue ,  ut  ex 
assidua  et  purissima  recordatione  impressam  in 
animis  nostris  piam  de  Deo  cogitationem,  veLut 
indelebile  aliquod  signum  circumferamus.  Si  qui- 
dem  hac  est  ratio  per  quam  erga  Deum  acquiri 
charitas  consuevit.  Hinc  S.  Bern.  de  Modo  bene 
vivendi  c.  7.  Omnia,  ait,  qua  in  lioc  mundosunt, 
servis  Dei  contraria  sunt ,  ut  dum  ista  adversa 
sentiunt,  ad  cceleste  regnum  cum  summo  desiderio 
suspirent.  Magna  apttd  Deumrcfulget  gratia,  qui 


COMMENTAIUA  1N  1.  EPIST 

Jnuc  mundo  contemplibiUs  est.  Nam  revera  necesse 
<st ,  utquce  mundus  odit ,  diligantur  d  Deo.  Sancti 
viri  peregrini  sunt  et  hospitcs  in  saiculo  :  unde  re- 
prehenditur  Petrus ,  qttod  tabernaculum  in  monte 
ficri  voluerit ;  qtiia  sanctis  in  hoc  mundo  taberna- 
culum  non  est ,  quibus  in  ccclo  patria  ct  domus 
est,  Cuncla  tctnporaliaquasi  herba  marcentes  sic- 
cantur  el  transeunt ;  sancti  viri  qui  perfecte  s<e- 
culum  contcmnunt ,  ita  huic  mundo  moriuntur ,  ut 
soli  Deo  vivcre  delectentur.  Et  quunto  se  d  conver- 
satione  hujits  safcuii  subtrahunt,  lanto  magis  ocu- 
Us  mentis  prtrsentiam  Dei  et  angelica:  societatis 
frequentiamcontemplantur. 

Nono,  peregrinus  parai  ct  munit  se  ad  iter  per 
calceos,  pallium  et  vestes  ceratas ,  quae  plu- 
viam  arceant ,  baculum  cui  innitatur,  elc.  ita 
Qdelis  contra  omnes  difficultates  el  tentationcs 
se  muniat  solida  humililate,  patientia,  oralione, 
ac  preeserlim  Christo,  ejusque  cruce  et  morte. 
Hinc  agrum  qui  emptus  esl  pretio  sanguinis 
Christi  in  sepulluram  peregrinorum ,  ila  mys- 
tice  interpretatur  S.  Aug.  serm.  128.  de  Tem- 
pore.  Quibus ,  ait,  non  est  in  mundo  possessio ,  his 
in  Christo  fil  sepultura.  Islos  peregrinos  quos  esse 
dicimus,  nisi  devotissimos  Christianos ,  quirenun- 
tiantes  stfculo  ,  et  niliil  possidcntes  in  mundo  ,  in 
Christi  sanguine  rcquiescunl  ?  Christianus  enim 
qui  mundum  non  possidet,  hic  tolttm  possidet  Sat- 
vatorcm.  Idco  atttem  peregrinis  sepultura  Chrisli 
promittitur  ,ut  qtti  se  d  carnaUbttsviis  tanquam  perc- 
grinttm  et  alienum  custodicrit,  is  Christi  requiem 
mereatur.  Sepultura  cnim  ChrisliquidestaUudnisi 
requics  Chrisliani ? ISos  crgo pcregrini  in  hocmundo 
sttnats  ,  ct  lanquam  hospitcs  in  hac  luce  versamttr, 
sicut  Aposlolus  ait :  Etenim  ditmsumusin  corporc , 
pcregrinamur  d  Domino :  peregrini ,  inqttam  ,  su- 
mus ,  et  nobis  Salvatoris  cmpta  est  septtllura.  Con- 
sepulti  enim  sumus  cum  illo  pcr  baplismttm  in 
mortcm.  Rursum  peregrinus  viaticum  si  A  parat 
ad  iter  necessarium  :  ita  fidelis  S.  Eucharistia 
pro  vialico  utiiur.  Praeclare  S.  Basil.  de  Leg. 
Gentil.  Ad  futuri  stxculi ,  inquit,  cujus  non  cst 
flnls  ,  possessioncmviaticum  tibi  para,  puta  S.  Sa- 
cramenta,  virtutes  et  mcrita,  ex  quibus  vivas 
in  acternum. 

Decimo,  peregrinusrideturabindigenis,  pr.x- 
sertim  pueris ,  quasi  barbarus  ob  novinn  habi- 
tum,  loquelam,  gestum;  sed  contenmit  cl  per- 
transit,  ac  ridcntes  ipse  pariter  ridet.  Ita  ct 
Chrisiianus  ridetur  a  mundo  et  mundanis  ;  sed 
pariter  eos  ridet,  ailque  cum  Apostolo  :  Tan- 
quum  purgamcnla  hiijus  mundi  (tstimali  sitmtts  : 
omnium  peripsema  usqUe  adhuc.  1.  Cor.  h.  13.  6t 
illud  :  Jam  non  estis  hospites  et  advena  ,  sed  cstis 
civcs  sanctortimct  domcstici  Dei.  Ephes.  2.  19.  et 
illud  Cor.  h.  3.  Mihi  pro  minimo  est ,  ut  d  vobis 
judicer  aut  ab  humano  die.  Prima  ergo  virttts 
Christianicst,  contemnere  et  contemni,  ait  S.  Bie- 
ron. 

Ita  Sanctl  aestimarunt  se  peregrinos.  Eorum 
exempla  et  gnomas  recensui  Heb.  11.  13.  Deni- 
que  pr;cclare  S.  Greg.  Nazianzcn.  in  Prseceptis  ad 
virgin. 

Quocirca,  inquit,  nec  te  praesentis  commoth  vit.-c 
Immodice  oblectent ,  necrursus  tristia  frangant : 
Trislia  quippe  tibi  simul  et  jucuuda  necesse  cst 
Linqucrc  cuncta  brevi. 

Ilospes  es  in  misera  peregrinus  ct  incola  terra  ; 
Post  vero  ad  patriam  divina  potentia  sedcm 
Tc  vehcl ,  in  fragili  poslquam  oettawris  a»vo  : 
Praemia  sunt  porro  longe  majoitl  labore. 


S.  PETRI.  Cap.   II.  645 

Hauc  est  ergo  vocatio  Christiani ,  ut  quasi  pere- 
grinus  ,  cor  avocet  a  cognatis,  deliciis,  opibu», 
lotusque  quasi  a  mundo  abstractus  ad  cujIuui 
contendat  per  aspera  (|ua2que  ,  uti  fecitS.  Gae- 
cilia  ,  S.  Agnes,  S.  Calhaiina  ,  oninesque  Mar  - 
lyres. 

PEHEGRINOS     ABSTINERE    A    CAHNALlIiLS    UEslUh- 

iins.  ]  Primo,  quia  peregrinus  iis  abstinet ;  non 
enim  se  graval  et  opplet  cibo  et  polu,  sed  leviler 
et  moderale  eum  sumit,  ut  sil  expedilus  et  agi- 
lis  ad  iter.  Peregrinft  cnim  congruit  illa  Epic- 
tet  ignome :  Sustine  elabstine.  Secundo,  quia  iide- 
lis  sibi  peregrinam  esse  aestimat  non  tautuin 
tcrram,  sed  multo  magis  carnalem  concupis- 
centiam  ,  quia  concupiscit  delicias  spiiituales 
('tasternas.  Tcrtio,  quia  concupiscentia  carna- 
lis  ei  nontantumesl  impedimento  ad  viam,  sed 
ct  veneno  ad  vitam  :  occidit  enim  animam  pe- 
regrinantis  in  coelum  truditque  eam  in  tar- 
lara. 

Porro  carnalia  desideria  inlellige  non  lanlum 
gulae  et  libidinis,  sed  et  ira? ,  invidue  ,  supei- 
bias  ,  etc.  Haecenim  omnia  sunt  opera  carnis,  id 
est,  concupiscentiae,  qu;e  non  tantum  in  carne, 
sed  et  in  anima  ac  mente  residct,  uti  docet  Apos- 
tolus  Galat.  5.  19.  Vide  ibi  dicta. 

Pcr  abslinere  ergo  intellige  continere  el  con- 
tincntiam.  Haec  enim  omnem  concupiscentiam 
domat  et  refraenat  :  atque  haec  Gentilibus  erat 
amori  et  \enerationi ,  ideoque  fideles  continen- 
tes  eis  faciebat  amabiles  et  admirabiles,  longe 
magis  quam  suum  Catonem,  quem  illimiris  lan- 
dibus  in  coclum  evehebant,  et  tantum  non  ut 
ntimen  colebant ,  dictantes  Catonem  et  conii- 
nentiam  ex  eodem  utero  prognartos  videri ;  aut 
Anacharsin,  qui  suis  imaginibus  inscribi  jussit : 
Lingua,  ventri  et  Vencri  tempcrandum;  quod  lin- 
gua  petulans  causa  sit  gravium  malorum,  et 
luxu  nihil  turpius  ,  et  libido  ex  homine  faciat 
pecudem.  Ita  Laert.  1.  1.  cap.  9.  et  Alexandruni 
Magnum,  qui  Darii  filias  in  praelio  captas  videre 
noluit,  dicens  tttrpe  fore  si  quiviros  vicerat ,  a 
mttlicribus  vincerelur.  Et  :  Indigntim  cst  ttt ,  qui 
aliorum  Inconlinentiam  castigamtts,  ipsi  inconti- 
ncntiaj  scrvire  ab  extcris  deprchcndamur.  ItaS.  Ba- 
sil.  de  Legend.  1.  Gentil.  et  Maxim.  serm.  3.  <  t 
Menedemum  ,  qui  dicenli  :  Magnam  est  qtui 
concupiscas  assequi :  Mttlto  majtts  cst ,  ait ,  nihil 
corum  qua?  non  decent  concupiscere.  lbidem  <t 
Archidamum,  qui  pioniittcnti  vinum  suavissi- 
inum  :  Quorsum,  ait,  opttsest?  qttia  quo  melius 
est  y  eo  pltts  absumetttr ,  ct  quo3  fortes  viros  de- 
cent,  ea  reddet  inutitiora.  Ita  Plutarch.  in  La- 
con. 

Eminuerunt  prisci  Christiani  in  eontinentia. 
Nota  est  continenlia  S.  Jacobi  Alphaei ,  qui  vino, 
carne,  balneis  ,  caeterisque  deliciis  abstinens  . 
austeram  cgit  vitam,  uti  fusius  dixi  in  Prooemio 
Rpistolae  ipsius.  Similis  fuit  S.  Petri,  S.  Pauli  el 
caeterorum  Apostolorum. 

Joannes  Eremita,  qui  Theodosio  Imp.  victo- 
riam  de  Eugenio  lyranno  praedixit  ct  pi  aestitit . 
lantaefuil  continenliae,  uli  per  /i0.  annoa  femi- 
nam  non  viderit,  adeoque  cum  Tribuni  uxor 
eum  devotionis  causa  videre  percuperet,  eani 
non  admiscrit,  scd  per  visioncin  absenli  appa- 
rensejus  voto  satisfecerit,  admonens  oe  dein- 
ceps  faciem  corporalem  servorum  Dei  aspioere 
desideraret,  sea  gesta  corum  st  actus  pw  spi- 
ritumcontemplaretur.  Ila  Ruffinus,  PaUadius, 
Ct  alii  in  cjus  \  ila. 


COMMENTARIA  IN  I.  EPIST 


S.  Antonius  Abbali  Pambo  poscenti  monitum 
>alutis  et  perfectionis  ,  lioc  dedit :  Noli  esse  in 
tuu  justitia  confidens ,  nec  pamiteat  te  rei  trans- 
actce ,  ac  continens  esto  linguai  tux  et  ventris. 
Ita  Vitaspat.  1.  5.  cap.  U. 

Eusebius,  teste  Theodoretoin  Philotheocap.  h. 
ila  continens  fuit  oculorum,  ul  ferreum  collare 
cervici  imposuerit,  ut  hoc  pondere  inclinatus, 
cogcretur  assidue  in  terram  dcspicere. 

S.  Arsenius  mulieri  quae  clam  ad  eum  irrep- 
seral  poscenti  ejuspreces,  ut  in  iis  sui  recor- 
daretur  respondit  :  Oro  Deum  meum  ut  deleat 
tuam  ex  corde  meo  memoriam.  Ita  Vitaspat.  1.  3. 
n.  05. 

Celebris  est  gnome  Abbatis  Pastoris  ibidem 
1.  5.  c.  U.  de  continentia  n.  29.  Nisi  Nabuzardan 
archimagirus  venisset ,  non  concrementum  esset 
lemplum  Domini  igne :  ita  et  nisi  quies,  gula?  et 
ventris  venerit  in  animam,  nequaquam  mens  cor- 
ruit  pugnans  contra  inimicum. 

El  n.  kb.  Abbatis  Hyperichii:  Sicut  leo  terribi- 
lis  est  onagris  ,  sic  monachus  probatus  cogitatio- 
nibus  concupiscentia.  Jejunium  frcenum  est  adver- 
sus  peccatum.  Qui  autem  abjicit  jejunium,  velul 
cquus  fervens  desiderio  femina  rapitur.  Siccatttm 
jejunio  corpus  animam  de  profundo  elevat ,  et  sic- 
cat  fistulas  delectalionum. 

Et  n.  60.  celebratur  continentia  Religiosi,  qui 
matrem  jam  senem  per  torrentem  translaturus 
manus  suas  pallio  inyolvit,  ne  eam  continge- 
ret.  Rogatus  a  matre  cur  id  faceret ,  respondit  : 
Ouia  corpus  muiieris  ignis  est ,  et  ex  eo  ipso  qtto 
te  contingebam,  veniebat  mihi  commemoratio  alia- 
rum  feminarum  in  animo. 

Porro  prudenter  monet  S.  Greg.  30.  Mor.  l/i. 
Sic ,  ait,  necesse  est  ut  artem  quisque  continen- 
tice  teneat,  quatenus  non  carnem,  sed  vitia  occidat. 
Nam  plerumque  dum  plusjusto  caro  restringitur, 
etiam  ab  exercitatione  boni  operis  enervatur ,  ut 
ad  orationem  quoque  vel  prosdicationem  non  suffi- 
ciat ,  dum  incentiva  vitiorum  in  se  funditus  suffo- 
care  festinat. 

Plura  de  concupiscentia,  continentia,  volup- 
tatumfuga  ,  dixi  Jacobi  1.  \U.  Jerem.  2. 1U.  Da- 
niel.  1. 17. 

QlLE  MILITANT  ADVERSUS    ANIMAM.  ]    CarO  enim 

concupiscit  adversus  spiritum  ,  et  spiritus  adver- 
sus  carnem.  Galat.  5.  17.  unde:  Militia  est  vita 
hominis  super  terram,  ait  Job  c.  \U.  U.  Hanc  mi- 
litiam  et  luctam  egregieinseipso  depingit  S.  Au- 
gust.  1.  8.  Confess.  8.  et  serm.  105.  de  Temp.  et 
I.  deConflictu  virtutum  et  vitiorum.,  ac  S.  Ephrem 
1.  deArmatura  spirituali,  etS.  Bern,  tribusserm. 
de  Pugna  spirituali  ,  et  Prudentius  in  Psycho- 
inachia,  ubi  graphice  describit  duellum  humi- 
litatis  et  superbiae ,  patientiae  et  impatientiae  , 
castitatis  et  libidinis,  etc.  Nervose  Terlull.  ad 
Martyr.  c.  3.  Stat ,  ait,  conflictus  et  victorix  suo' 
rum  Aganothetes  Deus  vivus  :  Xystarches,Spiritus 
sanctus  :  Epistates,  Christus  Jesus  :  corona ,  &ter- 
nitatis  :  bravium,  angelicce  in  ccciis  substantice 
politia:  gioria,  in  scecula  s&culorum.El  S.  Hila- 
rius  in  Psal.  118.  littera  nun:  Aiia,  ait,  sttnt 
saculi  leges ,  alia  Dei  munera.  Diabolus  cum  Deum 
tentare  aususest ,  suum  esse  sceculum  gloriatur  : 
Dominus  vero  morinos  saculo  jubet,  ut  vivamus 
ipsi.  Cum  Domino  opumcontemptus,  opuientiaesl. 
Cum  Domino  terreni  honoris  despectus  ,  ccelorttm 
regnum  esl.  Cum  Domino  humilitas  cordis ,  gcne- 
>nsa  et  regia  nalivitatis  ornatus  est. 

CONVERSATIONF.M  VESTRAM  INTER  GENTES  (  Sj- 


S.  PETIVI.  Cap.  II. 

rus  ,  coram  omnibus  filiis  huminum)  IIABENTES 
honam.  ]  Speclaculum  enim  facli  sumus  mundo , 
angelis  et  hominibus.  1.  Cor.  U.  9.  Et :  Proximo 
famam,  Deo  debemus  et  providemus  conscientiam, 
ait  S.  Bern.  serm.  71.  in  Cant.  Notent  hic  Cbris- 
tiani  se  ita  conversari  debere,  ul  et  fidcles  et 
infideles,  achaereticos  suasancta  convcrsatione 
ad  Deum ,  fidem  et  sanctitalem  traducant.  Major 
enim  est  vis  exempli  quam  verbi ,  vitse  quam 
vocis,  morumquam  verborum.  Quocirca  S.  Pau- 
lus  coram  Agrippa  rege  :  ln  hoc ,  inquit,  et 
ipse  studeosine  offendiculo  conscienliam  habere  ad 
Deum ,  et  ad  homines  semper.  Actor.  2Zi.  16.  Et 
Job  1.  1.  Laudatur  quod  inter  infideles  et  im- 
pios  fueril  vir  simplex  et  rectus.  Quin  olCicero 
apud  Lactant.  lib.  3.  cap.  15.  et  16.  Male  ,  ait, 
mecum  agitur  si  meoratio  magis  quam  vita  pur- 
gat.  Et  Aristippus  rogatus  quid  in  hoc  orb<; 
esset  admirandum,  respondit:  Virprobus  etmo- 
deratus  :  quia  licet  inter  multos  impios  degat,  non 
tamen  pei~oertitur.  Ita  Stobseus  serm.  35.  Prae- 
clare  S.  Chrysost.  orat.  de  S.  Babyla:  Convin- 
cunt  ,  ait,  magis  opera  virlutis ,  quammiracula; 
haicnamque  vel  ficle  fteri  possunt ,  vel  si  verc  , 
etiam  ab  improbis  per  gratiam  gratis  dalam. 
Vide  Lactantium  1.  3.  c.  15.  ubi  inter  multa  ait 
eos  qui  docent  et  non  faciunt ,  praeceptis  suis 
detrahere  pondus  ,  ac  verbo  veritatem  ,  opere 
mendacium  exhibere. 

Ut  in  eo  quod  uetrectant  (  detrahunt,  ob- 
trectanl ,  calumniantur )  de  vobis  tanquam  de 
malefactoribus.]  Dicebant  enim  Christianos  esse 
contemptores  principum,  numinis  et  deorum, 
voluptarios,  usurpare  promiscuos  concubilus 
(  qitia  id  faciebant  Gnostici  haeretici ,  ex  Chris- 
tianis  prognati),  vesci  carnibus  humanis  (scili- 
cet  carne  Christi  in  Eucbaristia,  cujus  rumo- 
morem  inaudierant  Gentiles,  sed  modum  et 
mysterium  non  intellexerant,etc. ),  adeo  utom- 
nes  orbis  plagas  et  clades  tribuerent  impietati 
Christianorum  ,  ideoque  per  trecentos  annos 
eos  atrocissime  persccuti  sunt  omnes  penelm- 
peratores  usque  ad  Constantinum.  Si  Tiberis , 
ait  Tertul.  Apolog.  i0.  ascendit  in  mcenia,  si  Nilus 
non  ascendit  in  arva,  si  terra  movet,  si  fames  ,  si 
lues,  statim  Christianos  ad  leonem.  Quocirca  pro 
innocentia  Christianorum  graves  etdoclas  Apo- 
logias  scripserunt  S.  Justinus,  Athenagoras , 
Clemcns  Alex.  Cyprian.  Tertull.  Arnobius  et 
alii. 

ET  BONISOPERIBUSVOS  CONSIDERANTES  (  sttottteuov- 

■cn  ,  id  est  introspicientes ,  plane  et  penitus  ins- 
picientes;  Clemens  Alex.  2.  Paedag.  11.  suspi- 
cientes;  Vatabl.  &stimantes)  glorificent  Deum.  ] 
S.  Blandina  atrociter  torta ,  ut  Christianis  objecta 
crimina  jam  dicta  confiteretur,  constanter  et 
alacriler  proclamando  :  Christiana  sum,  et  nihil 
apud  nos  mali  geritur,  obstupefecit  tortores.  Ea- 
demrevocata  ad  tormenta,.etin  mortis  confinio 
posita  :  Multum,  ait,  erratis,  6  viril  quodputalis 
infanlium  visceribus  vesci  eos ,  qui  ne  multorum 
quidem  animalium  camibus  utuntur.  Et  sanctus 
Diaconus  de  iisdem  in  tormenlis  interrogalus, 
nihil  aliud  respondit  quam  :  Aliud  nihil  sum 
quam  Christianus.  Hoc  mihi  nomen,  hoc  genus , 
hoc  patria  est.  Cumque  ei  laminas  candentes  xris 
et  ferri  adhiberent ,  ita  ut  carnes  ejus  adusta  igni 
defluerent ,  ipse  psrmanebat  immobilis ,  inconcus- 
sus,  intrepidus ,  ccclestibus  atemisque  fontibus , 
qui  procedunt  de  ventreJesu ,  humanas  in  se  lem- 
pcrans  flammas.   Verumlamen  membris  omnibus 


COMMENTARIA  LN  1. 

Marlyrerat,  et  tolocorpore  unumvutnus  Iwnrebat. 
Perit  in  eo  humance  formce  agnitio ,  et  non  solum 
tfuis  esset  et  quid  esset,  tormcntorum  cjudelitas, 
neagnosci  posset  abstulerat.  Christus  tamen  in  eo 


solus  per  martyrii  gloriam  recognoscebalur ,  qui 
per  ejus  patienliam  destruebat  adveijarias  potes- 
tates ,  et  suos  milites  per  tolcranlkn  roborabat 
exemptum,  ostendens  omnibus  quia  nihil  lerribile 
esty  ubi  ditigitur  paler ;  nihil  doloris  est  ,  ubi  fides 
Christi  ,  aiun».  Lugdunenses  Christiani  apucl 
Euseb.  lib.  U.  Histor.  cap.  1.  in  epist.  encyclica. 
Quocirca  Plinius  Sccundus,  Proconsul  Asi;e,  in- 
quisitione  facta  de  vua  Christianorum,  scripsit 
ad  Trajanum  1. 10.  Ep.  97.  nihil  se  in  eis  crimi- 
nis  deprchendisse,  nisi  quod  hymnos  anteluca- 
nos  Christo  canerent,  rogans  quid  et  eis  iieri 
juberel  :  cui  Trajanus  rescripsit,  inquirendos 
quidem  non  esse,  oblatos  vero  puniri  oportere. 
Unde  exclamat  Tertull.  Apolog.  2.  O  sententiam 
necessitale  confusam  !  negat  inquirendos  ut  inno- 
centes,et  mandat  puniendos  ut  nocentes.  Antonius 
vero  Imp.  Trajani  lilius  adoptivus  et  successor 
in  epist.  quam  rccitat  Euseb.  I.  3.  Hist.  cap.  12. 
Christianos  palam  laudat  et  propugnat,  aitque 
Gentiles  suis  tormentis  magis  confirmare  eorum 
Rcligioncm  :  IUis  enim,  ait,  magis  in  optatis  est , 
ut  in  crimen  adductimortem pro Deo suo oppetant, 
quam  ut  vita  fruantur  :  unde  vita  ipsorum  hoc 
pacto  prodila  multo  majorem  clarioremque  repor- 
tant  victoriam ,  quum  si  imperata  quai  vos  ab  ipsis 
fieri  postutaiis ,  obirent.  Unde  concludens  decer- 
nit :  Quod  si  quispiam  igitur  cuiquam  Christiano, 
quia  Chrislianus  sit ,  pergat  moleslia;  quidquam 
aut  criminis  inferrc,  ilte  cuicrimen  iltatum  fuerit, 
etiamsireipsa  Christianus  deprehcnsus  sit,  absotva- 
tur;  qui  autem  illum  accusaverit,  justum  debitum- 
que  supplicium  subeat. 

Hac  sanctitate  r.hristianornm  perspecta  con- 
versus  est  Justinus  Philosophus  etMartyr,  ut 
ipse  narrat  Dialog.  contra  Tryph.  Mulli  quoquc 
judices  et  tortores  conversi  fuere,  ut  patet  ex 
vita  S.  Jacobi,  Alexandri,  Luciani,  Tryphonis, 
aliorumquc  Martyrum.  Eadem  victus  Porphy- 
rius,  licetjuratus  Christi  hostis,  scripsit  librum 
de  Essaeis,  in  quo  eorum  mores  angelicos  des- 
cribit  et  dilaudat.  Tam  potens  estvirtus,  ut  ab 
hoslibus  non  tantum  testimonium ,  sed  et  elo- 
gium,  ac  praeconium  extorqueat.  Quamobrem 
Jacobus  Lainez  primus  a  S.  Ignatio  Societatis 
Jesu  Praepositus  Generalis,  et  exeoP.  Canisius 
(teste  P.  Sacchinio  1.  2.  Vitaeejus)  censebant 
optimam  rationem  refulandi maledicta  csse ,  illus- 
trem  recte  faclorum  constantiam. 

In  dik  visitatioms.]  Primo,  per  visitationem , 
OEcum.  et  Arias  aecipiunt  vestigationem  et  in- 
quisitiouem.  q.  d.  Ut  cum  Plinius,  aliique  Prae- 
sides  et  Centiles  de  vobis  inquirunt ,  vestraque 
visitant,  videntes  vestra  omnia  esse  sancta, 
glonficent  Deum.  Unde  Terlull.  Apolog.  ult. 
Cruciate ,  ait,  torquete,  damnate,  atterite  nos  : 
probatio  est  enim  innocentice  noslrft  iniquitas  ves- 
tra  :  c.vquisitior  qua-qtte  iniquilas  vestra  illecebra 
est  magts  sectcc.  Plures  efjicimur,  quotics  mctimur 
avobis.  Scmcnestsangtus  Chrisiianortim. 

Secutuio,  alii  visitationcm,  graece  fewxotrii» ,  M 
est inspeciionan , curam,  eoirectionem  accipiuni 
mystuam  per  illuminalionem  et  gratiam.  q.  d. 
Ut  Genliles  glorilicent  Deuin,  tuuc  quando  Deus 
eos  visitavil  luminc  gratiie  sua3,  ut  vldfeant  vert- 
tatem  et  sanctilalem  Chrlsti  vi  Christianismi, 
cainque  ampleclanlur.  q.  d.  Vestru  bona  convct- 


EPIST.  S.  PETRI.  Cap.  II.  64? 

satic  acer  erit  eis  stimulus  ad  conversionem  et 
fideni.  IlaClossa,  Dionys.Gagncius,  Catharinus. 
Valalj.  Salmcron,  etalii. 

Teriio,  Ilugo  ct  Thomas  Anglicus  accipiunt 
de  visilatione,  qua  Deus  visital  et  Uagellat  Udc- 
les,  ulexeoruui  patienlia  extorqueat  laudcmab 
infidclibus  ei*  detralienlibus  :  quo  fidele»  monei 
S.  Pelrus,  ut  cuin  perseculionemaliamvcquam- 
vis  irihulalioncmpaliuntur,  sciant  eainnoncasu 
accidcre,  nec  tam  ab  hominibus,  quaui  a  Deo 
proficisci,  adpurgaudam,  explorandam  eliterfi- 
cicndam  coruni  virtutem.  Hac  cnim  dc  causa 
inslituunlur  visitatorcs  et  visitulioncs  in  Ecclesiis 
etmonasleriis. 

Quarto,  Beda  perdiemvisitationis  accipil  diem 
judicii.  Tunc  enim  improbi ,  praesertim  judices 
et  persecutores,  videntcs  gloriam  Martyrum  ct 
Sanctorum  Deum  glorificabuut,  diccntcs  :  lli 
sunt  quos  atiquando  habuimus  in  dcrisum ,  clc. 
Ecce  quomodo  computati  sunt  inter  fdios  Dci,  ci 
inter  Sancios  sors  aliorumest,  Sap.  5. 

Verum  h<ec  tarda  nimis  cl  sera,  ac  alterius 
saeculi  est  visitatio  :  idcoque  invita  infidelium 
glorificatio.  Quare  secuudus  el  tcrtius  sensus 
magis  genuini  sunt. 

13.   SUBJECTI   IGITUn    ESTOTE.  ]    VOX   igitUC  IliUlC 

quasi  conclusionem  cducit  ex  iis  quae  dixil  de 
bona  conversatione.  q.  d.  Jussi  vobis  bonam  con- 
versationcm,  ergo  pariter  jubeo  subjeclioncm 
ct  obedienti.un  :  in  hac  enim  illa  vel  maxime 
consistitet  cernitur,praesertimprimoilloEccle- 
sioe  et  S.  Pelri  sevo.  Male  euim  audiebat  apud 
nonnullos  Christiana  religio  ,  quasi  doccret 
Christianos  utpote  Chrisli  filios ,  et  designatos 


hcredcs  regni  coelorum  ,  non  debere  subjici 
principibus,  praeserlim  Etlmicis  et  infidelibus, 
inquit  OF.cunien.  Accedebat,  quod  primi  Chris- 
tianioriginc  erantJudaei,  qui  sub  hoc  tempus 
rcbclhire  cceperunt  Romanis  ,  imo  Apostoli  erant 
Galil;ci  :  lunc  autem  orta  fuit  secta  Galilaeorum 
a  Juda  Calilaeo;  qui  docebat  Judaeos,  utpotc  po- 
pulum  Dei,  liberos  esse  debere  a  vectigalibus, 
ncc  subjicere  se  Imperatori  Romano  ,  utpote 
Genlili  et  infideli.  Quocirca  hujus  erroris  insi- 
mulali  sunt  Aposloli  et  Christiani,  ideoquc  stu- 
diose  contrarium  scribunt  et  jubent,  uti  dixi 
Act.  5.  37.  Sicetiamnum  AnabaptisUeexadverso 
dicunt,  omnes  Christianos  esse  pares,  et  libc- 
ros,  ac  proinde  unum  Christianum  alteri  non 
debere  dominari,  ac  consequentcr  nullos  intei 
eos  debere  esse  magistratus,  nulla  tiibunalia, 
nulla  judicia,  nullum  jus  plectendi  fontcs.  Con- 
tra  hos  omnesscribit  Paulus  cap.  13.  ad  Roman. 
ubi  multis  rationibus  ostendit  Christianos  de- 
bere  non  tantum  in  foro  externo,  sed  et  inlerno, 
puta  in  conscientia,  obediresuismagisiratibus. 
lllas  ibidemordine  recensui.  Vere  S.  Basil.  serm. 
de  abdicatione  rerum.  Animi,  inquit,  in  vtrtutt 
progresstts  est ,  in  humititate  progrcssus  est,  con- 
traque  in  postremis  rctinqui ,  non  aliundc  quam  ex 
clationc  progignilttr.  Pietatiscnim  cognitio,  humi- 
litatis  et  mansuetudinis  cognitio  est ,  quando  st 
ttnimo  scire  submiltcre ,  Clrristum  est  scirc  imitari. 
contra  atttcm  arrogantia  cffcrri,  cst  diabolo  se  si- 
milem  facere. 

Omm  htmvn.e  CRE.uun.t. ]  Primo,  Syrus  ver- 
ttt,  omnibus  filiis  hominum ,  quasi  Pefrus  velit 
Christianos  sunnne  esse  humiles,  ita  ut  secui- 
vis  hoinini  substernant.  Primtis  enim  gradus 
huntililalis  cst,  subjiccre  se  supcriori  ;  Sccun- 
dus,  ce<iuali;  Tcrtitts,  iufcriori  :  juxta  illud  Pauli 


COMMENTARIA  IN  I.  EPIST.  S 


Galat.  5.  13.  Per  charltatem  spiritus  servite  invi- 
cem ,  et  Philipp.  5.  S.  ln  humiUtate  superiores  sibi 
invicem  arbitrantes.  Ita  Dion.  Carth.  Verum  hoc 
consilii  est  ctperfectionis,  non  proeccpti. 

Secundo,  et  genuine,  omnem  humanam  crea- 
turam  vocat  Petrus  omnem  hominem,  scilicct. 
superiorem,  cui  subjectio  debelur.  Dicit  omnem, 
ne  quis  infideles  et  impios  excipiat.  q.  d.  Qualis 
qualis  sit,  etiamsi  inlidelis,impius,  iinprudens, 
raptor,  etc.  si  superior  est,  hoc  solo  nomine  ci 
subjecti  estote.  Creat uram  ergo  humanam  vocat 
principes  et  magistratus  ab  hominibus  creatos, 
puta  reges  et  duces,  uti  explicans  subdit.  Iia 
GEcumen.  Graecum  enim  x-tsis,  id  est  creatura, 
ponitur  pro  t~?Ej  x«l  noUrtia. ,  id  est,  pro  ordina- 
tioue,  politia  et  civilis  gubernationis  disposi- 
tione.  Sic  Latinum  creare  subinde  capitur  pro 
ordinare;  et  creatura  vel  creatio  pro  ordina- 
tione,  gubernatione,  potestate,puta  pro  magis- 
tratu  potestate  preedito.  Sic  dicimus  creari  Pon- 
tificein,  Cardinales,  reges,  principes,  consules, 
cum  scilicet  per  suffragia  tales  eliguntur  et  cons- 
liluuntur  :  imo  Cardinales  vocantur  creaturae 
Pontificis,  quia  ab  eocreantur  principes  Eccle- 
siae.  Sicut  enim  in  creatione  Deus  ex  non  esse 
facit  rem  esse  pulchram  etmagnam  :  ita  prin- 
cipes,  praesertim  qui  eximo  ad  summum,  puia 
e  plebe  ad  principalum  ,  evehuntur,  recte  di- 
cuntur  creari;  quia  ingens  novum  esse  morale 
accipiunt,  quodeos  facit  spectabiles  etillustres 
apud  homines.  Porro  hi  dicuntur  humana  crea- 
tura,  vel  quia  creati  ab  hominibus,  vel  potius 
quiaipsisunthumanaecreaturee,  idest,  homines 
creali  principes  a  Deo;  sunt  ergo  creaturae  Dei, 
quia  ex  hominibus  ad  hanc  dignitatem  a  Deo 
electi  et  evecti  sunt  :  et  quia  proo  caeteris  ipsi 
sunt  viva  imago  creatoris  Dei,  in  quibus  scilicet 
Deus  suam  majestatem ,  jus  et  imperium  reprae- 
sentat. 

Loquitur  directe  S.  Petrus  de  principibus  civi- 
libus ,  iisque  jubet  subjici  fideles ,  ne  per  Chris- 
tum  se  ab  eorum  dominio  exemptos  putent; 
argumento  tamen  a  pari  vel  minori,  idem  de 
principibus  Ecclesiasticis  ,  puta  Episcopis  ct 
Praelalis,  scilicet  iis  subjici  debere  laicos  quos- 
iibetin  rebus  spiritualibus,  ex  hoc  loco  conclu- 
dit  S.  Basil.  Const.  monast.  c.  23.  imo  Christus 
Matth.  19.U0.Quivosaudit,\i\(]uil,  meaudit:quivos 
spernitmespernit.  EtS.  Paul.Hebr.  13.  17.  Obedite 
Prcepositis  vestris ,  el  subjacete  eis.  Ipsi  enim  per- 
vigilant  quasi  rationem  pro  animabus  vestris  red- 
dituri,  ut  cum gaudio hoc  facianl ,  etnon gementes. 
Et  S.  Pauli  discipulus  S.  Ignatius  Epist.  9.  ad 
Philadelph.  Principes ,  ait,  obediant  Casari,  mi- 
lites  principibus ,  Diaconi  Presbyteris  sacrorum 
\n-xfectis  :  Presbyteri,  Diaconi  et  reliquus  Clerus 
una  cum  populo  universo,  militibus,  principibus , 
rt  C&sares  (alii  legunt.sed  et  Casares)  ipsiEpis- 
copo  parcant ,  Episcopus  Christo,  utChristus  Patri 
obedivit ,  et  hac  ratione  per  omnia  conservabitur 
unitas.  Idem  epist.  ad  Smymcnses  :  Honora, 
inquit,  fiU,'Deum  etregem.  Ego  autem  dico  :  Ho- 
norate  quidem  Deum  ut  auctorem  omnium  et  do- 
minum ,  Episcopum  autem  tanquam  principem 
sacerdotum  imaginem  Dei  ferentem  :  principatum 
quidem  secundum  Deum  :  sacerdotium  vero  secun- 
dum  Chrislum  :  et  post  hunc  honorare  oportel 
"tiam  regem.  Nemo  enim  potior  est  Deo ,  neque 
similis  ei ,  neque  Episcopo  honorabilior  in  Ecclesia 
sacprdotium  Dei  gerente  nro  salnte  mundi ,  etc. 


PETRI.  Cap.  II. 

saccrdotium  enim  summa  est  omnium  honorum, 
qua  in  hominibus  consistunt. 

Quocirca  appositc  S.  Bernardus  Epist.  183.  ad 
Conradum  Imper.  Legi ,  ait,  Omnis  anima  potes- 
tatibus  sublimioribus  subdita  sit,  quam  sentenliam 
cupio  vos  custodire  in  exhibenda  reverenlia  Petri 
vicario,  sicut  ipsam  vobis  vultis  ab  universi  ser- 
vari  Imperio.  Et  Innocent.  III.  Pont.  cap.  solitai 
demajor.  et  obedient.  Imperatorem  Constantinop. 
qui  ex  hisce  Petri  verbis  mandabat  Patriarchoe 
Constantin.  sederc  ad  pedes  suos,  confutat,  di- 
cens  :  Sequeretur  quod  etiam  servus  quilibet  in 
sacerdotes  imperium  accepisset ,  cum  dicatur, 
Omni  humanai  creaturx.  Aptius  quis  inferat, 
principes  debere  subesse  Episcopis  in  rcbus  Ec- 
clesiasticis,  quia  Episcopi  sunt  creaturae  Dei,  id 
cst,  Praelatia  Deo  dati  toti  Ecclesiae,  non  solum 
plebeiis,  sedet  principibus.  Suntenim  Episcopi 
tam  regum,  quam  plebeiorum.  Vide  Bellarm. 
toto  1.  3.  de  Laicis. 

Politice  hic  disce  ,  signum  et  cffectum  vera- 
fidei  esse  humilitatem,  subjectionem,  obedien- 
liam  subditorum  erga  magistratus;  infidelitatis 
vero  et  hreresis  effectum  esse  supcrbiam,  ino- 
bedientiam,  rebellionem,  uti  vidimus  ct  vide-^ 
mus  factitari  a  Lutheranis ,  ct  magis  a  Calvinistis 
in  Scotia,  Anglia,  Germania,etc.  SaneLutherus 
horum  omnium  parens  sua  rcbellione  et  haeresi 
per  suos  discipulos  centum  millia  rusticorum 
armavit  contra  principes,  bcllumque  rustica- 
num  excitavit,  quod  tantas  Germanioe  clades 
edidit.  Hflereticorum  enim  axioma,imoprimum 
principium  est,  suam  sectam  et  heeresin  omni- 
bus  modis  etartibus,  ac  praesertim  armis,  tuen- 
dam  et  propagandam  esse,  ac  consequentcr 
principi  orthodoxo ,  si  obsistat ,  omnibus  viribus 
obsistendum.  Ex  advcrso  Catholici  per  primos 
trecentos  annos  obediverunt  Imperatoribus  Eth- 
nicis ,  etiam  persecutoribus  in  omnibus,  excepta 
fide  et  religione,  nec  quisquam  necem  aut  re~ 
bellionem  contra  eosmachinatus  est  fidei  prae- 
textu,  etiamsi  saepe  id  facere  potuissent  si  vo- 
luissent.  Sane  potuisset  tota  legio  Thebaeorum 
fortissima  duce  S.  Maurilio  Maximo  resistere, 
armisque  fidem  et  vitam  tueri ,  aut  certe  non 
inulta,  occumbere;  sednoluit,  lotaque  posi- 
tis  armis ,  genibus  nixa  fidei  causa  obtrun» 
cari  se  permisit.  Pluribus  idipsum  demonslrat 
Thomas  Bozius  in  Signis  Ecclesiae,  signo  53. 
et90. 

Id  etiamnum  experiuntur  et  sentiunt  mulli 
principes  Ethnici  apudlndos,  Japones  ct  Sinas, 
qui  ChristianosetChristianam  religionemamant 
et  fovent,  eo  quod  videant  Christianos  magis 
sibi  obedire  quam  Ethnicos.  Sane  ante  annos 
triginta  cum  degerem  Lovanii,  Alexander  Far- 
nesius  Dux  Parmcnsis,  Belgii  gubernator,  qui 
invicta  sua  fortitudine  et  prudentia  longe  majo- 
rem  Belgii  partem  ad  Regis  sui  Philippi  II.  obe- 
dientiam  revocavit;  cumRcx  juberet  in  urbibus 
a  se  captis  arces  exstrui,  quae  cives  in  officio 
continerent,  ne  quis  rebellionem  novam  ordi- 
retur;  rescripsit  Regi  Alexander,  arces  muni- 
tissimas  et  securissimas  fore  Collegia  Societatis 
nostra?.  Illa  ergo  loco  arcium  curaret  in  urbibus 
majoribus,  et  periculosioribus  extrui.  Rationem 
dabat :  Religiosi  Societatis  per  scholas.  concio- 
ncs,  ct  alia  ministeria  docebunt  cives,  eisque 
instillabunt  veram  fidem,  obedientiam  et  amu- 
rcm,  quem  debentnon  tantum  Deo,  scd  et  stio 
principi,  quem  Dcuseis  pracfecit,  suumquc  vi- 


COMMENTARIA  1N  L  EPIST.  S.  PETRI.  Cap.   II. 


6W 


•  ,n  iiiiu  constituii,  ul  cum  quasi  talem  colantet 
ament.  Validiorautem  obedientiaj  et  principatus 
oustos  estamor,  quam  timor,  qui  cum  sit  vio- 
lentus,  diu  durare  nequit,  sed  data  occasione 
orumpit,  jugumqucexcutit,  et  arces  sibi  impo- 
sitas  (quas  Grajci  dicebant  esse  tyrannorum  ni- 
dos)  evertit.  Persuasil  haec  ratio  Regi,quiconsi- 
lium  Ducis  secutus  ,  mandavit  ei  ut  locis 
oportunis  Collegia  Societatis  fundaret ;  quod  ipse 
accurate  praestilit,  magno  et  Belgarum  et  Regis 
bono. 

Orthodoxa  ergo  fides  cst  columen  reip.  aeque 
ac  Ecclesias,  cujus  pestis  est  infidelitaset  hcere- 
sis.  Columen  enim  reipubl.  estobedientiacivium 
quam  praestat  fides,  negat  haeresis.  Unde  Solon 
legislator  Atheniensium  rogatus,  qua  ratione 
consistere  possit  civitas?  resp.  Si  civcs  obtempe- 
rent  suis  magistralibus ;  magistratus  autcm  legi- 
bus.  Ita  Stobajus  serm.  k\.  Laconumeruditioerat 
parere  magislratibus ,  patientem  esse  laborum,  et 
in  prcelio  vincere  aut  mori,  ait  Plutarch.  in  Lac. 
Scipio  cum  in  Africa  bellum  gereret,  oslendit 
milites  suos,  ct  turrim  excelsam  in  mari,  ait- 
(jiie  :  Sullus  liorumest ,  quinonconscensa  turrisc- 
met  in  marc  prtvcipilalurus  sit,  si  egojussero,  Ita 
1'lularch.  in  Scipione. 

PaOPTEn  Dlum.  ]  Primo,  quia  Deus  sanxitma- 
gislratus  jussitque  eis  obediri.  JSon  cst  enim  po- 
testas  nisi  d  Deo ;  qua?  aulem  sunt ,  d  Deo  ordinatm 
sunt,  Rom.  13.  1.  Unde  hanc  causam  illico  sub- 
dit  S.  Petrus,  dicens  :  Quia  sic  est  voluntas  Dci. 
Hac  decausaNuma,  Lycurgus  et  alii  legislatores 
Jinxerunt  secum  diis  colloqui,  ab  iisque  legesac- 
cipere,  ul  iis  auctoritatem  adderent,  teste  Platone 
in  Minoe.  Legislatoresaulcm  fidelium,  ut  Chris- 
ms,  Moses,  Pelrus  et  Paulus  cum  Deo  ctChrislo 
collocuti  sunt,  ab  eoque  suas  leges  acceperunt. 
Secundo,  quia  Rexet  princeps  est  viva  Dei  in 
terris  imago,  estque  quasi  vicarius  Dei ,  imo 
Deus  quidam  lerrestris.  Quocirca  qui  eum  vio- 
lat,  Deum  violat.  Ituque  qui  resistit  poteslati,  Dei 
urdinalioni  resislil.  Qui  autcm  rcsislunt ,  ipsi  sibi 
dmnnalioncm  acquirunt,  ait  Paulus  Rom.  13.  2. 
Hinc  Plutarchus  in  Themistocle  regcm  vocat 
tt/ova"iu^uxo.)  Szoj  i-x-j-.u.  aci^ovTo; ,  id  est ,  imuginem 
vivam  Dei  cuncta  scrvantis. 

Terlio,  quia  Dcus  s.iugulos  reges  et  principes 
vel  per  se  ut  Saulem,  Davidem,  vel  per  suos 
«onstituit,  juxla  illud  Prov.  8.  15.  Permereges 
,  regnant,  et  legum  conditores  justa  decernunt. 
I  uilc  Tertull.  ad  Scapulam  cap.  2.  Christianus , 
ait,  nullius  cst  hostis ,ncdum  Imperaloris ,  qurin 
sciens  a  Deo  suo  constitui  nccesse  est  ut  et  ipsum 
diligat,  ct  rcverealur,  ethonoret,  et  salvumvelit 
cum  totu  liomano  Impcrio  quousquc  sxculum  sla- 
l>it ,  tunuliutnim  slubit. 

Quarto,  Didynius  el  OEcumen.  proplcr  Deum  , 
inquiunt,  id  est,  60  inodo  quo  Deus  praecipit, 
iiiuiiiiim  ui  cis  (ibediatur,  quando  nihil  conlra 
Deum  Deique  legcm  prcecipiunt:  si  enim  id  fa- 
eiant  diceajdum  «'st  cum  S.  Peiro  :  Obedire  opor- 
ictDeomagis  qu<im  liominibus,  Act.  b..  19.  etcum 
Machabax) :  IVqn  obcdio  piwceptoregis ,  sal  pnc- 
ceptp  lcgis.  2.  Maclud).  7.  30.  Nam  et  Ren  ipse  Deo 
Milulilus  est,  ejusquelegi  paiere  dehet  :  licgesin 
ipsos  Imperium  esi  .lovis,  ail  liorai.  I.  3.  ode  1. 
Hoc  est  quod  sauxit  Cluislus  :  Reddile  ergo  qu,r 
sunt  Ctespris  Ca-suri ,  ct  quee  sunt  Dei  Deo , 
Malth.  13.  7.  Ul.i  S.  C.hrys.  h.  71.  iu  Matlh.  Tu . 
-ait,  cum  audis  rrddnida  essc  Ovsari  qua-  sua 
nt ;  ill,i  sotum  dici  non  dubita,  qtur  pictati   at 

CORM -.I.IVS   A    LAMDE.      TOM.   X. 


religioni  nihil  officiunt  :  nam  quod  fidei  aut  vir- 
tutiobest,  non  Ccesaris,  seddiaboti  tributum  ac 
vectigat  est. 

Quinto,  propter  Deum,  id  est,  ex  Dei  amore 
ct  reverentia  subjecli  estote  magistratibus.  q.d. 
Obedite  iis  non  quasi  coacli  metu  gladii  et  vin- 
dictaeipsorum,  sedpropter  Deum,  id  estsponte 
et  liheraliter  ex  Dei  amore ,  ne  scilicet  eum  of- 
fendatia  (quod  Paulus  ait  propter  conscientiam , 
Rom.  13.  5.  sed  eum  in  suis  vicariis  honoretis 
et  revereamini.  Hocest  quod  servis  (et  cuilibet 
subdito)  pracipit  Paulus  Ephes.  6.  7.  dicens  : 
Servi  obedite  dominis  carnalibus  cum  limore  et 
tremore  in  simplicitate  cordis  vestri,siculChristo, 
nonadoculum  servientes  quasi  hominibus  placen- 
les,sed  ut  servi  Christi  facienles  voluntalem  Dei 
c.v  animo,  cum  bona  voluntate  servientes  sicut 
Domino  ,et  non  hominibus ,  scientes  quoniam  unus- 
quisque  quodcumque  fecerit  bonum,  hoc  recipiet  a 
Domino. 

Sexto,  propter  Deum ,  ut  scilicet  Gcnliles  vi- 
dentes  vestram  obedientiam  Deum  veslrum  glo- 
rificent,  ul  dixit  vers.  12.  ac  Dei  fidem  etcultum 
allicianiur.  Ita  Iberos  Hispania;  populos  obedien- 
tia,  paiientia,  devotione  et  viflute  captivae  cu- 
jusdam  Christiana^  ad  Christum  esse  conversos 
fuse  narrat  Euseb.  1. 10.  cap.  10.  et  Ruffinus  1.  1. 
Ilist.  c.  10. 

Septimo,  propter  Deum,  ut  reges  et  pnncipes 
meminerint  se  Deo  esse  subditos,  ac  propter 
ipsum  imperare  et  pra;cipere.  Sapienler  S.  Fulg. 
1.  de  Praedcst.  et  gratia  Christi.  Clementisstmus 
Imperutor,  ait,  non  ideo  est  vas  praparatum  in 
gloriam,  quiaapicem  terreni  principatus  accepit , 
sed  si  in  imperiaticulminerecta  fule  vivat,  et  vera 
cordis  humilitate  pradilus ,  cutmen  regice  dignita- 
lis  sancta  rcligioni  subjiciat,  etc.  si  prat  omntbus 
ila  se  sanctwmatris  Ecclesia:  Catholira  meminerit 
filium,  ut  cjus  pauci  atque  tranquiltitati  per  uni- 
vrrsummundum  prodesse  suum  faciat  principatum. 
Talis  fuit  Constantinus,  Theodosius,  Carolus 
Magnus,  S.  Ludovicus  in  Gallia  ,  S.  Stephanus 
in  Hungariaj  S.  Leopoldus  in  Auslria,  S.  Weii- 
ceslaus  in  Boemia,S.  Hermenigildus  in  Hispa- 
nia,  S.  Hcnricus  in  Germania,  S.  Casimirus  in 
Polonia,  qui  impense  Ecclesiam  et  Pontificem 
Romanum  coluerunt  ac  propugnarunt,  ejusque 
filii  esse  et  nominari  ambierunt,  ac  id  lpsum 
filiis  suis  testamento  reliquerunt. 

SlVE  REGI  QUASI  PrtJECELLENTI.  ]    SjTUS,   regibltS 

propter  imperium  ipsorum.  Praecellentia  crgo  re- 
gis  est  ejus  imperium  et  potestas  regia  :  quare 
sub  rege  accipc  Imperatorem,  qualis  tunc  erat 
Romse,  duces  ct  principes  absolutos,  qui  nulli 
subsunt.  Rex  enim  dignitate  et  potestate  subditis 
longe  prcTccllit  ,  iisdemque  sapientia ,  beneli- 
centia  et  virtute  pra^cellere  debet.  Ipse  enim  est 
quasi  sol  in  regno,  uti  multis  analogiis  oslendi 
Isaiae&o.  1.  kl  animadverlit  Alhalaricus  Gotho- 
rum  Rex,  qui  apud  Cassiodorum  1.  8.  Epist  5V 
ita  loquitur  :  Tanto  divinitati  plura  debemus  , 
quanto  a  ctttcris  mortalibus  majora  suscepitnus; 
nam  qttid  simile  rependat  Deo ,  quipotitur  imperio. 
srd  licrt  pro  lantomuncre  nihil  compcnsari  possit 
ulonee,ipsitttmrn  gratia  redditur,  dum  inscrvien- 
tibus  honoratur. 

li.SivEucciBUS.]Tigur.  sive prasidibus ;  Syrus. 
judicibus.  Graece  eniin  ryt^-;  vocantur  praefecti. 
pracsides,  caelcrisquc  magistraius,  qui  ii  majoi  i 
pendent,  ejusque  quasi  sunt  vicarii. 

Al)  VINDIC.T.VM     MALKFACTORRM    (  Tigur.     tlOcen- 

82 


«350  COMMENTAIUA   1N  I.  EP 

'itim)    l.Al  DEM   VKl.O   UONOUUM,  ]  ayxSoTioiwv ,  id  CSl, 

recle  agmlium.  Hic  enini  est  finis  potestatis  rc- 
galis  et  magistratus  cujusque,  nimirum  utim- 
probos  punicndo,  probos  tucanlur,  itaquecivi- 
lem  hominum  socictalem  conscrvcnt,  quod  lit 
per  justitiam ,  qua  bonis  prajmiuin,  malis  pcena 
irrogatur.  Unde  Socrates  aicbal  :  Optime  guber- 
nari  civitates  cum  injusli  dant  painas,  ait  Plato 
1. 1.  de  Pliilos.  Cicero  ad  Brutum  laudat  senten- 
tiam  Solonis,  qui  rogatus  :  Qua  ratione  optime 
gubernaretur  Respubl.  respondit  :  Si  boni  prasmiis 
invitentur,  malipamis  coerceantur.  Tiieopbrastus 
interrogatus  :  Quidnam  vitam  luunanam  conser- 
varet?  rcspondit  :  beneficentia ,  honor  el  pcena. 
Ita  Stobaeus  serm.  Ul.  Lycurgus  ccnsuit  rempub. 
duabus  rebus  contineri  praemio  et  poena,  ct 
Pytbagoras  civitatem  optimam  esse  dixit  :  qua? 
posleaquam  malos  pcenis  coerceret,  viros  tantum 
bonos  admitteret.  Ita  Stobseus  ibid.  Catodicebat : 
injuriam,  etiamsi  facienti  nih.il  inferat  pcriculi, 
univeisis  tamen  pericuLosamesle.  Quocircamagis- 
tratus  qui  maleplcos  non  coercent,  lapidibus  esse 
obruendos,  ne  pcena  negleclus  salutem  reipub.  la- 
befactaret.  Ita  Plutarch.  in  Apophth.  Rom.  Hinc 
Architas  philos.  lib.  3.  Rhet.  dixit  magistratus 
esseinstar  arae,  ad  quam  injuria  affecti  confu- 
giant.  Porro  recte  apud  jEgyptios  Pontifex  pu- 
blice  pro  rege  orans,  hoc  ei  inter  alia  precaba- 
tur  :  Ut  Leviores  pamas  infligeret  quam  deiicta 
merentur,  et  majores  gratias  rependeret  quam 
beneficia  exposcerent.  Ita  Diodor.  lib.  1.  Biblio- 
tbecus. 

15.  QUIA  SIC  EST  VOLUNTAS  DEI,  UT  BENEFACIEN- 

tes  (aya&onoiouvTEs ,  quod  paulo  ante  Nostcr  verlit , 
bonos,  dicens  :  Laudem  vero  bonorum,  id  est, 
bene  agentium.  Idem  Secundo,  verti  potest  be- 
neficiis  afficientes)  obmutescere  faciatis  ?i/jlou-j,  id 
est  obturetis  ,  obstruatis  ,  oppiletis,  impruden- 
tium,  a?p6v6>K,  id  est,  insipientium  (nam,  ut  ait 
S.  Hieron.  in  Epitaph.  Nepotiani  sine  notitia  Crea- 
toris  omnis  homo  pecus  est )  hominum  ignoran- 
tiam.  ]  Syrus ,  ut  per  bona  vestra  obturetis  os  stul- 
torum  illorum,  qui  nonnorunt  Deum.  Cum  enim, 
ait  OEcum.  de  nobis  quasi  arrogantes ,  insolentes 
et  inobedientes  simus,  obloquantur,  si  et  humiies 
et  obedientes  in  quibus  oportet  nos  esse  videant ,ma- 
gis  erubescunt  et  obmutescunt. 

Pro  a/vusiav ,  id  est  ignorantiam ,  Clem.  Alex. 
1.  3.  Strom.  cap.  6.  legit  ipyzaz;,  quod  inter  alia, 
teste  Budaeo,  significat  sycophantiam,  id  est  ca- 
lumniam,  fraudulentiam,  qua  scilicet  subdolis 
artibus  et  verbis  vestram  innocentiam  traducere, 
calumniari  et  in  odium  adducere  satagunt.  Syco- 
phanla  enim  est  mendax  et  cavillalor  subdotus, 
ita  dictus  a  servo,  qui  furtum  ficorum  a  se 
commissum  in  socium  innocentem  artificiose 
conjecit :  sycophanta  enimdicitur  a  suxa  <?xhuv , 
id  est,  ab  judicando  eum  qui  ficos  comederat. 
Sapienter  monet  S.  Athanas.  (vel  quisquis  est 
auctor. )  Exhort.  ad  Monach.  Sic  omne  quod  fingi 
potest,  tanquam  possit  et  credi,  caveamus:  ne  in 
ullo  famx  nostrce  vulnere  serpat  nata  ab  occasione 
suspicio.  Ipsafamce  semina  priusquam  linguisnu- 
triantur,  intereant.  Non  tanlum  nobis  fides  facti , 
sed  possibilitas  etiam  releganda  mendacii.  Beata 
enim  vita  est  praclara  de  qua  niliil  licet  falsitati. 
Et  inferius  :  Utatur  mundus  natura ,  dum  nihil 
in  nostra  inveniat  disciptina.  Falsitas  exmorejac- 
tetur,  dum  nec  verisimile  quidem  possit  esse  quod 
dicitur. 

16.  QUASI    LIBERI  ,   ET  NON   QUASI  VELAMEN  HA- 


IST.  S.  PETIU.  Cap.  II. 

UENTES  MALITI/E  LIIJEllTATEM.  J  VOX  quusi    11011  CSt 

assimilantis,  sed  assevcrantis.  q.  d.  Obeditc 
principibus  libere  et  libcraliler  quasi  liberi  et 
ingenui  Christi  et  obedientiai  filii.  Esl  occupa- 
tio  :  occurritenim  objectioni :  Christus  nosfecit 
liberos  :  ergo  nulli  principi  subjici  et  servirc 
debemus.  Rursum,  ergolicet  nobis  facere  quid- 
quid  lubet.  Ita  olim  Gnostici  (et  nunc  Libertini  ) 
hapc  libertate  Chrisliana  abutcbantur  ad  omnc 
dedecus  et  nefas.  Respondct  S.  Petrus  :  Facti 
estis  liberi  a  Christo,  sed  a  peccato,  non  a  legc 
Dei,  nec  ab  obedientia  principum  :  nolite  ergo 
inobedientiae  ,  turpitudini  et  malitiae  veslrae  prae- 
lexere  libertatem  Christi :  haecenim  non  est  liber- 
tas,  sednequitiae  servitus.  Idemmonuit  S.  Pau- 
lus  Galatas  c.  5.  13.  dicens  :  Vos  in  Libertatem 
vocati  estis ,  tantum  ne  libertatem  in  occasionem 
detis  carnis.  Nam,  ut  idem  ait  2.  Corinth.  3.  17. 
Ubi  Spiritus  Domini ,  ibi  libertas.  Vide  ibi  dicta. 
Porro,  ut  ait  OEcumen.  Si  peccamus ,  Ubertate 
perdita  servi  efficimur  inobedienlia?  et  peccati ,  et 
S.  August.  lib.  de  Quantitate  animae  cap.  ZU.  IUe 
(Deus)  ab  omnibus  Uberat ,  cui  servire  omnibus 
utiiissimumest,et  in  cujus  servitio placere perfecte 
sola  libertas  est.  Idem  tract.  21.  in  Joan.  Hcec, 
ait,  spes  nostra  est,  fratres,  ut  d  Ubero  liberemur, 
et  Uberando  servos  nos  faciat.  Servi  enim  eramus 
cupiditatis ,  liberati  servi  efficimur  charitatis. 
Scripsitde  libertate  Christiana  libros  quindecim 
Joannes  Lensaeus  Belliolanus,  Doctor  Lovan. 
et  breviter  Bellarm.  1.  h.  de  Justificatione  cap.  5. 
et  6. 

Yoxvelamen,  alludit  ad  velum  sive  vestem 
candidam,  quam  baptizati  accipiebant  in  bap- 
tismo ,  tum  ut  memores  essent  candorem  ani- 
mae  baptismo  acceptum,  usque  ad  extremum 
vitae  spiritum  sibi  esse  servandum  ;  tum  ut  lae- 
titiam  spiritalem ,  ac  spem  resurrectionis  et  vita? 
beatae  habitu  ostenderent ;  tum  ad  indicandam 
libertatem  per  Christum  adeptam ,  ut  anima  li- 
bertate  novas  vita3  induta,  adversus  diabolum 
cum  adjutorio  divino  valeal  fortiter  dimicare ,  ail 
S.  Augustinus  lib.  U.  de  Symb.  adcatechum.  c.  9. 
etTertull.  lib.  5.  contra  Marc.  Ipsum  quod  ait , 
qua  libertate  Christus  nos  manumisit,  nonne  eum 
constituet  manumissorem  qui  fuit  Dominus?  alie- 
nos  enim  servos  nec  Alba  manumisit :  servis  enim, 
cum  manumittebantur  et  libertatedonabantur, 
dabatur  vestis  alba.  Hac  de  causa  olim  fideles 
statim  a  baptismo  calceabantur  calceis  albis, 
eosque  deferebant  per  septem  dies,  oeque  ac 
vestem  candidam;  idque  Primo,  ut  significare- 
tur  eos  libertate  Christiana  donari :  servi  enim 
incedebant  nudipedes  ,  liberi,  calceati.  Se- 
cundo ,  ut  calcei  signum  essent  eos  in  Ecclesi* 
et  filiorum  Dei  possessionem  mitti.  Tertio,  ut 
memores  essent  mortis  Christi  :  calcei  enim  de 
mortuis  animalibusfiunt.  Ita  Rupert.  lib.  7.  c.  1. 
Quarto ,  ut  memores  essent  vestigia  a  peccaii 
vulnere  custodire ,  aitS.  Greg.  hoin.  22.  in  Evang. 
Quinto,  ut  veterum  patrem,  qui  impollutum 
incontaminatumque  spiritum  Deo  reddiderunt , 
moresetinstitutasequerentur,  itaquetenderent 
ad  ccelum.  Huc  alludit  Paulus  Ephes.  6. 15.  di- 
cens  :  Calceati  pedes  in  prxparatione  Evangelii 
pacis.  Ita  Anselm.  ibidem.  Vide  Josephum  Vicc- 
comitem  de  Ritibus  baptismi  I.  5.  cap.  18.  Vide 
pariter  dicta  Ezech.  16.  10.  ad  illud  Calceavi  te 
ianthino. 

Sed  sicut  servi  Dei,  ]  qui  libere  et  liberaliter 
serviunt  et  obediunt  non  tantum  Deo.    sed  et 


COMMENTARIA  1N  I.  EP 

oinnibusmagistralibus,  quos  Deus  sibi  vicarios 
nostrosquc  superiores  ordinavit :  servire  enim 
Deo  regnareest. 

17.  Omnes  honorate,]  juxta  statumcujusque, 
et  honorem  ei  debitum.  Hoc  est  quod  ait  Paulus 
Roman.  12. 10.  Honore  invicem  prcevenientes.  Se- 
cundo,  honorate,  id  est,  charilatis  ofliciis  et 
beneficiis  omnes  prosequimini.  Honorenim  non 
tantum  reverentiam ,  et  obedientiam ,  sed  et 
amorem,  alimoniam  omnemque  opilulationem 
includit,  utcum  dicitur,  Honora  patrem  et  ma- 
trem.  Exod.  20.  12. 

Fraternitatem,  id  est  fratres ,  puta  Christia- 
nos  :  vel  potius  fraternitutern ,  hoc  est  fratrum, 
idest  Christianorum,  coetum  et  conjunctionem 
diligite.  ]  Jubet  enim  non  tantum  ut  unionem, 
sed  et  ccetum  fidelium  ac  conventum  ad  com- 
munes  preces,  conciones,  Synaxcs  diligant  et 
frequentent,  juxla  illud  Pauli  Hebr.  10.  25.  Non 
deserenles  coUectioncm  nostram,  sicut  consuetudi- 
nis  cst  quibusdam. 

Deumtimete,]  non  servili,  sed  filiali  timore, 
quo  iilii  cx  amorc  timentoffcndere  patrem,  ca- 
vcntque  sedulo  ne  quid  faciant  quod  ei  displi- 
ceat.  Deo  ergo  proprium  quasi  tributum  et  de- 
biluin  est  bic  timor,  juxta  illud  Ps.  2. 11.  Servite 
Domino  in  timore ,  et  exultate  ei  cum  tremore.  Et 
Malach.  1.  6.  Si  Dominus  ego  sum,  ubi  est  timor 
rneus?  Et  Psalm.  33.  10.  Timete- Dominum  omnes 
Sancti  cjus ,  quoniam  nihil  deest  timentibus  eum. 
Accedit  quod,  ut  ait  Poeta  :  Primus  in  orbe  deos 
fecit  timor.  Hinc  Clemcns  Rom.  ep.  1.  Seos,  inquit 
dicitur ,  quasi  Stbs ,  id  est  timor,  quia  summe  ti- 
mendus,  colendus  ct  amandus;  licel  alii  alia 
dent  etyma.  Sic  Jacob  Deum  vocat  timorem  pa- 
tris  sui  Isaac ,  id  est  quem  limuit  et  coluit  Isaac , 
Gcn.  31.  l\1. 

Regem  honoriiicate,  ]  honore  eo  qui  regi, 
id  est  sunnna'  polcstali  civili,  debetur.  Honor 
hic  includil  obedientiam  et  orationem,  ut  scilicet 
subditi  pro  regibus  orent,  uti  jubct  S.  Paulusl. 
Tiinolh.  2.  utilissiinum  cnimestorare  proprin- 
cipibus,  tum  civilibus  quam  Ecclesiaslicis;  ab 
illis  cnim  pcndet  salus  reipubl.  al)  his  Ecclesiae. 
Oui  ergo  pro  iis  orat,  oral  pro  tola  republ.  et 
Ecclesia.  Prudcnlcr  Tcrlull.  in  Scorpiaco  c.  la. 
Honorandus ,  ait,  est  licx  cum  suis  r-cbus  insistit , 
cum  d  divinis  Iwnoribus  longe  est ,  cum  scilicet  eos 
aversaturquos  mulli  rcges  ambierunl. 

18.  Servi  subditi  estote  in  om.m  timore  domi- 
nis.  ]  Primo,  Lyran.  et  Hugo  onini,  id  est  in- 
quiunt,  toto,  pleno  ct  pcrlecto  timore  ,  qui  in- 
cludit  uinorem.  Secundo,  ornni,  quia  multiplex 
«st  tinior,  scilicet  Primo,  pirnae,  nc  ab  heris, 
siinobedientessint,  puniantur.  Secundo,culpa?, 
ne  Deum  per  inobedientiam  oflendant.  Ila  OEcu- 
inen.  Tertio  ,  scandali,  ne  sua  inobedienlia 
provocent  heros  ad  odium  lidei,  sed  in  omnibus 
bonam  fidvm  ostendentes,  ut  doctrinam  Saivaloris 
nostri  Dri  ornait  in  omnibus ,  aii  Paulus  ad  Til. 
<••  i.  9,  ldcin  servis  praecipit  Paulus  fuse  Ephcs. 
c.  6,  5,  \ide  il)i  dida.  ldquc  congruc  :  vulgo 
cnim  jactabatur,  ct  etiamnum  jactatur  subinde 
lioc  proverbium,  toiidnn  nobis  hostes  esse  quot 
sei-vos  :  el  Plato  I.  6.  de  Legibus  ait :  Jovem  dimi- 
dium  mcntis  servis  ademisse. 

NON      TANTl M     liOMS      EE     MOUESTIS     (  inmxlciv, 

id  cst  a>quis ,  modestis,  benignis,  probis,  cle- 
mcntibus)  sed  etiam  dyscolis,  idest  fastidiosis, 
gnece  w«iwlf,  idcst/;?w('.s,  obliquis,  torluosis, 
.i«-|ieris,  inorosis.  (lillicilil)us,  severis  et  sxvis. 


1ST.  S.  PETRI.  Cap.  II.  G51 

Augustinus  Marloralus  apostalaethajrcticus  hoc 
loco  falso  asserit,  Sorbonicos  et  Catholicos  per 
dyscolos  accipere  dissolutos,  atque  hinc  docere 
Papae  et  cornutis  ejus  bestiis  (sic  nebulo  vocat 
Cardinales  et  Episcopos)  obediendumesseetiam 
cum  tyrannidem  exercent;  tyrannidem  ipse  vo- 
cat  disciplinam  Ecclesiaslicam,  haec  enim  ha^re- 
ticis  tyrannis  est,  sed  vipera;  sua3  lingua^  mcritas 
po.-nas  dedit,  cum  ob  seditiones  in  Callia  susci- 
tatas  a  Parlamento  ad  laqueum  damnatus,infe- 
licem  animam  exhalavit. 

Perperam  Hugo  et  Clossa,  dyscolos ,  iu- 
(|iiiunt,  vocatur  agreslis,  rudis,  indoctus ,  ila 
diclus  quasi  alienus  i\  schola  et  studiis,  quae  ho- 
minesredduntciviles,  politos,  benignos  :  JwxWa* 
enim  gra^ce  dicitur,  non  l^yoioi ,  ac  significat 
inorosum  et  difficilcm,  qui  tibi  et  aliis  taedium 
et  fastidiumcreat. 

Moral.  docet  hic  S.  Petrus,  obedientiam  se 
extendere  debere  ad  patientiam,  eamque  com- 
plecti;  sicut  Christus  eam  extendit,  factus  obe- 
diens  usque  ab  mortem,  mortem  autem  crucis; 
perfectio  ergo  obedientias  est  patienlia,  si  vide- 
licet  patiatur  humiliter  et  hilariterSuperiorum 
suorum  asperilatem ,  reprehensiones,  jurgia, 
quinetminas  ac  verbera.  Patientia  cnim  et  hu- 
militas,  humilisque  obedientia  sunt  duae  alae, 
quibus  evolatur  in  ccelum,  ut  ait  quidam  Sanc- 
lorum. 

Cassianus  Collat.  19.  c.  1.  celebrat  obedien- 
tiam  et  patientiam  cujusdam  religiosi,  qui  iu 
conventu  fratrum  publice  ab  Abbate  Paulo  palma 
percussus,  ita  utsonitus  longius  eliam  in  con- 
sidentium  auribus  resultaret,  nullum  deditsig- 
num  commotionis ,  multo  minus  murmuris,  sed 
os  habens  taciturnitate  signatum,  eamdem  vul- 
tus  modestiam  et  tranquillitatem  ostendit,  ita 
ut  ne  colorem  quidem  vel  in  minimo  mutarel. 

S.  Stephanus,ait  S.  Gregor.  hom.  35.  inEvang. 
ad  tantam  patientiam  excreverat,  ut  eum  ami- 
cum  diceret ,  qui  ribi  aliquid  molestice  irrogassel. 
lleddebat  contumeliis  gratias ,  damnurn  sibi  illu- 
tum  maximum  lucrum  putabal ,  omnes  suos  adver- 
sarios  nihil  aliudquam  adjutores  &stimabat. 

Idem  1.  1.  Dial.  c.  2.  laudat  Libertinum,  qui  a 
suoAbbate  irato,  scabello  in  vultum  impaclo 
cum  gerebat  tumentum  etlividum,  dicebatque 
id  suaeesse  culpoe,  non  illius  sajvitiae  :  itaquc 
Abbatem  ad  magnam  mansuetudinem  produxit, 
et  humilitas  discipuli  rdagislra  facta  est  magislri. 

Similis  fuit  obedientia  et  patientia  S.  Joannis 
Damasceni,  qui  ob  carmen  a  se  compositum  re- 
jectus  a  suo  seniore,  jussusque  cloacas  et  la- 
trinas  purgare,  hilariter  id  praestitii. 

Sic  S.  Monica  ab  ancilla  vocala  meribibula, 
omnem  vini  cupidinem  a  seab<licavil ,  et  ancilla: 
injuria  facta  est  dominai  medicina ,  ait  S.  Aug.  9. 
Confess.  c.  8. 

Catharina  Aragonia  uxor  Henrici  VIII.  regis 
Anglorum  ab  co  repudiato,  conslanler  repu- 
dium  tulit,  dicens ,  malle  se  fortunam  tristissi- 
mam,  quam  blandissimam  :  quod  in  illa  non 
desit  consolalio,  haec  fortunatismenlcm  eripiat. 
lta  Sanderus  L  1.  de  Schismate  Anglia\ 

Thomas  Cantipr.  1.  1.  Apum  c  24.  p.  5.  narrat 
caplivum  qucindam  dixisse  hero  Gentili  :  Ego 
sligmata  Christi  in  cordc  mco  porto.  Iratus  herus 
eum  occidit  Marlyremque  fccil ,  ac  in  cordc 
cjus  Christi  crucilixi  imaginem  repcrit,  quarc 
compunctus  cum  omnibus  suisin  Chrislumcrc- 
clidiL 


6S2 

19.  IU:c  kst  knim  r.iUTiA.  ]  q.  d.  Hicestgra- 
tiae  divinae  effcctus  illustris,  vel  hoc  valdc  gra- 
lum  est  Deo.  Unde  Syrus  verlit,  illis  enim  est 
gratia  apud  Deum.  Au*.  Teriio,  et  nervosius, 
q.  d.  Haecest  gralia,  id  est,  gloria  veslra.  Unde 
explicaos  subdit:  Qtta  est  enim  gloria.  SicPaulus 
gloriam  suam  esse  ait,  non  evangelizare,  ad 
lioc  euim  necessitas  praecepti  Dei  eum  obliga- 
bat;  sed  evangelizare  sine  sumptu,  id  est  gra- 
lis  :  boc  enim  erat  opus  Jiberale  et  illustre 
supererogationis  elconsilii,  non  praecepti,  l.Co- 
rinlb.  9.  16.  Sensus  ergo  est,  q.  d.  Haec  estgra- 
ii;i ,  id  cst  haec  est  gloria  Cbrisliani,  in  hoccon- 
sistitexinha  virtus  et  perfeclio  Cbristiana  :  boc 
est  illustre  discipulorum  Christi  oflicium  ,  laus 
et  decus,  si  propter  Deum  multa  tristia  pa- 
tiantur. 

Sl  PROPTER  Dei  conscientiam  sustinet  quis 
tristitias.  ]  Quare,  queenam  est  Dei  conscien- 
lia?  Resp.  Primo,  est  conscientia  secundum 
Deum,  qua  quis  uni  Deo  placere  studet  et  sata- 
git,  etiam  cum  offensa  hominum,  ideoque  ut 
Deo  placeat,  patienter  sustinet  asperos  heri 
mores  ejusque  duris  imperiis  obedit.  Id  enim 
facil,  ut  suce  conscientiae  et  Deo  satisfaciat :  con- 
scienlia  enim  dictat  talibus  esse  obediendum 
propter  Deum  ,  qui  praecepit  ut  subditi  suis  do- 
minis  obsccundent.  Haec  conscienlia  vocatur 
Dei,  tum  quia  Deo  maxime  probatur  et  placet ; 
tum  quia  propter  Deum,  ulei  placeat,  suscipi- 
tur  :  loquitur  enim  S.  Petrus  de  servis ,  quos 
jussitparere  heris,  etiam  dyscolis.  ItaCatharin. 
el  Salmeron. 

Secundo,  Gagneius  :  propter  Deiconscienliam, 
ait,  id  est,  propter  Deum  qui  tuae  patientiae ,  et 
herorum  saevitiae  ac  nequitiae  est  conscius,  ac 
utriusque  erit  judex  etvindex,  ut  tuam  obe- 
dientiam  et  palientiam  praemiis  coelestibus  co- 
ronet,  heri  saevitiam  flammis  gehennae  puniat. 
Conscientia  ergo  Dei  est,  quae  uni  Deo  patet, 
cui,  ut  ait  Seneca  Ep.  8.  niliil  clausum  est.  Inter- 
est  «nim  animis  nostris ,  ct  cogilalionibus  mediis 
intcrvenit.  Conscientia  ergo  Dei  est  innocentia 
coram  Deo,  ut  Christi  exemplo  explicat  S.  Pe- 
trus  vers.  22.  quae  in  duris  est  murus  aheneus, 
quandoscilicet  servi  innocentes,  qui  nihil  pec- 
carunt,  puniuntur  ab  heris  perversis.  Hi  enim 
cum  non  puniantur  propter  culpam  quam  non 
admiserunt,  utique  puniuntur  propter  innocen- 
liam  :  in  innocente  enim  innocentiam  punitur, 
non  culpa,  pula  factum  aliquod  innocens,  et 
saepe  pium  ac  sanctum.  Ita  OEcum.  Summum 
enim  solatium  et  gloria  est,  testimonium  bonae 
conscientiae,  ait  Apostolus  2.  Corinth.  1.  8.  et 
scq. 

Tertio,  Dei  conscientia  est,  quae  unius  Dci  ho- 
norem  et  gloriam  spectat.  Rursum,  quae  omni 
culpa  vacans,  totam  sese  Deo  addicit  et  man- 
cipat.  Servi  ergo  qui  dies  festos  cessando  a  la- 
boribus  observant,  omnesque  Ecclesiae  et  Dei 
leges  sludiose  custodiunt,  ideoque  ab  heris  ava- 
ris  et  perversis  male  tractantur  autvapulant, 
patiuntur  propter  Dei  conscientiam,  sive,  ut 
Christus  ait,  Propler  justiliam  :  Beati,  a\t,qui 
patiuntur  propler  justitiam.  Matth.  5.  10.  Undeet 
subdit  S.  Petrus  :  patiens  injuste.  Hinc  et  Syrus 
verlit  :  illi  graliam  liabent  coram  Deo ,  qui  prop- 
ter  bonam  conscientiam  perferunt. 

Quarto,  et  perfectissime  :  multi  olim  servi 
facti  Christiani,  ab  heris  infidelibus  in  odium 
Christi  et  fidei  mulctabantur  verberibus,  pla^is, 


COMMENTARIA  IN  I.  EPIST.  S.  PETRl.  Cap.  II. 


vinculis,  famc,  et  saepe  morle  aemartyrio  :  hi 
planeetplene  paticbantur  propter  Deiconscien- 
tiam,  id  est,  propterDcum,  Deique  lidem  et 
cultum,  quem  in  conscientia  gerebant,  ideoque 
erant  Confessores ,  vel  Martyres. 

Sustinet  tristitias  ,  ]  id  est  tristitia  ,  acerba  : 
Gnece  Wttks,  idest  molestias ,  dolores,  tristitias , 
mcerores  :  omnis  enim  moleslia  et  dolor  parit 
tristiliam.  Tristitia  enim  est  aegritudo  et  con- 
tractio  animi  obpraesens  malum,  in  quo  scilicet 
demitii  contrahique  animo  reclum  esse  videa- 
tur.  Unde  Chrysippus  l^hv  ,  quasi  viiti» ,  idest, 
soluiionem  totius  hominis  appellatam  putat, 
ait  Cicero  3.  et&.  Tusculan.  Nihil  enim  ita  ani* 
mos  viresque  hominis  dissolvit  et  labefactat, 
ac  tristitia.  Occasione  servorum  a  duris  heris 
aillictorum,  haec  dicit  S.  Petrus,  sed  sermo  ejus 
generalis  est,  ideoque  ad  omnes  qui  quomodo- 
libet  innocentes  patiuntur  pertinet ,  eosque  ad 
fortiter  tolerandum  animatetconsolatur. 

Patiens  injuste,]  quiaest  innocens,et  multo 
magis  si  patiatur  pro  justilia. 

20.  QU/E  EST  ENIMGLORIA?  ]  ttoTov    *lioi  ,   id    eSt, 

quale  decus ,  qualislaus,  quidillustre,  quid  mag- 
num  Tertull.  in  Scorpiac.  c.  12.  Quanta  est  glo^ 
ria?  q.  d.  Exigua,  vel  nulla  est  gloria  sufferre 
colaphos  et  plagas  pro  scelere;  at  magna  est, 
eossufferre  pro  innocentia  et  justitia. 

Colaphizati.  ]  Haec  propria  est  pcena  servo- 
rum  :  hisce  enim  heri  alapas  sive  colaphos  vel 
in  faciem,  vel  in  dorsum  impingunt.  Unde  ille 
apud  Terentium  in  Adelph.  Homini  misero ,  ait, 
ptus  quingentos  cotaphos  infregit  milii.  Hinc  Mar- 
tyribus,  etiam,  nobilibus,v.  g.  S.  Symphorosae, 
S.  Torpeti  aulico  Neronis  ,  S.  Marcellino  et  aliis 
colaphi  impacti  sunt,  tum  ad  poenam,  tum  ma- 
gis  ad  contumeliam,  ut  quasi  servi  servili  poena 
castigarentur. 

Sed  si  renefacientes.]  Gracca  addunt,  xamii- 
xovre,-,  id  est ,  el  patientes,  quod  noster  Interpres 
per  adverbium,  sed  eodem  sensu,  reddidit, 
vertens ,  patienler  sustinetis.  Hxc  est  gratia  apud 
Deum,  Syrus,  lunc  crescit  gloria  vestra  apuil 
Deum.  Vide  dicta  v.  13.  initio. 

21.  In  hoc  enim  vocati  estis.  ]  Inlwc,  adhoc. 
q.  d.  Christianorum  vocalio  est  ad  cruccm  et 
patientiam,  juxta  illud  Thren.  3.12.  Posuit  me 
quasi  signum  ad  sagittam,  misit  in  renibus  meb 
fitias  pharetrce  suce.  Ubi  ostendi  Christianum 
quemlibet  esse  quasi  alterum  sanctum  Sebas- 
tianum,  positum  scilicet  in  scopum  sagittario- 
rum  ,  in  quem  omnes  suae  maledicentiae  ei 
maleficentiae  tela  colliment  et  jaculentur. 

Quia  et  Christus  passus  est  pro  nobis.  ]  Esj 
ratio  ab  exemplo  Christi.  q.  d.  Non  miremini ,  6 
Christiani,  vos  vocalos  ad  crucem  :  nam  el Chris- 
tus  dux  et  antesignanus  vester  ad  eamdem  voca- 
tus,  illam  propriis  humeris  bajulavit,  in  eaque 
suspensus  et  enecatus  est.  Agite  ergo,  Christuin 
ducem  sequimini  alacriter  et  intrepide  :  pei 
crucem  enim  cum  eo  intrabitis  iii  gloriam. 

Vobis,]  6  servi.  Loquitur  directe  servis,  sed  per 
hos  quibuslibet  aliis.  Christum  ergo  servis  ii; 
ducem  proponit,  quia  Christus  formam  servi 
assumpsit,  et  quasi  servus  ac  vile  mancipium  ad 
furcam  damnatus  est.  Inspice  et  fac  secundum 
exemptar  quod  tibi  in  monte  Calvariae  a  Christo 
monstratum  est.  Exodi  25.  i0.  Praeclare  S.  Cy- 
prian.  tr.  de  Passione  :  Christus,  ait,  postposlto 
timore  quasi  utens  potentiori  auctoritate ,  intcr 
sputamenta  et  coiaphos,  et  retiqua  ludibria,  pa- 


timtia  et  mansuctadine  vcsanas 
mentes  conturbat ,  et  in  eo  quod  inler  injurias  et 
convicia  se  malilia  JuUaica  senlit  contemptum , 
vekementius  exacerbatur  :  et  Ue  impietate  et  ma- 
litia  suavitas  pietasque  Clirisli  triumplial;  et  in- 
ferius  :  Ascendisli  Domine  palmam  :  quia  illud 
crucis  tuos  lignum  portcnUebat  triumphum  Ue  dia- 
bolo,  vel  de  principatibus  et  potestatibus  et  nequi- 
tiis  spiritualibus  victoriam  :  erantque  in  manibus 
tuis  duo  cornua,in  quibus  erant  fortitudo  tuaabs- 
condita,  et  imperium  tuum  super  humerum  tuum: 
tu  ipse  palibuli  tui  bajulus  harebas  ligno  quod 
tuleras,  evectionis  et  passioiiis  anxietates  stistinens 
et  labores.  Considcravi  opera  tua  el  cxpavi,  ct 
paulo  post :  Considero  opera  tua,  et  admiror  te 
cruci  inlcr  damnalos  affixum,jamnec  tristem,  nec 
pavidum;  sed  suppticiorum  victorem  etevalis  ma- 
nibus  triumphantem  de  Amaicc ,  et  quosi  sanctifi- 
canlem  de  excelso  ptebem,  et  etevatum  in  sublimi, 
et  quasi  cceto  proximum  superioribus  infercntcm 
consummali  agonis  vexillum,  et  inferibus  crcxisse 
scalam  in  Patris  occursum.  Et  mox  :  ln  tantum 
infirmis  compateris ,  ut  nec  crucifigi ,  nec  mori, 
dum  illi  vivant ,  et  te  patrocinante  non  pereant , 
nec  erubescas ,  nec  formides,  altitudinem  tuamde- 
relinquens,  ad  tempus  gloria;  tua;  majestatem  cva- 
cuans ,  ut  redeant  dispersi  et  respirent  derelicti. 
Uazc  est  causa  quare  derelictus  sis,  ut  colligeret 
et  revocarel  inanilio  lua  eos  qui  fuerunt  dereticli, 
et  qui  sine  Dco  fuerant  dum  dominaretur  eis  pec- 
catum  reducti  adjttstiliam  conformes  Chrisli ,  et 
Christi  efficerentur  el  dii.  Unde  scriplum  est :  Ego 
dixi,  Dii  estis.  Considera ,  Domine,  tein  ilto  pati- 
bulo  ubi  videbaris  sine  aUjutorio  ,  quomoUo  impe- 
ratoria  potestale  latronem  pramitlis  aU  regnum : 
et  in  cujus  assumptionejammanifesle  conslat  quan- 
tum  apuU  Uereliclos  profeceris ,  quorum  primus 
iste  gtoria  et  honore  coronatus,  ipsaclie  paraUisi 
civis  et  Uomcsticus  curia;  ccclestis  cfficitur. 

Remnquens  exemplum.  ]  Christus  enim  tribus 
de  causis  venit  in  mundum.  Primo,  ut  sua 
morte  nos  rcdimeret.  Secundo,  utsua  praedica- 
tione  doceret.  Tertio ,  ut  sua  vita  sanclae  viuc 
daret  exomplum,  imo  exemplar  perfectissimum. 
Hoc  nimirum  esl  principis  et  superioris,  vitam 
suam  subditis  proponere  quasi  pictam  virtutis 
tabulam,quamimitandoscquanturetexprimant, 
uti  Josephum  fccisse  ait  Philo  lib.  de  eo.  Hinc 
S.  Basilius  Constitut.  Monast.  cap.  2.  et  5.  Chris- 
tum  vocat  nostrumexemplar,  typum,  archety- 
pum  et  programma  :  quod  quo  magis  intuemur, 
vitaque  et  moribusexprimimus,eoChristo  simi- 
liores,  sanctiores  Deoque  gratiores  evadimus. 
Prceclare  S.  Aug.  de  verbis  Apostoli  serm.  26. 
Docuit,  ait,  nos  cxemplo  passionis,  cum  quanta 
patientia  in  illo  ambulcmus,  et  ftrmavit  nos  exem- 
plo  sua:  restm-ectionis ,  quiU  ab  itla  patienter  spe- 
rare  debeamus.  Si  enim  qttod  non  videmus  spera- 
mus ,  pcr  palientiam  speramus ,  per  palienliam 
cxspectamus.  Quod nonvidemus quidem  speramus, 
scd  corpus  sumus  iltius  capitis,  in  quojam  perfec- 
tum  cst  quod  speramus.  Sapienterquoquesanctus 
Athanasius  (vel  quisquisest  auctor)  Exhort.  ad 
Monach.  Vitanoslra,  &it,jubeat,  lingtta  perstia- 
dcat,  quiaplus  auctoritatis  gestat  exemplum  ,  et 
ingcrit  appctentiam  sui  morum  lenis  formatio. 

Pathetice  vero  S.  Cyprian.  tr.  de  Passione  in 
line  :  Tu,  Dominc  ,  ait ,  sacerdos  sanclc ,  qui  in 
tempore  iracundia;  factus  es  reconcitiatio ,  sancti 
hujus  sanguinis  pcrmanentem  plenitudinem  reti- 
qnisti,  ct  bcncficium  httjus  sanctiliquoris  in  perpc- 


COMMENTAIilA  IN  1.  EPIST.  S.  PETIU.  Cap.  II.  CbZ 

pcrsccutorum     tuum  tradidisti  et  constiluisti  nobis  incomumpiibi- 


liter potum  vivificum,crucis  signum,  ct  morltfica- 
tionis  exemptum.  Tu  consummatis  omnibus  vailr 
ad  Palrem,  et  trahe  nos  post  le  :  da  nobis  in  vita 
prmsenli,  ut  simussine  angaria  bajuli  crttcis  tiue , 
et  comprehendamus  cum  omnibus  sanclis,  quid  (a- 
titttdo,  quid  longiludo ,quid  sublimiias,  quid  pro- 
fundum  hujus  tigni  signiftcet  :  quo  conspccto  non 
noccatnobis,  neque  mordeat  coiuber  soliludinis , 
sed  incolumes  per  omnia  sequamur  te,  lecum  par- 
vulisimus,  tecum  circumcidamur ,  tccum  baptize- 
mur,  tecumjejuncmus,  tecum  tolis  pedibus  panem 
angetorum  edamus ,  tecum  crucifixi  mundo  viiu- 
mus,  tecum  Spiritu  S.  repleti,  et  corpore  et  spiritu 
in  Klernum  maneamus  :  Qui  vivis ,  et  non  ultra 
morieris  in  s&cula  sa;culorum.  Et  S.  Leo  serm.  1. 
dePassione:  Ampleclamur ,  ait,  saluiaris  pasclue 
mirabile  Sacramcnlum  ct  ad  ejus  imaginem,  qui 
deformilali  nostra:  conformis  faclus  est ,  removc- 
mur.  Erigamur  ad  eum,  qui  pulverem  objectionis 
nostra;,  corpus  fccit gtoria;  sua;,  et  ut  rcsurrectionis 
ejus  mereamur  esse  consortes,  humititali  et  patien- 
tioe  ipsius  pcr  omnia  congruamtts. 

Ut  sequamini  (Tcrlull.  Scorpiaci  cap.  12.  lcgii 
obsequamini)  vestigia  ejus]  sanguinc  ejus  sig- 
nata,  ideoque  inventu  facilia  ,  obvia  et  ccrla.  Sic 
S.  Stephanus  secutus  est  Christi  vestigia  patiendo 
et  pro  lapidantibus  orando,  ait  S.  Aug.  serm.  2. 
de  S.  Stephano. 

Notent  hoc  molles  heeretici,  qui  fulem  Christi 
sequi  volunt ,  non  passionis  vestigia  ,  dicentes 
solam  fldem  in  Christum  sufficere  ,  ad  salutem, 
Christum  enim  pro  nobis  plane  satisfecisse  : 
quare  nulla  esse  bonorum  opcrum  nostrorunj 
merita  ,  satisfactiones  nullas.  Audiant  hi  quod 
intonat  hic  S.  Petrus,  et  ex  eo  S.  Greg.  in  1. 
Reg.  9.  1h.  Remansit ,  ait,  quia  nonomnia  nostra 
Christus  explevit  :  per  crucem  quidem  suam  om- 
nes  redemit ;  sed  remansit,  ut  qui  redimi  el  regnare 
cum  eonititur  crucifigatur.  Hoc profectoresiduum 
viderat,  qui  dicebat :  Si  compatimur,  el  conregnu- 
bimus ,  2.  Timoth.  2.  12.  et  :  Adimpleo  ea  qua 
desunt  Passionum  Christi  in  carne  mea,  Coloss.  1. 
26.  Esto  enim  Christus  patiendo  solverit  plenum 
redemptionis  nostrae  pretium,  vull  lamen  nos 
quoque  pati  :  tum  quia  Deus  vult  hos  Christum 
ducem  nostrum  a  se  datum  sequi,  lum  quia  non 
decet  sub  capite  spinis  coronalo  membra  essc 
delicata,  ait  S.  Hieronymus,  sed  potius  decei 
membra  capiti  configurari ,  ul  conformes  simtis 
imagini  Filii  Dei ,  ait  Paulus  ad  Romanos  8.  29. 
tum  quia  ipse  sanxit  ul  hoc  passionis  suoc  prc- 
tium  per  passiones  nostras  nobis  applicemus  : 
non  enim  otiosis  ct  desidibus,  sed  laborio- 
sis  et  studiosis  hoc  offert  :  sicut  ergo  sol  ei 
homo  generant  hominem  :  et  sicut  Deus  non 
solus  ,  sed  cum  crcaturis  operatur,  sic  et  Chris- 
tus  non  solus,  sed  nobiscum  salutem  nostrani 
operatur  :  tum  quia  ad  coelum  non  alia  est  vii 
quam  crucis  a  Deo  statuta. 

Scripsit  S.  Chrys.  tom.  3.  homiliam  hoc  titulo  : 
Ut  bencdicamus  matcdiccnlibus  Ckristiet  Sancto- 
rum  cxemplo  :  in  qua  intcr  c.clcra  ait  :  Velle  alios 
male  agendo  supcrarc ,  noit  ilivina;  id  legis  esse , 
quin  datmoniaca?  constat.  Siquidi  m  in  Olvmpicis 
certaminibus  infcris  dcdicatis  hoc  pacto  victorin 
comparatur  :  scd  in  Christi  stadia  vincendi  modns 
est  longe  diversus.  Sancitttm  namqttc  cst  percusso- 
rcm,  corona  donari  oportcre.  Additquc  :  II ic  non 
solttm  ipsa  victoria ,  scd  ct  vincendi  modus  admi- 
rationis  habct  pturimum  :  siquidcm  qiti  mccnbuitse 


COMMENTARIA  IN  I.  EPIST.  S.  PETRI.   Gap.   II. 
pulmam  rctulisse  credantur  :  liac  est     cestimatam  et  imputatam 


6bh 

videntur 

potentia  Dei,  tale  cceleste  studium,  hoc  angelorum 
speclaculum.  Et  mox  :  Nam  si  mansuctudinem  ac 
benignitatem  prattUeritis ,  inojfensi  omnium  ma- 
nus  cstis  evasuri.  Confirmat  exemplo  Abelis,  qui 
occisus  a  Cain  in  tranquillissimum  caeli  portum 
recessit.  Cain  vero  toto  orbe  factus  est  vagus  ei 
profugus  :  ac  Josephi,  qui  invidiam  fratrum 
suslinens  ,  per  eam  factus  est  princeps  iEgypii. 

Hoc  est  quod  de  se  et  suis  probtetur  Christtis 
.loan.  14.  6.  Ego  sum  vita,  et  veritas,  et  vita;  ubi 
S.  Cyrillus  :  Chrislus,  ait,  nobis  est  via  per  vita? 
actionem ,  veritas  per  fidei  reclitudinem  ,  vita  per 
sanctificationem.  S.  Leo  serm.  2.  de  Resurrect. 
Christus,  ait,  est  via  sancta?  conversationis,  veri- 
tas  doctrinre  divince,  vita  bealitudinis  sempilerna?. 
S.  Cyprianus  lib.  de  Bono  patientiae :  Si  ipse ,  ait, 
i-st  salutis  nostraj  via,  qui  Christum  vestigiis  salu- 
taribus  sequimur,  per  Cliristi  exempla  gradiamur. 
S.  Bernardusserm.  2.  de  Ascensione :  Sequamur, 
ait,  Domine,  te  per  le  ad  te,  quia  tu  es  via,  veritas 
et  vita  :  via  in  exemplo ,  veritas  in  promisso ,  vita 
in  prmmio. 

Denique  tuba  hic  intonatS.  Paulus  Heb.  12.  1. 
Ideoque  et  nos  tantam  habentcs  impositam  nubem 
testium  ,  deponentes  omne  pondus  el  circumstans 
nos  peccatum  per  patientiam  curramus  ad  propo- 
situm  nobis  certamen,  aspicientes  in  auclorem  fi- 
dei  et  consummatorem  Jesum  ,  qui  proposilo  sibi 
gaudio  sustinuit  crucem  confusione  contempta,  at- 
que  in  dextera  sedis  Dei  sedet.  Recogitate  enim 
eum  qui  talem  sustinuit  a  peccaloribus  adversus 
semetipsum  contradictionem ,  ut  ne  fatigemini  ani- 
mis  veslris  deficienles  :  nondum  enim  usque  ad 
sanguinem  restitistis.  Quocirca  S.  Athanasius 
lib.  de  Virg.  Christianum  hisce  virtutibus  quasi 
coloribus  pingit  et  ornat :  Mansuetus  et  quietus 
sit  et  tolerans  malorum ,  nulli  malum  pro  mato 
reddens ;  sicut  ipse  (Christus)  d  Judais  contume- 
liis  affectus  est  et  sustinuit,  verbera  et  lorluras  fe- 
rat.  Et  S.  Aug.  in  Ps.  36.  Christianus,  ait,  est  qui 
non  aspernaturviam  Christi,  sedvtdtviam  Christi 
sequi  per  passiones  ipsius.  Noliper  aliam  viam  velle 
ire  quam  per  illam  qua  ipse  ivit.  Dura  videtur  ,  sed 
ipsa  est  tuta  via.  Alia  forte  delicias  habet ,  sed  la- 
tronibus  plena  est.  Et  paulo  anterius.  Per  dura 
ambulavit,  sed  magna  promisit.  Sequere.  Noli  tan- 
tum  attendere  qua  ilurus  es ,  sed  et  quo  venturus 
sis.  Tolerabis  dura  temporalia,  sed  ad  lcetiliam 
pervenies  sempiternam. 

22.  Qui  peccatum  nonfecit]  eo  quod  huma- 
nitas  ejus  hypostatice  conjuncta  Verbo,  ab  co 
iia  custodiebaturet  dirigebatur,  ut  peccarenon 
posset.  Ejusenim  custodiacommissaeratVerbo, 
quasihypostasi.  Sienimhichomo  (putaChristus) 
peccasset,  peccasset  et  Verbum,  quod  erat  ejus 
hypostasis ,  et  suppositum.  Actione  enim  sunt 
suppositorum,  et  originalitera  suppositis  proce- 
dunt.  Ita  Theologi  et  ex  iis  Suarez  3.  p.  q.  15.  a.  1. 

Quarehorrenda  est  blasphemia  Calvini  dicen- 
tis,  Christum  fuisse  vere  peccatoremet  damna- 
tionis  reum,  ex  metu  passionis  calicem  fugisse, 
ac  in  cruce  desperasse.  Quam  multis  confutavi 
Heb.  5.  7.  Longe  aliter  Paulus  Christum  vocat  : 
1'ontificem  innocentem ,  impollutum ,  segregatum 
a  peccatoribns ,  Heb.  7.  26.  et,Eum,  ait,  qui  non 
nnveral  peccoium,  pro  nobis  peccatum  fecit,  ut  nos 
'fficeremur  justitia Dei in ipso ,  2.  Cor.  5.  21. 

Hic  declaratS.  Petrus,  quid  vocarit,  v.  19.  pali 
proptcr  Dei  conscientiam,  nimirum  pati  propter 
ninocentiam,  pati  scilicet  propter  causam  falso 


quse  non  est  culpa, 
sed  innocentia,  hoc  est,  pati  innocentem.  Sic 
enim  Christus  quipeccatum  non  fecit,  innocens 
passus  est,  quia  scilicet  dicebat  se  esse  filiuin 
Dei ,  quse  non  erat  falsilas  nec  culpa  blasphe- 
mise,  sed  Confessio  veritalis  et  innocentiee. 

Nec  inventus  est  dolus  in  ore  ejus]  etiam  a 
Scribis  et  Pharisseis,  quisalagebant  eum  capere 
in  sermone  ,  ut  accusare  el  occidere  possent , 
Matth.  22.  15.  Cilat  S.  Petrus  Isaiam  cap.  53.  8. 
quod  totum  caput  est  de  Christi  passione,  ag- 
nina  patientia,  obedienlia,  et  innocentia.  Sicut 
ovis ,  ait,  ad  occisionem  ducetur ,  et  quasi  agnus 
coram  tondente  se  obmulcscet ,  et  non  aperiet  os 
suum.  Vide  ibi  dicta. 

23.  Qui  cum  maledicebetur  (vocaretur  pota- 
lor  vini ,  Samaritanus,  possessus  a  diabolo,  se- 
ditiosus,  hoslis  Caesaris,  subversor  gentis,  etc.) 
non  maledicebat,]  6Zk  kvrilotUpu ,  non  remaledi- 
cebat,  uti  legit  S.  Hieronym.  lib.  2.  contra  Jovin. 
Augustinus  tract.  21.  in  Joannem,  Ambros.  in 
Psalm.  37.  et  alii ,  q.  d.  Christus  non  reddebat 
talionem,  maledictum  non  pensabat  maledicto, 
maledicentibus  vicissim  non  maledicebat ,  sed 
altissimum  servabat  silentium  ,  ita  ut  Pilatus 
miraretur.  Quod  signum  erat  animi  non  tantum 
innocentis  ,  sed  et  excelsi.  Imo  sanxit  discipu- 
lis  suis  :  Diligite  inimicos  veslros,  benefacite  his 
qui  oderunt  vos.  Benedicite  maledicenlibus  vobis , 
et  orate  pro  caiumniantibus  vos.  Et  :  Qui  te  per- 
cutit  in  maxillam,  proebe  et  alteram.  Luc  6.  28. 
Quantahic  in  Christoinnocentia,  patientia,cha- 
ritas,  animi  celsitudo  :  Groeca  addunt:  Cumper- 
cuteretur  non  repercutiebat ,  cam  malediceretur 
non  remaledicebat ,  cum  pateretur  non  commina- 
balur  :  et  ila  legit  Canon  28.  Apostol.  S.  Prosper 
ad  Demetriadem  legit,  percutienti  se  non  commi- 
nabatur.  Licet  enim  Judaeis  et  Scribis  ssepe  vae 
maledictionis  eeternae,  Deique  judicium  tam  in 
vita  quam  in  morte  inlentarit,  ut  Matth.  23.  toto 
capite,  etc.  26.  0>h.  tamen  id  non  fecit  propter 
se,  nec  ex  impatientia  vel  appelitu  vindictae,  ut 
scilicet  se  de  iis  vindicaret,  sed  propter  ipsos 
et  ex  charitate,  ut  scilicet  denuntiando  scelera- 
tis  iras  divinas  et  ignes  aeternos ,  eos  avocaret  a 
scelere  et  gehenna. 

Hinc  apte  S.  Ambrosius  Christianum  ita  pin- 
git  in  Psal.  37.  Ad  ejus  (Christi)  similitudinem, 
atque  imaginemjustus  sua?  vitai  cupiens  instituta 
formare,  accusatus  tacet,  lasus  remittit,  dissimu- 
lat  lacessitus  ,  et  non  aperit  os  suum,  ut  illum  imi- 
temur ,  qui  sicut  agnus  ad  victhnam  ductus  non 
aperuitossuum;  ut  cumpossit  habere  quod  referat, 
magisvult  silere  quam  dicere.  Hlustre  hujus  vir- 
tulis  nuper  dedit  exemplum  lllustrissimus  Car- 
dinalis  Bellarminus  ,  qui  cum  a  quodam  aemulo 
in  omnibus  pene  sententiis  suis  carperetur  et 
refutaretur,  idque  assidue ,  continuo  tacebat; 
miranlibus  aliis  ac  rogantibus,  cur  se  suaque 
dicta  et  honorem  Cardinalium  non  tueretur, 
respondit :  Melior  est  uncia  charitatis  et  pacis  li- 
bra  victoricB. 

Tradebatautemjudicanti  (Pilato,  aliqui  apud 
Franc.  Lucam  legunt  judicari,  idest,  ut  judica- 
retur)  se  injuste,]  tum  quia  innocens  ab  eo  con- 
demnatus  est,  hancque  innocentiam  agnovit 
Pilatus;  cum  lavans  manus  dixit  :  Innocens  ego 
suma  sanguine  justi  hujus,  vosvideritis,  Matth.  27. 
24.  Itaque  ut  piaceret  Judneis  sceleratus  judex  , 
Christum  innocentem  injuste  ad  crucem  con- 
dcninnvit.  Unde  S.  Leo  serm.  3-  de  pa?sione  : 


COMMENTARIA  UA  I.  EIUST.  S.  PETlll.  Cap.  II. 


■ 


l.olis  manibus ,  ail,  cl  orc  polluto ;  iisdcm  labiis 
Jesutn  misit  ad  crucem  quibus  cum  pronunciavit 
innocentem.  Tum  quia  Christus  eliam  qua  homo, 
utpote  hyposlatice  unitus  Verho,  nec  Pilato,  ncc 
ulli  principi  vel  judici  suberat,  sed  ipse  omnium 
erat  judex  et  princeps.  Porro  idipsum  facile 
scire  poterat  Pilatus  inquirendo  in  vitam,  acta 
et  miracula  Christi.  Ex  iis  enim   cognovisset 
ipsum  non  essepurumhominem,  sedhominem 
Deum,  ac  proinde  sibi  non  subditum,  sed  supe- 
riorem.  Ita  S.  Athanas.  serm.  de  passione  et 
cruce.  Graecicodiccscontrarielegunt;  nimirum: 
Tradidit  autem  judicanti  juste.  UndeSyrus,  tra- 
debat  judicium  suum  judici  justitice ,  scilicet  Deo 
Verbo  inhabitanti  in  semetipso,  ail  OEcumen.  aut 
polius  Deo  Patri.    Ita  Didymus  et  S.   August. 
tr.  21.  in  Joan.  idque  vario  sensu.  Primo ,  q.  d. 
Christus  suam  causam  et  injuriam  non  vindica- 
vit,  sed  ejus  vindictam  reliquit  Deo  Patri,  juxta 
illud  :  Mihi  vindicta :  ego  relribuam,  dicit  Domi- 
nus.  Rom.  12.  19.   unde  Gracum  ■napeSwou,  non 
tantum   significat  tradidit,  sed  et  commisit  ac 
commendavit.  Secundo,  q.  d.  Christus  suos  per- 
secutores,  tortores,  et  carnifices  commendavit 
Deo  Patri,  pro  eis  orando  ac  dicendo  :  Pater,  di- 
mitte  illis  :  non  cnim  sciunt  quid  faciunt.  Lucae23. 
34.  ita  Didymus.  Tertio,  et  magis  apposite  ac 
genuine,  q.  d.  Christus  quasi  agnus  ultro  et  li- 
beraliter  tradidit  sc  Deo  Patri  ad  mortcm  et  cru- 
cem,  ut  ei  obediret ,  utquc  obediendo,  patiendo 
et  moriendo  salisfaceret  pro  peccatis  omnium 
hominum,  eosque  illi  reconciliarel  :  itaqueno- 
bis  exemplum  dedit,  ut  cum  ab  hominibus  in- 
juste  affligimur,  non  ad  eorum  injustitiam  res- 
piciamus,  illisque  irascamur,  sedde  manuDei 
juste  judicantis  illa  accipiamus,  dicentes  cum 
S.  Job  :  Dominus  dedit,  Dominus  abstulit ,sitnomen 
Domini  benedictum.  Verum  nostra  Latina  lectio 
est  verior  magisque  apposita,  quam  et  e  Graecis 
babet  vetus  auctor  Clemens  Alexand.  in  Com- 
ment.  Undeverisimileestpro  Stxatwj,  idcsij  uste, 
olim  Iectum  fuisse  &3<*w> ,  id  est,  injuste.  Hoc  est 
quod  ait  Christus  Jerem.  11.  19.   Et  ego  quasi 
ugnus  mansuetus qui  portatur  ad  victimam,  et  non 
cognovit ;  quia  cogitaverunt  super  me  consitia , 
dicentes  :  Mitlamus  lignum  in  panem  cjus,  et  era- 
damus  eum  de  terra  viventium.  Et  Isaiae  50.  (J. 
Corpus  meum  dedi  percutientibus ,  ct  genas  meas 
vellentibus.  Vide  utrobique  dicta.  Sic  S.  Eusebius 
Vercellensis  epist.  ad  Eccles.  Vercellens.  scribit 
se  corpus  suum  Arrianis   dedisse  in  proedam. 
Uinc  patet  Christum  in  se  suaque  passione  dc- 
disse  etproposuisse  singulis  imitandum  perfec- 
tissimum  excmplar  patientioe,  innocentiae,  hu- 
militatis,  chariiatis  ,  fortitudinis ,  omniumqur 
virtutum.  Harum  enim  omnium  ipse  fuitprodi 
gium  et  portentum,  ut  ipse  ait  Isaiae  8.  18.  F.cct 
egoet  puerimei,  quos  dedit  mihi  Doyninus  in  sig- 
num  et  in  portentum  Israel;  ubi  multa  hac  de  re 
dlxl. 

Quocirca  ad  lolcrandas  quaslibet  injurias ,  ca- 
lummas,  probra.irrisiones,  contradictiones.vi- 
hpensiones.molestias,  dolorcs,  ajrumnas  efli- 
cacissimum  est  remedium,  et  singulare  refu- 
gium  ,  inquit  S.  Bcrnardus  serm.  22.  in  Cantic. 
Chnsti  passio,  siilla  attenteruminetur  et  invo- 
cetur.  Ita  faciebat  S.  Elzearius  Comes  Arriani. 
Rogatus  emm  quomodo  ad  tantam  animi  man- 
suetudinemetpatientiampervenissetrespondit : 
Per  mcditationem  passionisChristi.  Quoties,  ait, 
aliquam  anuni  commotionem  ad  iram  vel  impa~ 


tienliam  sentio ,  cogito  de  Christi  passione  et  pu- 
tientia,  nec  ab  eacogitanda  et  ruminanda  cesso  , 
donec  per  eam  detumescat  et  subsidat  omnis  animi 
n-sius  et  commotio.  Quocirca  idem  degens  iu 
MontePessuIano,  cum  Delphina  ejus  uxor,  sed 
virgo  (vivebant  enim  in  conjugio  conlinentes  et 
coelibes)  adcum  misisset  famulumcum  litteris, 
scire  cupiens  ubi  et  quid  ageret,  respondit  : 
Sanus  sum  corpore  et  sospes.  Quodsi  me  videre  cu- 
pis,  quaireinvulnere  laleris  Christi:  itlic  enimha- 
bito ,  el  ibi  mepoteris  invenire ,  fruslra  alibiquo3- 
silura.  Ila  habet  Vita  cjus  c.  30. 

Ilac  de  causa  S.  Franciscus  Xaverius  quotidie 
per  dimidiam  horam  ad  minimum  mcditabatur 
de passione  Christi,  idemque  nostris  omnibus  cae- 
terisque  utfacerent  consulcbat,  uti  legiinusin 
<jus  Vita.  Abbas  Stephanus  in  Prato  spirit.  c.  64. 
Ego ,  ait,  die  noctuque  nihil  aliud  aspicio,  nisi  Do~ 
minum  nostrum  Jesum  Christum  in  ligno  penden- 
tem.  Idem  fecit  S.  August.  Sic  enim  in  Manuali 
(quod  ex  eo  quispiamcollegit)  ait  cap.  21.  Tuta  et 
firmarequies  est  infirmis  et  peccatoribus  in  vul- 
neribus  Satvatoris  ;  securus  iltic  habito ,  patent 
mihi  viscera  per  vulnera.  Quidquid  ex  me  mihi 
deest,  usurpo  mihi  ex  visceribus  Domini  mei,  quo- 
niam  misericordia  afjluimt ,  nec  desunt  foramina 
per  qux  affluant.  Per  has  rimas  ticct  mihi  gus- 
tarc  quam  suavis  est  Dominus  Deusmeus.  Copiosa 
redemplio  dataest  nobis  in  vulneribus  JesuChristi 
Salvaloris  nostri ,  magna  multiludo  dulccdinis  , 
pleniludo  gratia?  et  pcrfectio  virtutum.  Cum  me 
putsat  aliqua  turpis  cogitatio ,recurro  ad  vulnera 
Christi.  Cum  me  premit  caro  mea,  recordatione 
vuinerum  Domini  mei  resurgo.  Cum  diabolus  mihi 
parat  insidias ,  fugio  ad  viscera  misericordix  Do- 
mini  mei,'et  recedit  d  me  :  in  omnibus  adversitati- 
bus  non  inveni  tam  efficax  remedium ,  quam  vut- 
nera  Christi;  in  itlis  dormio  securus,  et  requiesco 
intrepidus  :  Christus  mortuus  est  pro  nobis.  ISihit 
tam  ad  mortemamaram,  quod  morte  Christi  non 
sanetur.  Tota  spes  mca  est  in  morte  Domini  mei. 
Mors  cjus  merilummeum,  refugium  meum,salus, 
vita  et  resurreclio  mca.  Quanto  ille  potentior  est 
adsalvandum,  tanto  ego  stmi  securior. 

S.  Leo  serm.  8.  dc  Quadragcsimac.  U.  Pia,  ait, 
vita  sanclorum  nunquam  aliena  est  crucis  Chrisli, 
dum  continentixclavisdesideriacarnis  configit,  el 
corporeas  cupiditates  virtute  spiritus  in  se  habitan- 
tis  interficit.  Idem  sermone  2.  de  Resurrectione. 
Siveei'go,  ait, contra  ambitionemsaculi,  sivecontra 
concupiscentias  carnis,  sive  contra  hosreticorum 
jacula  dimicemus  ,  Dominica  cruce  semper  arme- 
mur.  Et  S.  Bernardus  serm.  kZ. in  Cantica,  agens 
de  doloribus  et  vulneribus  Christi ,  ait  se  ex  iis 
baurire  omnem  gratiam  et  virlutem.  Ilac,  in- 
quit,  meditari  dixi  sapientiam,  in  his  justitia?  milii 
perfectionem  constitui ,  in  his  pienitudinem  scien- 
ti«,  in  his  divitias  salutis,  inhis  copias  meritorum. 
Ex  his  mihi  interdum  potus  salularis  amaritudi- 
nis,  ex  his  rursum  suavis  unctio  consolalionis  : 
hxc  me  erigunt  in  adversis  ,  in  prosperis  reprt  - 
munt ,  el  inter  lata  tristiaque  vita  pra>sentis ,  via 
regia  incedcnti  tulum  pra;bent  utrobiquc  duca- 
'um,  hinc  inde  maia  imminenlia  propulsando.  Hcvc 
mihi  conciliant  mundi  judiccm ,  dum  tremendum 
potestatibus ,  mitcm  humilcmquc  figurant;  dum 
non  solum  placabilem ,  sed  ct  imitabilcm  prasen- 
tant  eum  qui  inaccessibitis  est  principalibus,  terri- 
bilis  apud  rcgcs  tcrrcv. 

111.  QVI  PECCATA  NOSTRA  IPSE  PERTOUT   IN  COR- 

ponE  suo  siper   ligmm]  crucis,  quasi  hirciu 


656  COMMENTAUIA  IN  I.  El 

emissarius,  cui  Hebrsei  omnia  peccata  sua  im- 
ponebant.  Levil.  16.  21.  Syrus,  bajutavit  omnia 
peccata  nostra,  caque  sustutit  in  corpore  suo  ad 
cruccm.  Athanasiusorat.4.  contra  Hrrian.  efferen.s 
peccala  nostra  in  cruccm  una  cum  corpore  suo. 
Alluditad  Isaiae  53.  /i.  Vcre  languoresnoslros  ipse 
tulit,  ct  dolores  nostros  ipse  partavit,  ubi  Sepluag. 
verlunt  :  Vcccala  nostra  portat ,  et  pro  nobis  do- 
lct ;  Chaldaeus  :  Dcprecabitur  pro  pcccatis  noslris, 
et  deticta  nostra  propter  eum  dimittentur. 

Peccata  nostra]  id  est ,  pcenas  peccatis  nos- 
tris  dcbilas  :  est  metonymia.  Culpa  enim  poni- 
lurpropcena  culpae  dehita ;  velut  merces  pro 
mcrilo.  Hoc  est  quod  ait  Paulus  Colossens.  2.  \k. 
Detens  quod  adversus  nos  erat  chirographum  de- 
creti,  etc,  afligens  iltudcruci.  Hocenimchirogra- 
phum,  inquit  Origen.  hom.  13.  inGenesim,  pec- 
calorum  noslrorum  cautio  fuit.  Unusquisque  enim 
yiostrum  in  his  quce  delinquit  debilor  efficitur ,  et 
peccati  sui  litteras  scribit.  Rursum  significat  hic 
S.  Petrus ,  Christum  peccata  noslra  secum  af- 
fixisse  cruci  et  crucifixisse,  ut  iis  mortui  justi- 
tiae  vivamus.  Unde  Clemens  Alex.  3.  Pcedagogi 
cap.  12.  Limitem,  ait,  (peccati  et  quasi  peccandi 
terminum)  habemus  crucem  Domini,  cui  crucifi- 
gimur,  et  a  prioribus  peccalis  reprimimur.  Et  Ori- 
gen.  hom.  8.  in  Josue  :  Visibiliter  quidem,  ait, 
Fitius  Dei  in  carne  crucifixus  est,  invisibiliter  vero 
in  ea  cruce  diabotus  cum  principatibus  suis  et  po~ 
teslalibusaffixus  est  cruci,  etc.  Cruxitta  trophxum 
diaboti  fuit,  in  quo  et  crucifixus  estet  triumphatus. 
In  cruce  enim  Christus  expolians  principatus  et 
potestates,  ut  ait  Paulus  Coloss.  2.  \h.  traduxit 
confidenter  palam  triumphans  iltos  in  semetipso. 
Origen.  hom.  8.  in  Josue  legit,  in  cruce,  quia  pro 
«Otwv  legit  per  spiritum  lenem  aOrou,  id  est,  in 
ipsa,  scilicet  saovpaS ,  id  est  cruce,  ut  praccessit. 

Hinc  terlio ,  a  ligno  rcgnavit  Deus.  Psal.  95. 
10.  juxta  Septuag.  ut  citat  S.  Juslin.  contra 
Tryph.  Victoriam  enim  et  regnumtotius  mundi 
peperit  sibi  Christus  per  Crucem.  Factus  enim 
est  principatus  super  humerum  ejus.  Isaiae  9.  G. 
Kam  principatus  Domini  et  regnum  ejus  est  crux, 
ait  Theoph.  in  Lucae  23.  Crux  ergo  fuit  currus 
triumphalis  Christi  :  unde  admirans  S.  August. 
tr,  117.  in  Joann.  Grande,  a\t,spectacutum,  sedsi 
spectet  impietas ,  grande  ludibrium;  si  spectet 
vietas ,  grande  myslerium.  Si  spectet  impietas, 
videt  regem  pro  virga  regni  tignum  sui  porlare 
supplicii;  si  pielas  spectct  ,  videt  regem  bajulan- 
tem  tignum,  quod  fixurus  eral  etiam  in  frontibus~ 
regum:  in  eo  spernendus  ocutis  impiorum ,  in  quo 
erant  gtoriatura  corda  Sanctorum.  Quia,  ut  ait 
S.  Leo  serm.  8.  depassione,  gtoriosissimus  dia- 
boli  victor  putchra  specie  triumphi  sui  portabat 
trophamm,  et  inviclx  palientice  humeris  signum 
satutis  adorandum  regnis  omnibus  inferebat. 

Justiti/EVivamvs.  ]  Quocirca  exclamat  S.  Am- 
hros.  O  divinum  crucis  iltius  sacramentum ,  inqua 
harrel  infirmilas,  virtus  tibera  est ,  affiguntur  vi- 
tia,  erigunttiT  trophceal  unde  concludit :  Ergo  et 
lu  crucifige peccatum,  ut  moriare peccato.  Quienim 
pcccalo  moritur ,  Deo  vivit.  Vivamus  ei,  qui  Fitio 
f/roprio  non  pepercit ,  ut  in  illius  corpore  noslras 
crucifigerct  passiones.  Pro  nobis  enim  morluusest 
Christus,  ut  nos  in  illius  corpore  redivivo  viverc- 
mus.  Mortua  cst  ergo  in  ilto  non  vila  noslra,  sed 
rutpa'.  El  S.  Bern.  epist.  105.  ad  Romanum  :  Mo- 
ritur ,  inquit,  jusius ,  secl  secure  :  quippe  cujtis 
mors  ut  pr&sentis  cst  exilus  vitie,  ita  introitus  mc- 
boris.  Dona  mors  h  moriaris  peccalo,  ut  justitite 


MST.  S.  PETFU.  Cap.  II. 

vivas.  Ha?c  mors  necesse  est  ut  pr&currat,  ut  se- 
(jttatur  itla  secura.  Dum  vivis  in  carne ,  morere 
mundo,  ut  post  mortem  carnis  Deo  vivere  inci- 
pias. 

Cujus  livore]  graece  y.i>).o>m,  id  cst,  vulnere, 
vibice ,  plaga  (hocenimapud  Isaiam  est  heb. 
PTOn  chabbera,  id  e&tlivor,  sicdictus  a  sanguine, 
qui  in  eo  aggregatur  :  radix  enim  lin  chabat 
significat  conjungere.  ita  Pagnin.)  sanati  estis.  ] 
Chrisli  cnim  corpus  in  passione  itaflagellis  et 
plagis  fuit  contusum  ,  conscissum  et  lividum, 
ut  lotum  videretur  essc  livor,  imo  lepra,  ut  ail 
Isaias  cap.  53.  Porro  S.  Petrus  citat  Isaiae  53.  5. 
vidc  ibi  dicta.  Pie  S.  Ambrosius  citans  hunc  lo- 
cum  1.  de  Spiritu  sancto  c.  8.  Ptaga,  ait,  Christi 
nostra  medicina  est.  Idem  in  cap.  21.  Lucae  : 
Doles  ergo,  Domine,  non  tua,  sedmea  vutnera;non 
tuammortem,  scd  nostram  infirmitalem ;  et  nos 
tfstimavimus  te  esse  in  doloribus,  cum  tu  non  frro 
te ,  sed  prome  dotores ,  etc,  et  livore  tuo  vutnera 
nostra  sanares.  Sicut  ergo  avis  dicta  icterus  ic- 
tcricos  sanat,  quia  morbum  in  se  trahit ,  eoque 
emorilur.  Avis  icterus,  ait  Plinius  1.  30.  11.  voca- 
tur  a  colore ,  quce  si  spectetur  sanari  id  matum 
(icteri  sive  morbi  regii)  tradunt ,  et  avem  mori. 
Ilanc  puto  taline  vocari  gcdgutum.  Sic  Christus 
morhos  animae  nostrae  in  se  trahens  iis  eneclus 
est,  et  nos  vivificati  sumus. 

Ita  S.  Elisabeth  Hungarorum  regis  filia  inten- 
sius  intuens  in  imaginem  Christi  crucifixi,  ita 
compuncta  fuit,  ut  in  lachrymas  prorumpens 
sibi  diceret :  En  creator  et  redemptor  meus  nudo 
corpore,  mea  causa  ignominiosam  in  cruce  oppetit 
mortem  :  ego  vero  misera  gemmis ,  auro,  bysso  et 
purpuracontecta,  vitam  ccclestibus  indignam  bene- 
ficiis  perdo  magis  quam  ago.  Ittud  caput  spinea 
corona  dispunxit^Juda-orumvallarunt  opprobria : 
me  numcrosa  circumdalam  familia ,  aurea  corona 
redimitam  cuncli  mirantur,  suspiciunt,  honorant. 
Me  miseram,  me  infeliccm!  Sic  illius  obedio  pro?- 
ccplis,  beneficia  revolvo,  vestigia  sequor ,  qui  me 
eum  non  essem  creavit,  perditamque  suo  sanguine 
rcdcmit?  Quare  vehementia  compunctionis  quasi 
exanimis  in  terram  concidil  :  ad  se  reversa  ,  to- 
tum  vitae  statum  mutavit,  tolamque  se  dedit 
pietali,  simplicitati,  humilitati,  suicontemptui, 
obedientioc,  charitati,  et  obsequio  pauperum  ; 
ita  habet  ejus  Vita  cap.  7. 

S.  Clara  exemplo  sui  magistri  S.  Francisci , 
assidueintuebatnr  oculis  mentis  Christum  cru- 
cifixum,  itaquead  mundicontemptum,  deside- 
rium  crucis  ,  paupertatem  ,  amorem  divinum, 
omnemque  perfecljonem  incendebatur.  Docebat 
novitias  plangere  Christum  crucifixum.  Inter 
horas  diei  sextaetnona  (quibusin  cruce  pepen- 
dit  Christus)  majori  compunctione  afficiebatur, 
ut  cum  immolalo  Domino  immolaretur.  Chor- 
dam  tredecim  nodorum  ad  carnem  cingebat  in 
memoriam  vulnerum  Christi ;  ita  habetVita  ejus 
cap.  20. 

Notum  est  quod  scribit  S.  Bonavenlura  de 
siigmatibus  S.  Francisci,  ei  de  Christi  passione 
meditanti  a  Christo  impressis. 

S.  Coleta  adeo  frequens  et  intenla  erat  in  me- 
ditalione  passionis  Chrisli,  ut  extra  se  rapere- 
lur;  et  in  Deum  transformaretur  ardentissimo 
desidcrio  et  amore,  prsesertim  feriis  sextis,  qui- 
bus  saepe  prae  doloris  vehementia  in  manibus, 
pedihus  et  latere  sibi  revera  videbalur  clavis  et 
lancea  conligi.  Quare  apparuit  ei  Christus, 
iMcdimique  quo   passus   esset,    et  ut  singuhx 


COMMENTARIA  1N  I.  EPIST.  S.  PETIU.  Cap.  If. 


C57 


uicmbris  singulares  nostri   amore   pertulisset  ° 
cruciatus,   revelavit.  Quamobrem  ipsa  incide- 
bal  in  deliquium,  nil  nisi  Cbrislum  sentiens,  et 
in  ipsum  transformata;  ita  babet  Vita  ejus  apud 
Surium  tomo  2. 

Similis  fuit  Lyduvina,  qurc  versans  assidue  in 
viridario  passionis,  inio  ex  corde  trabebatsus- 
piria,  ex  oculis  lachrymaruni  fundebat  imbres, 
ac  per  triginta  tres  annos  continuis  morbis  el 
doloribus  acribus  afllicta,  summa  palientia  se 
Christo  patienli  conformavit;  ita  habet  Vita  ejus 

c.  7. 

LudovicusBlosius,  Abbas  Laetiensis,  vir  doctus 
etsanclus,  cap.  2.  Monilis  spirit.  narrat  Chris- 
tum  srcpe  revelasse  charissimis  suis  sponsis 
lirigilUu,  Gertrudi,  Mcchtildi,  Catharimc  mire 
sibi  gratum  esse  devote  recolere  passioncm,  et 
amorem  nobis  in  ea  ostensum.  Quarc  eas  illam 
tam  profunde  visceribus  animarum  suarum  in- 
fixisse,  el  tam  ardenti  suavlque  affectu  rumi- 
nasse,  ut  illa  cis  esset  mcl  in  ore,  melos  in 
aurc,  jubilus  in  corde.  Harum  omnium  dux  et 
antesignana  fuitS.  Magdalena,  quae  Chrislo  pa- 
tienti  sola  pene  crcteris  metu  diffugientibus  in- 
ter  carnilices,  Scribas  et  Pharisaeos  constanter 
adstititusque  ad  mortcm.imousqueadresurrec- 
tionem.Patheliceetgrapbice  animi  ejus  amoris- 
quescnsaexprimilOrig.  deS.  Magd.  ubiinier  cae- 
tera  aitenim  sibi  dixisse  :  Stabo  et  hic  moriar,  ut 
saltcm  juxta  sepulchrum  Domini  mei  sepeliar.  O 
quam  beatumcorpus  meum,  si  fuerit  sepultum  prope 
magistrum  meum.  Vivens  juxta  illud  manebo , 
moriens  ilti  adharebo,  nec  viva  nec  mortua  ab 
eo  separabor.  Et  inferius  :  Joseph  posuit  corpus 
luum  (6  Christe)  in  monumento.  Maria  sepelivit 
ibi  pariter  spiritum  suum,  et  ita  indissolubiliter 
junxit  et  quodummodo  ttnivit  cum  corpore  tuo,  ut 
facilius  posset  separare  animam  se  vivi/icantem  a 
vivificato  corpore  suo,  quam  spiritum  suum  tcdi- 
ligentem  a  dcfuncto  corpore  tuo,  Spiritus  enim 
Mariai  magis  erat  in  corpore  tuo  quam  in  corpore 
suo,  cumque  requircbal  corpus  tuum ,  requirebat 
pariter  spirilum  suum  :  et  ubi  perdidit  corpus 
tuum,  perdidit  cum  co  spiritum  suunu  Quid  mirum 
ergo  si  sensum  non  habcbat  (ut  Chrislum  videns 
non  videret,  sed  hortulanum  pularet)  qua  spi- 
ritum  amiserat?  quidmirum  si  te  ncsciebat ,  qucp. 
non  habebat  spiritum  quo  scire  debcbat?  Rcdde  ei 
itaque  spiritum  suum  quem  habet  in  se  corpus 
tuum,  ct  mox  recuperabit  sensian  suum,  etrelin- 
quet  crrorem  suum,  etc 

25.  Eratis  enim  sicut  oves  errantes.  ]  Excitat 
lideles  ad  humilitatem  et  gratiludinem,  ut  scili- 
cet  cogitent  se  fuisse  oves  a  Deo,  virtute ,  salute 
et  coelo  aberrantes ,  ac  diabolum,  scelera ,  dam- 
nationem  et  gehennam  ruentes,  sed  a  Christo 
pastore  revocatas,  reductas,  et  in  recta  ad  sa- 
lutem  via  posilas.  Immensas  crgo  agant  gratias 
Christo  suo  pastori.  Alludil  ad  Isaire  53.  6.  Om- 
7ies  quusi  oves  erravimus ,  unusquisque  in  viam 
suam  dcctinavit.  Et  Ps.  118.  v.  ult.  Erravi  sicut 
ovis  qtue  periit  :  quare  servum  tuum,  Domine.  Et 
ad  parabolam  pastoris,  qui  relictis  nonaginta- 
novem  ovibus  centesimam  aberrantem  requisi- 
vit.et  inventam  imposuit  in  humeros,  ac  ad 
ovile  reduxit.  Luc.  15.  U.  Hinc  Romre  in  basilica 
Lateranensi  (qurc  antiquissima  est,  elprimain 
toto  orbc  a  Constantino  Magno  fabricata)  et  aliis 
Ecclesiis  crebro  pingitur  Christus  quasi  pastor 
inter  oves,  quiovem  perditam  humeris  imposi- 
tam  gcstat  el  rcducit  ad  caulam.    Undc  S.  Leo 

CORNEL.    A    LAPIDE.      TOIfi    X. 


erm.  18.  depassione.Adamo,oponens  Cbrisium: 
Jlte,  ait,  per  superbia  cupiditatem  itcr  fecit  ud 
miseriam,  hic  per  humililalis  fortitudinem  viam 
paravit  ad  gloriam. 

Nota.  Apte  homines  peccantes  comparantur 
ovibus  erranlibus  :  primo,  quia  ovisest  animal 
simplex  et  mansuetum,  sic  et  homo.  Cnde  oves 
nonnullis  in  locis,  uti  in  Chalcide  Eubolica , 
prorsus  carentfelle,  uti  et  homines  nonnulli, 
inquit  Aristoteles  libft.  de  Partibus  animal.  c.  2. 
Secundo,  idem  alibi  scribit  oves  infestari  tot 
morbis,  quot  homines.  Tertio,  oves  ruminant 
et  somniant  seque  ut  homines,  leste  Aristot. 
lib.  U.  de  Historia  animal.  c.  10.  Quarto,  ovis  so- 
cialeest  animal  tam  ovibus  quam  hominibus  ; 
sicethomo.  Quinto,  oves  brevi  tempore  vivuut; 
sic  et  homines  sunt  brevis  aevi.  Vita  capris  ad 
octonos  cumpturimum  annos,  ovibus  ad  denos, 
sed  magna  ex  parle  ad  pauciores  :  dttces  pecoris 
tamen  vel  adquindenos  protrahttnt  vitam,  ait  Aris- 
tot.  6.  Hist.  animal.  c.  19.  Sexlo,  idem  ibidem  : 
Singulis ,  ait,  ovilibus  singuti  duces  constituun- 
tur,  qui  quoties  suo  nomine  d  paslore  vocantur, 
antecedunt :  quod  ab  ineunte  a;tate  facere  assucs- 
cunt;  sic  singulae  Respublicae,  urbes  etcoetus  ho- 
minum  suos  habentrectores.  Capris  autem  nul- 
tum  ducem  Pastores  constituunt ,  quia  earum 
nutura  non  stabitis ,  sed  tubrica  est  et  mobilis. 
Septimo,  ovis  est  animal  gregale,  sic  et  homo. 
Doccnt  Paslores  suas  oves  gre  garifacto  slrepitu. 
Nam  si  cum  tonuerit,  atiqua  retinquatur  qtue  non 
concurrerit,  abortum,  si  esl  gi'avida,  facit.  Unde 
fit  ut  si  quem  domi  strepitum  commoveris,  omnes 
concurrant  propler  consuetudinem ,  inquit  Aristot. 
lib.  9.  Hist.  animal.  cap.  3.  Octavo  ,  ovisfacilc 
deviat  et  aberrat;  sic  et  homo.  Rationcm  dai 
Aristoteles  loco  jam  citato.  Gcnus  ovile,  inquit, 
amens,  etmoribus,  uli  dici  sotet,  stultissimis  esl; 
qttippe  qttod  omnium  quadrupcdum  ineptissimum 
sit :  repit  in  deserta  sine  cansa  :hicme  obstante  ip- 
sttm  scepe  §grcditur  stabuto :  occupatum  d  nive, 
nisi  Paslor  compulcrit ,  abire  non  vult ;  sed  perit 
desistens,  nisimarcs  d  Pastore  dttcantur,  itaenitn 
reliquus grex  consequitur.  Nono,  ovis  saepe  paril 
monstrum;  sic  et  homo.  Causam  dat  Aristot. 
lib.  /i.  de  Gener.  animal.  c.  4.  llomini  tocis  qttibus 
mulieres  perfcccundx  sttnt  magis  id  (generarc 
monstrum)  evenit,  ut  in  terra  AZgypli;  caprisvero 
et  ovibus  magis ,  ut  fcocundioribus  accidit ,  atquc 
etiam  magis  multiftdis  :  mttltipara  enim  id  gcntts 
animalia  sunt ,  nec  partum  perftciunt.  Oves 
pariunt  monstra  agnorum;  homines  edunt 
monstra  amorum,  morumetvitiorum.  Decimo, 
ovis  errans  praeda  fit  lupo;ita  homo  peccans 
diabolo  :  lupum  arcent  canes  ;  ila  diabolum 
concionatorcs. 

Sed  conversi  estis  NCNC  ]  non  a  vobis.  sed  « 
Chrislo  per  gratiam  suam  vocantc  et  trahenie 
ad  sc,  juxta  illud  Joan.  6.  hk.  Ncmo  potest  ve- 
nire  ad  mc ,  nisi  Patcr  qui  misit  me  trtuerit  etim , 
elilludPauli  :  Dcus  cst  qui  operatur  in  vobis  et 
vclteet  perficcrc.  Philip.  2.  13.  et  illud  Psalti» 
Psal.  58.  11.  Misericordia  ejus  prxvcniet  me ,  ct 
\\hu\:Convertenos,  Dominc,  ad  lc,ct  comertrmur. 
Thren.  5.21.  et  illud  Jerem.  31.  18.  Castigasti 
me,ct  crudilus  stnn  quasi  juvcnculus  indomitus  : 
convertcme  ct  converlar,  quia  lu  Domintts  Deus 
metts.  Postquam  enim  convertisti  me ,  egt  paeni- 
tcntiam. 

AD  PASTOREM   ET  EPISCOI'1'M    AMMARVM  VF.STRA- 

RfM.  ]  Cbrislum  scilicct .  juxta  illud  Cbrisli :  Ego 

M 


658 

suvi  pastor  bonus.  Joan 

gregem  suum  pascet,  in  brachio 


COMMENTARIA  IN  I.  EPIST.  S.  PETRI.  Cap.  II. 

10.  11.  et  illud  Isaiae&O.     jugiter  cum  S.  Thoma  lolaque  Ecclesia  in  festo 

Corporis  Christi : 


11.  Sicut  Pastor 

suo  congregabit  agnos,  in  sinu  suo  levabit,  fcetas 
ipse  porlabit.  et  Ezech.  34.  23.  Suscitabo  super 
eos  Pastorem  unum,  qui  pascat  eas,  servummeum 
David  :  ipse  pascct  eas ,  et  ipse  erit  eis  in  Pasto- 
rem,  etc.  totum  enim  hoc  Ezech.  caput  est  de 
Pasloribus.  Videibi  dicta,  et  dotes  veri  Pastoris 
quas  assignavi  ibidem,  et  Zachar.  11.  7.  Non- 
nulli  per  Pastorem  accipiunt  regem.  Sic  enim 
ab  Homcro  Agamemnon  rex  vocatur  Pastor  po- 
pulorum,  et  David  ab  Ezechiele  vocatur  Pastor: 
quod  enim  cst  Pastor  in  grege,  hoc  debet  esse 
rex  in  plebe.  Christus  ergo  est  Paslor,  id  e$t 
rex  animarum,  quia  in  eis  regnat  per  fidem  et 
graliam,  easque  regit  et  dirigit  ad  gloriam  et 
regnum  icternum,  juxla  illud  Psal.  22. 1.  Domi- 
nus  regil  me  (lieb.  Dominus  Pustor  meus,  vel , 
pascit  me)  et,  id  est  idcirco,  nihil  mihi  deerit,  in 
loco  pascua  ibi  me  collocavit.  Sic  Christus  Apo- 
cal.  19.  16.  vocatur  Rex  regum,  Dominus  domi- 
nantium.  Hinc  Christus  veniens  in  mundum , 
primo  ad  suum  praesepe  per  angelos  vocavit 
Pastores  ovium,  et  Magos  regeS  qui  erant  Pas- 
tores  populorum  per  stellam.  Iliuc  et  in  Echina» 
dis  insulis  audita  est  vox  Christo  morienle, 
Pana  magnum  mortuum.  Pan  enim  erat  Deus 
Pastorum.  Talis  autemeratChristus;ita  Euseb. 
1.  5.  deprcepar.  c.  9. 

Et  episcopum  animamjm  vestramjm.*)  Est  ipse 
episcopus  et  corporum,  qualenus  salus  corpo- 
rum  dirigitur  ad  salutem  animarum  :  alioqui 
enim  salus  corporumpersespectatadmedicum, 
uon  ad  episcopum.  Christus  ergo  est  episcopus  , 
;>peculator,  superintendens,  regens,  custodiens, 
dirigens  animas  quasi  oves  suas  in  vitam  aeter- 
nam.  Unde  discant  Episcopi,  suum  munus  esse 
non  suis  commodis  et  honoribus ,  sed  anima- 
rum  saluti  incumbere  ,  ut  docet  S.  Bern.  1.  2.  ad 
Eugen.  c.  6.  Blanditur,  ait,  cathedra?  speculaest: 
inde  denique  superintendis ,  sonanle  tioi  Episcopi 
nomine  non  dominum,  sed  officium.  Praeclare 
S.  Epiphaniushaeresi55.  ostendit  Christum  esse 
Paslorem  et  Episcopum.  Qui ,  ait,  pro  toto 
mundo  obtulit  se,  ipse  victima,  ipse  sacrificium, 
ipse  sacerdos,  ipse  altare,  ipse  Deus ,  ipse  homo, 
ipse  rex,  ipse  pontifex,  ipse  ovis,  ipse  agnus  omnia 
in  omnibus  pro  nobis  factus ,  ut  nobis  vita  omni- 
bus  modis  fierct,  et  sacerdotii  sui  immutabile  fir- 
mamentum  in  sacula  efficeret.  Nimirum  ipse  ila 
estPastor,  ut  nos  oves  suas  propria  carne  pas- 
cat,  et  proprio  sanguine  potet  in  Eucharistia. 
Quare  merito  S.  Eucheriusepist.  ad  Valerianum: 
lmprudentissimum  est ,  ait  ,  cum  pro  nobis  tam 
multa  fcceril  Deus ,  nihil  nosmetipsos  fecisse  pro 
nobis. 

Ei  ergoquasi  Pastori  animse  nostrae  amantis- 
simo,   vigilanlissimo,    poleutissimo   canamus 


Bone  Paslor,  panis  vere, 

Jesu,  noslrl  miserere  : 

Tu  aos  pasce ,  nos  tuere , 

Tu  nos  bona  fac  videre, 

In  terra  viventium. 
Tu  qui  cuncta  scis  et  vales , 

Qui  nos  pascis  Lic  mortales, 

Tuos  ibi  commensales , 

Cohaeredes  ct  sodales 

Fac  sanctorum  civium. 

Jtsubone,  animam  meam  unicam.quasi  ovi- 
culam  tuam  ex  toto  corde  tibi  committo  :  tua 
ost ,  quia  tuo  sanguine  empta  :  tu  eam  rege  et 
custodi :  tu  eam  rectis  itineribus ,  qiue  p<:ccati 
non  habeant  scandalum,  dirigead  portum  sa- 
lutis  seternae.  Dico  cum  S.  Naz.  carm.  9.  Soli  tibi 
solus  egosum,  Christe ,  relictus.  In  te  mitd  robur 
omne  situm  est ;  in  le  fiducia  tota  satulis. 

Christum  ergo  quasi  principem  Pastorumju- 
giler  intueantur  Episcopi  et  Pastores,  in  eo  et 
ex  eo  cognoscantquanlam  animarum  curam  ge- 
rere  debeant,  ut  Christo  assimilentur  :  illius 
enim  onus  et  officium  ,  quasi  ejus  vicarii  in  se 
susceperunt.  Ita  suorum  curam  gessitS.  Grego- 
rius  Thaumaturgus  Episcopus  Neocrcsareensis, 
qui  omnes  pene  suos  cives  ab  infidelitate  ad  fi- 
dem  Christi  traduxit.  Unde  moriens  cum  qu£e- 
sisset  quot  in  civilate  reliqui  essent  infideles, 
responsumque  esset,  lanlum  superesse  seplem- 
decim,  Deogratias  agens:  Tolidem,  inquit, erant 
fuleles  cum  cepi  episcopatum.  Idem  singulos  eru 
diebatad  virtutem  suo  siatui  congruam  :  juve- 
nes  hortabatur  admodesliam,  senes  ad  patien- 
tiam;  servos  ad  obedientiam  ,  ut  erga  dominos 
fideles  et  morigeri  essent;  dominos  ad  clemen- 
tiam,  uterga  subditos  se  humanos  exhiberent; 
pauperes  ad  contemptum  opum ,  ut  veras 
divitias  censerent  esse  virtutes;  divites  ad 
beneficentiam  ,  ut  eleemosynas  egenis  face- 
rent ,  cogitantes  se  opuin  non  esse  dominos , 
sed  dispensato  res  ;  mulieribuspudicitiam,  pue- 
ris  obedientiam  ,  parentibus  disciplinam  incul- 
cabat:  moerentibus  consdlationem,  dubiis  con- 
silium,  afflictis  opem  afferebat,  omnibus  omnia 
factus,  aitNyssenus  inejus  Vita.  Similis  et  ho- 
monymus  illi  fuit  S.  Gregorius  Magnus  pontifex, 
inquo  quantusfuerit  animarum  zelus,  liquetex 
tot  tamque  assiduis  ejus  epistolis,  homiliis,  cu- 
ris  el  gestis.  Unde  ipse  lib.  2.  ep.  25.  ad  Joannem 
Episcopum  Squilatinum  :  Admonemus ,  ait,  fra- 
ternitatem  tuam,  ut  in  commissis  sibi  animabus 
solerter  invigilet,  et  animarummagis tucris ,  quam 
commodis  vitce  prasentis  intendat.  In  continendis 
aut  disponendis  rebus  Ecclesio3  diligens  insistat,  ut 
omni  ex  parte  susceptum  digne  te  gessisse  Pasto- 
ris  officium  venturus  judex  cum  ad  judicandum 
venerit,  debeat  approbare. 


— — «s>os3^3@C>»gS*e<< 


COUMENTARIA  1N  I.  EPIST.  S.  PETRI.  Gap.  III.  gfr9 

CAPUTTERTIUM. 

SYNOPSIS  CAPITIS. 

JUBET  CXORES  FIDELES  SUBESSE  VIRIS,  ETIAM  INFIDELIBUS  ,  EAQUE  OCCASIONE  UXORIS  ^QLfc 
AC  VIRI  UTRIMQUE  OFFICIA  PERSEQUITUR.  SeCUNDO ,  V.  8.  FIDELES  OMNES  HORTATUR  AD 
CONCORDIAM  ,  CHARITATEM  ,  MODESTIAM  ,  HUMILITATEM  ,  PATIENTIAM.  TERTIA  ,  V.  18. 
PROPONIT  EIS  EXEMPLUM  CHRISTI  ,  CUI  PER  BAPTISMUM  INCORPORATI  SUNT  ,  UT  EJUS 
PURITATEM  ET  MORES  IMITANTES  CUM  EO  CONSCENDANT  IN  COELUM  ,  VITAQUE  iETERNA 
DONENTUR. 

imiliter  et  mulieres  subditae  sint  viris  suis :  ut  et  si  qui  non  credunt  verbo , 

per  mulierum  conversationem  sine  verbo  lucrifiant,  2.  considerantes  in 

limore  castam  conversationem  vestram.  3.  Quarum  non  sit  extrinsecus 

capillatura  ,  aut  circumdatio  auri ,  aut  indumenti  vestimentorum  cultus  : 

4.  sed  qui   absconditus  est  cordis  homo,   in  incorruptibilitate  quieti  el 

modesti  spiritus,  qui  est  in  conspectu  Dei  locuples.  5.  Sic  enim  aliquando 

et  sanctae  mulieres,  sperantes  in  Deo,  ornabant  se  subjectae  propriis  viris. 

G.  Sicut  Sara  obediebat  Abrahae,  dominum  eum  vocans:  cujus  estis  filiae  benefacientes ,  et  non 

pertinentes  ullam  perturbationem.  7.   Viri  similiter  cohabitantes  secundum  scientiam  ,  quasi 

infirmiori  vasculo  muliebri  imparlientes  honorem ,  tanquam  et  coheredibus  gratiee  vitae :  ut  non 

impediantur  orationes  vestrae.  8.  In  fide  autem  omnes  unanimes ,  compatientes ,  fraternitati5 

amatores  ,  misericordes ,  modesti ,  humiles :  9.  non  reddentes  malum  pro  malo ,  nec  maledictum 

pro  maledicto,  sed  e  contrario  benedicentes :  quia  in  hoc  vocati  estis ,  ut  benedictionem  heredi- 

late  possideatis.  10.  Qui  enim  vult  vitam  diligere  ,  et  dies  videre  bonos,  coerceat  linguam  suam 

a  malo ,  et  labia  ejus  ne  loquantur  dolum.  1 1 .  Declinet  a  malo  ,  et  faciat  bonum  :  inquirat  pacem 

et  sequatur  eam :  12.  quia  oculi  Domini  super  justos,  et  aures  ejus  in  preces  eorum  :  vultus 

autcm  Domini  super  facientes  mala.  13.  Et  quis  est  qui  vobis  noceat ,  si  boni  aemuiatores 

fueritis?  14.  Sed  et  si  quid  patimini  propter  justitiam,  beati.  Timorem  autem  eorum  ne  timue- 

rilis,  et  non  conturbemini.  15.  Dominum  autem  Christum  sanctificate  in  cordibus  vestris  , 

parati  semper  ad  satisfactionem  omni  poscenti  vos  rationera  de  ea,  quae  in  vobis  est,  spe. 

16.  Sed  cum  modestia  et  timore  ,  conscientiam  habentes  bonam:  utin  eo,  quod  detrahunt  vobis, 

confundantur ,  qui  calumniantur  vestram  bonam  in  Christo  conversationem.  1 7.  Melius  cst  enim 

benefacientes  (si  voluntas  Dei  velit)  pati ,  quam  malefacientes.  18.  Quia  et  Christus  semel  pro 

peccatis  nostris  morluus  est ,  justus  pro  injustis ,  ut  nos  offerret  Deo ,  morlificatus  quidem 

carne ,  viviGcatus  autcm  spiritu.  19.  In  quo  et  his ,  qui  in  carcere  erant,  spiritibus  veniens 

praedicavit :  20.  qui  increduli  fuerant  aliquando ,  quando  exspectabant  Dei  patientiam  in  diebu> 

Noe ,  cum  fabricaretur  arca ,  in  qua  pauci,  id  est ,  octo  animae  salvae  factae  sunt  per  aquam. 

21.  Quod  et  vos  nunc  similis  formae  salvos  facit  baptisma  :  non  carnis  depositio  sordium  ,  sed 

conscientiae  bonae  interrogatio  in  Deum  per  resurrectionem  Jesu  Christi ,  22.  qui  est  in  dextera 

Dei ,  deglutiens  mortem  ,  ut  vitae  aeternae  heredcs  efliceremur :  profectis  in  ccelum  subjectis  sibi 

angelis ,  et  potestatibus,  et  virtutibus. 

i.  Simimter  et  mcmeres  surdit.e  sixt  viris  Gcnliles  uxoribus  praeposlere  contra  nniuram  al> 

sms.  ]Vox  similiter  respicit  subditos  et  servos,  utebanlur  :  boc  autem  uxoribus  ncpermittereni 

dequibus  egii  capite  praecedenti  v.  13.  etlS.  q.  d.  vetabant  Apostoli,  ideoque  nonnullae  a  maritis. 

Ju*si   subditos  subesse  principibus ,  servos  lie-  quibus    legitimum   conjugii   usum    persuadere 

ris,  tnnc  similiter  jubeo  uxores  subesse  inaritis;  nou  poterant,  faciebant  divortium  ,   uti  faciebut 

hoc  cnim  jubei  lex  naturae,  divina  et  bumana,  matrona  i!Ia,  de  qua   Euseb.  lib.   6.  Histor.  17. 

tam  Gentilis  (|uam  Cbristiana.  Saneil  boc  S.  Pe-  et  ali.x  de  quibus  S.  Linus  in  passione  S.  Petri; 

trus  tam  diserte  eo  quod  per  Cieiililes  spargere-  parlim  ex  eo,  quod  multae  Virgines  a  parentibus 

lur  rninor,  sed  falsus,  Cbrislianos  quasi  Chrisli  desponsatae  viris  inlidelibus,  ante  consumma- 

Iili09  velle  se  eximere  r.bonuii  servitute  et  sub-  tum  matrimcnium  a  sponsalibus  et  sponsis  re- 

jectione,  ac  praesertitn  morea  a  consortio  con-  silirent  obamorem  vel  votuni  virginitatis,  quam 

jugum;    idque   parlim   ex   eo  ,  quod  luxurioji  adeo  ab  Apostolis  celebrari  audiebant.  Sicenm; 


6G0  COMMENTARIA  IN  I 

S.  Flavia  Domitilla  desponsata  Aurcliano,  anle 
connubium  conversa  a  suis  eunuchis,  Nereo  et 
Achilleo,  velum  virginitatis  a  S.  Clemente  Papa 
accipiens,  nuptias  sponsumque  respuit:  eaque 
de  causa  tam  ipsa,  quam  S.  Clemens,  Nereusel 
Achileus  martyrium  subierunt.  Sic  S.  Thecla 
conversa  a  S.  Paulo,  resiliil  a  nuptiis  Tamyridis 
cui  desponsata  erat,  eaque  de  causa  multa  et 
atrocia  suslinuit.  Sic  S.  Iphigenia  hortatuS.  Mat- 
thaei  refutavit  connuhium  Hyrtaci  regis  :  qui  ea 
decausa  S.  Matthaeum  morte  et  martyrio  affecit. 
Sic  et  Susanna  neptis  Diocletiani  lmperatoris 
respuit  nuptias  Maximiani  Imp.  qui  proiude  eam 
occidit ,  Marlyremque  effecit.  Sic  S.  Agnes , 
S.  Felicula,  et  pleraeque  aliae  virgines,  eo  quod 
nuptias  et  sponsos  rejicerent,  martyriocorona- 
uv  sunt.  Inde  ergo  calumnia  conflata  est  in 
Christum  et  christianismum  quasi  nuptiis  con- 
trarium  et  sponsorum  jura  evertentem ,  adeo  ut 
mariti  vetarent  uxores  fieri  Christianas,  nejus 
et  imperiumin  illasperderent.  Huic  calumni.-e 
ut  occurrat  Petrus ,  juhet  uxoribus  ut  subsint  vi- 
ris  in  iis  scilicet  quae  conjugale  jus  exigit,  aut 
permitlit.  Causam  dat  S.  Aug.  in  q.  super  Gen. 
c.  153.  Est  ordo ,  inquit,  naturalls  in  kominibus  , 
ut  serviant  femince  viris  :  quia  el  illic  justitia  est 
hxc,  ut  infirmior  ratio  serviat  fortiori :  et  hcec  in 
dominationibus  et  servitutibus  clarajustitia  est,  ut 
qui  excellunl  ratione,  exceUant  dominatione.Uade 
Euripidesin  Iphigenia  : 

Prestat,  ait,  unicus  vir,  estque  lucis  Iiujus  munere 
Dignior,  quam  multa  sane  feminarum  mitlia. 

Hinc  Christus  assumpsit  humanam  naturam  in 
sexu  virili,  qui  dignior  est,  perfectior  et  hono- 
rabilior,  ait  S.  August.  1.  83.  qusest.  et  ex  eo 
S.  Bonavent.  in  3.  dist.  12.  a.  3.  q.  1.  Excellit 
enim,  inquit,  sexus  virilis  muliebrem,  Primo, 
quantum  ad  dignitatem  in  principiando;  quia 
omnes  tam  viri  quam  mulieres  ex  uno  viro  Ada- 
mo  prodierunt.  Secundo,  quantum  ad  virtutem 
in  agendo,  vir  enim  magis  robustus  et  indus- 
trius  est  quam  femina.  Tertio,quantum  adauc- 
toritatem  in  praesidendo.  Quin  et  Pythagoras 
asseruit  marem  inomni  genere  animalium  esse 
naturae  et  virtutis  principium.  Et  vElianus  lib.ll. 
c.  26.  Sexus,  ait,  masculus  etiam  inter  brutavi- 
detur  d  nalurapraferri :  siquidem  draco  mas  in- 
signis  est  crista  et  barba  hirsutus  :  gallinaceus  et 
ipse  cristatus :  paleas  insuper  velut  barbam  gerit : 
cervuscornuius ,  leojubatus ,  cicada  mas  canorus 
est. 

Simili  modo  S.  Paulus  multis  docet  u^ores  de- 
bere  subesse  viris.et  in  signum  hujus  subjec- 
tionis  gestareincapite  velamen.  1.  Cor.  11.  10. 
vide  ibi  dicta.  Citat  Clemens  Alex.  lib.  h.  Strom. 
hanc  Euripidis  sentenliam  :  Quavis  pudica  mu- 
lier  est  viri  serva  :  quce  autem  non  est  pudica, 
eum  qui  una  versalur  superat  amentia. 

Nam  melius  nec  prasstanlius  ullum  est, 
Concordes  quam  ut  cum  in  tecto  vcrsantur  eodem 
Vir  simul  et  mulier. 

Quocirca  monstrum  est  uxor  viro  imperans ,  et 
vir  uxoris  imperium  patiens.  Juda?is,  id  summo 
probro  vertit  Isaias  c.3.  h.  dicens  :  Effeminati  do- 
minabuntur  eis ;  et  Aristot.  2.  Polit.  3.  laxat  Spar- 
tanas  viris  imperantes.  Nam,ut  ait  Philo  apud 
Antonium  in  Melissa  tom.  2.  serm.  Zh.  A  muliere 
dominari  summum  est  viro  dedecus.  Quocirca 
Assuerus  uxorem  volentem  dominari,  regisque 


EPIST.  S.  PETRI.  Cap.  III. 

jussa  respuentem  repudiavit.  Eslher  2.  20.  Veie 
S.  August.  de  Catech.  rud.  Cum  femina,  ait,  do- 
minatur  in  virum,  perversa  et  misera  domus  est. 
Plutarch.  in  Prcecept.  connub.  cap.  5.  asseril 
uxores  quaemalunt  stolidis  viris  imperare  quam 
pareresapientibus,  siinilesesse  illis  quae  ducere 
potius  volunt  caecos ,  quam  intelligentia  visuque 
praeditos  sequi.  Viros  vero  effeminalos  ridet  Je- 
rem.  c.  51.  30.  dicens  :  Devoratum  est  robur  eo- 
rum,  facti  sunt  quasi  muliercs ;  ct  Homerus  Illiad. 
2.  O  imbelles ,  mala  vituperia,  Achiva,  neque 
amplius  Achivi  ;  et  Hom  erum  secutus  Virgil.  9. 
;Eneid. 


0  vera  Phrygiae  ,  neque  enim  Phryges. 

Et  Turnus  ^Eneid.  12.  per  contemplum  iEneam 
yocat  semivirum  Phrygem. 

Ut  et  si  qui  (  marili )  non  credunt  verbo 
(Christi  et  Evangelii,  puta  praedicationiEvange- 

liCCC)  PER  MULIERUM  CONVERSATIONEM  Sh"sE  VERBO, 

sine  sermone  (Syrus  per  bonos  mores  absque  la- 
bore)  lucrifiant  ]  ut  earum  anima  et  salus  qua- 
si  ingens  lucrum  acquiratur,  etaccedat  Chrislo 
etEcclesiae.  Hincjubet  Paulus  1.  Cor.  7.  13.  mu- 
lieres  conversas  ad  fidem  non  facere  divortium 
a  marilis  infidelibus,  sed  eis  cohabitare,  ut  sua 
sancta  conversatione  tam  eos  quam  filios  ad 
Christum  traducant,  uti  traduxit  S.  Natalia 
S.  Adrianum  ,  Clotildis  Clodovaeum,  S.  Cacilia 
S.  Valerianum,  S.  MarthaS.  Marium,  S.  Monica 
Patricium  et  S.  Auguslinum,  S.  (iorgonia  Vita- 
lianum.  Mulierenim  cum  sitgratiosa,  et  ame- 
tur  a  viro,  eique  jugiter  adsit,  in  ejus  animum 
sicutaquain  spongiam  sensim  sine  sensu  illa- 
bitur,  illumque  occupat  et  flectit  quo  vult,  in- 
quitS.  Chrysost.  hom.  60.  in  Joannem,  praeser- 
tim  cum  accedit  pia  et  sancta  conversatio.Nam, 
ut  ait  S.  Chrysost.  hom.  19.  in  epist.  ad  Hebr. 
Facere  majorem  vim  habet  ad  docendum,  quam 
docere. 

2.  Considerantes  scilicet  viri,  non  mulieres, 
ut  vult  Hugo  et  Lyran.  ( InomvJouvzes enim  cum  sit 
masculinum,  viros  respicit)  in  timore  castam 
conversationem  vestram.  ]  Timor  hic  idem  esl 
quod  reverentia  qua  muheres  Christum,  et 
amore  viceque  Christi  maritum,  reverentur, 
caventque  studiose  ne  eum  etiam  in  re  minima 
offendant,  ac  praesertim  ul  integram  el  omni- 
modam  ei  fidem  et  castitatem  conjugalem  ser- 
vent.  Posset  vicissim  accipi  timor  maritorum, 
quo  scilicet  mariti  considerantes  castam  con- 
versationem  uxoris,  eam  reverentur  et  amant : 
indeque  ad  eam  aemulandam  et  ad  christianis- 
mum  alliciuntur. 

Noiathic  S.  Petrus  primam  uxoris  dotem  esse 
fidem  et  caslitatem  :  femina  enim  et  natura,  el 
fragilitate,  etcomplexione  (utpote  calida  et  hu- 
mida)  in  venerem  valde  est  propensa.  Propria 
feminarum  passio  est  libido,  ait  S.  Chrysost. 
hom.  M).  in  Matth.  ejusque  causam  dat  otium 
quo  abundat:amorenim  est  animi  curavacan- 
tis  passio.  Hinc  illud  Ovidii  1.  1.  de  Remedio 
amoris  : 

Otia,  sitollas  periere  Cupidinis  arcus. 
Quaeritur,  iEgistus  quare  sit  factus  adulter? 
In  promptu  causa  est,  desidiosus  erat. 

Idipsum  docetSalomon  Proverb.  30.  15.  ubi  in- 
ler  quatuor  insaturabilia  secundum  ponit  os 
vulvee.  EtEccles.  cap.  36.   23.  Omnem,  inquit, 


COMMENTARIA  IN  I.  EPIST.  S.  PETRI.  Cap.  III. 


»01 


land.  virg.  Jure  S.  Grcg.  horu.  G.  in  Evang.  Pen- 
sate ,  ait,  </<we  c«/pa  5t£  /ioc  ctiam  viros  appetere  , 
</«o  curavit  Pastor  Ecclesia;  et  feminas  prohibere. 
S.  Tiburtius  asseruil  Torquatum  Clirisliani  no- 
men  mentiri,  eo  quod  capillos  crisparet;  it<t 
habet  cjus  vita. 

Porro  tolus  hic  versus  graece  sic  clare  habtfl : 
Quarum  culius  (  ornatus )  sit  non  exterius  implicu- 
tionis  capillorum ,  aut  circumpositionis  auri ,  aut 
amictus  vestimentorum ,  sed  absconditus  cst  cor- 
disliomo  (qui  consistit)  in  incorruptione  mansueti 
ct  quieti  spiritus ,  q.  d.  Cultus  feminarum  sit 
nonexternus,  sed  iniernus,  puta  interior  homo 
spiritalis,  nimirum  incorruptus  animi  placidi  et 
quieti  spiritus.  Secunda  est  luec  dos  et  virtus, 
mulieris,  nimirum  modestus  ethonestus  corpo- 
ris  cultus  :  prima  enim  est  castitas,  ut  dixi. 

Autcircumdatio  auri.  ]  Tigur.  aut  in  circumpo- 
sitione  auri,  quomodocumque  ea  fiat,  sive  au- 
rcas  geslando  vestes ,  catenas,  bullas,  sive  ca- 
pillos  aureis  filis  vittisque  colligando ;  sive  vestes 
limbis  et  fimbriis  aureis  dislinguendo.  Porro 
non  vetat  S.  Petrus  omnem  capillaturae  et  auri 
usum  ,  sed  tantum  immodicum ,  et  qui  statum 
superet.  Hoc  rcsponsum  sit  Cajetano ,  qui  censet 
lisec  ad  fideles  aevi  S.  Petri  sanctissimos  perli- 
nere ,  non  ad  matronas  nostri  saeculi.  Quis  au- 
tcm  modus  sit  adhibendus,  docet  S.  Basilius  ln 
Isaiaccap.  5.  Quaremerito  S.  Hicron.  lib.  1.  con- 
tra  Pclagium ,  Pelagium  refellit ,  quod  diceret 
omnem  omnino  ornatum  a  S.  Petro  prohibere. 

AUT  INDIMENTI  VESTIME.NTORVM  CULTUS.  ]  TigUI'. 

aut  in  amiclu  palliorum.  Solenl  enim  tot  indueic 
vcstcs,  totque  tunicis,  peplis,  velis,  palliis,  etc, 
iisque  sericis  et  pretiosis  se  amicerc  et  ornarc 
mulieres  cultus  studiosae ,  ut  Isaias  cas  enume- 
rando  multos  versus  impleat  cap.  3.  18.  et  Tira- 
quellus  in  Connub.  lege  3.  n.  27.  et  seq.  mulia 
alphabeta,  multasquc  paginas.  Imo  nonnulhe 
in  vestitu  suo  omnes  viri  opes  exhauriunt ,  juxta 
illud  Propcrtii  : 

Matrona  incedit  census  indula  nopotum  , 

quod  detestans  Ovidius  lib.  3.  de  Arle  amai. 
exclamat : 

Quis  pudor  est  census  corpore  ferre  suos  ? 

Et  Seneca  lib.  7.  de  Benefic.  cap.  9.  ait  insanis 
quibusdam  bina  ex  auribus  pendere  gemmarum 
palrimonia. 

/i.  Sed  qui  absconditus  est  cobdis  homo  ,  hoc 
est,  mens  et  animus ,  supple  et  repete,  hic  sit 
mulierum  cultus  et  ornatus;  ut  prsecessit  :  hic 
autem  situs  est  in  incorruptibilitate  quieti 
et  modesti  spiritus.  ]  q.  d.  Absconditus  cordis 
estincorruptusjanimi  mansueti  etmodesti  spiri- 
tus  :  hicque  verus  et  unicus  est  feminarum  cultu.s. 
Dcduplicihomine,  interiore  scilicet  etexteriore, 
vide  S.  Augustinum  lib.  1.  deNuptiis  et  concup. 
c.  30.  et  S.  Ambros.  de  Instit.  virg.  c.  2.  et  ea  quar 
dixi  Rom.  2.  89.  et  Ephes.  h.  2/i.  Philosophice 
ncrc  fucorum  vocabantur  Cinerarii  et  Cinillones,  Cajet.  absconditum  hominem  censet  vocari  ani- 
ait  Tiraquell.  lcg.  2.  Connub.  n.  27.  Praxlaro  mam  immortalem  in  corpore  absconditam,  cu- 
Esther  cap.  l/i.  16.  Deum  alloqucns  :  Tu  scis  ,  juscor  est  voluntas.  MeliusS.  Ambros.  epist.  27. 
ait,  nccessitatem  meam  ,  quod  abomincr  signtun  Extcrior  homo  ,  ait,  plurima  in  sc  mcmbra  habet? 
supcrbue  ct  gloria  ynea ,  quod  est  supcr  caput  interlor  autcm  cordis  homo  totus  sapientice  est . 
mcttm  in  dicbus  ostentationis  mciv ,  et  detester  plcnus  gratia? ,  plcnus  dccoris.  Dicitur  cordis  . 
illud  quasi  panniun  mrnstraata:,  et  non  portcm  in  non  quod  in  corde  resideal  (  anima  enim  potius 
dicbus  sitentii  mci.  Si  id  culpabile  in  fcminis,  rcsidct  in  capite)  sed  quia  cordi,  id  est  appetitui. 
multo  magis  in  viris,  qui  sc  effeminant  apcr-  pra?est,  eumque  regit  et  moderatur.  Tigurina 
tam  profcssi  mulierositatem ,  ail  Tertull.  dc  Ye-     vertit,  sed  occtdtus  sit  ornatus.  qui  est  in  cordt 


masculum  excipict  mulier.  Et  Arislot.  1.  /i.  Pro- 
Idcni.  c.  27.  scribit  muliercs  in  vcnere  esse  in- 
satiabiles.  Nota  cst  Messalinre  Claudii  Imp.  uxo- 
ris  porlcntosa  libido.  Narrat  Diodorus  1.  2.  et 
Herod.  I.  2.  quod  cum  Phcron  Sesostris  lilius 
rex  jEgypti,  captus  oculis  fuisset,  ideoque  deo- 
rum  opem  per  varia  sacra  implorasset,  rcspon- 
sum  et  remedium  acceperit,  ut  placato  Deo  qui 
In  Heliopoli  colerelur,  faciem  mulieris  inspice- 
ret,  qua3  nullum  nisi  sibi  proprium  virum  no- 
visset,  ab  uxore  propria  incipiens  mullas  ex- 
perlus  est,  nullam  tamen  reperit  incorruptam 
prseter  hortulanicujusdam,  quam  restilulo  visu 
uxorem  acccpit;  rcliquas  omnes  vivas  combus- 
sit.  jEschines  Satyricus  omnes  feminas  ionicas 
ij.oiyaaa.ii,  id  cst  adulleras ,  appellare  est  ausus. 
Josephus  lib.  2.  Belli  c.  7.  scribit  Essaeosnondu- 
cere  uxorem ,  eo  quod  nullam  uni  viro  fidem 
servare  credant :  licet  alia  potior  fuerit  ralio , 
nimirum  studium  pietalis  et  contemplationis. 
Porro  inter  Christianos  scimus  multas  mulicres 
fuisse  et  esse  castissimas,  imo  virgines  :  habet 
enim  Ecclesia  innumera  sanctarum  virginum 
agmina  ,  in  eoque  insignis  elucet  gratia  Chrisli 
et  chrislianismi ,  quae  naturam  fragilcm  ila 
corrigit,  consolidat,  evehit  etperficit.  Plutarch. 
in  Problem.  ait  olim  novse  nuptae  praeferri  soli- 
tum  ignemel  aquam,  ul  significaretuream  cas- 
tam  et  puram  esse  debere;  ignis  enim  purg-at, 
aqua  lustrat. 

3.  QUARUM  NON  SIT  EXTRINSECUS  CAPILLATURA.  ] 

S.  Fulgent.  lib.  2.  cap.  11.  capillorum  implicatio  ; 
Tigur.  quarum  ornalus  sit  non  externtts,  qui  siltis 
cst  in  plicalura  capillorttm;  Syrus ,  in  cincinnis 
capitlorum.  S.  Ambros.  Exhort.  adVirg.  inplicatu 
capillortan ,  grsece  enim  aliqui  legunt  1^)0/.^ 
vfHX&v,  id  esl ,  implicationis  capillorum.  Alii  per 
diastolen,  ivTt/ozjj  tpiy&v  ,  id  est  in  plicatura  ca- 
pillorum.  Sedeodem  redit  sensus.  Intelligitenim 
capillorum  Tt^/^ara  quaelibet,  sive  ea  fiant  eos 
crispando,  sive  relorquendo,  sive  innodando, 
sive  in  cirrhos  et  cornua  calamistris  discrimi- 
nando,  sive  alienos  accersendo.  Hoc  est  quod 
ait  Paulus  1.  Tim.  2.  9.  Ornantes  se  non  in  tortis 
crinibus.  Solent  enim  feminae  studere  composi- 
tioni  el  ornatui  capillorum  :  unde  Terent.  in 
Heaut.  act.  2.  Dum  poliuntur  ct  comunlur  annus 
est.  Imo  alienis  capillis  verlicem  strutint ,  ait 
S.  Hieron.  adMarcell.  ut  videantur  in  fronte  eri- 
gere  crinium  fastigia  et  turres ;  quas  incusans 
Juven.  satyr.  6.  ait, 

Tot  adlmc  compagibus  altum 

/Editicat  caput. 

Et  Tertul.  de  Cullu  femin.  cap.  7.  Quid,  ait,  tanta 
ornandi  capitis  onerositas  salutcm  subministrat? 
Et  S.  Hieron.  ad  Laetam  de  instit.  filiae  :  ISec  ca- 
put,  ail,  gcmmis  onercs ,  nec  capillitm  irrufes,  ct 
eialiquid  de  gchenna  ignibus  auspiceris ;  solcbant 
enim  crines  et  vullum  Cterussa,  stibio  ,  aliisque 
pigmentis  colorare  :  et  qui  haec  parabant  a  ci 


66 '2 


COMMENTARIA  IN  I.  EPIST.  S.  PETRI.  Cap.  III. 


homo ,  si  is  careal  omni  corruptcla ,  ita  ut  spirltus 
ptacidus  sic  ac  quietus.  q.  d.  Oplimus  ornatus 
inulieris  esl  mansuetudo,  motlestia  et  pax  ani- 
ml;  haec  enim  omnes  aninii  potentias,  passio- 
nes  et  molus  componit,  ornat,  dilat.  Hic  enim 
esi.  decor  occultus  et  tecta  venuslas ,  ait  Nazianz. 
in  Praecept.  ad  virg.  et  Psaltes  ps.  hh.  ih.  Omnis, 
ait ,  gloria  fdice  regis  ab  intus.  Tritum  est  illud  : 
Mulieri  ornamenlum  mores  ,  etnon  aurum.  Orna- 
inentum,  ait,  Crates,  est  quod  ornat  :  ornat 
autem  quod  honestiorem  mulierem  facit :  talem 
vero  praestat  non  aurum,  non  smaragdus,  non 
coccus,  sed  gravitas ,  moderatio,  pudor ;  ita 
Plutarch.  in  Lacon.  Plinius  in  Panegyr.  Trajani. 
Laudat  ejus  uxorem,  quod  in  cultu  esset  mo- 
desta.  Pythagoras  Crotoniensibus  matronis  per- 
suasit  ut  auratas  vestes,  aliaque  ornamenta  velut 
instrumenta  luxuriae  deponerent,  eaque  omnia 
in  Junonis  aede  deae  consecrarent  :  vera  enim 
ornamenta  matronae  esse  pudicitiam ,  non  ves- 
tes ,  uti  refert  Justin.  lib.  20.  Sic  et  Aristot.  in 
OEconom.  ait  ornatum  mulieris  non  esse cultum, 
sed  modestiam  ,  ac  studium  honeste  et  decore 
vivendi.  Clemens  Alex.  lib.  2.  Paedagog.  c.  12. 
docet  verum  mulieris  ornamentum  esse  vere- 
cundiam  ;  et  eas  quae  se  auro  ornant  imitari  bar- 
baros,  qui  maleficos  auro  vinciunt.  An  non  enim, 
ait,  cotli  vinculum  est  torques  aureus ,  monitia- 
que  et  quoe  catenarum  locum  oblinent  ?  hinc  et 
dXvaeti ',  id  est  catenae ,  appeliantur.  Unde  Phile- 
mon  pellucidas  vestes  vocat  compedem  auream. 

Ac  recensitis  plurimis  mulierum  ornamentis  : 
Minor,  ait,  easnon  enecari,  dum  tantum  onus 
bajulant,  vide  eumdem  1.  3.  cap.  et  2.  S.  Chrys. 
hom.  21.  adpopul.  Vis,  ait ,  ornare  faciem?  orna 
non  margaritis ,  sed  modestia  et  honestate  :  sic- 
que  vir  gi'atiorem  cernet  aspectum.  Ille  nempe  or- 
natus  et  zelotypia?  suspicionem  injicere  sospe  solet, 
et  inimicitias ,  et  contentiones ,  et  pugnas ,  etc.  ; 
modestia  autem  ornatus  omnem  quidem  improbam 
suspicionem  expeltit  :  omni  autem  vinculo  firmius 
conjugium  conciliat.  Non  enim  tam  decorum  facil 
formas  naturafieri  aspectum,  quam  eam  spectantis 
affectus.  Affectum  vero  nihil  sic  ut  modestia  et 
honestas  inducere  solet ,  etc.  Circa  margaritarum 
cultum  insania,  est  pompa  satanica.  Aurum  enim 
cepisti  non  ut  corpus  vincias,  sed  ut  pauperes 
salves  et  enutrias,  Idem  hom.  hl.  in  Genes.  A 
cuttu ,  ait ,  corporis  innumera  fiunt  mala ,  an-ogan- 
tia  qua  intrinsecus  nascitur ,  despectus  proximi, 
factus  spiritus ,  animce  corruptio ,  voluptatum 
itlicitarum  fomes;  etc.  S.  Greg.  Naz.  scripsit  ora- 
tionem  contra  mulieres  ambitiosius  se  ornantes, 
in  qua  sic  orditur  :  Cavete  6  mulieres ,  nec  caput 
vestrum  notis  et  adulterinis  crinibus  :  tanquam 
turribus  quibusdam  muniatis ,  moltia  colta  e  sca- 
putis  delicate  oslentantes  :  neu  Dei  formas  fasdis 
coloribus  inungatis,  sic  ut  jam  non  facies ,  sed 
tarvas  gestetis.  Et  post  nonnulla  :  Verendum  est , 
ne  Deus  iratus  sic  te  attoquatur :  Dic,  age,  6  aliena 
mulier  ;  ecquis  tandem,  et  undenam  est  tuus  fictor 
et  procreator  ?  Non  te  depinxi  canis  :  sed  imagi- 
nem  mei  finxi.  Qui  fit  igitur ,  ut  pro  chara  ima- 
gine  idotum  habeam?  Additque  externi  cultus 
studiosa  internum  negligere  ,  ideoque  interne 
Hecubam,  externe  Helenam  repraesentare.  S.  Cy- 
prianus  de  habitu  Virgin.  affirmat  deteriorem 
esse  ornatum  superfluum  ipso  adulterio  :  quia, 
ut  aitS.  August.  lib.  1.  de  serm.  Dominiinmonte, 
ibipudicitia,  hic  naturaadulteralur.  Idem  ep.  73. 
ad  Possidon.  Verus,  ait,  ornatus  Christianorum 


et  Christianarum,  non  tantum  nutlus  fucns  men- 
dax,  verum  ne  auri  quidem  vestisque  pompa ,  sed 
mores  boni  sunt.  Eleganter  Proper.  Iib.  1.  ele- 
gant.  1. 

Quid  juvat  ornato  procedere  vitta  capillo  ? 

Teque  peregrinis  vendere  muneribus? 
Naturacque  decus  mercato  perdere  cullu? 

Nec  sinere  in  propriis  membra  nitere  boub? 

Salse,  sed  vere  S.  Cyprian.  de  Habitu  virg.  Or- 
namcntorum,  ait,  et  vestium  insignia  ,  et  lenocinia 
formarum ,non  nisi prostitutis  et  impudicis  feminis 
congruunt :  et  nullarumfere  preliosior  cuttus  est , 
quam  quarum  pudor  vilis  est ,  etc.  Sericum  et 
purpuram  induta  Christum  induere  non  possunt : 
auro  et  margaritis  et  monitibus  adornatai  orna- 
menta  cordis  ac  pectori  perdiderunt.  Plura  citavi 
Isaiae  3.  18. 

In  incorruptibilitate  quieti  et  modesti  spiri- 
tus.  ]  S.  Hieron.  lib.  1.  contra  Jovin.  in  incor- 
ruptione  mitis  et  silenlis  spiritus.  Declarat  quis 
sit  absconditus  ;  id  est ,  interior  homo  cordis , 
id  est,  mentis  et  animi,  ac  in  quo  consistat, 
aitque  consistere,  in  incorruptibilitate ,  graec« 
e'v  «^ajsT&j ,  id  est ,  in  incorruptione ,  hoc  est,  in 
integritate,  quieti;  grasce  ■npa.w;,  id  est  mitis, 
mansueti ,  placidi ,  et  modesti  (  mansuetudinis 
enim  comes,  imo  filia  est  tranquillitas  et  modestia) 
spiritus.  Incorruptionem  quieti  spiritus  vocat  Pri- 
mo,  castitatem et  puritatem  spiritus ,  eamque  op- 
ponit  corruptioni  corporis  ,  quam  uxores  passae 
sunt  in  conjugio.  q.  d.  S.  Hier.  1. 1.  contraJovin. 
Quoniam  exterior  vester  homo  (corpus)  corruptus 
est ,  et  beatiludinem  incorruptionis  qua;  proprie 
virginum  est ,  habere  desiistis  :  imitamini  incor- 
ruptionem  spiritus,  saltem  per  seram  abstinen- 
tiam ,  et  quod  corpore  nonpotestis,  mente  prxstale. 
Has  enim  Chrislus  divitias,  et  hos  vestros  con- 
junctionis  qucerit  ornatus.  Sic  et  alii  per  incor- 
ruptionem  accipiunt  castilatem  conjugalem.  Ubi 
nota  ,  mansuetudinem ,  humilitatem  et  modes- 
tiam  parere  incorruptionem  ,  itl  est  castitatem, 
uti  Rom.  1.  1h.  ostendi  :  idque  docet  S.  Greg.  26. 
Moral.  12.  vel  13.  et  S.  Bernardus  serm.  4.  in 
festo  omnium  Sanctorum,  ita  explicat  illud 
Christi  Matlh.  5.  Beatimites,  quoniam  ipsi  pos- 
sidebunt  terram,  id  est ,  inquit,  carnem  suam. 
Incorruptio  aulem  facit  proximum  esse  Deo, 
Sap.  9.  20.  Casti  ergo  ,  humiles  et  modesti  suut, 
quasi  dii  quidam  terrestres ,  juxta  illud  :  Ego 
dixi ,  Dii  estis ,  et  Filii  Excelsi  omnes;  Psal.  81.  6. 
Hinc  et  Poetae,  ait  Clem.  Alex.  lib.  h.  Strom. 
in  fine,  electos  appellarunt  5touli<x.i,  id  est  deifor- 
mes  ;  et  9eoD;,  id  est  divos,  et  avuSiou; ,  idest,  diis 
wquales ;  et  Au  //lyjtiv  aTaHvTouj ,  id  est  consilio 
Jovis  pares ;  et  vco?s  ivxXiyy.tx  ^8'  exovT£s  »  id  est 
prudentia  divis  similes ,  et  &eoEixaous ,  id  est , 
Deo  similes.  Euripides  itaque  :  In  meo,  inquit, 
tergo  sunt  pennx  aurex ,  et  aptantur  grataSire- 
num  tataria,  iboque  in  immensum  subtatus  cethera, 
Jovem  conventurus.  Egoautem  Christi  spiritum  op- 
taverim,  ut  me  inmeam  sustotlat  Jerusalem.  S.  Hi- 
larius  scripsit  epistolam  ad  Abram  filiam  suam, 
in  qua  promittit  ei  margaritam  pretiosissimam  , 
si  margaritas  vulgares  contemnat.  Margarita 
harc,  ait,  virtutis  ejus  est ,  ut ,  si  quis  eam  indui- 
turnon&grotet,  non  senescat,  nonmoriatur.  Rur- 
sum ,  ut  eam  habere  non  possit ,  si  quis  margarilam 
atiam  habuerit ,  nam  speciosa  est ,  pretiosa,  in- 
comparabilis  et  calestis ,  prastans  salutem  et  aler- 
nitatem ,  nec  dignulur  ibi  esse ,  ubi  alia  sunt  : 


COMMENTARIA  LN  T.  EPIST. 

nimiium  margarita  hacc  cst  virginitalis  status, 
quam  S.  Uilarius  fi  1  i ae  oplavit  et  persuasit.  Sic 
et  S.  Agnes  dixit  so  u  Christo  ornatarn  esse  inaes- 
timabilibus  margaritis. 

Secundo,  incorruptio  spiritus  est  inlegrilas 
animi  mansucti  et  tranquilli ,  qui  nullis  exagi- 
talur  cupidilatum  procellis,  nullis  passionum 
eegritudinibus,  nulla  ira,  superbia  ,  invidia,etc, 
corrumpitur,  sedilkesus,  integer  etincorruplus 
consistit.  Hanc  enim  parit  mansuetudo  el  mo- 
destia  :  hisceergo  ornari  vultmulieres;  ac  man- 
sueludinem  quidem  opponit  invidiac ,  iracundiae, 
superbiae  :  modestiam  vcro  levitati,  petulantiae, 
inconstantiae,  garrulitati,murmuralioni,  in  quae 
\itia  naturaliter  propendent  mulieres  ornatum 
externum  seciantes  ,  internum  negligentes,  ait 
S.  Chrysosl.  hom.  lh.  in  Matth.  Nam  si,  inquit, 
consclentia  singulorum  cernere  possemus ,  multos 
ibi  vermes  ,  multam  saniem  ct  incomparabilem  re~ 
perirem  fcetorem  :  cupiditates  clico  improbat ,  qua? 
vermes  spurcitia  mirum  in  modum  excedunt,  impii 
enim  quasi  mare  fervens ,  quod  quiescere  non  po- 
test ,  et  redundant  fluctus  ejus  in  conculcationem 
ct  lutum,  Isaia?,  57.  20. 

Tertia  huec  est  virtus  mulieris,  nimirum  man- 

suetudo,  pax  et  modestia,  cujus  fructus  est  incor- 

ruptio,  ut  scilicet  faciat  hominem  a  vitiisom- 

nibus  incorruptum,  integrum, imperturbabilem. 

Modesti   (  graece  ^\>/M  ,   id  est ,   tranquilli  , 

silentis,  pacilici,  el  consequenter  modesti)  Siu- 

iutus.  ]  S.  Ambros.  lib.  1.  Offic.  cap.  18.  Modes- 

tia,  ait,  quam  a  modo  scientue  quid  deceret  appct- 

latam  arbitror  ,  etc.  S.  August.  lib.  de  Vita  bcata, 

sub  finem  :  Modcstia  ulique  dicta  est ,  inquit , 

a  modo;  et  a  temporis  temperantia.   Ubi  autem 

viodus  est  atque  tempcrics,  ncc  plus  cst  quicquam, 

necminus.  AdditS.  Ambr.  Oremus  in  incorruptione 

quieti  et  modesti  spiritus,  qui  cst  ante  Deum  locu- 

ptes,  ut  ait  Pelrus  1.  ep.  c.  3.  U.  Magna  igiturtno- 

destia,  quce  cum  sit  etiamjuris  sui  remissior  nihil 

sibi  usurpans ,  nihil  vindicans ,  et  quodammodo 

intravires  suas  contractior ,  divcs  est  apud  Deum, 

apud  qucm  nemo  dives.  Divcs  est  modestia ,  quiu 

portio  Dei  est.  Deus  enim  est  ipsa  increata  et 

essentialis  modestia  tam  ad  intra ,  quam  ad 

extra;  adeo  ut  in  toto  mundo  intelligi ,  at  nou 

sentiri  possit.   llabilus  cnim  mcnlis  in  corporis 

stutu  cernitur.  SicetS.  Maria  audila  angeli  salu- 

talione  ,  praverecundia  non  rcsalutauit ,  ncc  illum 

responsumrctulit ,  nisi  ubi  de  suscipienda  Domini 

generatione  cognovit ,  ut  qualitatem  affcclus  dis- 

ceret ,  non  ut  sermonem  refelleret ,  ait  idem  I.  1. 

in  lucam.  Et  lib.  2.  de  Virg.   eam  ita  pingit  : 

NikU  torvum  in  ocutis,  nihitin  verbis  procax ,  nihil 

in  actus  invcrccundum  ,  non  gcstus  fractior ,  non 

incessus  solutior,  non  vox  petulantior ,  ut   ipsa 

corporis  species  simulacrum  fuerit  mentis,  figura 

probilalis. 

Narrat  Dion.  Carth.  in  cap.  3.  de  Divin.  nom. 
S.  Dion.  Areop.  S.  Dionysiiun  cum  e  Gr.Tcia  in 
Judoeam  venisset,  ct  B.  Virginem  convenisset , 
tanta  charitate  fulgcntem  ejus  vultum  cons- 
pexisse,  ut  prae  nimio  slupore  dcficiens  in  i.i- 
ram  cectderit ,  dixeritque,  nisi  ratione  naturali 
et  fule  cognovlsset  allam  esse  diviniiatem ,  se 
hanc  ipsam  Virginem  loco  Dcae  habilunini 
fuissc.  Scd  audi  ipsum  S.  Dionvsium  haec  i\v  Sti 
narrantem  epistola  ad  s.  Pauium  (Kcet  Bcllarui. 
de  Script.  Bcoles.  et  Blilnegem  illam  csseS.  Dio- 
nysii)  quam  recitat  noslcr  Christoph.  ft  Caslro 
in  Ilisu.n.i  Dciparw  cap.  10.  num.  10.  Fatcor , 


S.  PETRI.  Cap.  III. 


inquit,  coram  omnipotenlia  Dei  ,  et  clementi11 
Satvatoris ,  et  gloria  majcstatis  Virginis  tnatris 
cjus,  quoniam  cum  d  Joanne,  etc. ,  ductus  sui  ait 
deiformem  proesentiam  altissima  Virginis  ,  tantiu 
medivinus  splcndor  circumfulsit  exterius,etplenin^ 
irradiavit  inlerius  :  lanta  etiam  in  me  omniui;: 
odoramenlorum  supcrub  undavit  fragrantia ,  ul 
nec  corpus  infelix  ,  neque  spiritus  posset  tolius  uc 
tantaz  aterna?  felicitatis  in  signiasuslinere.  Defecit 
cor  meum,  defecit  et  spiritus  lanlx  gloria  rnajes- 
talis  oppressus.  Tcslor  qui  aderat  in  VirgineDeum. 
si  tua  divina  concepta  mente  non  me  docuissent , 
hanc  ego  verum  Deum  esse  credidisscm.  linde  non 
mirum  quod  B.  Virgo  solo  aspcclu  el  praesentia. 
Ilis  quos  viseret  integrilatis  insigne  confcrret ,  uti 
ait  S.  Ambros.  de  Institut.  Virg.  cap.  7.  S.  llie- 
i  on.  in  cap.  9.  Maltban  dans  causam ,  ctu 
Mattbaeus  Christumvocantem  illico  sit  secutu.s  : 
Certe,  inquit,  fulgor  ipse  el  majestas  divinilalis 
occutta ;  qu$  etiam  in  liumana  Clirisli  facie  re- 
lucebat ,  ex  primo  ad  se  videntes  trahere  poterat 
aspectu.  Et  in  cap.  21.  danscausam,  curCbristo 
per  flagellum  exigente  nummularios  e  templo, 
mensasque  subverlcnte,  etc. ,  quae  magnus  non 
fccisset  exercitus,  nemorestiterit :  Igneum  enim. 
ait,  atque  sidereum  radiabat  ex  oculis  ejus,  et  di- 
vinilalis  majestas  lucebal  in  facie.  Unde  Aa/ianz. 
cpist.  193.  ad  Dioclem.  Unum,  ail,  bonorum  est, 
ul  Christus  nupliis  inlwsit  (  Forro  ubi  Chrislus 
est  ,  m  odestia  quoque  est )  operai  pretium  est ,  ut. 
sicut  catera  omnia ,  sic  et  Christia  norum  matri- 
monia  modesla  et  composita  sint.  Modeslia  porro 
in  gravitate  sita  est.  Iclem  in  Carm.  de  vila  sua. 
aitse  propteraemulossponte  renuntiassepalriar- 
chatui  Constant.  duabus  de  causis  :  Ilinc  namque 
redibat,  ait,  commodum  duplex  mihi ,  modesttts 
ipsos  dumtrahoad  modesliam,  simulque  amorcm 
colligo  et  clarum  decus. 

Laudat  Nebridium  S.  Hicron.  epist.  ad  Sah  i- 
nam  ejus  uxorein  jam  viduam  ,  qttod  de  sorore 
generatus  Augttsttc ,  ct  in  materlcrai  ntttrittts  unut 
in  palalio ,  contubeimalis  et  condiscipulus  /lagtts- 
torum ,  quorum  mensa?  ministrat  orbis ,  et  terrcc 
ac  maria  serviunt ,  inter  rerum  omnium  abundan- 
tiam  ,  in  primo  atatis  flore  tanta?  verecundia?  fuit  , 
ut  virginalem  pudorem  vinceret,  et  ne  levem  quidem 
obscceni  rumoris  in  se  fabulam  darel.  Deinde  pur- 
puralorum  propinquus ,  socius ,  consobrinus  ,  non 
esl  inflatus  sttperbia  ,  sed  cunctis  amabilis  ,  ipsos 
principes  amabat  ttt  fratres,venerabatur  ut  domi- 
nos:  ministros  autem  et  universttm  ordinempalatii, 
qtto  regalis  frequentatur  ambitio,  sicsibicharitate 
sociarat ,  ut  qui  merito  infcriores  essent ,  officiis 
se  pares  arbilrarcntur.  Di/ficile  factu  est  gloriam 
virlute  saperarc ,  ct  ab  his  diligi  quos  prtfcedas. 
S.  Grcgorius  .'i.  Dialog.  17.  narral  Musam  puel- 
lamjuseuB.  Virg.  mores  leviorcs  conimutasse  in 
modesios,  ilaque  abcadcm  evocalani  incoelum. 

Spiritus.  ]  S.  Albanasius  cpist.  ad  Serap.  ac- 
cipil  Spirilum  S.  bic  cnini  dives  est  apud  Deum. 
quia  di\  inilatis  consors  est  et  parliceps.  q.  d. 
Qui  sc  puros  et  incorruplos  custodiont,  in  se 
cxcipiunt  Spirituui  S.  quictus  et  modc.slus,  eo> 
facit  parilcr  quietos  »t  niodcstos.  Modeslia  enini 
cst  fruclus  Spirilus  S.  Galal.  &  i% 

Yenim  ad  liilcram  bic  spiriiuin  liumanum  a<  - 
cipe  ciim  S.  Ambro««  1.  Olliciorum  cap.   1S.  1/  - 
cnim  modcslus  ciquictus.  csl  vcslis  el  ornalu.- 
liuilicrum  :  manat  lamen  a  Spiiilu  sancto.  c»i- 
que  ejus  doiuini. 

Qci  (  spirilus  incorruptus ,  qoiclus  ei  modf*- 


m 


COMMENTARIA  IN  I.  EPIST.  S.  PETIU.  Cap.   III. 


Uis)  est  in  conspectu  Dei  locuples.  ]  Quia  supcr 
terrena  omnia  sc  elevans  Dcum  possidet,  heres- 
que  est  cceli  et  regni  aeterni.  Nam  ,  ut  ail  Seneca 
epist.  67.  ratlo  niliil  est  alittd,  quam  in  corpus 
humanum  pars  divini  Spiritus  mersa.  Audi  S.  Arn- 
bros.  lib.  U.  epist.  27.  Vere  divcs  ,  qui  in  conspeclu 
Dci  potest  dives  videri,  in  cujus  conspectu  terra 
exigua ,  mundtts  ipse  angustus  est.  Sed  sotum 
illum  Deus  divitem  novit ,  qui  sit  dives  alernitati, 
qui  non  opum,  sed  virtutum  fructus  recondal. 
Quis  autem  ante  Deum  dives ,  nisi  quictus  et  mo- 
dcstus  spiritus  qui  nunquam  corrumpitur?  JSonne 
tibi  videlur  dives,  qui  habet  pacem  animi ,  tran- 
quillitatem  quietis ,  ut  nihil  concupiscat ,  nullis 
exagitclur  cupiditatum  procellis,  nec  vetera  fas- 
tidias  et  nova  quceras,  et  semper  desiderando  fiut 
in  summis  divitiis  inops?  Ea  est  pax  vere  dives  , 
qttce  superat  omnem  mentem.  Dives  pax ,  dives  ?no- 
destia,  dives  fules  (ftdeli  enim  totus  mundus  pos- 
sessio  est),  dives simplicitas  :  sunt  enim  et  divitice 
simpticitatis  ,  qucenihildiscutit,  nihit  contraclum, 
nihil  suspectum  aut  fraudulentum  putat ,  sed  puro 
sc  fundit  affectu.  Dives  bonitas  :  quam  si  quis  ser- 
vaverit,  pascitur  in  divitiis  ccelestis  hereditatis.  Me- 
rito  justus  semper  foznerat ,  iniquus  indiget.  Ille 
justitias  fcenerat  mandato  Dei  pauperibus  et  ege- 
nis  :  at  vero  insipiens  et  quod  putat  se  liabere  ne- 
quaquam  possidet.  An  putas  iUum  possidere ,  qui 
thesauro  suo  die  ac  nocte  incubans  avara  et  misera 
torquetur  sollicitudine.  Ille  vero  eget,  etsi  alii  di- 
ves  videtur  :  sibi  pauper  est ,  qui  non  utitur  eo 
quod  habet ,  qui  adhuc  alia  rapit,  alia  desiderat, 
Ubi  enim  nullus  cupiditati  modus  ,  qui  fruclus  di- 
vitiarum?  nemo  est  dives,  qui  qttod  habet  secum 
auferre  non  potest.  Quod  enim  hic  retinquitttr ,  non 
nostrum,  sed  aiienumest.  Subditexempla  :  Dives 
Henoch,  qui  quod  habuil  secum  transtulit ,  et  om- 
nem  illum  bonitatis  suce  sensum  ccslestibus  intulit 
receptaculis  :  qui  ideoraptus  est,  ne  cor  ejus  ma- 
Utia  mularet.  Dives  Elias ,  qui  virtutum  suarum 
thesauros  curru  igneo  sublimis  sedibus  cethereis 
invexit.  Et  tamen  iste  non  mediocres  divitias  he- 
redi  reliquit ,  quas  ipse  non  amitteret.  Quis  hunc 
pauperem  vel  tunc  dixerit  ,  cum  victus  quotidiani 
indigens  [alimonia  mitleretur  ad  vidttam,  ut  pas- 
ceretur  ab  ea  quando  ad  ejtts  vocem  ccetum  ctattde- 
batur  et  aperiebatur;  quando  ad  ejus  verbum  hydria 
larince ,  et  vas  olei  non  deftciebat  per  triennium , 
sed  abundabat ,  nec  minuebatur  usu  sed  replebatur? 
Quis  illum  pauperem  dixerit ,  ad  cujus  voluntatem 
dcscedebat  ignis ,  quem  invia  flumina  non  conclu- 
debanl,  sed  insuttm  fonlem  recurrebant ,  ut  sicco 
Propheta  transiret  pede?  Duos  finitimos  vetus  his- 
toria  describit ,  regem  Achab  et  pauperem  Nabu- 
then  :  quem  horum  pauperiorem,  quem  ditiorem 
credimus?  Alter  regaii  fulcro  divitiarum  prczdi- 
tus ,  inexplebilis  insatiabilisque  of)ibus  suis  exi- 
g uam  pauperis  vineam  desideravit.  Aliter  despiciens 
animo  Gzsuiuv  t«5  ■noj.w/pvGous  Tu^a5  >  imperia- 
tesque  gazas  suo  erat  contentus  palmite.  Nonne 
videtur  hic  magis  dives ,  hic  magis  rex ,  qui  sibi 
abundabat ,  suas  regebat  cupiditates  ,  ut  nihil  alie- 
num  concupisceret?  Ilte  autem  egentissimus ,  cui 
aurum  suum  vile  alienus  pabnes  pretiossimus  tss- 
timabatur?  Deinde  idipsum  hoc  sorite  demons- 
trat.  Quid  est  divitem  esse ,  nisi  abundare?  Quis 
autem  abundat ,  qui  sil  animo  contractior  ?  Quis 
autem  animo  contractior ,  utique  angustior?  Quce 
igitur  in  angustiis  abundantia?  Non  ergo  dives  , 
qui  non  abundat?  Unde  pulchre  David  :  Divites, 
ait,  eguerunt  el  csttrierunt.  Niliit  ergo  affectu  sa- 


pienlis  dilius ,  nihil  insipientis  cgerttlUS  ;  Ibi  abun- 
danlia  ubi  satietas  :  ubi  autem  famei  cuptdltatum, 
ubi  inexplebilis  appetentia ,  ibi  utlque  pattper- 
tas, 
nivit 


etc.  Secundum  haic  Petrus  Apostolus  de/i- 
non  in  auro  et  argenlo  et  indumentis  femi- 
narum  esse  ornamentum ,  sed  in  occutto  cordis 
homine  atque  abscondito  :  unde  nulla  se  exuat  cul- 
tum  pietatis  ornatum  gralite ,  vita?  aternce  here- 
ditatem.  Idem  per  umbram  vidit  Socrates,  cujus 
haec  vox  et  oratio  extat  apud  Clement.  Alex. 
hb.  5.  Strom.  O  Pan  et  dii  alii  date  mihi,  ut  intus 
sim  pulcher  et  honeslus  :  siquidem  est  pulcherri- 
mum  id  quod  est  sapientissimum.  Dicebat  enim  vir- 
tutem  esse  animai  pulchritudinem ,  contra  autem 
vitium  animw  turpitudinem. 

5.  SlC  ENIM  ALIQUANDO  et  SANCTjE  mulieres  spe- 
rantes  in  Deo  ,  et  consequenter  credentes  et 
amantes  Deum,  ornabant  se.  ]  T6  sperantes  in 
Deo,  parlim  refert  ad  sancta.  q.  d.  Quia  sanctse 
ideo  sperabantin  Deo ,  sancti  enim  cor  per  speni 
quasi  anchoram  defixerunt  in  Deo.  Partim  ad 
ornabantse.  q.  d.  Quia  sperabant  inDeo,ideomo- 
deste  ornabant  se,  non  capillatura,  auroet  ves- 
tibus  preliosis  ,  sed  obedientia ,  subdendo  se 
maritis,  castitate,  ac  spiritu  quieto  et  modesto. 
Nota sperantes,  idest  timentes,  amantes,  colentes 
q.d.  Deumcolebant,  ideoornabantse  obedientia, 
caslitate,  modestia;  quia  scilicet  sciebant  hune 
ornatum  Deoplacere,  ab  eoque  praecipi ,  ac  per 
eum  sperabant  se  in  matrimonio  a  Deo  omni 
fructu  etgratiabenedicendaset  cumulandas.Spes 
enim  hic  per  synecdochen  omnem  Dei  cultum 
complectitur ,  aeque  ac  ei  conjunctus  timor 
omnem  Dei  cultum  comprehendit,  ut  cum  dici- 
tur  :  Timete  Dominum  omnes  Sancti  ejus  :  timete, 
id  est  reveremini,  et  colite.  Nihil  deest  timenti- 
bus  eum.  Timor  Domini  pteniludo  sajnentia? ,  etc. 
Qui  enim  Deum  timet  et  sperat,  per  hunc  timo- 
rem  et  spem  impellitur,  et  quasi  cogitur  ad  ei 
obediendum  etserviendum.  Ita  de  Josaphat  regc 
veri  Dei  cultore  dicitur  2.  Paral.  17.  3.  Non  spe- 
ravit  in  Baalim  ,  sed  in  Deo  Patris  sui ,  id  est 
non  coluit  Baalim,  sed  Deum  patris  sui.  Unde 
subdit  :  Et  perrexit  in  praceplis  itlius  et  nonjuxta 
peccata  Israel ,  qui  coluit  Baalim  ,  id  est  idola. 
Ps.  h.  Sacrificate  sacrificium  justitia,  et  sperate  in 
Domino,  id  est  sacrificate  et  colite  Dominum, 
Ps.  53.  9.  Gustate  el  vidcte  quoniam  suavis  est 
Dominus  :  hinc,  Beatus  vir  qui  sperat  in  eo,  id 
est  eum  colit  et  amat,  ilaque  ejus  dulcedinem 
gustat.  Unde  subdit,  Timete,  id  est  colite,  Domi- 
num  omnes  sancti  ejus,  quoniam  non  est  inopia 
timentibus  eum.  Ps.  36.  3.  Spera  in  Domino,  et  fac 
bonitatem.  Similia  suntPsal.  83.  13.  Psal.  113.  9. 
Thren.  3.  25.  Ita  Rebecca  viso  Isaac  sponso  suo 
modeste  pallio  se  velavit ,  ac  ex  camelo  desiliens 
ei  honorem,  reverentiam,  submissionem  et  ob- 
sequium  obtulit,  atque  tota  vita  praestitit,  Ge- 
nes.  2/i.  §k.  Rebeccam  socrum  secutae  sunt  nurus 
Rachel  et  Lia,  ex  eisque  progenita?  Noemi,  Anna , 
Abigail,  Esther,  Judith  et  Ruth  Moabitis.  Sic  mu- 
lieris  fortis  ornatum  pingens,  Sapiens  Proverb. 
cap.  31.  21.  Fortitudo,  ait,  et  decor  indumentum 
ejus. 

Ita  S.  Gorgoniam  sororemsuam  laudat  S.  Gre- 
gor.  Nazian.  orat.  11.  Non  illam,  ait,  aurum  or- 
navit ,  non  flavce  comaj ,  crinium  nocti  et  impos- 
turce ,  pretiosum  caput  summacum  insania  scenam 
efficientium ,  non  circumflua  et  pellucidce  vestis 
magnificentia,  non  lapidumsplendores  propinquum 
aerem  colorantes ,  non  pictorum  artes  °.t  prwsh- 


COiwAlENTAKJA  IN  EPIST 

i'i(p ,  (■/■/ciiusqne  fictor  in  contrarium  fabricans, 
msidiosisque  coloribus  Dci  figmentum  obduccns,  et 
per  honorcm  infamiam  inurens,  ac  divinam  for- 
mam  meretricum  procacibus  oculis  idolum  propo- 
nens ,  ut  adulterina  pulchritudo  naturale  imagi- 
nem,  qtmDeofuturoavoservatur,surripiat.  Verum 
cum  exlernos  multos  et  varios  mulierum  cum  or- 
natus  cognitos  haberet;  nullum  tamen  moribus 
suis  ,  atque  intus  condito  splendore  prcestanliorcm 
agnosceoat.  Unus  illi  rubor  placebat ,  quem  pudor 
affert  :  unus  candor,  quemparit  abstinentia.  Nam 
pigmenla  et  fucos,  hacfluxam  forma;  ventistatem, 
sceniciset  trivialibus  relinquebat ,  quibusque  pro- 
brum  ac  dedecus  est  erubescere.  Unde  post  plura 
mortificationis  ejus,  austeritalis,  pietatis  et  de- 
votionis  heroica  opera  recensita  exclamat  :  O 
fcmineamnaturam;  quo3 propler  omnc salutis  cer- 
tamen  viritem  naturamsuperasti ;  atque  illud  cons- 
picuum  fecisli ,  masculum  et  feminam ,  corporis , 
non  item  animiv  discrimen  esse!  O  ingenlem  post 
baplismum  castitatem,  el  sponsam  Christi  animam 
in  puro  corporis  thalamo!  O  Chrisli  exinanitionem, 
at  servi  formam,  et  passiones  ipsius  mortificatione 
honoratas? 

6.  Sicut  Sara  obedierat  AmuiEE,  ]  adeo  ut  eum 
c.x  patria  Chaldsea  abeuntcm  relictis  parentibus 
et  cognatis  secuta  sit,  et  cum  cocontinuo  pere- 
grinata  per  Chananaeam  ,  ibique  periculis  etiam 
castitatis  pro  eo  se  objecerit.  Vide  dicta  Gen.  12. 
13.  et  seq. 

Dominum  eum  vocans  ,  ]  dicens  Gen.  18.  12. 
Postquam  consenui ,  et  dominus  meus  (  marilus 
ineus  Abraham )  vetulus  est ,  voluptati  operam 
clabo?  Sara  proprio  nomine  vocabalur  Jescha  , 
uli  dixi  Gencs.  11.  in  fine,  posteadicta  est  Sarai, 
id  est,  domina  vel  princeps  mea ,  idque  ut  vide- 
tur,  ab  Abraham,  qui  videns  se  ab  ea  honorari, 
vocarique  dominum  ,  vicissim  eam  honorare 
voluit ,  ideoque  vocavit  eam  Sarai ;  ita  noster 
Eorinus.  Cujus  rei  magnum  indicium  est,  quod 
primitus  vocata  sit  Sarai ,  id  cst  domina  mca  , 
quomodo  a  nullo  alio  congrue  vocari  potuit 
quam  ab  Abraham  marito.  Deindea  Deopromii- 
lente  ei  filium  Isaac ,  ex  quo  nascilurus  erat 
Christus,  vocata  est  absolute  Sara,  id  est  do- 
mina  :  quia  per  Christum  filium  suum  domina- 
lura  erat  loti  orbi,  Genes.  17.  15.  Discant  ergo 
uxores  aSara  honorare  maritos,  sic  vicissim  ab 
eis  honorabuntur  ;  discant  eis  parere  ,  quia  pa- 
rendo  imperabunt ,  et  oblinebunt  ab  eis  quid- 
quid  volent.   Ita  hodie  videmus  viros  graves 
nxores  suas  vocare  dominas.  Nimirum  ,  verum 
<st  illud  Senecac  :  Casta  ad  virum  malrona  pa- 
/cndo  imperat.  Unde  mystice  Origen.  hom.  6.  in 
f.cn.  Sura ,  ait  ,  qua;  interpretalur  princeps ,  vel 
principatum  agcns,  formam  tenet  ipt-^  ,  quod  est 
animi  virtus,  Ihvc  ergo  virtus  conjuncta  cst  et  cc- 
lueret  sapicnti  ct  ftdeli  viro,  sicut  et  ille  sapieris  qui 
•liccbatde  sapientia  :  llanc  quwsivi  adducere  spon- 
sam  mihi:  ideo  ergo  dicitur  ad  Abraham:  Omnia 
quacumque  dixerit  tibi  Sara ,  audi  vocem  ejus.  Si 
i/uis  ergoascivil  sibi  in  conjugiovirtutcm,  audivi 
imcjus  inomnibus.  Et  postquam  eam  habucrit 
'ixorcm  pcrfeclus  ,  effcctus  faciat  ct  sororem ,  ut 
ramdcm  aliis  communicct  ,  uti   Abraham   dixil 
Saram  esse  suam  sororem.  Porro  S.   Nazianz. 
orat.   11.  de  S.   Gorgonla  sorore  sua  ,  asserit 
Saram  bac  obedientia  et  honore  quem  detulit 
inarito,  piomeiitani  esse  non  tantum  justiti.e 
iauclem  ,  sed  et  ul  ex  eo  conciperet  et  pareret 
Jilium  sanctum  et  illustrem  Patfiarcham  ,  sci- 
conxF.i     \  i  ipiue.    rosi.  X. 


,  S.  PETfll.  Cap.  III.  665 

licet  Isaac.  Vide  S.  Chrys.  hom.  32.  in  Gen.  ubi 
inire  Saree  obedientiam  et  amorem  erga  inari- 
tum  celebrat. 

S.  Ignatius  epist.  12.  ad  Antioch.  monet  uxores 
ita  revereri  viros,  utillos  ne  quidem  ex  nomine 
compellare  audeant. 

Clemens  Alex.  1.  U.  Strom.  Mulierem,  inquit, 
quce  cum  honeslate  amat  marilum,  describit  Euri- 
pides  sic  monens. 

Bonisque  vcrbis  prosequi  oportct  ,  si   quid  conjux  dixe- 

rit : 
Si  haud  dixerit ;  laborare  ut  ad  gratiam  dicat  luarili. 
Dulce  est  conjugera ,  mali  si  quid  evenerit , 
Cum  viro  tristarier,  doloris  el  gaudii  esse  participem. 

Sic  morum  mansuetudinem  oslendens ,  et  benevo- 
lcnliam,  vel  in  calamilatibus.  Deinde  subjungit 
uxoris  dignam  csse  vocera : 

^grotus  et  si  sis,  ajgra  simul  feram , 

Tuaque  patiar  mala  ;  et  certe  milii 

Non  quidquam  acerbi  ?  una  cum  amicis  nam  decet 

Fieri  beatos  quid  nisi  hoc  amicitia  est  ? 

Idem  Clemens  1.  3.  Paedagogi  cap.  11.  lies ,  ait . 
cst  pulcherrima  mulier  domus  custos  ,  quce  et  se  et 
maritum  propriis  ornamentis  induit  ,  per  quw- 
omnes  exultant  :  fdii  quidem  propter  matrcm , 
maritus  proplcr  uxorem  ,  ipsa  propter  cos  ,  om- 
nes  autem  propter  Deum.  Ut  paucis  igilur  dicam 
virtutis  penus  csl  fortis  mulier.  S.  Amb.  in  c.  31. 
Proverb.  c.  3.  Bona  ,  ait,  conjux  virum  suum 
dominum  vocat,  sicut  Sara  obediebat  Abrahce ,  di- 
ccbat  relrus  Apostolus  ,  dominum  cum  vocans. 
Uona ,  inquam ,  conjux  non  solum  vocat  virum 
dominum  suum ,  sed  hoc  sapit  ,  hoc  sonat ,  hoc 
gestat  corde ,  hoc  profitetur  ore ,  tabulas  matri- 
monialcs  instrumcnla  anptionis  sua?  deputat  ; 
solebat  enim  olim  uxor  a  maritis  coemi ,  et 
per  coemptionem  duci )  Est  ergo  ancilla  dans 
(  opera  anciilis.  Sic  S.  Natalia  maritum  suum 
Adrianum  vocabat  dominum.  Sic  S.  Monica  Pa- 
tricio  viro  suo  serviebat  qua-si  domino,  aitS.  Au- 
gust.  9.  Confess.  9.  Vide  sex  prsecepta  qu.T 
uxori  ex  Aristotele  dedi  Epbes.  5.  22.  et  v.  nlt. 
in  fine  capilis.  Vide  et  exempla  honoris  ct  amo- 
ris  conjugum  ,  quse  recensui  Gen.  2.  1h. 

Denique  S.   Hier.  scribensad  Celanliam  hoc 
ei  uxoribus  praeceptum  dat:  Vra:cipur  in  conju- 
gio  venerabili  et  immaculato  Apostohca;  reguicn 
ordo  tcneatur  :  servetur  in  primis  viro  auctoritus 
sua,  totaquc  a  te  discat  domus  quantum  iili  hono 
ris  debeal :   lu  dominum  illum  obsequio  iuo,  tu 
magnum  illum  tua  humilitate  dcmonslra :  tanto 
ipsa  honoratior  futura  ,  quanlo  illnm  amplius  hc* 
noraveris.  Caput  cnim  (ut  ait  Aposlolus)  mulieris 
est  vir:  nec  aliunde  magis  icliquum  corpus  orna- 
tur ,  quam  e.r  capitis  dignitatc.  Lxorenim  trans- 
it  in  domum  ,  stirpem  et  familiam  mnriti,  ab 
eoque  omne  suum  decus,  nobilitatem  ct  digni- 
latem  accipii.  Porro  hac   dc  causa  duccndam 
essc  uxorem  in  stalu  parem ,  non  stipcrioiem  , 
ne  niarilo  snperbe  praeesse  velit ,  monent  sa- 
pientes  Chilon  et  Pittacus.  Audi   Ausonium  de 
scptem  Sapient.  in  Solone  :  Par ,  pari,  inquil. 
ItigatO  conjux  :   quod  impar    cst  ,    dissidet.   El 
Oviuius  in  ep.  Dejanirsc  ad  Herculem  : 

Si  qua  voles  aptc  nubere,  nubc  pari. 

Inde  illud  vulgo  tritum  :  Ttt  libi  sttmc  parcm. 

Cljcs    i:stis  fii.i.e.  ]   Hinc  Kquel    S.    Pelmm 
proprieet  directe  luvc  scribere  JudaoSs  :  hicnini 


CG6  COMMENTAMA  1N  I.  E 

erant  filh  el  fili^e  Sarae  ad  litteram  :  consc- 
quenter  lamen  scribit  et  Genlibus  :  hi  eniui 
erant  lilii  ot  filiae  Sarae  et  Abrabae  secundum 
spiritum  ,  quia  ejus  fidem ,  pietalem  el  opera 
sancta  imitabantur.  Rom.  9.  8.  ila  Didym.  Untle 
subdit  Petrus  benefacientcs  ;  Syrus  iu  operibus 
bonis,  scilicet  imilandoSarae  eleemosynaset  be- 
neficentiam.  Hancenim  significat  graecum  isyfrfo- 
^eioOvTst,  licet  idem  verbum  adhonoreem  et  be- 
nevolenliam  mariloexhibendam,  acquaevis  alia 
bona  opera  extendi  possit.  Porro  uxoris  oflicia 
et  opera  bona  egregie  depingit  Sapiens  Prover- 
biorum  31.  etTobiascap.  10.  13.  et  S.  Paulusad 
Tiium  2.  h.  et5. 

NON     PERTIMENTES     ULLAM    PERTURBATIONEM  ,    ] 

quasi,  si  vos  subdatis  mariiis,  eisque  benevolae, 
beneficae  el  obsequentes  sitis  ,  imperiosius  ab 
iis  tractandae  sitis  ,  quin  potius  obsequium  ves- 
trum  conciliabit  vobis  maritorum  amorem  , 
pacem  ,  honorem  :  magnes  enim  amoris  est 
amor  ;  ita  OEcum.  Rursum,  q.  d.  Nolile  timere 
perturbationes,  id  est ,  molestias  conjugii  :  si 
enim  bencfacialis ,  digneque  conjugio  vivatis  , 
Deus  sua  gratia  eas  vobis  faciet  faciles.  Haec 
enim  graliaesteffectus  Sacramenti  matrimonii, 
conjugibus  a  Deo  praeparata  ,  ut  matrimonii 
onera  fortiter  sustineant ,  sibique  bene  consciae 
nihil  timeant.  Tertio  et  nervose  ,  q.  d.  Si  qua 
domi  oriatur  perlurbatio  ,  uti  saepe  fit ;  si  ma- 
litus  irascatur,  siproleslitigent,  siinter  ancillas, 
iamulos,  cognatos,  vicinos  oriaturlis  et  conlen- 
uo,  nolite  timere,  nolite  percelli;  sed  foriiter 
omnia  quasi  viragines  sustinete  ,  ac  vestra  pru- 
dentia  et  gratia  sopite  et  conciliate.  Estote  im- 
perturbabiles ;  ita  omnes  domus  perturbalioncs 
sedabitis,  facietisque  ut  tota  familia  instar  vestri 
sit  tranquilla  et  pacifica. 

Minus  caste  aliqui  pertubationem  accipiunt  li- 
])idiuis  (hancenim  significat  Graecum  ,  xTOYian, 
apud  Aristot.  de  Gener.  animal.  c.  5. )  q.  d.  Ne 
timeatis  per  obsequia  erga  maritum  inflamman- 
dam  in  vobis  libidinem  ,  quia  illa  charitatem 
pariunt,  non  cupiditatem. 

7.  VlRI  SIMILITER  COHABITANTES,  ]  mulieri  ,    Ut 

jequitur.  Cohabitantcs  ,  id  est  cohabitent ,  sci- 
licet  ut  utantur  eodem  tecto  et  lecto,  ne  ab 
uxoribusfaciantdivortiumveldomus,  vel  thori, 
neve  ad  alias  divertant  aut  foris  pernoctent.  Est 
hebraismus.  Hebraeienim  utuniur  participio  pro 
indicativo,  quo  carent ;  cujus  rei  multa  sunt 
exempla  Rom.  12.  10.  et  seq. 

Secundum  scientiam.]  Scientia  hic  significat 
prudentiam  et  discretionem.,  quae  dictat  viro, 
ut  infirmitati  uxoris  se  accommodet,  eique  ho- 
norem  deferat,  ut  eam  tractet  quasi  sociam  , 
non  quasi  ancillam ;  ita  Lyran.  Dion.  et  alii. 
Est  enim  vir  in  domo  id  quod  rex  in  regno  , 
aitAristot.  in  OEconom.  Sicut  ergorexdebetessc 
praeditus  prudentia  politica,  qua  regnum  regat 
congrue  pro  subditorum  capacitate  et  disposi- 
tione  ,  ita  vir  praeditus  sit  oportet  prudentia 
ceconomica ,  qua  uxorem ,  filios  et  familiam  ita 
regat ,  ut  inter  omnes  constet  unio  ,  pax  et 
amor.  Rursum  ut  omnes  doceat  Dei  legem  et 
voluntatem,  quid  scilicet  in  quavis  re  agere  vel 
cavere  debeant  ut  Deo  placeant ,  ejusdem  gra- 
tiam  et  gloriam  consequamur.  Est  enim  vir  in 
domo  quasi  oculus,  lucerna  et  sol  totam  domum 
docens  et  illuminans  ;  ita  Beda. 

QUASI  INFIRMIORI  VASCULO  MULIEBRI  (  S.  Ambr. 

dc  Paradiso  c.  ft.  legit ;  tanquam  infirmiori  vasi 


PIST.  S.  PETRI.  Gap.  III. 

mulieri)  impertientes  iio.noium.]  Infirmae  suut 
mulieres  tum  sexu  et  complexione  ,  tum  animo 
et  judicio;  tum  arte,  industria  et  sapientia  ad 
res  gerendas  ;  unde  viri  est  exlerna,  mulieris 
domestica  curare.  Haec  infirmitas  facit  eam  pro- 
nam,  utfaeile  aestimet  se  despici  el  contemni : 
jubet  ergo  S.  Petrus  ei  occurri ,  eamque  suble- 
vari  per  honorem ,  ul  uxores  videntes  se  hono- 
rari  a  maritis  ,  suo  statu  conienlae  vivant  , 
maritumque  ament ,  et  cum  eo  pacifice  vivani 
quasi  una  caro,  id  est ,  una  persona  civilis  ei 
ceconomica,  Genes.  2.  24. 

Per  Iwnorem  S.  Hier.  1. 1.  contra  Jovin.  et  Hes- 
selius  accipiunt  absiinentiam  ab  usu  matrimo- 
nii ,  ut  statis  temporibus  vacent  oralioni ,  ut 
sequilur:  Si  abstinemus  nos ,  ait,  acoitu,  hono- 
rem  tribuimus  uxoribus  :  si  non  abslinemus ,  pers- 
picuum  est  honori  contrariam  esse  contumeliam : 
quo  indicat  usum  matrimoniiesse  contumeliam, 
id  est ,  esse  vile  quid,  carnale  et  pudendum  , 
qua  de  causa  hic  actus  turpis  vulgo  vocalur,ct 
a  Script.  ignominiae  et  turpitudinis  revelatio  , 
Levit.  18.  7. 

Secundo  ,  OEcumen.  per  Iwnorem  accipit  leni- 
tatem  ,  ut  ait ,  viri  leniter  quod  quadam  reve- 
rentia  pe  rsuadeant  uxoribus  in  voluptatempro- 
nis  ,  ut  abstinenliam  a  conjugio  tempore 
orationis  admiltant.  Tertio  alii  ex  adverso  per 
honorem  accipiunt  debitum  conjugale  ,  quasi 
jubeat  illud  uxoribus  reddi;  sed  honeste,  non 
petulanter  et  inhoneste  instar  equi  etasini.  Hoe 
est  quod  ait  Paulus  1.  Thessal.  U.  3.  Ut  abstinea- 
tis  a  fornicationc,  ut  scial  unusquisque  vas  suum 
(uxorem  suam)  possiclere  in  sanctificatione  etlw- 
nore,  non  in  passione  desiderii,  sicut  et  Gentes  qucc 
Deum  ignorant;\la  ex  Turriano  noster  Lorinus. 
Quarto  ,  melius  et  plenius  OEcumen.  rursum  , 
honorem  generaliler  etproprie  ut  sonat  accipii , 
ac  praeser  tim  ut  mitem  ,  inquit ,  se  vir  uxori  v\ 
placibilem  exbibeat,  nequedomesticarumrerum 
quae  ipsius  fidei  creditae  sunt ,  nimis  severani 
aut  accuratam  ab  ea  ralionem  exigat.  Rursum 
ut  honorifice  eam  tractet  et  compellet,  dicendo, 
v.  g.  cum  Abraham  ,  Sarai,  id  est  domina  mea 
quid  cupis  ,  quid  a  me  postulas  :  Mulier  enim 
natura  sua  est  timida,  verecundaet  pusillanimis 
timoris  hujus  ,  pudoris  et  pusillanimilalis  phar- 
macum  est  honor ,  si  videat  scilicet  se  a  marito 
honorari.  Sic  Claudius  Imper.  Messalinam  uxo- 
rem,  licet  impuram,  vocabat  dominam.  Nesloi 
apud  Homerum  Odyss.  3.  conjugem  vocat  domi- 
nam:  sic  quoque  S.  Adrianus  compellavit  suam 
S.  Nataliam.  Hinc  Itali ,  Hispani  et  Galli  per- 
mulli  uxores  vocant  damas  ,  Graeci  lionov^, 
idest  dominas.  Huc  spectat  illud  Marlial.  1. 11.  in 
Paulam  epigram.  8. 

Hserebit  dominae  vir  comes  ipse  suae. 
EtVirgil.  iEneid.  6. 

Hi  dominum  Ditis  thalamo  deducere  adorli , 
Et  Catull.  in  Epithal.  Juliae , 

Ad  domum  dominam  voca. 

Praeclare S. Basil.  hom.  7.  Hexatrn.Fos,  aii, dviri, 
conjuges  vestras  diligite  ,  etiamsi  locis  longinquis 
in  conjugii  societalem  convenistis ,  naturos  vin- 
culum  legibus  ac  benedictione  obstriclum  ,  unio 
acjugum  distantium  esto.  Et  mferius,  cum  exem- 
plo  viperae  et  murenae  docuisset,  uxori  mores 
viri  asperos  ferendos  esse  subdit ,  Audiat  et  ipse 
vir  accommodatam  seque  decentem  admonitionem: 


COMMENTAIUA  l.\  I.  EPIST.  S.  PETttl.  Gap.  III.  CC7 


vipora  virus  ob  nuptiarttm  veneralionem  evomit,  tu 
iLuritiam  animi ,  tuferilatem,  tu  crudelitatem  ob 
unionis  reverenliam  non  deponis  ? 

El  S.  Clirys.  hom.  26.  in  1.  adCor.  Consideramu- 
licrcmdcbile  vas  csse.  Tuautemvir,  propterea  prin- 
ceps  factus  et  capitis  loco  datus  ,  ul  sttbdita;  feras 
hnbeciUitalem  :  velis  igitur  tuum  illustrare  prin- 
cipatum;  quodfacies,  sisubdila?  non  insultavcris  : 
ct  (jucmadmodumrcx  lanto  clarior  apparet,  quanto 
pncfeclum  suum  clariorem  ostendit,  quem  si  inlio- 
nuraret ,  et  conlttmeUa  illius  dignitatis  magni- 
ludtnem  afficeret,  non  parvam  glorut  suo3  par- 
tcm  uuferret :  itulem  et  tu  si  illam  quce  secundttm 
posl  te  locum  oblinet ,  contumelia  afficis ,  non  pa- 
rum  ttti  frrincipatus  lionori  derogas.  Quotiescum- 
que  aliquid  molesti  domi  contigcrit ,  si  quid  ttxor 
peccavcrit ,  consolare ,  et  noti  mcerorcm  augere. 
Ltcct  enim  omnia  projicias^-nikil  molcstius  con- 
tingct,  qttam  non  Itabere  bcnevolam  domi  uxorcm: 
licet  quodcttmque  dixeris  peccalum ,  nullttm  ma- 
gis  dolcndum  inveneris  ,  quam  cum  uxore  seditio- 
nemhabere.  llaqtte  propterca  omniuin  maximo  in 
honore  liabenda  est  Itttjttsmodi  dilcctio.  Qttod  si 
invicem  oncra  fcrcnda  sttnl ,  mtillo  mngis  uxoris  , 
<  l  si  pauper  sit ,  noli  exprobrare ;  et  si  slttlta,  noli 
ci  instdlare  ,  sed  esto  modcslior :  ctcnim  tttttm 
mcmbrum  est  ,  el  caro  una  facli  estis.  Sed  stulla 
<st,  cbria  ,  iracunda.  Igitttr  dolendum  est ,  non 
irascendum  :  et  Deo  supplicandum  cst ,  et  ipsa  ad- 
monenda  ct  adjuvanda  consilio ,  el  omni  conatu 
adnitcndum  ttt  illis  libcretur  affcctibus.  Qttod  si 
vcrbcraveris,  exasperabis  morbttm :  aspcrilas  enim 
mansuctttdine  ,  non  alia  asperitate  dissolvitttr. 
Subdit  exemplum  Socratis  ,  qui  rogatus  quo- 
inodomoresuxoris  pravaeeltemu  lenuetoleraret, 
respondit ,  ttl  gymnasium,  pale.stram  philosophia 
(  pallenHae )  domi  habeam.  Ero  enim ,  inquii  , 
ctttn  aliis  mansttcttts  ,  cum  in  ea  quotidie  tote- 
randa  crudiar. 

Tanquam  coH.Ei\Ei)inus  oiuti,e  \\tjr.  ]  Dat  cau- 
sam  cur  viri  honorare  debeanl  uxores,  quia  sci- 
lioet  j,  cslo  natura  et  sexu  sinl  infirma)  et  impa- 
rt'S  lamen  gratia  et  vocalione  viris  sunt  pares; 
vocatae  enim  sunt  ad  eamrtem  cum  virisgraliam 
elgloriam.  Honorent  ergo  illas,  quasi  sihi  colie- 
redes  in  Ecclesia  tam  militante  ,  quam  trium- 
phanle.  Nota.  Gratia  vocalur  vitce,  id  cst,  Primo, 
viialis  quia  scilicet  gratia  dat  animae  vilam  spi- 
rilualem  ,  ut  vivat  spiritu  Dei.  Sccundo,  quia 
gratia  ducit  ad  vitam  aeiernam  :  gratia  enim  est 
scmen  gloria?  ,  quocircirca  a  Christo  vocatur 
fons  aquac  salientis  in  vilam  aeternam,  Johan.  l\. 
v.  l'i.  Ohde  pro  ^^,  id  cst  vilm  ,  Grocca  negia 
babent  Swmr;?  ,  \t\  est  vivce ,  vivificaniis  ,  et  vitam 
aclcrnam  conferenlis.  S.  Hieron.  I.  1.  contra  Jo- 
vin.  legil,  tanquumcoharedibus  mttltiplicis  gratuc. 
Cratia  enim  Christi  et  Chrislianismi  mulliplex 
i»4<  ,  multasque  virtules  et  rtona  complectilur. 
Porro  ro  cohcrrcdibus  ,  scilicet  mulicribus  :  Sins 
enhYl  intcllexil /h  rascttlo  mttlicbri.  Sic  enim  lle- 
l>ia>i  saepe  per  enallagen  commulaiu  numeros , 
i  ique  ac  personas  et  genera,  pnesertim  cum  in 
(iiio  alterum  inchidimr,  nthic  fit.  Graeca  hnlxnt 
^•-■it)f)coT,o;>f>i ,  ld  est  coharcdcs ,  in  nominativo, 
ul  referalur  ad  viros.  Sed  eortem  rertit  sensus. 
Si  enim  vir  est  eohoeres  uxori,  ergo  et  uxor  viro : 
cohaeres  enim  cohxredis  cst  coheres-.haeCenim 
MiUlcorrelativa. 

I   r  NON  IMrFniANTCft  0TIAT10NF.S  VF.STn/F.]Gl\TCe 

:ir'-^  .    irt  est ,  rcfringantur,  intcroipianlur  , 
;ilirogentnr,  extirpentnr.  Tigiirina,  ne  tntcrrum- 


panlur  precesvesli  a-,  ul  significct  assirtue  ,  irt  esl 
crebro  esse  orandum  etiam  conjugibus.  Sensus 
est.  q.  d.  Si  vir  uxori  honorem  non  deferat  ; 
sert  illam  viliter  ,  dure  et  indigne  traclet,  si  il!i 
irascatur,  inrtignetur  ,  objurget,  vcrberet ;  illa 
vicissim  viro  indignabitur  ,  cum  co  jurgabilur 
et  rixabitur,  ae  plaustra  conviciorum  et  malertic- 
torum  in  illum  regeret.  Itaque  impedielur  utrius- 
que  pielas  el  oratio:  hnic  enim  nil  tam  conlra- 
rium,  quam  ira  et  rixa  ;  animusque  tnrbatus  , 
inipaliens  et  vindiclae  avidus.  Unde  Christus  ju- 
bet  nos  reconciliari  fratri ,  antequam  munus 
nostrum  Deo  offeramus  ,  Matth.  5.  v.  23.  lla 
Hugo,  Lyran.  Dionys.  et  alii.  Secundo,  alii.  q.  d. 
lmpcrlite  honorem,  id  est ,  debitum  conjugalu 
uxori ,  ita  tamen  ut  non  impcrtiantur  orationes 
vestrae,  sed  cum  sumenda  est  Eucharistia  ,  aut 
alias  orationi  vacanrtum,  ab  usu  conjugii  absti- 
neatis ,  uli  monet  Paulus  1.  Corinlh.  7.  v.  5.  Unde 
S.  Hieron.  Glossa  etlSeda  per  honorem  accipitmt 
abslinenliam  a  conjugio  ,  uti  paulo  ante  rtixi. 
Y< Tiimhrec  expositio  supplet  to  ita  lamen,  quort 
non  est  in  Gra:co  ,  imo  a  Grncco  excludilur ,  ha- 
bet  enim  sic:  m  -o  f»n  tr/.o^tz^u.i  t«j  ■n.f.ootoy^ 
w/May,  idest,  adnon  infringcndum orationesveslra , 
quod  ad  omnia  proccedcnlia,  quac  dicla  sunttam 
demulieris  ofliciiserga  virum,  quam  devirierga 
mulierem,  referendumcst.  q.  d.  Vos,  Omulieres, 
subjectfe  estote  viris,  eis  obedite,  ac  tollite  om- 
nem  perturljaiioncm.  Vos  similitcr,  6  viri,  mu- 
heribus  imperlilc  honorcm,  ne  interrumpanlur 
preces  vestrae  ,  ul  vel  vir  oirensus  a  muliere , 
vel  mulier  offensa  a  viro  ,  vel  uterque  amarum 
ergo  alterum  gestans  cor  pie,  tranquille  et  fruc- 
tuose  orare  non  possit ,  sed  uterquc  alteri  obse- 
quens  concordans  ct  quasi  concineris  ,  con- 
cordem  cum  ahero  Dco  offerat  orationem. 
Ilanc  enim  concordiam  mire  amat  poscilque 
Deus,  pia?sertim  a  conjugibus  et  confoederatis , 
jiixta  illud  Eccli.  25.  1.  ln  tribtts  placitum  cst  spi- 
ritttimco,  qttce  probata  coram  Dco  ct  hominibus  : 
concordia  fratrttm  ,  ct  amor  proximorum  ,  cl  vir 
<l  mttlicr  bcne  sibi  consenlicnlcs.  Ouareoratio  viri 
et  mulieris  concordium  esl  alata  duabiis  alis, 
quibus  facile  evolat  ad  Deum  ,  ibique  suavem 
cdil  harmoniam  et  concentum.  Oratio  vcro  dis- 
(ordium,  si  virtelicel  unus  ab  allero  rtiscordet, 
Vel  una,  vel  ulraque  caret  ala  (ala  enim  estcon 
cordia  )  ac  proinde  art  Deum  evolare  nequit , 
estque  velut  harmonia  hiulca  et  dissonans  ; 
\im  enimoralionisunius  impedil  et  elidit  alter 
consors  rt  conjux ,  qui  offensns  tacile  ct  sacpe 
aclu  et  explicite  petit  vinrtictam,  ut  Deus  vocem, 
consortis  non  audiat.  Et  hoc  signiiicat  Graecum 
ir..:onrto$u,.  q.  d.  Ne  inciclntiir ,  vel  (^xcirtatur  et 
enervetur  vis  oralionis  vc-lr;e.  Incirtilur  enim 
et  elirtitur  per  rtissirtium  el  discorrtiam:  coales- 
cit  vcro  et  corrdboralur  per  concorrtiam  ,  juxta 
i II urt  Christi  :  Diro  vobis  ,  qttia  si  duo  cx  vobis 
conscnsrrinl  sttprr  tirrmn  de  omni  re  qttamcum- 
qttc  pelicrint  ,  ftct  illis  a  Patre  mco.  Mallh.  18. 
v.  19. 

S.  In  finf.  ]  Perpcram  Hcrta,  I.yraii.  C.lossa  et 
Hugo  legunl  /'»»  ^(/r.t.r.Tcecnim  est  to  o<  Ttio,-,  hoc 
esl  ut  Syrus  ,  ftnis  vcro.  q.  d.  Finaliter  ,  pos- 
tremo,  ad  extremum  ;  Tigur.  i»  sttmma  ;  quod 
e\  Scneca  ep.  ,'»0.  rticimus,  sttmma  summarum  , 
rtuni  rcm  vel  oralionem  concludere  volumu*. 
Virte  1'rnnc.  Uucam.  Sanctus  Pelrus  enim  post- 
qiiamdertit  |u<TCcpla  propria  servis,  uxoribus, 
marilis  ,    concjurtil  rtatulo    prceccpta   fidclibus 


IGS  GOMMENTARIA  IN  I.   El 

(  mnibus  communia  ,  ne  prolixe  ct  cum  taedio 
kingpuia  singulis  hominum  slatibus  assignare 
cogatur. 

Omnes  dnahimes.]  Pingit  hjc  S.  Petrus  Cbris- 
liaiium  perfectum,  d  viriuiibus  quasi  dotibus 
Miis  nmnibus  adornatum.  Rcquirit  ergo  ab  eo 
novcm  virtules.  Priino  unanimitalem  ;  Sccundo, 
compassionem  ;  Tertio  fralernuin  amorem  ; 
Quarlo,  miscricordiam ;  Quinto,  modestiam  ; 
Sexlo,  liumilitalem  }  Seplimo,  cbaritatcm,  qua 
bonuin  promalo  reddal :  Oclavo,  patienliam  et 
<  onstantiam  m  persecutionibus  ;  Nono  ,  sancti- 
moniam,  ut  Cbristum  in  corde  sanctificct :  hae 
sunt  novcm  virtutcs  Christianorum  ,  quasi  no- 
veno  ciiori  angelorum  ,  adeoque  ad  eos  fideles 
transmillunt  et  sicut  omnes  chori  angelorum 
inter  se  connexi  et  consociati  sunt ,  ita  et  hae 
virtutes.  Una  enim  alterius,  imo  caeterarum  om- 
nium  individua  est  comes,  ut  soror  esse  videa- 
inr,  imo  saepe  velmater,  vel  filia.  Unanimilas 
cnim  parit  compassionem,  compassio  fraternum 
amorem ,  amor  misericordiam  ,  misericordia 
modesliam  ,  modestia  humilitatem ,  humilitas 
cbariiatem,  charitaspalienliam,  patientia  sanc- 
timoniam. 

Pro  unanimes  graece  est  o/j.ofpovti,  id  est  ejus- 
dem  mentis  et  animi ,  idem  sentientes,  consen- 
tientes.  Jubet  Petrus  ut  fideles  mente  et  volun- 
tale  sibi  invicem  consentiant .  ut  quod  unus 
vull  velit  et  alter  ;  quod  S.  Paulus  clare  et  cre- 
bro  suis  inculcat ,  dicens  :  Idipsum  invicem  sen- 
tientes.  Rom.  12.  16.  Et:  Implete  gaudium  meum 
ut  idern  sapiatis  ,  camdem  habcntes  charitatem  , 
unanimes  idipsum  sentientes.  Philipp.  2.  2.  El  : 
Deus  aulem  patientice  et  solatii  det  vobis  idipsum 
tapere  in  alterulrum  secundum  Jesum  Christum  , 
ut  unanimes  uno  ore  honorificetis  Deum  ct  Patrem 
Domini  nostri  Jesu  Christi.  Aliqui  addunt ,  una- 
nimes  in  oratione;  sed  hoc  estglossema  ipsorum 
quod  textum  Script.  explicat ,  at  non  plane  nec 
adaequate :  Petrus  enim  exigit  ut  fideles  sint  una- 
nimes  non  tantum  in  oratione  ,  sed  etin  rebus 
omnibus. 

Porro  S.  Petrus  primam  fidelium  et  Ecclesiae 
virtutem  assignat  unanimitatem  ,  quia  ipsa  est 
vinculum  indissolubile  eorumdcm  ,  quod  eos 
contra  omnes  hostes  facit  invictos  ct  insupera- 
biles.  Est  haec  communis  Philosophorum  ,  om- 
niumque  gentium  vox  et  sententia.  Antisthenes, 
inquit  Laertius  1.  6.  c.  1.  Dixit  fratrum  inter  se 
concordiam  quovis  muro  firmius  esse  munimen- 
tum.  Agisilaus  rex  Lacedaemonum  rogatus  cur 
Lacedaemon  moenibus  non  cingeretur  ?  osten- 
dens  cives  armatos  et  unanimes :  Hi ,  inquit, 
sunt  Sparta:  vicenia  ,  significans  unanimitalem 
civium  ,  quibusvis  mcenibus  esse  fortiorem  , 
juxtailludHomeri: 

Sculum  haesit  scuto  ,  galeae  galea ,  atque  viro  vir. 

Civibus  ergo  quos  jungit  concordia,  nullus  po- 
tesl  esse  murus  inexpugnabilior.  Ita  Plutarch. 
in  Lacon.  qui  et  addit:  Lycurgus  rediens  Lace- 
daemonem  ,  videns  civium  manipulorum  acer- 
vos  in  messe  ordine  positos  ,  ridens  dixit :  Vt 
tota  Lacedamon  videretur  multorum  esse  fratrum, 
qui  inter  se  diviserunt  htereditatem.ldem  rogatus  a 
civibus,  quo  paclo  contra  hostes  luti  esse  pos- 
sent?  respondit  :  Si  pauperes  manseritis  ,  et 
contentiones  mutuas  deponetis ,  significans  immo- 
dicas  opes  et  discordiam  duas  esse  urbis  exi- 
tiale.^  pestes. 


»IST.  S.  PETRI.  Cap.  111. 

Scipio  Africanus  capla  Numantia  Tyresium 
principem  rogavit ,  qua  ratione  Numantia  prius 
invicta  jam  manus  bosti  dcdissct ?  cui  illc  :  Con- 
cordui  victoriam,  discordia  cxitium  praibuit. 

Micipsa  apud  Salusl.  in  Jugurth.  jam  mori- 
lurus  lilios  suos  ad  concordiam  cxbortans  , 
auream  de  ea  edklit  gnomen  :  Concordia  enim 
res  parvan  crescunt ,  discordia  autem  maxime  di- 
iabuntur. 

Severus  Rom.  Impcr.  moricns  vocavit  M.  An- 
tonium  et  Getam  iilios  ,  aitque  :  Vacile  ut  con- 
veniat  inter  vos  ,  locupLetute  militcs  ,  cceteros 
omnes  contemnile.  Ita  Dion.  et  Xiphilinus  in  vita 
Severi. 

Scilurus  octoginta  habens  lilios  moriturus 
fasciculum  telorum  singulis  porrexit  jussitquc 
rumpere.  Id  cum  singuli  recusassent  quasi  im- 
possibile,  ipse  singula  exemit  ,itaque  sigillatim 
facile  confregit  omnia ;  addiditque  :  Si  concordes 
fueritis  ,  validi  invictique  manebitis  :  contra  ,  si 
dissidiis  et  seditione  distrahamini,  imbecitles  eritis, 
et  expugnalu  faciles.  Ila  Plutarch.  in  Apoph. 
regum. 

Clarius  et  particularius  idipsum  docet  Eccles. 
c.  lu  9.  Melius  est  ,  ait ,  duos  esse  simul  quam 
unum  :  habent  enim  emolumentum  societatis  sua. 
Si  unus  ceciderit,  ab  alterofulcielur.  V&  soti,  quia 
cum  ceciderit  non  habet  sublevantem  se,  el  si  dor- 
mierint  duo  fovebuntur  mutuo :  unus  quomodo  ca- 
lefiet  ?  Et  si  quispiam  pravaluerit  conlra  unum  , 
duo  resistent  ei  :  funiculus  triplex  difficile  rum- 
pitur. 

Ratio  a  priori  hujus  rei  est ,  quod  origo  con- 
cordiae  sit  ipsa  SS.  Trinitas :  h.cc  enim  est  prima 
essenlialis  et  increata  concordia  ,  eaquc  tanta, 
ut  tribus  personis  divinis  non  tantum  sit  una 
eademque  mens  et  voluntas,  scd  una  eademqm- 
singularis  et  individua  essentia  ,  quee  proindc 
creaturis  quo  magis  sibi  vicinae  sunt ,  co  majo- 
rem  ex  se  impertit  concordiam.  Quocirca  intet 
tot  milliones  angelorum  summa  est  concordia , 
aeque  ac  in  orbibus  omnibus  cceleslibus ,  astris 
et  stellis,  licet  plurimos  etcontrarios  motus  ha- 
hentibus.  Unde  illud  Job  25.  2.  Qui  facit  concor- 
diam  in  sublimibus.  Et  C.  38.  37.  Concentum  cceli 
quis  dormire  faciet? 

Ex  adverso  in  inferno  summa  esl  discordia. 
Quocirca  homines  in  terra  concordes  .-emulan- 
tur  vitam  ccelitum  et  angelorum :  discordes  vero 
sequuntur  vitam  infernaliumet  daemonum.inter 
quos  perpetua  est  lis  et  rixa.  Rursum  Christus 
ut  concordiam  inter  homines  et  angelos  ,  inter 
coelum  et  terram  ,  inter  Deum  et  Adami  postc- 
ros  sanciret,  descendit  in  terram  ,  carnemque 
assumpsit ,  ut  existens  Deus  homo  in  se  uniret 
Deum  et  homines.  Insuper  et  Spiritus  sanctus 
est  personalis  amoret  concordia  Patris  et  Filii: 
qui  ergo  concordes  sunt,  templum  sunt  Spiri- 
tus  sancti  aeque  ac  Christi ,  juxta  illud  ipsiux 
promissum  :  Vbicumque  sunl  duo  vei  tres  congre- 
gati  in  nomine  meo  ,  ibi  sum  in  medio  eorum. 
Matth.  18.  20. 

Hac  de  causa  primitivi  Christiani  obtempe 
rantes  huic  praecepto  S.  Pelri,  impense  studue- 
runt  unanimitali ,  ut  patet  ex  Apologiis  Tertul- 
liani ,  Justini ,  Athenagorae  ,  et  aliorum ,  imo  ex 
S.  Luca  Actor.  U.  32.  Multitudinis,  ait,  credentium 
erat  cor  unum,  et  anima  una.  Celebrat  S.  Cyprian. 
ep.  1.  ad  Cornelium  ,  concordiam  populi  Ro- 
mani ,  quod  omnes  unanimiter  cum  suoPonti- 
ficc  Cornclio  oblulcrint  se  martyrio  :   Virtus  , 


juquit ,  illic  Episcopi  prcecedentis  publice  compro- 
bataest,  adunalio  sequentis  fraternitatis  offensa 
est ,  dum  apud  vos  unus  animus  et  una  vox  est  , 
Ecclesia  otnnis  liomana ,  confessa  est ,  ctc.  Docuis- 
lis  granditer  Deum  timere ,  Chrislo  firmiter  ad- 
hcerere ,  plebem  sacerdotibus  in  periculo  jungi ,  in 
pcrseculione  fratres  a  fralribus  non  separari  , 
c.oncordiam  simuljunctam  vinciomnino  non  posse; 
quidquid  simut  petilur  iicunclis,  Deum  pacis  paci- 
ficis  exhibere.  Et  mox  :  Quale  fuit  illud  sub  oculis 
Dei  speclaculum  gloriosum  ?  quate  in  conspectu 
Christi  ejus :  Ecclesice  suce  gaudium ,  ad  pugncun 
quam  tentaverat  Iwstis  inferre ,  non  singulos  mili- 
tes,sed  tota  simul  caslra  prodisse? 

Memorabilc  est  quod  in  Vita  S.  Macarii  legi- 
mus,  nimirum  ipsi  revclatum  cssc,  quod  omni 
sua  oratione,  jejunio  et  studio  virtutum  necdum 
pervenisset  ad  mensuram  meriti  duarum  mu- 
)ierum,qu£e  cum  maritis  in  eadem  domo  pcr 
quindecim  annos  vixerant  in  paccct  concordia, 
adeo  ut  numquam  una  alleri  verbum  asperius 
dixerit. 

PraeclareS.  Antiochus  homil.  80.  dc  Concordia  : 
Quemadmodum,  inquit,  examen  apud  favumsibi 
conficit  mellis ,  ita  fratrum  congregalio  regnum 
reprcesenlat  Dei :  sicut  lubarum  clangor  beltan- 
t!um  promovet  et  cxcitat  alacritatem  ,  itaet  prac- 
ticoe  virtutis  doctrina  studia  disciputorum  mire 
exacuit.  EtS.  Maximus  serm.  6.  de  JYaterna  di- 
lect.  Nihil,  inquit,  est  concordice  comparandum  , 
pcr  illam  enim  unus  mulliplicatur  et  fil  decuplex, 
inveniesque  in  decem  unum ,  et  in  uno  decem.  Quod 
si  hostcs  illi  atiqui  sint ,  qui  in  unum  impctumfe- 
cerit,  is  quasiin  decem  irruerit ,  sic  capitur.  Eget 
unus  ,  at  non  premitur  egestate  ,  nam  majore 
parte  et  numero  inopia  obumbratur :  illorum  unus- 
quisque  vigenti  habet  manus  ,  ac  viginti  oculos  , 
totidem  pedes  ,  animas  item  decem:  non  enim  suis 
tantum,  scd  illorum  etiam  membris  quisque  utilur 
in  omnibus  ac  si  centum  forent. 

Compatientes.]  Syrus  patientes  cum  iis  qui  pa- 
tiuntur.  Grsecum  <™/*7raSc<{  valde  est  significans. 
Tigurina  vertit,  similitcr  affecli ;  Vatabl.  mutuo 
affectu  tangamini;  Pagnin.  iisdem  afjlictionibus 
affecti:  ou^Tra^ua  enim  est  naturalis  consensus 
ct  convenientia  ,  ac  quasi  concentus  membro- 
rum,  vel  rerum  similium,  qua  passionem  unius 
roembri  senlit  et  patitur  aliud  membrum ,  quasi 
illi  commembrum.  Unde  a  Plinio  vocatur  con- 
sensus  membrorum,  et  collegium  naturac,  cui 
antipathiam  sive  naturaj  repugnantiam  oppo- 
suit.  Jubet  ergo  S.  Petrus  ut  fideles  inviccm  com- 
paliantur,  muluasque  afllictiones  scntiant,  et 
sentiendo  accondolendo  sublevcnt,  perinde  ac 
anima  per  naturalem  unionem  et  sympathiam 
senlit  molestias  corporis,  cique  condolet :  vel 
perinde  accaputper  sympathiam  sentit  dolorcs 
Rtomachi,  et  cujuslibetmcmbri ,  eique  condolci 
et  succurrit.  Iloc  est  quod  ait  Paulus  Roman. 
12.  v.  U.  Gaudere  cum  gaudentibus ,  et  flere  cum 
flentibus.  Et  l.Corinth.  12.  v.  26.  Siquid  patitur 
unum  membrum,  compatiuntur  omnia  membra ; 
tive  gloriatur  unummembrum,  congaudent  omnia 
membra.  Sympalhia  enim  hax  membrorum  tam 
est  in  bono,  quam  in  malo  :  in  bono  enim  con- 
gaudent,  in  malo  condolent.  Et  Galat.  6.  2.  Alter 
alterius  onera  portate ,  et  sic  adimplebitis  legem 
Chrisli.  Vide  ibi  dicta. 

Pracclare  S.  Maximus  de  charitate  1.  3.  n.  78. 
Hle,  ait,  gcrmanus  est  amicus ,  ingruente  infor- 
uinio  tribulationes,  et  difficultates,  et  calamitatcs 


COMMENTARIA  I.N  I.  EPIST.  S.  PETUl.  Cup.  111. 

in  tempore  tentalionis  una  cum  proximo  pcrmd- 


ul  suas ,  sinc  aninu  consternalione  el  periurbu- 
tione  loteral. 

ElS.  Chrysost.  apud  Anloniumin  Mcliss.  parte 
2.  cap.  55.  Quanlo  forlior  fueris ,  tanto  cequius 
estte  imbecilliorem  ferrc.  Xonenim  sibi  solifurtis 
esse  debel  qui  robore  prcedilus  est ,  sedetiam  aliis. 
Quod  si  dicis  leforlem  esse,  et  iltius  imbecitlilalem 
conlemnis ,  dupliccm  dabis  painam  :  ncun  quisque 
dc  salute  proximi  sotticilus  esse  debet. 

Fratermtatis  amatores.  ]  Tigurina,  fralerna 
prcediti  charilale.  Haec  est  philadelpliia  ihldiuui, 
qua  invicem,  id  est,  totum  fidelium  coctum 
amant  ut  fratres,  ut  sicut  frater  impcnse  amal 
lolam  suam  fratcrnilatem,  id  esl,  loitim  coDluni 
fratrum  ,  puta  omnes  etsingulos  fralrcs;  ita  li- 
delis  fralernc  amet  omnes  cl  singulos  tidcles  , 
loiamque  eorum  congregationcm  el  Ecclesiuin. 
Vide  dicta  cap.  1.  22.  et  c.  2.  17. 

Misericorues,]  ex  intimis  animi  visceribus  ; 
hoc  enim  significat  zjin/ay/yoi.  Misericordia,  ait 
S.  August.  lib.  9.  Civit.  5.  est  alience  miscricB  qua- 
dam  in  corde  nostro  compassio,  qtta  ulique ,  si  pos- 
sumus  ,  subvenire  compcllimur.  Servit  enim  molus 
isterationi ,  quando  ita  prcebetur  misericordia  ,  ut 
justitia  conservetur ,  sive  cum  indigcnli  tribuitur, 
sive  cum  ignoscitur  pctnitenti.  Ilanc  Cicero  locutor 
cgregius  non  dubitavit  appellare  virtutem.  Sic  cnim 
ille  Ccesarem  altoquens  (oralione  pro  Q.  Ligario) 
ait:  Nutla  de  virlulibus  tuis ,  nc.c  admirabitior ,  nec 
gratior  misericordia  cst.  Erranl  ergo  Seneca  et 
Stoicicensentes  misericordiam  essevitium.puta 
passionem  et  rcgriiudinem  animi  mollisetcom- 
miserantis,  uti  dixi  Actor.  17.  18. 

Modesti,  humiles.  ]  Modesliie  comes  et  soror 
est  humilitas  :  Mansuetudo  el  humilitas,  sunt 
velul  sorores  collactanece ,  ait  S.  Bernard.  serm. 
in  illud  Apocal.  12.  Signum  magnum.  Unde  grascc 
pro  his  duobus  est  una  vox  fi/o^n  :  quod  Ti- 
gur.  et  Pagnin.  vertunt,  affabiles ;  alii,  quibus 
benigna  ct  benevola  cst  mens  :  ppi»  enim  cst  mens. 
Budseus  in  epist.  poster.  benevoli ,  amicabiles  . 
bttmani,  faciles,  commodi,  comes ,  festivi,  blandi, 
benigni ,  <fuo<?fiow/i  cnim  est  comilas,  benigni- 
tas,  affabilitas,  benevolcntia,  hilaritas,  benignu 
excepiio,  hospitalitas,  familiariias  ,  liberalitas, 
quseomnia  promanant  a  modestiael  humilitate, 
adeoque  pra?cipua  et  gratissima ,  modestia?  pars 
est  comitas  et  benevolentia.  Adde,  videri  in 
Graicis  unam  vocem  deesse  ,  id  colligo  tum  ex 
eo,  quod  aliqui  Codices  habeant  ydo^ovej,  id 
est  modesti,  comes,benigni,  etc.  alii^i/oTaTrcivu^*- 
v«« ,  id  est ,  amantes  humilitatis ;  et  ita  legit  OEcu- 
men.  Videlur  ergo  olim  utraque  vox  fuisse  in 
Gracco;  sed  scioli  aliqui  putantes  unam  super- 
fluere,  eam  vel  expunxerunt,  vel  admarginem 
rejecerunt:  tum  ex  eo  quod  Nosler  duahus  vo- 
cibus  vertit,  modesti,  humiles;  ergo  videtur  ipsc 
in  Craeco  pariler  legisse  duas  voccs  eis  respon- 
dentes.  Jubet  iiaque  S.  Peirus  fidelibus  ut  sini 
modesti ,  id  esthumani,  placidi,  cunctis  affabi- 
les,  et  in  vita  communi  facilcs,  ut  omnes  sibi 
et  Christo  concilient,  ideoque  neminem  licct 
vilem  et  pauperem  fastidiant,  nullum  offcndani 
verbis,  aut  moribus  asperis.  Sunt  cnim  aliqui 
instar  Timonis  misanthropi  tam  morosi ,  difli- 
cilcs  et  agrestes,  ut  cum  illis  vix  possis  agere  . 
aut  loqui,  quia  assidue  grunniunt,  murmurani. 
detrahunt,  irascuntur,  rixantur.  Porro  modesii 
et  comes  vocantur  ?i*o?covis ,  quasi  omnia  sa- 
pientes,  vel  quasi   amantcs  sapienti;e  el  pru- 


670 


COMMENTARIA  IN  I.  El 


(lciitiiT.  fpovti*  cnim  est  sapere  ,  et  <&>■**?.*  pru- 
drntia;  quia  vera  sapientia  et  prudentia  esl 
modestia  :  hrec  enim  Dei  et  hominum  oculos 
animosque  ad  se  allicit,  omnia  impetrat,  omnia 
persuadet.  Ex  adverso  arrogantia,  immodestia, 
asperftas  omnibus  exosa  est,  omnia  turbat, 
omnia  evertit.  Hinc  et  modestia,  agque  actem- 
perantia  ,  vocatur  <suff.oavv*i ,  quasi  uwCouua  twypa- 
n7«(v',id  est,  conservansmcntem  et  sapientiam ,  ail 
Aristot.  1. 6.  Ethic.  c.  5.  et,  utSocrates  apud  Pla- 
lonem  ,  quasi  conripix  n«  yeowjeeoe,  ,  id  est ,  salus 
mcntis  et  sapientia. 

Quceres,  quae  et  qualis  virlus  sit  modestia? 
quae  ejus  offlcia?  quomodo  acquirenda  ?  Dico 
Primo  :  Modeslia  totum  hominem  exteriorem 
honeste  et  decenter  componit ;  sicut  interiorem 
componunt  aliae  virtutes.  Modestia  ergo  est 
composilio  membrorum,  sensuum,  vestium  , 
iucessus,  sermonis,  aspectus,  vullus,  omnium- 
que  motuum  el  actuum  externorum.  Quocirca 
ipsa  estvirtutum  purpura,  ut  ait  S.  Ambrosius 
necila  purpura  ornalReges  et  Cardinales,  sicut 
modeslia  decorat  fideles  ,  itaque  ipsa  est  cyclas 
aureaet  gemmea  ornans  Chrislianum,  juxta  il- 
lud  Cant.  1.  11.  Murenulas  aureas  faciemus  libi 
vermictdatas  argento.  Et  Aslilil  regina  a  dextris 
uiis  in  vestilu  deaurato  circumdata  varielate.  Et  : 
Omnis  gloria  ejus  fttiai  regis  ab  intus ,  in  fimbriis 
aureis  circumamicta  varietalibus ,  Psal.  hh.  v.  10. 
et  \h.  Quare  modestia  Primo,  est  ornamenlum 
et  vestis  regia  hominis,  quae  mire  ipsum  spe- 
ciosum  reddit.  Sicutenim  corpus  pulchrum  or- 
nat  animam ,  el  veslis  pulchra  ornal  corpus ;  ita 
modestia  exornat  et  vestem  et  corpus  et  ani- 
mam.  Modestiaenim  dicitur  a  modo  et  mode- 
ratione,  quia  omnibus  hominis  actibus  et  ges- 
tibus  modum  ponit,  eosque  decore  moderatur. 
Unde  S.  August.  in  Regula  :  In  omnibus,  inquit, 
motibus  vestris  niltil  fial  quod  cujusquam  offendat 
aspectum,  sed  quod  veslram  doceat  sanctitatem. 
Religiosi  nonnulli  ab  aliis  non  discriminantur 
vcste  ,  ut  modeslia  quasi  vestis  eos  discriminet. 
Hinc  Secundo,  modeslia  mire  placet  Deo,  ejus- 
que  et  angelorum  oculos  valde  recreat,  aeque 
aceosdem  offendit  immodestia  et  inverecundia. 
Sicut  enim  homines  deleetat  vidcre  reginas  cy- 
clade  regia  ornatas,  ita  angelos  deleclat  videre 
homines  vestitos  et  ornatos  modestia.  Unde 
sponsus  ait  Cant.  7. 1.  Quam  putcltri  sunt  gresstts 
tui  in  catceamentis  fdia  principis  ?  Et  S.  Paulus  : 
Spectaculum  facli  sumus  mundo  ct  angetis  et  ho- 
minibas,  1.  Corinth.  h. 

Tertio,  modeslia  valdeaedificat  proximos  :  illi 
enim  internam  virtutem  cernere  nequeunt,  nisi 
per  externam  modestiam.  Modestus  ergo  est 
quasi  stalua  virtutis.  Tales  fucrunt  Essaei,  qui 
adeo  fuere  modesti,  ut  in  ccetu  nullus  spueret , 
nemo  vel  minimum  ederet  sibilum  aut  strepi- 
tum ,  ut  angeli  viderentur.  Vide  de  iis  Philonem, 
Josephum,  et  ex  iis  Eusebium. 

Dico  Secundo,  modesiia  est  effectus  et  aclus 
externus  virtulis  etcompositionis  internae,  ideo- 
que  impossibile  est  ut  quis  continuo  et  in  omni- 
bus  actibus  sit  modestus  et  compositus  ,  nisi 
prius  mores ,  affectus  et  passiones  internas  edo- 
muerit  et  composuerit.  Compositio  enim  exte- 
rior  manat  abinterna,  et,  ut  ait  HugoViclo- 
rin.  Habilus  mentis  in  slatu  corporis  agnoscitttr. 
Quocirca  angeli  ut  docerent  nos  modestiam, 
saepe  apparuerunt  in  corpore  assumplo,  ut  in 
ed  angelicosmoresetmodestiam  exptimerent  : 


IST.  S.  PETRI.  Cap.  111. 

quin  et  Verbum  divinum  ideo  incarnatum  est , 
ut  in  carne  divinos  mores  exprimeret.  Reprte- 
senta  ergo  tibi  angelorum  et  Cbrisli  in  carne 
conversationem  el  modestiam,  in  eoque  quasi 
speculo  le  intuere,  et  ad  illud  mores  tuos  re- 
forma  et  conforma.  Age  quasi  quidamobambu- 
tans  in  terra  Deus,  et  sanctus  in  carne  angelus. 

Dico  Tertio,  S.  Thomas  2.  2.  q.  160.  art.  2. 
ponit  quatuor  species  modesliae.  Prima,  inquit, 
est  humilitas,  quas  moderalur  appetilum  excel- 
lentiae.  Secunda  est  sludiositas,  quae  moderatur 
curiositatem  sciendi.  Tertia  cst  modeslia,  qn.e 
moderatur  sensus  et  actus  hominis.  Quarta  est 
modestia  vestitus.  Verum  large  sumit  modes- 
tiam  :  proprie  enim  modestia  est  compositio 
hominis  cxterioris,  cujus  actus  sunt  varii.  Pri- 
mus,  modeste  componere  singula  membra.  Se- 
cundus,  componere  habitum  et  vestitum.  Ter- 
lius,  componere  incessum  et  conversationem. 
Quarlus,  componere  sensus,  praeserlim  oculos, 
ne  sint  vagi,  sed  modesti  et  demissi :  anres,  ne 
pateant  vanis,  curiosis  ,  detractoriis  :  linguam, 
ne  proferal  otiosa,  nociva,  maledica,  iracunda, 
superba,  etc.  Modestiae  enim  opponitur  immo- 
destia,  pelulanlia,  levitas. 

Porro,  modestia  componit  mores  ubique , 
puta  in  cubiculo,  inoralorio  ,  inschola,  in  tem- 
plo,  inmensa.  Saeculares  maximenotanl  sacer- 
dotes  et  Religiosos  in  mensa ,  quia  facile  in  ea 
exceditur  cibo,  potu,  garrulitate.  Cavcant  ergo 
sibi  Religiosi ,  ac  modestiam  servenl ,  praesertim 
quando  in  saecularium  mensis  versantur,  si 
suum  decus,  nomen  et  famam  tueri  volunt. 
Quocirca  sisapis,  sic  oculos,  vultum,  vocem, 
habitum,  gressum,  motusque  omnes  compone, 
ut  deceanl  Deum,  ut  te  ornent,  ut  proximum 
icdificent :  alioqui  enim  decus  lalet  in  animo, 
dedecus  patet  in  voce,  vultu ,  habitu :  sciat  Reli- 
giosus,  cogitet  sacerdos,  se  suigradus,  Ordinis 
et  monasterii  decus  et  dignitatem  suo  habitu 
circumferre.  Saeculares  enim  ex  uno  aestimant 
judicantque  caeteros,  ac  dicunt :  Vidi  unum  Re- 
iipiosum  talis  Ordinis,  vel  unum  sacerdotem 
talis  Ecclesiae  tam  modestum,  pium,  devotum  ; 
vel  tam  immodestum  ,  dissolutum  ,  irreligio- 
sum  :  ergo  caeteri  sunt  tales.  Uiinam  hoc  sin- 
guli  cogitarent,  eoque  quasi  fraeno  se  cohibc- 
rent;  sane  magnam  de  se  suoque  coetu  opinio- 
nem  cQncitarent. 

Dico  Quarto  :  Modestia  maxime  spectatur  in 
verbis,  praeserlim  in  correptione  et  castiga- 
tione.  Ea  ergosil  humilis,  lenis, modesta,  suavis. 
Sic  Cbristus  corripuit  Samaritanam,  dicendo: 
Voca  virttm  luttm.  Joan.  h.  Non  dixit :  Tu  es  mc- 
rctiix  ;  sed  suaviter  per  ambages  induxit  illam  , 
ut  ipsa  id  sponte  fateretur.  Rursum  plus  monuit 
vita,  quam  verbo  :  sicut  et  S.  Basilius,  cujus 
oralio  erat  tonitru,  quia  vita  crat  futgur  }  ait 
Nazianz.  in  ejus  Encomio. 

Sic  S.  Bonaventura  adeo  erat  modestus . 
bumilis  ,  suavis  ,  devotus  ,  ut  quotquot  eum 
audirent  vel  viderent ,  illico  ejus  amore  capc- 
rentur. 

S.  Mechlildis,  ita  colebat  silenlium  ut  muta 
videretur:  sin  ctim  eaquis  colloquerelur,  an- 
gelum  se  audire  putabat.  Ita  habet  ejus  Vita. 

EximUis  in  modestia  fuit  S.  Lucianus,  quem 
Maximianus  Imper.  comiuus  intueri  non  est 
ausUfej  sed  per  velum,  ne  a-b  eo  dementaretur 
et  Christianus  volens  uolep*  efliccretur.  Vidc 
dicla  Pbilip.  h.  v.  5. 


v 
< 


COMMENTARIA  LN  I,  EP 

Diro  Quinto:  Modi  el  media  acquircndi  rno- 
destiam  suiii  varii.  Priinus,  cogitaic  sc.  versari 
in  prncsentia  Dci ,  angelorum  et  homioum ,  ab 
cisque  ufaique  videri,  audiri,  notari.  Speetacu- 
lum  enim  lacti  sumus  Dco,  angelis  et  lioinini- 
bus.  Ita  ooslcr  Edmundus  Campianus  Angliae 
Marlyr.  Ubicttmquc ,  inquil,  fucro ,  meminerome 
inortns  thcatro  versart.  Si  cnim  modcsli  cl  cir- 
cumspccli  sumus  dum  scimus  nos  in  oculis 
Pontilieis,  Episeopi,  Regis,  imo  Rectoris,  aut 
viri  gravi.-.  versari,  quid  faciemus  scicntes  nos 
slare  coram  Deo,  illumque  nos  nostraque  om- 
uia  penitissime  inlucri  et  conlemplari,  ul  ea 
judicct  et  puniat  vel  pr;emiet?  lUirsum  inslar 
llenoch.  Noc  ct  Iiliae  am))iilare  cum  Dco,  cum 
coque  crebro  agere  et  colloqui;  iiem  cum  sanc- 
tissimis  angelis,  sicenim  corum  mores  indue- 
mus.  Cogita  si  angeluse  coelo  lapsus  nobiscuin 
agcrel,  qua  gravilate,  decore,  lionestatc  ageret : 
cogita  te,  tuamque  animam  essc  quasi  angc- 
hun  c  coelo  lapsum.  Insupcr  ora  Deum  ul  le 
tuumque  cor ,  os  et  linguam ,  totumquc  corpus 
et  mentcm  possidcat,  componat  ,  dirigat  ad 
suani  laudeni,  ut  in  omnibus  tuis  motibus  et 
moribus  ipse  lionoretur  et  glorificelur,  adeo- 
quc  non  tam  tu,  quam  Deus  per  tc  agat,  videat, 
loquatur,  opcrelur. 

Sccundus  est  modestia  ,  interna  et  pax  ani- 
mae;ex  ea  cnim  naturaliter  sequitur  modestia 
cxtcrna ,  sicut  ex  citbara  pcr  cbordas  rite  in  se 
composita  sequitur  sonus  barmonicus.  Quare 
mortiucandie  et  componendoe  sunt  passiones 
animae,  proesertim  ambilio,  ira  ,  tristilia.  Sicut 
cnim  in  mari  cst  tranquillitas,  si  nullus  in  co 
sit  venius;  lluctus  autem  et  tempestas  oritur  ex 
spiritu  ct  vento  in  co  incluso,  qui  illud  agitat 
et  collidit :  sic  etmorum  compositio  vel  pertur- 
batio  externa  oritur  ex  interna.  Laudat  S.  Grc- 
gorius  Nazianzcn.  orat.  11.  sororcm  suam  C.or- 
goniam  a  mortificatione  ,  pudorc ,  modestia, 
contemptu  mundi,  adeo  ut  cupcrct  dissolvi  et 
esse  cum  Chrislo.  Quare  Deus  illi  diem  obitus 
rcvelavit:  et  quia  in  plena  animi  pace  vixerat, 
eidem  immortua  est,  dicendo  :  lnpacein  idip- 
sum  dormiam  ct  requiescam. 

Tertius  est  habere  monitorcs  qui  morcsnos- 
tros  notcnt ,  nosque  sicubi  minus  compositi 
sint,  mooeant.  Ita  S.  Carolus  Borromaeus  duos 
sacerdotes  ad  Jioc  alebat,  ut  in  actioncs  suas 
omnes  invigilarent,  seque  si  quid  indecore  fa- 
ceret  libere  moncrent.  Hinc  tota  cjus  vita  adeo 
fuit  composita,  concinna  et  sancta.  Seilum  est 
illud  Zcnonis  apud  Laertium  lib.  7. 

Oplimus  illcquidem  qui  paretrecta  monenti  ; 

oculatius  enim  nos  intuentur  alii,  quam  nos 

ipsi. 

Quarlus,  reflectere  crebro  io  actiooes  siogu- 
las,  an  quid  immodesle  etindccenter  faciamus 
in  Missa,  mensa,  incessu  ,colloquio,  etc.  idquc 
corrigcre,  acconstanter  et  fortiter  correctioni 
incumberc  per  assiduam  reflexionem,  praeme- 
ditationcm,  orationem.donccillud  plane  emen- 
daverimus  :  ut  assequamur  illud  S.  Ambros.  1.  1. 
Offlc.  c.  22.  Disccptatio  sinc  ira,  suavitas  sinc 
amaritudine  sit,  monitio  sine  aspcritate ,  Iwrtatio 
tine  offcnsione.  Et  mox  :  Oratio  sit  pura,  simplex, 
dilucidaatque  manifesta,  plena  gravitatis  et  pon- 
deris,  non  affcctata  elegantia  ,  scci  non  inter- 
missa  gratia. 

Quintus.  considerare  mores  Christi  dum  vi- 


JST.  S.  PEIKI.  Cap.  III.  671 

verct,  pnedicaret,  circumcursaret  vicoseicas- 
tella  ,  ac  prcesertim  in  passionc  et  cruce  :  qui , 
nt  ait  S.  Pelrus  c.  2.  Peccatum  non  fecit ,  nec  in- 
vcntus  est  dolus  in  ore  ejus.  Qui  cum  matcdicere- 
tur ,  non  malcdicebat ;  cum  paleretur,  non  cont- 
minabatur:  tradebat  autem  judicanti  se  injuslc. 
Sanc  porlentosa,  jucunda,  ct  quae  valdc  com- 
movcat,  cst  consideratio  humanitalis  Cbrisli, 
quod  in  ea  Deus  dignatus  sit  nobiscum  agere, 
vesci,  docere,  prolicisci ,  pati  contradictiones, 
irrisiones ,  blaspbemias ,  summa  auimi  aequitate 
ct  pacc,  ut  pudeat  bominem  irasci,  esse  impa- 
lientem  ,  inimodestuin  ,  cum  videl  Cbristum  se 
exhibuisse  tain  mansuelum,  patientem  et  mo- 
destum,  utnoseademimitaridoceret.  ItaS.  Bcr- 
nardus  serm.  15.  in  Cantic.  Cum  nomino,  ait, 
Jesum ,  Iwminem  mild  propono  mitem  et  humilem 
corde,  benignttm,  sobrium,  castum,  misericordcm, 
et  omni  dcnique  lionestale  ac  sanctitate  conspi- 
cuum,  eumdemque  ipsum  Deum  omnipotenlan, 
qui  suo  me  el  exemplo  sanet ,  et  roboret  udjutorio. 
Sumoergo  mihi  exempla  de  liomine,  et  auxiliuin 
d  potente ,  elc.  Semper  libi  in  sinu  sit ,  semper  in 
manu,  quo  tui  omnes  in  Jesum  et  scnsus  dirigan- 
tur  et  aclus.  Denique  el  invilaris:  Poneme,  in- 
quit,  signaculum  in  corde  tuo,  signaculum  in 
bracliio  tuo. 

Scxtus  est ,  versari  cum  modestis.  Versarc 
cum  Catonibus  et  Scipionibus,  ait  Scneca.  Mo- 
destus  enim  facit  alios  modestos,  sicut  Deus 
tranquillus  tranquillat  omnia  ;  sic  qui  aspicit 
quietum  el  modcstum  ,  se  componit  ad  quietcm 
et  modestiam.  Exemplum  dat  S.  Ambrosius  in 
Psalm.  118.  serm.  10.  in  avc  dicta  Icterus ,  quod 
icteros  sanet,  eorumquemorbumin  se  attrahat, 
teste  Plinio  1.  30.  c.  11.  ait  crgodc  ea  S.  Ambr.  Si 
est  tanla  vis in  naturalibus ,  ut  animal  ipsum  prosit 
ictericis ,  ita  ut  mortui  quoque  corptts  prodesse  di- 
catur ,  si  ftterit  dcmonstratum  iis,  qui  in  httjus- 
modi  incidcrint  passionem  ,  dttbitare  possumus 
qttodjttsti sanet  aspectus?  Xonne  vel  ipsioculorttm 
7-adii  virttttem  quamdam  videnttir  infundere  iis , 
qui  futeliter  ettm  vidcre  dcsiderant  ?  Sed  qttemad- 
modumjusttis  Itftificat  cor  innocentium  cam  vide- 
tttr ,  itact  improbijustorum  cognitione  torqtten- 
tttr,qtiia  veltacitis  Sanctorummoribus  arguttntur. 
Torquet  castitas  inconlinenliam ,  avaritiam  libe- 
ralitas  ,  impictatem  fides.  Affert  exemplum  basi- 
lisci,  qui  si  prior  viderit  liominem,  eum  ene- 
cat;  sin  ab  ipso  prius  fuerilvisus,  cnccalur,  ex 
coque  concludit :  Ergo  si  tanta  virtus  vel  in  octt- 
lis  serpentis,  vel  in  octdis  cst  hominis ,  ut  si  altcr 
alteiuim  prior  viderit  possit  occidere ,  nonest  vir- 
tus  in  octttis  jttsli,  qui  rcptetusvirtutis  est  gratia, 
cum  pra?scrtim  tantttm  opcretur  fidcs ,  utetillu 
qua  ftmbriam  Domini  tetigit  sanaretur ,  Matlh.^. 
et  ille  ctti  intendit  Domiyuts  Jesas  ,  slatim  ex  ejtts 
oculis  gratiam  sanitatis  haurirel  ?  Lucre  9.  Scd 
qtti  videt  justttm,  debet  scire  quid  videat ,  non 
illttm  videt  in  corpore,  non  in  vestimcnto ,  non  in 
patrimonio ,  non  in  vtdtu,  sed  inttts  videt ,  etc. 
Sane  in  co  qtti  foris  est,  illamqui  inttts  cst  frcquen- 
ter  aspirimtts. 

Talis  fuit  S.  Cyprianus  ,  dc  quo  ait  Poolius 
Diaconusin  cjusVita  :  Tantttm  sanctitatis  et  gra- 
ticv  cx  ore  tucebat ,  at  confundcret  intucntitan 
jnentcs  gravis  vttttus  ct  latus  :  nec  severitas  tris- 
tis ,  ncc  comilas  nimia,  admixta  tttrimque  tcmpe- 
ries ,  ut  csset  ambigere,  vereri  an  diligi  mereretur, 
ntsi  qttod  ct  vnrri  rt  diligi  mercbatur.  S.  Francis- 
cus  suos  mitlcbat  ambulalum  per  urbem,  dk(*0$ : 


COMMENTARIA  1N  I.  E 

Ite  concionalum,  vestro  scilicet  modestoet  reli- 
gioso  inccssu  ,  eoque  plus  animos  civium  com- 
movcrunt,  quam  si  eis  concionati  fuissent.  Mo- 
rum  enim  concio  est  viva,  vcrborum  mortua. 
Ponlifcx  cmu  suis  ProBlalis  visitans  S,  Bernar- 
(lum in  Claravalle,  ipsiuset  monachorum  mo» 
deslia  adeo  commotus  el  compunctus  cst,  ut 

filerjque  eorum  prae  devotion<>  uberesfunderent 
acrymas.  Ita  habet  Vila  S.  Bernardi.  Plura  rc- 
censui  vers.  h. 

Hlmii.es.  ]  Ilumllilas  cst  virtus  qua  quis  ex  vc- 
rissima  sui  cognitione  sibi  ipsi  vilescit ,  aitS.  Ber- 
nard.  de  Grad.  humil.  Aurea  cst  S,  Nili  gnome 
apud  S.  Antonium  in  Melissa  serm.  73.  de  mo- 
destis  :  Beatus  cujus  esl  vita  excelsa ,  spiritus  au~ 
lem  humilis.  Et  S.  Chrysoslomus  :  NUiil  est  tam 
Dco  gratum ,  quam  seipsum  cum  postremis  nu- 
mcrare.  Et  S.  Basilius  :  Simus  vila  elati ,  sed  spi- 
riluhumiles;  et  virlute  quiciem  inaccessibilcs ,  con- 
vcrsatione  autem  facillimus  sit  acl  no$  aditus.  Et 
Evagrii  :  Armatuva  tutissima  animi  modestia , 
ibidem.  Porro  S.  Antiochns  serm.  70.  de  humi- 
litate  :  Verissimce ,  ajt,  humililalis  insigne  hoc 
est ,  nultas  inquempiam  intovquere  contumelias , 
scd  ab  aliis  in  te  contortas  generose  et  infraclo 
ferre  animo.  Ut  enim  arborum  ramos  exuberans 
copia  fructuum  dcorsum  versus  inflectit ,  ita  et 
accessio  dives  virtutum  sensum  hominis  se  possi- 
dentis  demittit  alque  humiiiat. 

Quocirca  S.  Ephrem  serm.  1.  de  evers,  su- 
perb.  humililatem  indigitatprincipiumet  finem 
bonorum  omnium.  Dorotheus  doctrina  1/j.  ab- 
solutam  omnium  virtutum  perfectionem,  imo 
earum  calcem  et  caementum ,  quod  omnes  inler 
se  conglutinal.  S.  Augustinus  epist.  5G.  primas, 
sec.indas,  tertias,  etc.  in  sapientia  Christiana 
assignat  humilitati :  sicut  Demosthenes  primas. 
secundas,  tertias,  etc.  in  oratore  assignavit 
pronuntiationi  et  actioni.  Idem  serm.  10.  de  ver- 
bis  Domini  :  Cogitas ,  ait,  magnam  fabricam 
ronslruere  celsitudinis ,  de  fundamenlo  pvius  cor 
gita  humilitatis.  Et  mox:  Hoc  in  te  fode  funda- 
menlum  humilitatis ,  et  pervenies  ad  fastigiuni 
charitatis.  Et  serm.  27,  Confluit  aqtta  ad  humitita- 
rrm  vailis ,  denatat  de  tumoribus  collis.  Etserm. 
157.  de  Temp.  Videte  magnum  miraculum.  Allus 
est  Deus  :  crigis  le  et  fugit  a  te :  hiimilias  te ,  ct 
descendit  ad  te.  Quare  hoc?  quia  excelsus  Domi- 
nus,  et  humilia  respicil,  ut  altollat;  alla,  id  est 
superba,  de  longe  cognoscit ,  ut  deprimat.  S.  Ba- 
silius  Admon.  ad  filium  spirit.  Fili-  inquit,  prce 
omnibus  humilitati  slude ;  qtiod  est  omni  virtute 
sublimius,  ut  ad  perfeclionis  fasligium  possis  cons- 
cendere;  cumjusfce  institutiones  non  aliter  nisi 
per  humilitatem  impleantur  ,  et  multorum  tempo- 
rum  labores  per  superbiam  in  nihilum  deputentur, 
Vir  humilis  Deo  est  similis,  et  in  templo  pectoris 
sui  gestat  eum.  Supevbus  autem  cum  sit  Deo  ocli- 
bilis  ,  diabolo  similis  cst.  Humilis  verolicet  in  ha- 
bitu  videatur  vilissirnus ,  gloriostts  est  in  virtuti- 
bus;  superbus  autem  homo  ,  etsi  decorus  videatur 
aspectu  ctclarus,  sed  lamen  inutilem  eum  mani- 
festant  opera  ipsius ,  et  per  hos  incessus  et  motus 
dignoscitur  ejus  superbia,  et  ex  verbisejus  publi- 
cabitur  levitas  ipsius.  Cupit  semper  taudavi  ab 
hominibus,  et  virtutibus,  quibus  alienus,  se  prctdi- 
care  gestit.  Aon  se  patilur  cuiquam  esse  subjcc- 
cim  ,  sed  semper  primatum  cupit,  ct  ad  majoreni 
gradum  se  conatur  immergere.  Et  quod  ex  meritis 
obtincrenon  potest ,  ambiendo  feslinat.  Ambulat 
srmper  tumens  ut  uter  vacuus  ct  inanis.  El  sicut 


IMST.  S.  PETBI.  Cap.  llf. 

navis  absquc  gubernalore  cumjactatuv  a  fluctious, 
ila  et  is  circumfertur  inter  omnes  actus  suos.  llu- 
milis  e  contrario  despuit  omncm  honorcm  terre- 
num  ,  et  uttirnum  se  csse  judicat  omnibus  homini- 
bus.  Nam  etsi  mediocris  apparcat  in  vultu ,  eminens 
apud  Dominum  intuctur ,  cum  consummaverit 
omnia  mandala  Domini ,  nihil  se  fecisse  teslatur  , 
et  omnes  virtutes  animce  sucv  celare  festinat :  sed 
divulgat  Dominus  omnia  opcva  ipsius,  et  profert 
in  medium,  et  miriftcat  gesta  ipsius  et  exaltabit , 
et  clarum  facict  eum ,  et  in  tempore  precum  sua- 
rum  quod  postttlat  impetrabit. 

9.  Non  reddentes  malum  pro  malo,  ]  non  reta- 
liantes  injuriam  injuria  ,  convitium  convitio. 
Non  vetathic  Petrus  justum  judicium  et  justam 
vindiclam,  sed  eam  quse  vel  privata  exercetur 
auctoritate,  vel  non  amore  justitiae,  sedlibidinc 
ulciscendi ,  aut  odio  infligitur.  Ita  Hesselius, 
S,  Petro  succinit  S.  Paulus  :  Non  vosmetipsos , 
inquit ,  defendcnles  charissimi ,  sed  date  locum 
irce,  elc.  Vide  ibi  dicta.  Praeclare  S.  Chrysostom, 
homil.  18.  in  Matlh.  Nihil,  ait,  ita  lced  nles  coer- 
cet ,  ut  patienlia  modestiaque  lcesorum,  etc.  Non 
extinguitur  ignis  igne ,  serf  aqua  :  sic  injuria  et 
ira  non  extinguitur  irce  lalione ,  scci  mansuetudi- 
ne,  httmititate,  beneficiis.  Chrysostomum  magis- 
trum  secutus  Isidor.  Pelus.  ejus  discipulus  1.  3. 
epist.  21.  ad  Eustath.  Inimicitia,  ait,  scribenda 
est  in  aqua,  ut  statim  e  mente  et  memoria  effluat : 
amicilia  vero  inciclenda  in  ces ,  utjugiter  menti 
inhcereat.  Inculcat  hoc  Petrus  fidelibus,  quia 
hic  est  apex  virtutis  :  in  injuriarum  enim  tole- 
rantia  et  inimicorum  amore  consistit  vitae  Chris- 
tianae  perfectio.  Unde  S.  Basil.  formulam  vitaj 
perfectae  Religiosis  et  Anachoretis  prsescribens 
Admonit.  ad  Juniores,  id  pene  solum  inculcat: 
Qttisquis,  ait,  soidariam  vilam  semel  es  com- 
plexus,o  homo  fidelis ,  et  idem  pietatis  cultor  , 
fac  condiscas  ac  doccaris  Evangciicce  conversatio- 
nis  formulam ,  corpus  in  primis  utsanctcescrvituti 
mancipes ;  animum  erudilo ,  nihil  de  se  sublimc 
sapere ;  cogitationes  instruito;  purce  ut  sint ,  ira' 
imprtum  exinanito.  Vim  tibi  injecit  atiquis?  in 
Domini  unius  gratiam  huic  prceterquam  vult  ad- 
dito.  Re  quapiam  spoliatus  es?  spoliatorem  injus 
nevocato,  neu  litc  dccernito,  Odiohaberis?  osorem 
amato.  Persecutione  percelleris?  sustincto.  Exe- 
cratione.  te  devovit  aliquis ,  aut  maledicentia? 
hunc  tu  ad  irrogatce  conlumeliw  cognitionem  ad- 
hortator  ,  aut  certe  pro  cjusmodi  intercedito.  Pecr 
catis  in  poslerum  designandis  movtuus  esto ,  Cruci 
Christi  conftgitor.  Omnem  animi  tuisolliciludineni 
in  ipsum  transcribito  Dominum,  ut  inveniri  tan- 
clem  promerearis  ubi  angeiorum  myriades  ,  coztus 
primogenilorum,  per  quam  festivi  Apostolorum 
throni ,  primarice  aucloricalis  subsellia  Propheta- 
rtnn ,  Patviarcharum  sceplra ,  coronce  Martyrum , 
jusiorum  prceconia.  Inter  justos  oiim  istos ,  ut  al- 
Irgi  possis ,  et  annumerari  toto  pectore  concupis- 
cito.  ln  Christo  Jesu  Domino  nostvo.  Ipsi  gloriain 
scvcuta.  Amen, 

Sed  e co.ntrario  benedicentes,  q.  d.  Male  pre- 
cantibus  bene  precamini,  maledicta  benedic- 
tionibus,  vituperia  laudibus,  asperos  sermones 
blandis;  quin  et  maleficia  beneficiis  compen- 
sate,  utijubetChristus  Mait.  5.  hh.  Ralionemdat 
S.  Basilius  in  Reg.  brev.  resp.  176.  quia  maledici 
et  malefici  nobis  sunt  occasio  et  causa  heroicc 
patientiae,  ideoque  nos  faciunt  beatos,  juxta  il- 
lud  Christi  Matth.  5.  11.  Beati  evifis  cum  male- 
direrint  vobis  homines, 


[GOMMENTAIUA  IN  I.  EP 

lloc  sapiebat  Religiosus  illc,de  quo  in  Apo- 
phih.  Patrum  nu.  76.  qui  quomajori  «tfficiebatur 
iujuriaet  irrisione,  eo  magis  gaudebat,  dicens: 
Isti  sant  qui  nobis  occasionem  prosbent  ati  profec- 
tum  nostrum:  qui  autem  beatificant  nos ,  contur- 
banl  animas  nostras.  Scriptum  est  enim :  Quoniam 
Iti  qui  beatificant  vos ,  ipsi  decipiunt  vos. 

EtS.  Franciscus,  qui  jubcbat  suis  ut  ipsum 
oonviciis  et  probris  afficerent,  iisque  'auditis  di- 
cebat :  Benedicat  tibi  Deus ,  quia  lalia  filium  Petri 
Bernardonis  audire  decet.  Ita  S.  Bonavent.  in  ejus 
Vita.  Laudat  et  Seneca  lib.  2.  de  lra  c.  33.  dictum 
aulici,  qui  rogatus  quomodo  rarissimam  rcm  in 
auta  consccutusesset  sencclutem?  Injurias,  inquit, 
accipiendo  ct  gratias  agentio. 

Praeclare  Nazianz.  apud  Antonium  in  Melissa 
parte  1.  serin.  55.  Concetiamus ,  ait,  aliquid  exi- 
gutnnut  majus  impetrcmus ,  nempe  concordiam  : 
paliamar  nos  vinci,  ut  vincamus.  Videte  atftieta- 
rum  consuetudinem,  et  tuctatorum  certamina , 
qai  saspe  hocipso  quod  suppositi  sunl  adversarios 
sibi  incumbenles  vincunt.  Bonum  esl  mansuetutiine 
audaciam  vincere ,  et  meliores  cfjiccre  eos  qui  in- 
juriam  faciunt ,  quce  toleramus  patientio.  Unus- 
qaisque  nostrum  multum  Christo  tiebet.  Veniam 
dcmus ,  ut  impclremus ;  remittamus  ,  ut  nobis  re- 
mittalur. 

In  Vilis  Patr.  in  vila  S.  Apollonii  narratur,. 
quod,  cum  ipse  a  Pbilemone  choraula  muliis 
afficereturinjuriis,  ac  vocaretur  impius,  seduc- 
tor,  scelcstus  ,  rcsponderit :  Misereatur  tibi  Do- 
minus,  ftii  mi,et  nihilhorum  qiue  locutus  esrepulet 
ati  peccatum.  Hac  benedictione  compunctus  Plii- 
iemon  ad  Christum  se  convertit,  adeoque  glo- 
riostim  pro  eo  cum  Apollonio  obiit  martyrium. 
lloc  cst  quod  suis  preecipit  Cbristus  Mallh.  5.  UZ. 
Audistis  quia  tiictum  est :  Diliges  proximum  tuam, 
cl  otiio  habcbis  inimicum  tuum.  Ego  autem  dico 
iobis  :  Diligitc  inimicos  vestros ,  bcncfacite  his 
qui  otierunt  vos ,  ct  orate  pro  pcrsequcntibus  et 
calumniantibus  vos.  Nam,  ut  ibidem  ail  S.  Chry- 
bost.  tcmpus  orationis  est  tcmpus  mansuetudinis , 
idco  Deam  a  se  expellit ,  qui  Ulum  a  proximo 
avertit.  Imo  ut  ait  S.  August.  serm.  U.  deSanctis: 
Vacit  Dco  injuriam  qui seipsum  judiccm  consliluit , 
rt  Deum  tortorem,  cum  cx  adverso  subjungat 
Cbristus  :  Vt  silis  ftiii  Patris  vestriqui  incaslisest, 
i/ui  solem  suum  oriri  facit  supcr  bonos  et  matos , 
ri  pluit  supcrjustos  et  injustos. 

QUIA    1N    HOC    VOCATl    F.STIS    CT  BENEDICTIONEM 

u  r.rxUDiTATE  (S.  Fulgent.  1.  i.  adThrasimundum, 
lcgit  harcditalis)  possideatis]  q.  d.Ad  hoc  vo- 
eatiestisuiper  injuriarumtolerantiam.nimirum 
bencdiccndo  maledicentibus,  benedictionem  Dei 
iumpr.Tscntcm,iuma?ternam,putabealiludinem 
ftgloriam  leternam  ltsereditctis.Quseres,  cur  coe- 
lestemhacredilatemetfelicitatemvocatfcencd/ctio- 
ncm^Resn,  Primo,  quiaipsa  summaestDeibene- 
tlictio,  id  est,  summum  donum  :  Dei  enim  be- 
nedicere  cst  cfficax,  idcmque  quod  benefacere. 
Secundo  ,  quia  electi  coelo  adjuclicandi  a  Chrislo 
in  diejudicii  benedicentur,  dum  audient :  Ve- 
nite,  bcncdicti  Patris  mci,  possidete  paratum  vo- 
bis  rcgnum  a  constitutione  mundi.  Matth.  25. 
v.  34.  quo  alludit  hic  Petrus.  Tertio,  quiaalludit 
pariter  ad  Deuler.  27.  v.  13.  ubi  sex  nobiliores 
tribua  benedicuntservantibus  legem  Mosi.igno- 
biliores  maledicunlcam  violantibus  :  quo  sche- 
juate  repnesentatacstbcnediciio.Tterna  eieclis, 
'  t  maledictio  reprobis  a  Christo  irroganda  iu 
diejittUcii.  Quarto,  quia  benedictionis  merce- 
coi.M.i..  a   i  «ni  r.     Tint.  N. 


IST.  S.  PETRI.  Cap.  III.  C73 

dem  congrue  significat  nomine  benedictionfs  : 
congruum  enim  est  ut  qui  injuriantibus  benedi- 
citbenedicatur  et  beetur  a  Christo  :imo  id  abeo 
promissum  est,  ideoque  debitum.  Ait  enim 
Matth.  5.  11.  Beati  eslis  cum  maledixerint  vo- 
bis,  ct  persecuti  vos  fuerint ,  et  dixerint  omne 
malum  adversam  vos  menlienles  propter  me  :  gau- 
dele  et  exultate ,  quoniam  merces  vestra  copiosa 
cst  in  ccctis.  Quinio,  quia  Sanctorum  felicitas 
magna  ex  parte  consistit  in  bcnedictione ,  id  est, 
in  continua  laude  et  jubilo  Dei :  Laus  enim  Dei 
est  negotiosum  lieatorum  otium,  et  otiosum  ne- 
gotium. 

Nota,  prseter  aiias  virtutes,  amorcm  inimi- 
corum  et  injuriarum  tolerantiam  dare  nobisjus 
ad  coelum,  illudque  nobis  pandere  :  sicut  cx  ad- 
verso  injuriarum  memoria,  ira  et  amaritudo, 
etiam  levis,  illud  nobis  occludit,  de  qua  re 
audi  exemplum  memorabile. 

S.  Anno  Archiepisc.  Coloniensis,  paulo  ante 
mortcm  per  visionem  raptus  in  coelurn,  vidit 
consessum  illustrem  sanctorum  Episcoporum 
Germaniae  et  Galliae  sui  aivi,  atque  inter  eos 
scdem  splendidam  sibiparatam,  ad  quam  cum 
pergeret  prohibitus  est  ab  Arnulpho  Worma- 
liensi  Episcopo,  quod  diceret  prius  illi  clueij- 
dam  esse  maculam  unam ,  quam  in  vestc  ad 
pcctus  habebal.  Experrectus  inlellexit  maculam 
liancesse  injuriae  memoriam,  et  animi  acerbi- 
tatem  in  civcs  Colonienses,  eo  quod  ipsum  ex- 
pulisscnt.  Quareillicocum  iisin  gratiam  rediit, 
itaque maculam  detersit,  ac  paulo  post  plane 
immaculatus  in  co?lum  migravit.  Ita  narrat 
Lambert.  Schafnaburg.  in  descript.  Annon.  ad 
annum  Domini  1075. 

Deniquead  hanc  S.  Petri  sentenliam  facit  il- 
lud  Clcm.  Alex.  1.  U.  Strom.  Atimiror,  ait,  Epi- 
charmum  qui  aperte  tiicit  :  Si  fueris  menle  pius, 
nihil  mali  patieris  rnortuus.  Supatius  manet  in 
ralo  spiritus.  Et  PoetamLyricum  cancntem  :  Im- 
pioram  aulcm  anima?  sub  cccto  votant  in  cruentis 
dotoribus,  sub  malorum  jugis  inevilabitibus;  pio- 
rum  autem  menlcs  in  calis  habilabunl ,  cantibus 
bcatummagnam  canentes  in  hymnis. 

10.  QUI  ENIM  VULT  VITAM  DILIGERE.  ]  Id  eSt,  qili 

oplatet  diligil  vitam,  hic  longaevam  et  prospe- 
ram,  ac  in  coelo  a^ternam  ct  beatam.  q.  d.  Qui 
vultbcate  vivere,  tum  in  hac  vita,  tum  potiu.-. 
in  futura.  UndeClcmcns  Alex.  explicat  sic  :  Qui 
vult  alernus  ctincorruptibitis  furi.  Probat.  S.  Pe- 
trus  id  quod  dixit  nimirum  maledicentibus  esse 
benedicendum ,  ut  benedictionem  haereditate 
possideamus ,  ex  Psalm.  33.  13.  ubi  dicitur :  Quis 
est  homo  qui  vutt  vitam ,  tiiligit  tiies  videre  bonos '.' 
(pro  quo  S.  Petrus  verbis  dumtaxat  parum  im- 
mutatis  ait :  Qui  enim  vult  vitam  diligere ,  et  dtij 
viderebonos.  )  Proltibeiinguam  luam  iimalo,  etc. 

Et  dies  videi\e  bonos.  ]  Videre ,  id  est  sentire 
gaudere,  frui.  Videre  enim  et  visus  in  ScripL 
pro  quolibet  sensu  et  gustu  capitur  pcr  cala- 
chresin. 

Dies  boni  vocantur  commodi,  l.xli,  felices, 
tum  hujus,  tum  potius  futurae  vitce,  puta  dies 
gratiaj  et  glori.-e.  Unde  Clemens  Alexandr.  dies 
bonos  explicat  sanctos.  Nam  ut  ait  S.  August.  in 
psal.  33.  Semper  dies  muli  in  saculo ,  semper  dies 
boni  in  Deo.  EtS.  Basilius  ibidem  :  Dies  hujus  sa„ 
cati  mali  sunt ,  quoniam  et  hoc  saculum  cum  sit 
meiisttra  mundi ,  dequo  dictum  est ,  quod  mundus 
totus  in  matigno  sit  positus,  naturce  assimilattt,- 
mundi,  quem  dimittetur :   partes  hujus  taHfwrfj 

85 


COMMENTARIA  IN  EPIST.  S.  PETRI.  Cap.  1IF. 

Idcirco  dicit  Apostolus  :  lledimen-     ncre  in  inferno,  nec  inde  egredi  io  vallem  Josa- 

phat,  neeumaspiccre,  eoque  pcrcelli  coganlur. 


sant  dies  ipsi 

tes  tempits,  quoniumdics  muli  sunt.  Jacob  autem; 
Dies ,  inquit,  annorum  mcorum  pauci  admodum 
et  mali  (id  est  miseri  et  aerumnosi)  sunt.  Dies 
crgo  boni,  inquit  S.  Basilius,  sunt  non  liujus, 
sed  futuri  saeculi,  et  quos  sol  hic  sensibilis  pera- 
git,  decidui  sunt  et  dispereunt.  De  futuris  autem 
dicilur  :  Melior  est  dies  unus  in  atriis  tuis  supcr 
millia,  psal.  83.  v.  11. 

Coerceat  linguam  suam  a  MAi.0,]  lingua  enim 
non  coercita,  sed  effrcenislinguaci  conciliatdies 
malos ,  id  est  miseros  etcalamitosos  :  vide  dicta 
Jacobi  3.  v.  2.  etseq. 

ET    LAUIA    EJUS  NE    LOQUANTUR   DOLUM.  ]  Dolltm 

Graeci  defmiunl,  maleficium  occullum  cum 
praescriptione  bona.  Cortex  bonus  macula  sub- 
jacente,  ait  Eugubinusinpsalm.  33.  Vide  dicla  v.l. 

11.  Declinet  a  malo,  et  faciatbonum.  ]  Hisce 
diiobus  preeccptis  concluditur  omnis  justitice 
lcx,omnis  virtutis  norma  et  praescriptio. 

Inquirat  pacem  ]  cum  Deo,  secum,  et  cum 
proximis.  Hanc  pacem  Christus  e  ccelo  quasi 
donum  divinum  in  terras  detulil.  Unde  eo  nato 
cecinerunt  angeli :  Gloria  in  allissimis  Deo,  et  in 
tcrru  pax  hominibus  bona;  voluntatis.  Lucse  2.  ll\. 
Hinc  eam  impense  celebravit  et  praedixit  Isaias 
c.  2.  U.  et  c.  11.  6.  et  seq. 

Et  sequatur  eam.  ]Aiu?a-co,  id  est,  persequalur 
cam  fixis  oculis,  toto  corde  et  conatu,  sicut' 
venator  persequitur  leporem.  lta  S.  Hier.  ad 
Rusticum.  Htec  enim  pax  eruperat  omnem  sen- 
sum.  Philip.  U.  7.  Haec  quasiregina  sedetin  ani- 
mae  Uirono,  ejusquepotentias,  sensus  et  mem- 
hra  tranquille  et  hilariter  regit,  juxta  illud  :  Pax 
Christi  exultet  in  cordibus  vestris.  Coloss.  3.  15. 
Vide  ibi  dicta.  Vere  S.  Augustin.  de  Continent. 
g.  7.  Pax  perfecta,  ait,  lunc  erit  nobis,  quando 
natura  nostra  creatori  suo  inseparabitiler  coha;- 
rcnte ,  nihil  nobis  repugnabit  exnobis. 

12.  Quia  oculi  Domini  super  justos.  ]  q.  d.  Do- 
minus  benignis,  paternis  et  beneficis  oculis 
respiciet  justos,  qui  preecepta  jam  dicta  serva- 
rint. 

Et  aures  ejus  in  preces  eorum  ]  ut  eas  au- 
diat,  et  exaudiat,  iisque  annuat  et  postulata 
concedat. 

Vultus  autem  Domini  super  facientes  mala.] 
Vultus ,  scilicet  iratus,  trux  etminax,  ut  mala 
etmalos  indignans  videat  et  plectat.  Hinc  Aben 
Esdra  et  Eugubinus  in  Psal33.  pro  vultus ,  ver- 
tunt,  excandescentia,  undeet  sequitur  :  Utper- 
dat  de  terra  memoriam  ipsorum.  Sic  Latiui 
vultuosum  vocanttetricuin,  morosum  et  aspe- 
rum.  Ingens  est  hic  stimulus  ad  declinandum  a 
malo,  etfaciendum  bonum,  nimirum  cogitare 
quod  Deus  quasi  agonotheta  bonos  et  bona  in- 
tucatur  vultu  amoeno,  ut  prsemiet,  malos  et 
mala  austero  et  minaci,  ut  puniat  acerrime. 
ISihil,  ait  Tertull.  lib.  de  Poenit.  c.  6.  occultum 
quodnon  reveletur  :  quantascumque  tenebras  fac- 
tis  tuis  superslruxeris,  Deus  lumen  est,  et  illius 
oculi  lucidiores  super  solem,  circumspicientes  om- 
nesvias  hominum  ,  et  profundum  abyssi,  et  corda 
hominum  intuentes  in  absconditas  partes.  Porro 
Deus  cum  sit  incorporeus  non  habet  oculos  et 
vultum  ,  sed  oculi  vocantur  ipsa  mentis  ejus 
acies  lucidissima ,  qua  omnia  intuetur  :  vultus 
vocatur  ipseejusdem  intuitus,  quiquam  impiis 
sit  terribilis  colligere  licet  ex  eo,  quod  Christi 
hominis  et  judicis  vultus  in  die  judicii  tam  erit 
rtprobis  formidabilis  ,  ut  ipsi  optaturi  siut  ma- 


Unde  regcs  ct  principes ,  inquil  S.  Joannes  Apo- 
cal.  6.  1G.  diccnt  montibus  et  petris  :  Cadilc  supcr 
nos,  el  abscondite  nos  a  facie  sedentis  supcr  Ihro- 
num,  et  abiraAgni :  quoniam  vcniet  dies  magnus 
ira  ipsorum,  et  quis  poterit  stare?  Hunc  vultum 
cogita  qtiando  te  tentat  daemon,  quando  in  se- 
crelo  concupiscentia  le  ad  peccatum  sollicitat. 
Verc  Boetius  :  Magna,  inquil,  nobis  incumbit  ne- 
ccssitas  bcne  agendi,  qttando  in  conspeclujttdicis 
cuncta  cernentis  omnia  agimus.  Et  Cicmens  Alex. 
1.  5.  Strom.  Non  est,  ait,  atiquis  adco  magnus  ul 
superet  justitiam,  neque  adeo  parvus  ut  latcat. 
Et  S.  Bern.  in  Medit.  cap.  6.  IUum,  inquit,  sem- 
pcr  ante  oculos  habere  debemus,  per  quem  siunus  , 
vivimuset  sapimus.  In  vita  S.  Dosithei  legimus, 
illum  a  B.  Dorothco  magislro  hoc  accepissc  vii;i 
documentum  :  ISunquam  corde  tuo  Deus  excidat. 
Cogita  semper  Deum  tibi  prttsentem,  et  le  coram 
illo  stare ,  illumque  id  assidue  ruminantcm  a 
vita  militari  ct  dissoluta  se  convertisse  ad  rcli- 
giosam  et  sanctam.  S.  Ephrem  tract.  de  Patien- 
tia  :  Semper,  ait,  Dei  memineris  ,  et  ccetum  mens 
tua  evadet.  S.  Hieron.  in  Ezech.  c.  5.  Memoria 
Dei  excludit  omnia  flagitia.  Clemens  Alexand.  3. 
Paedag.  5.  Ilac  sola  ratione  ftt  ut  quis  numquam 
labatur,  si  Deum  sibi  ipsi  semper  adesse  existi- 
met. 

13.  ET  QUIS  EST  QUI  VOBIS  NOCEAT    SI  BONI  iEMU- 

latores  fueritis.]  Boni,  id  est  bonitatis,  ut  vertii 
Syrus  et  Vatab.  Graece  enim  est  tou  «yaSou  //.i/r/jrai , 
id  est  boni  (in  genitivo)  imitatores.  Per  bonuvi 
accipe  vel  Deum  et  Christum  cum  S.  Aug.  serm. 
107.  de  diversis  c.  6.  et  7.  Vel  potius  ipsum  bo- 
num  honestum,  puta  virtutem,  de  quo  paulo 
ante  dixit :  Declinet  dmalo  et  faciat  bonum;eo 
enim  respicit.  lta  Lyran.  Hugo,  Cajct.  et  Tho- 
mas  Anglicus.  Bonum  euim  honeslum  est  quasi 
idea  et  norma  virtutis ,  quae  omnibus  ad  imitau- 
dum proponitur ,  ut  eam  moribus  exprimant,  ci 
in  seipsis  depingant.  SicS.  Joannes  aitep.  3.11. 
Charissime,  noli  imitari  malum,  sedquod  bomun 
est.  VereS.  Prosper  epigram.  1. 

Perfecte ,  ait,  bonus  est  et  vere  dicilur  insons, 
Nec  sibi,  nec  cuiquam  quod  noceat,  faciens. 

Nam  quicumque  alium  molitur  laedere,  primum 
Ipsum  se  jaculo  percutiet  proprio. 

Vox  xmuiatores  significat  vehemens  studiuur 
ardorem  boni,  sive  virtulis,illamque  ardentius 
amandametprosequendamesse,  quam  sponsus 
amat  etprosequitur  sponsamdilectissimam.Huc 
spectat  iilud  :  Qui  non  zeiat ,  non  amat ,  et  illud 
S.  Ambros.  de  Instit.  virg.  c.  W.Cttr,  inquit,  sr- 
cuto  potius  laboramus,  et  fraudamus  animam 
nostram  tantaz  bonitalis  dispendio,  qui  nutli  alii 
nisi  huic  Domino  servire  deberemus?  Sic  enini 
nihil  et  nemo  nobisnocebit.  Vere  enim  S.  Au» 
locopaulo  antecitato  :  Impius,  ait,  sibi  nocei , 
non  alteri,  cui  nocere  cupit.  Et  S.  Chrysosi. 
scripsit  ultimum  opus  ad  Olympiadem,  in  quo 
hanc  cygnaeam  vocem  canit ,  multisque  confir- 
mat :  Quod  nemo  txditur  nisi  a  seipso  :  extat  to- 
mo  operum  ejus  5. 

OccurritS.  Petrus  objectioni.  Dicetenim  quis, 
Si  declinemus  a  malo  et  sectemur  bonum ;  si 
mala  toleramus  nec  vindicemus,  patebimus 
omnium  injuriis  et  rapinis.  Resp.  S.  Petrus  , 
Nemo  vobis  nocere,  graece  ™/o>w  ,  id  est  affli- 
gcrc ,  poterU.   si  bonum  patientiae  et  viruuis 


COMMENTAMA  I.N  I.  Bl 

scctcmini ;  lumquia  virtus  omuia  mala  superat; 
luiu  quia  Deus  virtutis  eique  sludentium  esttu- 
tor  et  proteclor.  Quocirca  diligentibus  Deumom- 
nia  coopcranlur  in  bonum.  Koman.  8.  '28.  Hoc  est 
quod  orans  profitctur  Ecclesia  :  ISutla  nobis  no- 
ceblt  adversilas,  si  nulta  dominetur  iniquitas.Sic 
Valerianus  sua  ignea  craticula  non  nocuit 
S.  Laurentio  sed  proluit,  quia  ejus  charitatem 
magis  accendit.  Sicadversaonmiaquasi  agmine 
uno  irruentia  in  S.  Job  ei  non  nocuerunl;  sed 
robur  animi  ejus  toti  orbi  ostenderunt.  Sic  Ar- 
rianipersequentes  assidue  S.  Alhanasium  terra 
marique,  ejus  virtutem  auxeruntet  illustrarunt. 
Sic  Dccii,  Aureliani,  Nerones,  Domiliani,  Dio- 
cletiani,  suis  tormentis  non  nocuerunt  S.  Vin- 
cenlio,  S.  Sebastiano,  S.  Mauriiio,  S.  Tiburtio, 
S.  Gcorgio,  cajterisque  Martyribus,  sed  eis  lau- 
reas  martyrii  adornarunt,  neceis  aliud  exlile- 
nrnt  qiuun  fabri  et  auriiices  coronarum  cceles- 
tium. 

Praeclare  Origcn.  hom.  23.  in  Num.  Ita,  ait, 

in  hoc  mundo  sunt  disposita,   tit  nihil  prorsus , 

otiosumsit  apud  Dettm,  eliamsi  malum  illudsit. 

Malitiam  Deus  non  facit ,  tamen  cum  ab  aliis  in~ 

ventam  possit  prohibere ,  non  prohibet,  sed  cum 

ipsis  a  quibtis  habctur,  utilur  ea  ad  necessarias 

causas.  Per  ipsos  cnim  in  quibus  est  maiitia,  cia- 

ros  et  probatos  efficiteos,  quiad  virlutum  gtoriam 

lendunl.  Nam  si  perimeretur  malilia,  non  esset 

utiquequi  contrairet  virtutibus.  Virtus  autemnon 

habens  aliquid  conlrarium  non  ctaresceret ,  nec 

splendidior  et  examinatior   ficret.  Non  probata 

vero  nec  examinata  virtus ,  nec  virtus  est.  Dat 

exemplum  in  Josepho  :  Tolte  maiitiam  fratrum 

ejus,    tolte  invidiam,    tolte  iltud  omne  parrici- 

date  commentum  qtto  scevierunt  in  fratrem,  us- 

qttc  qtto   venderent  eum.    Si  hazc  aufcras ,  vkle 

quantum    percmeris    dispcnsalionem    Dei.  Simttl 

enim  abscindes  cuncta  illa  quce  apud  Mgyptum 

non  tantttm  pcr  Joseph,  sed  et  per  Moscn  pro  sa- 

tule  omnittm  gesta  sttnt  :  pcriisset  Aigyptus ,  pc- 

riissent  et  linilimcc  regiones  fame,  interiisset  ipsc 

Israet.  Nasquam  ptage  in  Aigyptios,  nec  virtutes 

tltct  quas  fecit  Deus  per  Mosen  et  Aaron.  hemo  per 

marerubrum  siccis  vestigiis  incessisset ,  ncmoler- 

ram  promissam  inlrasset ,  cibum  mannic  mortalis 

citu  ncscisset.   Nulla  de  sequenti  petra  aquarum 

Ihtcnta  prorupissent.  Lex  a  Deo  hominibtts  data 

uon  fuisset.  Et  inferius :  Si  auferas  malitiam  ct 

prodilionem  JucUc,  abslulerif  pariler  crucem  ct 

rassioncm  Christi :  ct  sinon  sit  crux,  non  cxuun- 

tur  jyrincipatus  ct  potestales ,  nec  triumphantur  in 

tigno  crucis.  Si  non  fuisset  mors  Christi ,  ulique 

nec  resurrcctio  fuissct ,  ncc  extitisset  aliquis  pri- 

mogenitus  ex  mortuis ,  nec  spcs  nobis  resurreclio- 

nts  fuisset.  Aufer  peccatum  et  mcUitiam  diaboli , 

stmul  aufercs  nobis  certamenadvcrsusejusinsidias, 

ncc  expectabitttr  corona  victorice  ei  qui  lcgitimc 

'tuvcrit.  Si  non  habcrcmus  qtti  aciversumnosob- 

sistcrent,  agones  non  csscnt,  nec  victoribus  mu- 

ncraponerentttr,  nccrcgnum  aclorum  vinctntibus 

pararetur:  neque  momcntancum  hoc  el  teve  tribu- 

tationis  nostrcc ,  supramodum  pondus  gloricv  ope- 

rarclur  nobis  in  futuro.  Bt  hoc  valde  mirubile  est , 

qttod  malis  vasis  utitur  Deus  ad  optts  bonum.  Do- 

cuit  id  Origrnesnon  tantum  verbo,  scdetcxem- 

plo.  Ardebat  enftn  desiderio  martyrii,  adeoque 

puer  eo  procurrisset,  nisi  parente»  vestes  ejus 

.ibscondissent ,  tcsie  l.usebio. 

\t\.  Sf.D  ET  SI  QCII)   PATIMtM  ri\0PTF.R  JVSTITIAM, 

'iuati.  ]  Alludit.  imocitat  illud  Christi  Matth.  5. 


MST.  S.   1'KTHI.  Cap.  III. 

10.  Beati  qui  persecutionem  patiuntur  proplet 
juslitiam,  quoniam  ipsorum  est  regnum  ccelorum, 
pio  quo  Clemens  I.  h.  Strom.  3.  legil :  Beati  qui 
pcrsecutioncm  patiuntur  pro  justitia,  et  proptcr 
me ,  quoniam  habebunt  locum  ubi  non  paticntar 
pn-sccutioncm. 

Nota  Primo,  to  sed  et  si  quid  patimini.  q.  d.  Levc 
el  quasi  nihil  est  quidquid  patimiui :  non  enim 
sunl  condignce  passioncs  hujus  tcmporis  ad  futuram 
gioriam,  quct  revelabilur  in  nobis. 

Nota  Secundo,  proptei'  justiliam,  id  est,  quia 
jusli,  quia  Christiani,  quia  justiliam,  id  esl  vii  • 
tutem,  sequuntur,  v.  g.  quia  servantDei  legem, 
CastUatem,  tempeiantiam,  statuta  Ecclesi<e  vei 
Oidinis,  quia  luenuir  res  pupillorum ,  fidem, 
agroset  res  Ecclesia),  quiastudentreformationi 
Rcclesiae,  Cleri  vel  monasterii.  Licel  enim  l'hi- 
losophi  propter  justitiam,  ut  Socrates  propter 
doctrinam  unius  Dei,  videanlur  passi;  tamen 
ubi  vera  fides  non  est,  nec  charitas,  ibi  nec 
vcra  estjuslilia,  inquit  S.  Augast.  epist.  50.  et 
conlra  Donalistas  post  Collat.  cap  17.  Justitia 
ergo  hic  non  proprie  et  stricle  accipitur,  pro 
virlute  qurc  cuique  reddit  jus  quod  illi  tkbet , 
sed  generalim  pro  quavis  virtule.  Martyr  enim 
est  qui  patitur  mortem,  non  pro  sola  justilia; 
sed  et  qui  pro  fide,  caslitalc,  aut  qualihet  alia 
virtute,  uti  passimdocenlTheoIogi.  SicS.Agnes, 
S.  Felicula,  aliaeque  virgines  occisse  |>ro  casti- 
tate  suntMartyres.  SicMachabcei  occisi  pro  lege 
Mosis ,  ac  nominatim  pro  temperanlia,  quia 
scilicet  nolebant  vesci  carne  porcina  lege  veti- 
ta,  sunt  Marlyres.  Sic  S.  Thomas  Cantuariensis, 
S.  Stanislaus  ,  et  alii  occisi  pro  lihertale  Eccle- 
siastica,  sunt  Martyres.  Porro  recte  S.  August. 
1.  3.  contra  Crcscent.  c.  i8.  Martyrcm,  iuquit, 
facit  nonpccna,  sed  causa. 

Nota  Terlio.  Patientes  propter  jusliliam 
sunt  heati,  beatitudine  tum  rei,  lum  spei.  Ilei 
tfita  possident  bonum  patientiie  quod  opus  per- 
feetum  habet,  Jacob  1.  itleoque  beat  el  beututn 
f;icil  :  beulitudo  enim  hujus  vilae  consislit  itt 
palieotia  el  charitate.  Spei,  quia  ccrto  spcrat 
regunm  coelorum  patieulihus  promissum,  uti 
subditel  explicat  Chrislus  Malth.  5.  \.  12.  Addc, 
Deum  patieolibus  atlesse,  eisque  augere  rohur, 
spem,  charitatem,  etc.  eosque  miris  consola- 
lionihus  mulcere,  juxta  illud  S.  Pauli  :  sicut 
abundant  passioncs  Christi  in  7iobis,  ita  et  pcr 
Cltristum  abundat  consolatio  noslra,  2  Cor.  1.  5. 
Quocirca  S.  Cyprian.  lib.  U.  epist.  6.  adTibari- 
tan.  Exultare,  ait,  nos  votuit  in  persecutionibus 
Dominus ,  quia  quando pcrsecutiones  fiunt ,  dantur 
coroncs  ftdei,  tunc  probantur  mililes  Dei ,  lunc 
Marlyribus  patent  cali.  Idem  exhortat.  ad  mar- 
tyr.  Hoc  (  marlyrium)  ait,  est  baptisma  in  gratia 
majus,  in  poteslate  subiimius ,  in  honorc  pretio- 
sitts  :  baptisma,  in  quo  baptizant  angeti :  baplis- 
ma,  post  quod  ncmojam  pcccat.  Baptisma,  quod 
ftdci  nostrce  inci'ementa  consummat  :  baptisma, 
quod  nos  dc  mundo  rcccdentcs  stutim  Dco  copulat. 
In  aquct  baptismo  accipilur  rcmissio  peccalorum , 
in  sangttinis ,  corona  virtutitm. 

TlMOREM     AUTF.M     EORUM     (  qill    VOS     affligUUl , 

faciuntque  pati  propter  justitiam  )  ne  ti- 
MiF.niTis.  ]  Timorcm,  id  est  terrorem,  minns 
et  plagas :  alioqui  enim  timor  limet  ,  non 
limetur  :  timet  autem  non  limorem  ,  sed 
rem  timendam.  Est  ergo  metonymia.  Tintor 
enim  ponitur  pro  limoris  non  aclu,  sed  ob- 
jVclo,  puta  pro  terriculamentis,  quae  limorcm 


676  COMMENTARIA  IN  I.  EPl 

incutiunt,  uti  suntmina;,  eculei,  gladii,  ignes, 
erux,  mors;unde  Syrus  vertit,  ncqtte  formidelis 
eos  qui  vobis  tcrrorem  incutiunt.  Fideles  itaque 
nihil  horum  limere  debent,  tum  quia  in  sebre- 
ves  sunt  et  leves,  tum  quia  gratia  Christi  his 
omnibus  eos  superiores  eflicit,  tum  quia  per 
haec  transeunt  ad  coronam  etregnumaeternum. 
Mors  enim  pcena  nascentis  ,  si  projuslitia  pietate- 
que  pendatur,  fit  gloria  renascentis ,  ait  S.  Aug.  6. 
Civit.  13.  Quocirca  S.  Ambr.  in  Psal.  118.  oc- 
ton.  21.  Nullis  ergo ,  &\l,  juslus  frangatur  injuriis, 
nullis  moveatur  periculis ,  nuliis  tcntelur  proceliis, 
sivemors  ingruat  sive  vita ,  sive  angeli  ccelorum, 
neque  dejiciatur  adveisis,  nec  extollatar  secundis, 
nusquam  sit  ejus  infirmus  affectus.  Et  postmulta  : 
Ubi  pax  et  multa  pax ,  ibi  crux  Cliristi  non  oppro- 
brio,  sedsalutis  est.  Non  fuit  opprobrio  Petro  crux 
Christi  ,quia  tantum  ejus  gloria?  dedit ,  ul  inver- 
sis  Christum  honoraret  vestigiis,  metuens  ne  si  ea 
specie  crucifixus  esset  qua  Dominus ,  affectasse 
Domini  gloriam  videretur.  Crux  ergo  opprobrium 
perfido ,  fideli  autem  gratia,  fideliredemplio ,  fi- 
deli  resurrectio  est ,  quia  pro  nobis  passus  est  Do- 
minus  ,quia  Uta  nos  redemit  sanguine  ,  Ula  adpa- 
radisum  resurrectionc  revocavit. 

Ita  S.  Ignatius  non  timebat  leones ;  sed  am- 
biebat :  unde  epist.  ad  Rom.  lgnis ,  ait,  crux, 
bestix,  confractio  ossium ,  membrorumque  divisio, 
et  totius  corporis  contritio ,  et  tormenta  diaboliin 
meveniant,  tantumut  Cliristo  fruar.  Cumquejam 
damnatus  esset ,  ait  S.  Hieronymus  de  Script. 
Eccles.  inlgnatio,  ad  bestias,  et  ardore  patiendi 
rugientes  leones audiret, dixit: Frumentum Chrisli 
sum  dentibus  bestiarum  molar,  ut  panis  mundus 
inveniar,  justus  enim  confiditutleo,  in  Dei  enim 
defixus  ait : 

Si  fractus  illabaturorbis, 
Impavidum  ferienl  ruinx. 

Ita  Confessores  et  Martyres  coram  judicibus 
etlmperatoribus  stabant  imperlerrili,  imo  illos 
sua  constantia  et  animositate  terrebant  et  per- 
cellebant.  Sic  S.  Andrcas  perculit  ^Egeam  vo- 
cando  eum  filium  diaboli,  eique  minando  seterna 
gehennaeincendia.  Idem  fecere  Machabaei  Antio- 
choregi  et  tyranno.  2.  Machab.  7. 

Ut  alios  taceam ,  hac  in  reexcelluit  S.  Hilarius, 
qoi  Constantino  Imp.  Arriano  ssevienti  in  Or- 
thodoxos ,  eisque  extremam  perniciem  minitanti 
animo  interrito  et  leonino  restitit,  ejusque  fu- 
rorcm  repressit,  in  faciem  ei  omnia  scelera  et 
sacrilegia  exprobrando,  eumque  Antichristum 
nuncupando.  Audi  in  Apolog.  ad  Constantium 
liberas ,  igneas  et  adamantinas  ejus  voces ,  Epis- 
copo  et  Martyre,  imo  Hilario  dignas  :  Atque  uti- 
nam  illud  potius  omnipotens  Deus  el  universorum 
Creator,  sed  unius  Domini  nostri  Jesu  Christi  pa- 
ter,  atati  mea?  et  tempori  prastitisses,  ul  hoc 
confessionis  meaz  in  te ,  atque  in  Unigenitum  tuum 
ministerium  Neronianis  Decianisve  temporibus  ex- 
ptessem.  Nec  ego  per  misericordiam  Domini  Dei 
fUii  tui  Jesu  Christi ,  calens  eculeummetuissem, 
qui  desectum  Isaiam  scisscm  :  nec  ignes  timuis- 
sem,inter  quos  Hebrwos  pueros cantasse  meminis- 
.iem :  nec  crucem  et  fragmenta  crurum  meorum 
vitassem,  postquam  in  paradisum  translatum  ta- 
tronem  recordarer :  nec  profundum  maris,  etPon- 
tici  astus  absorbentem  rheumam  trepidassem  ,  cum 
per  Jonam  et  Paulum  docuisses  fidelibus  esse  in 
mari  vitam.  Adversus  enim  absolutos  hostes  felix 
miki  illud  certamen  fuisset.  A  t  nunc  pugnamus 


ST.  S.  PETRI.  Cap.  II!. 

contra   persecutorem  fallcntem ,   contra  hoslem 
blandienlem ,  conlra  Conslantinum  Antichrislum , 
qui  non  dorsa   c&dil ,  scd  ventrem  palpat  :  non 
proscribit  ad  vitam ,  sed  ditat  in  mortem :  non 
trudit  carcere  ad  libertatem,  sed  inlra  patalium 
honorat  ad  servitutem  :  non  latera  vexat ,  sed  cor 
occupal :  non  caput  gladio  desecat,  sed  animam 
auro  occidit :  non  igncs  pubticc  minatur,  sedge- 
hennam  privatam  accendit :  non  contendit  ne  vim- 
calur,  sedadulatur  ul  dominetur  :  Christum  con- 
fttetur,  ut  neget:  unilatem  procurat ,  ne  pax  sit : 
hccreses  comprimit ,  ne  Chrisliani  sint :  sacerdotes 
honorat,  ne  Episcopi  sint ;  Ecclesia?  tecta  struit  , 
ul  fidem  destruat.  Te  in  verbis  ,  te  in  ore  circum- 
fert,  et  omnia  ornnino  agit,  ne  tu  ut  Deus  ,  ita  pa- 
ter  esse  credaris.  Etpaucis  interjectis  :  Proclanw 
tibi  Constanti ,  quod  Neroni   locuturus   fttissem , 
quod  ex  me  Decius,et  Maximianus  audirent :  con- 
tra  Deum  pugnas ,  contra  Ecclesiam  swvis  ,Sanc- 
tos  persequeris ,  pr&dicalores   Christi  odis  ,  reli- 
gionem  tollis,  lyrannus  nonjam  humanorum  ,  sed 
divinorum.  Ha?c  tibi  it  me  atque  illis  socia  atque 
communia  sunt;  at  vero  nunc  propria  tua  accipe, 
Christianum  le  menliris ,  Christi  novus  hostis  es  ; 
Antichristum  prazvenis ,  et  arcanorum  mysteriu 
ejus  operaris.  Condis  fidem ,  contra  fidem  vivens  : 
doctor  profanorum  es ,  indoctus  piorum:  Episco- 
palus  tuis  donas  ,  bonos  malis  demutas  ;  sacerdo- 
tes  custodias  mandas ,  exercilus  tuos  ad  :ei'rorem 
Ecclesio3  disponis.  Synodos  contrahis,  et  occiden- 
talium  fidem  ad  impietatem   compeilis  :  conclusos 
urbe  una  minis  terres,  fame  debilitas  ,  hieme  con- 
ficis ,  dissimutatione  depravas.  Orientales  autem 
dissensiones  artifex  nulris ,  blandos  elicis ,  fauto- 
res  instigas ,  veterum  turbator  es,  profanus  novo- 
rum  es.  Omnia  so^vissima,  sine  invidia  gloriosa- 
rum  mortium  peragis.  Novo  inauditoque  ingenii 
triumpho  de  diaboto  vincis ,  et  sine  martyrio  per- 
sequeris.    Plus   crudelitati    vestra  Nero ,   Deci, 
Maximiane  debemus;  diabotum  enim  per  vos  vici- 
mus.  Sanctus  ubique  beatorum  Martyrum  sanguis 
exceptus  est,  dum  in  his  dxmones  mugiunt ,  dum 
agritudines  depeltuntur,  dum  admirationum  opera 
cernuntur;  elevari  sine laqtieis  corpora ,  et  suspen- 
sis  pede  fceminis  vestes  non  defluere  in  faciem,  uri 
sine  ignibus  spiritus ,  confiteri  sine  inlerroganlis 
incremento  fidei.  Et  tu  omnium  crudelitat  um  cru- 
delissime,  damno  majore  in  nos  ,  et  venia  minore 
des&vis.  Subrepis  nomine  blandienti,  occidis  spe- 
cie  religionis  ,  impietatem  peragis  ,  Christi  fidem 
Christi  mendax  proedicator  extinguis.  Non  relin- 
quis  sallemmiseris  excusationes ,  ut  xlerno  judi- 
ci  suo  pamas,  et  aliquas  laniatorum  corporum 
pra;ferant  cicatrices,  ut  infirmitas  defendal  neces- 
sitatem.  Scelestissime  mortalium  omnia  persecu- 
tionis  mata  ita  temperas ,  ut  excludas  et  in  pec- 
cato  veniam  ,  et  in  confessionemartyrium.Sed  hac 
itle  patertuus  artifex  humanarum  moitium  docuit, 
vinceresine  contumacia,  jugulare  sine  gladio,  per- 
sequisine  infamia,  odire  sine  suspicione ,  mentiri 
sine  inlelligentia,  profiteri  sine  fide  ,  blandiri  sine 
bonitate ,  agere  quod  velis,  nec  manifestare  qucn 
velis. 

Et  ison  conturbemim.  ]  Justus  enim  subinde 
timet,  at  non  conturbatur,  lsaias  habet,  ne  pa- 
veatis,  totus  enim  hic  locus  a  S.  Petro  citatur 
ex  Isaia  c.  8. 12.  ubi  sic  legimus ,  Timorem  ejus 
ne  timeatisneque  paveatis.  Dominum  exercituum 
ipsumsanctificate  (id  est,  ut  sanctum  celebrate  , 
colite,g!orificate)  ipse  pavorvester,  et  ipse  terroi , 
vesler  et  erit  vobis  in  sanctiffationem.  Vide  ibi 


COMMLNTARIA  IN  I.  EP 

dicta,  nc  hic  cogar  rcpetere.  Nota  hic:  nil  ita 
limorem  discutil,  hominemque  facit  ad  omnia 
intcrritum,  atque  sanctitas  et  sanctificaiio,  id 
cst  spes,  amor  et  laus  Dei.  Qui  enim  timet,  id 
est  reverelur,  sperat  et  amat  Deuin,  non  ti- 
niet  homines,  nechominibus  placere  cupit,  aut 
displicerc  metuit,  sed  soli  Deo.  Nam,  ut  ait 
S.  Hilarius  in  Psal.  52.  Placere  tantum  hominibus 
vclle ,  Deo  cst  displiccrc.  Placere  autem  homini- 
hus  ut  salvenlur ,  lioc  non  cst  hominibus,  sed  Dco 
placere ,  cum  per  id  quod  Deo  placetur,  et  liomi- 
nibus  sit  placendum.  Ex  causa  enim  placcndi  Dco 
causa  etiam  hominibus  probabilis  fit  placendi. 

15.  Parati  sempeu  ad  satisfactionem  (Graece 
tr.™).oytxv ,    id  cst  defensionem)  omni  poscenti  vos 

RATIONEM  DE  EA  ,  QU/E  IN  VOBIS   EST,    SPE.  ]  SyrilS 

de  spe  fidei,  id  cst ,  de  spe  quam  gignit  acuiK|ue 
fides,  juxla  illud  Hebr.  11.  1.  Fidcs  est  subslantia 
rcrum  sperandarum.  Unde  S.  Fulg.  I.  1.  ad  Tlira- 
simund.  legit,  de  fuleet  spe.  Quia  enim  infideles 
urgebant  primos  credentes  in  Christum  roga- 
bautquc,  cur  creditis  in  hominem  crucifixum 
et  occisum?  Cur  tam  rigidam  legcm  Christica- 
pessitis?  Cur  tot  et  tanta,  adeoquc  lormenta  et 
martyria  proea  toleratis?  Hinc  cis  juhet  S.  Pe- 
trus ,  ut  in  promptu  haheant  id  quod  eis  res- 
pondeant,  nimirum  se  credcrc  in  Christum  cru- 
cifixum,  non  ob  sua  sed  ob  nostra  scelera,  ut 
ea  expiaret,  ideoque  ipsum  tertio  die  a  morte 
ad  vitam  gloriosam  resurrexisse,  quare  se  cre- 
dere  in  ipsum  ut  redcmptorem  mundi,  ac  pec- 
cati,  mortis  et  infernidebellatorcm  etlriumpha- 
torem.  Rursum  se  cum  eo  et  pro  eo  tanla  pati, 
quia  certa  fide  et  spe  credant  et  sperent  se  per 
cum et  cum  eo ituros  in  coelum,  ac  in  fine  mundi 
una  cum  corpore  resurrecturos  in  vitam  bea- 
tam  et  aeternam,  praj  qua  omnes  hujus  mundi 
deliciac ,  omnesque  minae  et  poenae  nihil  aliud 
sunt,  quam  ludicra  puerorum.  Id  enim  respon- 
disse  Martyres  infidelibus  passim  ingenti  liber- 
late,  ardore  et  spiritu  in  eorum  Actis  legimus, 
ac  nominatim  in  Aclis  S.  Gaeciliae ,  quae  ab  inli- 
delibus  rogata  cur  aetatem ,  nobilitatem,  opes  et 
vitam  pro  Chrislo  prodigeret?  tanta  alacritate  et 
ardore  respondit,  se  id  facere  ut  Chrislo  pro  sc 
mortuo  vicem  reddat;  ideoque  libentissimc  pro 
eo  mori ,  cerlamque  esse  se  pro  hoc  vitse  con- 
temptu  accepturam  vitam  meliorem,  imo  bea- 
tam  etaeteruani,  ut  quadringentos  ad  Christum 
converlerit. 

Quare  perperam  haeretici  ex  hisce  S.  Pelri 
verbis  urgent  laicos  indoctos,  ut  secum  de  fide 
disputent:  hocenim  ad  sacerdotes  et  doctores 
pertinet.  Responsionem  exigit  S.  Petrus;  non 
disputationem,  eamque  dandam  infidelibus  in 
origine  Ecclesiae;  non  haereticis,  confirmata 
jam  lide  omnium  saeculorum  consensu.  Laici 
ergo  rogati  ab  haereticis ,  cur  credant ,  v.  g. 
Christumesse  pracsentem  in  Eucharistia?  res- 
pondeant.  Quia  id  credit  et  credidit  Ecclesia 
omni  saeculo,  quoo  est  columna  et  firmamen- 
tum  veritatis,  utpote  sponsa  Chrisli  gubernata 
et  protecta  aSpirituS.  quarestolidum  esse  hoc 
post  tot  saccula  in  dubium  revocare.  Ita  Tertull. 
I.  de  Praescript.  adversus  haeret.  c.  17.  ubi  et 
addit  rationem  :  Quoniam,  ait,  nihil  proficict 
congressio  Scriptura; ,  nisi  ptanc  ut  aut  stomachi 
quis  ineat  cversionem  aut  ca-ebri. 

Audi  Bedam  :  Duobus  modis,  ait,  de  spe  ct 
fide  nostra  ralionem  posccntibus  rcddere  dcbcmus. 
Primo,  ut  ctjustas  spei  ac  fidei  nostra  causasom- 


IST.  S.  PETRI.   Cap.  III.  «77 

nibus  intimemus  sive  fideliter  sive  infideliter  quceren- 
libus.  Secundo,  ut  ipsam  fideiac  spei  noslrie  posses- 
sionem  illibatam  stmper  leneamus ,  eliam  inlerpres- 
suras  adversantium  ostendentes  per  paticnliam  , 
quam  rationabiliter  eam  servundam  didicerimus , 
pro  cujus  amore  nec  adversa  pali ,  nec  mortem  su~ 
bire  formidcmus. 

Excelluit  hac  hiude  Origen.  qui  rationem  Gdei 
ct  spei  suae  et  nostrae  assidue  cunctis  reddidit, 
ideoque  indefesse  docens  ,  legens  et  scribens  , 
fidelium  praeceplor,  infidelium  catechista  ,  Mar- 
lyrum  pater  extitit,  ut  illud  Horalii  de  Graecis 
jure  illi  accommodelur  : 

Origeni  ingenium  ,  Origeni  dcdit  ore  rotundo 
ttvtvfia,  loqui  ,  proeter  Christum  nuilius  avaro. 

Hinc  cognominalus  est  Adamantius.  Adamas 
enim  indomili  nonien  obtinuit,  quod.cumsit 
lucidissimus,  ne  chalyhis  quidem  duritiae  ,  nec 
mallcorum  iclibus  ignibusque  cedat.  Origcnis 
autem  animus  fuit  adamantinus  ,  utpotc  qucni 
nec  vitaa  austeritas,  nec  perpetui  labores  ,  ncc 
dura  paupertas ,  nec  aemulorum  improbitas, 
nec  suppliciorum  timor,  nec  ulla  morlis  facies 
a  sanctoinstitulo  vel  tantillum  dimoverc  potuit. 
Phrasis  ejus  vivida ,  distincta,  dilucida,  ipsa 
hrevitale  vital  fastidium.  Amabat  quae  loqueba- 
tur  ,  et  de  amatis  cum  voluptatc  loquimur  :  id- 
circo  fervet.  Cum  dc  martyrio  agit,  sentias  en- 
thusiasmum  quemdam.  Quocirca  adamatus  ille 
adamanliusmultos  Episcopos,  Doctores  et  Mar- 
tyres  quasi  adamantes  Christo  genuit,  ut  S.  Gre- 
gorium  Thaumaturgum  ,  Alhenagoram,  Theo- 
dorum  ,  Ambrosium  ,  Firmilianum  ,  Clcmentom 
Alexandrinum,  et  alios  plures.  LTinam  senior 
et  honoratior  non  dedisset  maculam  in  gloriam 
suam  ! 

Denique  caute  ait  S.  Petrus  parati  non  dantcs 
quia  semper  paralos  nos  esse  oportet ,  at  non 
semper  actu  dare  rationem  lidei  et  spci  noslrae, 
v.  g.  cum  irrisores  poscunt  rationem  ut  irri- 
tleant,  cum  incapaces  sunt,  cum  per  hoc  ro- 
gantibus,  vel  aliis  damnum  aul  periculum  erea- 
tur,  juxta  illud  Christi  :  Nolite  dare  sanctum 
canibus ,  ncque  mittatis  margaritas  vcstras  ante 
porcos,  Matth.  6.  7. 

16.  Sed  cum  modestia  et  timore  ,  ]  q,  d.  Datc 
raiionemspei  vestraeet  iidei  posceniibus,  ainon 
arroganteret  impudenter,  scd  modcstect  timide 
ac  reverenter.  Sic  enim  loquendum  esse  de  Deo 
etrebus  divinis  docet  Nazianzen.  oral.  26.  dc 
moderatione  in  disputat.  servanda.  Pro  cum 
modestia,  graece  est  /inx  ^wwjnjtoj,  id  est,  curn 
mansucludine  :  Syrus,  cum  humilitate  :  mansue- 
tudinis  enim  et  humilitatis  comes  et  index  cer- 
tus ,  est  modestia. 

Praeclare  S.  Athanas.  vel  quisquis  est  auctor, 
Exhortat.  ad  Monach.  Magis,  ait  ,  bcnignita- 
tis  adhortutione ,  ct  illicicntc  btaniUmento  via 
veritatis  ostensa,  nubem  erroris  aperit ,  ut  non 
trahi  incipiat  unusquisque  sed  scqui  pr&cedentem  . 
scmpcr  duriora  flectcndasunt ,  ne  viribus  iiuiinala 
curvatio,  priusquam  in  circulum  veniat  fatiscens 
fragmen  efjundat. 

Conscientiam livBENTEs rtoNAM. ] Tuta  enini est. 
nihilque  timet  bona  conscientia  ,  ac  vim  et  efii- 
caciam  dat  sermoni  et  apologi;c ,  pnesertim  cum 
per  puram  sanctamquc  conversationem  (  ut  so- 
let)  hominibus  se  spectandam  exhibet.  Iia  OE- 
cum.  S.  Petrus,  ailconsulit  utrcsponsiones  itvitu 
etiam  nostra  comprobentur,  id  quod  conscientiam 


COMMENTAIUA  1N  I.  EP 

i  ocat ,  et  mox  :  Ila  ut  acliones  quoque  bonas  prie 
vobis  feratis.  Nam  si  humane  et  mansuctefeceritis, 
et  conscientiam  vestram  bonam  esse,  id  est ,  cons- 
cios  vos  bonorum  csse ,  et  non  malorum,  ul  clicuiit 
qui  vos  catumniantur ,  probabitis.  1'raeclare  Ciccro 
iu  TtlSCul.  Hultum  theatrum  virtuti,  ait,  majus 
conscicntia  est;  et  Juven.  satyr.  13. 

Hjcc  e;tsumma  boni ,  mens  quie  sibi  conscia  recli  est. 

Prteclarius  S.  Bern.  serm.  71.  in  Cantic.  ex- 
pllcans  illud.  Ego  flos  campi  et  lilium  convallium: 
llabent ,  ait,  mores  colores  suos ,  habenl  etodores, 
odorcm  in  fama,  colorcm  in  conscientia.  Colorem 
operi  tuo  dat  ejus  bonitas ,  et  cordis  inlentio;  odo- 
rem  modeslice  et  virlutis  exemplum.  Justus  lilium 
csl  in  se  candidum,  scd  proximo  odoralum  :  pro- 
ximo  enim  famam ,  nobis  debemus  el  providemus 
conscientiam. 

Ut.  in  eo  qcod  detraiiunt  vobis,  confundan- 
tur.  ]  Cum  enim  sancta  conversatione  valide 
confulatis  eorum  detracliones  et  calumnias, 
crubescunt  de  falsitate  et  calumnia  sua.  Hoc  est 
quod  dixit  c.  praeced.  v.  12.  Conversationem  ves- 
iram  intcr  Gentes  habentes  bonam,  ut  in  eo  quod 
detrectant  devobis  tanquam  de  malefactoribus,  ex 
houis  operibus  vos  consideranles  ,  glorificent  Deum 
in  die  visitationis.  Huc  facit  illud  Origen.  hom. 
7.  in  Judic.  Palienlia  Chrislianorumvincat  impu- 
dentiam  persequentium  :  calumniam  incestirs 
vincat  angelica  castilas;  superbiae,  profunda 
humililas  ;  crapuloe ,  sancta  sobrietas ;  avaritiae, 
cleemosynarum  largitas  ,  etc.  Id  studiose  fecisse 
primos  Cbristianos  lemporeS.  Petri  et  deinceps, 
paiet  exepistola  Plinii  ad  Trajanum,  et  ex  Apo- 
logiis  Justini,  Athenagorae,  Tertul.  Arnobii  et 
eaeterorum,  adeout  Justinus  in  Apologia  ad  An- 
toninum  asseratGentilesplures  exemplo  sancti- 
tatis  Christianorum  mutasse  mores,  etex  cru- 
delibus  ac  truculentis  factos  humanos  et  mites, 
dum  palienliam  injurias  toleranlium  (Christia- 
norum)  perspicerent ,  aut  fidem  eorum  in  contrac- 
tibus  experirentur. 

17.  Meliusestenim  benefacientes  (si  voluntas 
Dtei  velit)  pati  ,  ]  scilicet  si  velit  Deus  nos  pati , 
si  affiictiones  nobis  immittat,  aut  immitti  per- 
miltat.  Hocaddit  ad  consolationem  fidelium,  ut 
sciant ,  niliil  acerbi  ibi  accidere  nisi  ex  nulu  et 
ordinationeDei  ,qui  omniaordinat  adsuam  gio- 
riam  et  ipsorum  salutem.  Resignent  se  ergo  in 
manus  Dei  Palris,  et  divinae  ejus  de  se  provi- 
dentiae  ,  nec  dubitent  quin  Deus  eis  daturus  sit 
vires  ad  patiendum;  ac  deinde  patientiae  lau- 
ream.  Ita  OEcum.  Perstringit,  ait  Beda  ,  quos- 
dam  qui  si  pro  culpa  patiantur ,  patienter  fue- 
runt  :  sin  inculpati  patiantur ,  murmurant , 
itaque  bonum  innocentiae  perdunt  per  culpam 
impatientiae  ,  cum  potius  illud  augere  et  ornare 
deberent  merito  patientiae.  Ita  Socrates  damna- 
lus  ad  mortem  Apollodore  comploranti  dicenti- 
que  :  Innocens  morieris.  Quid,  inquit,  non  me 
nocentem  mo7'i  matles?  Ea  igitur  mors  libentius 
subeundaest,  in  qua  criminis  innocentia  excu- 
satur.  Ita  Xenophon.  in  Apolog.  Socrat. 

Aliter  legit  S.  August.  de  Bono  persever.  c.  2. 
scilicet ,  si  spirilus  Dei  velit,  sicque  explicat.  q.  d. 
Si  spiritus  Dei  dederit,  vobisque  affiaverit  do- 
num  patientiae  ,  quo  fortiter  dura  pro  Deo  et 
Christo  patiamini. 

Qcam  mali:  facientes,]  q.  d.  Bonum  estpaii 
nocentem,  at  melius  est  pati  innocentem.  Unde 
colligas,  bonum  esse  malefacienles  pati  el  pu- 


IST.  S.  PETRl.  Cap.   III. 

niri;  hic  enim  est  aclus  justitiie  vindicativa? ;, 
qua  et  vindicatur  scelus  prajteritum  ,  et  sit.isiil 
reipubl.  cjusque  laesioni  et  scandalo:  quaie  fu- 
rcset  latrones  dum  puniuntur  et  paiienter  poe- 
nam  sustinent,  faciunt  actum  virlutis ,  non 
iinius,  sed  plurium,  puta  pocniientiee,  patientiae, 
justitiae,  qua  pro  injuria  illata  Deo,  proximo  et 
reipubl.  satis  paticndo  satisfaciunt et  facinorosis 
staiuuntur  in  exemplum,  quo  timore  simili» 
supplicii  a  sceleresecontineant.  Sicutergo  sum- 
mum  pcccatorum  malum  est  impunilas;  ila 
sunimum  eorum  bonum  est  punitio.  Pneclare 
Beda  bic  :  Si  mihi  detur  oplio,  inquit ,  malim  cum 
S.  Tobiasive  divinis  ,  sive  humanis  subjacerejuslis 
verberibus,  quam  ab  injusliliaverberum  vi  adjus- 
tilim  studia  trahi.  Bursumque  matim  a  culpis  fla- 
gello  retrahi  [ut  Sautus)  quam  pro  insanabiti  pon- 
derc  peccatorum  aternoe  ultioni  subjici,  ut  Elymas. 
Sane  signum  reprobalionis  seternae  est ,  cum 
fures  et  scelerali  sinuntur  a  Deo  impune  gras- 
sari,  et  in  suis  sceleribus  triumphare  et  mori. 
Signum  divinae  electionis  est,  si  eos  tradat  in 
manus  justitiae  :  tum  enim  per  Confessarios  in- 
ducuntur  ad  contritionem,  et  animi  mutationeui 
seque  disponunt  ad  pie  moriendum.  Sane  vir 
sapiens  non  temere  dixit,  proportioncditer  plu- 
res  e  patibuio  quam  e  tecto  ad  ccclum  ascendere. 

Idem  per  umbram  viderunt  Gentiles.  Cato 
Censorinus  dictitabat,  semallepro  cottato  benefi- . 
cionuttam  reportare  gratiam,  quampro  maleficio 
perpetrato  non  dare  pccnam  ,  significans  nihil 
esse*periculosius  impunitate,  quae  scmper  ad 
deteriora  invitat.  Idem  dicebat  :  Magistratus  qui 
maleficos  impunitate  donarent,  lapidibus  obruendos 
esse  quasi  reipub.  perniciosissimos.  Idem  dicebat 
se  omnibus  peccanlibus  ignoscere prcsterquam  sibi. 
Multum  dissimilisilliMevio,  quicarpens  alios, 
sibi  condonabatomnia.  Sibi  ignoscit,  quemnon 
poenitet  admissi ;  non  ignoscit ,  qui  de  se  pce- 
nas  sumit,  autajudice  irrogataslibcnssubit.  Ita 
FlutarCh.  in  Apopht.  Roman. 

Agesipolis  Cleombroti  filius,  cum  quispiamei 
dixisset,  ipsum  cum  aequalibus  obsidem  fuisse  : 
Mertto,  inquit,  decet  enim  nostrapeccatanostras- 
que  culpas  nos  ferre. 

Socrates  censuiturbes  optimegubernari,  cum 
inipii  dant  pcenas,  teste  Platone.  Solon  rogatus 
in  quos  salus  reipubl.  consisteret  ?  Si  boni ,  ait  , 
prwmiis  invitentur ,  mati  pcenis  coerceantur ,  teslc 
Cicerone  ad  Brutum.  Ubi  addit  idem  dixisse  Ly- 
curgum;qui  fuit  legislator  Lacedaemoniorum, 
sicut  Solon  Atheniensium. 

Bias  damnaturus  reum  admortem,  lachryma- 
tus  est ,  et  cum  dixisset  quidam  :  Quid  est  quod 
fleas ,  cum  penes  te  sit  vel  absolvcre,  vet  condem- 
nare  hominem?  respondit  :  Quia  necessarium  est 
naturce  quidem  condolere  ,  legi  autem  suffragari. 
Ita  Maximus  serm.  6. 

Junius  Brutus  Et  Manlius  Torquatus  proprios 
filios  delinquentes  damnarunt  ad  mortem ,  ut 
publicam  legum  disciplinam  suorum  sanguinc 
sancirent,  nequiseamviolans.impunitatem  sibi 
polliceretur. 

18.  Quia  et  Christus  semel  pro  peccatis  nos- 
tris  mortuus  est  (ita  Grceci  legunt  «ireSave :  alii 
tamen  legunt  e^«3£ ,  id  est,  passus  est )  justus 
pro  injustis.  ]  Probat  fideles ,  Jicet  innocentes  , 
debere  pati  exemplo  Christi,  qui  innocens  et 
justus  passus  est  pro  injustis ,  pula  pro  peccato- 
ribus  totius  mundi,  quorumpeccata  in  se  luenda 
suscepit.  lllud  ergo  velut  ducis  sui  exemplum 


COMMENTARIA  IN  I.  EPIST.  S.  PETRI.  Cap.  III. 


eis  jugiter  iutucndum  ci  iniitandum  proponit, 
nti,  ct  lecit  c.  praeced.  v.  21.  et  c.  scq.  13.  Ulem 
faoit  Jeremias  Thren.  h.  "20.  dicens  :  Spiritus 
oris  nostri  Christtts  Dominus  caplus  esl  in  peccatis 
uostris,  cui  diximus  :  In  umbra  tua  vivemus  in 
genlibus.  Patiamur  ergo  pro  Chrislo,  quia  ipsc 
pro  nobis  passus  cst  :  ille  crat  innocens,  nos 
nocentes  ;  dicamus  cum  S.  Francisco  :  Da  Do- 
viine,  amore  amoris  tuimori,  qui  amore  amoris 
mei  dignatus  es  mori.  Praeclare  S.  Paulinus  episi. 
l\,  ad  Scverum  sub  finem  :  Quid  ergo ,  ait,  illi 
retribuemus  pro  omnibus  quce  retribuit  nobis  ?  Iie- 
tribuit  cnim,  scd  ut  bonus  Domintts,  bona  pro  ma- 
lis,  cuinos  mala  pro  bonis  ingrcsscramus.  Bene- 
diccbat ,  ct  maledicebamus.  Ille  sanabat ,  et  nos 
blasphemabamus  :  justificabat  impios ,  etcum  ini- 
quis  dcpulabatur.  Quid  ergo  illi  pro  malis  meis 
qucv  pertulit ,  quid  pro  bonis  sttis  quce  contulit  re- 
feram?  Quid  pro  suscepta  carne?  quid  pro  ala- 
pis  ,  pro  opprobriis?  quidpro  flagellis ,  pro  cruce , 
obilu,  sepullura  rependam?  Esto  reddamus  cru- 
cem  pro  cruce,  funus  pro  funcre  :  numquid  potc- 
rimus  reddcre  quod  cx  ipso ,  ct  per  ipsum ,  et  in 
ipso  habemus  omnia,  et  ipsi  qui  habemus  sumus? 
Ipscenim  fecit  nos,  el  non  ipsi  nos  ,  ct  animanos- 
tra  semper  in  manibus  cjtts.  Iieddamtts  crgo  amo- 
rempro  debito  ,  charitatcm  pro  munere  :  gratiam 
pro  pecunia. 

Nola  rb  semel.  q.  d.  Prhno,  Christus  simtil  et 

semel  omnia  cruciatuum  genera  subiit,  totum- 

que  passionum  mare  absorpsit,  ut  nos  doceret 

guttas  breves,  exiguas  et  dispertitas  passionis 

ebibere.  Secundo,  semel ,   q.  d.  Christus  unico 

heroico  palientire  actu  omnem  passionum  vim 

expunxit,  omniumque  faclus  estvictor  et  trium- 

phator  :  ergo  et  vos  una  heroica  resolutione  de- 

cernite  quaelibet  adversa,  Christi  exemplo  liben- 

ter  pati  :  ita  omni  passioni  cvadetis  superiorcs  , 

cunctisque   adversis   et  cruciatibus  dominabi- 

mini.   Terlio ,    q.    d.  Unica    Christi   passio   et 

patientia   tanla  fuit,   ut  ca   redemerit   totum 

mundum,  imo  mille  mundos  si  existerent,  ac 

proinde  nihil  ei  paliendum  rcstat  aut  restare 

potest.  Unaenim  oblatione  consummavit  in  ceter- 

num  sanclificatos,  Ilebr.  10.  IZi.  lta  et  vos  plane 

et  plene  offerte  vitam  etmortem  vestram  Chris- 

to,  ac  nihil  amplius   ad  offerendum  et  patien- 

dum  reliquumerit :  sed  utChristus  postunicam 

mortem  illico  transivit  ad    vitam  et  gloriam 

aeternam,  sicct  vos  postmodicam  passionem  et 

mortem  ad  eamdemtransibitis.  S.  Petro  antistro- 

phe  succinit  S.  Paulus  Rom.  6.  9.  Scientcs  quod 

Christus  7-esurgcns  cx  mortuis  jam  non  morilur , 

mors  itli  ultranon  dominabitttr.  Quodenimmortuus 

est  peccato,mortuus  cst  scmcl ;  quod  autem  vivit , 

vivitDco.  Apposite  Beda,  Qui  crgo,  mqmljttstus 

patltur  Christumimmitatur;  qui  in  flagetlis  corri- 

gitur,  latronem ,  qui  in  cruce  cognovit  Christttm,  ct 

a  crucc  cum  Christo paradisum  intravit :  qui  nccui- 

tcr  flagclla  desistit  d  culpis ,  sinistrum  imitatttr 

latro7iem ,  qui  proptcr  pcccata  ascendit  in  crttcnn  , 

etpostcrucem  ruit  in  t ar t ar um.  Hinc  refellitur 

error  aliquorum  dicentium    Christum   iterum 

passurum,   ut  daemones  rcdimat.    Ita  putatur 

opmalus  csse  Origenes,  uti  est  in  Concil.  V.  OE- 

cum.  ct  narratNiceph.lib.  17.  27.  Undc  S.  Epipb. 

ep.  ad  Johannem  Hierosol.  Origen.  ait,  censuit 

•  diabolum  rursum  futurum  csse  qttod  fuerat  (ange- 

lum  sanctum)  ct  ad  eandem  rediturum  dignita- 

tem,  ct  consccnsurum  rcgna  caiorum.    Rursum 

quod  anima  honiinum  fuerint  angeii  in  caiis ,  ct 


6:9 

postqttam  peccaverint  dejectas  esse  in  istum  mun- 
dum,  cl  quasi  in  tumulos  el  scpulchra,  sic  incor- 
pora  ista  relegatas,  pccnas  antiquorum  Iture  \><  <  - 
calorum ,  et  corpora  crcdentium  non  templa  Chrtstt 
esse,  sed  carceres  damnatorum.  lndeque  /wy 
dici  v.-o  -.',>  ^jy^-M  ,  id  cst  rcfrigcrare ,  quia  de 
cccleslibus  ad  inferiora  venientes  calorcm  pristi- 
num  amiserunt  :  ac  oupa,  id  cst  corpus,  dici. 
quasi  nyta  ,  id  est  monttmcntum;  eo  qtml  ita  ani- 
viam  in  se  clausam  habeat,  sicut  scpulchra  et  tu- 
viuiicadavercunortitoium.ProbalvxFs.  MS.Prius- 
quam humiliarerego deliqui, atVsA.  \'A.  Hevei  tert 
anima  mea  in  requicm  luam,  et  Psal.  IU\.  Educ 
de  carccre  animam  meam,  et  alia  loco  :  Conjite- 
bor  Domino  in  regione  vivortnn. 

Verum  hjecOrigcnis  dogmala  confutata  sunta 
S.  Epiph.  S.  Hier.  epist.  ad  Avitum.  S.  August.  cl 
aliis  ac  damnata  ab  Ecclesia.  Porro  Hier.  ibidem 
clare  errorem  jam  dictum  assignat  Origeni.  Ait 
cnim  de  eo  :  Ad  cxtremum  intulit  (  quod  et  cogi- 
tasse  sacrileguvi  cst)  pro  salute  dcemowtm  Chris- 
tum  etiam  in  aere  et  in  supernis  locis  esse  passu- 
rum.  Et  licet  ille  non  dixcrit,  tamcn  quod  conse- 
quens  sit  intelligitur,  sicut  pro  Itominibus  homo 
factus  cst  ut  homines  liberaret ,  sic  et  pro  salttl> 
dcemonum  Deum  futurum  quod  sunt  ii ,  ad  qttos 
venturus  est  liberandos.  q.  d.  Ex  sententia  Orige- 
niscolligasChristum  foredcemonem,  siculfactu» 
est  homo. 

Ut  nos  (jam  a  sc  redemptos,  puiificatos  et 
sanctificalos  ,  quasi  iilios  et  coheredes  suos)  of- 

FERET  DEO,   MOiniFIC.VTOS   QDIDEtf  CABflJB ,  MVJFI- 

catos  autf.m  siMiuTU.  ]  Ila  legunt  Complut.  Glossa  , 
Lyran.  aliiquc  veteres  Latiui ,  el  ex  modernis 
Gagneius,Catharinus,  Arias,  etSuarezS.  p.  tom. 
2.  disp.  &3.  sect.  3.  alquc  opposilc  explicans, 
q.  d.  Christus  sua  gralia  facit  nos  mortificare 
carnem  ,  eamque  subjicere  spirilui ,  ut  illo  vi- 
vamus  ;  mentemquecrigamus  ad  bona  spiritua- 
lia  etccclcslia.  Vel  ut  Glossa.  Christus  nos  oblu- 
lit  Patri  vtlul  victinmm  per  moriilicationeni 
carnis  nostrae ,  et  absolutos  carne  in  aternum 
regnum  introducet,  ut  ibi  agamus  vilam  spiri- 
tualem,  beatam  et  divinain.  Id  probat  ex  iis  qui 
mersi  sunt  diluvio  ;  hoseiiimmortificatos  carne, 
Christus  vivificavit  spiritu,  cuui  ad  inleros  des- 
cendens  eis  prsedicavit.  Verum  vera  lectio  cst , 
quod  Christus  sit  morlificatus  quiclcm  carne ,  vi- 
viftcatus  autem  spiritu.  Ita  cnim  legunt  Romana, 
Graeca,  Syrus,  S.  August.  cp.  99.  S.  Cyprianus, 
vel  potius  Ruffinus  in  Expos.  Symboh,  Cynllu> 
de  Fide  ad  Reginas,  Petrus  Alex.  in  Concil. 
Ephes.  tom.  2.  7.  ipse  enim  cx  hisce  Petri  verbis 
probat  Christi  divinitatem;  S.  Hier.  in  c.  54. 
Isaiae,  qui  legit  Occisus ;  OEcum.  Vatabl.  Cajet. 
Hesselius  et  alii  hic.  Sensus  est,  q.  d.  Chnstus 
secundum  carnem  cst  morte  afleclus  et  occisus, 
sed  vivificatus  spiritu. 

Quaeres  :  Quo  spiritu,  et  quomodo.^Resp.  Pn- 
mo,  S.  Athanas.  lib.  de  Spiritu  S.  per  spiritum 
accipit  Spiritum  sanctum  ,  q.  d.  Chrislus  resur- 
rexit  a  mortuis,  vi  et  viitute  Spiritus  S.  \el ,  ut 
S.  August.  ep.  99.  et  OEcumen.  vi  et  potentia  di- 
vinitatis,  quaeest  spiritus  purissimus,  juxta  illud 
2.  Cor.  13.  U.  Et  si  crucifixus  csl  Christusex  inftr- 
mitatc ,  sed  vivit  cx  virlutc  Dci.  Secundo,  Cle- 
mens  Alexand.  lib.  6.  Slrom.  accipit  spiritum 
fidelium,  q.  d.  Chrislus  mentemet  spiritumfide- 
lium  vivificat,  in  eoque  vivit  per  fidem  et  gra- 
tiatn.  Tertio ,  et  genuinc  per  spirilum  accipc  ani- 
inam  :  hanr  enim  opponit  carni  Christi,  et  hac 


(380 


COMMENTARIA  1N  I.  EPIST.  S.  PETRI.  Cap.  III. 


praedicavit  inferis  ,  ut  sequitur,  q.  d.  Christus 
mortificatus  et  occisus  est  secundum  carnem ,  at 
vivificatus  secundum  animani ,  idque  tripliciter. 
Primo,  q.  d.  Carne  Christi  moriente  anima  ejus 
nonest  mortua ,  sed  vivilicata,  id  est,  remansit 
viva  et  gloriosa.  Sic  cnim  Ilehrsei  suhinde  vivi- 
ficare  sumunt  pro  vivum  relinquere  aut  rema- 
nere,  ut  cum  1.  Reg.  8.  2.  dicitur  de  Davide  : 
ilensusest  daos  funiculos ,  ununi  ad  occidendum , 
et  unum  ad  vivificandum  ,  q.  d.  David  Moahitas 
hostcs  a  se  victos  parlim  occidit ,  partim  in  vita 
servavit,  et  1.  Reg.  27.  11.  Virumet  mulierem 
non  vivificabat  (id  est,  vivum  non  relinquchal, 
sedoccidebat)  David.  Similia  sunt  Actor.  7.  19. 
Psal.  1S7.  7.  et  alihi.  Verha  enim  activa  apud 
Hebraeos  significant  actum  nunc  inchoaium, 
nunc  continuatum  (uthic)  nunc  consumma- 
tum.  Ita  Hesselius.  Secundo  ,  Christi  anima  post 
mortem  carnis  fuit  vivificata,  idest,  planeviva, 
heata  et  gloriosa  effecta,  adeo  ut  triumphatrix 
dominaretur  daemonibus  et  inferno,  uti  sequi- 
tur ;  qui  vivificationis  actus  accessit  Chrislo 
quando  mortuus  estcarne,  ait  Cajet. 

Tertio,  plane  et  plene  Christus  vivificatus  est 
spiritu,  quando  virtute  spiritus,  id  est  animae 
suae ,  a  mortuis  resurrexit.  Tunc  enim  anima 
quasi  instrumentum  divinitatis  ejus  carnem  in- 
gressa,  eam  rursum  animavit  et  vivificavit,  no- 
vamque  vitam  immortalem  et  gloriosam  ei 
communicavit.  Ita  Vatabl.  et  alii  passim.  Dicit 
hoc  Petrus,  ut  Christi  resurgentis  exemplo  ex- 
citet  Chrislianos  ad  palientiam  ,  utpote  qui  cerlo 
sperare  debeant  se  per  Christum  resurrecturos, 
ut  permortificationem  carnis  transeant  ad  vivi- 
licationem  spiritus,  ideoquein  ferumnis  animare 
se  dicendo  :  Licet  multa  patiamur  in  corpore, 
tamen  cum  Chrisloetper  Christum  salvamur  in 
spiritu.  Simili  phrasi  et  sensu  S.  Paulus  1.  Cor. 
15.  Ub.  Factusest,  ait,  primus  homo  Adam  in  ani- 
mamviventem  (id  est  animal  et  homo  vivens) 
novissimus  Adam  (Christus)  in  spiritum  vivifi- 
cantem,  ut  scilicet  anima  Christi  gloriosa  vivi- 
ficarct  corpus  ,  illudque  redderet  immortale  et 
gloriosum,  corpus,  inquam,  tum  suum ,  tum 
nostrum.  Unde  Tropol.  suhdit  :  Primus  homo  de 
terra  terrenus  :  secundus  homo  de  ccelo  co2leslis. 
Igitur  sicut  portavimus  imaginem  terreni ,  pcrte- 
mus  et  imaginem  ccelestis ,  per  temperanliam  , 
patientiam,  aliasque  coelestes  virtutes. 

Quamohrem  Clemens  Alex.  adhort.  ad  Gen- 
tes,  docet  Christum  sua  incarnationeetadventu 
in  orbem,  terram,  (quin  et  infernum,  cum 
post  mortem  eo  descendit)  in  coelum  commu- 
tasse ,  ideoque  illi  cum  hymno  acclamandum 
esse  :  Salve  lux  ,  quoniam  iux  nobis  e  cozio  exorta 
est,  qui  defossi  eramus  in  tenebris ,  et  inctusi  in 
umbramortis.  Lux ,  inquam  ,  sole  purior ,  et  vila 
qua?  hac  estjucundior.  IUa  lux  est  ceterna  ,  et  vi- 
vunt ,  quacumque  eam  participant.  Fiunt  omnia 
lux  quai  sopiri  non  potest ,  et  occasus  cedit  orienti, 
hocnova  voluit  creatura.  Quienimomniaobequilat 
sol  justitia,  a?que  obit  humanitatem ,  imitans  Pa- 
trem,  qui  aque  super  omnes  facit  oriri  soiemsuum, 
etrorem  instillal  veritalis.  Is  occasum  traduxit  in 
orientem  ,  et  mortem  in  vitam  cruci  affixit  :  ab 
exilio  autem  abreptum  hominem  in  ozlhere  sus- 
pendit,  transplantans  interilum  ct  corruptionem 
in  interrituset  corruptionis  vacuilatem :  et  terram 
tnutal  in  ccclum  Dei  agricoia ,  etc.  Veram  vitam 
in  menwriam  redigens,  et  vere  magnam  et  divi- 
jiam,  et  quar  auferri  non  potest,  nobis  hceredila- 


tem  iargiens  ,  ccelesli  doctrina  hominem  Dcum 
faciens ,  et  mox  :  Pro  modica  fide  dat  tibi  tan- 
tam  terram  quam  colas,  aquam  ,  ut  bibas;  et 
aliam  ut  naviges  :  aerem,  ut  respires  :  ignem , 
ut  operis  :  mundum,  ut  inhabitcs.  Hinc  tibi  con- 
cessit  in  ccclos  mittere  coloniam;  et  inferius  : 
Christus ,  ait,  est  Verbum  veritatis ,  Verbumin- 
corruptionis  qui  hominem  regenerat ,  ipsum  redu- 
ccns  ad  veritatem  stimulus  salutis  qui  abigit  inte-- 
ritum,  qui  mortem  persequitur  ,  qui  aidificavit 
tcmplum  in  hominibus ,  ut  in  hominibus  Deum 
collocet.  Fac  ut  templum  sit  caslum  acmundum  , 
et  voluptates  ac  delicias,  tanquam  caducumet  bre- 
vem  florem  relinque  vento  et  igne;  et  sub  finem: 
Curramus ,  tollamus  jugum  ejus,  subeamus  in- 
corruptionem.  Pulchrum  aurigam  hominum  Chris- 
lum  diligamus.  Puilum  cum  veteri  duxit  sub  idem 
jugum,  et  juncta  hominum  biga  currum  dirigit 
ad  immorlalitatem  ,  contendens  ad  Deum,  ut  evi- 
denter  impleat  quod  tacite  significaverat  :  prius 
quidcm  in  Jerusaiem  ,  nunc  autem  agens  in 
ccelos. 

19.  In  QUO,]scilicet  spiritu,  puta  animaChristi 
viva  et  gloriosa.  Probat  Christum  licet  carne 
mortificatum,  vivificatum  tamen  fuisse  spirilu, 
exeo  quod  spiritu.id  est  quoad  animam,vene- 
rit  in  carcerem  inferni,  ibique  spirilibus  praedi- 
carit.  Unde  OEcum.  e»  <?,  id  est,  in  quo,  inter- 
prelatur  causaliter  ob  quod,  idcirco,  quamobrem. 
q.  d.  Quia  Christus  mortuus  est  pro  injuslis,  non 
tantum  sui  aevi  et  sequenlis,  sed  et  pro  iis  qui 
ejus  incarnationem  praecesserunt,  puta  qui  fue- 
runt  temporeNoe,  idcirco  descendit  ad  eos  in 
iufernum,  uteos  inde  liheraret,  eisque  sueemor- 
tis  fructum  ;  puta  beatitudinem  et  visionem  Dei 
impertiret. 

ET  HIS  QUI  IN  CARCERE  ERANT.  ]  Groece   W  fuAax/;, 

id  est,  in  custodia;  Syrus  hw2  basciul,  id  est, 
in  inferno  :  male  enim  Syri  interpres  vertit,  in 
sepulchro:  scheol,  enim  Hebroeis  et  Syris  proprie 
infernum  significat,  non  sepulchrum.  Perperam 
Beza  pro  erant  vertit  sunl.  Ipse  enim  cum  Cal- 
vino  negat  Christum  quoad  animam  personali- 
ter  descendisse  ad  inferos,  sed  tantum  quoad 
vim  et  operationem  liberando  scilicet  patres 
e  limbo.  Unde  hunc  S.  Petri  locum,  ex  quo  cla- 
re  probatur  Christi  realis  descensus  ad  inferos, 
ita  detorquetet  explicat,  q.  d.  Christus  in  spi- 
ritu  ,  id  est  vi  divinjtatis  suae  ,  per  Noe  veniens, 
praedicavit  incredulis  tempore  diluvii,  qui  ob 
incredulitatem  tunc  damnati,  nunc  suntin  car- 
cere,  puta  in  inferno.  Perperam,  inquam:  nam 
Primo,  S.  Petrus  per  spiritum  accipit  animam 
Christi,  hanc  enim  opponit  carni,  non  divini- 
latem.  Secundo,  quia  divinitas  Christi  non  ve- 
nit ,  aut ,  ut  graece,  TzopivSd?,  id  est ,  profecla  est 
in  carcerem ,  quia  semper  ibi  et  ubique  proesens 
fuit';  venitergo  quoad  animam.  Tertio,  quia  ve- 
teres  verlunt,  erant,  non  sunt,  Unde  et  Syrus  : 
pi-adicavit ,  inquit,  animabus  illisqua?  detineban- 
tur  in  inferno. 

Spiritibus,  ]  Syrus ,  animabus :  graece  enim  est 
7rv£u/ua'!(.  Male  ergo  quidam  legunt  Trw^aTi,  id 
cst  spirilu ,  quasi  Christus  non  personaliter, 
sed  in  spiritu,  id  est,  per  vim  etefficaciam,  ve- 
nerit  in  carcerem.  Unde  Johannes  Benedictus 
vertit  legitque  spiritualiter.  Sic  babent  etBiblia 
vetusta  manuscripta  Coilegii  Romani,  sed  per- 
peram.  Grseci  enim  et  Latini  codices,  aeque  ac 
Syrus  et  interpreles,  constanter  legunt  -wp™ , 
id  csl  spiritibus. 


COMMENTARIA  IN  I.  EPIST.  S.  PETRI.  Cap.  III. 


681 


Quacrcs  primo:  Quis  hic  carcer,qui  spiritus, 
quae  Christi  ad  cos  praedicatio? 

Primo,  Arias  Montanus  per  carcerem  accipit 
arcam  Noe,  perspiritus  animasocto,  puta  Noe, 
filiorum  et  uxorum,  quae  salvas  factae  sunt  per 
arcam,  hisenim  praedicasse  Clirislum  perNoe, 
ut  in  arcam  se  rcciperent,  et  finito  diluvio  ut 
egredercntur,  et  terram  incolerent.  Verum  haec 
expositio  solius  est  Ariae  ,  et  ab  aliispassim  me- 
rito  explodilur,  ob  raliones  paulo  anle  contra 
Bezam  allatas;  et  quia  arca  fuit  asylum,  ad  sa- 
lutem,  non  carcer  ad  pcenam;  atque  octo  ani- 
mse  homines  etxmt,  non  spiritus. 

Secundo,  alii  censent  hic  sermonem  esse  de 
vocatione  Gentium,  i deoq ue  carcercm  vocari  te- 
nebras  gentilismi,  puta  infidelitatem  ,  spiritus 
esse  animas  Gentilium  :  his  pnedicasse  Chris- 
tum  per  Apostolos,  cumeos  convertit,  feciique 
Christianos  :  hos  enim  esse  injuslos ,  pro  qui- 
bus  passum  esse  Christum  paulo  ante  dixit 
S.  Petrus.  Sic  Isaias  c.  9.  2.  et  c.  W2.  U9.  Gentiles 
vocat  sedentes  in  tenebris  et  umbra  mortis,  ac 
vinctos.  ItaHesselius.  q.  d.  Christus  per  Aposto- 
los  praedicans  Gentilibus  in  genlilismo  quasi 
carcere  constitutis  eduxiteos  ad  lucem  et  liber- 
tatem  Evangelicam.  Verum  nemo  non  videt  hoc 
esse  symbolicum  et  mysticum ,  non  litterale  et 
germanum,  praesertim  quia  Apostoli  non  pra3- 
dicarunt  incredulis,  qui  fuerunt  tempore  Noe 
(Noe  enim  praecessit  Apostolos  fere  per  tria  an- 
norum  millia )  quod  tamen  ait  S.  Pelrus. 

Tertio ,  S.  August.  ep.  99.  et  ex  eo  Beda, 
Hugo  Dionys.  et  S.  Thom.  3.  part.  q.  52.  a.  1.  ad 
5.  per  carcerem  accipiunt  corpus ,  quod  est 
quasi  carcer  animae,  per  spiriius  animas  corpori 
inclusas  tempore  Noe  :  his  enim  prredicavit 
Christus  per  Noe  fabricantem  arcam ,  ut  poeni- 
tendo  imminens  diluvium  evaderent.  Verum 
hic  carcer  magis  symholicus  et  mysticus  est, 
quam  praecedens.  Porro  perperam  Thomas  An- 
glicus  pro  in  carcere  legit  in  carne. 

Quarto,  ergo  et  genuine  per  carcerem  hunc 

caeteri  Patres  Graeci,  et  latini,  aeque  acDoctores 

etlnterpretes,  quin  et  Beza  accipiunt  infernum, 

uti  clare  vertit  Syrus,  idque  ita  esse  patebitex 

sequentibus.  Ua  S.  Athanas.  epist.  ad  Epictet. 

S.  Cyril.  de  Fide  ad  Regin.  S.  Epiphan.  haeres. 

77.  Clemens  Alexand.  6.  Strom.  S.  Juslin.  contra 

Tryphon.  S.  Iren.  lib.  3.  c.  23.  S.   Hieron.  in  c. 

5fr.  Isaiic,  Ambrosiaster  in  c.  U.  ad  Ephes.  S.  Hi- 

larius  in  Psal.  118.  82.   Unde  ex  hoc  loco  pro- 

bant  Christum  realiter  descendisse  ad  inferos. 

Vide  Bellarm.  1.  U.  de  anima  Christi  c.  13.  quiet 

refutat Calvinum;  in  psychopannychia  ,  id  est, 

animarum  dormitione ,  dicenlem  has  animas 

fuisse    tv  <pj).axri ,    id  est  in  spelunca ,    puta   in 

coelo,  utipse  censet,  exspectantes  Christi  ad- 

ventum  et  mortem  :  his   Christum  praedicassc 

nonpersonaliter,  sed  causaHler,  liberando  eos 

e  sua  spelunca   et  exspectatione ,  ac  donando 

eas  bcatitudine  etgloria  aeterna.  Hoc  enim  cons- 

tanter  confutant  Script.  et  Patres,  docentquc 

Christumpatefccisse  ceclum  eousque  clausum  , 

primumqtte  in  illud  ingressum  in  Ascensione  : 

animas  ergo  justorum  ante  Christum  non  as- 

cendissc  in  coelum ,  sed  descendisse  in  infer- 

num  ,  puta  in  limhum  patrum  ,  ideoque  Chris- 

tum  post  mortem  eodem  descendisse,  ut  eos  inde 

liberaret  et  educeret.  Hoc  enim  est  quod  ait 

Psaltes  et  ex  co  Pelrus  Act.  2.  27.  Quoniam  non 

derelinqucs  animam  meam  in  inferno,  et  Zachar. 

CORNTT.     I    LAPIDF.      TOM.    X. 


c.  9.  11.  Tu  quoque  in  sanguine  testamenti  tui  emi- 
sisti  vinctos  tuos  de  lacu  in  quo  non  est  aqua ,  et 
Sapiens  Kccli.  24.  Uo.  Penetrubo  omnes  inferiora 
parles  terrx,  et  inspiciam  omnes  dormienles,  ei 
itluminabo  omnes  sperantes  in  Domino ,  et  Chris- 
tus  Malth.  12.  UO.  Erit  fdiushominisin  corde  terra 
tribus  diebus  ,  et  tribus  noctibus.  Idem  diserte 
docetS.  Hier.  ep.  ad  Heliodorum:  Abraham ,  ait, 
eral  in  inferis,  S.  Greg.  1.  12.  Moral.  c.  6.  S.  Chry- 
sost.  hom.  U.  in  Marcum  :  Antequam, ail ,  Chris- 
(us  aperiret  paradisi  januam,  cum  latrone  omnes 
Sanclorum  anima:  ad  inferos  deducebantur.  Dicit 
enim  Jacob.  Genes.  37.  Lugens  descendam  ad  in- 
feros.  Evangelium  quoque  Abraham  et  Lazarum  in 
inferis  collocat.  Idem  docet  D.  Thom.  et  Scholas- 
tici  3.  p.  q.  52. 

Quaercs  secundo :  Quibus  spiritibus  praedicavit 
Christus  in  inferno  ?  et  quid  quave  ratione? 
Primo,  aliqui  censent  eum  praedicasse  damna- 
lis,  eosque  convertisse  el  liberasse  ex  inferno, 
saltem  aliquos  eorum,  qui  minus  fuerant  mali 
et  increduli.  Id  dicere  videlur  ex  Hermete  sive 
Pastore  Clemens  Alex.  1.  6.  Strom.  Aug.  lib.  12. 
de  Genesi  ad  lit.  cap.  33.  ubi  ait  Christum  sol- 
visse  dolores  inferni,  liberando  peccatores  a 
tormentis,  quibus  in  eocruciabantur,  S.  Epiph. 
haeresi  U6.  et  Ambrosiaster  in  c.  U.  ad  Ephes. 

Dubitasse  videturNazianz.  orat.  U1.  sub  finem, 
ubi  Nicetas  ejus  interpres  Platonicus,  hanc  de 
Platonis  ( idem  a  pari  dicas  de  Trismegisto, 
Seneca,  Socrate  et  similibus)  in  Christum  fide 
et  salute  historiam  narrat.  Tale  quiddam,  ait, 
de  Ethnico  Platone  in  Patrum  Ilistoriis  circumfei- 
tur.  Nam  cum  diu  untea  vita  functus  a  quodam 
Christiano  maledictis ,  ut  improbus  et  impius  tace- 
ratus  esset,  noctu  ad  conviciatorem  suum  venit , 
hominemque  accusavit ,  ut  inique  ipsum  maledic- 
tis  insectantem.  Ego  enim,  ait ,  me peccatoremesse 
haud  quaquam  inficias  ivero.  Verum  cum  Christus 
in  infernum  descendit,  nemo  ante  me ,  ad  fidem 
accessit.  Citatur  et  S.  Hilar.  in  Psalm.  118.  littera 
Caph  ,  ubi  ait  :  Descendente  in  inferna  Domino , 
etiam  his  qui  in  carcere  erant,  et  increduli  quon- 
dam  fuerant  in  diebus  Noe ,  exhortationem  pradi- 
catam  fuisse.  Sed  perperam  :  nam  per  exhorta- 
tionem  intelligit  consolationem  sanctorum  pa- 
trum,  de  quibus  immediate  ante  dixit  :  Scit 
exhortationem  hanc  Sanctos  quiescentes  in  inferno 
desiderare.  Idipsum  vero  diserte  asseruit  Mar- 
cion  haeresiarcha.  Docuit  enim,  ut  ait  S.  Epiph. 
haeresi  W2.  Christum  ex  supernis  ab  invisibili  inno- 
minato  Patre  descendisse  propter  animarum  salu- 
tem,  et  ad  redarguendum  Deum  Judaorum  el  le- 
gem  ac  Prophetas ,  et  in  infemum  descendisse  ut 
salvaret  Cain ,  et  Core ,  et  Datan,  et  Abiron,  et 
Esau,  et  omnes  gentes  qux  non  novcrunt  Deuvi 
J uda>orum.  Abel  autem,  et  Henoch,  et  Noe,etAbra- 
ham,  et  Isaac,  et  Jacob,  Mosen  item,  Davidque  etSa- 
lomonem  ibidcm  reliquisse,  proptcrea  quod  cogno- 
verunt  Deum  Jud&orum  ,et  non  Dco  invisibili seip- 
sos  addixerunt. 

Verum  hic  est  error,  ac  fabula,  et  haeresis 
confutata  a  S.  August.  lih.  de  Haeres.  cap.  79.  ct 
Philast.  lib.  de  Haeres.  et  S.  Gregor.  6.  Regist. 
epist  15.  vel  alio  computu  179.  in  infernoenim 
nulla  est  redemptio.  Quapropter  Chrislus  des- 
cendens  ad  inferos ,  ait  S.  Gregor.  soios  per  suam 
gratiam  liba-avit ,  quieum  et  venturum  csse  credi- 
derunt,  et  prtfcepta  ejus  vivendo  tenuerunt.  Quare 
Patres  qui  contratium  videntur  indicare,  com- 

86 


682  COMMENTAMA  1N  !.  EPIST.  S.  PETRI.  Cap.  III. 

mode  cl  benigneexponendi  sunt,  uiiinsequen-     eendens    ad  lim])iim. 


tibus  exponam. 

Secundo,  alii  censent  Christum  praedicasse 
damnatis,  sed  arguendo,  irridendo ,  expro- 
brando  eorom  incredulitatem  et  scelera,  eo- 
rumquedamnationemconfirmando.  Ita  Angelus 
Paz.  I.  7.  de  Symbolo  c.  20.  Verum  hoc  non  est 
prredicare. 

Tertio,  noster  Turrianus  1.  h.  Pro  ep.  Roman. 
Pontif.  c.  12.  et  alii  (nec  aliud  videtur  voluisse 
S.  Aug.  12.  de  Cen.  ad  litt.  33.)  censent  Chris- 
tumprsedicasseanimabusinPurgatoriodetentis, 
eisque  evangelizasse  primum  sui  jubileum,  ac 
contulisseeisindulgentiam  plenariam.Iiberando 
omnes  e~pcenis.  IdqueChristum  fecissevaldeest 
probabilc  uti  dixi  Act.  2.  1h.  quamquam  parum 
yidetur  credibile  animas  quec  tempore  diluvii 
iverant  ad  Purgatorium,  in  eo  luisse  poenas  us- 
que  ad  Christum,  per  annos  2928.  lot  enim  prae- 
cise  fluxerunt  a  diluvio  usque  ad  mortem Christi ; 
quod  si  tamen  aliquibus  idcontigit,  certe  hi  lon- 
gum  habuere  purgatorium.  Extat  revelatio  de 
Praelato  quodam  celebri  futuro  in  Purgatorio 
usque  ad  diem  judicii. 

Quartoet  magis  proprie  ac  genuine,  Christus 
praedicavit  animabus  patrum  in  limbo  detentis 
avidissime  exspectantibus  Christi  adventum,  et 
sui  liberationem.  His  enim  proprie  praedicavit, 
non  ut  tunc  primum  eos  converleret,  ut  vult 
Beza  ;  nam  antequam  e  vita  excederent,  fuenint 
conversi,  et  egerunt  poenitentiam.  Sed  praedica- 
vitPrimo,  quia  arguit  olitanam  eorum  incredu- 
litatem.  q.  d.  Petrus,  Oportet  ergo  et  nos  cre- 
dere  et  sperare  in  Christum,  ac  propter  hanc 
spem  pati  adversa  quaelibet,  ne  pari  modo  ar- 
guamur  aliquando  ab  eo,  sicutilli  quiincreduli 
fuerunt  tempore  Noe,  arguti  etincrepiti  suntab 
eo  in  limbo.  Secundo,  prcedicavit,  graece  vj-npo^, 
id  est  praeconizavit,  prseconem  egit,  quia  scilicet 
eisevangelizavit,  et  altulit  laetissimum  nuncium 
redempiionis,  liberationis  et  beatitudinis,  com- 
municando  eis  visionem  beatificam.  Quocirca 
tunc  ostendit  se  vivificatum  spiritu,  cum  spiri- 
tus,  idest  animas,  patrum  in  limbo  vivificavit, 
idest,vitagloria3,  donavit,  quin  etmultis  etiam 
vitam  corporis  restituit,  illud  resuscitando  ut 
ait  Matth.  c.  27.  51.  ita  OEcum.  Dionys.  Lyran. 
Cathar.  Bdlarm.  Suarez  et  alii  passim. 

Porro  haec  praedicatio  fuit  locutio  mentalis, 
qua  Christus  mentaliter  locutus  est  animabus 
patrum  eisque  evangelizavit  redemptionem  , 
salutem  et  gloriam  :  sicut  Deus  loquitur  angelis. 
et  angelisibiinvicem. 

Dices:  Spiritus  hi  fuerunt  increduli  Noe  prae- 
dicanti  diluvium ,  ideoque  omnes  eo  mersi  sunt, 
ac  proinde  omnes  videntur  damnati  :  damnatis 
uutem  Christus  non  praedicavit,  nec  attulit  salu- 
tem.  Resp.  primo  multos  ex  iis  qui  prius  Noe 
minitanti  diluvium  non  credebant,  postea  cum 
reipsa  illud  inchoari  cernerent,  credidisse,  quia 
illud  oculis  suis  cernebant,  ac  proindecum  vi- 
derent  de  vita  sua  actum,  antequam  mergeren- 
tur  poenituisse,  ut  animam  salvarent,  uti  in 
naufragio  omnes  etiam  obstinati  peccalores 
compungunturet  poenitent;  ita  S.  Hieron.  etalii 
quos  citayi  Gen.  6.  5.  Secundo,esto  daremusom- 
nes  qui  diluvio  mersi  sunt  fuisse  impoenitentes, 
Ideoque  damnatos,  tamen  muhi  ante  diluvium 
per  spatium  centum  annorum,  quibus  Noe  fa- 
bncavii  arcam,  mortui  sunt  poenitentes,  ideo- 
que  salvati  ;  iis  ergo  prredicavit  Cbristus  des- 


Nam  ut  alios  taccaui 
Malhusalem  avus  Noe  mortuusest  eodem  anno 
quo  factum  est  diluvium  :  hic  autem  videtur 
obiisse  justus  ideoque  salvatus,  nam  sanctefuit 
educatus  a  sancto  patre.,  puta  Henoch,  qui  ob 
sanctitatem  raptus  estin  paradisuni.  Gen.  5. 1h. 
Similiter  Lamech  pater  Noe  mortuus  est  sex  an- 
nis  antediluvium,  utioslendi  Gen.  5.  27.Lamech 
autem  videtur  fuisse  justus,  ideoque  salvatus; 
tum  quia  filius  fuit  Mathusalem  et  nepos  He- 
noch,  utique  a  piis  pie  educatus  ;  tum  quia  vi- 
detur  fuisse  Propheta.  De  filio  eniin  Noe  cutn 
nasceretur,  dixit  et  praedixit  :  Istc  consolabilur 
nos  ab  operibus  et  laboribus  manuum  nosl)  ctrum, 
ideoque  vocavit  eum  Noe,  id  est  consolatorem 
Gen.  6.  29. 

Porro  prcedicavit  Christus  animabus  in  in- 
ferno,  non  tantum  sermone  ,  sed  magis,  opere , 
ait  OEcumen.  his  qui  secundum  carnem  vixerant  , 
adjudicium  ( judicando  et  condemnando  illos  ) 
illis  vey*o  qui  secundum  spiritum,  acl  gloriam  ct 
salulem,  salvando  et  glorificando  illos;  unde 
Origen.  hom.  15.  in  Gen.  Quod  Christus ,  ait, 
dixit  latroni  :  llodie  mecum  eris  in  paradiso ;  non 
illi  soli  dictum  ,  sed  omnibus  Sanctis  dictum  intet- 
lige,  pro  quibus  in  infernum  descendit. 

Putant  aliqui  Christum  brevissimo  tempore  , 
et  vix  una  hora  fuisse  in  inferno,  ibique  praedi- 
casse:statim  enim  inde  secumanimaseduxisse. 
Ifa  S.  Anselm.  in  Elucidario  sub  medium  :  Tam- 
diu,  ait,  fuit  Chrislus  in  inferno  ac  devastavit , 
quamdiu  ad  judicium  veniens  actus  citjusque  exa- 
minabit ,  in  momento ,  in  ictu  oculi,  idest,  quam 
cito  potes  oculttm  movere.  Sic  et  Nicephor.  1.  3. 
cap.  31.  ait  Christum  eadem  hora  qua  ad  infe- 
ros  descendit,  rediisse  instar  fulgctri.  Irlem  In- 
sinuantJustin.  qu.  76.  ad  Orthod.  et  Euthymius 
in  cap.  23.  Lucre.  Sed  verius  est  Christum  tanto 
tempore  quoad  animam  fuisse  in  limbo ,  quanto 
quoad  corpus  fuit  in  sepulchro,  scilicet  triduo 
non  pleno,  sed  inchoato,  nimirum  a  parasceve 
usque  ad  Dominicam  Paschre.  Tunc  enim  anima 
rediens  e  limbo  ad  sepulchrum  corpus  resump- 
sit.  Id  enim  insinuat  Christus,  dicens  Mat- 
thaei  12.  h0.  Sicut  fttit  Jonas  in  ventre  ceti  tribtis 
diebus  et  tribtts  noctibus,  sic  erit  fdius  hominis  m 
corde  terrcp.  tribtts  diebus  et  tribus  noctibtts ,  ubi 
per  cor  terrae  infernum  intelligunt  S.  Hieron. 
Theophyl.  et  Gregor.  Nyssenus  orat.  1.  de  re- 
surrect.  Tertullianus  1.  de  Anima  cap.  31.  et  55. 
lrenaeus  lib.  5.  cap.  31.  et  Ambrosiaster  in  c.  h. 
ad  Ephes.  S.  Thom.  ejusque  asseclae  3.  p.  q.  52. 
a.  h. 

Dices:  Christus  moriens  ait  latroni  :  Hodieme- 
ctim  eris  in  paradiso.  Ergo  eadem  die  ex  inferno 
transiit  ad  paradisum.  Resp.  paradisum  esse, 
ubi  Christus  se  suamque  divinitatem  et  beati- 
tudinem  suis  communicat.  q.  d.  Hotlie  mecum 
eris  in  aeterna  felicitate  elgloria,  quam  des- 
cendens  ad  limbum  patribus  communicabo. 
Tunc  ergo  infernus  fuit  paradisus.  Ita  S.  Aug. 
ep.  57. 

Denique  S.  Justin.  contra  Tryph.  citat  verba 
quaedam  Isaiae,  et  Iren.  lib.  3.  c,  23.  eadem  tri- 
buit  Jeremiae,  quae  jam  in  neutro  inveniuntur, 
simillima  hisce  Petri,  ut  verisimile  sit  inde  ea 
Petrum  accepisse.  Verba  sunt  ista  :  Commemo- 
rattts  est  Dominus  Israel  mortuorum  sttorum ,  qui 
dormierant  in  teira  sepullionis ,  et  descendit  ad 
eos  evangelizare  salutem  quaest  ab  eo,  ut  salva- 
ret  eos. 


COMMENTARIA  1N  I.  EPIST.  S.  PETRI.  Cap.  III. 


Causas  cur  Cbristus  descenderit  ad  inferos, 
lecensui  Ephes.  U.  10.  ad  illud  :  Ut  impteret  om- 
nia.  Sinjiles  recenset  S.  Thom.  3.  p.  q.  52.  a.  1. 
nimirum  Primam,  ut  plene  subiret  et  lueret 
pocnas  peccatorum  noslrorum,  inter  quas  una 
estmors,  et  post  mortem  desccnsus  ad  inferos. 
Secundam,  utvicto  diaboloper  passioncm  vinc- 
tos  ejus  eriperel,  qui  detinebantur  in  infcrno. 
Tcrliam,  ut,  sicut  potestalem  suam  oslenderat 
in  terra  vivendo  et  moriendo,  itaetiarn  potesta- 
tcmsuam  ostenderetin  inferno,  illum  visitando 
et  illuminando ,  juxta  illud  Psalm.  23.  Atloltite 
porlas  principcs  vcslras,  id  est,  ut  Glossa,  prin- 
cipes  inferni  auferle  poleslatem  vcstram,  qua 
iisque  nunc  homines  io  inferno  dclinehatis  :  cl 
sic  in  nomine  Jesu  omne  genu  flectatur,  non 
solum  coelestium  ,  sed  etinfernorum,  ut  dicitur 
Philipp.  2.  Tropolog.  Vide  et  mirare  hic  divitias 
honitatis,  et  viscera  misericordise  Dei  nostri, 
quihus  dignatus  est  descendere  in  ima  lerrse, 
locumque  damnatorum,  ut  sanctos,  quiibidem 
detenti  fuerant  per  tria  ct  quatuor  annorum 
millia,  ipsumque  avidissime  exspectabant,  libe- 
rarct.  Christus  ergo  est  quasi  sol  quidam  divi- 
nus,  qui  non  lanlum  ratlios  beneDcentiae  suse, 
sed  et  seipsum  sparsit  per  onines  orbispartes, 
summas,  medias,  imas,  puta  percoelum,  ter- 
ram  et  infernum  ,  ut  omnes  sua  luce  et  praesen- 
tia  illustrarct,  hetificaret,  vivilicaret ,  gratia  et 
gloria  sempiterna  donaret. 

20.  QuiINCUEDULIFUERANTALIQUANDO.]S.Epipll. 

haercs.  UG.  incrcdulos  interpretalur,  qui  veram 
Dei  fidem  habuerunt,  sed  illi  alios  habuerunt 
errores  admixtos  :  hosce  cnim  Christum  ab 
errore  liberasse,  et  per  indulgcntiam  salvasse. 
Errores  inlellige  invincibiles,  vel  inculpalos, 
aut  certe  veniales.  Qui  enim  in  errore  et  peccato 
mortali  decesserunt,  damnati  fuere  sine  ulla  spe 
veniae. 

Secundo,  S.  Alhanasius  tract.  de  Incarnat.  et 
S.  Hieron.  in  cap.  9.  Zacharke,  per  increduios 
accipiunt  inobedientes  ( hoc  cnim  significat 
Grajcum  aiiu$nax<si)  qui  scilicet  in  Adamo  viola- 
runt  Dei  preeceptum  de  non  comedendo  pomo 
vetilo,  quales  sunt  omnes  homines ;  omnes 
enim  pcccarunl  in  Adamo.  Verum  S.  Petrus 
ait  hos  incredulos  fuisse  in  diebusNoe,  non 
Adami. 

Tertio,  alii  censent  incredutos  vocariinfideles, 
quales  crant  pene  omnes  tempore  Noe.  Unde 
Hebraci  in  BerescitRahba  tradunt,  tempore  Enos 
homines  abjurasse  fidem  unius  Dci,  fuisseque 
idololatras,  ideoque  Enos  coepisse  puhliceinvo- 
care  nomen  Domini.  Gen.  U.  17.  Quarto,  noster 
Salmeron  incrcdulos  interpretatur  homines  aevi 
Noe ;  qui  multa  de  Deo  ignorabant ,  nec  hahehant 
lidcm  explicitam  de  Christi  ortu  et  morte,  sed 
tantum  implicitam.  Quinto,  Arias  per  incrcdu- 
tos,  accipit  filios  Noe,  qui  initio  patri  Noe  praedi- 
centi  diluvium  non  crediderunt,  sed  post  plura 
ejus  argumenta  et  signa  iidemei  adhibuerunt; 
ideoque  cum  eo  ingressi  sunt  in  arcam.  Sed  hoc 
superius  refutavi. 

Sexto  et  genuine  incrcduli  hi  intelliguntur  qui 
non  credebantNoc  culpanti  peccata ,  et  peccato- 
rihusminitanti  diluvium,  qui  aliquando,  id  esl 
initio  ei  non  crediderunt,  postea  tainen  credi- 
derunt,  praesertim  cum  reipsa  viderunt  diln- 
vimn  a  Noe  praedictuni,  tuncque  compuncli 
et  pu-niicntes  mentein  vitamquc  correxerunt, 
quia  exspcctabant  Dei  palienliam,  ut  sequitnr. 


Nola.  Christusomnes  juslos  ex  inferno  libera- 
vit  :  S.  Petrus  tamen  meminit  tantuni  eonuu  qui 
fuerunt  tempore  Noe  ct  diluvii,  tum  quia  de  eo- 
rum  salule  majoreral  ratiodubilandi :  cumenim 
ii  Deo  vindice  mersi  essent  aquis,  videii  pote- 
rant  et^animae  eorum  relegatae  in  gehennam.  [la 
Bellarm.  lib.  U.  de  anima  Christi  cap.  15.  tum 
quia  vult  liortari  fideles  per  insigne  exemphnn 
adadversitatiun  loleranliam,  cxearum  utilitate, 
utpole  quie  etiam  impiis  in  diluvio  fuerit  causa 
poenitentiae  et  salutis.  Ita  Suarez  3.  p.  tom.  2. 
disp.  Ub.  sect.  3.  tum  quia  diluviuni  et  arca  fuit 
typus  baptismi,de  quo  proxime  agere  intende- 
bat. 

QUANDO   EXSPECTABANT   DEI  PATIKNTIAM.  ]    11»  s 

selius  et  alii  censentlegendum ,  quando  expecta- 
bal  Dei  patientiam.  Sic  enim  legit  S.  Aug.  ep.  99. 
S.  Hieron.  in  cap.  hU.  Isaiae.  Idacius  conlra  Vari- 
mondum,  Beda  etDionys.  hic.  Idem  significam 
Groeca  ott  mn$nltxm  (perperam  Beda  et  Tigur. 
lcgunt  «M(  e.%iZv/_i-!o,  idest,  semel ,  ct  simul  ex- 
spectabant)  r,  ™>j  $tov  fiuxpo&vpia  ;  et  Syrus,  cum  lon- 
ganimilas  Dei  prcecipit  ut  fierct  arca  ob  spem  pceni- 
tenlice  corum.  Haec  lectio  est  plana  et  apposita  ; 
Dei  enim  patientiam  commendat,  quod  incre- 
dulos  et  impios  tempore  Noe  patienter  exspec- 
tarit  per  centum  annos  ad  poenilenliam.  Cum 
enim  potuisset  juste  eis  statim  immittere  dilu- 
vium,  per  Noecomminatum,  noluit,  sed  distu- 
lit  ad  centum  annos,  jubens  Noe  inleiim  fabri- 
care  arcam,  ut  hacc  fabrica  assiduc  feriret 
eorum  oculos  et  mentem,  cogeretque  ad  cre- 
dendum  Noe  minitanti  diluvium  :  unde  non  vi- 
dclur  dnbitandum,  quin  nonnulli  tam  constanti 
comminatione  Noe  et  fabricatione  arcae  terrili 
ei  crediderint,  et  pcenitentiam  egerint.  Ad  hanc 
enim  eos  exspectabat,  etocculte  agebat  Dei  pa- 
tienlia. 

Verum  quia  graecum  mw5«8«x*w  est  vcrbum 
medium,  significans  tam  exspectabatur,  quam 
exspectabat ;  hinc  alii  vertunt,  quando  exspecta- 
batur  Dei  patienlia.  lta  Pagnin.  Tigur.  Yatabl.  et 
Ruperl.  lib.  U.  in  Gen.  cap.  17.  Hoc  autem  idem 
estcum  eo  quod  legimus  in  vulgata  rersione  : 
quando  exspectabant  Dei palientiam,  idcm  euini 
est  homines  exspectare  patientiam  Dei,  quod 
patientiam  Dei  exspectari  ab  hominibus.  Li  haec 
leclio  apte  cohaeret  cum  praecedentibus  :  dat 
enim  rationem  cur  fuerint  increduli,  quia  scili- 
cet  exspectabant  Dei  patientiam,  hoc  est,  quia 
sibi  nimium  promittenles  deDei  palientia,  non 
putabantforediluvium,  sed  Deum  patienter  la- 
turum  eorum  mores  el  scelera,  uti  antea  per 
sexcentos  annos  ab  Enos  usque  ad  Noe  tulerat. 
Secundo,  per  Dei  palientiam  potest  accipi  ip- 
sum  diluvium  ,  cujus  immissionem  Deus  pa- 
ticnter  et  longanimitcr  prorogabat,  exspcctans 
peccatorum  poenitenliam,  ut  sit  catachresis  et 
metonymia.  Peccatores  enim  vidcnles  dillerri 
diluvium  irridendo  rogabantNoe  :  Cur  non  ve- 
nit  diluviuin  a  te  comminatum?  Ecquando  ve- 
niet?  respondebat  Noe  :  Deus  suo  tempore  illud 
immittet,  sed  Djfleit  ct  patienicr  V08  cxspectat 
utpaMiitentiam  agatis.itaqucaverlalis  dilu\  ium. 
Hinc  illi  responsum  Noe  irridcntes  dilu\ium  vo- 
cabant  Dei  palienliam,  dicenles  :  Ecquando  ?e- 
niettua  illa,  quam  praedicas,  Deitui  patientia.' 
longa  etseraest,  vcllcinu>  \idere  illam  el  na- 
tare  in  tuo  diluvio.  Cum  vencrit,  credcmus 
tibi,  tuisque  deeominis,  non  ante.  Similimodo 
Jud.ei  irridentes  oracula  Isaia?,  dicentis  :  //<'" 


684 


COMMENTARIA  IN  I.  EPIST.  S.  PETRI.  Cap.  III. 


mandat  Dominus ,  dicebant  :  Manda,  remanda; 
txspecta,  reexspecta,  modicum  ibi,  modicum  ibi, 
lsahc  28.  10.  q.  d.  Tu  Isaia  minaris  nobis  exci- 
dium,  dicisque  illud  Deum  tibi  mandasse,  ac 
per  tot  annos  niliil  illius  vidimus,  nec  umbram 
adbuc  videmus.  Falsae  ergo  et  illusoriae  sunt  tuae 
ininae. 

Moral.  Vide  bic  quanta  patientia  sit  Dei,  qui 
peccatores  tamdiu  exspeclat  ad  poenitenliam. 
Sic  exspectavit  Judaeos  per  mulios  centenos  an- 
nos,  donec  illicomplerent  mensuram  peccato- 
rumsuorum,  eaque  complela  tandem  punivit 
ros  per  Titum  et  Vespasianum,  Matth.  23.  32. 
Sicexspectavit  Chananoeos  et  AmorrlueosaCham 
patreeorum,  quifuit  tempore  diluvii,  usque  ad 
Josue,  qui  eos  excidit,  per  annos  octingentos. 
Si  exspeclavit  alias  gentes  usque  ad  Nabuchodo- 
nosorem,  per  quem  eas  evertit.  Sed  lum  indig- 
nans  suam  patienliam  conlemni  ,  tarditatem 
supplicii  gravitate  compensat  juxta  illud  vete- 
rum  :  Dh  laneos  liabent  pedes ,  sed  ferreas  manus. 
Quocircaomnes  totius  mundi  homines,  excepto 
Noe  cum  filiis  et  nuribus,  mersit  diluvio.  Sicex- 
spectatquemlibet  peccaiorem  per  plures  menses 
et  annos  :  quin  et  viros  justos  et  religiosos  diu 
cxspeclat,  ut  serio  a  se  abdicent  vaniiates  om- 
nes,  lotosquedent  se  Deoetperfectioni. 

Vide  ex  adverso  quanta  sit  bominum  pervica- 
cia  et  ingralitudo,  qua  Dei  patientiam  eludunt, 
imo  cum  ea  certant,  nec  a  protervia  sua  desis- 
tunt  donec  ab  eo  obruantur  et  conterantur.  Sa- 
pientiores  fuerunt  Ninivitae,  qui  comminante 
Jona  excidium  ,  illico  pcenitentiam  egerunt, 
ac  per  eam  Deo  se  reconciliantes  illud  evase- 
runt. 

Porro  aliqui  cum  Hesselio  haec  aliler  dispun- 
gunt,  ac  novam  sententiam  incboant,  ibi  :  In 
diebus  Noe,  tuncque  bunc  dant  sensum  :  Dei 
patientia  ne  perderet  gentes  incredulas  diu  ex- 
spectavit  donec  veniret  Christus,  qui  eorum 
peccata  tolleret.  Reos  quoque  et  propter  sua 
scelera  condemnjtos,  qui  in  extremissuis  con- 
vertuntur,  diu  paiienier,  cum  impie  agerent, 
exspectabat  Deus.  Vicissim  Sancli  veteris  Testa- 
menliexspectabaniDei  patientiam,  idestChristi 
adventum,  propter  quem  Deus  patiens  erat  su- 
perhominum  malitia,  ideoquepatientiam  suam 
usque  ad  ejus  adventum  prorogavit,  in  eoque 
illam  terminavit. 

CUM     FABBICARETUR      (  gr.TCe     zarajzeua?o//£v»j;  , 

id  est,  cum  pararetur)  arca  ,]  per  centum  annos, 
uti  jam  dixi.  Vide  quae  de  fabrica  arcae  dixi  Ge- 
nes.  6.  \U.  el  seq. 

IN  QUA   PAUCI,    ID  EST   OCTO    ANIM/E,]   puta  OCtO 

bomines,  scilicet  Noe  cum  suauxore,  ac  tres 
ejus  filii  cuni  lotidem  uxoribus,  quos  Deus  re- 
*ervabat  in  scminarium  nov.e  sobolis,  ne  peri- 
ret  totum  genus  humanum.  Est  synecdoche.  Su- 
persles  quoque  fuit  nonus  Ilenoch,  abavus  Noe 
qui  ex  Paradiso,  vel  potiusexaethere  (Paradisus 
enim  cum  fuerit  in  lerra,  videtur  obrutus  dilu- 
vio)  speciabat  diluvium. 

Per  aquam.  ]  Aquaeenim  diluvii  clevabant  ar- 
cam.et  consequenter  octoanimasin  ea  degentes, 
nehumi  manentes  aquis  obruerentur,  sed  eis 
perarcam  superiores  evaderent. 

Disce  binc  quanta  fuerit  corruptio  illius  sevi, 
tanta  scilicet  tamque  universalis,  ui  solus  Noe 
«um  suis  fuerit  justus,  ideoque  dignus  qui  eva- 
derel  diluvium.  Rursum  quanta  sit  paucitas 
sanctorum  et  salvandorum  :  hujus  enim  typus 


fuitunusNoe  in  tanto  hominum  numero,  «que 
ac  unus  Lot  in  conilagratione  Sodonue ;  ac  Josue 
etCaleb,  qui  ex  lot  Hebraeorum  miilibus  soli 
ingressi  sunt  terram  promissam. 

Tropol.  Noe  est  Christus  et  Aposloli ,  qui  sep- 
tiformem  Spiritus  S.  accipiunt  gratiam,  aitRu- 
pertus. 

Anagogice,  Octonarius  animarum  electarum 
symbolum  est  octavae  resurrectionis  et  felicita- 
lis  oeternae,  ac  Ecclesiae  triumphantis,  aeque  ac 
militantis.  Ita  S.  Hieron.  Dialog.  contra  Lucifer. 
sub  finem  :  Octo  animce  hominum,  ait,  in  arca 
Noe  servata  sunl ,  et  nos  Ecclesiastes  jubet  dare 
partes  septem ,  dare  partes  octo,  id  est ,  credere 
utrique  testamenlo  :  ideo  quidam  Psalmi  pro  oc- 
tava  inscribunlur ,  et  per  octonos  versus ,  qui  sin- 
gulis  Utteris  subjecti  sunt,  in  118.  Psalmojustui 
eruditur.  Beatitudines  quoque ,  quas  Dominus  dis- 
cipulis  in  monte  pronuntians  Ecclesiam  delineavit , 
octo  sunt.  Et  Ezechiel  in  o?difwationem  templi  oc- 
tonarium  numerum  assumit.  Subdit  deinde  alias 
analogias  arcae  et  Ecclesiae.  Primo,  in  arca,  ail, 
erant  animalia  munda  et  immunda  :  in  Ecclesia 
sunt  justi  et  peccatores.  Secundo,  emittitur  de 
arca  corvus  et  non  redit,  et  postea  pacem  terrx 
columba  nunciat  :  ita  et  in  baplismate  Ecclesice, 
teterrimo  alite  expulso,  id  est  diabolo,  pacem 
terra  nostrce  columba  Spiritus  sancti  nuntiat. 
Tertio ,  a  triginta  cubilis  incipiens  usque  ad  unum 
cubitum,  paulalim  decrescens  arca  construitur  : 
similiter  et  Ecclesia  multis  gradibus  consistens  ad 
exlremum  Diaconis  ,  Presbyteris  ,  Episcopisque 
finitur.  Quarto,  perictilata  est  arca  in  diluvio  : 
pcriclitatur  Ecclesia  inmundo.  Quinto,  egressus 
Noe  vineam  plantavit ,  et  bibens  de  ea  inebriatus 
est ,  natus  quoque  in  carne  Christus  Ecclesiam 
plantavit ,  et  passus  est.  Sexto,  nudatum  patrem 
irrisil  major  fdius ,  et  minor  texit  :  et  Deum  cru- 
cifixum  iiluserunt.JudcBi,  et  honoraverunt  Gentiles. 

21.    QUOD   ET  VOS    NtWC    SIMILIS   FORM^    SALVOS 

facit  baptisma.]  Quod ,  id  est,  quomodo;  aut 
potius  est  hcbraismus,  quo  relativum  praeponi- 
lur  antecedenti,  qui  latine  sic  convertitur  :  Et 
tunc  salvos  nos  facit  baplisma,  quod  est  avri-m- 
xov  ,  idestsimilis  formae,  ac  typica  similitudine 
respondet,  subaudi,  aquis  diluvii,  tanquamve- 
ritastypo.  q.  d.  SicutNoe  cum  suis  in  arca  su- 
blata  aquis  servatus  est,  sic  et  nos  per  baptis- 
mum.  II a  Vatabl.  Aliterlegunt  Complut.  et  Regia 
nimirumw,  id  est  cui ,  scilicet  arcae  el  diluvio, 
aniitype  respondet  baptisma.  Ita  Gagneius  et 
Cajetan.  Sed  alii  Grseci  et  Latini  legunt  S ,  id  est 
quod. 

Similis  form^.  ]  S.  August.  lib.  de  Baptism.  c. 
ulti  \eg'rt,simili  forma,  id  est,  simili  typoetana- 
logia;  Syrus  simili  exemplo;  S.  Cyprian.  ep.  1U. 
similiter;  graece  avrnvnov ,  q.  d.  Cui  nunc  anti- 
typus,  id  est,  ut  typo  res  figurata  respondet 
baptismus;  arca  fuit  typus,  arcae  antitypus  est 
baptismus,  quia  per  arcam  ut  typum  fuit  praefi- 
guratus,  eique  apta  proportione  et  convenientia 
respondet  ceu  antitypum  typo,  exemplar  ima- 
gini ,  corpus  umbrae.  Typus  enim  est  antitypi 
typus,  et  antitypum  est  typi  antitypum. 

Sensus  est,  q.  d.  Sicut  arca  olim  servavitocto 
animas  in  vita  corporali,  ita  nunc  baptismus 
salvat  animas  in  vita  spirituali.  Arca  ergo  fuit 
typus  et  figura  baptismi;  diluvium  enim  signifi- 
cat  peccatum  etmortem  inundantem  per  totum 
genus  humanum;  Noe  est  Christus  victor  pec- 
cati  etmortis,  arca  est  Ecclesia,  cujus  ostium 


COMMENTARIA  IN  L  EPIST.  S.  PETRI.  Cap.  III. 


m 


est  baptismus;  octo  animae  sunt  omnes  fideles 
baplizaii  ad  hoc,  ni  ad  oclavam  resurrectionis 
et  gloriic  aeternae  pertingant. 

Simili  ratione  Eucharistia  a  S.  Basilio  inl.itur- 
gia,  aliisque  Graecis  Patrihus  vocatur  anlitypa, 
tum  passive,  qui  scilicetper  typos  agni  pascha- 
lis,  manna  et  panum  propositionis  fuit  praefigu- 
rata,  eisquecongrtia  analogia  respondet :  tum 
actiYC,  qui  ipsa  est  lypus  et  reprsesentatio 
Christi  patientis,  niorientis,  etin  coelo  regnan- 
tis.  Jnde  tamen  non  sequitur,  Christum  in  ea 
rcaliler  non  esse  pracsentem ,  sed  tantum  non 
esse  ihi  visihilem,  patientem ,  morientem ,  et 
in  Ccelo  regnantem ,  atque  speciebus  sacramen- 
talihus  panis  et  vini  quasi  typis  velari  et  reprae- 
sentari.  Unde  ii  Theodor.  1.  Corinth.  2.  vocalur 
typorum  archelypus.  Antilypum  ergo  idem  est 
quod  sacramenlum,  et  anlitype  idem  est  quod 
sacramentaliter.  Sacramentum  aulem  est  sig- 
num  rei  non  ahsentis ,  sed  prsesentis ,  licet 
occultac,  v.  g.  corporis  Christi  in  Eucharistia. 
VideBellarm.  1.  2.  de  Euchar.  cap.  1G.  el  lih.  U. 
c.  14. 

Non  caunis  depositio  sordium.  ]  q.  d.  Baptisma 
nossalvos  facit,  non  quateiuis  est  ahlulio  car- 
nis ,  ul  ex  ea  sordes  eleval  el  deponat,  uli  facie~ 
bant  Judseorum  baptismala  et  lavacra  ;  sed 
quatenus  cst  ablutio  animae  et  conscienti;e, 
eamque  bonam,  id  est,  puram  et  sanctam  ef- 
ficit. 

Si:n  CONSCIENTI.E  UON^  INTERROGATIO  IN  DEUM.  ] 

Interrogatio ,  id  est,  probatio  etexploratio.  q. d. 
Baptismus  nos  salvos  facit,  quia  facit  ut  proba- 
tam  coram  Deo  babeamus  conscientiam  bonam 
scihcet,  puram  et  mundam  ,  juxta  illud  Heb. 
c.  10.  v.  22.  Aspersi  corda  a  conscientia  mala,  et 
abluticorpus  aquamunda.  Interrogareenimsaepe 
in  Script.  significat  probare  et  explorare,  quia 
per  inlerrogalionem  facti,  noxre,  vel  innoccntiae 
vcrilas  a  reo  indagalur  elexploratur,  esl  meta- 
lepsis.  Sic  Psalm.  10.  h.  dicilur  :  Palpcbra  ejus 
inlerrogant  [ilios  liominum ,  id  est,  oculi  Dei  ex- 
ploranl  et  luslranl  omnes  homines,  et  vers.  5. 
Dominus  inlerrogat ,  id  est  explorat  juslum  et 
impium,  el  Psalm.  138.  23.  Intcrroga  ct  cognosce 
icmilas  meas,  id  est,  ut  paulo  anle  dixit  :  Proba 
me  Dcus,  et  scito  cor  meum,  in  Psalmis  enim 
saepe  una  pars  versiculi  estexplicatio  et  conlir- 
matio  alterius. 

HincSecnndo,  eadem  metalepsi  interrogatio , 
idest  responsio,  tum  quia  interrogalionicorre- 
lative  respondet  responsio,  eamque  poscit  et 
elicit,  adeoutex  interrogatione  saepe  intelliga- 
tur  responsio,  sicut  unum  simile  ex  alio  simili 
cognoscilur.  Unde  Eccli.  33.  h.  dicitur  :  Qui  in- 
terrogationem  manifcstat ,  pafabil  verbum,  idesl, 
qui  inlerrogationi  manifesle  et  recte  respondere 
Cupitj  hic  prius  cogitabit  el  studcbil  quomodo 
respondere  debeat.  Tum  quia  Hebrsei  cum  quid 
certo  respondere  ct  asserere  cupinnl,  idipsum 
inlerrogationis  forma  enunciant.  Vehemeniius 
cnim  moveni  acres  interrogaliones  quam  sim- 
plices  asscrtioncs,  ut  Gen.  13.  8.  dicit  Abraham 
ad  Lol  :  Ecce.universa  terra  coram  tc  cst?  Hebr. 
nunquid  nonterra  totaeoram  teest? ln  libris  Re- 
ginn  Ldenlidem  dicitur :  Nunquid  non  hcec  scripta 
SUM  in  lihro  dicrtun  regum  Juda?  q.  d.  Oinnino 
Bcripta  sunt  in  chronicis.regum,  omnes  sciunt 
ibidem  scripta  exlare  :  fruslra  ergo  ea  liic  ego 
repetam.  Kzccli.  22.  I.Kt  tu,  jili  hovunis,nonne  ju- 
tticas  civitatem  sanguinum?  q.  d.  Omnino  tuum 


est  judicare  eam ,  ut  ostendas  ei  omnes  abomina- 
liones  suas.  Sensus  ergo  est.  q.  d.  Baplismus  facit 
honam  conscientiam,  adeo  ut  ipsa  audeat  iu- 
terrogari  a  Deo ,  ejusque  tribunali  in  judicio 
confldenter  sesistat,  nonmetuensse  damnatum 
iri,  sed  interrogata  intrepide  coram  Deo  om- 
nium  conscio  respondeat  se  esse  bonam,  et 
omnilabedepuratam.  Hunc  sensum  poscit  anti- 
thesis,  quaetahs  est :  Baptimus  est  ablutio,  de- 
posilioet  suhmersioomnium  sordium,  noncar- 
nis,  sed  animae,  puta  omnium  peccatorum  : 
ideoque  honam  el  puram  efiicit  conscientiam , 
adeo  utipsa  cuivis,  etiam  Deo,  interroganli  li- 
bere  et  vere  respondere  possit  se  esse  talem.  Al- 
ludit  ad  riium  Ecclesiae,  quo  baptizandus  ab  ea 
per  sacerdotem  rogatur,  an  velit  baptizari ,  et 
an  renuntiet  Satanoe,  etomnibus  ejus  pompis? 
Cui  ille  respondel  :  Volo  baptizari ;  ahrenuntio 
Satanaeet  pompisejus,  lesle  S.  Dionys.  Eccles. 
Hier.  pauloante  linem,  el  Cyrill.  1.  12.  in  Joan. 
c.  GU.  el  S.  Aug.  epist.  23. 

Hincterlio,  bapiismus  dat  conscicntiae  bonas 
interrogationem  non  tantum  passivam ,  sed  et 
activam  quia  scilicet  facit  illam  securam  depu- 
ritate,  ut  confidenter  audeat  interrogare,  pos- 
tulare  et  interpellare  Deum,  dicendo  :  Abba 
Pater,  nunquid  non  ego  sum  filius  tuus?  Num- 
quid  non  tu  es  pater  meus?  ergo  pasce,  cura, 
rege,  protege  me  ut  filium  tuum ,  dirige  me  ad 
te  in  viam  salulis  aeternae,  da  ut  tibi  totus  pla- 
ceam,totusserviam,  tolus  uniar.  Hoc  estquod 
orare  nos  docuit  Christus  :  Patcr  noster  quies  in 
coelis;  adveniat  regnum  tuum.  Panem  noslruiu 
quotidianum  da  nobis  hodie.  Et  ne  nos  inducas  in 
tentalionem,sed  libera  nos  d  malo.  Ita  Arias.  Unde 
Syrus  verlit,  sed  gratias  agentes  Deo  cum  puru 
conscienlia.  Hoc  est  pariter  quod  ail  Paulus  :  Ac- 
cepistis  spiritum  adoplionis  jiliorum,  in  quo  cta- 
mamus  ,  Abba  Pater.  Ipse  cnim  spiritus  rcddic 
testimonium  spiritui  nostro  ,  quod  sumus  filii  Dei. 
Rom.  8.  15.  et  S.  Joan.  ep.  1.  c.  3.  21.  Si  cor  nos- 
trum  non  rcprchenderit  nos ,  futuciam  habemus  ad 
Deum,  et  quidquid  pelierimus ,  accipicmus  ab  eo. 
Hinc  fidelis  quasi  filius  in  omnibus  dubiis,  diffi- 
cultatibus  ,  tentationibus,  elc.  recurrit  ad  Deum, 
quasi  infans  ad  matrem,  eumque  inlerrogat,  in- 
vocat  et  consulit.  SicTliucidides  ait :  eTeswrw  -.-.. 
rar,o->,  id  est,  consulo  Dcum. 

AliiGraecum  e^epuT^»,  id  est  interrogatio,  aliter 
vertunt.  Primo,  Cajet.  verlil  inquisitio.  q.  d.  Bap 
tismus  facit  hominem  inquirere,  seu  procurare 
bonam  conscientiam  apud  Deum,  et  OEcum. 
Baptismus,  ait,  est  velut  arrhabo  quidam,  et 
pignus  bonae  erga  Deum  conscienli;e.  Qui  enim 
bene  sibi  conscii  sunt,  id  est,  qui  inculpalam 
amplectunturvitam,  et  illam  penitus  inquiruni . 
ac  velul  interrogant,  hi  etiam  ad  sacrum  accui- 
runt  baptisma  ;  iuule  Glossa,  Gagneius  et  Sua- 
rez  3.  p.  q.  62.  disp.7.  sect.  1.  censent  liic  tanluni 
significari,  qua  dispositione  accedendum  >ii  ad 
baptismum,  scilicet  ut  rogemus  et  cupiamus 
per  baplismum  mundari  non  corpus,  sed  cons- 
cientiam. 

Accedunt  S.  Aug.  tract.  8.  inJoan.  et  S.  Amb. 
de  his  qui  myslcriis  init.  c.  3.  et  h.  qui  b.xc  ac 
cipiunt  de  interrogatione  etexamine  quo  bapti- 
zandus  examinatur,  an  bona  conscienlia ,  iil  est, 
bona  litk'  cl  (lisposilionc,  pula  QOn  licle,  sed 
sincere,  non  impoenitens,  sed  poenitens et  con- 
triius,  vel  certe  atlritus,  nimiriun  an  cum  veru 
lide  et  spe  ac  detestationepeccatorum,  cumqne 


686 

scrio  proposito  nova'  vitte  aceedat  ad  baptis- 
mum  :  intellige  hcec  de  adultis,  quales  erant 
pene  omms  accedentes  ad  baptismum  primo 
illo  EcclcsicT  oevo.  (juare  pcrperam  ex  hisce 
Petri  verbis  conlendunt  Anabaptistae,  non  esso 
baptizandos  infantes,sed  tantum  adultos,  qui 
intcrrogali  respondere  queanl  se  velle  bapti- 
zari.  Pejus  Erasmus  praefat.  in  S.  Mattb.  censet 
infantes  bapiizatos,  cum  adoleverint  rogandos 
esse,  an  rata  babeant  pacla  et  promissa  in 
baptismo ;  et  si  negent,  suae  libertali  dimittendos. 

Secundo,  Gagneius  aliiet  Birep«r»j/*«  vettaiAsti- 
pulatio,  pactum,  contractus,  q.  d.  Baptismus 
jios  salvos  facit ,  qualenus  est  stipulalio  et  pac- 
tum  inter  Deum  et  baptizalum.  Deus  enim  pa- 
ciscilur  in  baptismo  cum  baptizato,  eique  ex 
pacto  dat  bonam  conscientiam,  puta  remissionem 
peccalorum,  graliam,  justitiamet  promissionem 
vitcc  a3ternae.  Insuper  promittit  seei  fore  Deum, 
patrem,  provisorem  et  protectorem:  viceversa 
promittil  baptizatus  se  Deo  fore  fidelem  famu- 
lum  et  filium,  et  novam  vitam  initurum,  bonam 
conscientiam  ab  eo  acceptam  conservaturum 
usque  ad  extremum  vitae  spiritum,  ejusquelegi 
et  mandatis  in  omnibus  obediturum.  Hac  de 
causaolim  in  baptismo  fidem  Cbristianam  pro- 
fessuri  publice  in  coelum  suspiciebant,  ac  manus 
dextras  in  altum  erigebant  adhibito  jurejurando 
coram  testibus  ;  ac  jusjurandum  manu  baptizati 
subscriptum,  ejusque  annulo  obsignatum  in  ta- 
bulas  referebatur,  uti  ex  Patribus  docet  Jose- 
pbus  Vicecomes  1.  2.  deRitibus  baptismi  cap.  27. 
Rursum  aliqui  e«epw«j/*«  e«s  9-sov  vertunt  stipulatio 
in  Deum,  q.  d.  Baptismus  salvos  nos  facit  non 
ex  virtute  aquae  qua  corpus  abluit,  sed  quia 
ex  pacto  et  promissione  divina  assistentem  et 
inoperantem  habet  Spiritum  sanctum,  qui  cons- 
cientiam  emundat  et  sanciificat.  Ita  S.  Basil. 
1.  de  Spirilu  sancto  c.  M.Itaque,  inquit,  siqua 
est  gratia  in  aqua,  non  est  ex  ipsius  aquce  nalura, 
secl  ex  spiritus  prasentia.  Non  enim  est  baptismus 
depositio  sordium  corporis ,  sed  bonce  conscientice 
interrogatio  apud  Deum.  Et  mox  :  Per  Spiritum 
sanctumdatur  in  paradisum  restitutio,  in  regnum 
ccetorum  reditus,  in  adoptionem  fdiorum  reversio, 
datur  fiducia  Deum  appellandi  patrem  suum,  con- 
sortem  fieri  graticeChristi,  filium  lucis  appellari , 
ceternce  gralice  participem  esse ,  el,  ut  semel  om- 
nia  dicam,  esse  in  omni  benedictionis  pleniludine, 
tum  in  prcesenti  hoc  sceculo  tum  in  futuro. 

Quocirca  Patres  saepe  fideles  monenl ,  ut  suce 
stipulationis  et  promissionis  memores,  eam 
opere  pracstent.  Ita  S.  Ambr.  1.  de  iis  qui  myst. 
init.  c.  2.  Repete,  ait,  quid  inter-rogatus  sis,  re- 
cognosce  quid  spoponderis ,  renunciasti  diabolo  et 
operibus  ejus,  mundo  ei  luxuriee  ejus  ac  volupta- 
tibus  :  tenelur  vox  tua  non  in  tumulo  mortuorum, 
sed  in  Libro  vivenlium.  S.  Aug.  1.  h.  de  Symbol. 
ad  catech.  c.  1.  Diabolo,  ait,  vos  renunciare pro- 
fessi  estis,  in  qua  professione  non  hominibus  ,  sed 
Deo  et  angelis  ejus  conscribentibus  dixislis,  Re- 
nuntio.  S.  Gregor.  Nazianz.  orat.  40.  Baptismum 
definit,  secundce  vitce  ac  purioris  vivendi  ralionis 
pactum  cum  Deo  initum,  indeque  concludit :  Ac 
proinde  vcl  maximo  in  metu  omnes  esse,  atque 
umni  custodia  animasnostras  servare debemus ,  ne 
hoc  pactum  violasse  comperiamur. 

Tertio,  Lutherus  ejusque  asseclae  perperam 
s;repwT>j//.a  vertunt  teslimonium ,  sigillum,  obsig- 
natio,  q.  d.  Baptismus  salvos  nos  facit,  non  vi 
sua  (estenim  merum  signum),  sed  quia  est  tes- 


COMMENTAMA  IN  I.  EPIST.  S.  PETRI.  Cap.  III. 


timonium  bonse,  id  est  fidelis  ,  conscicniiae,  cu- 
jusque  fidem  obsignat  et  sigillat.  Censent  enim 
haeretici  fidem  solam  justilicare ,  Sacramenta 
vero  tantum  esse  signa,  protestationes  et  ob- 
signationes  fidei  juslilicantis  :  intruserunt  ipsi 
hoc  suum  dogma  in  scholia  Vatabli,  quae  tntpu- 
T»i/x5t  explicant  declarationcm  recti  et  fidelis  animi 
erga  Deum.  Verum  haec  est  haeresis  damnata  a 
Concilio  Trident.  totaquc  Ecclesia ,  ac  refutata 
hic  a  S.  Petro.  Ail  enim  :  Quod  et  similis  formce 
salvos  nos  facit  baptisma,  q.  d.  Sicut  aquae  dilu- 
vii  elevantes  arcam,  ct  cum  ea  Noe  cum  suis, 
eum  a  morte  non  salvum  declararunt,  sed  reipsa 
salvarunt,  sic  etbaptisma  reipsa  nos  salvos,  id 
est,  justos  sanctosque  facit,  non  autem  justos 
dumtaxat  declarat. 

Ex  hoc  loco  patet,  quanta  sitbaptismi  vis  et 
dignitas  :  quocirca  eamdemPatres  variis  elogiis 
el  tiiulis  reproesentant.  A  materia  enim ,  puta  ab 
aqua  et  ablulione,  vocant  eum  lavacrum  vitale, 
aquam  salutareai ,  fontem  etfluvium  aquse  vita- 
lis,  undae  genitalis  lavacrum.  lta  vocatur  a  S.  Cy- 
priano  ep.  2.  73.  et  76.  et  Tertull.  1.  de  Bapt. 
Clement.  Alex.  1.  Paedag.  6.  et  Damasc.  k.  de 
Fide  10.  A  forma  vocatur  sigillum  fidei,  Sacra- 
mentum  fidei,  fidei  confessio ,  S.  Trinitatis  sa- 
cramentum.  Ita  S.  Basil.  1.  3.  contra  Eunom.  et 
S.  Ambr.  1.  1.  de  Spiritu  sancto  c.  3.  Ab  elfectu 
vocatur  Sacramentum  illuminalionis  et  regene- 
rationis,  Sacramcntum  Christianorum,  tessera 
militis  Christiani,  diluvium  peccatorum,  flumen 
gratiae,  uterus  Ecclesioe,  mors  peccatorum  et 
vita  virtutum.  Audi  S.  Greg.  Nazianz.  orat.  h.  in 
S.  Baptisma  :  Baptismus,  inquit,  splendor  est  ani- 
marum,  vita  in  melius  mulalio ,  conscientim  ad 
Deum  interrogatio.  Baptismus  infirmilatis  nostrce 
adjument  um.  Baptismus  carnis  est  abjeclio,  spi- 
ritus  affeclatio,  verbi  parlicipalio,  figmenti  cor- 
reclio,  peccati  diluvium,  lucis  commnnicatio ,  te- 
nebrarum  oppressio.  Baplismus  vehiculum  adDeum, 
peregrinatio cumChristo ,  (idei  adminiculum ,  men- 
tis  perfectio ;  ccelestisregni  clavis,  vitce  cornmuta- 
tio,  servilutis  depulsio ,  vinculorum  solulio ,  com- 
posilionis inmeliorem  statum  conversio.  Quid  piuru 
commemorare  atlinet?  Baptismus  omnium  Dei  be- 
neficiorumpraciarissimumest  et  prtfstantissimum. 
Vt  enim  quadam  Sancta  sanctorum  vocanlur,  et 
Cantica  canticorum,  quod  scilicet  latius  pateant, 
ac  plura  complectantur,  prcecipuamque  dignitatem 
habeant  :  eodem  modo  baptismus  quoque  iltumi- 
natio  dicitur,  quod  omnes  atias  illuminationes 
sanctitate  superet.  Et  mox  eumdem  vocat ,  do- 
num ,  gratiam  ,  unctionem ,  illuminalionem,  in- 
corruptionis  indumentum ,  regenerationis  lava- 
crum,  sigillum,  ac  denique  excellenlissimo  quovis 
nomine  appettandum.  Donum  dicitur,  quia  iis,  qui 
nihil  prius  contulerunt  datur.  Gratia,  quia  etiam 
debentibus.  Baptismus,  quia  peccatum  in  aqua 
sepelitur.  Unctio,  quiasaccr  et  regius  :  hujusmodi 
enim  ea  erant  quce  ungebantvr.  Ittuminalio  porro, 
quia  splendor  et  claritas.  Indumentum,  quia  igno- 
minicenoslrce  velamenest.  Lavacrum,  quia  abluit. 
Sigillum,  quia  conservatio  est  ac  dominationis  sig- 
nijicatio.  Iluic  gratulantur  cceti  :  hunc  angeti 
propter  splendoris  cognalionem  celebrant :  hic  bea- 
titudinis  iltius  simulacrum  gerit :  hunc  taudibus 
quidem  et  hymnis  celebrare  votumus;  verum  pro 
rei  dignitate  non  possumus. 

Per  resurrectionem  Jesu  Ciiristi.]  Primo,  q.  d. 
Hanc  vim,  conscientiam  scilicet,  bonam  sanc- 
lamque  efficiendi,  habet  baptismus  ex  merito 


COMMENTAMA  1N  I. 

passionis  Christi,  cujus  terminus  ct  complc- 
rnenium  fuit  resurrcclio  ejusdem,  juxta  illud: 
Mortuus  est  proptcr  dclicta  nostra,  ct  resurrexit 
propter  justificalionemnostram ,  Roni.  fr.25.  Vide 
ibi  dicta. 

Secundo,  per  rcsurrcctionem ,  quia  pcr  eam 
Chrislus  vicil  ct  deglutivit  mortem,  tum  suam, 
tum  conscqucntcr  ct  nostram,  adilumque  in 
coelum  nobis  aperuit,  qui  estsecundus  baptismi 
eflectus,  utscilicct  sicut  dat  nobis  vilam  gratiau, 
ila  paritcr  post  eam  det  vitamgloriae,  faciatque 
heredes  vitae  eeternae.  Ita  Beda  et  Lyran.  Tcrtio, 
quia  Cbristi  resurrectio  est  causa  exemplariset 
iinalis  nostrae  sanctitatis  et  novse  vitse,  quam 
baptismo  accipimus  ct  inimus.  Ita  Glossa,  llugo 
et  Thomas  Anglicus.  Accedit  S.  Basil.  1.  de  Spi- 
ritu  S.  c.  15.  Dominus,  ait,  acl  vitamcx  rcsurrcc- 
tione  nos  pra?parans  totam  Evangelicam  conversa- 
tionem  proponit ,  ut  non  irascamur,  utmalorum 
tolerantes  simus,  et  a  voluptatum  amore  puri,  ut 
a  studio  pecunia?  mores  sunt  liberi,  elc.  Proinde 
si  quis  definiens  dicat,  Evangetium  esse  formam 
vita  quce  est  ex  resurreclione,  mihi  nequaquam 
viderelur  a  vero  abcrrare.  Hoc  cst  quod  aitPaulus 
ad  llom.  6.  U.  Consepulti  cnim  sumus  cttm  illo  per 
baptismitm  in  morlem,  ut  qttomodo  Cliristus  sttr- 
rcxit  ii  mortuis  pcr  gloriam  Palris,  ilaet  nos  in 
novitate  vita  ambulcmus.  Si  enim  complantati  facti 
sttmus  simitiitulini  mortis  ejus,  simttl  et  resurrec- 
tionis  erimus. 

Deniquo  sotentPaulus  et  Apostoli  tribuere  re- 
surrectioni  uostram  justificationcm  et  salutem, 
quia  ille  quasi  clausula  et  sigillum  omnia  Christi 
dogmala  et  sacraincula  obsignavit.  Si  enim 
Christus  non  rcsurrexit,  inanis  est  fules  et  spes 
nostra,  1.  Cor.  15.  15. 

Moralitcr,  nota  summum  bonum  baptismi  et 
Christianismi  cssc  bonamconseientiam,  idcoque 
camdcm  cssc  gcnuinam  tosseram  vcri  Cbristiani. 
Haucenim  nobis  Deus  dedit  In  baptismo,  banc 
jussil  tucri  elaugerc  pe*  oinncm  vitam,  dc  hac 
nos  intcrrogabit  in  liora  morlis,  hanc  a  nobis 
reposcet  in  dic  judicii.  Tunc  cnim  examinabit 
nos  non  dc  opulentia,  sapicntia  aut  scicntia  ,  sefl 
dc  bona  conscientia.  Tunc  non  qtiaretur  de  nobis 
qttid  lcgimtts,  sed  quid  fccimus :  nec  quam  bene 
viximtts,sed  quam  rcligiose  vLvimus,  ait  noster 
Thomas  Theodidaclus  lib.  de  Imit.  Christi  c.  3. 
Quocirca  de  ca  adco  sollicitus  erat  Paulus  :  Gra- 
tias,  ait,  ago  Deo,  cuiservio  d  progenitoribtts  in 
conscientia  pura,  2.  Timoth.  1.  3.  ct  Act.  1l\.  10. 
Stttdeo  sine  offendiculo  conscientiam  Itabere  ad 
Deum;  et  ad  homines  semper.  Eademqnc  impensc 
Chrislianis  commendat  :  Gloria  nostra  hac  est , 
ait,  teslimonittm  conscientiff  nostra?,  qttod  in 
simplicitate  cordis  ct  sincerilale  Dei ,  et  non  in 
sapientia  carnali,  scd  in  gratia  Dei  conversati  stt- 
mus  in  hoc  mundo,  2.  Cor.  1.  12.  Fi^iis  pratcepti 
est  charitas  de  corde  puro  el  conscientia  bona,  et 
fide  non  ficta,  l.Timoth.  1.  5.  et  19.  Milites  in 
illis  bonum  mititiam,  habcns  ftdein  et  bonam 
conscicntiam,quam  quidam  rcpellentes  circa  fulrm 
naufragaverttnt ,  et  c.  3.  9.  Habentrs  mystrrium 
fidci  in  conscicntia  pura,  etc.  4.  2.  ail  hiercticos 


EPIST.  S.  PETRI.  Cap.  III. 

habere  cauteriatamconscientiam.  AdTit.  1.  15. 
Infidelibus,  ait,  nihil  est  mundtim,  sed  ittquinaiis 
sunt  eorttm  ct  mens  et  conscientia.  Heb.  13.  19. 
Orale  pro  nobis  :  conftdimus  enim  quia  bonam 
conscicntiam  habcmus  ,  in  omnibus  bene  volcntes 
conversari. 

Preeclarc  Naz.  orat.  UO.  Si  diabolus ,  ait,  per 
avariliam  te  oppugnet ,  regna  omnia  velttt  ad  se 
attinentia  ostendens,  atque  adoralionem  d  te  exi- 
gens,  ut  pauperem  contemne ,  dic ,  signaculo  fre- 
lits  :  Ipse  quoque  Dei  imago  sum,  nondum  ut  lu  d 
superna  gloria  propter  superbiam  dejeclus  sum; 
Chrislo  indutus  sum ,  in  Christo  transmulatus 
sum :  tu  me  ipse  adora. 

22.  Qui  est  in  dexteiu  Dei.  ]  q.  d.  Christus 
patiendo  et  descendendo  in  imum  asccndit  ad 
summum,  puta  ad  dexlerain  Dei;  ita  cl  vobis  6 
Christiani ,  eveniet :  tolcratc  ergo  fortitcr  quacvis 
dura  ct  vilia.  Quomodo  Christus  sedeatin  dex- 
tera  Dei,  dixi  Colos.  3.  1. 

Deglutikns  mortem.  ]  Hiec  jam  dcsunt  in  Gra-- 
co.  Sensus  est  q.  d.  Christus  moriens  et  resur- 
gens  morlem  suam  ct  nostram  abolcvit,  etquasi 
absorpsit,  juxla  illud  Osee  13.  ll\:  Ero  mors  tua, 
omors;  morsus  tuus  ero,  inferne.  Et:  Absorpta  est 
mors  in  victoria.  1.  Cor.  15.  56.  Vidc  ibi  dicla. 
Animat  fidelcs  ad  paliendum  et  moriendum  spc 
resurrectionis  ct  immortalis  acbeatce  vitae,  eis 
a  Christo  patefactae  etpromissae. 

Profectcs  in  coelum.]  Syrus,  evectus ,  non  ab 
angelis,  sed  suapte  vi,non  tantum  divinitatis, 
sed  et  humanilatis  glorios?e,  nimirum  per  do- 
tcm  agilitatis  ascendens  super  omnescoelos,  uti 
dixi  Actor.  1.  9. 

Subjectis  sibi  axgelis.]  Christus  enim  non 
tantum  qua  Deus ,  sed  et  qua  homo,  ex  vl  et 
dignitate  unionis  hyposlaticae,  et  primogenitus 
omniscreaturac,  Colos.  1.  15.  hoc  est,princcps 
omnium  creaturarum,  ac  dominus  universi, 
ideoque  caput  et  Rex  omnium  angelorum,  reque 
ac  hominum,  uti  ait  Paulus  Coloss.  1.  18.  et 
c.  2.  10.  ctEphes.  1.  22.  Vidc  ibi  dicta.  Christus 
enim  est  caput  tolius  Ecclesiae  tam  militantis, 
quam  triumphanlis ,  quae  cum  sit  una ,  conflatur 
ex  angclis  aeque  ac  hominibus.  Unde  graves 
Theologi  probabilitcr  ccnsent,  angelos  quoque 
ex  meritis  Christi  gratiam  et  gloriam  consecu- 
tos  esse;  hoc  enim  pertinuisse  ad  dignitatem 
Christi ,  et  ad  majorem  consociationem  Eccle- 
siae,  quae  constat  angclis  perinde  ac  hominibus. 
Vide  Gregor.  de  Valentia  3.  p.  disp.  1.  quaest.  8. 
puncto  3.  et  Suarez  3.  p.  t.  1.  disp.  62.  Sect.  1. 
et2. 

Quare  mcritoS.  Leo  scrm.  1.  de  Ascensione  : 
llcvera,  ait ,  magna  ct  ineffabilis  erat  causa  gatt- 
dendi,  ctim  in  conspectu  sancttfmultitttdinis  super 
omniitm  tmiestatnt  crcaturarum  dignitatem  htt- 
mani  generis  natura  conscenderet ,  supergres- 
sura  angclicos  ordincs ,  et  ttltra  Archangeloram 
altiludinem  elevanda,  nec  ullis  sublimitatibusmo 
dum  stta:  provectionis  habitttra,  nisimterni  Patris 
recepta  concessn,  iltius  gloria  sociarettcr  in  tftro- 
no,cujus  naturce  copulabatur  in  Filio. 


658 


COMMENTARIA  IN  I.  EPIST.  S.  PETRI.  Cap.  ir. 


CAPUT  QUARTUM. 

SYNOPSIS   CAPITIS. 


HORTATUR  FIDELES  UT  PRISTINAS  GENTILISMI  LUXURIAS  ET  CUPIDITATES  ABDICANTES  , 
CHRISTO  PASSO  SE  CONFORMENT  ,  SOLIQUE  DEO  VIVANT  :  UNDE  V.  7.  HORTATUR  EOS  AD 
STUDIUM  ORATIONIS  ,  MUTU^  DILECTIONIS,  HOSPITALITATIS  ET  GLORI.E  DeI  PROMOVENDjE. 

Denique  A  VERS.  12.  USQUE  ad  finem  hortatur  EOS  AD  TOLERANTIAM  et  magnanimi- 
tatem  ,  UT  cum  Christo  ,  ET  pro  Christo  quaslibet  persecutiones  et  afflictiones 
constanti  fortique  animo  sustineant. 

1 .  fefe^sE^I^C^HRiSTO  igitur  passo  in  carne  ,  et  vos  eadem  cogitatione  armamini :  quia  qui 

passus  est  in  carne,  desiit  a  peccatis:  2.  utjam  non  desideriis  hominum, 
sed  yoluntali  Dei ,  quod  reliquum  est  in  carne  vivat  temporis.  3.  Suflicit 
enim  prseteritum  tempus  ad  voluntatem  Gentium  consummandam  his,  qui 
ambulaverunt  in  luxuriis,  et  desideriis,  vinolentiis,  commessalionibus , 
polationibus  ,  et  illicitis  idolorum  cultibus.  4.  In  quo  admirantur  non 
concurrentibus  vobis  in  eamdem  luxuriae  confusionem  ,  blasphemantes. 
5.  Qui  reddent  rationem  ci ,  qui  paratus  est  judieare  vivos  et  mortuos.  6.  Propter  hoc  enim  et 
mortuis  evangelizatum  est :  ut  judicentur  quidem  secundum  homines  in  carne ,  vivant  autem 
secundum  Deum  in  spiritu.  7.  Omnium  autem  finis  appropinquavit.  Estote  itaqueprudentes  ,  et 
vigilate  in  orationibus:  8.  Ante  omnia  autem ,  mutuam  in  vobismetipsis  charitatem  continuam 
habentes  :  quia  charitas  operit  multitudinem  peccatorum.  9.  Hospitales  invicem  sine  murmura- 
tione.  10.  Unusquisque,  sicut  accepit  gratiam ,  in  alterutrum  illam  administrantes ,  sicut  boni 
dispensatores  multiformis  gratiae  Dei.  1 1 .  Si  quis  loquitur ,  quasi  sermones  Dei :  si  quis  minis- 
trat ,  tanquam  ex  virtute ,  quam  administrat  Deus :  ut  in  omnibus  honorificetur  Deus  per  Jesum 
Christum :  cui  est  gloria,  et  imperium  in  saecula  saeculorum :  Amen.  12.  Charissimi ,  nolite 
peregrinari  in  fervore,  qui  ad  tentationem  vobis  fit,  quasi  novi  aliquid  vobis  contingat:  13.  sed 
communicantes  Christi  passionibus  gaudete,  ut  et  in  revelatione  gloriae  ejus  gaudeatis  exultantes , 
14.  Si  exprobramini  in  nomine  Christi ,  beati  eritis:  quoniam  quod  est  honoris,  gloriae  et  virtutis 
Dei ,  et  qui  est  ejus  Spiritus  ,  super  vos  rcquiescit.  1 5.  Nemo  autem  vestrum  paliatur  ut  homi- 
cida,  aut  fur,  aut  maledicus,  aut  alienorum  appetitor.  16.  Si  autem  ut  Christianus ,  non 
erubescat :  glorificet  autem  Deum  in  isto  nomine.  1 7.  Quoniam  tempus  est ,  ut  incipiet  judicium 
a  domo  Dei.  Si  autem  primum  a  nobis:  quis  finis  eorum,  qui  non  credunt  Dei  Evangelio  ? 
18.  Et  si  justus  vix  salvabitur  ,  impius  et  peccator  ubi  parebunt?  19.  Itaque  et  hi ,  qui  patiuntur 
secundum  voluntaiem  Dei,  fideli  Creatori  commendent  animas  suas  in  benefactis. 


1.  Christo  igitur  passo  in  carne,  et  vos  ea- 

DEMCOGITATIONE  ARMAMINI.  ]  VOX  igitur  significat 

haec  inferri  et  concluui  ex  eo  quod  dixitcapite 
praecedenli  v.  12.  Christus  semel  pro  peccatis  nos- 
tris  mortuus  est  ;  justus  pro  injustis ,  ut  nos  offer- 
ret  Deo.  Inde  enim  recte  concludit;  igitur  et  vos 
Christo  pro  vobis  passo  conformamini,  et  ea- 
dem  cogitatione  armamini,  utcum  Christo  cru- 
cifixo  vitia  vestra  pariter  crucifigatis ,  justitiam 
ab  eo  acceptam  conservetis  :  nec  ad  pristinam 
injustitiam  redeatis,  sed  justos  sanctosque  vos 
sistatis  et  ofleratis  Deo,  ne  ejus  passionem  et 
labores  eva